Voortzetting van de behandeling van:  - het Jaarverslag van het Rijk en de financiële verantwoordingen over 2000 (27700);  - de verslagen algemeen overleg van de commissies over de jaarverslagen;  - het rechtmatigheidsonderzoek van de Algemene Rekenkamer (27725).
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2000-2001, pag. 5808-5820

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

06-07-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

nr. 93, pagina 5808-5820

28-06-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27700Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 27725Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 28 juni 2001)Pagina 5865-5866
Behandeling van de slotwetten over het jaar 2000 (kamerstukken 27701 t/m 27724)Pagina 5838-5838
Behandeling van: - het wetsvoorstel Vaststelling van titel 7.3 (Schenking) van het nieuwe Burgerlijk Wetboek (17213); - het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 29 september 2000 te Brussel tot stand gekomen Besluit betreffende het stelsel van eigen middelen van de Europese Gemeenschappen (Trb. 2000, 115) (27568); - Muntwet 2002 (27629); - wetsvoorstel Wijziging van de Abw (27770)Pagina 5799-5799
Voortzetting van de behandeling van: - het Jaarverslag van het Rijk en de financiële verantwoordingen over 2000 (27700); - de verslagen algemeen overleg van de commissies over de jaarverslagen; - het rechtmatigheidsonderzoek van de Algemene Rekenkamer (27725)Pagina 5821-5838
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Regels met betrekking tot de inlichtingen- en veiligheidsdiensten alsmede wijziging van enkele wetten (Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 19..) (25877)Pagina 5854-5862
BIJVOEGSEL (zie blz. 5808): Schriftelijke antwoorden van de minister van Financiën, op vragen gesteld in de eerste termijn van de behandeling van het Jaarverslag van het Rijk en de financiële verantwoordingenPagina 5867-5871
Voortzetting van de behandeling van: - het Jaarverslag van het Rijk en de financiële verantwoordingen over 2000 (27700); - de verslagen algemeen overleg van de commissies over de jaarverslagen; - het rechtmatigheidsonderzoek van de Algemene Rekenkamer (27725).Pagina 5808-5820
Presentie en opening (donderdag 28 juni 2001)Pagina 5799-5799
Voortzetting van de behandeling van het Voorstel van wet van het lid Van de Camp tot wijziging van de Gemeentewet en de Wet wapens en munitie in verband met de bestrijding van wapengeweld (26865)Pagina 5862-5865
Behandeling van enkele wijzigingen van het Reglement van Orde (27741)Pagina 5799-5808
Regeling van werkzaamheden (donderdag 28 juni 2001)Pagina 5820-5821
Debat naar aanleiding van: - een algemeen overleg op 21 juni 2001 over MKZ; - een algemeen overleg op 14 juni 2001 over veemarktenPagina 5850-5854
Behandeling van het wetsvoorstel Regels met betrekking tot de inlichtingen- en veiligheidsdiensten alsmede wijziging van enkele wetten (Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 19..) (25877)Pagina 5838-5850

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 69 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het Jaarverslag van het Rijk en de financiële verantwoordingen over 2000
(27700);de verslagen algemeen overleg van de commissies
over de jaarverslagen;het rechtmatigheidsonderzoek van de Algemene
Rekenkamer (27725).(Zie vergadering van 27 juni 2001.)De voorzitter:Door mij zijn schriftelijke antwoorden ontvangen van de minister van Financiën
op vragen, gesteld in eerste termijn. Deze antwoorden zullen worden opgenomen
in een bijvoegsel bij de Handelingen van deze vergadering.(Het bijvoegsel is opgenomen aan het eind van deze editie.)1De beraadslaging wordt hervat.Minister Zalm:Mevrouw de voorzitter. Het is fijn om u weer in uw eigen stoel te zien
zitten, hoewel vak K u ook niet misstond.Wij zijn nu bezig met het tweede verantwoordingsdebat. Het is nog een
beetje wennen en het is ook nog niet het verantwoordingsdebat zoals wij dat
eigenlijk zouden willen voeren. Ieder zoekt nog wat naar de vorm en dat heeft
zich geuit in betogen die nogal uiteenlopende karakters hadden, waarbij een
enkeling zelfs de indruk wekte dat hij aan het oefenen was voor de algemene
beschouwingen.Door allen is gememoreerd dat nog niet het volledige traject van een beleidsbegroting
aanwezig is. De begroting komt in 2002 en dan pas kan de gehele cyclus goed
worden afgerond, want beleid verantwoorden gaat natuurlijk pas echt goed als
dat beleid ook is begroot. Het lijkt mij goed dat ik memoreer dat dit proces,
waarin wij nu weer een stapje verder zijn, mede dankzij de Kamer tot stand
is gekomen. Met name de Kamerleden Van Rey, Van Zijl en Van Walsem verdienen
daarvoor bijzondere erkentelijkheid. Maar ook de Algemene Rekenkamer heeft
zeer goed meegewerkt en inmiddels zijn ook alle departementen volop met dit
onderwerp bezig. Wij zullen met zijn allen proberen om hier iets van te maken.Deze VBTB-aanpak is geen Haarlemmerolie. Als de VBTB beschikbaar is, kunnen
wij er nog niet van uitgaan dat alles in cijfers voorhanden is en wij alle
beleidsdiscussies kunnen voeren. Dat zal waarschijnlijk niet het geval zijn,
want er zijn allerlei onderwerpen die moeilijk in kengetallen kunnen worden
gevat. Een journalist nam als voorbeeld de begroting van hoofdstuk II, die
van de Kamer. Door de Kamer is niet gemakkelijk weer te geven wat zij wil
bereiken, wat zij daarvoor gaat doen en wat dat mag kosten. In kwantitatieve
zin beperkt zij zich meestal tot het laatste. Daarnaast heeft de heer Hessing
gewezen op zaken die een lange looptijd hebben, zoals de politie en het onderwijs.
Voor het onderwijs wordt geld beschikbaar gesteld, er worden onderwijzers
aangetrokken en dat moet vervolgens effect hebben op de inhoud van de hoofdjes
van de kinderen. Dat laatste moet weer worden gemeten. Voordat de weg is afgelegd
van de beschikbaarstelling van het geld naar de meetbare verbeteringen in
de schoolresultaten, is er nogal wat tijd overheen gegaan.Wij moeten dus niet alleen kijken naar de kengetallen. Die zijn goed en
nuttig, en wij moeten onszelf steeds de bekende drie vragen blijven stellen,
maar het is ook belangrijk om andersoortige methoden te onderzoeken en ontwikkelen
om het beleid op doelmatigheid te beoordelen. Daar zijn diverse voorbeelden
van. Zo is het niet makkelijk om het beleid voor ontwikkelingssamenwerking
met kengetallen en prestaties van jaar tot jaar in beeld te brengen, terwijl
via evaluaties en andersoortig onderzoek geprobeerd kan worden om een oordeel
te vormen over de doelmatigheid van het beleid en de verbeteringen die daarin
mogelijk zijn. Sommige onderwerpen, zoals de SPAK, moet je juist aan een macro-econometrisch
onderzoek onderwerpen. Dat geldt ook voor sommige andere onderdelen van het
beleid. Ook daarbij is werken met kengetallen niet zo makkelijk.Meten is ook heel belangrijk. Een doel moet meetbaar zijn.De heer Van Dijke (ChristenUnie):In hoeverre hebben opmerkingen van bijvoorbeeld minister Martha van de
Antillen invloed op de wijze waarop met cijfers wordt omgegaan in het VBTB-traject?Minister Zalm:De VBTB is voor de dagelijkse, algemeen geldende doelmatigheid. In iedere
begroting moeten meetbare doelen worden geformuleerd en moet weergegeven worden
wat daarvan is gerealiseerd. Daarnaast heb je diepere onderzoeken naar doelmatigheid.
Die kunnen geïnspireerd zijn door een minister die iets zegt, al dan
niet van binnenlandse afkomst, of anderszins naar voren zijn gekomen. De methode
van de VBTB is dus niet zodanig dat allerlei soorten diepgravender evaluaties –
dat kunnen bijvoorbeeld interdepartementale beleidsonderzoeken zijn of andere
soorten evaluaties – overbodig zijn geworden. De definitie van VBTB
is ook heel belangrijk. Je moet proberen het meetbaar te laten zijn. Mevrouw
Kant zegt bijvoorbeeld dat de armoede moet verdwijnen. Het hangt er dan sterk
vanaf hoe je dat definieert. Hanteer je een relatieve armoededefinitie, bijvoorbeeld
"arm zijn de 10% laagstbetaalden", dan komen wij per definitie nooit van de
armoede af. Relatieve armoede doet zich immers altijd voor, tenzij iedereen
hetzelfde inkomen heeft, maar dat zal zelfs mevrouw Kant niet bepleiten. Door
de definiëring van het probleem hou je dan het probleem in stand. Het
definiëren van meetbare zaken is een kunst apart. Daar moet dus goed
op gelet worden. Het aardige is wel dat, omdat wij die aanpak
hebben, iedereen zich dat steeds systematisch moet afvragen: wat willen wij
bereiken en hoe gaan wij dat meten? Daarbij hoort ook het in te zetten instrumentarium
en de verantwoording.Er is nog een relativering van de kengetallen. Zodra je een kengetal niet
helemaal goed hebt geformuleerd – het is bijvoorbeeld een proxy voor
iets – en het hele beleid richt zich op dat kengetal, dan ontaardt het
ook. Wij kennen de wet van Goodhart; zodra het monetair beleid een bepaalde
geldhoeveelheidsgrootheid definieert, gaat die zich plotseling anders gedragen.
Stel je meet de prestaties van fracties in deze Kamer aan de hand van het
aantal gestelde vragen. Als dit hét criterium wordt, heeft dat natuurlijk
invloed op het aantal vragen dat wordt gesteld. Overigens zou de SP daar royaal
mee scoren, maar dit soort zaken moet je altijd voor ogen houden, ook bij
kengetallen. Het zijn soms gebrekkige begrippen. Het is wel interessant om
te weten welke fractie heel veel vragen stelt en het is voor de kiezer zeker
interessant om te weten of een fractie helemaal nooit vragen stelt. Het is
echter een beperkt begrip.Het viel mij op dat er vrij veel steun is voor het stevig overeind houden
van de coördinerende rol van het ministerie van Financiën op dit
vlak. De gesel moet dus flink worden gehanteerd. Het deed mij veel deugd dat
deze coördinerende rol ook door de PvdA-fractie positief werd bejegend.Mevrouw Kant heeft een dilemma geschetst. Aan de ene kant wil je meetbare
prestaties, maar aan de andere kant is er het budget. Zij zegt dat je uit
moet gaan van de prestaties en dat het budget daarop moet volgen. Ik parafraseer
nu iets; misschien doe ik haar niet helemaal recht. Ik meen niet dat dit de
oplossing is, al is het maar omdat in iedere situatie uiteindelijk niet alleen
relevant is wat je wilt, maar ook of je je het kunt veroorloven. Ik heb het
wel eens vergeleken met het kopen van een huis. Je kunt heel makkelijk opschrijven
wat je allemaal wilt – vrijstaand, tuin, zwembad – maar vervolgens
word je toch geconfronteerd met de budgettaire mogelijkheden. Woekeren met
je budget sluit dus niet uit dat je het budget ook in meetbare prestaties
wilt omzetten. Het werken met prestatie-indicatoren is niet in strijd met
het bestaan van een begroting en een maximumlimiet voor uitgaven. Wel moeten
wij precies weten, welke waar wij voor ons geld krijgen.De heer Vendrik (GroenLinks):Geeft de minister van Financiën hiermee ook indirect antwoord op
het plan van de zorgverzekeraars, waarin zij pleiten voor meer ruimte? Zij
willen wel goede afspraken met het Rijk over prestaties, maar geen budgettair
kader zorg, dus geen plafond meer aan de uitgaven voor de zorg.Minister Zalm:Ja, ik ben hiermee impliciet ook ingegaan op dit plan van de zorgverzekeraars.
Zij vinden het natuurlijk wel prettig – met de heer Wiegel voorop –
om geheel vrij en blij te kunnen uitgeven wat ze nuttig en nodig vinden, maar
wij blijven toch nog steeds bij een zekere begrenzing. Die begrenzing is overigens
zeer ruim en ook de groei van de uitgaven voor zorg is zeer fors, maar wij
vinden niet dat delen van de collectieve sector maar hun gang kunnen gaan
zonder enige budgettaire beperking en zonder enige afweging ten opzichte van
andere doelstellingen die wij met collectieve uitgaven willen bejegen. Dat
neemt niet weg dat wij bijvoorbeeld ten aanzien van de wachtlijsten een bijzonder
arrangement hebben getroffen, maar ook dat blijft binnen een totaalkader voor
alle collectieve uitgaven en in principe ook binnen een subkader voor de zorg.
Dat kader voor de zorg is in de loop van de jaren door het vorige kabinet
en door het huidige kabinet nogal eens opgehoogd, ten laste van andere sectoren
met budgetdiscipline, maar dat is steeds gebeurd op basis van een afweging
binnen een totaalkader.De heer Bakker (D66):Erkent de minister dat de wijze waarop dit wordt geregeld – het
verzekeringsprincipe ten opzichte van andere wenselijkheden bij een centrale
afweging – deel uitmaakt van het debat dat wij nog zullen gaan voeren
over de stelselherziening ziektekosten?Minister Zalm:Ja, maar de stelselherziening is wel een ander debat. Met de stelselherziening
wordt geprobeerd om de zorg op een andere en doelmatiger manier te organiseren
en om beheersingsmechanismen voor de kosten te introduceren. Het moet dan
gaan om verzekeraars die op kwaliteit en prijs concurreren, maar ook om aanbieders
van zorg die met elkaar op kwaliteit en prijs concurreren. De kostenbeheersing
zou dan vooral door de verzekeraars worden verzorgd. In de recente brief van
de verzekeraars komt het woord "kostenbeheersing" echter helemaal niet voor
en hetzelfde geldt voor de term "concurrentie". De brief is ook geschreven
namens alle verzekeraars, als kartel, en laat dus zelf al zien dat nog niet
is voldaan aan de ideaaltypische voorwaarde voor een stelsel dat zodanig is
ingericht, dat de vraagsturing de aanbodsturing geheel kan vervangen en dat
het dus vooral een kwestie is van goed ramen van de uitgaven.De heer Bakker (D66):Dat ben ik wel met u eens, maar uw antwoord op de interruptie van de heer
Vendrik moet dus gezien worden in het licht van het huidige stelsel.Minister Zalm:Niet alleen in dat licht. Ik noem een ander voorbeeld: de Algemene bijstandswet.
Natuurlijk kan niet in bijvoorbeeld de maand november worden gezegd: het geld
is op, dus wij verstrekken geen uitkeringen meer. Toch past ook de Algemene
bijstandswet in een groter totaal van collectieve uitgaven waar wij een zekere
planning en een uitgavenkader voor hebben. Een vraaggestuurd systeem is natuurlijk
moeilijker te beheersen, want je kunt dan niet meer direct je hand erop leggen,
en het is in zo'n systeem ook wat moeilijker om echt goed de kostenontwikkeling
te ramen, maar dat betekent niet automatisch dat er dus verder ongenormeerd
door het leven kan worden gegaan en dat er geen afweging meer hoeft plaats
te vinden ten opzichte van andere collectieve uitgaven. Wij hebben tal van
regelingen – ik noem ook de individuele huursubsidie – waar mensen
recht op kunnen doen gelden en die uiteraard ook netjes worden uitgevoerd,
maar die toch moeten worden ingepast binnen het totaal van een departementale
begroting, die op zijn beurt weer moet worden ingepast in het totaal van de
rijksuitgaven en in het nog grotere kader van het totaal van de collectieve
uitgaven. Ik stel mij voor – dat is de lijn van denken van de studiegroep
Begrotingsruimte – dat het in de toekomst ook voor de
zorg op die manier kan worden geregeld.De heer Vendrik (GroenLinks):Hebben de zorgverzekeraars toch niet in zoverre een punt, dat in het recente
verleden voor het budgettair kader zorg een te laag groeipad is aangehouden?
De les hieruit zou dan zijn, dat een budgettair kader zorg in de toekomst
alleen gehandhaafd kan worden als in een nieuw regeerakkoord uitgegaan wordt
van een voldoende groeivoet.Minister Zalm:Hier heeft de heer Vendrik een punt. Het CPB heeft inmiddels een wat geavanceerder
ramingsmodel gemaakt in samenwerking met het RIVM en het SCP. In de basisraming
van het CPB wordt nu al bij ongewijzigd beleid van een veel hogere volumegroei
uitgegaan dan conform de demografische ontwikkelingen nodig is. Dat is dus
al veel sterker gebaseerd op de vraagoriëntatie. Je bewijst jezelf inderdaad
een dienst als je een voldoende realistische raming in een regeerakkoord opneemt.
Het eerste paarse regeerakkoord was nogal benepen in die zin dat alleen rekening
werd gehouden met demografische ontwikkelingen. Het tweede paarse regeerakkoord
was al een stuk royaler: een volumegroei van 2,3%. Daaraan zijn later nog
extra middelen toegevoegd. Ook in het akkoord voor de komende kabinetsperiode –
ik hoop dat de wachtlijsten dan grotendeels zullen zijn weggewerkt –
zal een voldoende reële groei in de zorguitgaven moeten worden opgenomen,
wil je niet in de problemen komen.Mevrouw Kant (SP):IK vond de vergelijking met de bijstand een hele mooie toen de minister
zei dat de mensen daar recht op hebben. Nu vinden wij met z'n allen ook dat
de mensen recht hebben op zorg, die echter niet altijd geleverd kan worden.
Moet ik uit de woorden van de minister opmaken dat hij ook vindt dat de mensen
recht hebben op zorg, los van de budgettaire kaders? Vindt hij dat de zorg
moet worden geleverd als mensen die nodig hebben en dat wij niet in een situatie
mogen terechtkomen dat die zorg niet geleverd wordt omdat er geen geld voor
is?Minister Zalm:Als het gaat om substantiële elementen van zorg, ben ik uiteraard
van mening dat de mensen daar recht op hebben. Dat is niet een betwist punt.Mevrouw Kant (SP):Dat is in zeven jaar Paars wel degelijk een betwist punt geweest en als
zodanig is het nieuw wat de minister nu zegt.Minister Zalm:Als het gaat om de verzekerde zorg hebben de mensen zekere rechten. Zoals
mevrouw Kant weet, wordt hierover geprocedeerd. Er wordt daarop ook gereageerd;
de wachtlijstproblematiek is niet voor niets een belangrijk aandachtspunt
van het kabinet en vergt niet voor niets zoveel geld. Wij menen namelijk dat
mensen op tijd de benodigde zorg moeten kunnen krijgen. Mevrouw Kant is verbaasd
dat ik dat vind?Mevrouw Kant (SP):Ja. Minister Borst zegt het al langer, maar deze minister heb ik dat nog
nooit horen zeggen. Ik wil graag weten wat de consequenties daarvan zijn,
want de wachtlijsten in de zorg zijn nog steeds veel te lang. De minister
had het over een speciaal zorgarrangement. Als er plannen komen die leiden
tot het wegwerken van de wachtlijsten, zegt de minister niet meer tegen mevrouw
Borst dat er geen geld voor is?Minister Zalm:Nu overdrijft mevrouw Kant. Er is niet voor ieder doel ongelimiteerd geld
ter beschikking. Als mensen in aanmerking komen voor opname in een verpleeginrichting
of een verzorgingstehuis, moeten wij ervoor zorgen dat dat binnen redelijke
termijn kan worden gerealiseerd. Er zijn andere onderdelen van de zorg waar
dit automatisme veel minder voor de hand ligt.Mevrouw Kant (SP):Zo-even was ik nog heel blij, maar nu kan ik het niet meer volgen. De
minister zegt dat mensen recht hebben op zorg en...Minister Zalm:De ene zorg is de andere niet.Mevrouw Kant (SP):Op heel veel terreinen van de zorg bestaan wachtlijsten. Er is geld voor
nodig om die wachtlijsten weg te werken. De minister zegt dat de mensen recht
hebben op zorg en dat het geld geen probleem mag zijn. Maar nu begrijp ik
dat het geld daarvoor niet per definitie beschikbaar is.Minister Zalm:Het hangt van het type zorg af of het geld wordt verstrekt via een semi
open einde of een budget. Dat is geen nieuws.Mevrouw Kant (SP):Toch wel. In de ouderenzorg geldt nu een speciaal arrangement. Als mevrouw
Vliegenthart plannen krijgt die ertoe leiden dat de wachtlijsten afnemen,
stelt zij geld beschikbaar. Geldt dat ook voor plannen die betrekking hebben
op wachtlijsten in andere zorgonderdelen? Wordt dat gedekt door de minister?Minister Zalm:Dat geldt voor essentiële zorg met een verzekeringskarakter. Mevrouw
Kant mag natuurlijk proberen om met mij een debat over de zorg te voeren,
maar ik sta hier niet als minister van zorg.Mevrouw Kant (SP):Ik debatteer het hele jaar met de minister die over zorg gaat, maar als
ik haar dit soort vragen stel, zegt ze iedere keer dat daarvoor geen geld
is. Nu kan ik een keer u vragen of u dan bereid bent om als dat soort plannen
er liggen het geld op tafel te leggen en dan komt u met iets algemeens als
verzekerbaar en essentiële zorg. Dat is wel erg algemeen. In de jeugdzorg,
in de gehandicaptenzorg, enz. zijn er nog wachtlijsten. Als er nu plannen
zijn om die weg te werken...De voorzitter:U herhaalt uzelf, mevrouw Kant!Mevrouw Kant (SP):Ja, voorzitter, omdat er geen antwoord komt. Het is toch een heel simpele
vraag of de minister dan de portemonnee trekt?Minister Zalm:In september zullen wij u precies vertellen wat wij voor 2002 op dit vlak
allemaal aan voornemens hebben. Voor het jaar 2001 is dat deels gebeurd in
de recente miljoenennota en deels aangevuld bij de voorjaarsnota. Er is ook
een aparte voorjaarsbrief zorg omdat volgens de Comptabiliteitswet ik er niet
eens zeggenschap over heb. Daarom is er naast de voorjaarsnota, die ik teken,
ook een aparte voorjaarsbrief zorg en ook een aparte voorjaarsbrief over de
sociale zekerheid, omdat die zich goeddeels buiten de rijksbegroting afspelen.
Dat is dus binnenkort ter behandeling met de minister die u
daarvoor wil spreken. Ik neem aan dat die voorjaarsbrief zorg het beste kan
worden besproken met de bewindslieden van zorg, maar ik kan mij vergissen.
In ieder geval mijn voorjaarsnota staat binnenkort op de agenda en wellicht
dat die andere ook op uw agenda worden gezet.De heer Duivesteijn (PvdA):Stel dat er straks sprake is van een nominale premie in de gezondheidszorg,
dan staat dat natuurlijk straks niet buiten de rijksbegroting, want dat zou
betekenen dat er in belangrijke mate sprake is van fiscaliteit, de lagere
inkomens helpen aan een betaalbare gezondheidszorg. U sprak zojuist over de
bijstand en stelde u dat iedereen recht heeft op bijstand, zelfs als het budget
op is, maar dat dan wel zal moeten worden afgewogen of wij daarmee op dezelfde
manier door kunnen gaan. In het geval van een nominale premie zal dat dus
ook een jaarlijkse afweging worden. Hoe kijkt u daar dan tegenaan?Minister Zalm:Ik geef de heer Duivesteijn graag toe dat er een groot verschil is tussen
officiële juridische posities en de werkelijke debatten, want de Kamer
heeft ook geen budgetrecht ten aanzien van de meeste zorguitgaven en ook niet
van WAO, terwijl daarover natuurlijk hier uitvoerig gediscussieerd wordt.
Het budgetrecht definieert niet altijd waar je wel en niet over discussieert.
Zeker nu wij al geruime tijd totale collectieve uitgaven als benadering hebben,
is die zorg natuurlijk wel degelijk onderdeel van de totale collectieve uitgaven
en daarmee ook van het debat in het kabinet. Zowel de zorguitgaven als de
financiering daarvan zijn onderdeel van kabinetsbeleid en zullen dus ook jaarlijks
bediscussieerd worden. Wij zullen eerst nog de discussie over het stelsel
as such moeten hebben, maar of het nu via de premies van de zorg loopt of
via de fiscaliteit, zal waarschijnlijk ook in elk kabinet jaarlijks in augustus
of misschien zelfs eerder onderwerp van gesprek zijn. Dat debat moet nog worden
gevoerd, het kabinet heeft daarover nog geen standpunt afgescheiden, maar
het determineert naar mijn oordeel niet een soort noodwendigheid dat er dus
altijd een percentuele financiering van premies in de zorg zal moeten zijn.
Eenieder mag daar zijn eigen opvattingen over hebben en ik neem aan dat de
opvattingen van de heer Duivesteijn andere zullen zijn dan die van de heer
Hessing op dit punt. Het kabinet zal binnenkort berichten hoe het daar zelf
tegenaan kijkt.De heer Duivesteijn (PvdA):Dat begrijp ik, maar ik zou mij kunnen voorstellen dat u vanuit uw verantwoordelijk
zegt dat u het niet de rijksbegroting in zou willen trekken.Minister Zalm:Dat maakt mij niet zoveel uit. Verschillen tussen premies en belastingen
zijn betrekkelijk. In de ogen van de burger zijn het beide aanslagen op de
koopkracht. Een nominale premie moet worden betaald, maar een percentuele
ook. De inkomenspolitieke en de koopkrachteffecten zijn natuurlijk verschillend,
maar als iets buiten de rijksbegroting is, is dat voor mij nog geen geruststelling.
Het kan zelfs juist vervelend zijn, vooral als wij de informatie laat krijgen
of dat de beheersbaarheid moeilijker wordt en het toch binnen het totaal van
de collectieve uitgaven moet worden ingepast. De normering van de collectieve
uitgaven strekt zich met andere woorden uit tot alle budgetdisciplinesectoren,
inclusief sociale zekerheid en inclusief de gezondheidszorg die premiegefinancierd
wordt. Iets anders zou zijn als de gezondheidszorg weg wordt gedefinieerd
uit de collectieve sector en dat het voortaan gewoon privaat wordt genoemd.
Zeker als het een volledig nominale premie zou zijn, zijn er mensen die zeggen
dat het dan ook wel helemaal buiten de normeringsystematiek kan blijven. Die
opvatting ben ik niet toegedaan, maar dat zou wel betekenen dat het leven
van een minister van Financiën wat rustiger wordt, omdat hij daar geen
omkijken meer naar heeft. Ik weet niet of dat verstandig zou zijn, ik denk
het niet, maar zolang het onderdeel van de collectieve uitgaven blijft, zit
het er ook in.De heer Bakker (D66):Ik begrijp dat u vindt dat zorg binnen de collectieve uitgaven moet blijven,
maar ik bespeur wel een aantal tegenstrijdigheden. Collectieve uitgaven normeren
en maximeren we immers, onder andere om allerlei economische redenen, maar
in een goede en hoogwaardige gezondheidszorg zitten niet alleen elementen
van kosten, maar ook van welvaartsbesteding. Als wij beslissen om niet allemaal
nog een keer extra met vakantie te gaan, maar de gezondheidszorg wat beter
te regelen, dan is dat weliswaar een collectieve beslissing en in die zin
een collectieve uitgave, maar niettemin ook de keuze van een samenleving voor
een kwalitatief hoogwaardiger gezondheidszorg. In die zin heeft het ook een
element van welvaart.Minister Zalm:Daar hebt u helemaal gelijk in. Zoiets geldt overigens niet alleen voor
gezondheidszorg, maar ook voor bijvoorbeeld onderwijs of voor meer blauw op
straat; dit gaat niet exclusief voor gezondheidszorg op.De heer Bakker (D66):Maar er is wel een verschil: als mensen voor een derde keer op vakantie
gaan, dan noemen we dat economische groei; als er wat meer blauw op straat
komt of we meer aan gezondheidszorg doen, dan fronsen veel mensen hun wenkbrauwen
en vinden ze het vervelend omdat de kosten omhoog gaan. Daarin zit een spanning.Minister Zalm:Het gemeenschappelijke kenmerk van politie, onderwijs en zorg is dat zij
alle een collectief financieringsmechanisme kennen: voor zorg, politie en
onderwijs moet iedereen zich namelijk verplicht verzekeren, zij het bij de
laatste twee via belastingen. De keuzemogelijkheden zijn dus beperkt; alleen
dat bepaalt of iets wordt gedefinieerd als een collectieve uitgave. Onderwijs
en veiligheid vinden wij heel belangrijk en willen wij op een collectieve
wijze organiseren; daardoor vallen zij onder de collectieve uitgaven. Straks
zal ik u enige cijfers geven waaruit blijkt dat de collectieve uitgaven, althans
de uitgaven waarbij wij een warm gevoel hebben, in reële termen zelfs
sterker zijn gegroeid dan het BBP. Wij maken er op Financiën wel eens
grapjes over dat wij zo'n hekel hebben aan uitgaven en zo. Dat zit een beetje
in de attitude van het ministerie ingebakken, maar onze zogenaamde "hekel"
neemt niet weg dat de collectieve uitgaven fors zijn toegenomen. Alleen de
goede dalingen zijn ook gerealiseerd, maar dat kom ik later op terug. De heer Duivesteijn vroeg of het regeerakkoord niet VBTB-proof zou moeten
worden gemaakt. Ik vind dit een heel uitdagende gedachte, maar je loopt daarmee
waarschijnlijk tegen dezelfde complicaties aan als nu bij de reguliere begroting:
wat neem je in het regeerakkoord op als meetbare doelstelling voor bijvoorbeeld
Defensie of Ontwikkelingssamenwerking? Zou dat betekenen dat je daaruit terugrekent
hoeveel geld er wordt besteed, of is er een globalere notie die de doorslag
geeft, bijvoorbeeld een koppeling van het bedrag voor Ontwikkelingssamenwerking
aan het BBP, dat vervolgens zo doelmatig mogelijk wordt aangewend? Zo zijn
er meer onderwerpen die lastig zijn en trouwens ook politiek-ideologisch te
geladen voor een VBTB-benadering. Het regeerakkoord is natuurlijk per definitie
een politieke zaak, maar verkiezingsprogramma's zijn dat ook. Ik denk dat
wij eerst de partijprogramma's maar eens moeten afwachten: ook daarvoor zal
een grote worsteling plaatsvinden en ook die zullen niet allemaal VBTB-proof
kunnen zijn. Een regeerakkoord evenmin, los van het feit dat het voortbouwt
op verkiezingsprogramma's. Soms bestaan er namelijk globale noties van hetgeen
moet worden bereikt, zoals "de veiligheid moet met zoveel procent omhoog".
Zoiets kan in een verkeerd voluntarisme eindigen. Dat hebben wij bijvoorbeeld
gezien bij de administratieve lasten: wij zeiden flink dat die met 25% omlaag
moesten, zonder de vraag te beantwoorden hoe dit moest worden bereikt. Het
vastleggen van doelstellingen, waarvan wij ons nog niet goed hebben gerealiseerd
hoe wij die kunnen waarmaken, kent ook een zeker risico.Daarnaast zijn er tal van terreinen, waarop het regeringsbeleid maar een
klein onderdeel is. Werkloosheid is daar een goed voorbeeld van. Dat is toch
sterk afhankelijk van de wereldeconomie. Het beleid kan wel vrij goed gedefinieerd
worden en de effectiviteit daarvan kan bepaald worden, maar het uiteindelijke
resultaat is toch vaak afhankelijk van andere factoren. Het ministerie van
Financiën is bereid om eenieder die informatie of technische assistentie
wil hebben, bij het opstellen van verkiezingsprogramma's te helpen. En dat
gebeurt zonder dat ik daar inzage in heb, zeg ik er voor de goede orde maar
bij. Laten wij maar eens kijken hoe die verkiezingsprogramma's eruit zullen
zien.Mevrouw de voorzitter. De heer Bakker heeft gewezen op het punt waarover
ik met u nog in correspondentie ben, namelijk de derde woensdag in mei volgend
jaar. De heer Bakker zei dat dit probleem zich niet een keer zal voordoen,
maar permanent. Ik kan hem geruststellen. De Kieswet is veranderd in de zin
dat de Kamerverkiezingen alleen op de derde woensdag in mei vallen als er
in datzelfde jaar gemeenteraadsverkiezingen zijn. De heer Bakker moet wel
erg in wonderen geloven, als hij meent dat ook een volgend kabinet de hele
rit zou uitzitten. Alleen in zo'n situatie blijft die cyclus permanent in
stand en dan zou het probleem zich in 2006 weer voordoen. Menselijkerwijs
is het toch bijna ondenkbaar dat een derde kabinet ook de rit uitzit, als
twee voorgaande kabinetten dat al gedaan hebben.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Met Paars 3 zal de cyclus heel snel doorbroken worden!Minister Zalm:Zoals u begrijpt, was ik niet geheel serieus. Maar het probleem is volgend
jaar natuurlijk het meest acuut. Wij moeten maar bekijken hoe het in 2006
gaat. Als het om één dag eerder ging, konden wij het nog proberen.
Maar de facto gaat het natuurlijk om drie weken. De Kamer gaat drie weken
eerder op reces. Dit jaar hebben wij met stoom en kokend water de zaak op
tijd klaar proberen te krijgen. Vorig jaar is dat met grote moeite gelukt.
Het is op sommige onderdelen nog niet helemaal perfect. Het is vrijwel onmogelijk
om de cyclus drie weken terug te schuiven. Dan komt de kwaliteit van de gegevens
echt in de problemen. Die derde woensdag in mei is niet zomaar uit de lucht
komen vallen. Er is destijds berekend welke tijden er nodig zijn voor de Algemene
Rekenkamer, voor de checkgroep van Financiën en voor de rapportages van
de derdengegevens. Het is heel moeilijk om dat proces te versnellen zonder
dat de kwaliteit van de gegevens verslechtert.Overigens is het misschien juist een goed idee om die verantwoordingsdag
na de verkiezingen te houden. Na de verkiezingen is er sprake van een demissionair
kabinet, dat sowieso bijna niets meer mag doen. In de Kamer is dan ook niet
al te veel activiteit, omdat er allerlei geheimzinnige besprekingen aan de
overkant plaatsvinden. Wat is er nu mooier dan dat de Kamer het demissionaire
kabinet nog eens flink, fors en langdurig aan de tand voelt over het beleid
dat in 2002 is gevoerd? Het is natuurlijk niet aan mij om hier een finaal
oordeel over te geven, maar ik ben niet in staat om kwalitatief voldoende
gegevens drie weken eerder aan te leveren.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik beantwoord deze vraag van de minister van Financiën met een wedervraag.
Wat is er met de verkiezingen in zicht nu mooier dan het kabinet eens stevig
de oren te wassen over de geleverde prestaties? Het gaat dan om een kabinet,
dat niet demissionair is, dat "full in charge" is en dat aanspreekbaar is.Minister Zalm:Zeker, daar valt ook iets voor te zeggen. Maar het kan gewoon niet. Ik
probeer alleen de pijn wat te verzachten door aan te geven dat zo'n verantwoording
na de verkiezingen niet volkomen irrelevant hoeft te zijn. Drie weken voor
de verkiezingen is echt onmogelijk. De verkiezingen zijn ook te belangrijk
om te besluiten de campagne maar met twee weken te verkorten. Dat zou een
vreemde zaak zijn.De heer Bakker (D66):Precies omdat deze discussie ontstaat, niet alleen nu maar ook volgend
jaar, heb ik gisteren aan het Presidium gevraagd om het onderwerp uitdrukkelijk
te agenderen. Het lijkt mij dat wij het op dit punt eens moeten worden over
de mogelijkheden.Minister Zalm:Voorzitter. Ik heb over mijn correspondentie met u uit de school geklapt,
omdat de heer Bakker het onderwerp aanroerde.De voorzitter:Het Presidium heeft inderdaad verschillende keren over het onderwerp gesproken
en er heeft een briefwisseling plaatsgevonden met de minister van Financiën
en de minister-president. Aan het eind van de dag kan men niet veel anders
dan accepteren dat de Kamer niet kan debatteren over gegevens die niet beschikbaar
zijn. Op dat punt zijn wij nu aangeland; de minister heeft ons laten weten
dat hij zichzelf niet in staat acht om drie weken eerder de gegevens in een
dusdanige staat aan te leveren dat het mogelijk is om erover
te debatteren. De Kamer zal op basis van deze informatie een beslissing moeten
nemen.De heer Bakker (D66):Ik wilde de analyse helder krijgen en het daar vervolgens met elkaar over
eens zijn, zodat wij voorkomen dat er over een jaar allerlei flauwe spelletjes
worden gespeeld.Minister Zalm:Om die reden heeft de Kamer de kwestie vroegtijdig aangekaart, waarvoor
dank. Wij hebben de gelegenheid gehad om ons grondig in de mogelijkheden op
dit vlak te verdiepen, maar de conclusie van de voorzitter is juist.De heer Hessing heeft teruggeblikt op het jaar 2000. Het was inderdaad
geen slecht financieel jaar: de economische groei was hoger dan gepland, er
hebben zich meevallende ontwikkelingen voorgedaan bij zowel uitgaven als ontvangsten
en bovenop de begroting kon 8 mln worden besteed aan nieuwe prioriteiten.
Ook is een EMU-overschot gerealiseerd van meer dan 1,5% BBP, dus wij zitten
al zo'n beetje op het niveau dat de studiegroep aanbeveelt, al zitten daar
wat incidentele elementen aan vast. De schuld is voor het eerst minder dan
60%.Er is ook kritiek geleverd over het jaar 2000. Ik kom straks op het punt
van de heer De Haan over de inflatie. Er is verder kritiek geuit op het verschijnsel
onderuitputting, dus het feit dat geld onbesteed is gebleven. Het Nederlandse
parlement begint wat dit betreft te lijken op het Europees Parlement. Ik herinner
mij dat de Europese begrotingscommissaris, die vroeger de Finse minister van
financiën was, zich erover verbaasde dat hij uitsluitend kritiek kreeg
als het geld niet was opgemaakt op het moment dat hij in het Europees Parlement
zijn begroting moest verdedigen. In Finland werd er alleen kritiek geleverd
als de begroting was overschreden, maar werden er complimenten gegeven als
er geld over bleef. Wij hebben ook andere tijden gekend, waarin ministers
van financiën over de knie werden gelegd omdat er overschrijdingen waren.
Dit keer is er geld over, hetgeen inherent is aan het maximumkarakter van
de begroting. Wij konden een en ander ook niet goed voorzien. Voor een deel
ligt dat aan de zorgsector waar de informatie heel laat, pas zeer recent,
ter beschikking is gekomen. Er was sprake van een meevaller rond de eigen
bijdragen AWBZ. De overschrijdingstendens van de geneesmiddelen was eindelijk
eens wat minder groot dan verwacht. Het zijn niet echt slechte berichten,
maar ze werden pas achteraf geconstateerd. Met betrekking tot de rijksbegroting
wordt de eindejaarsmargetechniek gehanteerd, waardoor bedragen die overblijven,
overgeheveld kunnen worden naar het volgende jaar. In de voorjaarsnota is
een voorstel daartoe opgenomen.De heer Duivesteijn heeft gevraagd of de meevallers geen aanleiding zijn
om te problematiseren over de Zalmnorm. Ik vind dat een erg leuke uitdrukking
en ik doe graag mee aan het gebruik van de term "problematiseren". Het woord
voelt anders aan dan de term "de beuk erin". Het betreft het nagaan in hoeverre
met de wijsheid van 2000 in de toekomst voordeel kan worden gedaan. Op verschillende
manieren is het kabinet daar al mee bezig. In de voorjaarsnota is een grote
actie gehouden om alle departementale begrotingen nog eens fors door te spitten
op onderuitputting en zaken structureel door te trekken. Dat heeft zeer bijgedragen
aan het creëren van ruimte om intensiveringen in de sfeer van zorg, onderwijs
en veiligheid te kunnen financieren. Bij de behandeling van de voorjaarsnota
komen wij hierover nog te spreken. Ook uit de miljoenennota zal blijken dat
wij echt flink ons best hebben gedaan om ex ante een verschuiving aan te brengen
ten gunste van beleid dat iedereen graag wil.Daarnaast is er de inkomstenkant. Algemeen is de kritiek dat het regeerakkoord
veel te behoedzaam is geformuleerd. Ik weet niet of dit zo was. Duidelijk
is dat de economische werkelijkheid heeft meegezeten. Deels is dat een gevolg
van beleid, maar deels ook van een gunstige internationale omgeving. Graag
had ik daar van tevoren voor getekend, maar wij hadden dat zeker niet durven
garanderen. Met de studiegroep Begrotingsruimte kun je stellen dat wij nu
in een andere situatie zitten. Dan gaat het echter om een volgend regeerakkoord
en om de vraag hoe bij het opstellen daarvan te werk zou kunnen worden gegaan.
Wij starten nu niet, zoals Paars 1, vanuit een tekort van boven de 4%, maar
vanuit een overschot. Paars 2 startte overigens ook nog met een tekort. Zoals
gezegd, zitten wij inmiddels op een overschot en ik hoop dat wij ook 2002
kunnen afsluiten met een overschot. Dat betekent dat wij een beetje uit de
gevarenzone zijn gekomen. Wij zijn een eindje weg van de 3%-tekortnorm van
Maastricht. In die situatie zou de mate van behoedzaamheid wat kunnen worden
getemperd. Die benadering heeft de SER gekozen. Op zich vind ik dat legitiem.
De studiegroep Begrotingsruimte zegt dat van de verwachte groei niet meer
een 0,5% tot 0,75% maar 0,25% af kan worden getrokken als voorzichtigheidsmarge.
Daarbij wordt er uiteraard van uitgegaan dat de te verwachten groei netjes
wordt geraamd. Als zo wordt gehandeld, is de marge voor potentiële meevallers
natuurlijk kleiner. De kans op meevallers wordt in een komende periode dan
kleiner en als ze zich al voordoen, zullen ze niet zo omvangrijk zijn als
in de eerste twee paarse perioden. Dat wil overigens niet zeggen dat het absolute
niveau van de groeivoet een stuk hoger wordt dan voorheen. Door het afnemende
arbeidsaanbod zal de potentiële groei namelijk lager liggen dan in de
afgelopen zeven jaar het geval was.De heer De Haan (CDA):Ik ben het grotendeels met de minister eens dat het buitengewoon link
is om de gemiddelde economische groei verkeerd in te schatten. Kan de minister
vanuit zijn ervaring met het herstructureringsbeleid van de afgelopen vijftien
jaar argumenten noemen waarom de gemiddelde groei, over de conjunctuurgolven
heen, hoger kan worden ingeschat?Minister Zalm:De economische groei bestaat uit werkgelegenheidsgroei plus arbeidsproductiviteitsgroei.
De werkgelegenheidsgroei is weer afhankelijk van wat maximaal kan worden gehaald
in de ontwikkeling van het arbeidsaanbod. De arbeidsaanbodkant plus de productiviteitskant
resulteren dus in de potentiële groei, die onder normale omstandigheden
kan worden gezien als de trendmatige groei. Ik denk dat er argumenten zijn
om te zeggen dat de productiviteitsgroei iets hoger kan liggen dan in het
verleden, maar tegelijkertijd weten wij dat de arbeidsaanbodgroei lager zal
uitkomen dan in het verleden. Het CPB zegt dan: de beste schatting
is een groeivoet van 2,5%. Daar wordt dan 0,25% van afgetrokken als behoedzaamheidsmarge.
Door handig beleid te voeren kan daar bovenop wellicht nog 0,25% worden bijverdiend.
Dat kunnen blijken uit doorrekening van verkiezingsprogramma's en regeerakkoord.
Op die manier zou toch weer op 2,5% kunnen worden uitgekomen. Hoe dan ook,
wij kunnen uit dit alles de les trekken – en dat is dan mijn invulling
van problematisering van de begrotingssystematiek – dat, nu wij in veiliger
vaarwater zijn, de mate van behoedzaamheid wat kleiner kan zijn dan in het
verleden. Dit staat overigens los van de precieze cijfers voor de berekening
van de groeivoet. Op dat punt vaar ik even blind op de deskundigheid van het
CPB, want als je politici een groeivoet laat berekenen, kom je in totaal verkeerd
vaarwater terecht.De heer De Haan (CDA):Men kan er 0,25% van aftrekken voor de post onvoorzien, maar het is ook
een heel mooie methode om langs een achterdeurtje de staatsschuld te verlagen.
Gemiddeld genomen over de gehele conjunctuurverhoging heen, zijn er altijd
inkomstenmeevallers. Dit is dus een truc om als het ware de staatsschuld te
verlagen, terwijl je dat ook in je uitgaven- en inkomstenkaders kunt meenemen.Minister Zalm:Daar heeft de heer De Haan gelijk in, tenzij je, dit wetend, je ambitie
minder hoog stelt. Bij het laatste regeerakkoord is dit gebeurd. Toen wij
startten, was het tekort 1,2%. Afgesproken werd om toen niet meer dan 0,25%
eraf te halen. Dit was een heel magere ambitie. Het ging om 2 mld gulden aan
tekortreducties. Dit was mede gebaseerd op de wetenschap dat de kans op meevallers
groter was dan de kans op tegenvallers en dat is ook gebleken. In plaats van
op een tekort van een dikke 1%, zitten wij nu in 2002 op een overschot van
2%. Het geld is overigens niet weg. Dit leidt tot lage rente-uitgaven en tot
een betere ruimte voor een volgend regeerakkoord. In principe is een dergelijk
regeerakkoord wat gemakkelijker te bereiken. Dit blijkt ook uit de CPB-exercities.
Er is namelijk een minder beslag van groeiende rente-uitgaven. Ze dalen zelfs.
Ondanks het feit dat het CPB rekening houdt met sterker groeiende zorguitgaven
en een aanzienlijk hogere reële loonstijging dan bij het vorige scenario,
is er meer ruimte over – 7 mld gulden – dan de vorige keer. Toen
was het 4,5 mld gulden. Dat is de zegening van een overschot als startwaarde.
Als je dit aanhoudt, ben je niet alleen in 25 jaar van je schuld af, maar
zie je ook jaarlijks de rente teruglopen.Wat kan nog worden geproblematiseerd rondom het normenstelsel? De studiegroep
heeft dit op een goede manier gedaan. Ik vind het een goed rapport. Er zijn
ook andere aanbevelingen gedaan die aan politieke partijen ter overweging
worden meegegeven. Een voorbeeld is dat geen split tussen lastenverlichting
en schuld moet worden gemaakt in de inkomstenmeevallers. De lastenverlichting
die bij het regeerakkoord wordt afgesproken, moet het voor de komende periode
dan ook zijn. Dit kan ook de budgettaire discipline ten aanzien van belastinguitgaven,
waarop de heer Vendrik wel eens heeft aangedrongen, vergroten, omdat je dan
niet met meevallers de lastenverlichting nog eens kunt verhogen. Indirect
zetten de inkomstenmeevallers het rentemolentje dan weer in werking.De studiegroep heeft verder aangegeven dat je bij grote afwijkingen het
regeerakkoord zou moeten herschrijven. Dit is bijvoorbeeld het geval als een
overschot van 1,5% in een tekort omslaat, of als het overschot boven 3% stijgt.
Deze les heeft de studiegroep getrokken uit de ervaringen van de afgelopen
twee kabinetsperioden.De heer Vendrik (GroenLinks):Eigenlijk had ik dit debat volgende week pas verwacht. De onderuitputting
in 2000 was niet voorzien bij de najaarsnota. Toen hebben enkele fracties
aangegeven dat als er geld zou overblijven, er voldoende publieke tekorten
waren op te lossen. Het geld hoefde niet per se op, maar tekorten, zoals bijvoorbeeld
bij natuur, moesten worden opgelost. Net als in 1999 is dat echter niet gebeurd,
toen hetzelfde speelde. In de voorjaarsnota 2001 worden de tekorten bij de
natuur wederom niet opgelost. Het parlement wil niet tot de laatste gulden
het uitgavenkader uitmelken; het is een politieke keuze van veel fracties
om bij een financieel overschot publieke tekorten wel of niet weg te werken.
Dat is niet gebeurd. Dat is in strijd met wat wij afgelopen december bij de
najaarsnota hebben besproken. Het gaat om een politieke keuze, die wij gemaakt
hebben, om het geld ter beschikking te stellen voor terreinen waar hopeloze
tekorten zijn. Dit blijft een aanhoudend punt van zorg bij veel fracties.Minister Zalm:Ik kan ook niet alles voorzien. Wij hebben zelfs voor het eerst gespeculeerd
bij de najaarsnota op een onderuitputting die nog niet bekend was, maar er
toch wel zou komen. Maar die 300 mln gulden moesten wij nog wel zien binnen
te halen. Het is meer geworden. Op Defensie heeft men bijvoorbeeld die EVDB-gelden
niet op weten te maken. De cao werd ook wat later gesloten dan gepland. Dat
geld wordt dit jaar natuurlijk wel uitgegeven. Dat gaat keurig mee met de
eindejaarsmarge. Ook op het gebied van de sociale zekerheid was het beeld
iets gunstiger, omdat de werkloosheidsontwikkeling iets beter is dan in de
najaarsnota was voorzien. Dat geld is daarmee overigens niet weggegooid of
zo. Ik heb het ook niet in een brandkast gelegd. Als er minder geleend wordt,
is er onmiddellijk dat rentevoordeel. Als je een miljard minder leent, heb
je 15 mln gulden per jaar structureel te besteden. De prioriteiten die het
kabinet heeft gesteld, in de voorjaarsnota en straks bij de miljoenennota,
hebben juist betrekking op zaken als zorg, onderwijs en veiligheid. Met eenmalig
geld kun je betrekkelijk weinig op die gebieden. In die zin is dus permanent
meer ruimte gecreëerd voor structurele zaken, ook doordat wij een miljard
minder schuld hebben gemaakt. Voor een deel zit dat ook in de zorg, maar dat
zien wij niet zozeer terug in de schuld. Dat uit zich in lagere nominale premies
voor het ziekenfonds. Als je een keer niet leent, heb je permanent een rentevoordeel.
Dat konden wij heel goed benutten.De heer Vendrik (GroenLinks):Met alle respect, maar dit is weinig relevant voor de beantwoording van
de vraag die ik heb gesteld. Het gaat niet om structurele uitgaven. Het gaat
om het tekort bij de uitvoering van de ecologische hoofdstructuur en een aantal
andere natuurprogramma's, waarbij men absoluut niet aan de
doelstellingen kan voldoen. Juist met het oog op het incidentele karakter
van onderschrijding, is door meer fracties gevraagd om dit geld, als het na
de najaarsnota nog beschikbaar komt, toe te voegen aan de begroting van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij, opdat door een structurele meevaller dit programma
een impuls kan krijgen.De voorzitter:Mijnheer Vendrik, ik bescherm u nu even. U houdt niets over voor de tweede
termijn.De heer Vendrik (GroenLinks):Dan nog één opmerking, om iets over te houden voor de tweede
termijn.De minister heeft dus de keuze gemaakt tegen natuur en wederom voor additionele
reductie van de staatsschuld, terwijl dat op grond van de inkomstenmeevallers
van dit kabinet buitengewoon goed verzorgd is.Minister Zalm:Dit is een vreemde weergave van de feiten. Ik heb dit niet kunnen voorzien.
Wij hebben dit debat bij de najaarsnota gevoerd. Wij hebben een gokje gewaagd
dat er nog 300 mln gulden onderuitputting zou komen, al wist ik ook nog niet
waar. Vervolgens blijkt het meer te zijn. Wij kunnen natuurlijk niet met terugwerkende
kracht geld uitgeven in het jaar 2000. Als verzachtende omstandigheid noem
ik het voordeel van een structurele vrijval van rente. Die is buitengewoon
goed benut voor zaken die structureel geld vragen, zoals onderwijs, zorg en
veiligheid. Voorts krijgen wij nog het debat over de voorjaarsnota. Ik heb
mij inderdaad door de heer Duivesteijn laten verleiden om een onderwerp dat
misschien meer hoort bij de voorjaarsnota of de algemene financiële beschouwingen,
uit te werken, ook omdat ik het zelf een erg leuk onderwerp vind. Waarschijnlijk
heb ik mij ietwat de bosjes in laten trekken.De heer Bakker (D66):Ik begrijp de positie van de minister wel. Ik ben het echter wel met de
heer Vendrik eens dat het toch wat onbevredigend is, juist vanwege de natuur.
De minister spreekt steeds over onderwijs, zorg en veiligheid. Volgens mij
horen natuur en milieu daar als vierde prioriteit bij. Voor het overige lijkt
het mij van belang om volgende week bij de bespreking van de voorjaarsnota
te bezien hoe dit eventuele overschot in onze overweging kan worden meegenomen.Minister Zalm:Wij zullen dat debat over de voorjaarsnota met spanning afwachten.De heer Duivesteijn (PvdA):Om niet meteen alle struiken weg te halen, naar mijn gevoelen zit de kern
niet in de vraag waar het geld eventueel aan besteed had kunnen worden, maar
veel meer in de systematiek. De minister gaf zojuist al aan dat voor bepaalde
aspecten de informatie zo laat komt, dat pas in een heel laat stadium duidelijk
is of er tekorten of overschotten zijn.Minister Zalm:Dat betekent dat wij moeten proberen om goed te ramen, maar dat is natuurlijk
een wijsheid van alle dagen. Bovendien moeten wij proberen om de informatie
snel krijgen. Er is nu een klacht dat wij bij de zorg geld onbesteed hebben
gelaten, maar daar was sprake van overschrijdingen die later meer regel dan
uitzondering bleken te zijn. Het werkt natuurlijk twee kanten op. Je kunt
het dus wel eens verkeerd inschatten. Als je denkt dat je nog ruimte hebt,
kan later uit informatie blijken dat dit niet zo was. In het geval van de
zorg bleek er veel meer aan medicijnen of hulpmiddelen te zijn uitgegeven
dan jarenlang het geval was en dan gepland was. Toen werd er ook niet met
terugwerkende kracht gezegd dat wij ons per ongeluk te veel ruimte hadden
toegerekend. Wij moeten dus proberen om sneller over die informatie te beschikken.
Daarnaast hanteren wij bijvoorbeeld ook de techniek van het volgen van kasrealisaties.
Ik kon in het najaar op grond van de kasrealisaties die mij ter beschikking
stonden, niet zeggen dat er een dijk van een onderuitputting aan zat te komen.
Ik heb toen een gokje van 300 mln gulden gewaagd. Inmiddels blijkt dat dit
niet onverantwoord was. Integendeel, er is zelfs nog meer overgebleven. Wij
konden toen echter niet weten dat het allemaal nog veel gunstiger zou zijn.Voorzitter. In de discussie over de terugtredende overheid durf ik de
stelling wel aan dat er heel veel terreinen zijn waarop de overheid helemaal
niet terugtreedt. Op veel gebieden is er juist sprake van optredende of zelfs
oprukkende overheid. Als niet budgettair voorbeeld wil ik het toezicht op
financiële markten noemen, dat ik toevallig zelf in portefeuille heb.
In de periode dat ik minister ben, is de formatie van de Stichting toezicht
effectenverkeer toegenomen van 8 tot 150. Hier is dus sprake van een oprukkende
overheid. Verder zijn naar aanleiding van de Vie d'Or-affaire de bevoegdheden
van de Verzekeringskamer aanzienlijk uitgebreid en is ook daar de personeelssterkte
vergroot. Op het terrein van de financiële markten is de overheid dus
aanzienlijk actiever gaan optreden onder dit neoliberale kabinet, zoals het
in de kringen van mevrouw Kant genoemd wordt. Ik ben daar, eerlijk gezegd,
best wel trots op, want het is belangrijk dat de financiële markten ordelijk
en integer werken. Op andere terreinen zijn er ook wel voorbeelden te noemen
van een oprukkende overheid. Gezien de veranderingen in regelgeving naar aanleiding
van de rampen in Enschede en Volendam, kan ook bepaald niet gesproken worden
van een terugtredende overheid. Dus als het belangrijk is en de overheid een
rol kan spelen, is het niet per definitie terugtreden geblazen.Het is niet zo dat de overheid per se moet optreden als er iets misgaat
bij iets wat erg belangrijk is. Ik denk bijvoorbeeld dat het geluk van mensen
zeer negatief wordt beïnvloed als zij een echtscheiding meemaken. Het
zou dus geweldig zijn als het percentage echtscheidingen in Nederland zou
teruglopen. Hoewel dit zeer belangrijk is voor het welzijn en het geluk van
mensen, kun je toch niet zeggen dat hier een taak voor de overheid ligt. Bovendien
kan de overheid op dit punt niets doen. Je moet je dus niet alleen afvragen
of er een taak ligt voor de overheid, maar ook of zij die taak wel aankan.
Dit is ook het geval als er in de markt iets mis dreigt te gaan. Broodvoorziening
is bijvoorbeeld heel belangrijk, maar dat is geen overheidstaak. Als je merkt
dat de markt faalt, moet je je afvragen of daar geen falen van de overheid
tegenover komt te staan als zij gaat ingrijpen. De heer Duivesteijn heeft
ook al gezegd dat je steeds moet bekijken of er sprake is van een publiek
belang, of daar een taak voor de overheid ligt en, zo ja, hoe de overheid
die dan moet aanpakken. De overheid hoeft zo'n taak niet altijd met
publieke uitgaven aan te pakken en behoeft die taak ook zeker niet altijd
zelf uit te voeren. Als essentiële overheidstaak hebben wij altijd gezien
de aanleg van wegen en dijken, maar toch hebben wij dat nooit zelf gedaan.
Die aanleg is altijd uitbesteed. De overheid heeft geen wegenbouwbedrijf,
terwijl het wel om typisch iets gaat wat kan worden gezien als een publieke
zaak. Het in uitvoering nemen is dus niet altijd per definitie de oplossing
waar het gaat om een publieke taak. Het enige voorbeeld waar men de zorg niet
alleen tot publieke taak maar ook tot publieke uitvoering heeft gebracht,
is het Verenigd Koninkrijk. Welnu, wij moeten constateren dat er juist daar
de beroerdste gezondheidszorg is die er in zo'n beetje in Europa te vinden.Vervolgens is er nog de kwestie van de ministeriële verantwoordelijkheid.
Je kunt jezelf niet verantwoordelijk verklaren terwijl je geen enkele bevoegdheid
hebt. Dat komt het meest helder naar voren bij de EU-subsidies, waarbij de
Nederlandse Staat wel degelijk verantwoordelijk wordt gehouden, ook voor zaken
die misgaan, terwijl wij als ministers geen enkele bevoegdheid op dat punt
hebben. Als je wel een verantwoordelijkheid hebt, moet je jezelf ook voorzien
van bevoegdheden. Dus ligt er nu een wetsvoorstel ter behandeling voor, waarin
de ministers die op de desbetreffende terreinen actief zijn, een informatieplicht,
een aanwijzingsbevoegdheid en een verhaalsrecht hebben. Dat is een trits die
je altijd in de gaten moet houden. Dus als er bewust wordt besloten een minister
geen bevoegdheden te geven, dan kun je hem ook moeilijk verantwoordelijk houden,
behalve voor het feit dat hijzelf nooit heeft voorgesteld om zichzelf bevoegdheden
te verschaffen. Verantwoordelijkheden en bevoegdheden gaan hand in hand.De heer Duivesteijn (PvdA):In dit verband is wel belangrijk om van u te vernemen of u van mening
bent dat in het geval van Europese subsidies er inderdaad sprake is van het
bewust besluiten om geen verantwoordelijkheden te nemen.Minister Zalm:Uit een soort principebenadering, onder het motto dat er sprake is van
decentrale lagere overheden die hun eigen verantwoordelijkheid en democratische
controle hebben, is destijds bewust besloten om de ministers geen bevoegdheden
te geven. Er is ook bewust gekozen voor het model dat Europa met onze decentrale
overheden, provincies en gemeenten, zelf zaken kan doen. Alleen, inmiddels
hebben wij dat opnieuw doordacht en zijn wij tot de conclusie gekomen dat
dit toch niet werkt en dat wij dus, hoewel in Nederland niet zo gebruikelijk,
een onderscheid maken tussen een hogere en een lagere overheid. Als Rijk hebben
wij onszelf bevoegdheden verschaft onder andere op terreinen waarmee wij niet
rechtstreeks met Brussel bezig zijn, omdat wij aansprakelijk worden gesteld
en verantwoordelijk worden gehouden door Brussel. Dan moet je dus zorgen dat
je bevoegdheden hebt en die hebben wij nu gecreëerd. Ik kan verzekeren
dat dit nog een heel debat is geweest tussen de ministers of dit wel de goede
lijn, maar daar hebben wij uiteindelijk wel voor gekozen. Dus nu zijn wij
bevoegd en daarmee ook de Algemene Rekenkamer. Door genoemde drie bevoegdheden
kan de minister volledig verantwoordelijk worden gehouden als er claims uit
Brussel zouden komen richting Nederland.De heer Vendrik (GroenLinks):De minister koppelt het vraagstuk van de ministeriële verantwoordelijkheid
aan bevoegdheden, maar ik heb het idee dat wij hierdoor wat in een cirkel
ronddraaien. Ik zou een iets andere weg willen bewandelen op het gevaar af
dat ik weer tot de dogmatici van financiën word betiteld. Bij publieke
uitgaven is per definitie de ministeriële verantwoordelijkheid in het
geding en moeten er dus altijd bijbehorende bevoegdheden zijn. Dat is de lijn
die ten aanzien van de ministeriële verantwoordelijkheid gevolgd moet
worden.Minister Zalm:Voorzitter. Ik beschouw dat als vanzelfsprekend, maar er zijn beperkte
uitzonderingen op de regel, bijvoorbeeld de Gemeentefondsuitkering die bedoeld
is om de gemeenten vrije bestedingsruimte te geven. Het past niet dat je daar
voor jezelf een bevoegdheid creëert om je daarmee te bemoeien. Het moet
dus wel duidelijk uit de doelstelling van de regeling voortvloeien. Het Gemeentefonds
heeft als doel om gemeenten op een eerlijke manier van geld te voorzien. De
kous is af op het moment dat je gecontroleerd hebt of het geld netjes overgemaakt
is.Voorzitter. Ik keer nog even terug naar de opmerkingen over de publieke
verarming en de terugtredende overheid in de sfeer van de collectieve uitgaven.
Je kunt constateren dat tijdens de twee paarse kabinetten het tekort is omgeslagen
in een overschot, terwijl er ook forse lastenverlichtingen zijn geweest. Boekhoudkundig
redenerend zou je dan verwachten dat er een forse kaalslag aan de uitgavenkant
is gepleegd om deze lastenverlichting en tekortreductie te realiseren. Er
is echter bij de collectieve uitgaven als totaal geen kwestie van kaalslag
maar wel van een zeer bescheiden groei in reële termen, dus gecorrigeerd
voor inflatie. Dat was in de vorige periode 0,5% per jaar in vergelijking
met een BBP-groei van ruim 3% per jaar. In deze periode – ik spreek
dan over de periode tot en met 2001 – spreken we over een reële
groei van de collectieve uitgaven van 1,5% gemiddeld per jaar in vergelijking
met een economische groei van bijna 4%. Meeredenerend met mevrouw Kant en
alle andere critici van dit kabinet ter linkerzijde is dat toch wel "de collectieve
sector op achterstand zetten". Als je vervolgens gaat kijken welke collectieve
uitgaven zijn gegroeid en welke afgenomen, dan is het verheugend om te zien
dat er twee dikke minnen staan in de collectieve uitgaven. Dat is bij de sociale
zekerheid, omdat het beroep dat op de sociale zekerheid wordt gedaan, is afgenomen.
De sociale zekerheid staat in reële termen op min 1,5% en min 1,25% per
jaar in de tweede periode. De rente-uitgaven staan op min 3,5% per jaar en
in deze tweede paarse periode zelfs op min 7% per jaar. Als je die buiten
beschouwing laat, is het beeld aanzienlijk prettiger in termen van groei van
de collectieve uitgaven. Het gaat dan om 2,5% groei per jaar tijdens Paars
1 en om 3,5% groei per jaar tijdens Paars 2. Dat is vrijwel identiek aan de
groei van het BBP. Laten wij nu eens naar onze lievelingen in de collectieve
uitgaven kijken. Bij de zorg kunnen wij reële groeicijfers constateren
van 3,5% per jaar in de vorige kabinetsperiode en 4,75% per jaar in deze periode.
Dat is een aanzienlijk sterkere groei dan die van het BBP. Ik beperk me nu
verder even tot deze kabinetsperiode. Bij onderwijs is er een
reële groei van 5% per jaar in deze kabinetsperiode, bij de infrastructuur
is dat 7% per jaar gedurende de eerste drie jaar en bij veiligheid is er een
reële groei van 6,25% gedurende de eerste drie jaar. Dat is een forse
groei van collectieve uitgaven bij die doelen die wij hier steeds als zeer
belangrijk hebben beschouwd. Dat alles kan geplaatst worden in een macrototaal
dat zich zeer bevredigend ontwikkelt vanuit een financieel gezichtspunt. Het
is dus niet allemaal kaalslag. Wij hebben op essentiële onderdelen van
het begrotingsbeleid forse reële groeicijfers gerealiseerd. Deze cijfers
staan ook in het rapport van de studiegroep Begrotingsruimte. U kunt dat nog
eens rustig nakijken. Ik vond het nogal imposante cijfers.De heer De Haan (CDA):Voorzitter. De cijfers liegen niet. Ik begrijp ze ook heel goed, maar
ik denk dat je er een iets andere conclusie aan zou moeten verbinden. Bij
onderwijs en bij zorg gaat het om twee sectoren waar het buitengewoon lastig
is om de arbeidsproductiviteit te laten stijgen. Desalniettemin moet je in
die sectoren wel loonsverhogingen geven, zoals dat ook gebeurt in de marktsector,
waar wel productiviteitsstijging mogelijk is. Het gaat mij een tikje te ver
dat de minister een beetje snoeft over de geweldige prestaties van het kabinet.
Het gaat immers juist om de sectoren die bij een normale groei van het bruto
nationaal product eigenlijk extra gedoteerd zouden moeten worden, gegeven
de vervelende eigenschap dat de arbeidsproductiviteit in deze sectoren niet
kan stijgen.Minister Zalm:Dat geldt niet voor alle delen van de zorg, want in de ziekenhuiszorg
is wel degelijk productiviteitsstijging mogelijk. Kijk maar naar de wijze
waarop de werkgevers in die sector hun cao verdedigen op grond van de productiviteitsstijging
die zij menen te kunnen realiseren. Bovendien is in het onderwijs en de zorg
de gemiddelde jaarlijkse reële loonstijging geen 4 of 5%. Ik geef toe
dat het uitmaakt hoeveel van de reële groei men kwijt is aan de reële
loonstijging – die zich overal voordoet en dus ook in deze sectoren –
ook als daarvoor correcties worden aangebracht. Bovendien blijft er dan nog
een forse volumegroei over.De heer De Haan (CDA):Ik ben jarenlang ziekenhuisbestuurder geweest. Juist gezien de krapte
van de middelen kan er maar één maatregel worden genomen en
dat is: minder handen aan het bed. Daarvan kan inderdaad worden gesteld dat
het gaat om productiviteitsstijging, maar het is gewoon armoede.Minister Zalm:Ik constateer dat in de periode 1999-2001, dus in de eerste twee jaar
van Paars 2, de reële groei van de uitgaven voor onderwijs, veiligheid
en zorg aanzienlijk sterker is geweest dan de grote reële groei van het
BBP. Die was ook niet misselijk met bijna 4%, maar de uitgaven die ik noemde,
gingen daar nog overheen. Ik voel mij dus niet zo aangesproken als dit allemaal
als kaalslag wordt betiteld. Ik verwijs nogmaals naar het rapport van de studiegroep
Begrotingsruimte, waarin een interessante tabel is opgenomen die hierop van
toepassing is.De heer Bakker (D66):Ik had nog een vraag over het voorgaande punt en wel over de ministeriële
verantwoordelijkheid, de bevoegdheden die daarbij horen en de publieke uitgaven
die worden gedaan. De opmerkingen die ik gisteren maakte, hadden met name
betrekking op de instellingen die ver van de overheid afstaan.Minister Zalm:Ik kom nog op de informatievoorziening aan derden, in het bijzonder op
de ZBO's en de RWT's.De heer De Haan sprak over de inflatie. In 2000 was het beleid op dit
vlak volgens mij tiptop. Wij hebben 18,5 mld gulden inkomstenmeevallers niet
besteed. De lastenverlichting is niet meer geweest dan 2 mld gulden en die
hadden wij al gepland toen wij nog niet wisten dat er meevallers waren. De
inflatie is in 2000 wel iets opgelopen naar bijna 3%, maar dat betrof vooral
de energiekosten. Als de heer De Haan met mij de degens wil kruisen over de
inflatie, dan is daarvoor de behandeling van de voorjaarsnota een betere gelegenheid.
Ik zie niet in hoe het begrotingsbeleid in 2000 inflatiebevorderend zou hebben
gewerkt.De heer De Haan (CDA):Dat zal ik de minister in mijn tweede termijn dan wel even uitleggen.Minister Zalm:Graag, want er zijn niet al te veel landen in Europa die het jaar 2000
met een overschot van 1,5% hebben afgesloten. Als dat alsnog tot stimulerend
beleid kan worden verklaard, zijn wij daarin op Financiën zeer geïnteresseerd.
Wij zijn altijd gek op dit soort verhalen, die wij dan zelf ook weer tegen
anderen kunnen vertellen.Voorzitter. Ik kom nu op de informatievoorziening aan derden. De ZBO's
en RWT's vormen een subonderdeel van dit gedeelte van mijn betoog. De informatie
die een minister wil hebben, kan afkomstig zijn van ZBO's of lagere overheden,
maar ook van burgers of bedrijven. Het moet informatie zijn die betrekking
heeft op de doelstellingen die in de begroting staan, dus op de doelstellingen
van de minister. De minister moet ervoor zorgen dat hij die informatie kan
krijgen. Anders had hij die doelstellingen maar niet zo moeten formuleren.
Op de departementen houdt men zich volop met dit onderwerp bezig, maar ik
moet een klein beroep doen op verzachtende omstandigheden. Men is namelijk
nog maar net bezig met het formuleren van doelstellingen op een beleidsterrein
en het maken van de daarbij horende artikelenindeling, terwijl men zich inmiddels
realiseert dat men soms ook bij derden nog allerlei informatie moet opvissen
om goed verantwoording te kunnen afleggen.In de rapportage die ik in december 2000 naar de Kamer heb gestuurd, heb
ik een uitvoerige beschouwing van zo'n vijf pagina's over derdeninformatie
gegeven. Daaruit blijkt dat de departementen zich nog volop met dit onderwerp
bezighouden en dat dit bepaald nog niet is afgerond. Dat groeitraject hebben
wij bij de VBTB overgenomen.Bij de instituten gaat het nog om de bevoegdheid. Bij de ZBO's hebben
wij dat inmiddels heel fraai geregeld. Ik kom daar nog apart over te spreken.Bij informatie van derden moeten wij proberen een onderscheid aan te houden
tussen hetgeen interessant en hetgeen relevant is. Niet alle interessante
informatie is voor de minister relevant. Bij de lagere overheden gebeuren
erg veel dingen die voor ons interessant zijn om te weten.
De lagere tarieven worden bijvoorbeeld gemonitord, maar een minister kan daarop
niet worden afgerekend, omdat dit tot de autonomie van de lagere overheden
behoort. Het moet dus gaan om informatie die de minister van een derde nodig
heeft om zijn eigen doelstelling die met zijn eigen begrotingsposten worden
nagestreefd, te kunnen weergeven.De heer Bakker (D66):Dat onderschrijf ik. De minister zegt dat dit inmiddels voor de ZBO's
goed is geregeld, maar voor de RWT's geldt dit nog niet.Minister Zalm:Ja. Ik zal vertellen hoe wij dat met de ZBO's hebben gedaan en dan ga
ik in op de RWT's. Dat is een nog vreemder verzameling. De meeste ZBO's zijn
RWT's, maar er zijn enkele RWT's die geen ZBO zijn. Daar kom ik straks nog
over te spreken.Voorzitter. De heren Vendrik, Duivesteijn, Van Dijke en Bakker en mevrouw
Kant hebben naar de ZBO's gevraagd. De zorgsector is daarbij ook als voorbeeld
gegeven. Het toeval wil dat bij deze Kamer een ontwerp voor een kaderwet aanhangig
is waarin dit punt al vrij keurig is geregeld. Artikel 22 van die kaderwet
stelt dat de begroting van de ZBO de goedkeuring van de minister behoeft.
Artikel 27 verlangt de jaarrekening en de goedkeuring van de jaarrekening
door de minister. In artikel 13 wordt een jaarverslag gevraagd. Artikel 7
geeft het benoemings- en schorsingsrecht aan de minister. Op grond van artikel
12 is ook een goedkeuringsrecht inzake tarieven geregeld. Aan de rechtmatigheid
wordt voldaan doordat de eis wordt gesteld dat een rechtmatigheidsoordeel
van de accountant bij de jaarrekening wordt gevoegd. Dit staat in artikel
28, lid 3. De doelmatigheid en doeltreffendheid worden geregeld in artikel
28, lid 4. Er is ook een evaluatieverplichting, en die is geregeld in artikel
33 van de kaderwet. De uitsmijter is de informatievoorziening. In artikel
14 is een inlichtingenplicht opgenomen. De wet van de heer Bakker ligt dus
al klaar en wacht met smacht op instemming van de Kamer. De inlichtingenplicht
van een ZBO wordt dus, als die wet wordt aangenomen, in artikel 14 geregeld.
De wettelijke informatieplicht ten aanzien van ZBO's ligt dus klaar en daarmee
wordt het grootste deel van die derden bestreken. Daar vallen bijvoorbeeld
ook ziekenfondsen onder.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Na het aanvaarden van deze wet openen zich dus prachtige vergezichten
op het punt van de informatieverstrekking. De vraag is dan nog wel, met welke
boodschap wij ZBO's van huis af sturen. Is die zodanig geformuleerd dat het
mogelijk is om conclusies te trekken in de zin van VBTB?Minister Zalm:Met de algemene inlichtingenplicht in de kaderwet is inderdaad nog niet
aan elk ZBO gezegd wat men concreet moet leveren. Op dat punt ligt er een
taak voor elke minister, die aan elke ZBO moet aangeven welke informatie hij
wil hebben, in het kader van zijn begrotingsbeleid en de door hem geformuleerde
doelstellingen. De minister heeft dan in de kaderwet – die hij overigens
wel specifiek moet invullen voor zijn beleidsterreinen – een kapstok
om te zorgen dat de gewenste informatie ook wordt gegeven.De heer Van Dijke (ChristenUnie):De diverse ministeries hebben dan toch nog heel veel huiswerk te maken
op dit punt.Minister Zalm:Dat ben ik helemaal met de heer Van Dijke eens. Dat was ook de teneur
van de VBTB-tussenrapportage van december 2000. Bedacht moet wel worden dat
de eerste VBTB-begroting met echte doelstellingen nog in de maak is. Daar
moet dan aan verbonden worden de informatiebehoefte die de minister bij ZBO's
heeft. Bij andere derden waar er een financiële relatie is, vormen de
subsidievoorwaarden een vergelijkbaar vehikel om zaken te regelen. Elke minister
moet het dus zelf doen en hij heeft, waar het om ZBO's en dus verreweg de
grootste groep gaat, daarbij al de steun van een kaderwet in de rug. Voor
niet-ZBO's heeft de minister als instrument de subsidievoorwaarden.In dit verband kom ik ook op de zogenaamde RWT's, de rechtspersonen met
een wettelijke taak. Dat riekt naar een ZBO en meestal is er ook sprake van
een overlap, maar toch is het – heb ik begrepen – mogelijk dat
een RWT géén ZBO is. Het omgekeerde is niet mogelijk, dus een
ZBO is altijd ook een RWT. Bij de RWT's die géén ZBO zijn, gaat
het om rechtspersonen die door de wetgever wel met een taak zijn belast, maar
waarvan de organen niet met openbaar gezag zijn bekleed. Wij hebben ijverig
gezocht voor welke instellingen of sectoren dat zou gelden, en daarbij is
ons gebleken dat het bijvoorbeeld geldt voor het bijzonder (basis)onderwijs,
voor TNT Post – daar hebben wij verder nauwelijks een financiële
relatie mee, behalve als aandeelhouder en natuurlijk als burger – en
voor de stichtingen die rijkskunstcollecties beheren, dus de rijksmusea. Voor
het bijzonder onderwijs gelden de algemene regels over onderwijsinformatie
die op tafel moet komen, en de informatie van de rijksmusea is goed te regelen
in het kader van de subsidievoorwaarden.De heer Bakker (D66):Maar wat zijn dan bijvoorbeeld omroepen, universiteiten en ziekenhuizen?Minister Zalm:Die vallen volgens onze opvatting en volgens die van de Algemene Rekenkamer
onder de definitie van ZBO.De heer Bakker (D66):Ik vraag dat omdat de Algemene Rekenkamer zo nadrukkelijk aanbeveelt om
de eisen die volgens de kaderwet aan ZBO's zullen worden gesteld, ook van
toepassing te verklaren op RWT's. Volgens u is dat maar een zeer kleine groep
waar het vrij eenvoudig te regelen is. In de kaderwet zal dan wel heel helder
moeten worden gemaakt, wat er precies valt onder het begrip "ZBO" en wat onder
het begrip "RWT".Minister Zalm:Ja, dat zal ook gebeuren. De Algemene Rekenkamer heeft overigens een voorkeur
voor het begrip "RWT". Wij hebben de kaderwet destijds opgesteld vanuit de
invalshoek van ZBO's, in de gedachte dat die instellingen met gezag zijn bekleed
en dus "des overheids" zijn, en dat instellingen die niet met gezag zijn bekleed,
niet per se in dat stramien gebracht zouden hoeven te worden. Als de financiële
invalshoek wordt gekozen, is hantering van het begrip "RWT" misschien in sommige
opzichten weer wat relevanter dan het begrip "ZBO", maar de verzameling RWT's
en de verzameling ZBO's overlappen elkaar toch vrijwel helemaal.De heer Duivesteijn (PvdA):Het is niets nieuws dat er voorwaarden worden geformuleerd om ervoor te
zorgen dat de overheid de benodigde informatie krijgt. Ik denk aan de inlichtingenplicht,
het jaarverslag enz. De wezenlijke vraag is – en dit betreft min of
meer de VBTB-plus-variant van ondergetekende – hoe je het systeem dat
hier bedacht wordt, synchroon kunt laten lopen met andere systemen. Nu wordt
soms de informatie – bijvoorbeeld door woningbouwverenigingen –
drie jaar te laat aangeleverd.Minister Zalm:Het beleid moet erop zijn gericht dat de informatie tijdig wordt aangeleverd.
Daar kan een sanctie aan worden verbonden. Als instellingen tijdig hun informatie
kunnen leveren, mag de minister eisen dat het gebeurt. Anders moet hij zijn
bevoegdheden gebruiken.De heer Duivesteijn (PvdA):Dit ligt principiëler. In dit geval gaat het niet om het verstrekken
van informatie, maar om een manier van denken. Er is immers een publiek doel
gedefinieerd dat dan ook gerealiseerd moet worden. In één-op-éénrelaties
bij de rijksoverheid kan daarover heel gemakkelijk verantwoording worden afgelegd,
maar het wordt een probleem als vele actoren een rol spelen. Het jongste rapport
van de Algemene Rekenkamer is vernietigend over toezicht en informatieverstrekking
in de zorgsector. Het lijkt mij onvermijdelijk dat het VBTB-systeem wordt
doorvertaald naar die andere actoren. Het gaat hier niet om een individuele
verantwoordelijkheid van de minister; het zou rijksbreed vorm en inhoud moeten
krijgen.Minister Zalm:Ik weet niet of dat haalbaar is. Zo kom je bij onderwijs al onmiddellijk
met artikel 23 in de problemen als geëist wordt dat iedere school in
Nederland kwantificeerbare doelstellingen formuleert. Het zou overigens verstandig
zijn als scholen dat zouden proberen. Er is naar de Kamer een notitie gestuurd
over het basisonderwijs en het voortgezet onderwijs, waarin geheel in de geest
van het VBTB-systeem de scholen de vrijheid wordt gelaten om het onderwijs
te verzorgen, maar waarbij dan wel de toegevoegde waarde wordt gemeten aan
de hand van begin- en eindtoetsen.De heer Duivesteijn (PvdA):Ik weet niet of onderwijs zo'n gelukkig voorbeeld is. Het gaat er niet
om dat onderwijsinstellingen voor zichzelf formuleren wat ze willen bereiken.
De minister formuleert een publiek doel, daarin gesteund door de Staten-Generaal,
en vervolgens gaat het erom dat langs die lijn wordt doorgedacht. Dat zou
de norm moeten zijn voor de actoren die trachten dat doel te realiseren. Het
gaat nu om de vraag hoe wij ervoor kunnen zorgen dat die actoren tijdig informatie
verschaffen.Minister Zalm:Een uitvoerende instantie als de Belastingdienst moet de doelstellingen
van Financiën in een operationeel plan omzetten. Wij schrijven natuurlijk
niet voor hoe de Belastingdienst zijn werk moet doen, maar wij moeten wel
nagaan of dat plan conform de eisen is. De bovenlaag moet echter niet formuleren
hoe de onderlaag dat moet doen. Het lijkt mij handiger dat men zelf aangeeft
hoe men de door ons geformuleerde doelstellingen denkt te bereiken. Het formuleren
van die doelstellingen kan natuurlijk ook een interactief proces zijn. Je
kunt wel gemakkelijk decreteren dat bijvoorbeeld het ophelderingspercentage
bij de politie met 10% moet worden verhoogd, maar dat moet natuurlijk ook
wel kunnen met de daarvoor beschikbaar gestelde middelen. Ik ben het in ieder
geval met de heer Duivesteijn eens dat als wij hier iets opschrijven, degenen
die het moeten uitvoeren, niet kunnen denken dat ze gewoon door kunnen gaan
zoals ze het altijd hebben gedaan. Dat kan inderdaad niet. Het moet dus een
doorvertaling krijgen en de manier waarop dat gebeurt, hangt een beetje af
van de institutionele verhouding tussen de rijksniveaus en wat daar dan onder
hangt. Bij rijksmusea is het een vrij directe relatie, bij onderwijs ligt
het alweer veel subtieler, bij politieregio's ligt het ook wat complexer,
want lokale overheden kunnen daar ook een zekere invloed op uitoefenen. Dat
moet dus per geval vertaald worden. Daarom ben ik, afgezien van die algemene
notie, die ik onderschrijf, ook wat beducht voor een algemeen verplicht vertaalstramien.
Ik vermoed dat je dan snel in concrete gevallen vastloopt. Bij die kaderwet
ZBO's waar ik zojuist zo driftig uit citeerde, hebben wij natuurlijk ook geprobeerd
zoveel mogelijk te standaardiseren, maar dan houd je op nadat je een paar
algemene basisprincipes hebt gehad. Wij kunnen toch niet in een wet vastleggen
dat iedere individuele ZBO dezelfde informatie aan de minister moet verschaffen.
Dat moet toch van geval tot geval worden bekeken.De voorzitter:Ik zie nu drie leden bij de interruptiemicrofoon staan, maar is het niet
verstandiger als de minister zijn betoog afmaakt, wij dan gaan schorsen en
vervolgens de tweede termijn houden? Anders moet ik gaan schorsen in de eerste
termijn van de minister en dat lijkt mij voor niemand prettig!Minister Zalm:Voorzitter. Ik was net toe aan mijn laatste blokje over het financieel
beheer, waarover veel opmerkingen zijn gemaakt. Terecht is geconstateerd dat
er verschillen zijn in waarderingen. De ene keer heeft de departementale accountantsdienst
dit gezegd en de accountantsdienst van Financiën iets anders en de Algemene
Rekenkamer op grond van diezelfde feiten weer iets anders. Inderdaad is dat
een probleem, maar een probleem dat wij inmiddels denken te hebben opgelost.
Over de feiten bestaat in ieder geval geen verschil van inzicht. De Algemene
Rekenkamer heeft zelf een ijkpuntenmodel, een soort norm, ontwikkeld en dat
is en kan ook anders zijn dan het normenstelsel dat de departementale accountantsdienst
hanteert. Omdat er dus een ander meetpunt is, kunnen dezelfde feiten tot andere
oordelen leiden. Dat is ongelukkig en daarom is op initiatief van het ministerie
van Financiën interdepartementaal en samen met de Algemene Rekenkamer
hard gewerkt aan het ontwikkelen van een gemeenschappelijke baseline voor
het beoordelen van het financieel en materieel beheer. Op ambtelijk niveau –
hopelijk kan het college van de Algemene Rekenkamer er ook mee instemmen –
is er op 25 april jl. een akkoord bereikt tussen de departementale accountantsdiensten,
de departementale afdelingen financiën, de FEZ-afdelingen, en de Algemene
Rekenkamer over zo'n gemeenschappelijk referentiekader. Wij gaan daar het
komende jaar ervaring mee opdoen, vervolgens evalueren en hopelijk hebben
wij dan een gemeenschappelijk normenkader op grond waarvan dezelfde feiten van eenzelfde kwalificatie worden voorzien.Ook speelt mee dat in rapporten van de Algemene Rekenkamer vaak meer positieve
opmerkingen staan – in mijn schriftelijke beantwoording heb ik her en
der enkele citaten gegeven – maar dat dit niet zo erg publicitair naar
voren komt. Dat komt overigens ook omdat de voorlichtingsafdeling van de Algemene
Rekenkamer haar echt wil opstoten in de vaart der volkeren en weet dat alleen
negatieve punten persaandacht trekken en die daarom graag wat meer op de voorgrond
stellen dat de veel genuanceerdere rapporten die de Algemene Rekenkamer zelf
heeft geschreven. Ik zeg het maar zoals ik en anderen het ervaren. De Rekenkamer
is inmiddels op de hoogte van dit gevoelen, dat volgens mij ook feitelijk
constateerbaar is.Ik zal nog iets zeggen over het bezwaarbeleid dat bij het financieel beheer
een rol speelt. Als de Rekenkamer negatief over iets is, kennen wij drie stadia.
Behoudens bij agentschappen – daarbij word je, onder het motto "agentschappen
horen tiptop te zijn", namelijk al aan de schandpaal genageld als je een tekortkoming
hebt – is het eerste, lichtste stadium de constatering van ernstige
tekortkomingen, het tweede stadium is het instellen van een bezwaaronderzoek
en het derde stadium is bezwaar maken. Een minister krijgt de gelegenheid
om geconstateerde ernstige tekortkomingen weg te nemen. Als blijkt dat deze
gedurende twee jaar blijven voortbestaan, kan de Rekenkamer een onderzoek
instellen, een zogenaamd bezwaaronderzoek, dat uiteindelijk kan leiden tot
een bezwaar. Het jaar 2000 heeft een gunstige ontwikkeling laten zien. Zo
is er geen enkel bezwaar aangetekend. Er is één bezwaaronderzoek,
namelijk naar het KLPD; vorig jaar waren er nog drie bezwaaronderzoeken. Er
zijn zeven ernstige tekortkomingen; weliswaar zeven te veel, maar vorig jaar
waren het er nog dertien, waarvan er negen zijn verdwenen en er dus vier over
zijn; verder zijn er drie nieuwe geconstateerd. Bovendien is het aantal gewone
tekortkomingen bij de agentschappen gehalveerd van veertien naar zeven.Een ernstige tekortkoming hoeft overigens niet automatisch te betekenen
dat er onrechtmatigheden in de uitgaven zitten. De rechtmatigheidsonderzoeken
vertonen een heel hoge gemiddelde rechtmatigheid, Oost-Europese verkiezingscijfers
waardig: 99,9% rechtmatigheid bij de verplichtingen, 99,7% bij de uitgaven
en zelfs 100% bij de ontvangsten. Ook een departement als Justitie, dat nogal
aandacht heeft gekregen, zit op 99%. Economische Zaken zit zowel voor de verplichtingen
als voor de uitgaven op 100% rechtmatigheid. Hoewel er dus ernstige financiële
tekortkomingen in het financieel beheer waren, heeft dit niet geleid tot de
constatering van onrechtmatigheden. Bij Defensie ligt er wel een cijfer onder
99%, namelijk 98,2% bij de rechtmatigheid van uitgaven. Aan de agentschappen
stellen wij hoge eisen. Op één uitzondering na, namelijk het
KLPD, zitten zij alle op 100%, zowel voor de exploitatielasten als voor de
kapitaallasten. Ik heb al aangegeven dat wij het nodige aan het KLPD zullen
doen.Voorzitter. Met dit cijfermateriaal wil ik een beetje positief besluiten.
Het is heel behoorlijk gesteld met de rechtmatigheid, maar dat neemt niet
weg dat alle gebreken moeten worden gevolgd door beleid. Wij kunnen immers
geen risico op onrechtmatigheid lopen. Ernstige tekortkomingen in het financieel
beheer kunnen immers leiden tot onrechtmatigheden en ook het risico daarop
moet zoveel mogelijk worden uitgebannen. Die uitdaging blijft overeind staan.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 13.10 uur tot 14.00 uur geschorst.De voorzitter:De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20002001-5808-5820.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl