Behandeling van het Jaarverslag Nationale ombudsman 1996 (25275)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1996-1997, pag. 7161-7177

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

28-08-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

nr. 101, pagina 7161-7177

28-08-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25275Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van: - wetsvoorstel Regels met betrekking tot naar buitenlands recht opgerichte, rechtspersoonlijkheid bezittende kapitaalvennootschappen die hun werkzaamheid geheel of nagenoeg geheel in Nederland verrichten en geen werkelijke band hebben met de staat naar welks recht zij zijn opgericht (Wet op de formeel buitenlandse vennootschappen) (24139) en - het wetsvoorstel Regels van internationaal privaatrecht met betrekking tot corporaties (Wet conflictenrecht corporaties) (24141)Pagina 7147-7149
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Aanvullende tijdelijke voorzieningen in verband met de instelling van een nieuwe provincie in de regio Rotterdam (Interimwet provincie Rotterdam) (25328)Pagina 7149-7152
Noot met rapportage van de Commissie van de Geloofsbrieven inzake benoeming van de heer Luchtenveld tot lid van de Tweede KamerPagina 7179-7179
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens (financieringsmodel) (25193)Pagina 7121-7121
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Aanvullende tijdelijke voorzieningen in verband met de instelling van een nieuwe provincie in de regio Rotterdam (Interimwet provincie Rotterdam) (25328)Pagina 7121-7146
Behandeling van het Jaarverslag Nationale ombudsman 1996 (25275)Pagina 7161-7177
Behandeling van het wetsvoorstel Aanpassing van de Kieswet, Gemeentewet en Provinciewet in verband met de invoering van de Wet gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens en aanpassing aan het geïntegreerd vreemdelingenbeleid (25343)Pagina 7152-7161
Presentie en opening (donderdag 28 augustus 1997)Pagina 7121-7121
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 28 augustus 1997)Pagina 7177-7178
Regeling van werkzaamheden (donderdag 28 augustus 1997)Pagina 7146-7147

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 85 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het Jaarverslag Nationale
ombudsman 1996 (25275).De beraadslaging wordt geopend.De heer Kamp (VVD):Voorzitter! Met waardering heeft de VVD-fractie weer kennisgenomen van
het verslag van de ombudsman over het jaar 1996. Zijn, zoals gebruikelijk,
wat zuinig geformuleerde conclusie, dat de overheden in Nederland niet slecht
functioneren, achten wij van grote betekenis. De lat van de ombudsman ligt
hoog en hij is een kritische beoordelaar. Een voldoende van hem is een bemoedigende
aansporing.De positieve effecten van de ombudsman op het functioneren van overheden
en overheidsfunctionarissen zijn betekenisvol. De burgers kunnen, als het
nodig is, terecht bij iemand die echt iets voor hen kan betekenen. Voor overheidsfunctionarissen
wordt concreet gemaakt wat behoorlijk handelen nu precies is. Door de wisselwerking
tussen mondige burgers en attente overheidsfunctionarissen wordt kwaliteitswinst
bij overheden gerealiseerd. De positieve effecten van de ombudsman betreffen
zowel zijn optreden in individuele gevallen, met of zonder rapport, zijn algemene
aanbevelingen alsook de onderzoeken die hij op eigen initiatief kan instellen.
Wij zullen in onze bijdrage aan de behandeling van zijn verslag over het jaar
1996 op een aantal punten voorlopig ingaan, omdat zij bij een andere, betere
gelegenheid opnieuw aan de orde komen. Ik denk dan aan de behandeling van
het voorstel bepalingen inzake de ombudsman in de Grondwet en van het voorstel
tot wijziging van de Wet Nationale ombudsman om alle medeoverheden het recht
te geven zich aan te sluiten. Ik denk ook aan de behandeling van het voorstel
om het intern klachtrecht te regelen in de Algemene wet bestuursrecht en van
het kabinetsstandpunt over het rapport "Nationale ombudsman 2000-plus".Terecht wordt de ombudsman niet moe het belang te benadrukken van zowel
een gedegen interne als een externe klachtenbehandeling. De mogelijkheid van
een externe klachtenbehandeling merkt hij aan als het onmisbare sluitstuk
van de interne klachtenbehandeling. De VVD-fractie is dat met hem eens. Wij
constateren dat het de goede kant opgaat met het voorstel om de interne klachtenbehandeling
in de Algemene wet bestuursrecht te regelen en met het steeds meer in beeld
komen van de externe klachtenbehandeling bij de gemeenten. De gemeenten zijn,
wat de externe klachtenbehandeling betreft, de laatste stap na het Rijk, inclusief
politie en zelfstandige bestuursorganen, na de waterschappen en na de provincies.
Het is de laatste maar ook de grootste stap, gelet op het aantal gemeenten
en de ongelijke schaalgrootte. Het lijkt ons dat iedere gemeente toch echt
een externe klachtenbehandeling nodig heeft, dat daarvoor minimumeisen moeten
worden vastgesteld, dat de gemeenten zelf de vorm mogen kiezen en dat zij
ook zelf de kosten mogen dragen.De Nationale ombudsman heeft in 1996 bijna 7700 verzoekschriften binnengekregen
en daarvan 615 rapporten gemaakt. Per jurist in zijn dienst is dat gemiddeld
één rapport per vijf tot zes weken. De ombudsman zelf heeft
ieder van die rapporten onder ogen gehad. Als grootste probleem bij de overheden
merkt hij onvoldoende voortvarendheid aan. Dat is een bekend probleem dat
de aandacht moet blijven houden. Wij verwachten daar dieper op in te kunnen
gaan aan de hand van het kabinetsstandpunt over de aanbevelingen van de commissie-Polak.
De ombudsman heeft zelf ook met dat probleem te maken. In 1996 kwam het in
29% van de zaken die hij via een onderzoek afdeed, niet binnen zes maanden
tot afhandeling. Dat percentage lag een jaar eerder nog op 22.Opmerkelijk is de vooruitgang die de ombudsman vaststelt bij de Immigratie-
en naturalisatiedienst en in mindere mate bij de arbeidsvoorziening. Wij vinden
het ook opmerkelijk dat slechts één rapport over de BVD werd
opgemaakt en dat de desbetreffende klacht niet gegrond bleek te zijn.Anders dan de staatssecretaris ben ik niet onverdeeld gelukkig met de
term "wanbeheer" die in de Europese verdragen met betrekking tot de Europese
ombudsman wordt gebruikt. De term wekt de indruk van een hogere drempel voor
klagers dan het geval zou zijn bij het hanteren van het begrip "niet behoorlijk handelen". Maar uit de toelichtende tekst van de publieksfolder
over de Europese ombudsman blijkt daar niets van. Wanbeheer wordt daarin gelijkgesteld
met iets niet doen dat wel gedaan had moeten worden, iets doen dat niet gedaan
had mogen worden of iets niet goed doen. Een ruimere formulering met betrekking
tot een overheidsinstelling is bijna niet mogelijk. Met de Nationale ombudsman
trek ik dan de conclusie dat de term "wanbeheer" verkeerd gekozen is.De belangrijkste reden waarom de ombudsman bij hem ingediende klachten
niet in behandeling kan nemen, is dat hij niet bevoegd is als het gaat om
klachten over individuele rechterlijke ambtenaren. Volgens artikel 14a van
de Wet op de rechterlijke organisatie moeten die klachten worden ingediend
bij de procureur-generaal van de Hoge Raad en bij de Hoge Raad zelf. Anders
dan bij de ombudsman kan de burger zich niets bij die procureur-generaal voorstellen.
Bovendien heeft die klachtenbehandeling nu een tuchtrechtelijk karakter. Als
je dan ziet dat bij de aartsvaders van het instituut ombudsman in Zweden en
Finland wel de bevoegdheid hiertoe bij de ombudsman is gelegd, dan kun je
je afvragen of het na vijftien jaar niet tijd wordt om de afweging op dit
punt opnieuw te maken. Je zou dan trouwens ook nog als alternatief voor de
procureur-generaal in dit verband een commissie van toezicht in de overwegingen
kunnen betrekken. Ik hoor hier graag de mening van de staatssecretaris over.Voorzitter! Tot slot wil ik iets zeggen over de heer Oosting zelf. In
oktober is hij tien jaar als Nationale ombudsman in functie. Hij is een man
van grote kwaliteiten die zijn instituut uitstekend laat functioneren, die
voortdurend op alle terreinen waarop hij actief is, stappen vooruit wil zetten
en dat nog voor elkaar krijgt ook. Bovendien is hij iemand die in internationaal
verband een voortrekker is. De grote voorvechter van het instituut Nationale
ombudsman in mijn kring, wijlen Koos Rietkerk, zou trots op hem zijn geweest.Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):Voorzitter! Om te beginnen, wil ik mijn grote waardering uitspreken voor
de Nationale ombudsman en zijn medewerkers. Het is al enige tijd geleden dat
ik daar een werkbezoek heb gebracht, maar ik heb begrepen dat de sfeer er
nog steeds heel erg goed is en dat er goed gewerkt wordt. Ik onderstreep de
woorden die collega Kamp heeft gesproken over de heer Oosting zelf. Hij is
straks tien jaar Nationale ombudsman. Wat hij bereikt heeft en voor dit instituut
gedaan heeft, is eigenlijk niet in woorden uit te drukken.Uit het jaarverslag blijkt dat veel verzoeken niet ontvankelijk moeten
worden verklaard, namelijk ruim 70%. De Nationale ombudsman vat dit terecht
op als een signaal dat veel mensen een klacht hebben over een overheidsoptreden,
maar niet de juiste weg weten. Wordt er naast voorlichting over toegang tot
de Nationale ombudsman wel voldoende voorlichting gegeven over andere klachtenprocedures?
Het is in elk geval goed dat de Nationale ombudsman zelf als doorverwijzer
fungeert, wanneer de klachten niet ontvankelijk zijn. Wij vragen ons wel af
of de niet-ontvankelijkheid altijd wordt gemotiveerd. Wij hebben geluiden
gehoord dat het voorkomt dat als motivering voor niet-ontvankelijkheid wordt
gegeven dat behandeling van de klacht geen zin meer zou hebben, omdat het
geen wijziging meer kan brengen in een bepaalde situatie. Je kunt je afvragen
of een dergelijke motivering deugdelijk is. De behandeling van een klacht
is toch niet alleen bedoeld om een situatie te wijzigen, maar ook om een uitspraak
te verkrijgen om zo te bewerkstelligen dat in de toekomst soortgelijke gevallen
anders worden behandeld. Het gegrond verklaren van een klacht door de Nationale
ombudsman vormt tenslotte een druk op een orgaan om behoorlijker te behandelen.
Wij moeten dat niet onderschatten.Hoewel de toename van het aantal klachten kan worden uitgelegd als een
positief teken, namelijk dat meer mensen de weg weten te vinden naar de Nationale
ombudsman, is het toch ook een signaal dat het overheidshandelen op vele plaatsen
tekortschiet. En dat is bedroevend. Van een overheidsorgaan gaat een voorbeeldwerking
uit, juist omdat dezelfde overheid normen hanteert tegenover haar burgers,
die zij zelf kan afdwingen. Een falende overheid werkt demotiverend op het
gedrag van burgers die er recht op hebben om met respect te worden behandeld.Ik kom nog op enkele onderwerpen. Het is schrijnend te noemen dat juist
de organen die op de naleving van wetten moeten toezien en gezag behoren uit
te stralen, het er het slechtste van af brengen. En dat is niet de eerste
keer. Steeds weer scoren het ministerie van Justitie en de politie zeer slecht.
Ik vraag de staatssecretaris of hier wel voldoende aan gedaan wordt. Hoe wordt
er omgegaan met de klachten bij de Nationale ombudsman over het ministerie
en de politie? Uit de rapporten blijkt dat het ministerie van Justitie en
de politie elk jaar het hoogste scoren. Waar blijven de verbeteringen? Er
zijn 1768 klachten over het ministerie van Justitie, dat is een stijging van
35%. Over de IND is het aantal klachten ook enorm gestegen. Nu is het 15%
van het totaal aantal klachten, hoewel de Nationale ombudsman constateert
dat een aantal verbeteringen zijn vruchten heeft afgeworpen. Je kunt je afvragen
hoe het te verklaren is dat er zoveel klachten zijn. Nog steeds komen de rapporten
van gehoor onzorgvuldig tot stand en zijn de houding en kwaliteit van de contactambtenaar
en tolk ondermaats. Wij zijn voorstander van het opnemen van een nader gehoor
met een geluidsband, indien de asielzoeker geen bezwaar heeft, want dan kan
men het best controleren wat er echt gezegd is. Met betrekking tot de tolken
zijn wij blij dat er vele maatregelen worden genomen om de kwaliteit en betrouwbaarheid
te vergroten. Wij horen regelmatig dat een tolk in een bepaalde regio niet
op tijd beschikbaar is voor urgente medische zaken. Daarnaast schijnt een
tolk geen diensten te mogen verlenen aan een andere regio, zodat een allochtoon
op bepaalde momenten niet geholpen kan worden, omdat hij zich niet verstaanbaar
kan maken. Komt dit veel voor? Is dat een geldkwestie of een te starre organisatie
van de tolkencentra? Dit zou triest zijn. Immers, veel dienstverlenende organen
zijn afhankelijk van de tolkencentra.Kennelijk ervaren de asielzoekers dat zij onbehoorlijk worden behandeld
en vaak nog veel te lang moeten wachten. Juist op dit terrein is het van belang
dat er snel verbetering komt in de termijnoverschrijdingen
en dat er snel een voorstel komt met betrekking tot nadeelcompensatie. Heeft
de ombudsman het idee dat de IND-klachtenlijn wel voldoende functioneert?
Het aantal klachten over de handelwijze van deze lijn vinden wij niet geruststellend.
Ook rijst de vraag of ook niet de werkwijze van de plaatselijke vreemdelingendiensten
kan worden verbeterd, aangezien daar nog veel aanvragen te lang blijven liggen.
Is dat ook bekend? De klachten zijn heel erg groot. Mankeert het ook aan een
goede afstemming tussen de IND en de vreemdelingendiensten, zo kun je je afvragen
als je het rapport van de ombudsman leest.Met betrekking tot de machtiging tot voorlopig verblijf is meer voorlichting
van belang – dat blijkt ook uit het rapport van de Nationale ombudsman –
zowel wat betreft de geldigheidsduur, als wat betreft de proceduremogelijkheden
bij het uitblijven van een beslissing. Veel te veel mensen wachten nog veel
te lang, omdat er niet tijdig wordt beslist en mensen niet weten of zij na
drie maanden een procedure kunnen starten.Ik zal een aantal voorbeelden geven uit het rapport, waaruit blijkt dat
er nog erg veel aan schort bij Justitie. Het gaat dan om de rechtspositie
van mensen. Het gaat vaak om mensen in een kwetsbare positie. Het is niet
de eerste keer dat de ombudsman dit naar voren brengt. Ik behandel het rapport
van de ombudsman nu al voor de derde maal. Het is ook de derde keer dat ik
met dit probleem naar voren kom. Ik vraag nu met klem om deze klachten serieus
te nemen en met oplossingen te komen. Ik weet dat eraan gewerkt wordt, maar
waarschijnlijk wordt er niet snel genoeg aan gewerkt.Er wordt gesproken over een drietal gegronde klachten met betrekking tot
de kinderbescherming. Toch hebben wij vanuit de praktijk vernomen dat acht
klachten gegrond zouden zijn verklaard. Ik weet niet hoe dat kan. Uit welke
regio komen de klachten? Het percentage ontvankelijke klachten met betrekking
tot de raden voor de kinderbescherming zou slechts 4 zijn geweest. Klopt dit?
Hoe is het verschil met het gemiddelde percentage van 28 te verklaren?Ik heb aan aantal voorbeelden genoemd. Wij komen op een aantal punten
rond de ombudsman nog terug, zoals de ombudsman in relatie tot de gemeentelijke
ombudsvoorzieningen en de Nationale ombudsman 2000-plus. Dan zullen wij ook
uitgebreid praten over andere punten van de ombudsman. Ik vond het belangrijk
om justitie en politie naar voren te brengen en een aantal voorbeelden te
noemen. Zoals het nu bij politie en justitie gaat, kan het dus niet.De heer Schutte (GPV):Mijnheer de voorzitter! Zoals de meeste jaren het geval is, wordt ook
nu het jaarverslag van de ombudsman besproken geruime tijd na het verschijnen
van dat jaarverslag. Ik zou mij kunnen voorstellen dat de belangstellende
buitenstaander niet erg veel begrip kan opbrengen voor het lange tijdsverloop
sedert het verslag is verschenen. Wij hebben daar uiteraard onze argumenten
voor, maar ik zal op één aspect wijzen dat het tijdsverloop
kan relativeren. De aard van dit debat is namelijk een heel eigenaardige.
Er is geen sprake van een jaarverslag dat hier ter behandeling voorligt in
de zin van verantwoording door de Nationale ombudsman. De ombudsman is gelukkig
onafhankelijk, ook tegenover de Kamer. Ik zie dit debat meer als een jaarlijkse
gelegenheid om met elkaar te spreken, met de staatssecretaris en met de andere
fracties in de Kamer, over het functioneren van het instituut ombudsman en
over de verwachtingen die wij daarvan hebben om zodoende recht te doen aan
de waarde van dit instituut in ons bestel.Wij kennen nu zo'n vijftien jaar de Wet Nationale ombudsman. Ik heb geprobeerd
om een bepaalde plaatsbepaling van het instituut aan te geven en dan niet
zozeer in juridische zin, maar meer in feitelijke zin. Misschien kan ik dit
aardig omschrijven door te zeggen dat in die vijftien jaar het instituut van
de Nationale ombudsman is uitgegroeid tot het meest onomstreden instituut
in Nederland. Nu hoeft dat geen verdienste te zijn. Het kan natuurlijk zijn
dat je dat wordt omdat je nooit iets van je laat horen. Maar het tegendeel
is hier waar. Ik denk dat gesteld kan worden dat door de wijze waarop de ombudsman
samen met zijn medewerkers in de brede zin van het woord inhoud geeft aan
zijn functie, er in belangrijke mate toe bijdraagt dat er een breed vertrouwen
is gegroeid en dat eigenlijk niemand het instituut van de ombudsman omstreden
vindt. Niet iedereen krijgt gelijk van de ombudsman. Dat kan ook niet, maar
desondanks gebeurt het maar hoogst zelden dat wij als Kamerleden een signaal
ontvangen uit de samenleving dat maar enige kritiek op het instituut van de
ombudsman inhoudt. Ik denk dat dit het beste compliment is dat wij kunnen
geven na vijftien jaar Wet Nationale ombudsman. Ik ben het met de heer Kamp
eens dat de persoon van de heer Oosting een belangrijke rol heeft gespeeld
waardoor dit zo gegroeid is. Hij is gezaghebbend in de uitoefening van zijn
functie, niet alleen nationaal, maar ook internationaal.Ik wil nog enkele opmerkingen maken vooruitlopend op de discussie over
de positie ten opzichte van de medeoverheden. De staatssecretaris weet dat
ik er altijd tegenstander van ben geweest om de medeoverheden op één
lijn te stellen met de rijksoverheid. Dat gebeurt ook niet in het beleid de
laatste jaren. Daar ben ik het ook van harte mee eens. Dat laat natuurlijk
onverlet dat de ombudsfunctie wezenlijk is voor het behoorlijk functioneren
van elke overheidsinstantie, ook van lagere overheden. Maar het verschil zit
erin dat autonome overheden primair zelf verantwoordelijk zijn voor het inhoud
geven aan dat behoorlijk functioneren. Dat betekent ook dat er een zekere
rechtsgrond is voor een terughoudende opstelling van de wetgever bij het opleggen
van verplichtingen in dezen. Diezelfde rechtsgrond zit in wezen ook in de
beantwoording van de vraag wie dan voor de bekostiging verantwoordelijk is
als de ombudsfunctie op plaatselijk niveau inhoud krijgt, al dan niet met
inschakeling van de Nationale ombudsman.Juist omdat ik altijd tegenstander geweest ben van verplichtingen in dezen,
meen ik dat ik voluit het recht heb om te zeggen: dat kan geen vrijbrief zijn.
Die vrijbrief is misschien nu nog wat te veel aanwezig als ik zie hoeveel
gemeenten op een kenbare wijze inhoud geven aan de ombudsfunctie. Ik denk
dat het een punt van aandacht is voor de nationale overheid
in de contacten met medeoverheden. Ik zou op één nieuw punt
in dit verband willen wijzen. Er ligt een wetsvoorstel om de ombudsman zijn
rechtmatige plaats in de Grondwet te geven. Formeel verandert dit natuurlijk
niets aan de positie van de ombudsman. Het is een erkenning van zijn positie
als Hoog College van Staat. Maar het zou aan de andere kant natuurlijk wel
heel vreemd zijn dat als de grondwetgever de Nationale ombudsman zo belangrijk
vindt dat die functie in de Grondwet wordt verankerd, dat gemeenten dan zonder
goede grond aan de ombudsman en de ombudsmanfunctie voorbij zouden kunnen
gaan. Dus als men geen gebruik maakt van het instituut van de ombudsman is
dat volstrekt legitiem in onze verhoudingen, maar dan moet er wel een goede
grond voor zijn. Als er ook geen enkel alternatief, dat min of meer gelijkwaardig
is aan het instituut van de Nationale ombudsman, gehanteerd wordt, dan ligt
er een punt van zorg. Daarom dring ik erop aan om op dit punt de vinger aan
de pols te houden.Ten slotte nog een opmerking in overeenstemming met de opmerking van de
heer Kamp over de Europese ombudsman. Ik doel op het begrip wanbeheer. De
Nationale ombudsman meent dat dit beter vertaald kan worden door het te hebben
over niet behoorlijk handelen. De staatssecretaris vermeldt de toelichting
die daarbij gegeven wordt. Hij zegt dat het in de praktijk niet zoveel verschil
maakt. Ik denk dat het voor de belangstellende burger op z'n minst gevoelsmatig
wel een verschil maakt of de eis gesteld wordt dat er sprake moet zijn van
wanbeheer voordat je bij de ombudsman in beroep kunt gaan of van niet behoorlijk
handelen. Ik noem, mocht het de staatssecretaris niet geheel duidelijk zijn,
het volgende voorbeeld. Als het hoofd van zijn departement in een rapport
het verwijt krijgt dat er sprake is van "wanbeheer" bij het ministerie van
Binnenlandse Zaken, kan de staatssecretaris redelijk inschatten wat het antwoord
van de Kamer, als dit aan de orde is, daarop zal zijn. Dat zal zeker tot de
conclusie leiden: minister, pak uw biezen maar. Als het oordeel luidt "niet
behoorlijk handelen", is er nog een basis voor een gesprek. Het maakt dus
politiek gezien wel wat uit, dus zeker in de ogen van de individuele burger.De heer Apostolou (PvdA):Voorzitter! Voorafgaand aan dit debat hebben wij voor het zomerreces een
goed gesprek gehad met de Nationale ombudsman en de substituut-Nationale ombudsman.
Het is helaas opnieuw niet gelukt om de behandeling van het jaarverslag voor
het zomerreces te doen plaatsvinden. Het tijdstip van behandeling van het
jaarverslag is niet het belangrijkste, maar wij moeten er toch naar streven
om het verslag voor de zomer, direct na verschijning en het gesprek met de
Nationale ombudsman, te behandelen.Vanaf deze plek wil ik mijn waardering uitspreken voor het werk van de
Nationale ombudsman en voor zijn zorgvuldigheid tot in de kleinste details.
Ik zeg de staatssecretaris dank voor zijn brief van 6 mei jl., waarin hij
op een aantal onderwerpen van dit jaarverslag nader ingaat. Namens de fractie
van de PvdA wil ik kort ingaan op deze reactie van de regering en op het aspect
van de Europese en andere internationale activiteiten van de Nationale ombudsman.Over de uitbreiding van de bevoegdheid van de Nationale ombudsman hebben
wij reeds op verschillende momenten gesproken. Terecht merkt de staatssecretaris
op dat een uitgebreide discussie over dit punt aan de orde komt zodra de Kamer
het aangekondigde wetsvoorstel over de onafhankelijke klachtenbehandeling
in de gemeente gaat bespreken. Ik volsta hier met een enkele opmerking over
de discussie met betrekking tot het financieringsmodel en de verhouding tussen
de Nationale ombudsman en de lokale ombudsfunctionarissen.De PvdA is voorstander van een financieringsregeling waarin de verantwoordelijkheid
van de gemeentelijke overheid tot uitdrukking komt. Het zijn de gemeenten
die een onafhankelijke klachtenbehandeling moeten regelen. De uiteenzetting
van de staatssecretaris in de brief van 24 februari jl. geeft een goed beeld
van deze materie. Wij hopen dat het wetsvoorstel een goede aanleiding zal
zijn om afdoende oplossingen te vinden.Ook het punt van de zogenaamde "witte vlekken" vraagt om een adequate
oplossing. De Nationale ombudsman vraagt om maximale duidelijkheid, zowel
over de financiering alsook over de verplichting van gemeenten om een externe
onafhankelijke klachtenbehandeling te regelen. Er wordt nu een experiment
met zeven gemeenten uitgevoerd, dat misschien uitgebreid gaat worden tot maximaal
twintig.In de experimenteerfase kunnen regelingen worden getroffen die niet als
eindmodel zullen gelden. Echter, wij hebben de plicht om duidelijk te zijn
ten opzichte van zowel de Nationale ombudsman als de gemeenten. Kan de staatssecretaris
nu reeds iets zeggen over het eindmodel dat hij voor ogen heeft? In welke
richting wijzen de experimenten die nu worden uitgevoerd? Is de spanning tussen
decentrale verantwoordelijkheid en financiering en een eventuele rechtsongelijkheid
niet te groot?De staatssecretaris schrijft in zijn brief van 24 februari jl. dat meer
gemeenten zich kunnen aanmelden voor aansluiting bij de Nationale ombudsman.
Begin maart zou hij de gemeenten bij brief informeren over deze instapmogelijkheid.
Is er enige respons van gemeenten tot nu toe?In dezelfde brief van 24 februari wordt opgesomd hoe de interne behandeling
van klachten door de departementen is geregeld. Het is opvallend dat veel
departementen geen formeel vastgelegde klachtenregeling hebben. Een aantal
heeft die wel. De conclusie van de staatssecretaris is dat de behandeling
van klachten door de diverse departementen serieuze aandacht krijgt en dat
naar zijn stellige overtuiging die aandacht alleen maar zal toenemen. Het
is mij niet duidelijk waarom de staatssecretaris niet pleit voor een formeel
vastgelegde en per departement geldende klachtenprocedure. Kan de staatssecretaris
toelichten waarom hij dat niet doet?Dan kom ik te toe aan de discussie over het begrip "wanbeheer". Ook andere
collega's hebben daarover gesproken. De staatssecretaris heeft in zijn uiteenzetting
duidelijk gemaakt dat dit begrip geen misverstanden behoeft op te roepen.
Het ware wellicht beter een term te hanteren die aansluit bij de bij ons gebruikelijke
termen, zoals "niet behoorlijk handelen". Dit punt heeft de nodige aandacht
gekregen door het te agenderen. Mijn fractie maakt geen zwaar punt van deze
begripsaanduiding. Zij is voor ons dus geen halszaak. Indien echter zonder
veel moeite aansluiting kan worden gevonden bij de door ons
gehanteerde terminologie, zouden wij daar voorstander van zijn. Is het mogelijk
de term "wanbeheer" zonder veel problemen te wijzigen in termen die de Nationale
ombudsman in zijn jaarverslag suggereert?Voorzitter! Ik wil graag nog een aantal opmerkingen maken. Ik constateer
dat het instituut Nationale ombudsman zich op grond van de ervaringen in Nederland
dienstig maakt in internationaal verband. Relatief kleine landen als het onze
spelen ook op dit terrein een belangrijke rol. Tijdens het gesprek met de
Nationale ombudsman voor het zomerreces refereerde ik aan deze activiteiten.
In andere delen van de wereld bestaat grote behoefte aan bescherming van de
burgers tegenover de willekeur van de overheid. Het is prijzenswaardig dat
onze Nationale ombudsman zich op het internationale toneel manifesteert. De
fractie van de Partij van de Arbeid stemt in met deze activiteiten en is van
mening dat met name door het ministerie belast met ontwikkelingssamenwerking
zorgvuldig gebruik zal moeten worden gemaakt van de ervaringen van het instituut
Nationale ombudsman bij de ondersteuning van initiatieven in landen waarmee
wij een samenwerkingsrelatie hebben.Mijn waarneming in directe contacten met initiatiefnemers op dit terrein
in landen van Midden- en Zuid-Amerika en Oost-Europa versterkt mijn opvatting
dat de visie, de organisatie en de praktische uitvoering van ons instituut
Nationale ombudsman ten goede kunnen komen aan initiatieven die opgezet worden
ter bescherming van de rechten van burgers en hun verhouding tot de overheid
in die landen. Mensenrechten, goed bestuur en burgerschap zijn zaken die ondersteund
kunnen worden door de instelling van een instituut als dat van de ombudsman.
Wellicht kan de staatssecretaris deze positieve aspecten van het werk van
de Nationale ombudsman overbrengen aan de minister van Buitenlandse Zaken
en die voor Ontwikkelingssamenwerking. Zij kunnen daar alleen maar voordeel
bij hebben.Voorzitter! Wij zullen naar aanleiding van de wijziging van de Wet Nationale
ombudsman en de regeringsreactie op het onderzoeksproject 2000-plus uitvoerig
over de toekomstige functie, positie en vormgeving van het instituut Nationale
ombudsman komen te spreken. Het instituut, zo lijkt uit het gestelde in het
jaarverslag over 1996, heeft het gezag en de wijze van praktische afhandeling
van klachten gestabiliseerd. Degelijkheid, maar ook innovatie zijn kenmerkend
voor het instituut. Het feit dat de Nationale ombudsman zelf het project 2000-plus
heeft geïnitieerd, getuigt van de sterkte en het vertrouwen dat het instituut
heeft in het werk dat wordt verricht. De fractie van de Partij van de Arbeid
is zeer te spreken over de prestaties van het instituut en heeft er alle vertrouwen
in dat innovatie en vernieuwing de kwaliteit van het instituut zullen verhogen.Mevrouw Mulder-van Dam (CDA):Voorzitter! Het is eigenlijk wel leuk dat de wens om het jaarverslag te
behandelen gelijk nadat het is uitgekomen al vele malen aan de orde is geweest.
De wens blijft de vader van de gedachte, maar komt niet altijd uit. Dat is
ook dit jaar het geval.Tot nu toe was 1996 het drukste jaar in het bestaan van de ombudsman.
De Nationale ombudsman constateert in het voorwoord van dit jaarverslag dat
het aantal verzoekschriften en telefonische contacten de laatste vijf jaar
is verdubbeld ten opzichte van de eerste tien jaar van zijn bestaan. Gelukkig
lijkt er nu een zekere stabilisatie op te treden, want je moet er toch niet
aan denken dat er over vijf jaar weer een verdubbeling van de getallen zou
optreden.De CDA-fractie sluit zich aan bij de dank die de ombudsman zelf heeft
uitgesproken tegenover alle medewerkers van de organisatie, die dit werk met
zoveel deskundigheid en inzet uitvoeren. Dat geldt overigens ook voor de persoon
van de ombudsman zelf en zijn substituut. Ik wil mij dan ook graag aansluiten
bij de waarderende woorden die de heer Kamp heeft gesproken. Ook wil ik de
belangrijke rol benadrukken die de ombudsman speelt in Europees en internationaal
verband. Wij zijn dan ook blij en vinden het een goede zaak dat deze waardering
wordt geformaliseerd door de opname straks van de Nationale ombudsman in de
Grondwet. Ik ben benieuwd naar het antwoord op de vraag van de heer Schutte
over het opnemen in de Grondwet en de positie van de gemeente daarin.Gelukkig is de problematiek van de personele bezetting die zich vorig
jaar voordeed voorlopig opgelost. Behalve een structurele uitbreiding heeft
er een tijdelijke uitbreiding plaatsgevonden. De CDA-fractie is van mening
dat het punt van de personeelssterkte nadrukkelijk zal moeten worden betrokken
bij de nadere besluitvorming over de uitkomsten van het onderzoek Nationale
ombudsman 2000-plus. Wij vragen ons overigens af wanneer die eindrapportage
de Kamer zal bereiken, want echt vaart zit er niet in. Eerst werd gesuggereerd
dat het rapport ons in februari zou bereiken, toen werd het verschoven tot
voor het zomerreces, maar tot op heden heeft het de Kamer niet bereikt.In de schriftelijke reactie op het jaarverslag gaat de staatssecretaris
in op een aantal punten, onder andere de onafhankelijke klachtenbehandeling
bij de gemeenten. De CDA-fractie acht het reeds gestarte proefproject van
provincies en een aantal gemeenten een goede mogelijkheid voor de Nationale
ombudsman en de betrokken overheden om ervaring op te doen met de externe
klachtenbehandeling onder de Nationale ombudsman. Het zou goed zijn als de
evaluatie van dit project, dat is voorzien in de periode na 1 juli 1997, is
afgerond voor de gemeenteraadsverkiezingen van maart 1998, zodat nieuwe raden
daarvan kennis kunnen nemen. Aangezien de wettelijke regeling niet kan ingaan
voor 1 januari 1999, steunen wij de uitbreiding van het project per 1 november
van dit jaar. Wat is eigenlijk de reden waarom dit project beperkt moet worden
tot een twintigtal gemeenten? De gemeenten moeten er toch ook zelf geld voor
geven? Ik zou er graag iets naders over willen horen van de staatssecretaris.Wij kennen het standpunt van de Nationale ombudsman over de financiering
van de externe klachtenbehandeling en de keuzevrijheid van de gemeente. In
het blad Bestuurswetenschappen nr. 3 van dit jaar wordt er nog eens uitvoerig
op ingegaan. De CDA-fractie deelt die visie niet. Wij zijn van mening dat
de verantwoordelijkheid daarvoor bij de gemeente zelf ligt. Ik verwijs daarbij
ook nog eens naar de visie van de heer Bruins Slot in datzelfde
blad, op de betekenis en het belang van een klachtenregeling tegen de achtergrond
van de veranderende rol en betekenis van de overheid in de samenleving. Die
visie heeft ertoe geleid dat de gemeente Apeldoorn zich wel heeft aangesloten
bij de Nationale ombudsman. Die vrijheid moet er ook zijn.Ik vond het opmerkelijk dat de heer Bruins Slot nog verderging. Hij stelt
dat in de toekomst de doelmatigheid van het overheidshandelen wel eens belangrijker
zou kunnen worden gevonden door de burger dan de rechtmatigheid ervan. Hij
pleit voor een uitbreiding van de klachtenregeling. Ik vraag de staatssecretaris
om op dat goede idee te reageren.De CDA-fractie deelt overigens de mening van de Nationale ombudsman dat
een onafhankelijke, externe klachtenbehandeling als sluitstuk op een goede
interne afhandeling ook bij de gemeente een noodzaak is. Daarvoor is een eerste
voorwaarde dat de Algemene wet bestuursrecht, met daarin opgenomen minimumeisen
voor de interne afhandeling, snel wordt ingevoerd. Daarnaast heeft ook de
VNG een taak als het erom gaat de gemeenten te wijzen op hun verantwoordelijkheid
in dezen en op het feit dat een correcte klachtenafhandeling niet alleen voor
de burger van belang is, maar ook voor de gemeentelijke organisatie zelf heel
nuttig kan zijn. Zoals mevrouw Van Leeuwen, de plaatsvervangend secretaris-generaal
van BiZa, schrijft: een klacht is een gratis advies om efficiënter te
werken. Als die gedachte nu eens post zou vatten, zou iedereen er veel meer
belang bij hebben om de regeling eerder tot stand te brengen. De VNG zou die
taak in onze ogen wat actiever mogen oppakken. Kan de staatssecretaris daarin
nog een stimulerende rol spelen?De keuze om in het jaarverslag de Europese dimensie in het werk van de
ombudsman, maar ook het werk van de Europese ombudsman nader te belichten,
was een goede gedachte tegen de achtergrond van de rol die Nederland in Europa
heeft gespeeld. Nu lijkt het echter een klein beetje mosterd na de maaltijd.
Dat is natuurlijk het gevolg van het niet gelijk behandelen van het jaarverslag.
De staatssecretaris gaat in zijn brief in op de bezwaren die de ombudsman
heeft aangedragen met betrekking tot het begrip "wanbeheer" in de verdragstekst
van de Europese ombudsman. De heer Apostolou heeft daar ook al iets over gezegd.
Wij hebben eigenlijk ook niet zoveel moeite met die tekst. Wij hebben bij
andere Europese verdragen gemerkt dat het vaak heel moeilijk is om de begrippen
die wij in Nederland hanteren, ook in Europese verdragen vast te leggen. Als
het veranderd kan worden, hebben wij er natuurlijk geen bezwaar tegen. Belangrijker
vinden wij het dat uitvoering is gegeven aan het in het Verdrag van Maastricht
neergelegde recht voor iedere burger van de EU om zich te beklagen over het
optreden van communautaire instellingen en organisaties. Zeker zo belangrijk
vinden wij het dat alle aangesloten lidstaten ook op nationaal niveau een
ombudsman kennen. Als mijn informatie juist is, is dat nog niet gerealiseerd.
Kan de staatssecretaris dat bevestigen? Als blijkt dat niet elk aangesloten
Europees land een ombudsfunctie heeft, ligt het in de rede om op dit punt
inzet en activiteiten van het kabinet te verwachten.De CDA-fractie is blij met de indertijd door de Raad van Europa genomen
initiatieven om het overleg en de uitwisseling tussen de Europese ombudsmannen
tot stand te brengen, gezien de belangrijke rol die voor de nationale ombudsmannen
is weggelegd als het gaat om het toetsen van het Europese verdrag voor de
rechten van de mens. De Nederlandse ombudsman constateert in zijn jaarverslag
dat hij hier steeds vaker mee wordt geconfronteerd. Het blijkt een probleem
te zijn dat de wenselijke rol van de Nationale ombudsman als buffer richting
een beroepsgang bij het Europese Hof wordt bemoeilijkt door de in artikel
26 gestelde termijn van zes maanden. Op het moment dat duidelijk wordt dat
de Nationale ombudsman geen oplossing kan bieden, is deze termijn vaak verstreken
en kan de burger niet meer naar Straatsburg. Ziet de staatssecretaris een
mogelijkheid om dit knelpunt in Europees verband op te lossen?Terecht merkt de ombudsman op dat het nog niet zo slecht gaat met het
functioneren van de overheid in Nederland. Maar toch, de hardnekkigheid van
het probleem dat de overheid vastgestelde termijnen niet handhaaft, is groot.
Hoewel er een zekere verbetering te constateren is, is de IND nog steeds koploper,
ondanks alle toezeggingen in het verleden. In het vorige debat heeft collega
De Graaf gevraagd of het niet mogelijk is een financiële compensatieregeling
op te zetten om dat probleem mogelijk te beperken. Wij zijn benieuwd naar
de uitkomsten daarvan. Niet dat de CDA-fractie daarvoor staat te trappelen,
want hoewel zo'n compensatieregeling zou wel een antwoord kunnen zijn, zijn
wij wel beducht voor de ongewenste consequenties. Ik verwijs in dit geval
naar de TBS. Als je weet dat er wachtlijsten zijn in de gezondheidszorg –
het gaat dan niet alleen om ergernissen in verband met overschrijding van
de termijn, maar zelfs soms om levensbedreigende situaties – moet je
afvragen of wij daar naartoe moeten.Uit de brief van 24 februari blijkt over de interne afhandeling van klachten
op de ministeries, dat er aanzienlijke verschillen zijn te constateren. Ook
hier is het goed dat minimumregels worden opgenomen in de Algemene wet bestuursrecht.
Dit is een goede zaak, omdat er een zekere uniformiteit komt, wat zeker ook
voor de burgers van belang is. Maar ook zou dit moeten leiden tot een geringer
beroep op het werk van de ombudsman. Wat is de uitkomst van de evaluatie die
heeft plaatsgevonden van de maatregelen die zijn genomen tot beheersing van
de klachtenstroom op het departement, waar ook het idee van het centrale informatiepunt
bij zou worden betrokken? In de eerdergenoemde brief heeft de staatssecretaris
aangegeven, dat op relatief korte termijn de regeling in de Algemene wet bestuursrecht
kan worden getroffen. Wat verstaat de staatssecretaris onder "relatief kort"?Nu wij zo uitgebreid hebben gesproken over de mogelijkheid om een klacht
in te dienen bij de Nationale ombudsman over het handelen van overheidsorganen,
wil ik weten hoe het zit wanneer iemand wil klagen over de ombudsman zelf.Voorzitter: WeisglasDe heer De Graaf (D66):Voorzitter! Hierheen lopend, en pratend met mijn collega van de Partij
van de Arbeid, kwam ik al op het antwoord op de laatste vraag van mevrouw
 Mulder: er is altijd nog een Tweede Kamer, waartoe een burger
zich altijd nog kan wenden. Tenslotte praten wij hier over de ombudsman. Ik
kan haar verzekeren dat, zolang de heer Oosting als ombudsman hier zit, er
naar mijn idee waarschijnlijk geen klachten over hem zullen worden ingediend.Mevrouw Mulder-van Dam (CDA):De heer Oosting, die aanwezig is bij dit debat, weet dat ik grote waardering
heb voor de ombudsman. Maar ik kan een tweetal brieven laten zien, waarin
burgers mij aanschrijven over de ombudsman. Vandaar mijn vraag.De heer De Graaf (D66):Ik ben niet bevoegd tot antwoorden, zij het dat ik vind dat er altijd
nog een beroep kan worden gedaan op de Tweede Kamer. Vandaar die brieven aan
uw adres. Ik ben erg benieuwd naar het antwoord van de staatssecretaris op
uw vraag.Ik spreek, net als anderen, zoals ieder jaar mijn dank uit voor de inhoud
van het jaarverslag dat is uitgebracht door de Nationale ombudsman. Daarnaast
ook dank en waardering voor het vele werk en de grote inzet van de heer Oosting,
de substituut-ombudsman en de medewerkers van de Nationale ombudsman. Ik wil
vandaag een aantal punten aan de orde stellen aan de hand van het jaarverslag
en de brieven van de staatssecretaris van februari en 5.Over het jaarverslag zelf wil ik opmerken dat een kwart van alle beoordelingen
en registraties betrekking had op het vereiste van voortvarendheid. In de
kernpunten geeft de Nationale ombudsman ook expliciet een negatief oordeel
over de voortvarendheid van afhandeling vanuit het perspectief van de overheid.
Termijnoverschrijdingen tasten, dat behoeft geen nader betoog, inderdaad de
geloofwaardigheid van het gezag van de overheid aan. Zolang dit voortduurt,
heeft de Nationale ombudsman natuurlijk terecht een punt. In dat kader zijn
wij zeer benieuwd – de staatssecretaris schreef ons daarover –
naar de adviezen van de commissie-Polak over de evaluatie van de termijnen
die in de Algemene wet bestuursrecht zijn gesteld. Ik begrijp ook dat in 1995
het vereiste van voortvarendheid in liefst 45% van de zaken aan de orde was.
Er is in het afgelopen verslagjaar een zekere daling te zien. Dat biedt perspectief.
Ik hoop dat een en ander een positiever beeld te zien geeft dan het beeld
dat de Nationale ombudsman schetste.De procedures bij en de werkwijze van bestuursorganen zijn neergelegd
in de Algemene wet bestuursrecht. Een toename van bekendheid en naleving van
deze regels door de overheid zou in de lijn der verwachting moeten liggen.
De ombudsman schrijft ons dat uit het feit dat bepalingen uit de Algemene
wet bestuursrecht in het werk van de Nationale ombudsman aan de orde kwamen,
blijkt dat deze wet een ruimer bereik heeft dan het terrein dat valt binnen
de bevoegdheid van de bestuursrechter. Daar heeft hij gelijk in. Het terrein
van de bestuursrechter als eerste rechtmatigheidscontroleur is uiteraard buitengewoon
belangrijk, maar de termijnen spelen ook daarbuiten een rol.Voorzitter! Wij komen elk jaar te spreken over de politie, een overheidsinstantie
die met grote regelmaat rechtstreeks met burgers in contact komt en waarover
vaak wordt geklaagd. Een vraag die al langer speelt is of de korpsbeheerder
de bevoegdheid om klachten over politieoptreden af te handelen, mag overdragen
aan de burgemeester van de plaats waar de gedraging zich heeft voorgedaan.
De ombudsman vindt deze constructie niet gewenst. De korpsbeheerders van enkele
regio's hebben de aanbevelingen van de ombudsman terzake niet opgevolgd. De
wetgever zou daar toch echt een explicietere keuze in moeten maken. Ik ga
ervan uit dat wij daar bij de algemene evaluatie van de Politiewet over komen
te spreken. Mijn fractie staat op het standpunt dat het, hoewel het nuttig
is dat de klachtenbehandeling zich dicht bij de burger afspeelt, toch van
het grootste belang is dat de burger duidelijkheid heeft dat degene die over
de politie gaat ook de afhandeling van de klachten onder zijn verantwoordelijkheid
heeft.Het brede terrein van Justitie is ook onderwerp van veel onderzoeken van
de ombudsman. Eén daarvan betreft de wachttijd die ter beschikking
gestelden door een tekort aan plaatsen als passant in een huis van bewaring
dienen door te brengen. De ombudsman constateert dat Justitie onvoldoende
prioriteit heeft gegeven aan de uitbreiding in de sector TBS en dat de prognoses
terzake niet geheel klopten. Dit leidde tot de kwalificatie "onbehoorlijk".
Er is een structureel tekort aan capaciteit en daarover zal met de minister
van Justitie gesproken moeten worden. Ik neem aan dat bij de behandeling van
de begroting van Justitie hierop nader wordt teruggekomen, mede naar aanleiding
van de bevindingen van de Nationale ombudsman.Een thema dat telkenmale terugkeert, is de lokale ombudsvoorziening. Ik
heb vorig jaar de ombudsman terzake geciteerd. Dit keer wijs ik op hetgeen
de staatssecretaris in zijn brief van februari 1997 schrijft. Ook hij vindt
het niet acceptabel dat er plaatselijk ongelijkheid bestaat op het gebied
van externe en onafhankelijke klachtenbehandeling. In de ene gemeente gebeurt
dit wel en in de andere niet. Ik ben dat met de staatssecretaris eens. Witte
vlekken zouden niet voor mogen komen. De werkelijkheid gebiedt overigens te
zeggen dat er geen sprake is van witte vlekken. Dit zou namelijk suggereren
dat er in het grootste gedeelte van Nederland een ombudsvoorziening van enig
kwalitatief niveau is. Dat is echter niet geval. De grote steden hebben voldoende
gekwalificeerde ombudsmannen. Een aantal steden heeft een ombudscommissie.
Er kan nog steeds een boeiende discussie gehouden worden over de vraag of
zo'n commissie voldoet aan de kwaliteitseisen die bijvoorbeeld de Nationale
ombudsman zelf voor ogen heeft. Er is daar wel een ombudsfunctie, maar in
het gros van de gemeenten is dat simpelweg niet het geval. Dat baart ons zorgen.
Van jaar tot jaar spreken wij daarover. Als wij de situatie thans overzien,
concluderen wij dat het experiment met de zeven gemeenten nog loopt en dat
er een tweede instapmogelijkheid is gecreëerd tot een maximum van twintig
gemeenten. Hoeveel gemeenten hebben zich eigenlijk aangemeld? Is dat maximum
al bereikt? Is er al een wachtlijst? Eerlijk gezegd, betwijfel ik dat, maar
ik laat mij graag overtuigen van het tegendeel. In feite is er een groot gat.Mijn fractie is van mening dat een onafhankelijke behandeling en beoordeling
van klachten een essentieel onderdeel is van het stelsel van rechtsbescherming
in ons land. De ombudsman of de staatssecretaris heeft al eens de vergelijking
gemaakt dat het niet kan dat de burger in Katwijk wel, maar
in Noordwijk geen beroep kan doen op zo'n onafhankelijke instantie. In heel
het land en in alle gemeenten moet dat mogelijk zijn, zoals ook een aantal
andere spelregels van ons rechtsstelsel in het hele land gelden. Natuurlijk
is er een zekere termijn nodig om naar die situatie toe te groeien. De vraag
is of gezien hetgeen er nu gebeurt, de verwachting gerechtvaardigd is dat
er op korte termijn een landelijk dekkende regeling komt. Ik heb daar zo mijn
twijfels over.Er komt op dit punt een wetsvoorstel. Ik hoop dat de staatssecretaris
kan aangeven wanneer dat wetsvoorstel ons zal bereiken.Staatssecretaris Kohnstamm:Voorzitter! Ik verwacht de schriftelijke reactie van de Kamer op dat stuk.
Ik zal niet over financiële compensatieregelingen op dat punt praten,
maar het zou goed zijn als de Kamer snel reageert.De heer De Graaf (D66):Voorzitter! De staatssecretaris is sneller met zijn stukken dan ik kennelijk
kan lezen.Het is goed dat het wetsvoorstel de mogelijkheden verruimt. Dat blijft
wel afhankelijk van de vrijwillige keuze van een gemeente. Als ik nalees wat
de staatssecretaris met de VNG en de ombudsman heeft besproken, dan verschillen
de instellingen, de staatssecretaris, de VNG en de ombudsman van mening over
vormen, specifieke vrijheden en kosten. Eén ding is echter duidelijk:
iedereen vindt dat wij ons geen witte vlek kunnen veroorloven. Als ik de verschillende
bijdragen van de collega's beluister, dan is iedereen in deze Kamer die mening
ook toegedaan. Wij moeten die dan ook uitspreken. Ik deel de opvatting dat
elke gemeente zelf de vorm van de ombudsvoorziening moet kunnen kiezen. Zij
moet zelf zo'n ombudsvoorziening kunnen instellen, dan wel in samenwerking
met anderen, bijvoorbeeld regionaal. Je kunt daarvoor verschillende oplossingen
bedenken. Indien gemeenten daar niet voor kiezen en hun plicht verzaken, namelijk
de autonome taak die zij naar ons oordeel hebben en die valt onder de autonome
verantwoordelijkheid van de gemeenten, dan dient de wetgever hen daartoe te
verplichten. Op gemeenten die zelf niet voorzien in een ombudsvoorziening
die kwantitatief van voldoende niveau is, moet dus de Wet Nationale ombudsman
van toepassing worden verklaard. Omdat dit een autonome taak is, moet dit
binnen het kostenbereik van de gemeenten zelf plaatsvinden.Ik vraag de staatssecretaris wanneer, gelet op het door hem ingezette
beleid en het thans lopende experiment waarvan de evaluatie nog moet komen,
volgens hem uiteindelijk een daadwerkelijke landelijke dekking zal worden
gerealiseerd. Dat is absoluut niet bedoeld als enige druk op de staatssecretaris.
Ik overweeg ernstig om in tweede termijn een uitspraak van de Kamer te vragen,
al was het maar ter ondersteuning. Ik heb immers het gevoel dat de Kamer het
behoorlijk eens is over de weg die wij moeten gaan. Dan wordt het tijd om
als signaal naar de gemeenten en ook naar de regering een keer de uitspraak
te doen dat wij in de komende jaren, al dan niet met overgangsperioden, een
bepaalde beleidslijn voorstaan.Tot zover dat punt. Ik kom nu toe aan een paar laatste opmerkingen. Ik
heb vorig jaar de suggestie gedaan om het negatieve profijtbeginsel toe te
passen: het omslaan van de extra kosten die samenhangen met de variërende
werkdruk bij de Nationale ombudsman over de overheidsdiensten die als veroorzaker
kunnen worden aangemerkt. Dat zou een extra prikkel kunnen zijn voor de diensten
die onder die reikwijdte vallen. Omdat de staatssecretaris daar de vorige
keer niet op heeft gereageerd of niet heeft kunnen reageren, vraag ik hem
om dat dit keer wel te doen.Tot slot het project Nationale ombudsman 2000-plus. Wij wachten met grote
belangstelling op de rapportage van prof. Ten Berge en het kabinetsstandpunt
terzake. De verschijningsdatum daarvan schuift kennelijk wat op, maar ik heb
begrepen dat wij het rapport op zeer korte termijn kunnen verwachten. Het
is buitengewoon nuttig om dan, op basis van dat rapport, meer ten principale
te praten over de toekomst van de Nationale ombudsman. Ik wijs bijvoorbeeld
op de buitengewoon interessante bijdrage van de heer Schipper aan de conferentie
die in november 1996 is gehouden. Daarin heeft hij een aantal conclusies getrokken
waarin ik mij in grote lijnen zeer goed kan vinden, bijvoorbeeld ten aanzien
van de permanente aandacht die zeker in de toekomst bij de Nationale ombudsman
zal bestaan voor de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde en ten aanzien
van de aanbeveling om het standpunt ten aanzien van de bevoegdheden met betrekking
tot de rechterlijke ambtenaren te heroverwegen. Het lijkt mij goed om af te
spreken dat wij, op het moment dat het kabinetsstandpunt en het rapport er
zijn, daar over niet al te lange termijn met deze staatssecretaris ten principale
over spreken.Staatssecretaris Kohnstamm:Voorzitter! Ik dank de geachte afgevaardigden voor hun inbreng in eerste
termijn en sluit mij zeer graag en vol overtuiging aan bij degenen die op
allerlei manieren kenbaar hebben gemaakt hoezeer zij het werk van de Nationale
ombudsman als instituut en van de daarin functionerende personen op prijs
stellen. Uit het jaarverslag zelf blijkt dat het werk door de burgers op prijs
wordt gesteld en dat daarin, ook voor hun belangen, een soort verdediging
zit. In de jaren dat het instituut functioneert, mogen wij er al met al trots
op zijn dat deze ontwikkeling heeft plaatsgevonden en dat een algemeen draagvlak
voor het instituut tot stand is gebracht. Dat doet mij overigens denken aan
het curieuze feit dat sommige Kamerleden zich hebben verontschuldigd voor
de termijnoverschrijding van de behandeling van het jaarverslag. Daarin is
kennelijk verbetering aan te brengen. Ik laat mij nu niet in met de orde van
de Kamer. Ter verdediging van die orde merk ik overigens op dat, als de Kamer
het jaarverslag van de Nationale ombudsman zou hebben behandeld op de laatst
voorgenomen datum, de Nationale ombudsman zelf wegens verblijf buitenslands
niet aanwezig had kunnen zijn. Misschien kunnen wij het er dus op houden dat
het hoffelijkheid van de zijde van de Kamer is geweest die ertoe heeft geleid
dat de behandeling enigszins is uitgesteld.Voorzitter! Er zijn veel opmerkingen gemaakt en vragen gesteld. Ik zal
mijn uiterste best doen om een groot aantal daarvan van een reactie voorzien.
Als er iets blijft liggen, hoor ik dat graag in tweede termijn. Evenals vorig
jaar zal ik over sommige zaken schriftelijk aan de Kamer antwoorden
en ik zal proberen om dat iets sneller te doen dan de vorige keer, toen de
schriftelijke reactie pas, naar ik meen, ergens in februari kwam.Er is onder mijn verantwoordelijkheid een aantal projecten gaande, wetgevingstechnisch
en anderszins, waardoor wij in de komende tijd nog komen te spreken over het
instituut, over de toekomst daarvan en over de bevoegdheid van de ombudsman
op het lokale niveau. Een aantal evaluaties en wetsvoorstellen ligt al voor
of zal nog aan de Kamer worden gezonden en sommige onderwerpen die door de
woordvoerders zijn genoemd, passen vermoedelijk beter in de bespreking daarvan.
Om in ieder geval ongerustheid daarover weg te nemen: een voorstel over de
interne klachtrechtprocedure in de Algemene wet bestuursrecht ligt bij de
Raad van State, en daarin zijn uiteraard minimumeisen voor interne klachtenbehandeling
opgenomen. Zodra de Raad van State heeft geadviseerd – daar ga ik niet
over – zullen wij er hier over kunnen spreken en ik hoop van ganser
harte dat wij erin slagen om ook dat deel nog voor de verkiezingen af te handelen.Een tweede gelegenheid om met elkaar van gedachten te wisselen over de
Nationale ombudsman, en met name over de wat verder gelegen toekomst, zal
de behandeling zijn van het onderzoeksverslag Nationale ombudsman 2000-plus.
Ik heb een eerste proeve van een kabinetsreactie onlangs afgedaan. Er komt
een tweede en ik hoop dat de Kamer nog deze maand van het rapport en van de
reactie op de hoogte zal worden gesteld. Het lijkt dus verstandig om over
een aantal onderwerpen die vandaag de revue hebben gepasseerd alsdan wat uitvoeriger
te spreken. Zoals in het korte interruptiedebatje met de heer De Graaf al
aan de orde kwam, ligt een wetsvoorstel inzake uitbreiding van de bevoegdheid
op lokaal niveau voor en wacht het op schriftelijke behandeling door de Kamer.Voorzitter! Ik houd de volgorde van de sprekers aan. De heer Kamp heeft
een aantal opmerkingen gemaakt waar ik het zeer mee eens ben. Op zijn opmerking
over klachten over de rechterlijke macht zal ik terugkomen naar aanleiding
van het standpunt dat ik zal innemen over het onderzoek Nationale ombudsman
2000-plus. Het probleem is in dat kader namelijk uitvoeriger behandeld. Bij
die gelegenheid zal het, dunkt mij, hier opnieuw in bespreking kunnen komen.De heer Kamp en na hem ook andere afgevaardigden hebben over de kreet
"wanbeheer" gesproken. Er is mij gevraagd of ik gelukkig ben met die verwoording.
Zover wil ik niet gaan. De heer Apostolou en mevrouw Mulder hebben mijn gevoel
daarover het beste weergegeven. Als het makkelijk anders zou kunnen, zou ik
daar in ieder geval geen bezwaar tegen hebben en, gegeven de discussie, er
zelfs een lichte voorkeur voor hebben. Echter, ik laat mij vertellen dat het,
afgezien nog van de totstandkoming van een dergelijke vertaling, een reuze
klus zou zijn om een wijziging te realiseren. Ik begrijp – ik zal hierover
doorvragen, gelet op de hierover gemaakte opmerkingen – dat men zelfs
zou moeten opstomen naar een wijziging van het verdrag omdat het gaat om een
authentieke verwoording. Ik vind de discussie op zichzelf reëel en ook
geloof ik dat het handiger zou zijn wanneer men over een andere verwoording
zou kunnen beschikken, maar om daarvoor een verdragswijziging te entameren,
gaat mij enigszins te ver. De heer Kamp en ik zijn het waarschijnlijk niet
oneens, maar ik zie op tegen wijziging van de verwoording als zodanig. Overigens
ben ik het zeer eens met de heer Kamp waar hij opmerkingen heeft gemaakt over
het instituut Nationale ombudsman en de personele bezetting daarvan.Voorzitter! Mevrouw Varma heeft enkele opmerkingen gemaakt ten aanzien
waarvan ik graag enkele nuances zou willen aanbrengen. Zij constateert dat
uit het jaarverslag van de Nationale ombudsman blijkt dat het overheidsoptreden
soms bedroevend is. De nuance die ik wat dit betreft wil aanbrengen, is dat
mijns inziens bij lezing van het jaarverslag blijkt dat per saldo het optreden
van Nederlandse overheden in zeer veel gevallen goed is. Dat laat onverlet
dat elke klacht die aan de Nationale ombudsman wordt voorgelegd, er één
te veel is. Dat moeten wij ons aantrekken. In die zin ben ik het eens met
mevrouw Varma. Het is "soms bedroevend", maar de klemtoon moet op beide woorden
worden gelegd, niet alleen op "bedroevend". De plaatsvervangend secretaris-generaal
van het departement waarvan ik het voorrecht heb staatssecretaris te zijn,
heeft gesteld dat men eigenlijk het standpunt zou moeten innemen dat een aan
de Nationale ombudsman voorgelegde klacht over zijn optreden, neerkomt op
een gratis advies. Dat is juist, maar aan de andere kant zou men er toch naar
moeten streven om in deze zin zomin mogelijk "adviezen" te krijgen.Mevrouw Varma en andere woordvoerders hebben voorts aandacht gevraagd
voor klachten over Justitie, in het bijzonder over de IND. Voorzitter! Ik
constateer dat de Nationale ombudsman tamelijk genuanceerd over de ontwikkelingen
bij deze dienst heeft gerapporteerd. Daarmee is er nog geen reden om wat dit
betreft tevreden achterover te leunen, maar geconstateerd kan toch worden
dat er sprake is van verbetering. Die verbetering is nog niet voldoende; er
wordt aan gewerkt. De Kamer en mijn collega van Justitie wisselen hierover
regelmatig van gedachten en ik neem aan dat dit overleg in de toekomst wordt
voortgezet. Graag zal ik mijn collega van Justitie vragen of zij aanleiding
ziet om met betrekking tot concrete zaken die hier zijn aangevoerd, een reactie
te geven.Mevrouw Varma en anderen zijn ingegaan op de kwestie van de nadeelcompensatie.
Daarbij rijst de vraag of niet kan worden voorkomen dat termijnen worden overschreden
door te stellen dat er op een bepaald moment betaald moet worden. Kan hier
op de een of andere manier financiële compensatie ter hand worden genomen?
Voorzitter! Ik meen dat ik de Kamer al schriftelijk heb laten weten dat wij
dit punt hebben betrokken bij het advies dat wij de commissie-Scheltema hebben
gevraagd in verband met de interne klachtenregeling. Ook hierover hebben wij
dus het oordeel gevraagd van deze commissie, werkzaam onder leiding van de
regeringscommissaris. De commissie heeft hierop gereageerd met de mededeling
dat zij deze kwestie graag nader wil bestuderen maar dat het om een ingewikkelde
aangelegenheid gaat, zodat zij meer tijd nodig heeft. Het voornemen is om
een en ander mee te nemen bij de voorbereiding van de vijfde tranche van de
wijziging van het algemene bestuursrecht. Hoewel wij pogingen hebben ondernomen
om er in de tijd gezien iets meer zekerheid over te krijgen,
is er niet veel helderheid te geven wanneer dat kan gebeuren. De commissie
heeft het waanzinnig druk. Zij bestaat niet uit zo idioot veel mensen. Zij
doet voortreffelijk werk, maar wij moeten de caseload niet al te groot maken.
Het is echter mogelijk om nader te laten bestuderen of je op goede gronden
en afgewogen een financiële compensatieregeling kunt opnemen in de wet.
Die studie vindt plaats, in dit geval ook enigszins afhankelijk van derden.
Ik hoop in niet al te lange termijn daar nadere mededelingen over te kunnen
doen.Op de vraag over de kinderbescherming kom ik schriftelijk terug. Ik heb
wel enige gegevens gekregen.De heer Schutte heeft indringend gesproken over de positie van de medeoverheid
in relatie tot de ombudsfunctie. Dat verbaast mij overigens niet. De heer
Schutte en ik zijn het opnieuw zeer eens over de gekozen houding. Ook anderen
hebben erover gesproken, als laatste de heer De Graaf.In eerste instantie voelde ik er in ieder geval niet voor tot een verplichtende
externe klachtenregeling, een externe ombudsfunctie voor gemeenten over te
gaan. Dat mag echter absoluut niet leiden tot een terughoudende actie of een
non-actie van de gemeenten waar het om draait. De heer Schutte heeft over
het vastleggen van de Nationale ombudsman in de Grondwet letterlijk gezegd
dat gemeenten niet zonder goede grond aan de ombudsfunctie kunnen voorbijgaan.
De heer De Graaf en anderen hebben mij terecht het volgende gevraagd. Men
wil in ieder geval voorshands geen verplichtingen en het vraagstuk niet politiseren.
Op gemeentelijk niveau zal er een beslissing over moeten worden genomen. De
financiering moet ook naar het gemeentelijke niveau. Mij kan dan gevraagd
worden welke acties ik onderneem om ervoor te zorgen dat de situatie waarin
Nederland een grote witte vlek is met een paar kleine zwarte vlekjes verandert
in een situatie waarin geen enkele gemeente nog niet voor zichzelf een beslissing
heeft genomen.De heer De Graaf (D66):De staatssecretaris gaat nu aangeven welke acties kunnen worden ondernomen
om te zorgen dat de gemeenten over een drempel worden geholpen en alsnog de
ombudsfunctie in het leven roepen. Ik wil even terug naar hetgeen hij daarvoor
zei. Moet er wel of niet een verplichting zijn? Ik had op mijn tafel een citaat
liggen, dat ik in eerste termijn vergat. De staatssecretaris schreef in de
brief van 24 februari 1997: "Ik erken dat dit vanuit de optiek van de burger
bezien een onwenselijke en welhaast onbegrijpelijke situatie kan opleveren.
Immers, al naar gelang de gemeente waar men woont en de besluitvorming die
aldaar heeft plaatsgevonden, is er wel of niet een externe klachtenvoorziening
voorhanden. Dit is echter het onvermijdelijke gevolg van de gemaakte politieke
keuze, die in meerderheid door uw Kamer wordt ondersteund, namelijk dat de
primaire verantwoordelijkheid voor een dergelijke voorziening bij de gemeente
ligt en niet bij het Rijk, bij de formele wetgever."Het is de vraag of wij dat vandaag de dag nog steeds vinden. Uit bijdragen
van collega's krijg ik de indruk dat de meerderheid van de Kamer zegt dat
linksom of rechtsom in elke gemeente de burger dit onderdeel van de rechtsbescherming
toch een keer moet hebben. Dus zou de formele wetgever kunnen ingrijpen.Staatssecretaris Kohnstamm:Ik heb eerder, en ook in de geciteerde passage, namens het kabinet laten
weten welke mijn insteek in de discussie is. De wens, zoals die ook in dit
citaat staat, heeft de heer Schutte als volgt verwoord: gemeenten kunnen niet
zonder goede grond aan een ombudsfunctie voorbijgaan. Maar naarmate die wens,
die niet alleen Kamerbreed maar ook door mij wordt gedragen, onvoldoende respons
vindt bij degenen die daarover tenslotte activiteiten hebben te ontplooien,
sluit ik, heel praktisch, niet uit dat er zich een andere situatie gaat voordoen.
Zoals gezegd, is het bijna niet uit te leggen dat er op dat punt nog veel
te weinig activiteiten worden ontwikkeld.Afgezien van de oorspronkelijk principiële keuze van 1995, die wij
hier uitvoerig besproken hebben, zijn er van die zijde echter weinig geruststellende
mededelingen te doen. In het kader van de discussie over bijvoorbeeld externe
klachtenbehandeling op gemeentelijk niveau met de VNG en de ombudsman hebben
wij afgesproken onze gedachten te ontwikkelen over de eisen die je daaraan
zou kunnen en moeten stellen. Daartoe is een enquêteformulier naar de
gemeenten gegaan met de vraag: hebben jullie zo'n interne en/of externe klachtenregeling?
Ik kan het hele veld niet overzien, want ik krijg soms wel en soms geen antwoord.
Het is dus een beetje hapsnap. Over de evaluatie daarvan rapporteer ik later
aan de Kamer, omdat die nu nog niet gereed is.Maar a prima vista schrik ik van de brieven die ik ontvang. Dat is niet
zozeer door het feit dat heel veel gemeenten geen externe klachtenvoorziening
hebben – immers, dat wisten wij – als wel van de eenregelige inhoud
waarin staat dat de gemeente een interne noch een externe klachtenvoorziening
heeft. Dus: first things first.Ik denk dan ook dat wij alles op alles moeten zetten om de regeling in
de AWB met de interne klachtenvoorziening op gemeentelijk niveau geëffectueerd
te krijgen. Dat zal een behoorlijke kluif zijn. Het gaat er ook om dat daarna
de discussie opnieuw gevoerd wordt. Ik weet als advocaat dat, als je helderheid
hebt over worst-casescenario's van de rechtbank met allerlei ingewikkelde
procedures, eerder gemakkelijker oplossingen gevonden kunnen worden. Zo zitten
mensen en organisaties nu eenmaal in elkaar. Voorlopig hebben wij echter nog
een hele wereld te winnen als het gaat om de interne klachtenprocedures.Ik ben het met de insteek van eenieder hier aanwezig eens, dat wij heel
hard hebben te trekken aan ook de externe klachtenvoorziening. Deze discussie
hebben wij hier gedurende twee jaar meermalen gevoerd. In die tijd zijn terzake
ook activiteiten ontwikkeld. Mijn oordeel is evenwel dat het resultaat tot
nu toe, bijvoorbeeld het aantal gemeenten dat in dezen actie heeft ondernomen,
te laag is. Ik wil nog een stapje verdergaan: dat is bedroevend laag.Er is een principiële keuze gemaakt en in dat kader hebben wij activiteiten
ontwikkeld. De belangrijkste is de discussie met de VNG. Mevrouw Mulder heeft
in dit verband gezegd dat de VNG in dezen het voortouw zou moeten nemen. Er
is ook een ontwikkeling te constateren in de uitlatingen van de vertegenwoordigers
van de VNG: eerst terughoudend en nu veel offensiever. Tegen
deze achtergrond is met de VNG afgesproken om, als ik mij niet vergis, in
het najaar een regionale bijeenkomst te organiseren aan de hand van bijvoorbeeld
de uitslag van de genoemde enquête onder de gemeenten. De discussie
kan grosso modo gaan over de vraag wat de kwalitatieve eisen zijn die je aan
een externe procedure wilt stellen. Daardoor kan de sense of urgency om iets
te doen, vergroot worden op grond van de gekozen insteek. Ik moet toegeven
dat ik weliswaar niet helemaal met lege handen sta, maar toch met te lege
handen. Het zou een directe verplichting moeten zijn, maar ik vind principieel
dat je daar toch zeer terughoudend in moet zijn. De politisering van onderop
zou de doelstelling moeten zijn. In die lijn zou – ik kijk ook de heer
De Graaf aan, omdat hij daar zijn termijn mee eindigde – eventueel een
motie, in het kader van de urgentie dat er wel iets moet gebeuren, niet onwelkom
zijn. Maar het is niet een zaak die nu kan leiden, naar mijn gevoel, tot de
beslissing dat wij van dat principiële punt af zouden moeten.De heer De Graaf (D66):Voorzitter! Het is op zichzelf een loffelijk streven dat de staatssecretaris
met ons – wij hebben dat eerder besproken – inzet op de interne
klachtenprocedure, namelijk dat die interne klachtenprocedure verplicht wordt
en dat men dat ook inzet. Maar er is naar mijn oordeel geen principieel verschil
tussen het opleggen door de wetgever, via de Algemene wet bestuursrecht, van
een interne klachtenprocedure en het door de wet verplichten tot een externe,
onafhankelijke procedure. De vraag aan de staatssecretaris is of hij niet
met mij van mening is dat het weliswaar voor de burger erg interessant is
dat er een interne klachtenprocedure is – dat kan misschien ook helpen –
maar dat het er uiteindelijk om gaat dat deze, indien hij echt in zijn belangen
is geschaad en onbehoorlijk is behandeld, daar een extern, onafhankelijk oordeel
over krijgt. Dat lijkt mij belangrijker nog dan dat er tevens een interne
procedure is, waarbij uiteindelijk het bestuursorgaan zelf een afweging maakt
hoe te antwoorden. Dat laatste moet altijd aanwezig zijn; ik vind het prima
om daar een soort fasegewijze invoering van te hebben. Het gaat mij om de
principiële uitspraak: intern is prima, maar uiteindelijk is het sluitstuk
dat het ook landelijk hier wordt geregeld.Mevrouw Mulder-van Dam (CDA):Zou ik de heer De Graaf het volgende mogen vragen: als er geen interne
klachtenprocedure is, heeft een externe ook geen zin, omdat je eerst de interne
klachtenprocedure moet aflopen om extern gehoord te kunnen worden?De heer De Graaf (D66):Het kan zijn dat ik het nu onjuist heb, maar ik dacht dat dit niet helemaal
waar was. Als er een interne klachtenprocedure is, geldt het kenbaarheidsvereiste
en dan zal ook de Nationale ombudsman zeggen: eerst de interne weg aflopen.
Maar indien deze er niet is, blijft toch de ombudsman bevoegd.Staatssecretaris Kohnstamm:Voorzitter! Wat daar ook van zij, ik wijs op de vraag van de weging van
de waarde van de interne versus de externe klachtenprocedure. Voor wat betreft
de beleving van de burger wil ik de heer De Graaf wel volgen, maar voor wat
betreft de klachtenbehandeling, de wijze waarop de overheid zich organiseert
op dat punt, weet ik nog niet zo zeker of de interne klachtenbehandeling niet
nog relevanter is. Naarmate de gevoeligheidsgraad van het overheidsapparaat
voor klachten als die welke bij de ombudsman terechtkomen, groter wordt en
vanuit het apparaat zelf, uit een intern gevoelde noodzaak, het beleid erop
gericht wordt om zomin mogelijk klachten te genereren, omdat dit gênant
is en omdat het onverantwoord is ten aanzien van de dienstverlening, respectievelijk
de verhouding tussen de overheid en de burger, is dat natuurlijk toch meer
winst dan indien je bij wijze van spreken de externe verplichting nodig hebt,
laat staan de financiële compensatieachtige aangelegenheden, om organisaties
zover te krijgen dat op tijd en effectief wordt gereageerd.De heer De Graaf (D66):Daarover geen misverstand, voorzitter. De staatssecretaris en ik zijn
het erover eens dat voor het leervermogen van de overheid het van groot belang
is dat de interne klachtenprocedures ook bestaan, want dat is rechtstreeks:
men ziet het snel, men ziet het zelf en men kan er iets aan doen. Daarbij
moet extern het sluitstuk zijn. Vanuit de burger geredeneerd, is het goed
dat er altijd een onafhankelijke toets is. Als de staatssecretaris en ik het
niet acceptabel vinden dat in de ene gemeente dit er wel zou zijn en in de
andere gemeente niet, dan moeten wij daar een einde aan maken, stapsgewijs,
maar die uitspraak moet er wel komen.Staatssecretaris Kohnstamm:Voorzitter! Ik denk dat wij het over de richting volstrekt eens zijn en
het Kamerbreed eens zijn. Tenslotte verdeelt ons hooguit de vraag, aan het
einde van de dag, of de wetgever dat ook moet vastleggen in een wet dan wel
of, tenminste gedurende een periode en met een grotere mate van intensiteit
misschien dan tot op heden bepleit is, de gemeenten dat zelf doen. Zou blijken
dat dit onvoldoende effect heeft – en voorlopig is dat effect onvoldoende –
dan moeten wij opnieuw overwegen. Ik handhaaf dat de door ons gemaakte keuze
gericht is op overtuigingskracht. Het is een lijn die ertoe moet leiden dat
iedere gemeente zelf overweegt of zij het doet – diep in mijn hart ben
ik van mening dat het antwoord daarop altijd "ja" moet zijn – en vervolgens
op welke manier.De heer Apostolou (PvdA):Welke belemmering zou een vastlegging in de wet vormen voor al de activiteiten
die de staatssecretaris noemt? In de wet vastleggen dat er sprake is van een
verplichting, zal gemeenten toch niet ontmoedigen om die activiteiten te ontwikkelen?
Het zal alleen maar versnellend werken!Staatssecretaris Kohnstamm:Dat zou ik niet willen ontkennen. Als je wettelijk regelt dat het moet
en de daarbijbehorende gelden vrijmaakt, is het vrij snel geregeld. Dat is
het probleem niet. Als je die dubbele slag slaat, kan het redelijk snel gaan.
Bij de totstandkoming van een effectieve en een weloverwogen klachtenbehandeling
en alles wat daarmee te maken heeft, spelen echter ook een heleboel andere
zaken die op lokaal niveau ter hand moeten worden genomen. De richting die
is ingezet houdt in dat de grote lijnen van de interne klachtenregeling geregeld
worden in de Algemene wet bestuursrecht; dat wij met de VNG en de Nationale
ombudsman gaan praten over de wijze waarop een externe klachtenvoorziening
vorm kan krijgen en dat wij met de VNG gaan praten over de activiteiten die
zij zou kunnen ontplooien om over alle besluiten op gemeentelijk niveau een
gemeenteraadsdiscussie te doen plaatsvinden. Onzerzijds willen wij aanbieden
dat de gemeenten die daartoe besluiten terechtkunnen bij de Nationale ombudsman.
Dat zijn de maatregelen die wij genomen hebben. Met de uitvoering daarvan
zijn wij nog steeds bezig. De eerste zeven gemeenten zijn geëvalueerd.
Voor de tweede instap hebben zich een tiental gemeenten gemeld waarvan de
interne procedures nog niet helemaal afgerond zijn. Twee hebben er definitief
afgeronde procedures. Die kunnen dus de tweede instap doen. Op die manier
wordt geprobeerd de hier in de Kamer en ook bij mij liggende wens successievelijk
te realiseren.De heer Apostolou (PvdA):Ik kan de uitleg van de staatssecretaris met betrekking tot de weg ernaartoe
volgen. Voor mij is echter niet duidelijk of in de wet vastleggen van die
verplichting belemmerend zal werken.Staatssecretaris Kohnstamm:Het antwoord is tweeërlei. Ik kan de vraag van de heer Apostolou
op het eerste gezicht niet beantwoorden met: dat en dat zijn remmende factoren.
De vraag is echter of je vindt dat je het in de wet moet vastleggen, of dat
je vindt dat het de bevoegdheid is van de gemeenteraad om die beslissing te
nemen. Naar ons gevoel is het de plicht van de gemeenteraad. Ik roep in dit
verband de heer Schutte weer aan: de gemeenten zouden niet zonder goede grond
aan een ombudsfunctie voorbij moeten kunnen gaan. Op dat punt ligt het primaat
bij de gemeente.De heer Schutte (GPV):Voorzitter! Kan er ook niet een argument gelegen zijn in de volgende stelling?
Op het moment dat je een experimenteel karakter hebt toegekend aan de uitbreiding
van de competentie richting gemeenten, handel je niet verstandig en ook niet
in lijn met het in goed overleg experimenteel bezig zijn, als je dan al de
uitspraak doet: er komt in ieder geval een wettelijke verplichting. Twee verschillende
lijnen tegelijk volgen kan spanning oproepen. Wellicht kan die spanning ertoe
leiden dat sommige gemeenten zeggen: we wachten het experiment verder maar
af en we zien wel wat de uitkomst is. Daarom vind ik dat je principieel gezien
een keus moet maken tussen de verschillende wegen en dat je niet beide tegelijk
moet bewandelen.Staatssecretaris Kohnstamm:Voorzitter! Dat is zeker juist, maar met dien verstande dat ik ook niet
kan ontkennen dat ondanks het feit dat wij met het experiment zijn begonnen
en ondanks het feit dat wij er hier meermalen over hebben gesproken, mijn
ongeduld ten aanzien van de ontwikkelingen groter wordt. Ik neem de vrijheid
dat hier te melden. Kamerbreed maar ook bij mij bestaat de wens dat vervolgstappen
genomen worden. Ik vind dat het proces thans te langzaam verloopt.De heer De Graaf (D66):Voorzitter! De staatssecretaris omschreef het argument van collega Schutte
als "juist". Ik vraag mij af of dat zo is. Het experiment is toch niet bedoeld
om gemeenten te laten wennen aan een ombudsfunctie. Nee, het experiment is
bedoeld om de vraag te beantwoorden hoe de toepassing van de Wet Nationale
ombudsman, dus toepassing van het instituut Nationale ombudsman, op gemeentelijk
niveau zou verlopen, gelet op het feit dat het hierbij niet om een eigen gemeentelijke
voorziening gaat. Het doen van dat experiment laat onverlet de principiële
vraag of je als Kamer vindt dat alle gemeenten linksom of rechtsom in een
ombudsfunctie moeten voorzien. Zie ik dit zo onjuist?Staatssecretaris Kohnstamm:Nee, maar wat is de praktijk? Eerder heb ik mijn wens geuit dat iedere
gemeenteraad bij zichzelf te rade gaat en zich afvraagt: willen we het en,
zo ja, hoe doen we het? De intrinsieke waarde die ik hecht aan die afweging
op lokaal niveau, bewijs ik geen grote dienst door direct met wetgeving te
komen. Als je dat doet, gaan mensen achteroverleunen. Ik schat in dat ze dan
denken: laat eerst maar eens zien. Hierbij zie ik nog af van het feit dat
ik ook nu – dit is ook een beetje de redenering van de heer Schutte,
en terecht – merk en gerapporteerd krijg dat bijvoorbeeld in verband
met de tweede instapmogelijkheid een aantal gemeenten zegt: we vinden het
op zichzelf wel prettig de evaluatie af te wachten. Daarvoor bestaan ook goede
gronden. Bij die goede gronden denk ik aan de financiën. Uit een aantal
reacties blijkt dat de betrokkenen eerst willen weten wat de operatie kost,
of er een fatsoenlijke betalingsregeling is en welke effecten optreden. Zeker,
dit hoort ook bij de uiteindelijke besluitvorming op gemeentelijk niveau.
Ik ben in ieder geval een aantal leden erkentelijk voor het feit dat zij,
overigens terecht, hebben gezegd: wij willen de evaluatie van het financieringssysteem
zien. Dit is niet helemaal onbelangrijk om met de gemeenten met kracht van
argumenten te kunnen overleggen. Ik wil die evaluatie ook zien. Echter, de
gekozen richting, namelijk dat financiering een zaak voor de gemeenten hoort
te zijn, heeft, althans zoals ik nu uit de opmerkingen opmaak, de steun van
de grote meerderheid van de Kamer. Nogmaals, dit versterkt mijn kracht van
argumenten tegenover de gemeenten niet onaanzienlijk.Mevrouw Mulder-van Dam (CDA):Voorzitter! In grote lijnen deel ik de opvatting die de staatssecretaris
nu naar voren brengt. Zojuist heb ik al gezegd dat in maart in de meeste gemeenten
verkiezingen worden gehouden. Een aantal herindelingsgemeenten zijn straks
al aan de beurt. Misschien zou het goed zijn om in samenwerking met de ombudsman
en de VNG nu een actie te starten, gericht op die nieuwe raden. Het geschetste
belang zou nog eens bij die nieuwe raden onder de aandacht gebracht kunnen
worden. Ik meen namelijk dat beslissingen, zeker die met financiële consequenties,
op dit moment, net als bij ons, worden uitgesteld. Ik zou mij kunnen voorstellen,
dat een gerichte actie voor de nieuwe raden een goed effect zou hebben.Staatssecretaris Kohnstamm:Voorzitter! Ook in antwoord op de vraag die mevrouw Mulder eerder in het
debat heeft gesteld, merk ik op dat de evaluatie van het financieringsmodel
plaatsvindt ruimschoots voor de gemeenteraadsverkiezingen. Dus daarvan kunnen
de betrokkenen kennisnemen. Ik ben enigszins terughoudend om met "ja" te antwoorden
op de vraag van mevrouw Mulder. Ik vind dat het in de gekozen
lijn van politisering van het vraagstuk op gemeentelijk lijn meer aan de politieke
partijen is om er op lokaal niveau in hun verkiezingsprogramma's standpunten
over in te nemen. Wat is er dan mooier om tegenover kiezers te zeggen: wij
zullen ontzettend ons best doen om ervoor te zorgen dat jullie fatsoenlijk
worden behandeld; mocht dat niet zo zijn, dan zullen wij als wij voldoende
stemmen krijgen ervoor zorgen dat de Nationale ombudsman ons handelen kan
toetsen?Mevrouw Mulder-van Dam (CDA):Maar het een sluit het ander toch niet uit?Staatssecretaris Kohnstamm:Neen, maar bij politisering zouden wij in eerste instantie langs die lijnen
kunnen en moeten opereren. Overigens is de VNG op dit punt zeer behulpzaam
met de regionale bijeenkomsten die in de loop van het najaar ook over de externe
klachtenbehandeling worden gehouden. Dat betekent dat die discussie in heel
veel gemeenten iets dichter bij huis kan worden gevoerd. Ik hoop dat het door
mevrouw Mulder bepleite effect enigszins daarvan kan uitgaan.De heer Kamp (VVD):Voorzitter! Ik zal de staatssecretaris niet op hoge toon aanspreken over
de interne en de externe klachtenbehandeling. Hij is gekomen met zowel een
voorstel om de interne klachtenbehandeling wettelijk te regelen als een voorstel
voor de externe klachtenbehandeling, opdat iedere gemeente die dat wil naar
de Nationale ombudsman toe kan gaan. Hij heeft op beide dossiers belangrijke
vooruitgang geboekt. Zou hij kunnen aangeven waarom wij er als wetgever wel
voor zorgen dat er op allerlei niveaus over allerlei onderwerpen zowel een
bezwaar- als een beroepsmogelijkheid is voor degenen die het aangaat en waarom
wij als wetgever niet zouden regelen dat er voor de burgers tegenover de overheid
zowel een interne als een externe klachtenbehandeling mogelijk is? Het ene
regelen wij wettelijk; het andere zouden wij toch ook wettelijk moeten regelen?Staatssecretaris Kohnstamm:Ik ontken absoluut niet dat dit een valide redenering is en dat je die
vol overtuiging kunt houden en tot uitvoering kunt brengen. Dat is geen punt
van discussie. De vraag is: hoe effectief is het? Wat is eerst en wat komt
daarna? Waar zet je je kaart primair op in? Zoals de heer Kamp zegt, is dat
tweeërlei geweest wat de externe klachtenbehandeling betreft: 1. het
mogelijk maken dat gemeenten bij de ombudsman een externe klachtenvoorziening
treffen en 2. de stelling innemen, met de VNG en de ombudsman erover praten
en naar buiten toe treden: gemeenten, u dient die beslissing in eerste instantie
zelf te nemen. Als blijkt dat het te lang duurt en dat het onvoldoende effect
sorteert, is het mogelijk dat ik van mijn geloof val en de principiële
keuze voor politisering van onderaf laat vallen, omdat ik ontevreden ben over
het resultaat. Er is geen discussie tussen ons, even los van de vergelijking
die niet in alle opzichten opgaat, over de vraag of het een zeer fatsoenlijke
redenering is om een andere keuze te maken.De heer Kamp (VVD):Zou de staatssecretaris de politieke uitspraak voor zijn rekening willen
nemen dat iedere burger die met een overheid te maken heeft de mogelijkheid
moet hebben van een gedegen zowel interne als externe klachtenbehandeling?Staatssecretaris Kohnstamm:Ik vind dat iedere overheid dat inderdaad moet doen. Dat betekent dat
iedere overheid dat in eerste instantie zelf moet overwegen en in praktijk
moet brengen. Ik vind voorlopig dat wij op de weg zitten van de interne klachtenbehandeling.
Wij moeten verder met elkaar proberen het eens te worden over de vraag aan
welke randvoorwaarden een externe klachtenbehandeling zou moeten voldoen.
Dat is geen gemakkelijke discussie. De discussie is hier bij uitstek al eerder
gevoerd en met sommigen uwer ook buiten deze zaal gevoerd of bijvoorbeeld
de secretaris van de onafhankelijke ombudscommissie van een gemeenteraad een
gemeenteambtenaar mag zijn. Dit is een ingewikkeld probleem. Daarover wordt
nogal verschillend gedacht, zoals ook blijkt uit de eerste scan van de verschillende
regelingen van gemeenten. Het procederen langs die lijnen is misschien de
lijn van de geleidelijkheid: niet pats boem verplichtingen langs deze lijnen,
maar hopelijk aan het eind van de rit een breder gedragen en zo ruim mogelijk
geïmplementeerde externe ombudsvoorziening in gemeenteland.Voorzitter! De heer Apostolou heeft een groot aantal opmerkingen gemaakt.
Op een groot deel daarvan ben ik reeds ingegaan. Ik ga graag in op zijn verzoek
ten aanzien van de internationale activiteiten van de ombudsman, niet uit
poldermodelachtige overwegingen, maar gewoon vanuit een overtuiging inzake
mensenrechten en goed bestuur. Anderen kunnen daar iets aan hebben. Het ligt
aan hen om er wat mee te doen. Mede naar aanleiding van het jaarverslag en
de passages hierover zal ik mijn collega's van Buitenlandse Zaken en voor
Ontwikkelingssamenwerking vragen om aandacht voor deze punten.Ik kom bij het betoog van mevrouw Mulder. Het is bijna onafwendbaar om
de personeelssterkte te betrekken bij het verdere nadenken over de toekomst
van het instituut. Via het kabinet hoop ik deze maand met Nationale ombudsman
2000-plus bij de Kamer te komen. Over het punt van de financiering zijn wij
het zeer eens. Slechts diagonaal heb ik de inbreng van de heer Bruins Slot
over doelmatigheid belangrijker dan rechtmatigheid gelezen. Ik zal het stuk
opnieuw bestuderen. Het bestaande toetsingscriterium van de behoorlijkheid
is ruimer dan "rechtmatigheid". Het zou het gevolg kunnen zijn van het pleidooi
van de heer Bruins Slot dat toetsing van puur inhoudelijk beleid ontstaat.
Dat is natuurlijk niet de bedoeling. Het gaat om gedragingen. In de gemeente
waar de heer Bruins Slot werkzaam is speelt de ombudsvoorziening een heel
belangrijke rol. Meer dan elders is gedaan aan de kenbaarheid van de ombudsvoorziening,
die oorspronkelijk lokaal was, maar nu is aangesloten bij de Nationale ombudsman.
Men scoort hoog: er zijn redelijk veel klachten uit Apeldoorn geweest. "Lies,
damned lies and statistics". Omdat men heel hard aan de weg heeft getimmerd
met het creëren van een externe klachtenbehandeling en het geven van
bekendheid daaraan, is het resultaat uiteindelijk een groot aantal klachten.Of alle lidstaten een ombudsfunctie hebben, weet ik niet. Ik kom er graag
schriftelijk op terug.Hoe moet een klacht over de Nationale ombudsman worden ingediend? Om te
beginnen kan ik mij dat slecht voorstellen, gegeven de wijze waarop het instituut
functioneert. Wij noemen klachten inmiddels gratis adviezen om beter te functioneren.
Dergelijke adviezen krijgt de ombudsman zelve ook graag. Ik denk allereerst
aan het kenbaarheidsvereiste, dus er moet eerst bij de ombudsman te rade worden
gegaan. Vervolgens kom ik terecht bij de Tweede Kamer der Staten-Generaal.
Op welke wijze dat precies vorm krijgt, zou ik niet weten. Komt men eerst
bij de commissie voor de Verzoekschriften terecht of bij de, naar ik meen
inmiddels opgeheven, commissie voor de Nationale ombudsman? Misschien moet
hier maar eens over worden doorgedacht.Mevrouw Mulder-van Dam (CDA):In een brief van de Nationale ombudsman aan een van de mensen die hierover
een vraag hebben gesteld, staat dat klachten over de ombudsman in beginsel
uitsluitend door de Tweede Kamer als kennisgeving worden aangenomen. Vandaar
mijn vraag.Staatssecretaris Kohnstamm:Er zijn twee redeneringen te onderscheiden. Als er een klacht komt over
de inhoud van het oordeel van de ombudsman, zou daarover in deze Kamer kunnen
worden gesproken, zij het dat niet erg voor de hand ligt. Een tweede mogelijkheid
is de gedraging als zodanig, bijvoorbeeld als burgers vinden dat het doen
van uitspraken te lang duurt. De ombudsman zelf vindt dat regelmatig, waarna
hij bij ons klaagt en vraagt om meer menskracht. In dat geval is de Tweede
Kamer uiteindelijk de instantie waar daarover moet worden gesproken, zij het
niet over het oordeel als zodanig. Hardop doordenkend: als een burger tot
het oordeel komt dat het eindoordeel van de ombudsman onparlementair gezegd
als een tang op een varken slaat – dat kan gebeuren – is er geen
beroepsinstantie die daarover een uitspraak kan doen, zij het dat in het te
voeren beleid en de aandacht van de Kamer voor het jaarverslag van de ombudsman
dat punt door Kamerleden in discussie kan worden genomen. Dat is hun recht,
ja misschien is dat zelfs hun plicht. Het gaat dan niet om het oordeel als
zodanig, maar om de bejegening.De heer Schutte (GPV):Het is belangrijk dat u dit zegt, want het is natuurlijk niet helemaal
theoretisch. Ik denk dat we allemaal wel eens een brief krijgen waarin wordt
geklaagd over de ombudsman, zoals er natuurlijk altijd recalcitrante figuren
zullen zijn die nooit tevreden zijn. Maar het kan, dunkt mij, nooit zo zijn
dat de Tweede Kamer als een soort beroepsinstantie gaat fungeren jegens de
ombudsman: de ombudsman is een Hoog College van Staat dat onafhankelijk is,
ook ten opzichte van de Kamer. Maar als we dit soort brieven elke week zouden
krijgen, kan dat als signaal gelden, zodat we in ons periodieke contact met
de ombudsman aangeven dat we met de week meer klachten krijgen over zijn functioneren.Staatssecretaris Kohnstamm:Daar ben ik het zeer mee eens. Ik wil er absoluut geen misverstand over
laten bestaan dat de ombudsman de hoogste klachteninstantie is die dit land
kent. Niettemin: als burgers over de behandeling door diezelfde ombudsman
ontevreden zijn, blijft het recht van petitie bestaan. Het zou mij verbazen
als de Kamer niet in 999 van de 1000 gevallen zegt zich niet uit te laten
over een bepaalde klacht. Niettemin denk ik dat het recht van petitie daar
net overheen gaat. De Kamer blijft het orgaan waar men, als men nergens anders
terechtkan, terechtkan.Tegen de heer De Graaf kan ik zeggen dat ik ervoor zal zorgen dat op de
vraag over wachttijden voor ter beschikking gestelden schriftelijk zal worden
gereageerd, voorzover daarover niet in andere gremia is gesproken. Het onderwerp
klachtenbehandeling is een serieus probleem. We zullen in de algemene evaluatie
van de Politiewet moeten bekijken of de op dat punt gekozen koers de juiste
is. Uit het verslag van de ombudsman blijkt dat er veel klachten zijn over
de behandeling van klachten door de politie. We zullen moeten bezien in hoeverre
daarin verbetering kan worden aangebracht.Het onderwerp "negatieve omslag" heb ik de vorige keer laten liggen, waarschijnlijk
omdat ik daarvoor niet zo gek veel voel. Waar ik wel voor voel, is nader bekijken
in hoeverre een financiële compensatieregeling, die overigens niet eenvoudig
is, mogelijk is. Ik denk namelijk dat dat iets effectiever is, terwijl het
op zich al complex genoeg is, ook zonder negatieve omslag.Voorzitter! Ook ik heb gezien dat de heer Schipper in het kader van de
discussie over het project Nationale ombudsman 2000-plus een artikel heeft
geschreven dat ruimschoots de moeite van het intensief bestuderen waard is.
Hieraan zal zeker aandacht worden besteed in de kabinetsreactie terzake.De heer Apostolou (PvdA):Voorzitter! Sommige departementen hebben een formele klachtenregeling
maar andere niet. Waarom bevordert de staatssecretaris niet dat alle departementen
een formele klachtenregeling invoeren?Staatssecretaris Kohnstamm:Voorzitter! De interne klachtenregeling zal worden ingevoerd in het kader
van de Algemene wet bestuursrecht. Het lijkt mij overbodig om vooruitlopend
daarop met individuele ministers een discussie hierover aan te gaan. Ik hoop
dat via de Wet algemene bestuursrecht het effect gesorteerd kan worden dat
ook de heer Apostolou nastreeft.De heer Kamp (VVD):Voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor zijn beantwoording. Ik kom
kort terug op de externe klachtenbehandeling. In eerste termijn heb ik al
gezegd dat iedere gemeente een externe klachtenbehandeling nodig heeft. Het
is een logisch sluitstuk van interne klachtenbehandeling. De wetgever dient
minimumeisen te formuleren. De gemeenten mogen zelf de vorm kiezen en moeten
de kosten zelf dragen.De VVD onderschrijft het respect van de staatssecretaris voor de gemeenten.
Wij hebben de neiging om de gemeenten eerst de kans te geven een en ander
zelf in te vullen. Wij delen echter ook het ongeduld van de staatssecretaris.
Er wordt te weinig voortgang geboekt. De staatssecretaris heeft zich bij ons
het nodige krediet verworven door de concrete voorstellen voor de regeling
van de interne klachtenbehandeling en voor het openstellen van de Nationale
ombudsman voor de externe klachtenbehandeling voor gemeenten.
Ik ben benieuwd naar de reactie van de staatssecretaris op het voorstel dat
de heer De Graaf in zijn tweede termijn zal doen. Aan de hand daarvan zullen
wij ons oordeel over dit voorstel geven.De heer Schutte (GPV):Voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor de uitvoerige beantwoording.
Ik kom ook terug op het punt dat de heer Kamp aanroerde. De discussie over
dit onderwerp kan gezien worden als een voorbereidende ronde. Het wetsvoorstel
van de staatssecretaris over deze materie ligt namelijk sinds 19 juli bij
de Kamer. Wij hebben nog alle ruimte om over alle aspecten van dit wetsvoorstel
en over eventuele andere voorstellen die daarop aansluiten, te spreken. De
vaste commissie heeft vanmorgen daarvoor een procedure vastgesteld. Alleen
om die reden ligt het niet voor de hand om hier ten principale uitspraken
te doen over de vraag of de wetgever verder moet gaan dan de staatssecretaris
heeft voorgesteld. Dit onderwerp is in feite al bij de Kamer aanhangig.De heer De Graaf (D66):Voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor de uitvoerige en gedegen
antwoorden. Ik maak nogmaals mijn excuus dat ik niet wist dat op 19 juli,
toen ik elders in Europa vertoefde, een wetsvoorstel terzake naar de Kamer
is gezonden.Staatssecretaris Kohnstamm:Dat was de dag na 18 juli!De heer De Graaf (D66):Ik weet niet of dit betekent dat die week wat omineus was.Voorzitter! Ik wil terugkeren naar het belangrijkste punt, de lokale ombudsvoorziening.
Het gebaar waarmee de staatssecretaris met zijn duim over zijn wijsvinger
wreef, drukte zijn financiële zorgen uit. Ik vroeg mij af hoe doorslaggevend
die financiën in deze materie kunnen zijn. Als ik mij goed herinner,
is er ooit een soort berekening gemaakt dat de behandeling en afhandeling
van een klacht ongeveer ƒ 2000 kost. De verwachting is dat er een klacht
komt van één op de 2000 inwoners. Dat betekent dat als wij heel
Nederland onder de werking van de Wet Nationale ombudsman zouden brengen,
wij daaraan ongeveer 15 mln. kwijt zijn. Dat is op zichzelf een redelijk bedrag,
maar weer niet zo groot om ervan achterover te slaan. Dat geldt zowel voor
de gemeenten, de VNG als voor de overheid. Ten principale ben ik het met de
staatssecretaris eens dat als het naar onze mening een autonome taak is van
de gemeenten, de kosten ook autonoom door de gemeenten moeten worden gedragen.Ik ben het met de heer Kamp eens dat de staatssecretaris veel in gang
heeft gezet en dat er tot een zekere grens een lijn is getrokken voor een
interne klachtenregeling die wettelijk wordt geregeld en voorgeschreven voor
alle overheidsinstellingen. Er is een nadere omschrijving van wat een kwalitatief
voldoende ombudsfunctie is. Voorts wordt in het wetsvoorstel geregeld dat
gemeenten vrijwillig toegang krijgen tot de Wet Nationale ombudsman. In dat
kader volgt nog een evaluatie van het experiment.Het is dan ook mijn opvatting dat de Kamer als steun voor de staatssecretaris
bij al zijn besprekingen met onder meer de VNG een richtinggevende uitspraak
zou moeten doen over hetgeen zij wil bereiken. Dat behoeft niet per 1 januari
1998 te zijn. Het gaat niet om een wijziging van het wetsvoorstel dat deze
stap moet regelen. Het gaat mij om een stappenplan om datgene te bereiken
wat ons voor ogen staat. De motie die ik wil indienen, probeert dat aan te
geven. Zij geeft ook nadrukkelijk de mogelijkheid van een stappenplan aan.
Als dat beeld in een paar jaar kan worden gerealiseerd, zou dat goed zijn.
De uitspraak van de Kamer geeft niet alleen voor de regering, maar ook voor
de gemeenten aan wat de richting is waarin wordt gewandeld.Ik heb dan ook de eer, de volgende motie namens mijn fractie aan de Kamer
voor te stellen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat onafhankelijke behandeling en beoordeling van klachten
jegens overheidsinstellingen een wezenlijk element vormen binnen het stelsel
van rechtsbescherming;voorts overwegende, dat het in een groot aantal gemeenten aan een dergelijke
met waarborgen omgeven ombudsfunctie ontbreekt, terwijl het daarin voorzien
kan worden beschouwd als een autonome taak van de gemeenten;kennisnemend van het experiment waarin de provincies en enkele gemeenten
voor de duur van anderhalf jaar onder de bevoegdheid van de Nationale ombudsman
zijn gebracht en van het voornemen om aan alle gemeenten de mogelijkheid te
geven zich aan te sluiten bij de externe klachtenbehandeling van de Nationale
ombudsman;van oordeel, dat aansluitend op de voorgenomen wetswijziging het beleid
erop gericht dient te zijn dat: - in alle gemeenten een onafhankelijke
en externe klachtenbehandeling bestaat;- die gemeenten die daar niet
zelfstandig of tezamen met andere gemeenten in voorzien, verplicht en voor
eigen rekening onder de werking van de Wet Nationale ombudsman worden gebracht;verzoekt de regering terzake in het kader van de evaluatie van genoemd
experiment met nadere voorstellen te komen, waaronder een stappenplan,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid De Graaf. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 3 (25275).De heer Apostolou (PvdA):Voorzitter! Ik wil hierover een vraag stellen, omdat ik problemen voorzie
met de procedure. Wij behandelen straks een wetsvoorstel dat over hetzelfde
onderwerp gaat. De heer De Graaf refereert in zijn motie aan die wet. Indien
hij nu zegt dat wij de wet onaangetast kunnen laten als gemeenten vrijwillig
aan het verzochte voldoen, dan weet ik niet wat de waarde van deze motie is.
Straks heeft de Kamer de mogelijkheid tot amenderen. De GraafAls de heer De
Graaf niet wil amenderen, wat is dan de betekenis van zijn motie?De heer De Graaf (D66):Ik zal nu alvast zeggen dat ik het eens ben met het wetsvoorstel. Het
is op zichzelf niet zo erg om dat op een ander tijdstip te zeggen dan bij
de behandeling. De hoofdlijn spreekt mij aan als stap op weg naar een verder
gelegen, maar niettemin buitengewoon belangrijk doel. Als ik nu het wetsvoorstel
zou amenderen en van vrijwilligheid een verplichting zou maken, zou ik twee
dingen fout doen: ik zou de gefaseerde invoering ogenblikkelijk ontkrachten
en ik zou bovendien kiezen voor de absolute toepasselijkheid van de Wet Nationale
ombudsman. Dat wil ik helemaal niet, want in de motie druk ik uit dat gemeenten
zelf moeten kunnen voorzien – zij hebben dus een keuze – in een
ombudsvoorziening, maar indien zij dat nalaten, moeten wij op den duur uitkomen
op de toepasselijkheid van de Wet Nationale ombudsman. Het is een keuze. Ik
heb vorig jaar – dat was in mei 1996 – op deze plek gezegd dat
het, indien er in het komende jaar geen substantiële vorderingen zouden
worden gemaakt met gemeenten die zelf een ombudsvoorziening zouden creëren,
dit jaar tijd zou worden voor een richtinggevende uitspraak van de Kamer.
Ik wil graag consistent zijn aan mijn eigen eerdere uitspraken. Vandaar dat
ik de motie nu heb ingediend. Indien de Kamermeerderheid zegt dat het een
prachtige motie is, maar haar graag over een maand in stemming wil hebben,
hoor ik dat graag.De heer Apostolou (PvdA):Ik heb in ieder geval twijfel, niet zozeer over de inhoud van de motie,
maar met name over de procedure, met name omdat wij het wetsvoorstel nu in
behandeling nemen en een schriftelijke reactie kunnen geven. Die overweging
wil ik in mijn fractie bespreken. Daarvan zal afhangen of wij de motie zullen
steunen.De heer De Graaf (D66):Ik zou de procedure in ieder geval geen blokkade voor ons gezamenlijk
streven willen laten zijn.De heer Schutte (GPV):Ik heb een vraag over de inhoud. In het dictum staat dat, als het perspectief
op lange termijn wordt gesteld, er sprake is van een verplichting op eigen
rekening. Hoe verhoudt die combinatie van "verplicht" en "voor eigen rekening"
zich tot de afspraak met de VNG dat als de rijksoverheid gemeenten een plicht
oplegt, het voor eigen rekening is van de rijksoverheid, omdat die de verplichting
oplegt?De heer De Graaf (D66):Vandaar dat u mij in de tweede overweging hebt horen spreken over een
autonome taak voor de gemeenten. Ik vind het geen kwestie van het opleggen
van een medebewindstaak voor de lagere overheden. Ik ga ervan uit dat de gemeenten
dit onderdeel van de rechtsbescherming dienen te realiseren. Ik vind het onjuist
als nu wordt gezegd: als wij daaraan moeten "meewerken", willen wij geld hebben.
Nee, het is geen kwestie van meewerken, maar van voorzien in een functie die
men zelf zou moeten instellen, net zoals de gemeenten die nu al een eigen
ombudsvoorziening hebben – grote gemeenten in de vorm van een ombudsman
en andere gemeenten in de vorm van ombudscommissies – de kosten daarvan
zelf dragen. Dat vind ik terecht. Vandaar dat ik zeg: het is verplicht, indien
zij niet zelf kiezen voor een regeling en niet zelf voor een commissie zorgen.
Dan valt het onder de Wet Nationale ombudsman en is het voor eigen rekening,
omdat ook de gemeenten dan gelijk worden behandeld.De heer Schutte (GPV):Ik denk dat het tijd wordt om de discussie over de betekening van de begrippen
"autonomie" en "zelfbestuur" nog eens te voeren.De heer De Graaf (D66):Ik ben daar gaarne toe bereid, maar ik denk dat dit ook een interessante
principiële discussie is.Staatssecretaris Kohnstamm:Voorzitter! Ik heb allereerst een klacht. Ik meende dat moties niet meer
dan 100 woorden mochten hebben.De heer De Graaf (D66):Toch niet als de staatssecretaris daarmee wordt geconvenieerd?Staatssecretaris Kohnstamm:Nou, het scheelt wel leeswerk.Voorzitter! De tweede termijn van de Kamer stond geheel in het teken van
de discussie ten aanzien van de doelstelling die wij ons voorgenomen hadden
te realiseren. Het is ruimschoots de moeite waard om die discussie opnieuw
te voeren. Ik meng mij niet in de procedure, maar zit daardoor natuurlijk
wel een beetje te blazen met meel in de mond. Aan de ene kant heb ik immers
nog een reactie van de Kamer te goed op het voorliggende wetsvoorstel. Op
basis van de inbreng van de Kamer tot nu toe, ook naar aanleiding van mijn
notitie van anderhalf of twee jaar geleden, kan ik weliswaar vermoeden dat
het wetsvoorstel op een meerderheid zal kunnen rekenen, maar het is nog niet
bekend of het wetsvoorstel in deze vorm goed is.Ik zit met een tweede probleem. Wij proberen op dit ogenblik de evaluatie
van het experiment van de zeven gemeenten richting de ombudsman te maken,
dat liep van juli tot juli. De evaluatie ziet overigens voornamelijk op de
vraag of de financiële regeling ongeveer voldoet en of de gemeenten het
gevoel houden dat het een rechtvaardige en juiste regeling is. Wij zijn er
druk mee bezig. Ik heb er een eerste proeve van gezien maar nog niet het eindresultaat.Een derde probleem is dat ik ten aanzien van de eisen die gesteld moeten
worden aan een externe klachtenvoorziening...De heer De Graaf (D66):Ik heb het nog eens nagekeken. De evaluatie duurde van 1 juli 1997 tot
1 januari 1998. Zo staat het in uw eigen brief, dus ik was wat verrast.Staatssecretaris Kohnstamm:Voorzitter! In de ambtelijke stukken die ik vanmiddag in de snelheid nog
even doorgelezen heb, staat dat de periode liep van 1 juli tot 1 juli. In
die veronderstelling leef ik dus, maar misschien staat het verkeerd in de
stukken.De heer De Graaf (D66):Voor de zekerheid, in mijn motie wordt gesproken over anderhalf jaar,
terwijl in uw brief van februari staat: het proefproject is formeel op 1 juli
1996 van start gegaan en loopt tot 1 januari 1998.Staatssecretaris Kohnstamm:Dat is juist. Dan is het misverstand opgehelderd. Wij wilden de evaluatie
laten lopen tot 1 januari, opdat wij en de gemeenten vervolgens konden zien
hoe het gaat. De evaluatie hebben wij aangevat per 1 juli. De gemeenten
hebben wij gevraagd om te reageren en dat hebben ze gedaan. Medewerkers van
het ministerie spreken nu met de Nationale ombudsman en de desbetreffende
gemeenten om na te gaan wat men er over het algemeen van gevonden heeft en
hoe men vindt dat er op dit punt verdergegaan moet worden. Ik heb dus goede
hoop dat ik in het begin van het najaar de eerste resultaten van de evaluatie
kan presenteren. Dat bedoelde ik toen ik sprak van blazen met meel in de mond.Dit laat onverlet dat de lijn is gekozen zoals die is gekozen. Ik zeg
graag toe dat ik bij de evaluatie, die dus primair ziet op het financiële
deel, nog eens zeer zorgvuldig zal nagaan, zo mogelijk in overleg met de ombudsman
en de VNG, wat de stappen zijn die wij overigens wensen te nemen, ook gehoord
deze discussie, zodat ter gelegenheid van het debat over het wetsvoorstel
op dat punt ook nog het stappenplan kan voorliggen waarom in het dictum van
uw motie wordt gevraagd. Het zal overigens een rudimentair stappenplan zijn;
het kan niet vreselijk uitgewerkt zijn, want ik hoop dat wij in oktober of
november dat debat kunnen voeren.U hebt begrepen uit mijn inbreng in eerste termijn dat het hierbij gaat
om een autonome taak en dat vindt u ook. Wij zijn activiteiten aan het ontwikkelen
om een aantal punten nader op papier te zetten opdat besluitvorming plaatsvindt.
Gegeven de ontwikkelingen tot nu toe sluit ik niet voor de eeuwigheid uit
dat, als de effecten onvoldoende zijn, ik ook uitkom op het tweede oordeel
dat u uitspreekt. Maar daarvoor vind ik het nu te vroeg. Het zou ook unfair
zijn tegenover de partners waar ik op het ogenblik mee in bespreking ben,
in het bijzonder de VNG, om deze stap nu te zetten. Maar ongeduldig ben ik
zeker ook en ik kan niet ontkennen dat er een systeem in de gekte van de fractie
van D66 zit.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, het jaarverslag voor kennisgeving aan te nemen.Daartoe wordt besloten.De voorzitter:Ik stel voor om, zoals gebruikelijk is, aanstaande dinsdag over de motie
te stemmen.De heer De Graaf (D66):Voorzitter! Ik zal mij tot dinsdag kunnen beraden op de vraag of de motie
daadwerkelijk in stemming moet komen, maar ik vraag mij af of het mogelijk
is nu het jaarverslag voor kennisgeving aan te nemen en de motie pas de volgende
week in stemming te brengen.De voorzitter:Ik meen dat die werkwijze tot de procedurele mogelijkheden behoort, nog
afgezien van het feit dat ik al op die manier heb gehandeld...De heer De Graaf (D66):Ik stelde ook een vraag en had geen kritiek.De voorzitter:Ik houd het erop dat wij aanstaande dinsdag over de motie zullen stemmen.
Zoals dat bij elke stemming mogelijk is, kan men op een en ander terugkomen.Ten slotte zeg ik de Nationale ombudsman, de heer Oosting, veel dank voor
zijn aanwezigheid bij deze vergadering. Wellicht heeft de staatssecretaris
de geheime agenda onthuld en duidelijk gemaakt waarom het tijdstip van behandeling
is verschoven. Inderdaad zijn wij blij, mijnheer Oosting, dat u vandaag in
ons midden kon zijn.Sluiting 18.47 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19961997-7161-7177.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl