Debat over de op 17 en 18 juni 2004 te Brussel gehouden Europese top
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2003-2004, pag. 5555-5587

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

02-07-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

nr. 87, pagina 5555-5587

23-06-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 21501-20Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 29213Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (woensdag 23 juni 2004)Pagina 5555-5555
Debat over de op 17 en 18 juni 2004 te Brussel gehouden Europese topPagina 5555-5587
Noot bij pag. 5586: volledig verslag van de commissie voor het Onderzoek van de Geloofsbrieven m.b.t. de verkiezing van de leden van het Europees ParlementPagina 5619-5620
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 23 juni 2004)Pagina 5617-5618
Behandeling van het wetsvoorstel Aanpassing van het Burgerlijk Wetboek, het Wetboek van Strafvordering en de Wet schadefonds geweldsmisdrijven in verband met de vergoedbaarheid van schade als gevolg van het overlijden of ernstig en blijvend letsel van naasten (28781)Pagina 5588-5600
Voortzetting van de behandeling van het voorstel van wet van de leden Dittrich, Halsema en Van Nieuwenhoven houdende regels omtrent de vaste boekenprijs (Wet op de vaste boekenprijs) (28652)Pagina 5600-5617
Regeling van werkzaamheden (woensdag 23 juni 2004)Pagina 5587-5588

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 172 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het debat over de op 17 en 18 juni te Brussel
gehouden Europese top.De voorzitter:U kent de spreektijden. Laat u zich niet misleiden omdat op het schema
staat dat wij vanmiddag om vijf uur met het volgende onderwerp beginnen. Dat
is waar, maar dat heeft meer te maken met de planning van het volgende onderwerp
dan met de planning van dit onderwerp. Wij kunnen ernaar streven om met een
wellicht wat latere lunchpauze dit onderwerp in één keer in
een lange ochtendvergadering af te handelen.Hoewel het eigenlijk niet nodig is, roep ik u op, niet steeds dezelfde
punten en vragen te herhalen. Dit is typisch een onderwerp waarbij iedereen
dezelfde opmerkingen zou kunnen maken. Woordvoerder 8 zou bijvoorbeeld naar
woordvoerder 2 kunnen verwijzen.De heer Van Baalen (VVD):Voorzitter. De vraag is: is het glas half vol of is het glas half leeg?
De VVD-fractie in de Tweede Kamer heeft in 2001 ingestemd met de ratificatie
van het Verdrag van Nice, omdat dit verdrag een noodzakelijke en voldoende
basis vormde voor de uitbreiding van de Europese Unie. Tijdens de Europese
Raad van Laken werd besloten dat de institutionele losse draden van het Verdrag
van Nice moesten worden gerepareerd. Uiteindelijk is dat via de Conventie
en de intergouvernementele conferentie gelukt.Voor de VVD is het daarbij steeds de vraag geweest of de weg had moeten
worden gekozen van een alomvattende herziening van het Verdrag van Nice, uitmondend
in een grondwettelijk verdrag. Wij hebben in dat kader onze vraagtekens geplaatst
bij het ontwerpen bij een handvest van grondrechten in de eerste Conventie
en het integraal opnemen daarvan in het grondwettelijk verdrag in de tweede
Conventie. De grondrechten waren immers door het Europese verdrag voor de
rechten van de mens van de Raad van Europa reeds gegarandeerd. Het betere
is vaak de vijand van het goede.Hetzelfde geldt voor de discussie zonder eind over de preambule. Wat is
de burger hier in concreto mee opgeschoten? De vraag is dus of het grondwettelijk
verdrag de Europese Unie dichter bij de burger heeft gebracht. Dat was toch
één van de redenen om tot het ontwerp van een grondwettelijk
verdrag te komen via de conventiemethode? Gedane zaken nemen echter geen keer. De VVD heeft daarom voor een pragmatische
benadering gekozen. De VVD-fractie zal het grondwettelijk verdrag beoordelen
in het licht van het Verdrag van Nice, omdat zonder grondwettelijk verdrag
het Verdrag van Nice van toepassing zal blijven. De vraag is dus: is het grondwettelijk
verdrag een verbetering ten opzichte van het Verdrag van Nice of niet? Indien
het een verbetering is, is het nieuwe verdrag voor mijn fractie aanvaardbaar.
De VVD-fractie heeft daartoe een aantal uitgangspunten geformuleerd en deze
in moties vastgelegd.In de eerste plaats dient het veto op de financiële perspectieven
te worden gehandhaafd, zolang geen nettobegrenzer voor Nederland is gerealiseerd.
De regering heeft dit punt volledig binnengehaald. Wij vragen de regering
of het onze EU-partners duidelijk is waar wij willen uitkomen en of het traject
van de nettobegrenzer op steun zal kunnen rekenen.In de tweede plaats dient het Stabiliteitspact te worden versterkt. Dat
punt is maar zeer ten dele verwezenlijkt. Er is een verklaring aangenomen
dat het pact een zogenaamd rule-based system zou behelzen. Kortom, er is erkend
dat het pact niet vrijblijvend is, maar bindend. Dat is winst. Voorts is de
Commissie leidend ten aanzien van de early warning en het vaststellen dat
een staat in gebreke is. Ten aanzien van de te nemen maatregelen blijft de
Ecofin echter bepalend. Er komt geen extra rol voor het Hof van Justitie.
Dat valt te betreuren. Al met al een gemengd beeld. Wij vragen de regering
of de verklaring enig effect zal sorteren, omdat bondskanselier Schröder
direct na afloop van de top verklaarde dat besluiten in het kader van het
Stabiliteitspact uiteindelijk politieke beslissingen blijven, en geen juridische.In de derde plaats wordt de Europese Commissie tot 2014 samengesteld op
basis van één stemhebbende commissaris per lidstaat. Na 2014
wordt de Commissie verkleind tot tweederde van het aantal lidstaten. Ook dat
valt te betreuren, maar het is méér dan Nice. De VVD was voorstander
van het handhaven van één stemhebbende commissaris per lidstaat
en wilde in 2014 evalueren, zonder op de uitkomsten en oplossingen vooruit
te lopen. De VVD hoopt dat de grote Commissie in de komende tien jaar haar
bestaansrecht zal bewijzen. Dan ligt, in het grondwettelijk verdrag, de weg
open om die samenstelling opnieuw te bezien. Kan de regering aangeven hoe
hard zij zich heeft ingezet voor een rendez-vous-clausule in 2014, in plaats
van een automatische verkleining van de Commissie?De heer Duyvendak (GroenLinks):Moet u niet deze ochtend erkennen dat u een hard blaffende hond bent die
eigenlijk nooit bijt? U hebt drie punten hard ingezet en op één
punt resultaat gehaald, op de andere twee niet. Toch zegt u dat u akkoord
gaat.De heer Van Baalen (VVD):Wij spreken over door de Kamer aangenomen moties, dus degenen die voor
de moties hebben gestemd, zullen dezelfde vraag moeten beantwoorden. De vraag
is of wij nu beter af of slechter af zijn in vergelijking met het Verdrag
van Nice en het conventieresultaat. Daarop zeg ik: ja, wij zijn nu beter af.
Ik heb aangegeven dat ik de uitkomst voor de commissaris betreur, maar het
is wel iets beter dan Nice. Dat moet je gewoon durven aanvaarden.De heer Duyvendak (GroenLinks):U hebt nooit gezegd dat het moet gaan om beter dan Nice. U hebt drie keiharde
punten genoemd die binnengehaald zouden moeten worden, een rode lijn. U blaft
wel hard, maar u bijt vandaag niet.De heer Van Baalen (VVD):Ik maak in het openbaar keuzes en geef ook aan waar mijn fractie aan hecht.
Verder geef ik aan wanneer ik vind dat wij voldoende hebben binnengehaald,
nu het resultaat er ligt. Onderdeel van politiek bedrijven en onderhandelen
is vaak hoog inzetten en je zegeningen tellen als je het resultaat ziet. Dat
laatste doe ik nu.De heer Timmermans (PvdA):U bent vast een zeiler, want u bent een groot expert in het bakzeil halen.
Dat hebt u ook al gedaan bij Defensie en Valkenburg, en dat doet u nu weer.
Aan de vooravond van de top hebt u een persverklaring doen uitgaan waarin
u herhaalde dat er drie keiharde eisen voor de VVD zijn. U zegt nu zelf dat
één ervan is binnengehaald, maar twee niet. Toch bent u tevreden.
Hoe verklaart u dat?De heer Van Baalen (VVD):In de persverklaring die ik vrijdagnacht heb doen uitgaan, heb ik aangegeven
dat voor mijn fractie het glas half vol is, dus niet half leeg. Je moet keuzes
maken en als zeiler – de heer Timmermans weet dat misschien –
moet je om grote problemen heenzeilen. Als je nu nee zegt en het grondwettelijk
verdrag niet aanvaardt, betekent het een verslechtering. In debatten in de
Kamer, onder anderen met u, hebben wij steeds gezegd dat het geen automatisme
is en dat het niet gaat om drie punten die voor 100% binnengehaald moeten
worden, maar wel zoveel als mogelijk. Ik tel nu mijn zegeningen en u zou dat
ook moeten doen, want tijdens de Conventie hebt ook u moeten inleveren. Soms
was dat verstandig en nu zult u dat ook moeten doen.De heer Timmermans (PvdA):Dat klopt, maar ik heb nooit van tevoren gezegd dat bepaalde punten voor
mij ononderhandelbaar waren. Een VVD-kiezer zal zich nu door u behoorlijk
bekocht voelen.De heer Van Baalen (PvdA):Het woord "ononderhandelbaar" is niet door mij gebruikt. Anders komt u
maar met de verslagen van de debatten, om het aan te tonen.De heer Timmermans (PvdA):Nu, "rode lijn" dan.De heer Van Baalen (VVD):Feiten spreken u dus tegen.De heer Dittrich (D66):U zei zojuist dat je om grote problemen moet heenzeilen, en u sprak over
de vraag of het glas half leeg of half vol is. U neemt net een slok water,
dus nu is het glas méér dan half leeg. Ik begrijp de opstelling
van de VVD-fractie niet. Uw fractievoorzitter, de heer Van Aartsen, heeft
onlangs nog gezegd dat de VVD kritischer moet worden ten aanzien van Europa.
Nu hebt u van de drie punten er twee niet binnengehaald, en toch bent u akkoord.De heer Van Baalen (VVD):Het punt van het veto is binnengehaald. Bij het tweede punt, dat van het
Stabiliteitspact, is er volgens mij sprake van een lichte verbetering, maar
de regering zal straks nog antwoord geven op de vraag over de status van de
verklaring. Verder functioneert de Commissie nog ongeveer zeven
jaar langer op de manier zoals de VVD dat graag ziet, en niet zoals het is
bepaald in het Verdrag van Nice. Dat is dus een verbetering. U zegt nu in
feite dat ik niet zo hoog van de toren zou moeten blazen, en u stelt ook dat
de VVD-fractievoorzitter heeft gezegd dat de VVD kritischer zal zijn. Nee,
ik zeg: wij zullen kritisch zijn op de feitelijke punten. Wij gaan natuurlijk
niet enkel op basis van een verkiezingsuitslag ons beleid omgooien.De heer Van der Staaij (SGP):Ik begrijp dat je harder inzet dan wat er in feite valt te bereiken, maar
heeft de VVD-fractie ooit wel eens tegen een eindresultaat "nee" gezegd? Of
heeft zij uiteindelijk altijd "ja" gezegd? Als dat het geval is, heeft zij
een geloofwaardigheidsprobleem.De heer Van Baalen (VVD):Mogelijk hebt u een dergelijk probleem. Iedereen die erkent dat de EU
voor Nederland van vitaal belang is, zal op een gegeven moment zijn zegeningen
tellen en zal veel doen om te voorkomen dat hij "nee" moet zeggen. Daarom
hebben wij de regering ook aangespoord op de door mij genoemde punten. Nederland
moet zich niet buiten de EU bewegen. Wij hebben het Verdrag van Nice aanvaard
en het thans voorliggende verdrag is beter. Dus wie A zegt, moet B zeggen.
Als de heer Van der Staaij zegt dat mijn fractie nooit "nee" heeft gezegd
tegen de resultaten van onderhandelingen over de Europese integratie, dan
zeg ik: dat klopt en daar ben ik trots op.Voorzitter. Al met al valt op de door mij genoemde kernpunten van de VVD
geen achteruitgang ten opzichte van Nice waar te nemen. Dat geldt voor het
vetorecht financiën, het Stabiliteitspact en de Commissie. Het is grote
winst dat de nationale parlementen een zware rol krijgen bij de subsidiariteitstoets.
Wij zijn het die samen met onze collega's in de EU als waakhonden bepalen
of een kwestie op Europees of op nationaal vlak dient te worden opgelost en
hoe gedetailleerd Brussel zich met de onderwerpen moet bezighouden. Wij hebben
als parlementariërs op dit punt een grote verantwoordelijkheid gekregen
die wij moeten waarmaken. De gemengde commissie Subsidiariteit van de Eerste
en Tweede Kamer werkt daartoe een procedurevoorstel uit. Dat is grote winst.Voorts zijn de bevoegdheden van het EP uitgebreid, niet alleen op het
gebied van de wetgeving, maar ook ten aanzien van de benoeming van de voorzitter
van de Europese Commissie. Mijn fractie was daar altijd een groot voorstander
van. Besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid is de regel geworden die
alleen op basis van zwaarwegende overwegingen wordt doorbroken. Ik denk hierbij
aan het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid, het Europees veiligheids-
en defensiebeleid en de financiën. Het stemmen met de zogenaamde dubbele
sleutel vormt een heldere basisregel, maar boet – moet ik erkennen –
door een hoge drempel en flankerende maatregelen aan zeggingskracht in. De
praktijk moet nu bewijzen hoe bestuurbaar een uitgebreide EU met dit verdrag
is geworden.Op de kernpunten van de VVD en de Kamer is het grondwettelijk verdrag
niet slechter dan het Verdrag van Nice. Op een groot aantal terreinen wordt
winst geboekt. Mijn conclusie is: wie heeft ingestemd met het Verdrag van
Nice, heeft extra reden om ook in te stemmen met het grondwettelijk verdrag.
De VVD-fractie zal dan ook instemmen met ratificatie en het grondwettelijk
verdrag van een positief advies voorzien als het aan de bevolking wordt voorgelegd.
Wij zullen de bevolking oproepen "ja" te stemmen.Voorzitter. Er is echter geen reden voor champagne of klaroengeschal,
voor een Ode an die Freude of het elkaar omstandig schouderklopjes geven.
Het resultaat van de Europese Raad van Brussel is een half vol glas. Het is
geen lege dop, het is een half ei. De Europese burger is niet geïnteresseerd
in institutionele discussies, maar in concrete oplossingen van essentiële
grensoverschrijdende problemen zoals terrorisme en criminaliteit, de stagnerende
economie en de haperende arbeidsmarkt. Wij geven er dan ook de voorkeur aan
om de institutionele discussie met de ratificatie van het grondwettelijk verdrag
voor de komende jaren af te sluiten.Wie de Europese integratie serieus neemt, zal zich kritisch opstellen
ten opzichte van de wijze waarop deze integratie tot stand komt, nimmer tegen
de integratie zelf. Europa is het meest geslaagde vredesproject ooit, mocht
ik in mijn maidenspeech zeggen. Het grondwettelijk verdrag zal zich in de
praktijk moeten bewijzen. Hierbij ligt een grote last op de schouders van
de grote lidstaten. Misbruik uw macht niet, want dan ondergraaft u het draagvlak
voor de Europese integratie. De wijze waarop afgelopen vrijdag de heren Verhofstadt
en Patten door de grote drie voor het voorzitterschap van de Europese Commissie
werden afgeserveerd, geeft te denken. Ik verzoek de regering aan te geven
op welke wijze nu in de vervulling van de vacature wordt voorzien. Komt het
nog op het Nederlandse bord terecht? Kan de regering aangeven of zij vooruitgang
heeft geboekt bij het aanwijzen van een eurocommissaris?Nederland zal zijn invloed alleen dan kunnen bewaren indien er wordt geïnvesteerd
in flexibele allianties, in een perfecte geestelijke en fysieke infrastructuur
in eigen land, presentie op alle niveaus binnen het ambtelijk apparaat van
de Europese instellingen en een volksvertegenwoordiging die de subsidiariteitstoets
gericht en effectief toepast. De bal ligt nu bij onszelf.De heer Van Dijk (CDA):Voorzitter. Afgelopen week is aan een periode van tien jaar een einde
gekomen, een periode die is gebruikt om de Europese Unie klaar te maken voor
een uitbreiding tot 25 lidstaten of meer. Sommigen zeggen overigens zes jaar
of vier jaar.Dit akkoord is onmiddellijk historisch genoemd. Als historicus ben ik
beducht om zo'n term twee dagen of twee uur na afloop van de onderhandelingen
te laten vallen. Laat het maar aan historici over om dat te beoordelen! Wij
kunnen nu echter al wel zeggen dat het een zeer belangrijk akkoord is. Waarom?
Bij de verdragen van Maastricht, Amsterdam en Nice waren er "leftovers" en
moest er altijd een afspraak worden gemaakt om binnen afzienbare tijd weer
om de tafel te gaan zitten om de overgebleven problemen op te lossen. Dat
is nu absoluut niet het geval. Er is een heldere afspraak gemaakt, zodat de problemen nu opgelost zouden moeten zijn.Het oordeel van de CDA-fractie over dit verdrag is helder. Dat moet afgezet
worden tegen de criteria: transparantie, slagvaardigheid en een democratischer
"dichter bij de burger". Ons referentiepunt daarbij is, net als voor de heer
Van Baalen, het Verdrag van Nice. Een vergelijking met dit verdrag leert ons
dat in ieder geval de bevoegdhedencatalogus verduidelijkt is. Een belangrijk
winstpunt. Verder is de positie van de Europese Commissie versterkt. Wij hebben
immers afscheid genomen van de pijlerstructuur.Een ander belangrijk punt is dat de Europese Commissie een rol heeft gekregen
op het terrein van het Stabiliteits- en groeipact en dat codecisie de regel
is geworden voor het Europees Parlement. Op enkele terreinen is unanimiteitsbesluitvorming
nog vereist, maar op het overgrote deel van de terreinen worden de beslissingen
via codecisie genomen. Zelfs op het terrein van de landbouwuitgaven heeft
het Europees Parlement het een en ander te zeggen.De nationale parlementen hebben een belangrijke rol gekregen bij de subsidiariteitstoets.
Er is een Europese minister voor buitenlandse zaken gekomen. Er is een oplossing
gevonden voor het probleem van de Nederlandse Antillen. Er is een transparantere
regel gekomen voor de gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming. En tot slot
wil ik ook noemen dat er nu voorzien is in een permanente dialoog met de kerken.
Dat zijn voor mijn fractie belangrijke punten, die bijdragen aan onze positieve
beoordeling van dit eindresultaat.De laatste weken is er erg veel aandacht geweest voor drie of vier punten
die nog uitonderhandeld moesten worden. Het belangrijkste punt was de financiële
meerjarenperspectieven. Door een meerderheid van deze Kamer, inclusief de
PvdA-fractie, is er immers op aangedrongen dat er óf een vetorecht
óf een nettobegrenzer zou moeten komen. Dat punt is binnengehaald,
inclusief de verklaring aan het einde van het document.In de preambule is een evenwichtige passage opgenomen. Graag had mijn
fractie gezien dat in deze passage een verwijzing naar de joods-christelijke
traditie was opgenomen, maar dat neemt niet weg dat het een evenwichtige passage
is.Het leek er enkele dagen voor de top op dat de positie van de Commissie
bij het Stabiliteits- en groeipact uitgehold zou worden. Dat is in belangrijke
mate tegengegaan. Ook hier staat mijn fractie positief tegenover. Misschien
hadden wij nog wel meer willen binnenhalen, maar dat is ons niet gegeven.
Verder is in ieder geval geregeld dat tot 2014 elke lidstaat door een stemhebbende
commissaris in de Commissie vertegenwoordigd zal zijn.De heer Van der Staaij (SGP):U noemt de preambule evenwichtig. Is het echter wel zo evenwichtig om
in een volstrekt nevenschikkende zin en in algemene termen over religieus
en cultureel te spreken en in een verbijzondering over het humanisme?De heer Van Dijk (CDA):Nee. Als ik het goed gelezen heb, staat er: culturele, religieuze en humanistische
tradities. Wij vinden dit een belangrijke stap vooruit in vergelijking met
eerdere versies waarin "joods-christelijk" niet en het begrip "religieus"
op een andere manier werd genoemd, maar wel werd gesproken over de Verlichting.
Wij vinden artikel 51 waarin de dialoog met de kerken is geregeld een heel
belangrijke passage. Daar hebben wij ons vooral op gericht.De heer Van der Staaij (SGP):Dat laatste is een ander punt, want wij hebben het nu over de formulering
van de preambule. U zegt daarvan dat deze nu evenwichtig is. Dat begrijp ik
niet goed omdat er in algemene termen over "religieus" en "cultureel" wordt
gesproken, terwijl er in meer bijzondere en expliciete zin wordt gesproken
over "humanisme". Dat is toch niet op gelijk niveau?De heer Van Dijk (CDA):Ik heb gezegd dat de passage wat ons betreft evenwichtiger is en dat is
ons op dit moment voldoende. U zegt dat er explicieter wordt ingegaan op "humanisme"
dan op bijvoorbeeld het "joods-christelijke". Ik ben dat met u eens en wij
hadden dat ook liever anders gezien, maar ik vind dit toch voldoende evenwichtig. Wij zijn positief in ons eindoordeel over hetgeen nu naar voren is gekomen.
Daarom zullen wij positief adviseren aan de bevolking bij het referendum dat
naar alle waarschijnlijk later dit jaar of begin volgend jaar zal plaatsvinden.
Dat neemt niet weg dat wij nog enkele vragen hebben naar aanleiding van wat
er afgelopen weekeinde is gebeurd inzake de grondwet.Wat is er gebeurd met de passage die in de aanloop naar de top nog op
tafel lag, namelijk de mogelijkheid om deel III soepeler te wijzigen? Wij
hebben die passage in de eindconclusies niet meer terug gezien. Betekent dit
dat de passage over de procedure die voorzien was en waarover overeenstemming
leek te bestaan, verdwenen is?In 2014 zal de Europese Commissie volgens de grondwettelijke tekst bestaan
uit vertegenwoordigers van tweederde van de lidstaten. Daar staat een klein
zinnetje achter, namelijk dat daarvan in geval van unanimiteit kan worden
afgeweken. Mogen wij dat zo uitleggen dat het ook nog mogelijk is dat in 2014
alsnog besloten wordt tot een Europese Commissie bestaande uit één
stemhebbend commissaris per lidstaat? Mocht dat het geval zijn, dan zijn wij
daar een groot voorstander van. Ik verwijs hiervoor naar de argumenten die
wij eerder al naar voren hebben gebracht. Een variant daarop is veelvuldig
bediscussieerd voordat de top zou gaan plaatsvinden, namelijk een evenwichtige
en gelijkwaardige rotatie. Die variant hebben wij niet teruggevonden in de
teksten. Kunnen de bewindslieden daarover nog het een en ander meedelen?Ik kom nu te spreken over het Stabiliteits- en groeipact. De rol van de
Commissie was een belangrijk punt. Wij wilden dat de positie van de Commissie
erg sterk zou worden. De positie van de Commissie ten aanzien van de beoordeling
of er sprake is van een buitensporig tekort is sterk. De Commissie kan echter
alleen nog maar aanbevelingen doen om te komen tot maatregelen die lidstaten
zover zouden moeten brengen om dat buitensporige tekort teniet te doen of
weg te werken. Komt dat voldoende tegemoet aan hetgeen wij naar voren hebben
gebracht?Ten aanzien van de gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming en de dubbele
meerderheid is er de zogeheten passage van Ioannina. Driekwart
van de blokkerende minderheid, hetzij de bevolking, hetzij de lidstaten, zou
een reden kunnen zijn om het besluit uit te stellen. Daarbij heb ik nog wel
wat vragen. Als wij naar het bevolkingscriterium kijken, betekent dit dat
twee grote lidstaten al voldoende zouden kunnen zijn om een beroep te doen
op de Ioannina-procedure. Dat vind ik wel erg grijs. Wat wordt globaal bedoeld
met de zinsnede "binnen een redelijke termijn"? Is dat nader omschreven? Net
zoals de regering daar kritisch op is, zijn wij daar kritisch op.Op welke manier wordt ervoor gezorgd dat deze informatie zo snel mogelijk
bij de burgers terechtkomt? Weliswaar is in Nederland een groter deel van
de bevolking naar de stembus gegaan, maar de betrokkenheid bij Europa blijft
een vraagstuk. Hoe gaat het kabinet ervoor zorgen dat de informatie over de
uitkomsten van de onderhandelingen en het nieuwe verdrag zo snel mogelijk
bij de mensen over het voetlicht komt, zeker wanneer wij in het achterhoofd
houden dat er in de komende periode ook een referendum zou kunnen worden gehouden.Met Bulgarije en Roemenië zouden de slotonderhandelingen over toetreding
gevoerd kunnen gaan worden. Wat Roemenië betreft verbaast ons dit, omdat
7 van de 31 hoofdstukken nog niet zijn afgerond. Is het wel mogelijk dat de
slotonderhandelingen met Roemenië nu al worden gestart?Aan het einde van dit jaar zullen wij een discussie hebben over de mogelijke
start van de onderhandelingen met Turkije. Er staan buitengewoon positieve
woorden in de raadsconclusies, terwijl commissaris Verheugen zich zeer kritisch
heeft uitgelaten over wat er op dit moment in Turkije nog gebeurt, met name
op het punt van de folteringen. Hoe moeten wij deze twee zeer verschillende
geluiden met elkaar rijmen?Ten slotte wil ik het hebben over de vraag wie er voorzitter wordt van
de Europese Commissie. Welke procedure wordt er de komende dagen en misschien
weken gevolgd? Is er nog een rol voor Nederland als voorzitter weggelegd,
of zullen de Ieren dit dossier nog afronden?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Hoewel de verwachtingen over de top vorige week nog niet hoog
gespannen waren – minister Bot sprak van een weersverwachting "enigszins
bewolkt" – hebben de Europese regeringsleiders afgelopen weekend toch
overeenstemming bereikt over een heus Europees constitutioneel verdrag. Dat
is een prestatie van formaat van het Ierse voorzitterschap. Velen konden het
weer niet laten om direct te spreken van een historisch akkoord. Nog afgezien
van het feit dat ieder akkoord, zodra het gesloten is, historisch is in de
zin van deel uitmakend van de geschiedenis, heb ik zelf geen enkele aandrang
om dergelijke juichende termen te bezigen. Het najaarsakkoord was ook een
historisch akkoord, maar uitgerekend deze week is dit definitief op een fiasco
uitgelopen als gevolg van een paar ledenraadplegingen. Ik bedoel maar: het
constitutioneel verdrag staat enkele tientallen ledenraadplegingen te wachten,
via de parlementen en de soms beslissende referenda. Het is allerminst zeker
dat de Europese burger ook veel voelt voor een dergelijk verdrag. De verkiezingen
voor het Europees Parlement staan ons nog helder voor ogen. Dit waren de verkiezingen
van de scepsis. Zowel uit de gemiddelde opkomst als uit de uitslag bleek niet
echt een groot vertrouwen in het project Europa en in de leidende Europese
"elite". Zeker wat betreft de nieuwe lidstaten, waarvan je zou verwachten
dat het enthousiasme over het eindelijk bereiken van het beloofde Europese
land zou overheersen, viel op dat eerder scepsis dan wel onverschilligheid
de toonzettende emoties waren. Hoe ziet de regering trouwens de mogelijkheid
van het afstemmen van het verdrag in één of meer EU-lidstaten?
Is de regering het eens met commissievoorzitter Prodi, die stelt dat onwillige
landen zich dan maar moeten terugtrekken uit de Unie? Of moet er dan gewoon
een tweede keer worden gestemd, zoals in het verleden in Denemarken en Ierland
is gebeurd?Mijn taxatie is dat het voor de bevolking in met name de nieuwe lidstaten
tamelijk vervreemdend zal werken dat het eerste wat zij van hun nieuwe Europese
familie merken een pretentieus project is, waarover al tweeënhalf jaar
wordt onderhandeld. Er is een vuistdik verdrag met de onmiskenbare ambitie
om een grondwet voor Europa te zijn, en er zijn nieuwe teksten om te bestuderen,
alsmede ingewikkelde compromissen over stemmenwegingen en institutionele evenwichten
enzovoort. Collega Van Baalen heeft vorige week terecht opgemerkt dat de bevolking
van Nederland niet zit te wachten op ingewikkelde verdragsteksten, maar behoefte
heeft aan echte antwoorden op concrete problemen. Hoeveel temeer geldt dit
voor de nieuwe Uniegenoten, die in de moeiten van hun bestaan dagelijks de
last van hun recente geschiedenis ervaren en echt snakken naar hun portie
van de vrede, vrijheid en welvaart die de Europese samenwerking al een halve
eeuw aan het andere deel van Europa heeft gebracht. Dat is het kernpunt van
dit debat: de beoordeling van het resultaat van de Europese top. Ook voor
mijn fractie speelt in de eerste plaats de vraag naar de opportuniteit en
naar de timing van deze nieuwe en in bepaalde opzichten wel degelijk ingrijpende
stap. Wij zijn nota bene de uitbreiding nog aan het verwerken. Wat de inhoud
betreft, heb ik na tweeënhalf jaar debatteren over de gewenste inhoud
van een constitutioneel verdrag geen behoefte om nu al te uitvoerig in te
gaan op de bereikte inhoud. Het mag zo langzamerhand bekend worden verondersteld
wat voor de ChristenUnie de ijkpunten en de belangrijkste zaken zijn in het
kader van Europese verdragen. Ik heb onze bijdrage aan de behandeling van
het Verdrag van Nice er nog eens bijgepakt. Dat was in november 2001. Doorslaggevend
om, anders dan bij de verdragen van Maastricht en Amsterdam, vóór
te stemmen, was voor ons toen dat er bij Nice nauwelijks of geen sprake was
van soevereiniteitsoverdracht of van institutionele verdieping van de Europese
integratie. Onze woordvoerder Van Middelkoop concludeerde toen dat dit debat
voor ons in zoverre bijzonder was – dit zei hij letterlijk – dat
er voor het eerst een verdragswijziging was geagendeerd waarvan de spits door
ons positief wordt gewaardeerd en de meeste onderdelen geen overwegende bezwaren
oproepen. De vraag voor de fractie van de ChristenUnie is of dat ook van dit
ontwerpverdrag kan worden gezegd. De ChristenUnie wil een Europa
dat zijn grenzen kent, dat via zelfbeperking zijn legitimiteit behoudt en
dat het vertrouwen van de burgers van alle 25 lidstaten weet te winnen of
waar nodig te herwinnen. Kort gezegd: in de Berlijnse rede van minister Bot
herkenden wij het geluid dat wij al ruim een kwart eeuw in deze Kamer laten
horen. Als ik het uiteindelijke resultaat van tweeënhalf jaar onderhandelen
in de Conventie en IGC hierop beoordeel, heb ik bepaald niet de innerlijke
overtuiging gekregen dat deze benadering voorop heeft gestaan. Zeker, je kunt
niet serieus stellen dat dit verdrag grootscheepse herschikkingen van de verantwoordelijkheden
van Unie en lidstaten met zich brengt. Het is eveneens waar dat er een subsidiariteitstoets
komt en dat de rol van de nationale parlementen in bepaalde opzichten wordt
gesterkt. Tegelijkertijd bevatten de voorstellen tal van elementen die toch
een versterking van het Europese ten kosten van het nationale in zich dragen.
Eigenlijk zijn veel punten die de heer Van Dijk opnoemde als winst- of als
pluspunten voor mij spiegelbeeldig bedenkingen. Zij maken deel uit van een
beweging in de richting Europa waar ik zo graag de andere kant van had gezien.
Ik had zo graag de andere beweging in de lijn van de rede van minister Bot
gezien. Wij zijn de Europese verkiezingscampagne ingegaan met het motto "minder
Brussel, meer Den Haag". Dat is de discussie over hernationalisatie van taken,
van zaken die nu in Europa worden gedaan, maar die minstens zo goed en misschien
wel beter gewoon weer op het nationale vlak zouden kunnen worden gedaan. Ik
bedoel onderdelen van het landbouwbeleid of andere door minister Bot genoemde
voorbeelden. Ook wij vinden al heel lang dat deze op het nationale vlak horen.
Die beweging hadden wij graag bij deze gelegenheid ingezet gezien. Het constitutionele
verdrag valt in elk geval niet uit de toon in de beweging die in Europa al
een tijd overheersend is. Wij hadden dat graag anders gezien.De heer Van Dijk (CDA):Ik heb ook de bijdrage gelezen die de heer Van Middelkoop ongeveer drie
jaar geleden gehouden heeft. Voor hem was een belangrijk ijkpunt of er een
heldere bevoegdheidsverdeling zou komen tussen de Europese Unie en de verschillende
lidstaten. Als ik nu kijk naar het verdrag, heb ik de indruk dat in ieder
geval dat punt goed geregeld is. Het tweede wat mij verbaast, is dat u nu
met een heel verhaal komt waarin u alles wat ik noem, spiegelbeeldig als verliespunt
zegt te zien. Waarom hebt u dat in de afgelopen weken en maanden nooit naar
voren laten komen in de interventies die u hierover hebt gepleegd? U hebt
nooit gezegd dat u tegen uitbreiding van de bevoegdheden van de Europese Commissie
was. U hebt nooit gezegd dat u tegen uitbreiding van de bevoegdheden van het
Europees Parlement was. U hebt nooit gezegd dat u tegen de gekwalificeerde
meerderheid was, behalve op het terrein van het buitenlands beleid, maar verder
hebt u dat nooit gezegd. Dat verbaast mij.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Op beide punten verbaast mij de verbazing van de heer Van
Dijk en zo zijn wij allemaal verbaasd. Als de heer Van Dijk de bijdrage van
voormalig woordvoerder Van Middelkoop gaat lezen, dan moet hij dat wel helemaal
doen. Als hij dat nog eens deed, zou hem opvallen dat de heer Van Middelkoop
een paar dingen zei. In de eerste plaats gaf hij aan dat het Verdrag van Nice
in zoverre bijzonder was dat wij daarover wilden meedenken. Wij hebben er
ook voor gestemd, in tegenstelling tot de andere verdragen. Dat was een uitzondering
en die is toegelicht: de spits van de verdragswijziging werd door ons positief
beoordeeld en er waren geen onderdelen die op bezwaren stuitten. In die zin
was er toen geen enkele reden om ertegen te stemmen.De heer Van Middelkoop heeft er toen namens onze fractie wel bij gezegd
dat wij ervan uit moesten gaan dat er met dit verdrag een einde zou komen
aan de institutionele discussies en dat wij met de structuur die daarin was
vastgelegd een hele tijd door zouden gaan. Dat was overigens op het moment
dat van de Europese Commissie het bericht kwam dat de onderhandelingen met
de tien nieuwe toetreders binnen een jaar succesvol zouden kunnen worden afgesloten.
De heer Van Middelkoop heeft toen gezegd dat wij met het Verdrag van Nice
klaar zouden zijn voor de uitbreiding. Hij zei dat wij dan eindelijk verlost
zouden zijn van het onszelf gevangen houden in de institutionele discussies
en dat wij zouden kunnen gaan werken aan de legitimiteit van de Europese Unie.
Dat was de lijn van ons betoog.De fractie van de ChristenUnie is nooit, anders dan de CDA-fractie, een
warm voorstander geweest van een toename van meerderheidsbesluitvorming. Daarom
verbaast het mij dat u daar nu die opmerkingen over maakt. Wij hebben ook
al eerder gezegd dat wij van mening zijn dat er sprake kan zijn van meerderheidsbesluitvorming
op terreinen waarop echt sprake is van een eigen acquis en waar de vertrouwenssprong
kan worden gemaakt van unanimiteit naar meerderheidsbesluitvorming. Er moet
dan echter wel een geconsolideerd terrein zijn.De vraag is of hier sprake is van grootscheepse herschikkingen van bevoegdheden
en soevereiniteitsoverdracht. Het antwoord daarop is nee. Ik taxeer de richting
waarin Europa zich aan het ontwikkelen is anders dan u. U hebt onlangs nog
gezegd dat u het liefst ook bij buitenlands beleid meerderheidsbesluitvorming
zou zien. Zo kennen wij uw fractie ook. Wij zijn daar niet zo'n warm voorstander
van. Voor het overige kunt u al mijn bijdragen nalezen. Ik ben geen groot
voorstander van allerlei punten die voor u in dat licht, tegen de achtergrond
van die beweging, van belang zijn en als winstpunt worden genoteerd. De afwegen
voor mij is uiteindelijk niet dat deze tekst minder beroerd is dan de eerdere
teksten, maar de vraag of ik vanuit mijn uitgangspunten iets win met een steun
aan deze grondwet. Ik kom daar straks in mijn conclusie op terug.De heer Van Dijk (CDA):De heer Rouvoet zegt dat de fractie van de ChristenUnie voor het Verdrag
van Nice heeft gestemd. In dat verdrag was al een passage opgenomen waarin
stond dat men binnen afzienbare tijd weer bij elkaar zou komen om met name
over institutionele vraagstukken te spreken. Toen de heer Van Middelkoop namens
de fractie van de ChristenUnie had aangegeven dat hij voor het verdrag zou
gaan stemmen, stemde hij ook in met die passage. Daar hoor ik u op dit moment
niet over.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Wij hebben inderdaad ingestemd met een passage waarin over institutiona lia wordt gesproken. Dat betekent bij ons niet – zoals bij
u en bij de heer Van Baalen – dat wij hoog hebben ingezet en uiteindelijk
ja hebben gezegd. Zo werken wij niet.De heer Van Dijk (CDA):Dat is geen antwoord op mijn vraag.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Dat is wel degelijk een antwoord, maar het bevalt u niet. Er is een politiek
meningsverschil tussen uw fractie en de mijne over de richting van Europa.
Dat mag best eens worden gezegd. Dat is toch niet nieuw voor u?De uiteindelijke tekst van de preambule die nu voorligt, is wel erg vlak
geworden. Ook mij is de merkwaardige nevenschikking opgevallen tussen culturele,
religieuze en humanistische tradities die er nu in staat. De minister-president
heeft steeds betoogd, overigens met warme steun van mijn fractie, dat hij
uit was op een evenwichtige formulering. Dan is het logischer om te kiezen
voor religieuze en levensbeschouwelijke tradities, twee algemene termen, of
voor bijzondere termen, namelijk joods-christelijke en humanistische tradities.
Dat zijn begrijpelijke nevenschikkingen. Dit is vlees noch vis of een klein
beetje vlees en een klein beetje vis. Het is in elk geval niet de evenwichtige
formulering waarop ik had gehoopt. Het feit dat ik eerder beroerdere teksten
heb gezien – er waren ook op dit punt teksten die voor ons volstrekt
onaanvaardbaar waren – wil niet zeggen dat ik nu enthousiast ben over
het eindresultaat. De burgers zullen straks een oordeel moeten geven over
dit punt als er een referendum komt.De minister-president was in eerder fases van het debat bereid om zijn
nek uit te steken op dit punt, tegen opvattingen in de Kamer in. Hij wilde
zich met kracht van argumenten sterk maken voor een verwijzing naar de joods-christelijke
traditie. Uit wat wij hebben kunnen lezen over de inzet van de regering in
het traject, heb ik de indruk dat hij het er in het eindspel bij heeft laten
zitten. Als dat zo is, vind ik dat wel teleurstellend.Voorzitter. Ik kom tot een afronding. Eerlijk gezegd, zie ik vanuit de
uitgangspositie van mijn fractie meer minnen dan plussen in de voorliggende
tekst. Natuurlijk is behoud van het vetorecht bij de meerjarenbegrotingen
van belang, maar verder bestaan de plusjes vooral uit verbeteringen ten opzichte
van eerdere voorstellen van de Conventie die in de IGC zijn besproken. Het
feit dat eerder minder goede teksten voorlagen, is geen reden om nu enthousiast
over het resultaat te zijn. De heer Van Baalen heeft gezegd dat wie A zegt,
ook B moet zeggen. Bij Nice heeft de ChristenUnie één Europese
letter voor haar rekening genomen. Ik voel mij op geen enkele wijze gehouden
om daarmee het gehele Europese alfabet voor mijn rekening te nemen. Mijn fractie
zal natuurlijk de definitieve tekst nog grondig analyseren – gisteren
kregen wij de resultaten, grotendeels ook dezelfde stukken als vorige week –
en langs de maatstaf van ons programma leggen. Uit wat ik tot nu toe heb gezien,
heb ik niet de indruk dat ik voldoende argumenten heb om straks bij het referendum
de kiezers aan te raden om voor dit verdrag te stemmen.De heer Timmermans (PvdA):Ik ben teleurgesteld in de bijdrage van de heer Rouvoet. En zo ken ik
hem niet. Hij wijst eigenlijk het verdrag af op basis van toon in plaats van
een inhoudelijke vergelijking te maken met Nice en te kijken of wij erop vooruitgaan
of niet. Kan hij die vraag beantwoorden? Gaat Nederland en gaat de Nederlandse
burger en gaat Europa er ten opzichte van Nice op vooruit met dit verdrag
of niet?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik heb niet de indruk. Mij valt op dat de heer Timmermans aan de heer
Van Baalen vragen stelt en teleurgesteld is dat hij de moties die hij had
ingediend, nu niet overeind houdt. Mijn fractie heeft op dezelfde punten ingezet
en ik maak wel de consequentere beslissing. De vraag is of wij werkelijk winnen
met dit verdrag ten opzichte van wat wij met Europa willen. Mijn indruk is
van niet. Wij hebben indertijd met overtuiging tegen het Verdrag van Maastricht
en tegen het Verdrag van Amsterdam gestemd. Bij het Verdrag van Nice hebben
wij gezegd dat er voor ons onvoldoende bezwaarlijke punten in zaten om ertegen
te zijn. Waarom zouden wij daartegen zijn? Nu ligt een nieuw verdrag voor.
Wij hebben steeds gezegd dat het goed zou zijn als er een vereenvoudiging
komt. Wij zitten echter überhaupt niet te wachten op een grondwet en
dit zou een grondwet moeten zijn. Wij hebben daar lang over gesproken. Wij
hebben die behoefte nooit gehad en dat ook nooit onder stoelen of banken gestoken.
Ik heb weinig pluspunten kunnen ontdekken die mij de vrijmoedigheid zouden
geven om te zeggen dat wij dit maar wel moeten steunen.De heer Van Baalen (VVD):Is het resultaat nu slechter? Als u dit resultaat afwijst, krijgt u in
feite het resultaat van Nice. Hoe beoordeelt u de subsidiariteitstoets door
de Staten-Generaal en alle andere parlementen, die een duidelijke verbetering
inhouden voor parlementariërs om de Europese besluitvorming te beïnvloeden?
Kortom, wat is uw voorlopige afweging?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik ben natuurlijk positief over de subsidiariteitstoets. Vanaf het moment
dat de Conventie bezig was, hebben wij gezegd dat die van belang is. Als het
allemaal doorgaat, zullen wij er heel concreet invulling aan moeten geven.
Het is een ongelooflijk belangrijk instrument in handen van de Nederlandse
Staten-Generaal en van de nationale parlementen van alle lidstaten. Ik heb
echter niet voor niets gezegd dat ik zat te wachten op een Europa dat zelfbeperking
in acht neemt. Ik wil geen Europa waarin de Europese Commissie het recht van
initiatief heeft, voorstellen kan doen en pas ermee stopt en niet het recht
van initiatief heeft als een aantal lidstaten het niet wil. Ik had zo graag
gezien dat er een Europa komt dat aan zelfbeperking doet, in lijn met de Berlijnse
rede van minister Bot. Dat is niet gebeurd.Wat de vraag over Nice betreft bevind ik mij in de positie waarin de heer
Van Baalen zich de vorige week bevond. Als aan een bepaalde voorwaarden niet
wordt voldaan, gaan wij liever door met Nice.De heer Duyvendak (GroenLinks):Mijnheer de voorzitter. De Europese top van afgelopen weekend begon eigenlijk
weer als vanouds met ruziënde mannen die het niet eens konden worden
over de nieuwe commissievoorzitter. Deze ordinaire ruzie maakte eens temeer
duidelijk dat achterkamertjes niet de goede plek zijn om over
zaken als voorzitterschappen te beslissen. In de nieuwe grondwet komt er nu
een kleine verbetering op dit vlak, want bij de nieuwe voorzittersverkiezingen
wordt rekening gehouden met de verkiezingsuitslag en hij wordt voorgelegd
aan het Europees Parlement. Het is slechts een kleine stap vooruit. GroenLinks
had veel liever gezien dat de commissievoorzitter vanuit het Europees Parlement
wordt gekozen, zodat ook voor de Europese burgers duidelijk wordt wie de kandidaten
zijn. Op die manier wordt de machtsvrees enigszins inzet bij de verkiezingen.Het is winst dat het dit keer wel gelukt is een akkoord te sluiten over
het nieuwe grondwettelijk verdrag. Wat ons betreft had de IGC niet veel langer
moeten duren. De conventietekst werd langzaamaan meer en meer afgepeld. Deze
bleek niet in steen gebeiteld te zijn. In plaats van de gemeenschappelijke
winst die in die tekst verborgen zat met zijn allen te nemen, zijn verschillende
landen hard bezig geweest om het conventieresultaat af te breken. Ook de Nederlandse
regering is hieraan schuldig. Ik geef een aantal voorbeelden.Mijn fractie is onaangenaam verrast door wat er met het grondrechtenhandvest
gebeurd is. Het lijkt erop dat dit niet meer volledig en goed tot zijn recht
kan komen. Voor GroenLinks is opname van het grondrechtenhandvest in de grondwet
altijd een van de essentiële punten geweest. Reeds tijdens de Conventie
heeft de Nederlandse regering zich verzet tegen de integratie van dit handvest.
De regering meende dat het ging om beginselen die geen recht mochten worden,
terwijl mijn fractie juist wenst dat zo'n grondrechtenhandvest wél
een recht wordt. Destijds heeft de Kamer de regering teruggefloten en heeft
zij haar verzet opgegeven. Nu Engeland dit punt opnieuw heeft ingebracht,
heb ik de indruk dat Nederland zich hierbij aansluit en heeft meegewerkt aan
de verzwakking van de betekenis van het grondrechtenhandvest. Het gaat om
zeer essentiële zaken. Biedt dit grondrechtenhandvest straks een basis
aan burgers om goed onderwijs af te dwingen, bijvoorbeeld voor illegalen?
En is een staking gerechtvaardigd als die gepaard gaat met een verstoring
van vrij verkeer van goederen? Om dat type vragen gaat het. Kan de burger
daarvoor straks terecht bij de rechter? Ik hoor graag van de regering wat
de betekenis is van het grondvestenhandvest zoals dat nu in het verdrag is
opgenomen. Mijn indruk is – en dat spijt ons zeer – dat er met
hulp van Nederland te veel concessies aan premier Blair zijn gedaan; concessies
die de conventietekst uitkleden. Blair lijkt in dezen zijn zin gekregen te
hebben.Nederland heeft ook slecht spel gespeeld op het terrein van de financiële
perspectieven. Wij hebben daarover al veel vaker gesproken. Ik hoor en lees
dat de regering zeer in haar nopjes is met het behaalde resultaat. In een
persbericht van Buitenlandse Zaken staat dat de financiële afspraken
zodanig solide zijn dat Nederland tevreden kan zijn. Het is de enige concrete
afspraak die in dat persbericht wordt genoemd. Daaruit blijkt wat Nederland
als kern van Europa lijkt te zien: een eenheid van markt en munt.Het zal geen verrassing zijn dat GroenLinks niet blij is met het behoud
van het veto op de financiële perspectieven. Wij vrezen ook dat het een
Pyrrusoverwinning zal zijn. Niet alleen Nederland heeft het veto behouden
maar ieder land. Daardoor kunnen er bijvoorbeeld grote problemen ontstaan
als getracht wordt het landbouwbeleid krachtig te hervormen. De Nederlandse
belastingbetaler zou wel eens minder waar voor zijn geld kunnen krijgen, omdat
er geen nieuw beleid dat zo ontzettend hard nodig is, gerealiseerd kan worden
omdat andere landen veto's uitspreken. Er worden hiermee dus zeer ongewenste
blokkades opgeworpen.Wat het Stabiliteitspact betreft, wij zagen de nederlaag aankomen en zij
is nu geleden. Het was te voorspellen. Nederland moet met de staart tussen
de benen af op dit punt.Een ander belangrijk punt voor mijn fractie is de samenwerking op het
terrein van defensie. De reikwijdte van de verdragstekst is mijn fractie nog
niet helemaal duidelijk. Wil de regering daarover duidelijkheid verschaffen?
Het gaat mijn fractie erom wat de rol van het Nederlandse parlement is en
blijft bij het inzetten van Nederlandse militairen in het buitenland. Kan
het kabinet garanderen dat met deze tekst daarin niets is veranderd? Blijft
het nationaal toetsingskader nog volledig behouden? Mijn fractie twijfelt
daar behoorlijk aan, toen wij in de nieuwe tekst lazen dat lidstaten mogelijk
binnen vijf tot dertig dagen eenheden zouden moeten kunnen leveren voor internationale
troepenmachten. Vijf tot dertig dagen! Is er binnen vijf dagen wel een zorgvuldige
nationale afweging mogelijk? Het is erg kort. Ik hoor graag de reactie van
het kabinet. Mijn fractie hecht er zeer aan dat het Nederlandse parlement
hierover zelf een besluit kan nemen.De balans opmakend, kom ik op een paar kleine, maar daarom niet minder
belangrijke punten. Mijn fractie is blij met de evenwichtige preambule. Wij
vinden het winst dat in Europa wetgeving eindelijk in het openbaar zal plaatsvinden,
omdat de Raad van ministers daarover in het openbaar zal vergaderen. Wij vinden
het winst dat het Europees Parlement medebeslissingsrecht krijgt op het gebied
van asiel, justitie en landbouw en instemmingsrecht krijgt bij handelsakkoorden.
Daar staat verlies tegenover, omdat het Europees Parlement invloed verliest
op de financiële perspectieven ten gevolge van het veto dat in stand
blijft. Het is een mooie zaak dat dierenwelzijn is gepromoveerd tot een verdragsartikel.De burger krijgt het recht op burgerinitiatief in Europa. Het wachten
is nu nog op Nederland. Er komt een referendum over de grondwet. Ook dat is
winst. Laten wij hopen dat het niet het laatste referendum is. Heeft minister
Bot zich ervoor ingezet dat er in de toekomst in heel Europa een referendum
kan komen? Is daar überhaupt nog over gesproken in deze context?Mijn fractie vindt het lastig om op deze korte termijn tot een volledig
oordeel te komen, omdat een volledig beeld van het verdrag nog niet mogelijk
is. Wij werken nog met vier verschillende teksten en documenten. Mijn fractie
heeft naar aanleiding van de teksten die wij gezien hebben nog vragen. De
belangrijkste daarvan heb ik geformuleerd. Het resultaat van de Conventie
is naar onze mening een zeven waard. Ten opzichte van het Verdrag van Nice
lijkt de balans te zijn dat er meer positieve dan negatieve punten zijn. Het
was dus een zeven. De vraag voor mijn partij is of het een zesje kan blijven
of worden. Een finaal oordeel zal ik op dit moment niet geven, omdat wij nog vragen
hebben en de tekst nog willen beoordelen, maar ook omdat wij over dit punt
een discussie in onze partij willen voeren.De heer Van Baalen (VVD):Op een gegeven moment moet je onder de streep wel iets laten zien. Is
het een zes-min of een vijfenhalf? U kunt toch wel iets aangeven? Is het een
vijf of vijfenhalf? Dat moet u toch kunnen zeggen?De heer Duyvendak (GroenLinks):Nee. De vraag is of het een zes kan blijven dan wel of het een zes wordt.
Voor mijn partij is het nu nog te vroeg om daarover een finaal oordeel te
geven. Het lijkt erop dat er meer positieve dan negatieve punten zijn ten
opzichte van het Verdrag van Nice.Tot slot wil ik nog een laatste vraag aan de regering stellen. Is zij
bereid, het grondwettelijk verdrag in het Fries te laten vertalen?De heer Timmermans (PvdA):Halt sunt li pui e li val tenebrus. De toppen zijn hoog en de valleien
zijn duister. Deze beroemde passage uit het Roelantslied is van toepassing
op de Europese toppen. In december was er een duistere conclusie, nu was men
heel erg met elkaar tevreden en was men heel blij dat men een resultaat had
bereikt.De blijdschap over het resultaat deel ik. Het is misschien raar dat een
vertegenwoordiger van de oppositie dit zegt, want tot nu toe hebben de collega's
dat niet gedaan, maar ik wil de minister-president ruimhartig complimenteren
met het resultaat dat hij op die top heeft bereikt. Voor Nederland en Europa
is het onverkort een stap voorwaarts. Die conclusie moet duidelijk worden
getrokken.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Neemt u hiermee dan terug wat u voor het weekeinde zei, namelijk dat het
een nederlaag was voor de Nederlandse regering?De heer Timmermans (PvdA):Ik heb nu gesproken over het totale resultaat. Ik kom straks nog te spreken
over de inzet van de Nederlandse regering op specifieke punten en het resultaat
op die punten.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Maar voorlopig complimenteert u de regering met de geleden nederlaag?De heer Timmermans (PvdA):Ik complimenteer de regering met het verdrag zoals dat nu uitonderhandeld
is, omdat ik van oordeel ben dat dit verdrag in al zijn aspecten goed is voor
de Nederlandse burger, goed voor Nederland en goed voor Europa. Ik kom straks
nog te spreken over de inzet van de Nederlandse regering op specifieke punten.
Nice is daarbij voor mij het kader waaraan het afgemeten moet worden, niet
het conventieresultaat, maar zelfs als het wordt afgemeten aan het conventieresultaat,
moet ik zeggen dat een groot deel van hetgeen uit de Conventie is gekomen,
door de regeringsleiders is overgenomen. Dan kun je de vraag stellen waarom
dat is zo is gedaan, want het heeft ook te maken met de verkiezingsuitslag
en de noodzaak om een succes te halen, maar op zichzelf maakt dat niet uit,
want wij kunnen vaststellen dat er zelfs afgemeten aan het conventieresultaat
veel binnengehaald is. De rechten van de Europese burger ten opzichte van
de Europese overheid worden verankerd en de democratie neemt toe, zowel door
toeneming van de rol van het Europees Parlement als met name door toeneming
van de rol van de nationale parlementen. Europa wordt transparanter, omdat
de Raad in openbaarheid gaat vergaderen, en Europa wordt ook – zij het
op dat punt wat minder sterk – slagvaardiger dan tot nu toe, vooral
door de uitbreiding van de meerderheidsbesluitvorming. Helaas is het wat minder
geworden door de ongelukkige formule die uiteindelijk is gekozen voor de besluitvorming
bij meerderheid in de Raad.Het is al vaak gezegd: Europa lijdt aan een democratisch tekort. Ik stel
vandaag vast dat Europa ook lijdt aan een tekort aan eerlijkheid. Europa valt
steeds verder uiteen tussen het Europa van boven – het Europa van de
eurocraten, de instellingen en Brussel – en het Europa van onderen,
het Europa van de mensen en de maatschappijen in de verschillende lidstaten
in al hun diversiteit in het Europa van 25 lidstaten. Het vacuüm dat
tussen die twee Europa's is ontstaan en nog verder lijkt te groeien, moet
voor ons allemaal een zeer groot punt van zorg zijn. Daar kan de grondwet
op zichzelf geen oplossing voor bieden.De heer Van Baalen (PvdA):Vindt de heer Timmermans dat het proces van de Conventie heeft bijgedragen
tot de door hem genoemde transparantie en het betrekken van de bevolking bij
Europa? Ik denk dat dit eigenlijk niet gezegd kan worden, maar ik hoor graag
uw oordeel.De heer Timmermans (PvdA):Het kon beter, maar ook minder. Op de Conventie is wel voor de eerste
keer in alle openbaarheid over deze onderwerpen onderhandeld. Als wij het
weer aan de ambtenaren van de lidstaten hadden overgelaten in een IGC, was
niet bereikt wat er nu is bereikt. Ik ben ervan overtuigd dat zonder Conventie
niet het resultaat zou zijn verkregen dat nu is behaald tijdens de top.Ik sprak zojuist over het vacuüm tussen het Europa van de eurocraten
en het Europa van de mensen. Dat vacuüm kunnen wij niet oplossen met
de Europese grondwet, maar misschien kunnen deze grondwet en het referendum
dat wij hierover in Nederland gaan houden, wel bijdragen aan een eerlijker
debat over Europa. Het debat over Europa is al jaren oneerlijk. Vroeger was
het oneerlijk omdat wij alleen maar spraken over de positieve kanten en nooit
de negatieve kanten benoemden. De afgelopen jaren is het debat in toenemende
mate oneerlijk geworden omdat wij alleen nog maar over de negatieve kanten
van Europa spreken en bijvoorbeeld het benadrukken van het belang van Europa
voor Nederland en de Nederlandse burger overlaten aan de SER, en wij dat als
politici niet meer voor onze rekening nemen. Daar zullen wij wat aan moeten
doen, aan de oneerlijkheid in het debat, het voorafgaand aan een onderhandeling
te hoog inzetten door sommige fracties, om vervolgens toch, zoals altijd,
weer door de pomp te gaan, het handelsmerk van de VVD. Daar kom je straks
bij een referendum niet mee weg, want dan laat de kiezer zich geen oor aannaaien,
maar zal hij oordelen op basis van de voorzet die door de politieke partijen
wordt gegeven.De heer Van Baalen (VVD):Over eerlijkheid gesproken: de VVD heeft zich uitgesproken
voor het referendum, heeft gezegd wat haar inzet zou zijn en heeft in deze
Kamer moties ingediend die mede door u zijn ondersteund. Wij hebben dus voldaan
aan de eisen van eerlijkheid en transparantie. U moet geen onzin verkopen.De heer Timmermans (PvdA):Die hoge toon van u doet niets af aan de zwakte van uw positie. U probeert
die zwakte misschien met uw hoge toon te compenseren, maar uiteindelijk geldt
wel dat u vorige week nog zei dat er rode lijnen waren waar u niet overheen
wilde, en dat u vrijdagavond met een ongekende souplesse al die rode lijnen
met een gummetje uitvlakte en ineens akkoord was met het resultaat. Maar goed,
dat is uw zaak. U moet het zelf maar aan de kiezers uitleggen. De resultaten
van de Europese verkiezingen lijken er niet op te wijzen dat de kiezer daar
nog veel vertrouwen in heeft.De regering had twee doelstellingen in de slotonderhandelingen over de
Europese grondwet. De eerste doelstelling was het binnenhalen van het vetorecht
op de meerjarenbegrotingen. Mijn fractie vindt het jammer dat het is gelukt.
Een nettobegrenzer was een goede zaak geweest, maar een veto lost niets op.
Dat heeft ook iets te maken met de eerlijkheid in het Europese debat. Ik heb
nog nooit een serieuze analyse gezien die aantoont dat het veto in het voordeel
is van nettobetalers als Nederland. Men beweert het altijd wel en zelfs serieuze
kranten als NRC Handelsblad schrijven het klakkeloos in een hoofdredactioneel
commentaar. Er is echter nog nooit serieus nagegaan in welke mate dat in het
voordeel is van Nederland. Ik beweer dat het juist niet in het voordeel van
Nederland is.De heer Van Dijk (CDA):Dit verbaast mij erg.De heer Timmermans (PvdA):U begint nu ongetwijfeld weer over die motie.De heer Van Dijk (CDA):Ja.De heer Timmermans (PvdA):Dan moet u mijn stemverklaring nog eens lezen.De heer Van Dijk (CDA):Volgens mij gaat de indiener van een motie over de inhoud ervan. U geeft
er nu opeens een draai aan, maar zo kunnen wij alle moties wel op een andere
manier uitleggen. Uw stemverklaring is wat dit betreft niet zo relevant. De
motie van de heer Van Baalen was volstrekt helder: unanimiteit bij de meerjarenperspectieven
of een nettobegrenzer. Beide punten zijn opgenomen en daarom verbaas ik mij
zo. U had het over eerlijkheid, maar ik vraag mij af hoe eerlijk u nu bent.De heer Timmermans (PvdA):U bent niet gehouden mijn stemverklaring serieus te nemen. U gaat over
uw eigen ketelmuziek. Mijn stemverklaring was echter glashelder en ik neem
er geen woord van terug. De PvdA-fractie stelt vast dat Nederland onevenredig
moet bijdragen aan de Europese begroting. Dat probleem los je niet op met
een veto, alleen maar een nettobegrenzer of een andere systematiek. Als je
het veto als instrument kunt gebruiken om de nettobegrenzer te krijgen tijdens
de onderhandelingen, is dat een prima zaak. Dat is echter niet gelukt. Ook
Europese rotten als de heer Bot weten donders goed dat het veto in het nadeel
is van Nederland.De heer Van Dijk (CDA):De uitkomst is klip en klaar dat er unanimiteit moet zijn op het terrein
van de financiële meerjarenperspectieven. Aan het einde staat een verklaring
dat Nederland bereid is om dit op te geven op het moment dat er een nettobegrenzer
is. Dat is toch instrumenteel? Je bereikt dan toch je doel? Ik begrijp uw
standpunt echt niet.De heer Timmermans (PvdA):Met die verklaringen kun je de zolder behangen want ze hebben geen enkele
waarde. Iedereen kan een verklaring laten opnemen, maar zolang het veto blijft
bestaan, zullen de Spanjaarden het altijd gebruiken om de structuurfondsen
veilig te stellen. Frankrijk zal het vetorecht gebruiken om de uitwassen van
het landbouwbeleid binnenboord te houden en Nederland zal altijd onevenredig
hard getroffen worden als het gaat om de bijdrage aan de Europese begroting.
Ik daag u uit om mij een serieuze analyse voor te houden waaruit blijkt dat
het veto helpt. Het tweede hoofdpunt van de inzet van de regering was het Stabiliteits-
en groeipact. Hier is de mislukking totaal, alle verbloemende woorden ten
spijt. Nederland heeft hier niets binnengehaald. Sterker nog, het resultaat
van de Conventie is zelfs nog afgezwakt als het gaat om de positie van de
Europese Commissie. De Commissie had na de Conventie een veel sterkere positie
dan na de top. Dat betreurt mijn fractie. Ook zij was voorstander van verankering
van de regels van het Stabiliteits- en groeipact in het verdrag, van een versterking
van de positie van het Hof. Helaas is dat niet gelukt. Het zou de regering
sieren als zij in alle eerlijkheid zou toegeven dat haar inzet op dit punt
vruchteloos is gebleken. Een verklaring heeft immers geen betekenis. Wat moeten
wij met een verklaring als het zelfs al moeite kost om lidstaten te houden
aan verdragsteksten? Ik refereer in dit verband aan de manier waarop bondskanselier
Schröder aan het einde van de top de verklaring onder de zoden schoffelde.Mijn fractie is niet positief over de stemmenweging in de Raad. Door andere
woordvoerders is hier al over gesproken, maar ook mijn fractie betreurt het
dat het resultaat van de Conventie is afgezwakt. Ik vraag mij af wat wij hier
in slagvaardigheid winnen ten opzichte van het Verdrag van Nice. Ik heb die
vraag aan de vooravond van de top gesteld en ik stel haar nu weer. Kan het
kabinet mij uitleggen of de stemmenweging in de Raad het nemen van meerderheidsbesluiten
vergemakkelijkt? Als de uitbreiding van de meerderheidsbesluitvorming plaatsvindt
voor de inwerkingtreding van het verdrag, wordt het in ieder geval moeilijker,
omdat dan de eis van een minimum van vijftien lidstaten is ingevoerd.De discussie over de voorzitter van de Commissie is heel vreemd verlopen,
vooral door de gevechten tussen de grote lidstaten over de vraag wie wel of
niet de voorzitter zou mogen worden. Wat was hierbij de positie van de Nederlandse
regering? Stond zij achter Verhofstadt of achter Patten? Dat is mij niet duidelijk
geworden, maar het is natuurlijk ook mogelijk dat zij geen van beide kandidaten
steunde en zich beperkte tot het steunen van het Ierse voorzitterschap.Deelt de regering de analyse van Duitsland en Frankrijk dat de voorzitter
afkomstig moet zijn uit een lidstaat uit de eurozone en het Schengenverdrag.
Ik neem aan dat het niet het standpunt van de regering is dat alleen zo'n
voorzitter capabel is om de Commissie voor te zitten. Welke positie neemt
Nederland in de komende weken in in de discussie met het Ierse voorzitterschap?
Wat is de inzet van Nederland? Verzetten wij ons tegen deze Frans-Duitse eis
of laten wij het helemaal over aan de Ieren?Daarbij komt de vraag wanneer de soap over de Nederlandse eurocommissaris
zijn ontknoping zal krijgen. Wie is de Nederlandse kandidaat? Wat is de stand
van zaken? Wat is op dit punt ingebracht op de top? Wat is daarover tegen
de Ierse voorzitter gezegd? Ik denk dat de Kamer nu eindelijk wel eens duidelijkheid
mag krijgen over de vraag wie de Nederlandse kandidaat is voor de nieuwe Europese
Commissie.Op zichzelf is het winst dat het verdrag de mogelijkheid schept om zonder
verdragswijziging de status van de Nederlandse Antillen en Aruba aan te passen.
Ik blijf mij echter afvragen waarom Nederland niet in navolging van Frankrijk
een verklaring aangenomen heeft kunnen krijgen waarin staat dat Nederland
zelf wel uitmaakt hoe die status eruit zal gaan zien en dat Nederland de Raad
per notificatie zal laten weten voor welke status hij heeft gekozen.De heer Herben (LPF):Voorzitter. Toch nog vrij onverwacht is het grondwettelijk verdrag geboren.
Helaas is het een pasgeborene met een genetisch defect: boulimia, vraatzucht.
Groter en dikker worden als obsessie. Er mag geen misverstand over bestaan
dat de LPF Europese samenwerking van harte steunt, vooral op economisch gebied.
Wij zijn echter geen voorstander van een Europa zonder grenzen, waarin 60%
van onze wetgeving uit Brussel komt.Terwijl voor de Europese verkiezingen de euro-elite nog met meel in de
mond sprak over de grenzen van Europa en de toetreding van Turkije, zei minister
Bot onlangs doodleuk in het televisieprogramma Buitenhof: Europa is een federatie
in wording, gezien de introductie van de euro en de grondwet. Daarmee trap
je mij op mijn ziel. EU-commissaris Verheugen liet weten niet uit te sluiten
dat op termijn ook Marokko, Syrië en zelfs de Palestijnse Autoriteit
lid kunnen worden van de EU.Is de minister-president het met beide heren eens en vindt hij het ook
niet de hoogste tijd om ook in Nederland te komen tot een "finaliteitsdebat"
over de geografische en politieke grenzen van de Europese Unie? Staatssecretaris
Nicolaï vraag ik of hij tevreden is met het feit dat begin volgend jaar
toetredingsonderhandelingen worden gestart met Kroatië. Recentelijk verklaarde
hij namelijk dat Europa na de uitbreiding met tien lidstaten pas op de plaats
moet maken. Ik hoop waarschijnlijk vergeefs dat hij daarbij doelde op Turkije.
Overigens heeft de LPF-fractie minder problemen met de toetreding van Kroatië
dan met die van Turkije.Maar goed, terug naar het grondwettelijk verdrag. Volgens de premier heeft
Nederland 275% van de maximale 300% binnengehaald. Ik plaats daar mijn kanttekeningen
bij. Dat vetorecht op de meerjarenbegroting is mooi, maar het hebben van een
bepaald recht en het gebruik durven maken van dat recht, zijn natuurlijk twee
verschillende dingen. Ook in de jaren negentig beschikten wij immers over
het vetorecht, maar dat kon niet verhinderen dat Nederland zich ontwikkelde
tot met afstand de grootste nettobetaler. Bovendien kan ik mij bijna niet
voorstellen dat het Verenigd Koninkrijk, gesteld dat Nederland op dit punt
toch bakzeil had gehaald, daadwerkelijk bereid was gebleken om afstand te
doen van zijn vetorecht. Overigens is de LPF-fractie tevreden met het behoud
van het vetorecht op terreinen als buitenlands beleid, justitie, defensie
en belastingen. Ook hier met dank aan de inzet van het Verenigd Koninkrijk.Die 75% slaat ongetwijfeld op het Stabiliteitspact. Hierover zijn enkele
goede voornemens geuit, maar weinig meer dan dat. Zolang er geen spijkerhard
en niet te ontduiken sanctieregime bestaat op dit punt, zullen vooral de grote
landen hun eigen plan trekken, zoals ook in het verleden is gebeurd. Misschien
kan minister Bot mij uitleggen waarom hij niet langer boos en bitter is en
waarom – en vooral hoe – hij denkt dat het dit keer wel gaat werken.Een ander punt van zorg is het feit dat Nederland vanaf 2014 geen vaste
permanente EU-commissaris meer heeft. Dat is geen goed nieuws voor de kleine
en middelgrote landen in de EU. Ook vinden wij het vreemd dat, nu het moeilijk
blijkt om een voorzitter voor de Europese Commissie te kiezen, Nederland niet
komt met een eigen kandidaat. De meeste landen prefereren immers een kandidaat
uit de Benelux. Nu de Belg Verhofstadt en de Luxemburger Juncker zijn afgevallen,
ligt een Nederlandse kandidaat voor de hand. Graag hoor ik van de minister-president
naar wie zijn voorkeur uitgaat. Of is hij van mening dat Nederland niet beschikt
over een kandidaat van het gewenste kaliber?De heer Dittrich (D66):Heeft de heer Herben zelf iemand voor ogen?De heer Herben (LPF):Ik kan mij heel wat mensen in die functie voorstellen. U verwacht waarschijnlijk
van mij dat ik iemand uit eigen gelederen noem. Dat kan. Eerder noemde ik
voormalig vice-premier De Boer als kandidaat-commissaris voor verkeer. Ik
denk dat hij voor het voorzitterschap van de Europese Commissie een maatje
te klein is. Daarvoor moet je bijvoorbeeld ex-premier zijn. Ik laat graag
aan de regering over of zij een geschikte kandidaat ziet. Ik ben van mening
dat Nederland zich hier hard voor moet maken, zeker binnen Beneluxverband.
De heer Timmermans gaf net aan dat het een land moet zijn uit de eurozone
dat aan Schengen voldoet. Je denkt dan al gauw aan een Beneluxland. Het zou
zonde zijn die kans te laten lopen. Op die manier kan nog iets worden gerepareerd
voor de kleine en middelgrote landen. Ik reken Nederland graag tot de middelgrote
landen.Wat ons verder niet aanstaat in het grondwettelijk verdrag is de passerelle
mogelijkheid. Toepassing hiervan leidt er onherroepelijk toe dat de toch al
afgebrokkelde nationale bevoegdheden verder kunnen worden uitgehold. Gezien
het fundamentele karakter ervan stelt de LPF-fractie voor om bij gebruikmaking
van deze clausule te werken met een tweederde meerderheid in de Tweede Kamer.Ook de goedkeuring van het grondwettelijk verdrag zelf vereist in de ogen
van de LPF-fractie een tweederde meerderheid in de Staten-Generaal. Ik denk
dat wij op weg naar het komende referendum aan de burger dienen
uit te leggen dat een internationaal verdrag voorrang heeft op de Grondwet.
Dat is voor ons misschien gesneden koek, maar niet voor de gemiddelde burger.
Ik vind dat wij de burgers eerlijk moeten informeren. Een grondwettelijk verdrag
mag er niet zomaar met een eenvoudige gekwalificeerde meerderheid door worden
gejast, terwijl een grondwetswijziging twee maal door het parlement wordt
behandeld, met een tweederde meerderheid in tweede lezing. Ik hoor graag het
standpunt van het kabinet over mijn stelling dat er een tweederde meerderheid
in de Staten-Generaal vereist moet zijn voor de goedkeuring van een grondwettelijk
verdrag.De heer Van der Staaij (SGP):Ik kan de gedachtelijn van de heer Herben goed volgen. De grondwettelijke
bepaling die hierop slaat, zegt dat een verdrag tweederde meerderheid behoeft
als deze aanleiding geeft tot een wijziging van onze nationale Grondwet. In
dat geval heeft een verdrag immers dezelfde impact als een grondwetsherziening.
Is dat volgens u aan de orde bij het Europese grondwettelijk verdrag?De heer Herben (LPF):Dan verzanden wij in een juridische discussie waarbij wij ieder artikel
van de Grondwet naast het grondwettelijk verdrag moeten leggen. Wij kunnen
aan de kiezer niet 300 pagina's voorleggen en ik ben evenmin van plan om beide
documenten minutieus naast elkaar te leggen. Er is sprake van een grondwettelijk
verdrag, en in veel landen wordt niet zonder reden gesproken van: de grondwet.
Ook in de kranten lees je over: de grondwet. De burger moet weten dat, als
wij daaraan onze goedkeuring geven, er mogelijk bepalingen in kunnen zitten
die belangrijker zijn dan onze eigen Grondwet en daarover heen gaan. Alleen
al dat vereist zorgvuldigheid. Daarom zeg ik: neem het zekere voor het onzekere.
Een grondwettelijk, internationaal verdrag van deze importantie dient te worden
goedgekeurd door een tweederde Kamermeerderheid. Ik had ook nog twee lezingen
kunnen vragen, zoals bij de Grondwet zelf. Ik ben blij dat u mijn redenering
in principe steunt.De heer Van der Staaij (SGP):Ik kan uw gedachtegang volgen, maar wij hebben wel te maken met de regels
die wij in onze eigen Grondwet hebben afgesproken over een gewone meerderheid
en een gekwalificeerde meerderheid. Onze privé-opvattingen daarover
kunnen leiden tot een andere conclusie, maar het gaat er uiteindelijk om wat
het effect van deze grondwet is. Als kan worden aangetoond dat deze op bepaalde
punten de impact heeft van een nationale grondwetswijziging, zal ik u van
harte bijvallen als u de regering vraagt waarom de desbetreffende bepaling
niet van toepassing is en of er geen tweederde meerderheid vereist is. U moet
die bepalingen dan wel duidelijk kunnen aanwijzen.De heer Herben (LPF):Die punten wil ik u graag leveren. Het gaat mij er nu om dat wij, als
wij op weg gaan naar een referendum, aan de Nederlandse kiezer uitleggen dat
hij stemt over een grondwettelijk verdrag dat van zeer groot belang is. De
kiezer moet niet thuis blijven, zodat wij een lage opkomst hebben, en zich
van de zaak afkeren. Wij moeten duidelijk maken dat er iets op het spel staat
dat net zo belangrijk is als een grondwetswijziging.Ik kom nog even terug op de inmiddels fameuze toespraak van minister Bot
aan de Humboldt universiteit. Daarin pleit hij er onder meer voor te onderzoeken
of sommige beleidsterreinen niet beter kunnen worden overgeheveld van het
Europese niveau naar het nationale niveau. Nu Nederland binnenkort gedurende
een halfjaar EU-voorzitter wordt, vraag ik de minister om de daad bij het
woord te voegen en te komen met een notitie met concrete voorstellen in die
richting.Ik maak ook een positieve opmerking over het grondwettelijk verdrag. Het
is vanaf nu mogelijk de EU vrijwillig te verlaten. Nobelprijswinnaar Milton
Friedman heeft aangegeven dat er een "strong possibility" is dat wij de komende
jaren afkoersen op een "Euro zone collapse". Daarom is het misschien verstandig
om alsnog te komen met een euro-exitstrategie. Ik weet dat de minister-president
daarvan geen voorstander is, maar misschien denkt hij er nu iets anders over.De LPF-fractie heeft er geen zin in zich te laten meesleuren in een discussie
over de vraag of dit verdrag beter is dan dat van Nice.De heer Van Baalen (VVD):U wilt weten wat de regering vindt van de exitstrategie, maar wat is uw
exitstrategie? U kunt toch niet ontkennen dat de Europese Unie Nederland veel
heeft gebracht en nog brengt? Is uittreden voor u een reële optie?De heer Herben (LPF):Het argument dat Europa veel heeft betekend voor de Nederlandse economie
vind ik altijd zo goedkoop. Natuurlijk zijn wij van meet af aan altijd voorstander
geweest van Europese economische samenwerking. Het feit dat ik uw stropdas
mooi vind, betekent niet dat ik uw pak mooi vind, laat staan dat het mij zou
passen. Het feit dat ik dingen uit Europa mooi vind, wil niet zeggen dat ik
heel Europa erbij moet nemen. Als ik bij Albert Heijn een kop koffie koop,
wil dat niet zeggen dat ik met de caissière ga trouwen. Dat soort vergelijkingen
is volstrekt niet aan de orde.Wij willen ons niet laten meesleuren in de discussie over de regeltjes
van het grondwettelijk verdrag versus de regeltjes van het Verdrag van Nice.
Wij verlangen van het kabinet dat er in Nederland, maar ook in Europa, een
debat wordt gevoerd over de grenzen van Europa, letterlijk en figuurlijk.
Waar gaan wij met Europa naartoe? De minister van Buitenlandse Zaken zegt
dat wij op weg zijn naar een federatie, met een Europese president en een
Europese minister van buitenlandse zaken. Dan zijn wij helemaal op de verkeerde
weg. Het allergrootste punt is: het gaat er niet om wat er in het grondwettelijk
verdrag staat, maar om wat er in ontbreekt. Wat er niet in staat, is wat wij
doen om in Europa minder bureaucratie te krijgen. Er staat niet in of wij
tot één voertaal komen, of wij één vergaderplaats
krijgen en hoe wij de band met de burgers herstellen. Dit grondwettelijk verdrag
is een gemiste kans en kan wat ons betreft de prullenbak in, tenzij het kabinet
in Europees verband erin slaagt de vragen te beantwoorden die wij hebben gesteld.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter. Onder leiding van Valéry Giscard d'Estaing moest er
een grondwet tot stand komen die vijftig jaar stand zou houden
en die begrijpelijk zou zijn voor een middelbare scholier. Wij moeten vaststellen
dat die poging op beide punten is mislukt. Het product dat nu is gepresenteerd,
is volgens sommigen – ik citeer de heer Van Baalen – een laatgeboorte.
Als u het mij vraagt, is het een nageboorte die per abuis in de wieg is gelegd
en die in werkelijkheid onder de grond had moeten worden gestopt. Dit resultaat
moet de burger eigenlijk niet worden voorgelegd. Wij gaan dat toch doen in
een referendum.De eerste vraag is wat de Conventie en het uiteindelijke overleg in Europa
hebben opgeleverd. Is deze Conventie wel zinvol geweest, gezien de tijd en
de middelen die eraan zijn besteed? Vindt de Nederlandse regering dat dit
proces – ik noem het maar dit circus – heeft opgeleverd wat het
had kunnen opleveren? Kan de regering een evaluatie leveren op grond waarvan
de Kamer kan beslissen of er in de toekomst op dezelfde wijze met Europese
verdragen en de totstandkoming daarvan moet worden omgegaan? Ik zou dat wenselijk
achten. De betrokkenheid van de Kamer is er namelijk wel geweest, maar deze
heeft niets opgeleverd.De heer Timmermans (PvdA):Als oud-vertegenwoordiger van de Kamer in de Europese Conventie wil ik
u vragen waarom ik u gedurende de anderhalf jaar van de Conventie niet één
keer heb gezien bij de debriefings die vertegenwoordigers van de Conventie
in de Kamer hebben gehouden. Als u het zo'n circus vond, waarom hebt u dan
niet de moeite genomen om zich er in elk geval van op de hoogte te stellen?De heer Van Bommel (SP):Wij hebben de afgelopen anderhalf jaar bijna wekelijks gedebatteerd over
de resultaten die er in Europa werden geboekt, met de regering en met elkaar.
Dat was vooral met elkaar via mondelinge en andere vragen. U hebt voortdurend
kennis kunnen nemen van de standpunten van de SP-fractie met betrekking tot
de voortgang van de Conventie, de inhoud van de conceptgrondwet en het uiteindelijke
resultaat. Doet u nou vandaag niet alsof u mijn inbreng in die debriefings
nodig had om op het rechte spoor te komen. U kende de inbreng van de SP-fractie
heel goed, maar u er hebt zich er niets aan gelegen laten liggen.De heer Timmermans (PvdA):Het vervelende is dat de inbreng van de SP-fractie altijd van tevoren
al vaststaat, namelijk nee, nee, nee, nee. Dat wist ik wel, maar u had uw
parlementaire plicht kunnen vervullen door ook serieus werk te maken van de
inbreng van dit parlement in de Conventie. Dat hebt u geweigerd.De heer Van Bommel (SP):Ik begrijp helemaal niets van deze interruptie. Het ene moment is het
te weinig en het andere moment is het te veel. Wat wilt u nu van ons? U hoort
van ons voortdurend, ook vandaag, duidelijke standpunten over de Staat van
de Unie, over de grondwet en over de richting die dit Europa opgaat. U bent
het daar niet mee eens. Dat is uw goed recht, maar komt u nou niet vandaag
hier klagen dat u niets hebt gehoord van ons. U hebt vermoedelijk te veel
gehoord van ons en dat zit u dwars. Dat kan ik mij wel voorstellen.De evaluatie is wat ons betreft gewenst. Als die niet in de eerste termijn
van de regering wordt toegezegd, denk ik dat de Kamer daar per motie om moet
vragen. Het lijkt mij broodnodig. Het gaat om de besteding van veel middelen
en veel tijd. Het resultaat van dit circus is typerend voor het bureaucratische
Europa dat de burger kent en dat ver van de burger is vervreemd. Er wordt
gesproken over 55% van de lidstaten, 65% van de bevolking, 100% op defensie
en andere zaken, vier van de 25 landen. Wie ziet er door deze bomen nog een
bos? Ik zie het niet, de kiezer niet en volgens mij zelfs de Europese elite
straks ook niet meer wanneer er volgens deze spelregels moet worden gewerkt
in Europa. Hierdoor zal het draagvlak in Nederland en in Europa nog verder
verkleinen. Het lijkt mij niet gewenst dat wij op deze wijze voortgaan met
het bestuurlijk en institutioneel inrichten van Europa. Wat is de opvatting
van de regering over de verhouding tussen wat er nu is geregeld, bureaucratisch
en institutioneel, en het draagvlak dat er in Europa is voor dat Europese
project?De heer Duyvendak (GroenLinks):De grondwet gaat de mogelijkheid bieden aan landen om uit de Europese
Unie te treden. Is de SP-fractie er voorstander van dat Nederland van die
mogelijkheid gebruik gaat maken?De heer Van Bommel (SP):U heeft een positief punt in deze grondwet ontdekt, ik ben het geheel
met u eens. Die mogelijkheid was er eigenlijk altijd al, maar alleen met geweld.
Nu kan het op vrijwillige, vreedzame basis.Voorzitter. De Europese Unie is een feit. Op dit moment uittreden is wat
ons betreft niet aan de orde, maar dit wil niet zeggen dat wij deze grondwet
zouden accepteren. Wij zouden het Europese huis graag grondig verbouwen om
er een Europa van te maken waarin uitgegaan wordt van de belangen van de mensen
en niet alleen van die van multinationale bedrijven, Europese elites en anderen.
Het Europa van de burger kan en moet er komen. Dit betekent wat ons betreft
dat deze grondwet er niet moet komen en dat wij samen met de Europese burgers
gaan werken aan een grondwet waarin dit centraal staat.De heer Duyvendak (GroenLinks):U zegt dat Nederland niet moet uittreden, maar ook dat u de Europese grondwet
niet aanvaardt. Dat betekent dat u met het Verdrag van Nice blijft zitten.De heer Van Bommel (SP):Daar heeft u volkomen gelijk in. Het Verdrag van Nice of niks, dat is
eigenlijk de keuze waarvoor wij vandaag staan. Als het om deze grondwet gaat,
kiezen wij voor dat niks en zijn wij bereid om voort te borduren op het Verdrag
van Nice. Wij willen werkelijke verbeteringen in het belang van de burgers
van Europa.De heer Herben (LPF):Voorzitter. Ik wil beide heren erop wijzen dat er in de motie-Herben,
door hen medeondertekend, wordt gesproken van een grondwettelijk verdrag en
niet van een grondwet.De heer Van Bommel (SP):Ook de heer Herben heeft volkomen gelijk, voorzitter. Deze grondwet verdient
de naam grondwet eigenlijk niet. Het is een verdrag, een grondwettelijk verdrag.
En als je het leest, blijkt het een politiek programma te zijn, want de zaken die erin vastgelegd worden, behoren niet thuis in een grondwet.
Dit product verdient deze naam dan ook niet.Het is goed dat er in Nederland en in een aantal andere landen een referendum
wordt gehouden. Dat had al veel eerder moeten gebeuren, zoals bij de introductie
van de euro. Later is dit ook door de PvdA erkend. Er had zelfs een referendum
over de uitbreiding kunnen worden gehouden. Wezenlijke zaken, zaken die raken
aan de essentie van Europa, moeten in een referendum aan de bevolking worden
voorgelegd. Er zal nu een referendum worden gehouden in Nederland, België,
Denemarken, Ierland, Italië, Luxemburg, Tsjechië en Engeland, en
mogelijk zelfs in Portugal en Spanje. De hamvraag is of de regering kan bevestigen
dat er geen grondwet voor Europa zal komen als één van deze
landen nee zegt. Dus niet alleen een opting-out voor dat land, maar geen grondwet
voor Europa. Dat was namelijk oorspronkelijk het idee achter een referendum
in Europa en het is nog steeds het idee achter een referendum in Nederland
en het moet het idee zijn, ook al is er misschien sprake van een beperkte
opkomst en ook al is er voor de regering sprake van een tegenvallende uitkomst,
namelijk een nee tegen deze grondwet. Zal het referendum overigens volgens
schema in december worden gehouden of wordt het iets later?Welke mogelijkheden krijgen bewegingen die een campagne tegen deze grondwet
willen voeren? Dat de Nederlandse regering een campagne gaat voeren vóór
deze grondwet, opkomst bevorderend en een positief advies, ligt voor de hand,
maar hoe zit het met steun aan bewegingen die de bevolking willen oproepen
tegen deze grondwet te stemmen? In Amsterdam is al vaker een referendum over
belangrijke zaken gehouden; daar geldt de regel dat de voorstanders net zoveel
middelen krijgen als de tegenstanders. Dit zou ik ook als uitgangspunt wensen
voor de campagnes in Nederland.De heer Timmermans (PvdA):De lijsttrekker van de SP bij de Europese verkiezingen, de heer Meijer,
heeft verklaard dat zijn partij ongeacht de uitkomst van het referendum in
de Tweede Kamer tegen ratificatie van het verdrag zal stemmen. Is dit ook
de opstelling van de SP-fractie in de Tweede Kamer?De heer Van Bommel (SP):Ik heb hierover overleg gehad met onze lijsttrekker bij de Europese verkiezingen
en ik heb een ander beeld gekregen van zijn woorden in het debat in Amsterdam
dan dat van u. Maar ik kan u geruststellen, de SP zal de uitkomst van het
referendum respecteren. Wij vragen de burger niet voor niets om zijn mening,
wij willen de burger een belangrijke stem geven bij de besluitvorming over
de grondwet, ook al is het een raadplegend referendum. Wij zullen campagne
voeren en ik ben ervan overtuigd dat niet alleen wij, maar ook anderen de
bevolking zullen kunnen bereiken met onze oproep om tegen deze grondwet te
stemmen. Wij zullen de uitslag dus respecteren.De heer Timmermans (PvdA):Er zijn honderden getuigen van de uitlatingen van de heer Meijer, maar
ik begrijp nu dat u hem heeft teruggefloten en dat uw fractie de uitkomst
van het referendum nu wél respecteert.De heer Van Bommel (SP):U heeft helemaal gelijk; er zijn honderden getuigen en die zullen bevestigen
wat ik nu over uw uitspraak heb gezegd.Belangrijke punten in de grondwet zijn, samengevat in twee woorden, geld
en God. God komt niet in de grondwet, er komt geen verwijzing naar de joods-christelijke
traditie. Daar ben ik blij om, want zo'n verwijzing zou een uitsluiting betekenen.
Daarbij denk ik aan Turkije, maar mogelijk gaat het ook om andere landen.
Die uitsluiting moet je niet wensen. Waar wij in Nederland de scheiding tussen
kerk en staat huldigen en belangrijk vinden, vind ik bovendien dat Nederland
niet moet pleiten voor een dergelijke verwijzing. Het geeft mij geen goed
gevoel als het door de Nederlandse regering op die manier wordt bepleit, kennelijk
om een deel van de eigen achterban te bevredigen zonder dat het enige politieke
betekenis heeft. De huidige verwijzing vind ik dan ook veel beter gekozen.
De paus is teleurgesteld en Polen is boos, maar het uiteindelijke resultaat
is een Europees resultaat.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik voel niet de behoefte om met de heer Van Bommel de discussie over te
doen die wij al zo vaak hebben gevoerd, maar hij zou mij een plezier doen
als hij voor zijn euforische opmerking over het niet opnemen in de grondwet
van een realistisch beeld van de geschiedenis van Europa, geen oneigenlijke
argumenten gebruikt zoals de scheiding tussen kerk en staat. Hij mag van alles
vinden, maar dat heeft er geen bal mee te maken.De heer Van Bommel (SP):Zulke krachtige termen ben ik van de heer Rouvoet niet gewend. Ik zal
er echter serieus op ingaan.Historisch heeft de heer Rouvoet wellicht gelijk. De vraag is alleen of
zoiets in een grondwet thuishoort. Ik denk van niet. Wat de scheiding tussen
kerk en staat betreft staan de verwijzingen, voorzover die erin staan, er
niet alleen in vanuit historisch oogpunt, maar ook vanuit de huidige samenleving
in Europa. Ik denk dat je het niet moet doen en dat je daarmee een discussie
uitlokt. Ik heb gezegd dat dit benoemen, ook het uitsluiten van een ander
deel van Europa is. Dat moet je niet wensen. De scheiding tussen kerk en staat
is even historisch als de joods-christelijke traditie in Europa. Wat dat betreft
vind ik dat nu is gekozen voor een gelukkiger formulering dan aanvankelijk
voorlag.Geld is ook niet goed geregeld in Europa op dit moment. Er komt geen bevoegdheid
van het Hof bij overtredingen van het Stabiliteitspact. Wij hebben er lang
over gedebatteerd en het is een belangrijk punt van de Nederlandse regering,
maar het is niet binnengehaald. De Commissie kan straks alleen waarschuwden
tegen een hoog begrotingstekort. Verklaringen, de heer Timmermans heeft het
gezegd, je kunt er het plafond mee beplakken, maar ze halen weinig uit in
Europa. Ik ben dat helemaal met hem eens. In die zin moeten wij vaststellen
dat de grote landen in Europa die op dit punt hun eigen koers willen varen,
hun zin hebben gekregen. Ook dat toont naast het bureaucratische karakter
nog eens duidelijk aan, wat voor Europa het is. Het is een Europa waartegen
verzet moet worden gepleegd, verzet vanuit Nederland, verzet vanuit de kleine
staten en verzet door ervoor te zorgen dat er een verdrag komt dat wel recht
doet aan de positie van de kleine landen, dat recht doet aan
de positie van een land als Nederland.Typisch voor de Staat van de Unie is niet alleen deze grondwet, die de
naam grondwet niet waard is, maar ook het feit dat men niet heeft kunnen komen
tot een keuze tussen een van de kandidaten voor het voorzitterschap van de
Europese Commissie. Anderen hebben het gevraagd en ik herhaal die vraag, wat
is nu de Nederlandse positie? Eerder is door de minister van Buitenlandse
Zaken gezegd dat Verhofstadt een goede kandidaat is. Maar die is niet meer
beschikbaar. De Ierse eurocommissaris Chris Patten, misschien ook een goede
kandidaat, is niet meer beschikbaar. Dan blijft over de premier van Luxemburg,
de Finse ex-premier en mogelijk anderen. Heeft de regering een antwoord op
de vraag wie voor haar de gewenste kandidaat is? Als die vraag wel wordt beantwoord
tegenover journalisten, zoals in het verleden, waarom wordt die vraag dan
niet beantwoord in de Kamer? Dat zou toch heel erg eigenaardig zijn. Ik hoop
dat de regering vandaag wel antwoord kan geven op de vraag of de premier van
Luxemburg een goede kandidaat is en of de Finse ex-premier een goede kandidaat
is. Ik krijg graag een helder antwoord op die vraag.De fractie van de SP heeft geen behoefte aan deze grondwet. Ik heb het
meermalen in deze Kamer gezegd en ik herhaal het vandaag. De vraag is überhaupt
aan de orde of een grondwet nodig is. Europa is geen land, Europa is geen
superstaat en moet dat ook niet worden. Inhoudelijk kent men onze bezwaren.
Wij hebben bezwaar tegen het neoliberale karakter van deze grondwet dat concurrentie
verlangt op alle terreinen, zonder daarbij onderscheid te maken tussen het
publieke domein en het private domein. Ook de militarisering van Europa op
grond van artikel 40 van deze grondwet, dat aandringt op het verhogen van
de defensie-inspanningen, kan onze goedkeuring niet wegdragen. Wij zullen
dan ook een campagne voeren tegen deze grondwet. Ik ben ervan overtuigd dat
wij velen op onze weg zullen vinden.De heer Dittrich (D66):Voorzitter. De Europese burger heeft bij de verkiezingen voor het Europees
Parlement en masse laten weten niet geïnteresseerd te zijn in Europa.
Het opkomstpercentage deed mij eigenlijk denken aan de lage deelname aan het
FNV-referendum over het prepensioen.In veel Europese landen voert euroscepsis de boventoon. Toch hebben de
Europese regeringsleiders in dit negatieve klimaat een Europees grondwettelijk
verdrag aangenomen. D66 vindt het van groot belang dat dit verdrag er komt.
Nederland heeft belang bij een sterk, slagvaardig en democratisch Europa.
Dit verdrag maakt Europa inderdaad wat sterker, wat slagvaardiger en ietsje
democratischer, maar helaas niet in de mate die wij graag gezien hadden. Ik
noem een aantal punten.Meerderheidsbesluitvorming zou de regel moeten zijn en veto een uitzondering.
In het huidige verdrag is het echter juist andersom. De meerderheidsbesluitvorming
is wel uitgebreid maar slechts op wat kleinere punten. Wij vinden dat een
gemiste kans.Het buitenlandbeleid blijft gebaseerd op unanieme besluitvorming. Dat
betekent in de praktijk dat er geen sprake is van een Europees buitenlandbeleid
en dát na een Irak-crisis waarbij de onmacht van Europa zo duidelijk
naar voren kwam! Momenteel kent de wereld maar één supermacht:
de Verenigde Staten. Die dicteren niet alleen het buitenlandbeleid maar proberen
ook in te grijpen in interne Europese zaken. Ik wijs in dit verband op de
Nederlandse aanpak van xtc en de Europese privacyregels inzake passagiersgegevens.Niet alleen de politieke prioriteiten maar ook de waarden en normen van
Amerika en Europa lopen vaak uiteen. Ik wil hierop graag een reactie van de
premier. Europa wil een sterk Internationaal Strafhof om mensenrechtenschenders
aan te pakken en Europa strijdt tegen de doodstraf. Maar de Verenigde Staten
staan de doodstraf toe en vinden het aanvaardbaar om krijgsgevangen jarenlang
zonder proces op te sluiten in Guantanamo Bay. Om voor onze waarden op te
komen, moet Europa niet alleen een economische maar ook een politieke macht
worden, een gelijkwaardige partner voor Amerika. Met het behoud van het veto
op het buitenlandbeleid lukt dat niet. Wij vinden ook dat een gemiste kans.De regering heeft het behoud van het veto op financiën weten te realiseren.
Op zichzelf is dat een compliment voor de regering, maar voor de fractie van
D66 is het helaas. Ook wij vinden het belangrijk dat de uitgaven van Nederland
aan de Europese Unie in de pas lopen met die van andere lidstaten, maar wat
ons betreft kan dat beter gerealiseerd worden met bijvoorbeeld een nettobegrenzer.
Door het veto op financiën te behouden, wordt er juist voor gezorgd dat
bijvoorbeeld de subsidies voor rijke olijfboeren in Frankrijk niet worden
afgeschaft en dat het verfoeilijke landbouwbeleid de ontwikkelingslanden geen
mogelijkheid geeft zichzelf aan de haren uit het moeras te trekken. Bovendien,
wij hebben nu al een veto op financiën en toch zijn wij uitgegroeid tot
de grootste nettobetaler. Het veto werkt dus niet. In feite is dit een Pyrrusoverwinning.Bij het Stabiliteits- en groeipact is het beginsel "gelijke monniken gelijke
kappen" onderstreept. Verder is het in wezen een wat vage compromistekst.
De positie van het Hof is niet verankerd. Kennelijk was dit het meest haalbare.
Nederland stond vrij geïsoleerd in de onderhandelingen, dus op zichzelf
hebben wij daarop verder geen kritiek.Er wordt geen relatie gelegd tussen de verkiezingen voor het Europees
Parlement en de Europese Commissie. Dat is jammer. De Europese Commissie is
eigenlijk de regering van de Europese Unie. Het zou daarom beter zijn als
de uitslag van de verkiezingen invloed zou hebben op de samenstelling van
de Commissie. Individuele commissarissen kunnen niet door het Europees Parlement
naar huis worden gestuurd. Nog steeds kan alleen het hele college worden weggestuurd.
Ook dat is een gemiste kans.Wat de nieuwe voorzitter betreft, voorgaande sprekers hebben het al gehad
over de heer Verhofstadt, de heer Patten (overigens niet uit Ierland afkomstig)
of misschien wel iemand uit Luxemburg. Welke positie nam de Nederlandse regering
in? En nu de kaarten weer anders liggen, is de vraag welke positie de Nederlandse
regering in deze discussie gaat innemen. Het resultaat van de Conventie was
beter dan het verdrag dat nu is aangenomen. Bovendien speelde de Conventie
zich af in de openbaarheid. Nu hebben de regeringsleiders achter gesloten
deuren hun eigen belangen verdedigd. Dat verdient geen schoonheidsprijs.Positief is dat de passage over de joods-christelijke tradities is aangepast
in de geest van de motie van Lousewies van der Laan die door het Parlement
is aanvaard. Wij zien dan ook dat het humanisme nevengeschikt is aan religie
en cultuur. Dat is een vooruitgang.Mijnheer de voorzitter. Ik kom tot mijn conclusie. Al met al is de Europese
grondwet beter dan Nice en beter dan niets. Er is vooruitgang geboekt. Daarmee
willen wij de regering complimenteren. De fractie van D66 had liever gezien
dat de euroscepsis was tegengegaan door meer Europa, want krachtdadiger en
derhalve ook geloofwaardiger. Het is goed dat de mening van de Europese burgers
in diverse landen wordt gevraagd, ook in Nederland. De fractie van D66 heeft
samen met de fracties van GroenLinks en van de PvdA het initiatief genomen
een referendum uit te schrijven. Dat referendum zal de discussie over Europa
aanzwengelen en ervoor zorgen dat de burger betrokken raakt bij de Europese
politiek. Wij zullen de Nederlandse bevolking adviseren "ja" te zeggen en
voor het Europese verdrag te stemmen. Wij zijn overigens niet bang voor het
oordeel van de burger. Er is natuurlijk altijd een kans dat de uitkomst van
zo'n referendum in Nederland of in een van de andere landen tegen het Europese
verdrag is. Als dat zo uitpakt, zullen wij op een creatieve manier op onderdelen
verder moeten bouwen aan een sterk en eensgezind Europa, want de toekomst
van Nederland ligt in Europa.De heer Herben (LPF):Ik ben het met de heer Dittrich eens dat dit verdrag op onderdelen beter
is dan het Verdrag van Nice. Het gaat mij echter om de totale toonzetting.
Zoals ook de minister van Buitenlandse Zaken heeft verklaard, zijn wij op
weg naar een federatie met een Europese president en een Europese minister
van buitenlandse zaken. Kortom, vindt de heer Dittrich dat de weg naar een
federatief Europa de goede weg is? Gaat hij dat ook aan de kiezer adviseren?De heer Dittrich (D66):Wij gaan aan de kiezer adviseren wat wij van het grondwettelijk verdrag
vinden op basis van de tekst zoals die voorligt. Als u in mijn hart kijkt,
moet ik zeggen dat de fractie van D66 heel veel voelt voor een federatief
Europa. Dat hebben wij altijd gezegd. Wij denken ook dat het uiteindelijk
over tientallen jaren voor Europa het beste is, uiteraard met behoud van de
identiteit van elk land, om een federatie te vormen.De heer Van der Staaij (SGP):Mijnheer de voorzitter. De minister-president noemde zich na afloop van
de Europese top een gelukkig mens. Ook in het verslag spreekt de regering
uit verheugd te zijn over het akkoord over het grondwettelijk verdrag en over
de successen op de Nederlandse prioriteiten. Nu is het in dit land zo dat
iedereen over zijn eigen gevoelens gaat. Dat is maar goed ook, maar net als
bij een verkiezingsuitslag waar het de verliezers vaak lukt verheugd te zijn
over hun winst ten opzichte van de slechtste peilingen, is het wel zaak inhoudelijk
te kijken naar het zakelijke resultaat. Eerlijk gezegd, kan de SGP-fractie
daarover per saldo niet verheugd zijn.Voorzitter. Het resultaat ten aanzien van de preambule stelt ons ronduit
teleur. Een uitdrukkelijke verwijzing naar het joods-christelijke erfgoed
als historische werkelijkheid bleek nog te hoog gegrepen. Het humanisme mag
wel expliciet worden benoemd. Veelzeggend is dat het eindresultaat door Turkije
verwelkomd is. Gezien de voorgeschiedenis van deze tekst kunnen wij slechts
spreken van een bewuste en daarom temeer verdrietige miskenning van de christelijke
wortels van Europa. Dit weegt voor ons zwaar bij de beoordeling van dit grondwettelijk
verdrag. In dit kader vraag ik de regering of zij dit punt niet te gemakkelijk
heeft laten lopen. Heeft Nederland uiteindelijk ook de opstelling van onder
andere Polen en de andere landen, die een tijd geleden een brief op dit punt
aan het Ierse voorzitterschap hebben geschreven, nu gesteund of niet in hun
wensen?Dan kom ik nu op de andere resultaten op punten waar Nederland zich sterk
voor heeft gemaakt.Ten eerste het Stabiliteitspact. Nederland moet zich tevredenstellen met
een verklaring bij het verdrag over de naleving van het pact. Wij weten in
welke geest sommige landen deze verklaring zullen tekenen. Daar hoef je geen
al te optimistische gedachten over te hebben. Daarbij komt dat de rol van
het Hof niet versterkt is, als je tenminste niet op papieren verklaringen
afgaat, maar op wat echt in de regels is vastgelegd. In plaats van een aanscherping
van de procedure is eerder sprake van verzwakking. De regering heeft haar
doelstelling in dezen niet bereikt.Ik noem voorts de besluitvorming over de financiële perspectieven.
Positief is dat Nederland dit veto heeft weten te behouden. Op twee plaatsen
kun je hierbij een "maar" plaatsen. In de eerste plaats geldt dit slechts
tijdelijk en in de tweede plaats kan zonder verdragswijziging de Europese
Raad in de toekomst met unanimiteit besluiten dat over de perspectieven bij
meerderheid besloten zal worden. Dat is een zwakke plek, temeer omdat elke
toezegging ontbreekt, laat staan dat er een garantie is dat de Nederlandse
nettobetalerspositie verbeterd zal worden.Tegen de uitdrukkelijk wil van een Kamermeerderheid in heeft de regering
de wensen inzake de samenstelling van de Europese Commissie niet gehonoreerd
gekregen. Zij heeft een compromis aanvaard om vanaf 2014 de Commissie te beperken
tot achttien leden. 2014 is nog een eind weg, maar daar gaat het niet om.
De geformuleerde doelstelling is niet bereikt. De conclusie moet dan ook zijn
dat het onderhandelingsresultaat naar onze mening mager is.Het gaat niet alleen om het onderhandelingsresultaat op de punten die
nog gevoelig lagen, maar ook om de vraag hoe je oordeelt over het totaal dat
nu is bereikt. Brengt het totaal van het Europese grondwettelijk verdrag wat
ermee beoogd wordt? Hoe moeten wij daar tegenover staan? Wordt alles transparanter,
slagvaardiger en komt Europa dichter bij de burger te staan? Dat lijkt toch
moeilijk vol te houden. Mijn fractie is niet enthousiast over dit eindresultaat,
al moet ik vaststellen dat wij de eindteksten nog niet kennen. Zijn die eindteksten
op alle onderdelen al klaar? Zijn er nog vervelende puntjes die bij de uitwerking
alsnog boven kunnen komen? Of is het alleen een kwestie van het vinden van
de formele formuleringen voor iets wat geen enkel probleem meer kan opleveren? In een vroeg stadium heeft de SGP-fractie aangegeven bezwaar te hebben
tegen de semi-permanente voorzitter, een EU-minister van buitenlandse zaken,
vergaande uitbreiding van de meerderheidsbesluitvorming, verdere uitbouw van
het Europese defensiebeleid, de grondrechten en het handvest. Dat zijn allemaal
zwaarwegende minpunten. Naast positieve punten, zoals de versterkte rol van
de nationale parlementen, wegen de minpunten zwaar mee. De vraag is of dit
Europese grondwettelijk verdrag bijdraagt ons dichter bij het inhoudelijk
afgeslankte Europa te brengen met meer bevoegdheden bij de nationale staten,
kortom een Europa dat zijn grenzen kent. Op grond van hetgeen ons nu van alle
teksten bekend is, kan ik die vraag niet met ja beantwoorden. Voor mijn fractie
wegen de minpunten zwaarder dan de pluspunten.Ook op het gebied van transparantie en duidelijkheid kun je moeilijk zeggen
dat met deze meer dan 300 pagina's tekst met de nodige compromissentaal echte
duidelijkheid geboden wordt. Je kunt je ook afvragen voor welke burger wat
duidelijker wordt. De Frankfurter Allgemeine schrijft dat voor een professor
de uiteindelijke tekst nog moeilijk te doorgronden is. Giscard zei dat een
gymnasiast het toch wel moet kunnen begrijpen. De Ierse premier betoogde zelfs
dat de man op de straat nu zal begrijpen waar het voortaan in Europa om gaat.
Daar kun je toch wel je vraagtekens bij zetten. Welke burger moet het eigenlijk
kunnen begrijpen?De spannende vraag is overigens ook nog of deze eindtekst echt zal gelden,
niet alleen gelet op de definitieve formulering van de tekst, maar ook omdat
er nogal wat referenda gehouden zullen worden. Ook in Nederland zal een groot
aantal partijen de boer op gaan om – als ik het wat negatief mag zeggen –
de burgers medeplichtig te maken aan dit resultaat. Ik neem ook aan dat partijen,
zoals de PvdA, die zich zeer enthousiast voorstander hebben betoond van dit
referendum, niet alleen hun standpunten laten bepalen door partijrepresentanten.
Als je echt waarde hecht aan de directe democratie op dit punt, moet je ook
een goede interne referendumprocedure hebben, wil je als partij hier een standpunt
over innemen. Dat is natuurlijk aan de partijen zelf, maar dat wacht ik graag
af. Is in de Europese Raad ook gesproken over het scenario als deze tekst
het uiteindelijk niet haalt?Het is niet gelukt een commissievoorzitter te kiezen. Speelde hierin de
kloof tussen federalisten en atlantisten een grote rol? Dat was tenminste
in de Belgische pers te lezen. Hoe gaat het hiermee verder? Wat is de Nederlandse
inzet?De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.Minister Balkenende:Voorzitter. Namens het kabinet zeg ik dank aan de leden van deze Kamer
voor hun inbreng. Ik zal iets zeggen over enkele algemene aspecten van wat
donderdag en vrijdag is besloten, de algemene prioriteiten van Nederland,
de financiële perspectieven, het Stabiliteitspact, de samenstelling van
de Commissie, de discussie over het voorzitterschap en de preambule. De bewindslieden
van Buitenlandse Zaken zullen stilstaan bij zaken als de meerderheidsbesluitvorming,
het veto, unanimiteit, het buitenlands beleid, juridische kwesties en de betekenis
van referenda.De IGC is succesvol afgesloten met een grondwettelijk verdrag. Er is alle
reden tot tevredenheid dat het zover is gekomen. Vorig jaar december was er
immers sprake van een geheel andere situatie. Wij zijn blij dat er afgelopen
vrijdag conclusies konden worden getrokken. Ik wil de heer Timmermans dankzeggen
voor het compliment in mijn richting op dit punt. Ik denk ook dat dit succes
nodig was, want het jaar 2003 was een annus horribilis. Er was verdeeldheid
over Irak en over het Stabiliteitspact, er waren de grote tekorten van Frankrijk
en Duitsland. De Europese Raad in december was eigenlijk een echec. Daarmee
vergeleken, ging het dit jaar een stuk beter: de officiële uitbreiding
van de EU, de belangrijke manifestatie in Ierland op 1 mei en nu dan
een ambitieus grondwettelijk verdrag. Wij zijn dus bezig om de wonden van
vorig jaar te helen. De uitgebreide EU heeft nu voor het eerst laten zien
een groot project succesvol te kunnen afronden. Zij heeft laten zien dat het
ook kan met 25 lidstaten.Het nieuwe verdrag heeft grote symbolische betekenis. 50 jaar Europese
integratie heeft een gestage verdieping van de samenwerking te zien gegeven.
Die samenwerking is zo hecht en grijpt zo diep in op zoveel terreinen van
nationaal overheidsbeleid dat het gerechtvaardigd is dat de EU een grondwettelijk
fundament krijgt.De regering is tevreden over het feit dat de verworvenheden van de Conventie
voor het overgrote deel gehandhaafd zijn in het IGC-resultaat. Die verworvenheden
laten zich samenvatten in de volgende steekwoorden: slagvaardigheid, transparantie,
democratie en de communautaire methode. De heer Timmermans vroeg zich af of
dit resultaat ook had voorgelegen als de Conventie er niet was geweest. Hij
concludeerde dat de Conventie veel heeft bijgedragen aan dit succes en dat
ben ik met hem eens. Er is heel belangrijk werk gedaan op de Conventie en
dat werk heeft de totstandkoming van dit verdrag zeer vergemakkelijkt. Vanaf
deze plaats spreek ik dan ook graag mijn dank uit aan Giscard en de zijnen,
maar ook aan de Nederlandse parlementariërs die zich hiervoor hebben
ingezet. Dat heeft enorm geholpen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik neem daar kennis van, maar ik mag aannemen dat nog zal worden nagegaan
of de gevolgde methode voor herhaling vatbaar is.Minister Balkenende:Als de Kamer er behoefte aan heeft om daarbij stil te staan, heb ik daar
geen moeite mee. Ik heb nu willen zeggen dat de gevolgde methode heeft bijgedragen
aan het succes. De Conventie heeft de totstandkoming van het grondwettelijk
verdrag aanzien vergemakkelijkt. Uiteraard is het kabinet gaarne bereid om
met de Kamer hierover van gedachten te wisselen als daaraan behoefte bestaat.Vaak is gezegd dat de communautaire methode moet worden versterkt. Ik
denk dat wij kunnen zeggen dat de posities van Commissie, Hof en EP zijn verstevigd.
De Commissie krijgt het recht van initiatief met betrekking tot de meerjarenbegrotingen
en er is sprake van een versterking van het economisch bestuur. Het EP krijgt
zeggenschap over de volledige begroting, inclusief het gemeenschappelijk landbouwbeleid.
Codecisie is regel geworden bij het vaststellen van wetgeving en het Hof heeft meer bevoegdheden gekregen op het Europese juridische veld.De slagvaardigheid. De Unie is slagvaardiger geworden, omdat er op meer
terreinen sprake is van besluitvorming met een gekwalificeerde meerderheid.
De bewindslieden van Buitenlandse Zaken zullen hier nader op ingaan, maar
ik kan nu al wel wijzen op de samenwerking in het strafrecht, het sociaal
beleid, het buitenlands en veiligheidsbeleid, de statuten van de ECB en de
EIB, de bevriezing van de tegoeden van terroristische organisaties en het
ruimtevaartbeleid. Ik wil bovendien wijzen op de bepaling van een algemene
passerelle. In het vervolg kan zonder verdragswijziging worden overgegaan
naar besluitvorming met een gekwalificeerde meerderheid. Ook dat is winst.De Unie wordt slagvaardiger door verdieping van de samenwerking. Ik noem
het terrein van de JBZ. Daar is een duidelijke stap voorwaarts gezet door
nauwere samenwerking op het terrein van het strafrecht en de invoering van
een openbare aanklager. Ook het externe beleid heeft aan coherentie en slagkracht
gewonnen, vooral door de invoering van een Europese minister van buitenlandse
zaken, het oprichten van een Europese diplomatieke dienst en het materieel
agentschap.De heer Timmermans (PvdA):De minister-president zegt terecht dat er winst is geboekt op het terrein
van het strafrecht. De Nederlandse regering heeft in de discussie hierover
echter lange tijd een afwachtende houding ingenomen. Zelfs op de Conventie
stelde men zich nog extreem afhoudend op. Moet de minister-president niet
met mij concluderen dat dit achteraf bezien niet zo verstandig was?Minister Balkenende:Dat ben ik niet met u eens. Het is nu echter niet het juiste moment om
dergelijke conclusies te trekken. U weet wat destijds de argumenten waren
om ons terughoudend op te stellen. Ik spreek nu met u over het resultaat van
de top en maak met u de balans op van het Nederlandse optreden. De invoering
van de openbare aanklager is een groot voordeel dat voor de regering de balans
positief doet uitvallen.Voorzitter. Door meer leden is gesproken over de versterking van de democratie.
Ik heb al iets gezegd over de positie van het Europees Parlement en de regel
van de codecisie. Verder zijn de rechten van individuele burgers uitgebreid
door de opname in het verdrag van het handvest van grondrechten en het recht
van burgerinitiatief, en de versterking van de positie van de ombudsman. Ook
de positie van de nationale parlementen is versterkt, bijvoorbeeld door de
subsidiariteitstoets.De transparantie. De bevoegdheden van de Unie zijn helder beschreven en
in categorieën verdeeld. De Raad vergadert voortaan gedurende het hele
wetgevingstraject in het openbaar. Dat is een belangrijk verschil met de huidige
situatie. Verder zijn de rechtsinstrumenten en de besluitvormingsregels aanzienlijk
vereenvoudigd. Kortom, er is duidelijk winst geboekt, zowel bij de transparantie
als bij het democratisch gehalte en de slagvaardigheid.Wat is er geworden van de prioriteiten van de regering en het parlement
voor dit grondwettelijk verdrag? Ik hecht eraan om rekenschap af te leggen
over het resultaat dat wij hebben geboekt met deze prioriteiten, zoals verwoord
in de diverse moties en het beleid van de regering bij aanvang van de IGC.
Bij aanvang van de IGC had Nederland vier prioriteiten, waaraan later een
vijfde is toegevoegd: het Stabiliteits- en groeipact. Drie prioriteiten waren
in de loop naar de Europese Raad van vorige week donderdag en vrijdag al op
een goede wijze opgelost.In de eerste plaats hebben wij ons verzet tegen de wetgevende raad. Die
wetgevende raad is niet opgenomen in de uiteindelijke tekst van het grondwettelijk
verdrag. De tweede prioriteit betrof de betrokkenheid van het Europees Parlement
bij de verkiezing van de voorzitter van de Commissie. De Kamer weet dat er
een IGC-verklaring is opgenomen, waarin is vastgelegd dat het Europees Parlement
een zwaardere rol krijgt bij de verkiezing van deze voorzitter. Dat zal zijn
legitimiteit vergroten. Dat is een prioriteit, waaraan is voldaan. De derde
prioriteit. Er is een IGC-verklaring opgenomen, waarin is vastgelegd dat er
sprake moet zijn van gelijkwaardige toegang tot de hoge ambten in de Europese
Unie. Dat is in de huidige verdragen nergens bepaald en het is nu geëxpliciteerd
in deze verklaring.Afgelopen donderdag waren twee Nederlandse prioriteiten nog niet ingelost:
de financiële perspectieven en het Stabiliteits- en groeipact. De Nederlandse
eis van unanimiteit op de financiële perspectieven vormde een van de
weinige niet-institutionele punten die nog openstonden op de Europese Raad.
Ik heb tijdens de Europese Raad uiteraard onverkort aan dat punt vastgehouden
en aan mijn collega's aangegeven dat ik mij gesteund wist door een meerderheid
van het Nederlandse parlement. Ik heb ook aangegeven aan mijn collega's dat
ik mij gesteund wist door een meerderheid in het Nederlandse parlement. De
motie-Van Baalen is bekend.Ook voor de Europese Raad zijn er natuurlijk pogingen ondernomen om te
komen tot een relativering en verzwakking van de unanimiteit. Er is bijvoorbeeld
een voorstel gedaan om de unanimiteit in de tijd te begrenzen. Voordat wij
in Brussel begonnen, heb ik daarover telefonisch contact gehad met president
Chirac en nog eens gezegd dat die aanpak ons niets beviel. Ondanks de geringe
steun die wij soms kregen ten aanzien van het punt van de unanimiteit, hebben
wij het onderhandelingsresultaat wel binnengehaald: unanimiteit met een passerelle.
De passerelle houdt in dat met unanimiteit kan worden besloten om over te
gaan tot meerderheidsbesluitvorming. Nederland heeft verklaard mee te zullen
werken aan een overgang naar QMV zodra er een oplossing is gevonden voor onze
excessieve betalingspositie. Het is bekend dat Nederland per hoofd van de
bevolking de grootste nettobetaler is in de EU. Dat wij nettobetaler zijn,
is geen punt, maar de balans is een beetje zoek. Ik formuleer het dan heel
zacht. In de werkbespreking hierover heb ik dat punt nog eens duidelijk naar
voren gebracht. Ik heb aangegeven wat de reden is voor Nederland om te kiezen
voor unanimiteit.Ik heb goed naar de Kamer geluisterd. De heer Duyvendak zegt: slecht spel
van Nederland. Dat is een beetje merkwaardig. Het was een lastig onderwerp
waar wij tot het laatste moment keihard voor hebben moeten knokken. Als je
vervolgens het punt binnenhaalt, wordt het afgedaan als slecht spel. Wat binnengehaald
moest worden, is binnengehaald. De heer Duyvendak heeft echter
een ander bezwaar, want hij zegt dat er risico's worden gelopen met de financiële
perspectieven. Hij had liever iets anders gehad. Hij zegt zelfs dat er mogelijk
sprake is van een Pyrrusoverwinning omdat anderen straks ook eisen kunnen
gaan stellen.Ik herinner mij het debat met de heer Timmermans van vorige week goed.
Toen heb ik gezegd dat ik mij natuurlijk bewust ben van het feit dat unanimiteit
kan worden misbruikt. Er doet zich echter iets anders voor. Op het moment
dat er geen unanimiteit is, betekent dit dat het bestaande financiële
kader zal worden gecontinueerd. Je kunt niet méér doen of zaken
anders doen. Dat is de essentie van unanimiteit. Kortom: het is een waarborg
die Nederland nodig heeft. Ik heb vorige week gezegd dat ik niet zou accepteren
dat wij én geen unanimiteit hebben én geen oplossing hebben
voor onze excessieve betalingspositie. In dat geval zijn de financiële
risico's voor Nederland te groot. Dat heb ik nog eens duidelijk aangegeven
in Brussel. Ik heb gezegd dat wij vanzelfsprekend kunnen spreken over de passerelle
en overgang naar QMV, maar dan zullen wij een oplossing moeten vinden voor
de betalingspositie van Nederland. Dat heb ik ook in het debat nog eens ingebracht.
De positie van Nederland is wat dat betreft glashelder.De heer Duyvendak (GroenLinks):Ik heb het een Pyrrusoverwinning genoemd omdat dit ook een blokkademogelijkheid
aan andere landen geeft om het Europese geld effectief te besteden. Natuurlijk
hoop ik niet dat de Nederlandse bijdrage groeit. Ik doel op structuurfondsbestedingen
waar wij vanaf willen en landbouwuitgaven die wij anders zouden willen. Dit
biedt andere landen blokkademogelijkheden en houdt tegen dat Europees geld
effectief wordt ingezet. Daar heeft de minister-president aan meegewerkt en
dat is destructief.Minister Balkenende:Ik redeneer vanuit de belangen van Nederland. Het is bekend dat er een
opwaartse druk zal zijn om het totaal aan financiële middelen van de
EU te vergroten. Je voelt dat aankomen. Wanneer wij geen oplossing hebben
gevonden voor onze financiële positie, dan hebben wij een behoorlijk
probleem. De vraag is hoe je dat tegen kunt gaan. Er zijn twee mogelijkheden.
Er komt een oplossing voor die nettobetalingspositie. Uiteraard zijn wij daarmee
bezig en gaan wij daarmee door. Zolang dat nog niet het geval is, moet je
waarborgen hebben. Die waarborg is voor ons de unanimiteit. Ik weet best dat
ook andere landen met claims zullen komen. Wij lopen daar ook niet voor weg,
maar Nederland heeft er nu belang bij dat wij niet het slachtoffer worden
van de situatie dat er én geen oplossing is voor de nettobetalingspositie
én het feit dat er geen rem is op de uitbreiding van de financiële
middelen van de EU. Dat hebben wij nu gewaarborgd en ik ben zeer tevreden
met dat resultaat.De heer Timmermans (PvdA):Ik herinner mij een debat in de Kamer over de resultaten van Berlijn.
De CDA-fractie – en ik geloof zelfs de toenmalige financieel woordvoerder
van die fractie – had toen zeer scherpe kritiek op de houding van de
Nederlandse regering die er precies zoals nu op gericht was compensatie te
vinden voor de Nederlandse begrotingspositie door meer geld terug te halen.
Dat is het enige wat je kunt doen als je een veto hebt. Destijds had u daar
kritiek op. Meer geld terughalen betekent per saldo meer geld uitgeven. In
verhouding tot anderen worden wij daar altijd het grootste slachtoffer van.
Dat is toch geen verkeerde analyse? Volgens mij hebt u die analyse destijds
zelf gemaakt.Minister Balkenende:Je kunt de zaak vergelijken met het beleid, maar het gaat nu om de vraag
welke waarborgen er zijn voor Nederland om te voorkomen dat de excessieve
nettobetalingspositie niet nog ernstiger wordt. Mijn stelling is dan: als
er geen sprake is van unanimiteit ten aanzien van de financiële perspectieven
en van een oplossing voor die betalingspositie, is er sprake van een open
einde en dat gaat te ver. Die zaak moet worden dichtgeschroeid en daarin zijn
wij geslaagd. Als wij hadden ingestemd met QMV voor de financiële perspectieven,
zonder financiële waarborg voor Nederland, zou dat te ver zijn gegaan.
Ik ben erg blij dat wij bij andere landen voor dit punt begrip hebben gevonden.
Het is de afgelopen maanden een keihard gevecht geweest, maar het is goed
dat dit het resultaat is.De heer Dittrich (D66):Ik snap de redenering van de minister-president, maar welke perspectieven
zijn er om een aanvaardbare oplossing te vinden voor de nettobetalingspositie?
Nu hebben wij iets dichtgeschroeid, zoals u het noemt, maar hoe moeten wij
nu verder? Er is zoveel oppositie tegen. Wat is de reële mogelijkheid
om op dat punt verder te komen?Minister Balkenende:Wij starten vandaag niet vanaf het nulpunt; wij zijn er al een tijdje
mee bezig om dit punt bij andere landen onder de aandacht te brengen. Toen
ik vorige maand in Parijs bij president Chirac was voor een werkbezoek, heb
ik nog eens aangegeven dat de gemiddelde Nederlander zes keer zoveel betaalt
als de gemiddelde Fransman. De balans is dan zoek. Ik kan ook nog andere voorbeelden
geven. Het gaat erom, andere landen ervan te overtuigen dat voor deze situatie
een oplossing moet worden gevonden. Wij zijn daarmee bezig en ook de Europese
Commissie houdt zich ermee bezig. Ik kan nog niet aangeven wanneer de definitieve
oplossing er zal zijn, maar weest u ervan verzekerd dat de Nederlandse regering
dit punt onder de aandacht zal brengen, zoals zij de afgelopen tijd steeds
heeft gedaan. Wij zullen hard werken aan het vinden van een oplossing voor
dit probleem, want dat is het.De heer Dittrich (D66):Het probleem is dat wij afhankelijk zijn van de overtuigingskracht van
Nederland en van het openstaan van andere landen voor de reële bezwaren
van Nederland. Juist omdat wij er al zo lang mee bezig zijn, is het de vraag
of dit überhaupt wordt bereikt.Minister Balkenende:U maakt terecht de opmerking dat wij overtuigingskracht nodig hebben.
Ik vind dat wij dit hebben gedemonstreerd bij het verkrijgen van de unanimiteit
bij financiële perspectieven. Dat zag er vorig jaar helemaal niet gemakkelijk
uit en wij hebben er kei- en keihard voor moeten vechten, op goede gronden.
Men begrijpt heel goed wat de positie van Nederland is. Wij willen hiermee
verder gaan en zullen overtuigingskracht nodig hebben. Stap
één was de besluitvorming over de financiële perspectieven.
Stap twee zal zijn het werken aan een generiek correctiemechanisme; een nettobegrenzer.De heer Van Baalen (VVD):De vraag is dus of Nederland bereid is in dit geval zijn veto in te zetten.
Dan denken wij terug aan de woorden van mevrouw Thatcher, de premier van Groot-Brittannië:
"I want my money back", en de discussie over de "rebate". Bent u daadwerkelijk
bereid het veto te gebruiken? Want daar gaat het natuurlijk om.Minister Balkenende:Ik heb regelmatig in debatten meegemaakt dat de vraag aan de orde kwam
wanneer je het veto gaat inzetten. Het domste wat je kunt doen, vind ik, is
schermen met een veto in publieke discussies. Iedereen weet dat de unanimiteit
er niet voor niets is. Ik ga niet met dreigementen komen. Ik vond de term
van de heer Dittrich eigenlijk veel beter: overtuigingskracht. Het gaat om
de redelijkheid of de onredelijkheid. Er zal resultaat geboekt moeten worden
en de ander landen weten ook dat er resultaat zal moeten komen voor Nederland,
willen wij een overgang krijgen naar QMV. Dat hebben wij nog eens neergelegd
in een verklaring en in het debat van afgelopen vrijdagmiddag heb ik dat nog
scherp naar voren gebracht. Men weet precies wat onze positie is. Het is dan
niet nodig om op dit moment met een veto te dreigen. Dat zou bijna een zwaktebod
zijn.De heer Van Baalen (VVD):U weet ook dat je in Europese besluitvorming een stok achter de deur moet
hebben. U hebt die stok en wij vertrouwen erop dat u die eventueel zult inzetten.
Dat zullen wij dan merken.Minister Balkenende:Daar heb ik weer niets aan toe te voegen.Dan kom ik nu toe aan de versterking van het Stabiliteits- en groeipact.
Iedereen in Nederland heeft kunnen waarnemen dat wij de afgelopen tijd een
gevecht hebben moeten leveren over dit Stabiliteitspact. Wij wisten ons gesteund
door de Kamer, in de vorm van de motie-De Grave, waarin wordt gevraagd om
een effectieve procedure voor naleving van het Stabiliteits- en groeipact.
Nederland heeft zich sterk gemaakt voor het behouden van de winst van de Conventie
op dit vlak. Die stond onder druk, omdat een coalitie van grote landen, gesteund
door vele andere landen, het recht van voorstel van de Commissie in de excessieve-tekortprocedure
wilde schrappen. Ik heb mij daartegen verzet en het resultaat op dit punt
is een compromis. De grote landen wilden een recht van aanbeveling om het
tekort vast te stellen en een recht van aanbeveling over de te nemen maatregelen.
Er is een compromis bereikt, waarbij het ene deel een kwestie is van het recht
van voorstel en het andere deel een kwestie van het recht van aanbevelen.Wij hebben moeten toegeven. De Commissie verliest het in de Conventie
voorziene recht van voorstel voor de aanbevelingen die aan een lidstaat worden
gericht. In een gevecht dat wij bijna alleen hebben gevoerd, is veel van de
Conventie overeind gebleven. De Commissie is sterker uit de IGC gekomen. De
Commissie krijgt ook het recht om een directe waarschuwing te geven aan een
lidstaat die zich niet houdt aan de globale richtsnoeren voor het economisch
beleid. Tot nu toe had zij alleen een recht van aanbeveling. De Commissie
krijgt het recht van voorstel in plaats van het recht van aanbeveling bij
het vaststellen van een buitensporig tekort. Zo'n voorstel kan alleen met
unanimiteit worden gewijzigd. Wij hebben bovendien een verdere aanscherping
van de tekst weten te bereiken, namelijk dat de Raad na een aanbeveling van
de Commissie over een buitensporig tekort snel moet handelen. De term "without
undue delay" is in dat verband gebruikt. Dat voorkomt dat de Raad zich geheel
buiten de procedure plaatst, zoals in november het geval was.Naar het oordeel van de regering is het bereikte resultaat bevredigend.
Er zijn ten opzichte van de huidige verdragen versterkingen bereikt wat betreft
het Stabiliteitspact. Het resultaat is minder geworden dan de oorspronkelijke
Nederlandse inzet. Er moest immers wel een compromis worden gevonden. Als
ik het totaal overzie, vind ik dat er sprake is van een verbetering ten opzichte
van de huidige situatie.Ik heb mij er eerlijk gezegd over verbaasd dat in sommige kranten en ook
op Teletekst stond dat het Hof van Justitie geen rechtsmacht heeft ten aanzien
van het Stabiliteitspact. Dat is niet waar. Wij wachten op een uitspraak,
die waarschijnlijk op 14 juni zal komen. De Commissie heeft de zaak aan
de orde gesteld bij het Hof en wij wachten op een oordeel. Het beeld dat het
Hof geen rechtsmacht heeft, is onjuist.Ik heb mij ook wat verbaasd over uitspraken van bijvoorbeeld de heer Duyvendak,
dat Nederland met de staart tussen de benen is weggelopen. Iedereen weet dat
de discussie over het Stabiliteitspact lastig is. Ik heb een gevecht moeten
leveren – dat begon met een telefoongesprek met president Chirac –
over de bepaling inzake het hebben van een overschot in tijden dat de economie
goed draait. Er is in de Europese Raad een poging ondernomen om die bepaling
weg te krijgen. Ik heb hard met de vuist op tafel moeten slaan. Ik heb gezegd
dat het niet zo kan. Er werd over dit onderwerp gesproken omdat de economische
politiek van sommige landen toch wat afwijkt van de lijn van het Stabiliteits-
en groeipact. Het feit dat zo'n groot gevecht is geleverd om de redenering
dat er een surplus moet worden gecreëerd in tijden van economische voorspoed,
overeind te houden, zegt wel iets over die dimensie. Er wordt gerefereerd
aan een uitspraak van de Duitse bondskanselier dat het maar aanbevelingen
zijn. Ik begrijp na alles wat er de afgelopen tijd is gebeurd dat de bondskanselier
er wel behoefte aan had om het punt van het recht van aanbeveling zwaar neer
te zetten. Wij hebben binnengehaald dat er staat dat het direct wordt gedaan,
dus "without undue delay". De Duitse bondskanselier kan er niet aan voorbijgaan
dat er sprake is van rechtsmacht van het Hof en dat de positie van de Commissie
is versterkt. Dat zijn winstpunten ten opzichte van de huidige situatie.Ik wil fors afstand nemen van het beeld dat Nederland heel veel heeft
verloren op dit punt of dat wij onze resultaten niet hebben gehaald. Wij hebben
verschillende zaken wel binnengehaald. Ik ben dus per saldo tevreden. Natuurlijk
hebben wij niet alles binnengehaald. Het is echter bekend dat de discussie
over het Stabiliteitspact buitengewoon lastig is geweest. Alles overziende
vind ik dit resultaat zeer aanvaardbaar.De heer Timmermans (PvdA):Ik kan die redenering op zich wel volgen, maar die staat
in schril contrast met de inzet voorafgaand aan de top. De minister van Buitenlandse
Zaken zei toen dat er sprake was van een rode lijn. Van hem heb ik nu juist
altijd geleerd dat de Nederlandse ziekte is dat wij veel te hoog inzetten
en dat wij uiteindelijk door de pomp gaan. Dat lijkt hier toch ook te zijn
gebeurd.Minister Bot:Ik heb nooit over een rode lijn gesproken.Minister Balkenende:Stil. Anders krijg ik straks weer uitzendingen die ik niet wil hebben.
Stil zijn.De vraag is welke punten haalbaar zijn en welke niet. Het punt van de
unanimiteit van de financiële perspectieven was zeer zwaar. Dat hoorde
bij de vier prioriteiten die vorig jaar aan de orde zijn gekomen. Naderhand
is erover gesproken wat wij zouden kunnen doen om een betere naleving van
het Stabiliteitspact te bewerkstelligen. Daar zijn verschillende instrumenten
voor beschikbaar. Natuurlijk zouden wij liever een versterking van de rechtsmacht
hebben gezien, maar dit bleek in de afgelopen maanden niet haalbaar. Wij hebben
wel op een aantal andere fronten succes kunnen boeken. Er is aandrang geweest
om de rol van de Commissie veel meer te verzwakken. Daar is het niet van gekomen
en daar ben ik gelukkig mee. En de minister van Buitenlandse Zaken heeft ook
helemaal niet gezegd dat dit een rode lijn is voor het Stabiliteitspact. Nee,
hij heeft net als de minister van Financiën en ik steeds gezegd dat wij
vanwege de financiële belangen van Nederland zwaar inzetten op de unanimiteit.
En over het Stabiliteitspact hebben wij op een gegeven moment gezegd dat wij
zouden werken aan een verklaring van Duitsland om het pact een politieke betekenis
te geven. Op het laatst dreigde er door Frankrijk een amendement te worden
ingediend om de belangrijke redengeving om een overschot te kweken in tijden
waarin het goed gaat, te laten wegvallen. Daar is een hard gevecht over gevoerd
en ik denk dat wij dit spel goed hebben gespeeld.Nu kun je zeggen dat wij niet alles hebben binnengehaald, maar tal van
landen hebben wensen ingeleverd. Sommige landen wilden één commissaris
per lidstaat, andere wilden een andere weging van de stemmen. En wil je een
verdrag, dan kun je natuurlijk nooit 100% binnenhalen. Ik vind dat Nederland
goed heeft gekoerst, want wij hebben het overgrote deel van onze prioriteiten
binnen kunnen halen. Daarom neem ik ook een forse afstand van kwalificaties
als "met de staart tussen de benen vertrokken" en "mislukte strategie".De heer Van Baalen (VVD):Voorzitter. De verklaring is nu aan de orde geweest, maar hoe hard is
die en hoe interpreteert de minister-president de opmerking van bondskanselier
Schröder direct na de top, waarmee hij in feite het "rule-based system" –
daar gaat het vooral om – relativeerde?Minister Balkenende:Er is in de verklaring sprake van die term. Verder wordt er gesproken
van het kweken van een overschot in tijden waarin de economie goed draait.
Dit is een bevestiging van de lijn die ook nu al geldt, namelijk "close to
balance or in surplus". Dit heb ik afgelopen donderdag en vrijdag een- en
andermaal gezegd. Als dit in de verklaring is vastgelegd, als de rol van de
Commissie is versterkt en het Hof rechtsmacht heeft, dan snap je dat de Duitse
bondskanselier het punt van het recht van aanbeveling op grond van het Duitse
standpunt onderlijnt, maar dat neemt niet weg dat wij een bevestiging van
de geldigheid van het pact hebben gekregen, dat er niets is afgedaan aan het
kweken van overschotten wanneer de economie dat toelaat, en dat er ook niets
is afgedaan aan de rechtsmacht van het Hof. Ik heb dan ook de neiging om de
relativeringen ook maar wat te relativeren.De samenstelling van de Commissie is in de Europese Raad geen onderwerp
van verhitte debatten geweest. Het front van kleine lidstaten die wensten
vast te houden aan de eigen commissaris, was al in de aanloop naar de Europese
Raad uiteengevallen. Iedereen leek zich te zullen neerleggen bij het zich
aftekenende compromis waarbij de lidstaten tot 2014 een eigen commissaris
zouden behouden en daarna automatisch de Commissie verkleind zou worden. Er
zijn nog wel twee belangrijke verbeteringen doorgevoerd. In de eerste plaats
is het aantal commissarissen nu vastgelegd op tweederde van het aantal lidstaten,
dus niet op het getal van achttien. Dit achten wij een verbetering, want in
een grotere Unie heeft iedere lidstaat dan gedurende tien van de vijftien
jaar recht op een commissaris. Ten tweede is er in een IGC-verklaring bepaald
dat de Commissie verplicht is, transparantie te betrachten tegenover de lidstaten
die geen onderdaan in de Commissie hebben. Daartoe zullen ook organisatorische
arrangementen worden getroffen. Verder dienen de politieke, sociale en economische
omstandigheden in de lidstaten die niet in de Commissie vertegenwoordigd zijn,
bij de overwegingen te worden betrokken. Er is sprake van egalitaire rotatie
en er wordt recht gedaan aan het beginsel van gelijkwaardigheid van de lidstaten.De heer Van Dijk zei dat hij ook in een zinnetje was tegengekomen dat
er bij unanimiteit zou kunnen worden afgeweken van de bepaling van tweederde
van het aantal lidstaten. Dit is een handreiking geweest aan een aantal kleinere
lidstaten, die op dit punt de mogelijkheid wilden behouden om bepaalde zaken
opnieuw aan de orde te stellen. Daarvoor is dan wel unanimiteit nodig. Het
is dus een handreiking aan de kleinere lidstaten, die overigens ook hebben
ingestemd met het compromis van een vertegenwoordiging van tweederde van het
aantal lidstaten in de Europese Commissie.De heer Van Baalen (VVD):Het antwoord van de minister-president op de vraag van de heer Van Dijk
houdt in dat nog de mogelijkheid bestaat om bij unanimiteit te bekijken of
men dat systeem wenst te handhaven, wanneer die grote Commissie tien jaar
lang goed kan functioneren en elke lidstaat het eens is met de commissaris?Minister Balkenende:Ja, dat is de bepaling. Je zult alleen unanimiteit moeten hebben. Dat
zal niet gemakkelijk zijn. Het is de uitkomst van een bespreking waarin een
handreiking wordt gedaan aan de kleine lidstaten. Op een gegeven moment kun
je tot die slotsom komen. Ligt het in de rede? Ik denk het eerlijk gezegd
niet. Wij willen namelijk een slagvaardige Commissie. De juridische mogelijkheid
is echter ingebouwd.De heer Van Baalen (VVD):Dat zal dus blijken. Wij hebben eerder gesproken over de
rendez-vous-clausule als mogelijkheid. Het heeft er dus niet in gezeten om
in 2014 zonder vooruit te lopen op de uitkomsten te bekijken of de zaak functioneert?Minister Balkenende:Dat klopt. De rendez-vous-clausule is gewoon niet mogelijk. Er zijn veel
gesprekken geweest, ook vooraf, om te komen tot een formule die partijen kan
binden. Het is gebeurd. Als handreiking is gekozen voor deze unanimiteitsbepaling.
Meer zat er ook echt niet in.De heer Timmermans (PvdA):Giscard zou Giscard niet zijn als hij niet weer een eigen interpretatie
van het akkoord had gegeven. Hij zegt dat bij equal rotation, gelijkwaardige
rotatie, ook het bevolkingsaantal van de lidstaat een rol moet spelen. Ik
neem aan dat dit flauwekul is, dat dit bepaald niet de insteek is en dat iedere
lidstaat gelijk is op dit punt.Minister Balkenende:Laten wij even niet ingaan op de precieze techniek. U zegt het scherp.
Op het punt van equal rotation betekent het dat alle lidstaten, groot, middelgroot
of klein, dezelfde rechten hebben.Al met al is sprake van een compromis dat er mag zijn en dat kan rekenen
op een breed draagvlak. Daarmee is ook een waarborg geschapen voor een efficiënt
werkende Commissie.In het kader van het voorzitterschap van de Commissie is gevraagd naar
zowel de personen als de procedure. Laat ik eerst ingaan op de procedure.
Het Ierse voorzitterschap heeft te kennen gegeven een poging te willen doen
om er gedurende dat voorzitterschap uit te komen. Dat is de vorige week aan
ons gemeld. Vorige week vrijdagavond is niet gezegd wanneer er sprake zou
kunnen zijn van een bijeenkomst. Thans wordt rekening gehouden met de mogelijkheid
van een ontmoeting op dinsdagavond 29 juni, mits het voorzitterschap
dan ook de sterke indruk en overtuiging heeft gekregen dat er een kandidaat
is waarop de lidstaten zich kunnen verenigen. Dat kan nu van de procedure
worden gezegd. Meer dan dat is er niet te melden. Het is een kwestie van het
voorzitterschap dat op het ogenblik de posities zal inventariseren. De vraag is gesteld hoe het afgelopen donderdag is gegaan. Ik wil terughoudend
zijn, want het gaat over personen. In beeld was de heer Verhofstadt en in
beeld was de heer Patten. Hoe ben ik ermee omgegaan? Voor de Europese verkiezingen
en erna heb ik steeds gezegd dat de heer Verhofstadt een zeer goede kandidaat
is. Ik heb dat ook donderdagavond in het gesprek nog eens ingebracht. Ik behoor
niet tot degenen die een blokkade hebben opgeworpen tegen de heer Verhofstadt.
Het is door België ook gewaardeerd, zoals wij de Beneluxsolidariteit
naar voren hebben gebracht. Ten aanzien van de heer Patten had ik evenmin
de behoefte om een veto uit te spreken. Dat was ook niet aan de orde. De uitkomst
donderdagavond was dat er geen kandidaat was die kon rekenen op een voldoende
meerderheid. Dat was de uitkomst. Meer dan dat kan ik niet zeggen. Donderdag
is nog wel gezegd dat wij er mogelijk vrijdag verder over zouden praten. De
vrijdag werd echter helemaal in beslag genomen door de onderhandelingen over
de IGC. Vrijdagavond half elf heeft de voorzitter voorgesteld om niet het
gesprek over het voorzitterschap te continueren.Gegeven alle gevoeligheden, voel ik er niet voor om hier oordelen over
kandidaten te geven. Je moet oppassen mensen te beschadigen door het wel of
niet noemen van namen. Ik zal dat niet doen, ook niet voor Nederlandse kandidaten.
Wij zullen op een zeer zorgvuldige manier hiermee omgaan. Wij hebben al eerder
gesproken over de vraag waaraan een voorzitter van de Europese Commissie moet
voldoen. Hij zal een bindend figuur moeten zijn, iemand met hart voor Europa
en iemand die knopen kan doorhakken. Wij kennen allen dit soort kwalificaties.
Ik vind het op het ogenblik niet in de reden liggen om hier een discussie
over namen te beginnen. Dat is onverstandig. Wij zullen uiteraard wel contact
houden met het Ierse voorzitterschap. Ik hoop ook dat er volgende week een
persoon kan komen die kan rekenen op een breed draagvlak in de Europese Raad.De heer Timmermans (PvdA):Mijn vraag was mede of de minister-president en het kabinet de Frans-Duitse
insteek steunen dat het iemand moet zijn uit een land dat deelneemt aan de
eurozone en aan de Schengensamenwerking.Minister Balkenende:Dat zou betekenen dat je op voorhand bepaalde personen zou kunnen blokkeren
en ik denk dat dit niet verstandig is. Ik heb de kwalificaties aangegeven
waaraan een persoon zou moeten voldoen; dan kun je niet op voorhand zeggen
dat betrokkene niet uit dit of dat land mag komen. Op dat punt neem ik daar
afstand van.De heer Van der Staaij (SGP):Ik kan begrijpen dat de minister-president niet verder op namen wil ingaan.
Kan hij echter ingaan op de vraag in hoeverre er verschillen van inzicht achter
schuilen over de koers van Europa? Ik verwijs naar wat ik aanhaalde uit de
Belgische pers, waar gesproken werd over de kampen van federalisten en atlantisten.
In hoeverre herkent de minister-president dat beeld of herkent hij het juist
niet?Minister Balkenende:Nee, er is geen debat geweest over de onderwerpen die u nu aan de orde
stelt. Ik heb aangegeven wat de kwalificaties zijn waaraan een kandidaat-voorzitter
moet voldoen. Ik heb wat dat betreft de parameters genoemd. U weet ook dat
wanneer de Europese Raad tot een keuze komt, deze keuze verdedigd zal moeten
worden in het Europees Parlement. Er zal een gesprek zijn met de beoogd voorzitter
en als dat allemaal goed gaat, kan de voorzitter door met het aanzoeken en
samenstellen van zijn Commissie. Dat is de situatie en het is niet zo dat
er een richtingenstrijd aan de orde is. Natuurlijk heeft elke politieke stroming
in Europa bepaalde wensen en komt zij daarbij met namen, maar het is niet
aan de orde om dit hier te bespreken. Ik heb aangegeven wat de kwalificaties
zijn van een geschikte kandidaat voor het voorzitterschap van de Commissie.De heer Herben (LPF):Heeft op het punt van die kwalificaties bijvoorbeeld een rol gespeeld
bij de Britse commissaris Patten dat een kandidaat ook een premier moet zijn
of een ex-premier? In het geval van Nederland zou dit de spoeling erg dun
maken, want wij zijn zuinig op onze ministers-presidenten. Na Lubbers en Kok
hebben wij alleen u nog, tenzij u ambities in die richting
zou hebben. Europees gezien zou ik graag willen weten of het feit van een
premierschap een vereiste kwalificatie is.Minister Balkenende:Nee, alleen al het feit dat de naam van de heer Patten in beeld is gekomen...De heer Herben (LPF):Hij is afgewezen...Minister Balkenende:Dat is, denk ik, ook niet eens gebeurd vanwege het feit dat hij geen regeringsleider
zou zijn. Die situatie is mijns inziens open. Ik heb trouwens ook niet gemerkt
dat er in die termen over een persoon is gesproken, namelijk dat het alleen
iemand zou mogen zijn uit een bepaalde groep. Dat is niet aan de orde en die
bevestiging kan ik u geven ten aanzien van uw vraagstelling.Voorzitter. De discussie over de Nederlandse commissaris ga ik niet overdoen.
Ik heb een- en andermaal aangegeven in debatten hoe wij de procedure zien.
Daar heb ik eigenlijk niets aan toe te voegen, ten opzichte van wat ik u eerder
heb gemeld.Dan kom ik bij de preambule. Op de Europese Raad is daar nog uitgebreid
van gedachten over gewisseld, ook in de informele contacten. Daar is het volgende
compromis uit gekomen. De eerste alinea van de preambule, waar het humanisme
als exclusieve bron van Europese waarden wordt genoemd, is geschrapt. Dat
doet mij deugd, want deze alinea deed geen recht aan de historische realiteit.
Ik heb dit hier een- en andermaal aan de orde gesteld. De nieuwe eerste alinea
spreekt op dit moment in nevenschikkende zin over het culturele, religieuze
en humanistische erfgoed van Europa, zonder een specifieke godsdienst te noemen.
De Poolse regering zal een IGC-verklaring afleggen over de preambule.Ik heb dit compromisvoorstel uiteindelijk gesteund, aangezien het evenwicht
brengt in een preambule die in zijn oorspronkelijke vorm dit evenwicht ontbeerde.
Met name mijn Poolse collega heeft een krachtig pleidooi gehouden voor het
opnemen van een verwijzing naar het joods-christelijke erfgoed. Ik heb op
donderdag en vrijdag regelmatig contact met hem gehad; dat geldt ook voor
degenen die mij ambtelijk ondersteunen. Hoewel ik vanuit een oogpunt van evenwicht
tussen de wereld- en levensbeschouwelijke stromingen veel te zeggen vind voor
het Poolse standpunt, dient er een compromis te komen waarin alle landen zich
zouden kunnen vinden. Gelukkig is dit compromis er ook gekomen.Er zijn van de kant van de Kamer de nodige opmerkingen gemaakt. De heer
Rouvoet maakte de opmerking dat de minister-president het er op het laatst
een beetje bij heeft laten zitten. Ik wil ver afstand nemen van dit beeld.
Ik heb in de afgelopen maanden, bijvoorbeeld in een bilateraal gesprek met
het Ierse voorzitterschap op 1 mei in Ierland, aangegeven: let op de
gelijkwaardige positie; als je het humanisme noemt, noem dan ook de joods-christelijke
traditie. Er is geen misverstand over die positie. De afgelopen dagen, in
de Europese Raad, is er contact geweest om met de Polen te kijken of er een
formule zou kunnen zijn die een verdere handreiking zou kunnen bieden en die
ook in de richting van Polen recht zou doen aan de gevoelens die bij de Poolse
bevolking leven. Uiteindelijk was de slotsom dat dit niet lukt. Ik neem derhalve
afstand van het beeld dat er niet tot het laatst is gekeken of er mogelijkheden
zouden zijn.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Het is mij opgevallen dat in eerdere fasen de minister-president zijn
nek heeft uitgestoken en zich met kracht van argumenten en met veel steun
van mijn fractie sterk gemaakt heeft voor het opnemen van een verwijzing naar
de joods-christelijke traditie als een element van onze geschiedenis en beschaving.
Ik denk dat het kantelpunt is geweest, zoals wij in een debat hier hebben
vastgesteld, dat dit punt niet door de minister-president geagendeerd is tijdens
een dinergesprek in Brussel. De Kamer heeft gezegd: pas op, want dat is het
moment dat je dreigt te verliezen. Ik weet niet wat er in bilateraaltjes besproken
wordt. Wij zijn niet betrokken bij de brief die hierover is uitgegaan. Ik
kan niet anders dan concluderen dat wij het punt dat aanvankelijk zo krachtig
werd opgespeeld, in het eindspel hebben losgelaten. De minister-president
heeft zelf in een eerdere fase gezegd: als je het humanisme noemt, noem dan
ook de joods-christelijke traditie. Dat is niet gebeurd, vandaar dat het in
mijn ogen nog steeds een min of meer onevenwichtige tekst is.Minister Balkenende:De discussie heeft zich op verschillende niveaus afgespeeld, ook in deze
Kamer. De humanistische waarde stond aanvankelijk in de preambule. Ik heb
steeds gezegd dat ik dat niet goed vond omdat er dan één stroming
uitgelicht werd en er geen recht gedaan werd aan andere stromingen. Dat is
steeds gewisseld. Dan kun je twee kanten uit: je noemt én de waarde
van het humanisme én je noemt de joods-christelijke traditie. Die oplossing
had mijn voorkeur, geen misverstand daarover. Ik heb dat in onze contacten
met de Polen afgelopen donderdag en vrijdag nogmaals gezegd en de Ierse voorzitter
weet hoe ik erover denk. Als dat niet mogelijk blijkt, moet je een formule
vinden waarin eveneens recht wordt gedaan aan evenwicht. Het is deze formule
geworden. Die is vorige week in het AO aan de orde geweest. Ik heb toen bij
u geen groot verzet geproefd tegen die formule, mijnheer Rouvoet. Ik herinner
mij zelfs nog dat u zei: of je doet het goed, of je doet helemaal niets. Ik
vind dat er in ieder geval een compromis is uitgekomen. Wij hebben nog met
de Polen gekeken of er mogelijkheden waren om de joods-christelijke traditie
erin te krijgen, maar dat lukte gewoon niet. Dat is de uitkomst en dat kun
je betreuren. Ik ben echter wel blij dat er uiteindelijk een formule gevonden
is waarin de lidstaten zich hebben kunnen vinden. Het is een evenwichtig compromis.
Ik neem echter wel afstand van uw opmerking dat ik het er een beetje bij heb
laten zitten. Zo ligt het niet, mijnheer Rouvoet. De zaak lag gewoon te verdeeld.De heer Dittrich (D66):De minister-president heeft gelijk met zijn opmerking dat hij het er niet
bij heeft laten zitten. Mijn stelling is echter dat hij dat wel had moeten
doen omdat de Tweede Kamer de motie-Van der Laan had aangenomen, waarin staat
dat de joods-christelijke traditie geschrapt moest worden. Als u nu terugkijkt
op het hele proces en op alle inzet die u gepleegd heeft, minister-president,
was het dan niet veel beter geweest om die inzet op andere onderwerpen te
richten en gewoon de motie van de Kamer uit te voeren?Minister Balkenende:Het antwoord is "nee".De heer Dittrich (D66):Zou u dat kunnen toelichten?Minister Balkenende:Wij hebben dat debat al heel vaak gevoerd. Natuurlijk heb ik gelet op
de gevoelens die in dit parlement heersen. Ik heb goed geluisterd naar hetgeen
in de motie-Van der Laan besloten ligt. Tegelijkertijd heb ik aangegeven dat
ik mij niet kan neerleggen bij onevenwichtigheid. Wanneer de waarden van de
ene stroming worden neergelegd in de preambule en er wordt niets gezegd over
de andere, vind ik dat niet acceptabel. Dat heb ik steeds gezegd. Ik heb daarover
geen misverstand laten bestaan.Op de tweede plaats ging het om recht doen aan de vorming van Europa.
Men doet geen recht aan de geschiedenis van Europa als men voorbijgaat aan
de joods-christelijke traditie die in belangrijke mate bepalend is geweest
voor wat Europa is geworden. Ik ben nog steeds blij met de positie die ik
heb ingenomen. Uiteindelijk is er een formule gevonden waarin alle landen
zich konden vinden. Als ik goed luister, is dat in overgrote meerderheid ook
in deze Kamer het geval.De conclusie is dat dit verdrag beantwoordt aan het mandaat dat in de
Verklaring van Laken was geformuleerd: méér transparantie, méér
democratie en méér slagvaardigheid. Die drieslag is ook door
de heer Timmermans naar voren gebracht. De regering meent dat dit verdrag
goed is voor Europa en voor de Europese burgers. Wij zullen die visie dan
ook uitdragen in het ratificatieproces. Bovendien zijn de prioriteiten die
Nederland zich had gesteld, goed terug te vinden in het onderhandelingsresultaat.
Het verdrag is ook goed voor Nederland.De heer Van der Staaij vindt het onderhandelingsresultaat mager. Het is
maar hoe je er tegenaan kijkt. Het punt van unanimiteit financiële perspectieven
is binnengehaald. De gelijke toegang tot hoge ambten in de Europese Unie is
binnengehaald. Versterking van de rol van het Europees Parlement bij de verkiezing
van de voorzitter van de Europese Commissie is binnengehaald. Ook het punt
van geen instelling van een wetgevende raad is binnengehaald. Ten aanzien
van het Stabiliteitspact is er sprake van een duidelijke verbetering ten opzichte
van de huidige situatie. Dan zou ik niet willen zeggen dat het onderhandelingsresultaat
mager is.De heer Van der Staaij (SGP):Mijn opmerking was gerelateerd aan een aantal punten rond het Stabiliteitspact,
aan het punt van de financiële perspectieven terwijl er uiteindelijk
geen verbetering komt in de nettobegrenzingspositie en het punt van de commissarissen.
Op die drie belangrijke punten vind ik het onderhandelingsresultaat mager.
Daarmee wil ik niets afdoen aan de resultaten die de minister-president geboekt
heeft.Minister Balkenende:De regering heeft wat de samenstelling van de Commissie betreft altijd
een iets andere positie ingenomen dan de meerderheid van het parlement, maar
het resultaat van de onderhandelingen is toch alleszins verdedigbaar. Ik vind
het beslist geen mager resultaat. De minister van Buitenlandse Zaken en de
staatssecretaris van Buitenlandse Zaken zullen nog ingaan op wat juridische
aspecten.In verband met het referendum is gevraagd hoe het met de ondertekening
zit en wanneer deze kan plaatsvinden. Het gaat hier om twee dingen. Ten eerste
de vraag wanneer de ondertekening plaatsvindt. Wat ons betreft zal dat zo
snel mogelijk gebeuren, maar dat hangt af van de vraag of alles juridisch
in orde is en of alle vertalingen er zijn. Ten tweede hangt het af van de
besluitvorming van deze Kamer. In de initiatiefwet is een termijn genoemd
van 50 dagen. Die termijn is bepalend voor het moment waarop een referendum
kan worden gehouden.Voorzitter. Wij zien uit naar een verdere dialoog over Europa. Ik geloof
niet dat het euroscepticisme ons veel verder brengt. Kritische punten moet
je altijd onder ogen zien. Ik herhaal graag wat de heer Dittrich heeft gezegd,
namelijk dat de toekomst van Nederland in Europa ligt. Ik voel dat precies
zo en dat heb ik hier een- en andermaal gezegd. Wij moeten ons daarvan bewust
zijn. Wij moeten niet weglopen voor kritische punten, maar er wel oog voor
hebben dat de toekomst in Europa ligt. Het grondwettelijk verdrag dat voorligt,
is een goed verdrag. De fractie van de SP heeft wel eens gesteld: het is Nice
of niets. Zo ligt het natuurlijk niet. De fractie van de SP heeft al veel
eerder aangegeven tegen het resultaat te zijn. Ik heb overigens met waardering
kennisgenomen van de opmerking van de heer Van Bommel, dat zijn partij het
zal respecteren als een eventueel referendum leidt tot een "ja". Ik vind dat
een belangrijke handreiking van zijn kant. Ik hoop dat er in dit parlement
sprake zal zijn van een breed draagvlak. Ik hoop ook dat de Christen-Unie,
alles afwegend, toch zal kunnen komen tot een positief preadvies ten aanzien
van het grondwettelijk verdrag wanneer het wordt voorgelegd aan de Nederlandse
burger. Ik ben blij met de brede steun die er op dit ogenblik in de Kamer
bestaat. Dat geldt ook voor de fractie van de VVD. Wij hebben vorige week
een debat gevoerd waarin deze fractie heeft aangegeven hoe zij tegen zaken
aankijkt. Ik ben blij met de steun van de kant van de grootste oppositiepartij.
Ik ben blij met de steun van de fracties van het CDA en van D66. Natuurlijk
zullen niet alle accenten hetzelfde worden gelegd – zie de discussie
over de financiële perspectieven – maar uiteindelijk hebben wij
wel een resultaat weten te boeken dat in belangrijke mate tegemoetkomt aan
de Nederlandse wensen.Voorzitter. Hiermee ben ik gekomen aan het eind van mijn inbreng in eerste
termijn.De heer Herben (LPF):Voorzitter. Voor de zoveelste keer zijn twee vragen van de fractie van
de LPF niet beantwoord. Dan gaat het met name om de vraag over het streven
naar een federatief verband en over de ongelimiteerde uitbreiding van de Europese
Unie, waarbij zelfs gesproken wordt over Noord-Afrikaanse landen. In de verkiezingscampagne
is alleen GroenLinks eerlijk geweest, zeggende dat in Europa moest worden
gestemd op een Europese partner, op de Groenen. De heer Duyvendak of een van
zijn collega's riep zelfs op tot een stem op Joschka Fischer. Dat bezorgde
mij indigestie, maar dat terzijde. Ik wil graag van de minister-president
weten of hij voor een federatief Europa is zoals minister Bot voorstaat en
of hij voor uitbreiding van Europa tot over de Middellandse Zee, inclusief
Noord-Afrika, is.Minister Balkenende:Ik heb in het verleden wel geschreven over het federalisme in Europa.
Een wetenschapper van de Universiteit van Amsterdam heeft eens heel helder
aangegeven dat er ten minste vier betekenissen gehanteerd kunnen worden. Om
die reden heeft minister Bot gesproken over federalisme als een sui-generis-constructie
van Europa. Ik ben het met hem eens. Ten aanzien van de grenzen van Europa
verwijs ik naar de minister van Buitenlandse Zaken. U krijgt dus, zoals altijd,
gewoon antwoord, mijnheer Herben.De heer Herben (LPF):Mij dunkt dat het niet erg waarschijnlijk is dat de minister-president
het op het punt van het referendum met vier mogelijkheden en een sui-generis-constructie
gaat winnen.Minister Balkenende:Ik ben blij met het grote draagvlak voor het referendum in deze Kamer.De heer Van Baalen (VVD):Ik heb de minister-president in eerste termijn gevraagd hoe het zit met
de besluitvorming aangaande de Nederlandse kandidaat-eurocommissaris. Daar
heb ik nog geen antwoord op gekregen. Dat wordt natuurlijk urgent, zeker wanneer
er op korte termijn een voorzitter van de Commissie wordt aangewezen.Minister Balkenende:Ik heb antwoord gegeven op die vraag.De heer Van Baalen (VVD):Ik heb goed geluisterd.De heer Van Dijk (CDA):Wij hebben enkele vragen gesteld over de Ioannina-procedure en de informatie
aan burgers. Mag ik ervan uitgaan dat andere bewindspersonen deze vragen beantwoorden?Minister Balkenende:De Ioannina-procedure zal worden behandeld door de minister van Buitenlandse
Zaken. De staatssecretaris zal over de voorlichting spreken.Minister Bot:Mijnheer de voorzitter. Mag ik mij de eerste woorden eigen maken die de
minister-president heeft gesproken, namelijk dat het een evenwichtig en goed
resultaat is geweest. Omdat ik ervaring heb met twee andere verdragen waarbij
ik mee mocht helpen met onderhandelen, was het verrassend te zien hoe wij
nu niet alleen met twaalf of vijftien, maar zelfs met 25 lidstaten relatief
snel met een evenwichtig, nieuw en vooruitstrevend akkoord tevoorschijn zijn
gekomen. Ook in dit opzicht is voortgang geboekt. Gebleken is dat de nieuwe
toetreders geen, zoals sommigen dachten, stoorzenders of storende factoren
waren. Integendeel, zij hebben bijgedragen aan dit evenwichtige resultaat
en wel op relatief korte termijn, als ik terugkijk en zie hoe lang het geduurd
heeft voordat wij het eens werden over het Verdrag van Amsterdam of het Verdrag
van Nice. Dat stemt tot tevredenheid.De heer Van Dijk popelde om antwoord te krijgen op zijn Ioannina-vraag,
met name over de termijn. Ik wijs erop dat de Ioannina-procedure in de praktijk
slechts tweemaal is toegepast en dat nog wel op verzoek van het Verenigd Koninkrijk.
Ter geruststelling voeg ik eraan toe dat er uiteindelijk gewoon gestemd is
met gekwalificeerde meerderheid.In dit akkoord staat over de termijn precies hetzelfde als in het akkoord
van Luxemburg van 1966 en het akkoord van Ioannina van 1994 is vastgelegd,
te weten "alles te zullen doen wat binnen de mogelijkheden ligt om binnen
redelijke termijn tot een bevredigende oplossing te geraken". De Ioannina-procedure
is sinds 1994 tweemaal toegepast. In beide gevallen werd enkele maanden na
de aanvraag met gekwalificeerde meerderheid een besluit genomen. De term "redelijke
termijn" duidt er al op dat je die niet precies kunt definiëren in weken
of dagen. Het is ter beoordeling van de Raad. Dat heeft te maken met het feit
dat wij in de regel met consensus besluiten. De Europese Unie tracht een zo
breed mogelijk draagvlak te creëren voor haar besluiten. Dat betekent
dat slechts zelden gestemd wordt, ook bij gekwalificeerde meerderheid, omdat
men vindt dat alle burgers in de Europese Unie als het ware het draagvlak
moeten vormen en dat als iets bij consensus wordt besloten, men ervan uit
mag gaan dat alle regeringen dat delen.De Ioannina-procedure is dus de uitzondering op de uitzondering. Daarom
heb ik uiteengezet dat "redelijke termijn" iets is wat door de Raad en vooral
door de voorzitter van de Raad wordt bepaald. Het is belangrijk, omdat een
zekere druk wordt uitgeoefend. Je weet immers dat je op een gegeven ogenblik
moet stemmen en dat de voorzitter ernaar streeft dat bij een gewone, gekwalificeerde
meerderheid te doen. De Ioannina-procedure is een soort alarmklok. Het resultaat
dat op tafel ligt, bevredigt niet en dan moet er gezocht worden of men er
met consensus uit kan komen. Een precieze termijn kan ik daarvoor niet noemen.
Dat is ook nooit de bedoeling geweest.De heer Van Dijk heeft voorts vragen gesteld over Roemenië en Turkije.
Hij heeft gelijk als hij zegt dat er nog zeven hoofdstukken zijn. Het zijn
ook complexe hoofdstukken. Wij hebben daar met de Commissie vorige week in
Luxemburg uitvoerig over gesproken. Ik heb er ook over gesproken met mijn
Roemeense collega. Ik neem aan dat wij er ook over zullen spreken als premier
Nastase hier komt. Het is heel duidelijk dat Roemenië, zoals wij ook
bij andere landen gezien hebben, naarmate de einddatum in zicht komt, zich
bewust wordt van de noodzaak om haast te maken en zaken niet alleen op papier
over te nemen, maar ook ervoor te zorgen dat de implementatie correct is.
Ik heb de indruk dat Roemenië zich zeer wel bewust is van de situatie.
Ik zeg dat ook in het licht van het feit dat wij op het ogenblik een vierde
vrijwaringsmaatregel hebben ingevoerd, waardoor de toetreding van Bulgarije
en Roemenië met een jaar kan worden vertraagd als uit de monitoring blijkt
dat het in de praktijk toch niet helemaal goed zit met de implementatie. Ik denk
dat dit een belangrijke stok achter de deur is.Wij moeten wachten op de voortgangsrapporten van de Europese Commissie
in oktober, zowel over Bulgarije als over Roemenië. Het is bekend dat
wij de hoofdstukken met Bulgarije technisch gesproken hebben afgesloten. Dat
is met Roemenië niet het geval. Alleen al het feit dat Roemenië
een stuk achterloopt, zal een stok achter de deur zijn. Ik verwacht dat dit
land zich daardoor nog meer zal inspannen. Men beseft ook heel goed waar de
zwakke punten zitten en waar men zich een extra inspanning moet getroosten.
Daar komt die vierde vrijwaringsmaatregel nog bij, die dient als een extra
stok achter de deur. In de Europese Raad is wel gebleken dat
de lidstaten ernaar streven om de onderhandelingen aan het eind van dit jaar
af te ronden, zodat de twee kandidaat-lidstaten tegelijkertijd over de finish
kunnen gaan. Of dat zal lukken, moeten wij afwachten. Niet alleen de Commissie,
ook wij volgen bijzonder scherp wat daar aan de hand is.De Europese Raad heeft de toezegging herhaald dat de toetredingsonderhandelingen
met Turkije worden geopend indien de Raad in december 2004 op basis van een
rapport van de Commissie besluit dat Turkije aan de politieke criteria voldoet.
Er is verder vastgesteld dat Turkije goede vorderingen maakt bij het hervormingsproces.
De Raad heeft echter het belang van een goede implementatie van de wetswijzigingen
met zeer veel kracht benadrukt. Bij alle bezoeken die premier Erdogan en minister
Gül afleggen aan de lidstaten blijkt ook hoe kritisch er op het punt
van de implementatie naar dat land gekeken wordt. De Europese Raad heeft Turkije
geprezen voor de positieve en constructieve opstelling bij de pogingen van
de VN om de kwestie Cyprus op te lossen. Al met al denk ik dat dit evenwichtige
conclusies zijn. Zij lopen niet vooruit op het besluit van december en op
het rapport van de Commissie.Turkije is dus gewaarschuwd en ziet de noodzaak in om alle zeilen bij
te zetten. In dat kader past ook de uitspraak van commissaris Verheugen, met
wie wij vorige week een uitvoerig gesprek hebben gehad over deze zaak. Deze
kritische uitlatingen zijn juist bedoeld als een aansporing voor Turkije.
De Commissie constateert weliswaar dat er grote voortgang is geboekt, maar
terzelfder tijd moet vastgesteld worden dat de toepassing van de wetgeving
op een aantal punten, zoals de godsdienstvrijheid, niet is zoals wij die wensen.
Dat hebben wij in alle hardheid gezegd. Dat is keer op keer naar voren gebracht
bij de bezoeken van premier Erdogan en minister Gül aan Europa en dat
zullen wij blijven doen. Wij zullen zien wat het oordeel van de Commissie
is wanneer zij in oktober met haar rapport komt. Dan zal het oordeel geveld
worden.De heer Duyvendak heeft gevraagd of het nationale toetsingskader nog geldt.
Dat geldt inderdaad nog en dat blijft gelden. Dat geldt overigens ook voor
de NAVO en de Verenigde Naties. Het is nationaal maatgevend en dat moet ook
zo blijven. Het verdrag geeft ons de politieke verplichting om nationale beslissingen
zo snel mogelijk te nemen, maar de Unie kan ons niet dwingen. Dat is de crux
van de nieuwe opzet. Daarom geldt voor het buitenlandse beleid toch nog voor
een groot deel de unanimiteit. Je bent er dus zelf bij, maar als je je eenmaal
committeert, dan committeer je je natuurlijk ook voor het toetsingskader.
Voordat wij bijvoorbeeld kunnen toezeggen dat wij bijdragen aan een interventiemacht
van de Europese Unie en voordat wij erin toestemmen dat die tussen de 5 en
de 30 dagen paraat staat, zal een gesprek met de Kamer plaatsvinden. Dan wordt
het toetsingskader van toepassing verklaard.Een deel van het handvest is typisch juridisch en een ander deel is principieel
van aard. De opname van grondrechten is een belangrijk element van het grondwettelijk
karakter van het nieuwe verdrag. Naast het handvest is in het verdrag een
expliciete verwijzing opgenomen naar de toelichting bij het handvest. Die
toelichting biedt een helder houvast bij het onderscheid tussen afdwingbare
rechten en principes die niet direct afdwingbaar zijn. De regering meent dat
opneming van het handvest in het nieuwe verdrag een goede stap is. Ook in
de Kamer is daarvoor herhaaldelijk gepleit. Wij hadden echter hier enkele
zorgen over, omdat een ongeclausuleerde opname zou kunnen leiden tot ongebreidelde
aanspraken, bijvoorbeeld recht op werk en gratis onderwijs. Dat zou grote
budgettaire gevolgen kunnen hebben voor de lidstaten. Door de opname van een
verdragsbasis voor de toelichting bij het handvest is tegemoetgekomen aan
deze zorgen. Nederland heeft zich steeds in nauw overleg met het Verenigd
Koninkrijk sterk gemaakt voor de opname van een toelichting. Dus geen uitholling,
maar een verduidelijking. Staken is een recht en de instellingen dienen dat
recht te respecteren. Onderwijs is een principe waaraan geen rechtstreekse
rechten kunnen worden ontleend. Dat is al in 2000 bepaald bij de voorbereiding
van het handvest. Hierin zijn geen wijzigingen aangebracht. De Kamer is hierover
uitvoerig geïnformeerd bij een brief van juni 2003.De heer Duyvendak (GroenLinks):Dit is voor mijn fractie een belangrijk punt. Kan de minister in een brief
uitleggen waar het gaat om principes en waar om afdwingbaar recht? De Kamer
dient te weten welke rol het handvest precies gaat spelen.Minister Bot:Ik meen dat het helder is vastgelegd in het handvest zelf en in de toelichting
op het verdrag, maar er niets op tegen om het nog eens in een brief uiteen
te zetten.De heer Rouvoet (ChristenUnie):De positie van mensen met een handicap komt ook in het handvest terug.
De minister zou mij een plezier doen als hij in zijn brief hierop expliciet
ingaat. Dat kan namelijk van betekenis zijn voor het debat dat de Kamer nog
zal hebben met het kabinet over de Nederlandse Grondwet.Minister Bot:Ik zal dat element meenemen.De heer Duyvendak heeft nog gesproken over een referendum in geheel Europa.
Hierover is niet gesproken in het laatste stadium van de IGC, maar dit onderwerp
blijft mijn aandacht houden.Ik heb begrepen dat Spanje heeft gevraagd om een vertaling in het Baskisch.
De Commissie heeft geantwoord daartoe graag bereid te zijn als ervoor wordt
betaald. Ik neem aan dat hetzelfde antwoord zal worden gegeven op de vraag
om een vertaling in het Fries.De heer Duyvendak (GroenLinks):En wie moet dat dan betalen?Minister Bot:Ik neem aan dat de regering dat zal moeten betalen, maar ik weet niet
of zij daartoe bereid is. Daarover zou nader moeten worden gesproken.De heer Duyvendak (GroenLinks):Als het erom gaat de burger dichter bij Europa te brengen, is het van
belang dat de tekst ook in het Fries verschijnt.De voorzitter:Ja, maar dat wil niet zeggen dat u er zoveel over moet interrumperen.
De minister gaat door met zijn betoog.Minister Bot:Bovendien zijn de Friezen het Nederlands machtig. Zij kunnen dus heel
goed nagaan wat er is besloten. De heer Timmermans heeft het over de Antillen en Aruba gehad. In de verklaring
wordt onderstreept dat een eventueel initiatief voor een statuswijziging zal
worden ingediend conform het Statuut van het Koninkrijk. Frankrijk is wat
dit betreft al een stap verder voor wat betreft het eiland Mayotte. Besloten
is dat dit eiland op termijn een ultraperifeer gebied wordt. In het Koninkrijk
zijn wij nog niet zover. De commissie-Van Beuge onderzoekt de verhoudingen.
Als het rapport van deze commissie is afgerond, zal door de Nederlandse Antillen,
Aruba en Nederland worden besloten of wij als Koninkrijk kiezen voor de LGO-status
of een ultraperifere status. Ik heb hierover gesproken met de Antillen en
Aruba en zij hebben aangegeven dat zij deze beslissing op dit moment nog niet
willen nemen, omdat zij nog niet zeker waren over het hoe en wat en zij zelf
een vinger in de pap wilden houden. Verder wilden zij niet dat Nederland zelfstandig
een beslissing hierover neemt.De heer Herben heeft zowel over de "finalité" als de grenzen gesproken.
De minister-president heeft al iets gezegd over de "finalité" en mijn
interpretatie van het woord "federatie". Ik sprak overigens over een federatie
sui generis, een federatie in wording. Ik heb er verder op gewezen dat iedere
bekende federatie verschillend van aard is.Het is belangrijk dat een federatie wordt aangepast aan de situatie. Het
is niet mogelijk om het Zwitserse model op Europa van toepassing te verklaren.
Ik heb elementen genoemd die sterk in de richting van een federatie gaan:
een interne markt, een gemeenschappelijke munt, een minister van buitenlandse
zaken, een gemeenschappelijk buitenlands beleid en het streven naar gemeenschappelijk
financieel en economisch beleid.Dat zijn natuurlijk allemaal kenmerken van een langzaam maar zeker wordende
federatie. Zelfs zou je misschien kunnen beweren dat wij al een heel eind
op weg zijn. Ik heb tezelfdertijd gezegd dat deze federatie nog steeds bestaat
uit 25 nationale lidstaten met hun eigen gewoontes, geschiedenis en tradities.
Daar zullen wij heel goed rekening mee moeten houden. Dat is ook de reden
dat ik heb benadrukt dat wij heel kritisch moeten bezien wat centraal moet
worden geregeld en wat veel beter door de lidstaten zelf kan worden geregeld.
Ik denk dat dat ook een karakter is van een federatie. In Zwitserland is dat
anders geregeld dan in Amerika en ook in Spanje ligt het anders dan in België.
Ik denk dat wij met een open oog moeten kijken naar de vraag waar Europa naartoe
gaat en wat wij willen met deze Conventie. Laten wij vooral goed in het oog
houden wat de burger wil.De grenzen van de Unie. Ik denk dat ik mij het beste kan beperken tot
een citaat van de heer Solana. Hij heeft gezegd dat die grenzen zowel door
geografische als politieke overwegingen zullen worden bepaald. Ik zie het
overigens ook niet gebeuren dat landen uit Noord-Afrika of Rusland tot de
Unie zullen toetreden. Of Albanië er wel bij hoort of dat Turkije zal
toetreden, moet allemaal nog worden bezien, maar voor mij zou het dan in ieder
geval wel genoeg zijn. Nogmaals, hierover moet gemeenschappelijk worden beslist,
want uitbreiding vereist een unaniem besluit van de lidstaten.De heer Herben (LPF):Ik ben blij dat de minister zegt dat wij de Middellandse Zee niet zullen
oversteken. Als er eind dit jaar een referendum wordt gehouden, is het aan
de kiezer niet uit te leggen dat er meerdere soorten federaties zijn. Laat
staan dat men begrijpt wat de woorden "sui generis" in dit verband betekenen.
Ik wil gewoon weten of het doel samenwerking of samensmelting is. Die vraag
gaan wij namelijk voorleggen aan de burger.Minister Bot:Wij spreken nu over deze Conventie. U heeft mijn speech erbij gehaald,
maar daarover spreken wij vandaag niet. Ik zou daarover natuurlijk graag met
u van gedachten wisselen, maar wij spreken nu over het resultaat van de Europese
Raad. Dat resultaat betreft nauwere samenwerking. Andere woorden komen daar
niet in voor. Het is wel zaak om de burger uit te leggen wat er wordt gedaan,
welke richting wij uitgaan en op welke manier wij dat van plan zijn te doen.De heer Herben heeft voorgesteld om het verdrag alleen te accorderen als
tweederde van de leden van de Staten-Generaal daarmee kan instemmen. Daarover
heeft in de Kamer een interessante gedachtewisseling plaatsgevonden, maar
ik wil er ten overvloede toch ook op wijzen dat daarvoor een grondwetswijziging
is vereist. De Kamer heeft dit dus in eigen hand.Ik kom nog even te spreken over het punt dat de heer Van Bommel inbracht
inzake het referendum. Is er geen grondwet als er één "nee"
zegt? In principe wel, maar wij hebben in het geval van Ierland gezien dat
je meerdere referenda kunt organiseren. Met andere woorden: de regering kan
het nog eens en nóg eens proberen. Dat is niet verboden. Het zou best
kunnen zijn dat men net zo lang doorgaat totdat de grondwet wel is goedgekeurd.De heer Van Bommel (SP):Ik hoop toch dat de minister van Buitenlandse Zaken met het begrip dat
hij toont voor de Ierse positie op dit punt, een dergelijke procedure niet
ook in Nederland wil introduceren. Wat mij betreft wordt er bij ons maar één
keer een referendum gehouden.Minister Bot:Dat zullen wij afwachten als het zover is. Ik ben ervan overtuigd dat
de Nederlandse bevolking zich positief zal uitlaten over dit verdrag. Wij
hebben uiteengezet dat dit een stap voorwaarts is in het Europese integratieproces.
Ik weet dat u daar een andere opvatting over heeft. Ik ben vol vertrouwen
voor wat betreft het inzicht van de Nederlandse bevolking. Ik denk dat wij
het ook goed kunnen uitleggen. Laten wij niet vooruitlopen op de zaken.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Hoe kwalificeert de minister van Buitenlandse Zaken de opvatting van commissievoorzitter
Prodi, dat landen bij een negatieve uitslag van het referendum maar uit de
EU moeten stappen?Minister Bot:Dat is een opvatting van de heer Prodi die volgens mij door geen enkele
lidstaat wordt gedeeld. Ik heb gehoord dat een enkele regeringsleider die
uitspraak herhaald heeft. Ik geloof dat het niet correct is en het is ook
niet voorzien in het huidige verdrag. Je hoort je wel aan de verdragsverplichtingen
te houden. Als het nieuwe verdrag eenmaal geaccepteerd is, is het wat anders
want in dat geval kun je het zelf bepalen. Ik zou er niet voor zijn en ik
zou het zelfs fout vinden als de burger uitspreekt dat de consequentie is
dat je moet uittreden.De heer Timmermans (PvdA):Is de minister het met mij eens dat de opstelling bij de ratificatie van
een verdrag een zaak is van de Kamer? De Kamer ratificeert verdragen. De vraag
van de heer Van Bommel is dus eigenlijk een vraag aan de Kamer, namelijk wat
zij doet met de uitspraak van een referendum. De regering zal zich daar bij
neer hebben te leggen.Minister Bot:Dat is zeker. Dat is heel duidelijk. Overigens heb ik ook in mijn speech
over het Europabrede referendum gezegd dat daarna nog altijd ratificaties
volgen door de parlementen die in deze zaak het laatste woord hebben.De heer Van der Staaij (SGP):Ik kom nog even terug op die referenda. De minister zei bijna wervend:
als het een "nee" zou zijn, kun je het gewoon herhalen. Ik neem aan dat hij
dit niet wervend bedoelt. Zo'n uitspraak kan toch licht de indruk de wekken
dat het er eigenlijk niet zo toe doet wat de burgers naar voren brengen, omdat
er geen andere weg is dan uiteindelijk akkoord gaan met dit resultaat?Minister Bot:Dat heb ik ook niet willen zeggen. Er werd een theoretische vraag gesteld
en ik heb een theoretisch antwoord gegeven. Daarvoor heb ik mij laten inspireren
door wat er in Ierland is gebeurd. Inderdaad is de regel dat het parlement
kan besluiten niet te ratificeren na een negatief referendum. Uiteraard hangt
het ervan af of het een consultatief of een definitief referendum is. Ik ga
ervan uit dat het in de meeste gevallen een consultatief referendum is waarna
het parlement een besluit neemt. Daarmee neem ik aan dat het eenmalig is.
Kijkend naar Ierland heb ik alleen gezegd dat je gezien het verleden niet
uit kunt sluiten dat een regering zegt: ik waag het nog een tweede keer. Dat
is alles wat ik daarover te zeggen heb.De heer Van der Staaij heeft gevraagd naar de eindtekst. De verwachtingen
zijn dat juristen en linguïsten nog een maand of vier nodig zullen hebben
om de tekst helemaal rond te krijgen. Ik verwacht dat het ergens in de maand
november beklonken zal zijn. Wij kunnen dan een aanvang nemen met de referenda
en wat dies meer zij. Ik denk dat ik alle vragen die op mijn bordje lagen,
heb beantwoord. De staatssecretaris zal het nu van mij overnemen.De voorzitter:Ik zie dat er nog een aantal mensen wil reageren. Ik stel voor, dat zij
eerst de antwoorden van de staatssecretaris afwachten voordat zij vragen herhalen
die nog niet zijn beantwoord. Ik geef alleen gelegenheid om een korte vraag
te stellen naar aanleiding van iets waar wel op ingegaan is.De heer Timmermans (PvdA):De minister gaat er voetstoots van uit dat alleen de uiteindelijke teksten
in een referendum aan de bevolking kunnen worden voorgelegd. Ik vind dat geen
uitgemaakte zaak. Wij kunnen best het referendumtraject inslaan op basis van
de akkoorden die nu zijn gesloten. Dat is volgens mij aan de Kamer en niet
aan het kabinet.Minister Bot:Dat lijkt mij niet verstandig. Het lijkt mij beter om te wachten tot de
definitieve tekst op tafel ligt. U zult immers moeten toegeven dat wij nu
te maken hebben met het ontwerpverdrag zoals wij dat allemaal keurig hebben
liggen, plus alle veranderingen die er donderdag en vrijdag in zijn aangebracht.
Dan is het ook voor de overzichtelijkheid voor de burger en voor de begrijpelijkheid
van deze hele tekst beter dat wij afwachten tot er een geharmoniseerde en
geaccordeerde tekst ligt. Dat lijkt mij de verstandige route. Zo lang duurt
dat niet meer, als u in beschouwing neemt dat de zomervakantie er nog tussen
zit. Ik zie de mensen niet op het strand deze tekst lezen, hoe interessant
hij ook is.De heer Van der Staaij (SGP):Als daar nog een maand of vier voor nodig is, betekent dat ook dat er
in feite nog bepaalde punten zijn waarvan je maar moet afwachten of er wel
weer zo gemakkelijk eenstemmigheid over zou komen. Gaat het om meer dan een
technisch proces of is het echt alleen een technisch proces?Minister Bot:Het is uitsluitend een technisch proces. Er mag nu niet meer aan de tekst
gekomen worden. U begrijpt dat de tekst vertaald moet worden in alle talen
en daarbij wil men erop toezien dat de woorden een gelijke betekenis, strekking
en diepgang hebben. Dat is een heel karwei, dat weet ik uit ervaring. Er moet
voor gezorgd worden dat wat er in het Fins staat, dezelfde betekenis heeft
als wat er in het Grieks staat. Daarvoor zijn die vier maanden nodig.Staatssecretaris Nicolaï:Voorzitter. Ik heb nog een enkele vraag voor mij liggen die onbeantwoord
is en waar ik graag op reageer. De heer Van Dijk had een vraag over de wijzigingsmogelijkheden
van het zogenaamde derde deel, dus het beleidsdeel en niet het meer constitutionele
deel van het conceptverdrag. Nederland heeft er altijd aan gehecht –
dat geldt voor de regering net zo goed als voor de Kamer – dat er een
mogelijkheid komt om dat deel gemakkelijker te wijzigen dan de volledige IGC.
Voor wijziging van de rest van het verdrag is, zoals u weet, de regeringsconferentiemethode
nodig. Dat is ons gelukt, kan ik hem melden. Op dat punt is er geen wijziging
gekomen in de eerdere situatie. Het is makkelijker om het beleidsdeel te wijzigen.
Dat kan bij unanimiteit door de Europese Raad en wel met instemming van het
nationale parlement – dat moet u als Kamer toch wel aanspreken –
en zonder een volledige regeringsconferentie over een conventiemethode.De heer Herben heeft gesproken over de behoefte aan een tweederde meerderheid.
Ik denk dat dit niet zozeer aan de regering is, maar het staatsrecht werd
al adequaat door de heer Van der Staaij verwoord: als er geen sprake is van
strijd of mogelijke strijd met onze eigen Grondwet, dan geldt geen tweederdeprocedure
en alleen in het genoemde geval wel. Het is standaard – dat weet de
heer Herben ook – dat dit soort verdragen altijd al boven onze eigen
Grondwet gaan. Vandaar de extra drempel als het gaat om een mogelijke strijdigheid.
Ik kan in dat verband melden dat wij natuurlijk van onze kant heel zorgvuldig
kijken of er sprake zou kunnen zijn van enige spanning met onze huidige, eigen
Grondwet. Wij hebben daar al eerder naar gekeken, maar dat wordt opnieuw zorgvuldig
bekeken. Ook de Raad van State zal ernaar kijken. Onze eerste indruk is dat
er geen sprake zal zijn van strijdigheid.De heer Van Dijk (CDA):Ik zat nog even te kauwen op het antwoord dat de staatssecretaris mij
gaf. Uit zijn antwoord leid ik af dat wij nog niet alle wijzigingsvoorstellen
hebben gekregen. Wij hebben een document gekregen, waarin de belangrijkste
punten aangegeven zijn, maar als het bijvoorbeeld gaat over wijzigingen in
deel III en de manier waarop dat deel gewijzigd zou kunnen worden, hebben
wij nog geen definitieve tekst gekregen. Wil de staatssecretaris zo snel mogelijk
aangeven welke wijzigingen er in zijn totaliteit doorgevoerd zijn, zodat wij
daar kennis van kunnen nemen?Staatssecretaris Nicolaï:Ik zal er alles aan doen om dat zo snel mogelijk volledig te laten doen.
Naar mijn stellige overtuiging was dat al het geval, maar ik zal het onmiddellijk
bekijken en mocht mijn veronderstelling niet juist blijken, dan krijgt u die
informatie onmiddellijk nagezonden.De heer Herben voerde nog een ander punt aan, namelijk Kroatië en
meer in het algemeen de toetredingsdiscussie. Hij verwees naar een opmerking
van mij over het belang van een stapsgewijze benadering. Ik vind dat de conclusie
die wij getrokken hebben in de Europese Raad ten aanzien van het toetredingsproces
van Kroatië, keurig recht doet aan de strikte positie die wij als regering
hebben en houden en die wij ook nationaal en internationaal steeds weer uitdragen,
namelijk dat de uitbreidingsprocedure altijd én zorgvuldig én
stap-voor-stap én individueel beoordeeld plaats dient te vinden. Er
zal ook na ons voorzitterschap geen sprake zijn van halsoverkop beginnen met
onderhandelingen met Kroatië. De Commissie verwacht dat er ongeveer vijf
jaar nodig is voor de onderhandelingen met Kroatië. De afspraken ten
aanzien van Bulgarije, Roemenië en Turkije doen ook recht aan de principiële
houding die de Nederlandse regering altijd heeft uitgedragen.De heer Herben (LPF):U hebt eerder in de media verklaard dat toetreding van Kroatië wordt
bemoeilijk doordat wij onze handen al vol hebben aan de tien nieuwe lidstaten
en straks ook aan Turkije. Ik vond dat een vreemde opmerking. Het is alsof
de eerste persoon die je ontmoet ook degene is met wie je gaat trouwen. Ik
vond het wat vreemd dat Turkije de oudste rechten kreeg ten koste van Kroatië.Staatssecretaris Nicolaï:Dat is al de tweede keer dat u over trouwen spreekt, eerst met de caissière
en nu met Turkije.Ik heb zeker nooit gezegd dat het algemene uitbreidingsproces mag worden
aangewend om bepaalde landen te benadelen. Daar is geen sprake van. Het zou
ook in strijd zijn met het principe dat de situatie per land aan de hand van
de voortgang in dat land wordt beoordeeld. Dat neemt niet weg dat het zogenaamde
absorptievermogen van de EU zelf ook een aspect in de uitbreidingsdiscussie
is. Het mag echter niet als excuus worden gebruikt om bepaalde landen een
tijdje langer buiten de deur te houden.Alle woordvoerders hebben gesproken over de betrokkenheid van de burger
in relatie tot dit verdrag en met het oog op de laatste verkiezingen voor
het Europees Parlement. De heer Van Dijk vroeg wat ik mij heb voorgenomen
ten aanzien van het informeren van burgers over dit nieuwe verdrag. Het verdrag
is al te lezen op de verschillende beschikbare internetsites. Wij willen uiteraard
meer. De regering beraadt zich erop hoe zij de burger goed en zorgvuldig kan
informeren, ook in verband met de voorbereiding van een te houden referendum.
Wij doen dat zorgvuldig. Ik denk dat de Kamer daar ook een belangrijke rol
in speelt. Die is immers in feite initiatiefnemer van dit referendum. Er zal
natuurlijk met een nodig evenwicht en met de nodige balans informatie aan
de burger gegeven moeten worden. Daar zullen wij voor zorgen. Wij komen daar
ongetwijfeld nader over te spreken.Er is terecht door vrijwel iedereen gewezen op het verheugende van dit
resultaat, al was het maar tegen de achtergrond van de opkomst bij de verkiezingen
voor het Europees Parlement. Die was immers teleurstellend, met name in de
nieuwe lidstaten. Daar was de opkomst gemiddeld ongeveer 28%. Dat was een
teleurstelling gezien het enthousiasme voor en het historische belang van
de eenwording rond 1 mei. Wij hebben in Nederland wel een positieve ontwikkeling
geconstateerd. Wij hebben na dertig jaar teruggang van opkomstpercentages
met een absoluut dieptepunt van minder dan 30% in 1999 nu in één
keer een verhoging gezien naar bijna 40%. Dat is natuurlijk niet genoeg, maar
het is een zodanige kentering dat de stijging niet kan worden beschouwd als
een tijdelijke opleving. Uit deze uitslag blijkt ook dat de manier waarop
wij in Nederland bezig zijn met Europa beter aansluit bij de burger.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voordat te makkelijk de indruk ontstaat dat u en ik het eens zijn dat
het verheugend is dat dit resultaat is bereikt na deze verkiezingen, wil ik
opmerken dat ik het tegenovergestelde heb beweerd. U trekt mij nu iets te
makkelijk naar u toe. Ik vroeg of het gelet op de verkiezingen en de scepsis
in de nieuw toetredende landen niet eerder deceptie zal zijn dat het eerste
dat zij van de EU merken weer een document is met ingewikkelde formuleringen
waaraan lange onderhandelingen vooraf zijn gegaan. U bent er juist verheugd
over dat dit resultaat is behaald na de verkiezingen.Staatssecretaris Nicolaï:Deze verheldering is goed. Het was mij echter wel duidelijk. Ik bedoelde
dat het op zich een goed signaal is dat wij het met alle 25 leden eens hebben
kunnen worden na die tegenvallende verkiezingen. Men kan uiteraard van mening
verschillen over de inhoud.De heer Timmermans wees er terecht op dat de nieuwe manier waarop wij
met Europa bezig zijn tot een eerlijker debat leidt. Hij wijst ook terecht
op beide kanten. Wij hebben misschien enkele decennia te veel de rooskleurige
kant naar voren gehaald. Daar trappen mensen niet meer in. Wij moeten echter
ook in de discussie niet doorslaan naar de sceptische en negatieve afschuifkant.
Laten wij hopen dat wij de manier waarop wij de afgelopen maanden hebben gesproken,
vast kunnen houden. Er is door de Europese Raad stilgestaan bij dit probleem.
Nederland heeft het op verzoek van de Europese Raad op zich genomen om met
alle bewindspersonen voor Europese zaken bijeen te komen om te spreken over
concrete voorstellen en maatregelen die aan de Europese Raad kunnen worden
voorgelegd.Tot slot. Wij hebben nu in feite gesproken over betere mogelijkheden tot
besluitvorming. Uiteindelijk is dit natuurlijk nooit genoeg
om de burger werkelijk bij Europa te betrekken; het is meer dan terecht dat
een paar woordvoerders dit gezegd hebben. Uiteindelijk zal de echte betrokkenheid
van de burger toenemen als wij erin slagen minder over procedures en meer
over de problemen van de burger te spreken en meer te laten zien dat Europa
de aangewezen instantie is om sommige problemen op te lossen en dat dit ook
lukt. Pas dan ontstaat er een echt commitment en ik ben ervan overtuigd dat
Europa met dit nieuwe verdrag, met de betere mogelijkheden om tot goede besluiten
te komen ook betere besluiten zal nemen en aan de burger zal laten zien dat
Europa een meerwaarde heeft.De heer Van Baalen (VVD):Voorzitter. De heer Timmermans is een warme persoonlijkheid en hij gaf
daarvan blijk toen hij de regering complimenteerde. Ik wil hem bijvallen,
nu alle antwoorden zijn gegeven. De regering heeft een uitstekende inzet getoond
en een goed resultaat behaald. Een compliment is dus op z'n plaats.De heer Herben (LPF):Voorzitter. Het kabinet heeft mij er niet van overtuigd dat een meerderheid
van tweederde in de Staten-Generaal onnodig zou zijn voor de invoering van
een grondwettelijk verdrag. Het belang hiervan vind ik zo groot dat ik er
een motie over wil indienen. Ik wijs er nog op dat in de periode tot 2007
de Kamers sowieso een andere samenstelling zullen krijgen, dus het is zelfs
mogelijk om nog vóór 2009 een wijziging in de Grondwet aan te
brengen om dit mogelijk te maken.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat ondertekening van het grondwettelijk verdrag een fundamentele
politieke aangelegenheid betreft, met ingrijpende gevolgen op vele terreinen
voor zowel politiek als samenleving; overwegende dat er in een dergelijke situatie sprake dient te zijn van
een zo breed mogelijk draagvlak binnen het parlement;verzoekt de regering, te bevorderen dat voor goedkeuring van het grondwettelijk
verdrag en vergelijkbare verdragen in de toekomst een tweederde meerderheid
in beide Kamers noodzakelijk is,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Herben. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 253(21501-20,29213).De heer Rouvoet (ChristenUnie):Op het gevaar af dat wij de discussie overdoen, vraag ik u toch of het
wel correct is om de Kamer een beroep op de regering te laten doen om te bevorderen
dat de Kamer iets aanneemt met een tweederde meerderheid, terwijl dit in ieder
geval nog niet voortvloeit uit de Grondwet en daarmee mogelijk zelfs op gespannen
voet staat. De minister van Buitenlandse Zaken heeft gezegd dat dan toch eerst
de Grondwet zou moeten worden gewijzigd; de staatssecretaris heeft hetzelfde
gezegd. Waarom stelt u nu deze vraag over de stemprocedure? Het is misschien
ook een vraag aan u, voorzitter, maar ik heb er in ieder geval een beetje
moeite mee om deze motie te laten passeren zonder deze kanttekening.De heer Herben (LPF):Na deze korte gedachtewisseling heb ik in ieder geval dringend behoefte
aan een goed juridisch advies van het kabinet en van de Raad van State. Vandaar
de formulering "verzoekt, te bevorderen". Ik wil zeker weten dat Nederland
op termijn geen kat in de zak zal blijken te hebben gekocht. Het huidige regeringsbeleid
is dat het pas nodig is om te streven naar een tweederde meerderheid als het
letterlijk in strijd is met de Grondwet. Maar zo hebben wij bijvoorbeeld ook
de euro ingevoerd, omdat het nergens in de Grondwet verboden wordt dit te
delegeren aan een hoger orgaan, in dit geval aan Europa. Wij weten gewoon
niet wat er voor ons in het vat zit, dus het is belangrijk dat de regering
onderzoekt wat de haken en ogen zijn. Wat zou er ook tegen zijn?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Misschien mag ik een voorstel doen. Ik ben het niet eens met de redenering
van de heer Herben, maar dat is nu even niet belangrijk. Ik wil voorkomen
dat wij hier straks constitutioneel merkwaardige moties in stemming brengen.
Op zijn minst zou de heer Herben zijn motie zo kunnen wijzigen dat hij aan
het Presidium vraagt, nut en noodzaak van die procedure na te gaan of te onderzoeken.
Ik formuleer het dan even uit de losse pols. Ik zou het onjuist vinden als
de Kamer aan de regering vraagt, iets te regelen of te bevorderen voor onze
stemprocedure. Kunnen wij met dit voorstel verder komen en constitutionele
uitglijders vermijden?De voorzitter:Deze benadering van de heer Rouvoet lijkt mij een procedureel meer correcte
benadering dan een verzoek aan de regering. Ik vraag de heer Herben om de
motie aan het Presidium of aan de Kamer te richten.De heer Herben (LPF):Nee. Dit land wordt geregeerd door de regering en de Kamer controleert.
De opmerkingen van het kabinet hebben mij niet overtuigd. Ik heb geen zin
om hier in een juridisch steekspel te belanden. De LPF is zeker niet politiek
correct wat dat betreft. Ik vind het van het grootste belang. Ik begrijp niet
wat wij te verbergen hebben. Wij verzanden in politieke discussies. Als een
grondwetswijziging in dit land twee keer twee Kamers van de Staten-Generaal
moet passeren, moeten wij bij een zo belangrijk Europees verdrag als het Europese
grondwettelijk verdrag toch ten minste de bereidheid hebben om te vragen dat
tweederde van de Kamer zich daarvoor uitspreekt. Dan moeten wij niet wegvluchten
in juridische constructies. Als er belemmeringen zijn, is het aan de regering
om die op te lossen.De voorzitter:Ik ga verder niet met u in discussie. De motie zal worden rondgedeeld.
Verder behoef ik niet te herhalen wat ik heb gezegd.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter. Ik heb in eerste termijn gesproken over de gekozen werkwijze
om te komen tot een grondwettelijk verdrag via de Conventie.
Volgens mij valt over die Conventie wel meer te zeggen dan de regering in
haar beantwoording heeft gedaan. Ik zou daarover graag nader in debat gaan
met de regering.De regering heeft aangegeven dat er een evaluatie kan komen, indien de
Kamer dat wenst. Ik stel voor dat de Kamer die wens dan ook uitspreekt. Vandaar
de volgende motie.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat de regering van mening is dat de Conventie een belangrijke
rol heeft gespeeld bij de totstandkoming van het Europese grondwettelijk verdrag;constaterende dat het uiteindelijke resultaat op een aantal onderdelen
afwijkt van het door de Conventie uitgewerkte voorstel;van mening dat nader onderzoek van het gevolgde traject wenselijk is;verzoek de regering, te komen tot een integrale evaluatie van de gevolgde
procedure en het uiteindelijke resultaat,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Van Bommel. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 254(21501-20,29213).De heer Timmermans (PvdA):Dit is toch een vraag die de heer Van Bommel aan de Kamer zelf moet stellen.
De Kamer was zelf vertegenwoordigd in de Conventie. Het is een vraag die niet
alleen aan de regering moet worden gesteld. Ik stel nogmaals vast dat de fractie
van de SP gedurende de Conventie niet één keer belangstelling
had voor wat de Kamer...De voorzitter:Dat heeft u al een keer gezegd.De heer Van Bommel (SP):Ik heb er ook al op gereageerd.De voorzitter:Dat gaan wij niet herhalen. U kunt wel reageren op het eerste gedeelte
van de interruptie.De heer Van Bommel (SP):Daar wil ik natuurlijk wel op ingaan. Het is mede aan de regering, die
ook een vertegenwoordiger in de Conventie had, om met een evaluatie te komen.
Dat door de Kamer opmerkingen worden gemaakt over het deel waarvoor de Kamer
verantwoordelijk was, lijkt mij logisch in zo'n debat. Ik vraag de regering
om van haar kant, dat toetsend aan het uiteindelijke resultaat, met die evaluatie
te komen. Volgens mij kan men daar niet tegen zijn.Minister Balkenende:Mijnheer de voorzitter. Ik dank de heer Van Baalen voor de complimenten
die hij heeft uitgesproken in de richting van het kabinet voor de onderhandelingen.
Ik stel dat zeer op prijs.Ik behoef niet meer op de inhoudelijke zaken in te gaan. Er liggen wel
twee moties.De eerste motie is van de heer Herben. In deze Kamer is nu goed gewisseld
dat hier een aantal constitutionele aspecten aan de orde zijn. De heer Rouvoet
heeft daarover opmerkingen gemaakt. Gegeven hetgeen de minister van Buitenlandse
Zaken hierover heeft gezegd, moet ik zeggen dat het kabinet, wanneer het wordt
gevraagd om een oordeel over deze motie, op grond van verschillende argumenten
aanvaarding van deze motie ontraadt.De heer Van Bommel spreekt in zijn motie over een evaluatie van de methode
van de Conventie. Ik wil er het volgende over zeggen; het bleek ook een beetje
uit de opmerking van de heer Timmermans. Het is een zaak van de Kamer zelf
om aan te geven wat men al dan niet wil. Wij hebben, eerlijk gezegd, geen
behoefte aan een evaluatie. Om die reden laat ik het oordeel over deze motie
aan de Kamer, om te horen hoe de Kamer daar tegenaan kijkt. Ik heb zelf aangegeven
hoe wij tegen de zaak aan kijken. Met de heer Timmermans ben ik van mening
dat het grondwettelijk verdrag er waarschijnlijk niet zou zijn geweest als
wij niet deze methode hadden gevolgd, want dan had je veel lastiger zaken
gehad uit hoofde van draagvlak. Wat dat betreft is er aan onze kant niet direct
aanleiding om te zeggen dat er een evaluatie moet komen. Ik denk echter dat
de Kamer hierbij zelf moet aangeven hoe zij tegen een en ander wil aan kijken.
Als de Kamer daar behoefte aan heeft, zullen wij uiteraard ons steentje bijdragen
aan die discussie, maar voor ons is er niet direct een behoefte aan een dergelijke
evaluatie. Ik denk dat wij dit het beste aan het oordeel van de Kamer zelf
overlaten.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, aanstaande dinsdag over de moties te stemmen.Daartoe wordt besloten.De voorzitter:Ik schors de vergadering nu tot 14.35 uur. Dan is er een regeling van
werkzaamheden en vervolgens behandelen wij het verslag van de commissie voor
het Onderzoek van de Geloofsbrieven over de benoeming van de Nederlandse europarlementariërs.
Daarna moet ik tot mijn spijt de vergadering tot ongeveer 17.00 uur schorsen
vanwege de agenda's en beschikbaarheid van bewindslieden.De vergadering wordt van 13.50 uur tot 14.35 uur geschorst.De voorzitter:De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd.Ik geef het woord aan mevrouw Kalsbeek tot het uitbrengen van verslag
namens de commissie voor het Onderzoek van de Geloofsbrieven in verband met
het onderzoek van de geloofsbrieven van de nieuwe leden van het Europees Parlement.Mevrouw Kalsbeek (voorzitter van de
commissie):Voorzitter. Er zijn 27 geloofsbrieven in handen van de commissie gesteld.
Voorts heeft de commissie het proces-verbaal van de zitting van het Centraal
Stembureau op 15 juni 2004 ontvangen. In dat proces-verbaal is de uitslag
vastgesteld van de verkiezing van de leden van het Europees
Parlement, ingevolge de stemming die is gehouden op donderdag 10 juni
2004.De processen-verbaal betreffende stemming en stemopneming voor het Europees
Parlement zijn in opdracht van de commissie hier in de Kamer nauwgezet en
snel nagezien. De commissie wil graag haar dank uitspreken aan allen uit het
ambtelijk apparaat die daaraan hebben bijgedragen. Uit de controle is niet
gebleken van zodanige bezwaren of fouten dat er twijfel hoeft te bestaan over
de uitslag.Via de processen-verbaal heeft de commissie weer kennis kunnen nemen van
een groot aantal opmerkingen en voorvallen. Soms gaat het om details die,
als zij niet worden gecorrigeerd, tot groter ongenoegen bij kiezers kunnen
leiden of de betrouwbaarheid van de stemming zouden kunnen gaan aantasten.
Een uitgebreid overzicht is opgenomen in het verslag dat de commissie heeft
opgesteld en waarvan ik u verzoek het als noot aan de Handelingen toe te voegen.(Het volledige verslag is opgenomen aan het eind van deze editie.)1Mevrouw Kalsbeek (voorzitter van de
commissie):Enkele van deze opmerkingen wil ik graag hier onder uw aandacht brengen.Een positief signaal is het feit dat het aantal klachten over de slechte
vindbaarheid, bereikbaarheid en toegankelijkheid van stembureaus, in het bijzonder
voor gehandicapten en ouderen, duidelijk afneemt. Het behoort uiteraard bij
de voorbereidingen van verkiezingen een punt van aandacht te blijven, maar
men is kennelijk op de goede weg. Over de inrichting of locatie van stembureaus
kwamen ditmaal wel andersoortige klachten binnen. In stemdistrict Achtkarspelen
9 beklaagde een kiezer zich over het feit dat dit stembureau in een kerkelijk
centrum is ingericht. Onder meer in Geldrop-Mierlo 13 en in Amsterdam 149
beklaagden kiezers en leden van de stembureaus zich over de (rommelige) inrichting
van het stembureau en over de activiteiten die gedurende de dag in vrijwel
dezelfde ruimte plaatsvonden: informatiebijeenkomsten, bingospellen en harmonierepetities.Het aantal stemmachines dat gedurende de verkiezingsdag storingen vertoonde,
bleek ditmaal klein, maar aan het einde van de dag openbaarden zich met name
in Den Haag op enkele stembureaus problemen met het printen van het proces-verbaal.
De controle vooraf van de machines behoort dus een punt van aandacht te blijven.
Deze noodzaak van zorgvuldige controle vooraf kwam in het bijzonder in de
stemdistricten Eindhoven 57 en 58 aan het licht, waar de beide stemmachines
onderling verwisseld bleken te zijn. De kiezers van district 57 hebben nu
op stemmachine 58 gestemd en omgekeerd. Voor de uitslag is deze vergissing
niet van belang, maar de organiserende gemeente en de leden van beide stembureaus
had deze vergissing moeten opvallen!Van ernstige slordigheid is in alle ongeveer tienduizend nagekeken processen-verbaal
slechts in een beperkt aantal gevallen sprake. Wel dringt de commissie erop
aan dat de stembureaus de telstroken van stemmachines onverbrekelijk hechten
aan het proces-verbaal conform het wettelijk voorschrift. Nu leverde één
gemeente (Gorinchem) in het geheel geen telstroken van de stembureaus aan,
waardoor de controle ernstig werd belemmerd. De totaalresultaten van deze
gemeente, gevoegd bij de processen-verbaal van de afzonderlijke stembureaus
van die gemeente, gaven de commissie echter voldoende zekerheid over de betrouwbaarheid
en juistheid van de uitslag.Een nieuw en ernstig verschijnsel dat de commissie niet is ontgaan en
haar zorgen baart, is de agressie die leden van stembureaus soms ontmoeten.
Dit verschijnsel varieert van een hinderlijke vorm van kattenkwaad waarbij
de aanwijzingsbordjes voor het stembureau worden verhangen (Den Bosch 46)
tot ernstiger vormen. Zo moesten de leden van stembureau Harderwijk 18 zich
verbaal agressief gedrag laten welgevallen. In stemdistrict Den Bosch 560
werden ingeleverde oproepkaarten van de tafel van het stembureau gegrist en
verscheurd. In stemdistrict Rotterdam 38 werden de leden van het stembureau
beledigd en met een mes bedreigd. Daarop is hulp van de politie ingeroepen.
Overigens heeft de politie van Rotterdam in het genoemde geval adequaat gereageerd
en dat stemt tot tevredenheid. De commissie maakt nadrukkelijk melding van
deze voorvallen zodat gemeenten hiervan kennis kunnen nemen en hierop kunnen
anticiperen. Zij kunnen bijvoorbeeld leden van stembureaus informeren over
wat hen te doen staat indien zij zich geconfronteerd zien met geweldgebruik.In stemdistrict Arnhem 49 meldde zich een kiezer met een oproepkaart die
zij wenste in te leveren vanwege het feit dat zij ook voor de verkiezingen
in Italië voor het Europees Parlement een oproep had ontvangen en daar
gebruik van wilde maken. Het zal duidelijk zijn dat deze kiezer, indien zij
deze misslag niet zelf had gemeld, eenvoudig tweemaal had kunnen stemmen.
De gemeenten dienen bij de controle van het kiesregister hierop alert te zijn
teneinde deze dubbelingen te voorkomen. Ook anderszins is de actualiteit van
het kiesregister een onderwerp dat de voortdurende aandacht van de gemeenten
behoeft, zodat niet alleen verhuizingen snel worden verwerkt, maar ook voorkomen
wordt dat er pijnlijke vergissingen worden begaan waarbij op naam van personen
die reeds geruime tijd zijn overleden, toch een oproepkaart wordt verzonden.Resumerend: onze commissie is niets gebleken van omstandigheden, welke
aanleiding zouden geven om te twijfelen aan de juistheid van de aantallen
uitgebrachte stemmen, zoals deze door het Centraal Stembureau zijn vastgesteld.
De nalezing van het proces-verbaal van de zitting van het Centraal Stembureau
geeft onze commissie ook geen aanleiding tot het maken van opmerkingen. Het
is onze commissie gebleken, dat voor allen die door het Centraal Stembureau
tot lid van het Europees Parlement benoemd verklaard zijn, die verklaring
terecht is geschied.Alle benoemden hebben binnen de daartoe gestelde termijn meegedeeld dat
zij hun benoeming aannemen. Uit de omstandigheid, dat een aantal benoemden
al lid van het Europees Parlement is of is geweest, blijkt dat zij de vereiste
leeftijd hebben bereikt. Dat blijkt ook uit de stukken, gevoegd bij de geloofsbrieven
van de overige benoemden. Voorts blijkt uit een verklaring van alle benoemden,
dat zij geen betrekkingen bekleden welke onverenigbaar zijn met het lidmaatschap
van het Europees Parlement. Verder is aan de commissie ten aanzien van geen
van hen gebleken van enige omstandigheid, die hun Nederlanderschap
of hun nationaliteit van één van de andere lidstaten van de
Europese Unie in twijfel zou moeten doen trekken. Ook hebben wij geen omstandigheid
aangetroffen ten gevolge waarvan zij van het kiesrecht uitgesloten zouden
zijn op grond van artikel 54 der Grondwet of een vergelijkbare regeling in
één van de andere lidstaten van de Europese Unie. De commissie
stelt daarom vast, dat (op grond van de nationale wettelijke bepalingen) de
volgende tot lid van het Europees Parlement benoemden als zodanig kunnen worden
toegelaten (in alfabetische volgorde): B. Belder te ApeldoornM.J. van den Berg te AmsterdamM. Berman te Sergy (Frankrijk)J. Blokland te Capelle a/d IJsselE. Bozkurt te ZaandamP.K.T.J. van Buitenen te BredaK.M. Buitenweg te AmsterdamH.C.J. van den Burg te AmsterdamD.J.M. Corbey te HaarlemL. Doorn te WassenaarC.M.P.S. Eurlings te Valkenburg a/d GeulE. de Groen te BennekomJ.A. Hennis-Plasschaert te AmsterdamS.H. in 't Veld te Brussel (België)J.J. Lagendijk te
Brussel (België)K.T. Liotard te BorculoA.J. Maat te
PaterswoldeJ. Maaten te Rijswijk (ZH)A.J.M. Manders te AstenM.J.T. Martens te NijmegenE. Mastenbroek te AmsterdamE.T.M. Meijer te RotterdamJ. Mulder te MeppelL.J.J.
van Nistelrooij te NulandM.G.H.C. Oomen-Ruijten te MaasbrachtJ.M. Wiersma te LeidenC.M. Wortmann-Kool te ZeistDe commissie stelt de Kamer voor, dit te berichten aan de voorzitter van
het Europees Parlement en aan de benoemden. Zoals gebruikelijk stelt de commissie
voor, een afdruk van haar rapport aan de minister en aan de vaste commissie
voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties toe te zenden ter kennisname.De voorzitter:Ik dank de commissie voor haar verslag en stel voor, dienovereenkomstig
te besluiten.Daartoe wordt besloten. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20032004-5555-5587.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl