Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen en enkele andere wetten met het oog op de instelling van plusregio's (Wijzigingswet Wgr-plus) (29532) en het wetsvoorstel Wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen in verband met de afschaffing van de verplichte bundeling en integratie van gemeenschappelijke regelingen en daarmee samenhangende wijzigingen (27008)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2004-2005, pag. 1857-1873

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

16-12-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

nr. 28, pagina 1857-1873

25-11-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29532Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 27008Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemming over een motie, ingediend bij de behandeling van de begroting van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, te weten de motie-Van der Ham over de walvisjacht (29800 XIV, nr. 49)Pagina 1856-1857
Behandeling van de Planologische Kernbeslissing Tweede Structuurschema Militaire Terreinen (SMT-2) (28114), en van de motie-Vos over een alternatieve locatie buiten de Vogel- en Habitatrichtlijngebieden (28114, nr. 7) en de motie-Vos over de interpretatie van artikel 6 van de Habitatrichtlijn (28114, nr. 8)Pagina 1873-1875
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet werk en bijstand in verband met het verlenen van een financiële tegemoetkoming aan personen die een ouderdomspensioen op grond van de AOW ontvangen, alsmede in verband met enige aspecten van de financieringssystematiek (29850), en over de motie Bruls/Noorman-den Uyl over de tegemoetkoming aan AOW-gerechtigden (29850, nr. 10) en de motie-Koser Kaya over het uitkeren van inkomenstoeslagen door de SVB (29850, nr. 11)Pagina 1852-1852
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (donderdag 25 november 2004)Pagina 1917-1918
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de loonbelasting 1964, de Wet inkomstenbelasting 2001, de Wet op de vennootschapsbelasting 1969, de Wet arbeid en zorg en van enige andere wetten (Wet aanpassing fiscale behandeling VUT/prepensioen en introductie levensloopregeling) (29760)Pagina 1814-1844
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Gemeentewet in verband met de afschaffing van de lokale lastenverlichting van EURO 45,38 (29701)Pagina 1846-1848
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2005 (29800 X), en van de motie Aasted Madsen-van Stiphout c.s. over een onderscheiding voor deelnemers aan VN-missies waarvoor de Nobelprijs is uitgereikt (29800 X, nr. 20), de motie-Eijsink/Veenendaal over introductie van het "up-or-out-systeem" in het personeelsbeleid (29800 X, nr. 21), de motie-Eijsink/Veenendaal over het opstellen van een Veteranennota (29800 X, nr. 22) en 4 andere motiesPagina 1875-1917
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen en enkele andere wetten met het oog op de instelling van plusregio's (Wijzigingswet Wgr-plus) (29532) en het wetsvoorstel Wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen in verband met de afschaffing van de verplichte bundeling en integratie van gemeenschappelijke regelingen en daarmee samenhangende wijzigingen (27008)Pagina 1857-1873
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Luchtvaartwet in verband met wijziging van de heffingen voor de luchthaven Schiphol (29378)Pagina 1848-1851
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs vanwege overheveling taak en budget voor aanpassingen in onderwijshuisvesting van gemeente naar school, alsmede wijziging van die wet, de Wet op het primair onderwijs en de Wet op de expertisecentra met het oog op het jaarlijks bedrag voor huisvestingskosten van andere dan gemeentelijke of niet door de gemeente in stand gehouden scholen (29687), en over de motie-Roefs/Vergeer over een rapportageplicht van scholen aan gemeenten (29687, nr. 9)Pagina 1851-1852
Regeling van werkzaamheden (donderdag 25 november 2004)Pagina 1844-1846
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Luchtvaartwet in verband met wijziging van de heffingen voor de luchthaven Schiphol (29378)Pagina 1856-1856
Presentie en opening (donderdag 25 november 2004)Pagina 1813-1813
Noot bij pag. 1875: antwoorden op vragen gesteld in eerste termijn van behandeling begroting ministerie van Defensie voor 2005Pagina 1919-1924
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de loonbelasting 1964, de Wet inkomstenbelasting 2001, de Wet op de vennootschapsbelasting 1969, de Wet arbeid en zorg en van enige andere wetten (Wet aanpassing fiscale behandeling VUT/prepensioen en introductie levensloopregeling) (29760), en over 6 motiesPagina 1852-1856
Behandeling van het wetsvoorstel Regels ten aanzien van het veilig laden en lossen van zeeschepen (Wet laden en lossen zeeschepen) (29713), het wetsvoorstel Wijziging van de Scheepvaartverkeerswet, de Wet voorkoming verontreiniging door schepen en de Wet op de economische delicten in verband met de implementatie van richtlijn nr. 2002/59/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 27 juni 2002 betreffende de invoering van een communautair monitoring- en informatiesysteem voor de zeescheepvaart en tot intrekking van Richtlijn 93/75/EEG van de Raad (PbEG L 208) (communautair monitoring- en informatiesysteem scheepvaart) (29714), het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de formeel buitenlandse vennootschappen (29524) en 5 andere wetsvoorstellenPagina 1813-1814
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Gemeentewet in verband met de afschaffing van de lokale lastenverlichting van EURO 45,38 (29701)Pagina 1856-1856

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 101 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van de Wet gemeenschappelijke regelingen en enkele andere wetten met het oog
op de instelling van plusregio's (Wijzigingswet Wgr-plus) (29532);het wetsvoorstel Wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen
in verband met de afschaffing van de verplichte bundeling en integratie van
gemeenschappelijke regelingen en daarmee samenhangende wijzigingen (27008).De algemene beraadslaging wordt geopend.De voorzitter:Vandaag is alleen de eerste termijn van de kant van de Kamer aan de orde.
Het antwoord van de regering en eventuele re- en duplieken zullen volgende
week plaatsvinden.De heer Slob (ChristenUnie):Voorzitter. Wat u meedeelt, wist ik nog niet. Ik neem daar kennis van.Mijn fractie heeft om meerdere redenen uitgekeken naar de dag waarop de
wijziging van de Wgr-plus wordt behandeld. De voorloper van dit wetsvoorstel –
regels voor het bestuur in stedelijke regio's – zou op 16 april
2002 worden behandeld. Toen viel echter het kabinet en kon het debat begrijpelijkerwijs
niet doorgaan. Gevolg daarvan was wel dat de stedelijke gebieden nog langer
in onzekerheid moesten verkeren over hun toekomst.De belangrijkste reden dat wij hebben uitgekeken naar dit debat, is dat
het gaat om een onderwerp van groot belang. We hebben het hier over de inrichting
van het openbaar bestuur. Toen ik vanochtend weer langs het standbeeld van
Thorbecke bij het station in mijn woonplaats Zwolle liep, vroeg ik mij af
wat hij hiervan zou hebben gevonden. Niet dat de opvattingen van een liberaal
staatsman voor ons doorslaggevend zijn, maar toch. Als architect van de bestaande
hoofdstructuur van drie bestuurslagen zou hij er toch zeker opvattingen over
hebben gehad. Wij kunnen ons niet aan de indruk onttrekken – in ogenschouw
nemend het takenpakket, de bevoegdheden en de financiering – dat met
de vergaande voorstellen met betrekking tot de plusregio's het Huis van Thorbecke
er een verdieping bij dreigt te krijgen.Uit de schriftelijke inbreng van mijn fractie zal duidelijk zijn geworden
dat zij grote twijfels heeft bij de blauwdrukken voor de toekomstige inrichting
van het openbaar bestuur, zoals neergelegd in dit wetsvoorstel.Laat over één ding geen misverstand zijn. Ook onze fractie
is met het oog op de grootstedelijke bestuursproblematiek overtuigd van de
noodzaak van voortzetting van de verplichte intergemeentelijke samenwerking
rond een aantal grote steden. Toch is zij er geen voorstander van om kaderwetgebieden
automatisch de status van plusregio te geven. Alsof er de afgelopen jaren
niets is gebeurd! In bijvoorbeeld de provincie Utrecht en de regio Haaglanden
hebben ingrijpende herindelingen plaatsgevonden. Het is op z'n zachtst gezegd
merkwaardig dat deze veranderde omstandigheden helemaal geen rol lijken te
spelen in de overwegingen van het kabinet. Als voorbeeld noem ik de herindelingsvoorstellen
van Den Haag. Het niet doorgaan van de stadsprovincie was de reden om de stadsgrenzen
van Den Haag op te rekken. Op deze manier kon men als stad en functionerend
binnen de regio de toekomst met vertrouwen tegemoet zien. Ik vraag de minister
daar in zijn eerste termijn op in te gaan.Hier komt nog iets bij. Voordat wij spreken over de positie van de plusregio's
zou de bestuurlijke structuur van Nederland aan de orde moeten komen. De minister –
en misschien ook wel de Kamer – heeft zich echter nog steeds niet gebogen
over de positie van de provincie. Dat bevreemdt mij. Sinds het uitbrengen
van het rapport van de commissie-Geelhoed is het op dit punt oorverdovend
stil geworden. Collega Fierens heeft daar vorige week tijdens de begrotingsbehandeling
BZK ook op gewezen. Wij vinden het toch wel wat merkwaardig dat de minister
in de nota naar aanleiding van het verslag schrijft dat van een discussie
over dit onderwerp geen nieuwe inzichten zijn te verwachten. Waar haalt hij
dat inzicht vandaan? Nu gaat het ons niet direct om de Europese dimensie en
het opschalen van provincies, ook al is het wel een onderwerp waarover wij
eens zouden moeten praten. Wij kunnen ons echter niet aan de indruk onttrekken
dat het voorliggende voorstel ontegenzeglijk invloed heeft op de positie van
de provincie nu er zeven en wellicht later nog meer gebieden komen die een
regionaal bestuur hebben met een integraal karakter en die bovendien rechtstreeks
middelen ontvangen van het Rijk. Provincies staan aan de zijlijn toe te kijken
hoe regio's zich verder ontwikkelen.Omdat er een noodwet is ingediend – ik noem het maar zo –
die de bestaande situatie na 1 januari 2005 continueert, is de tijdsdruk
wel wat van dit wetsvoorstel afgehaald. We zouden die tijd ook kunnen gebruiken
om de fundamentele discussie over de positie van de provincie
alsnog te voeren. Dit is een voorstel mijnerzijds aan minister en de collega's
in de Kamer.De aarzelingen over dit wetsvoorstel in mijn fractie worden ook gevoed
door de reactie van de Raad van State op het wetsvoorstel. Deze wijst de regering
erop dat met dit wetsvoorstel weer geen duidelijke keuze wordt gemaakt: blijven
de plusregio's een hulpstructuur van het binnenlands bestuur – een eigen
democratische legitimatie is dan niet nodig – of krijgen ze een eigen
plaats binnen de hoofdstructuur van het binnenlands bestuur? Ook de Raad voor
het openbaar bestuur wijst op de ondermijning van de hoofdstructuur. De centrale
vraag is of de Wgr-plusregio een zodanig samenstel van bevoegdheden krijgt
dat een algemeen vertegenwoordigend lichaam uit de aard van de Grondwet voortvloeit.
Op pagina 6 van de nota naar aanleiding van het verslag staat dat in algemene
zin niet is aan te geven wanneer dit het geval is. Dat moge juist zijn, maar
in de concrete situatie van de Wgr-plus is dit wel degelijk aan te geven:
de breedte van de domeinen van overheidszorg, de zelfstandige afwegingsmogelijkheden,
de inbreuk op het beleid van de provincie, inclusief bijbehorende rijksbudgetten,
leiden tot de conclusie dat hier bepaalde grenzen worden overschreden.Aangezien de minister blijft vasthouden aan zijn visie op de Wgr als hulpstructuur,
voelt hij zich ook niet aangesproken door onze schriftelijke vragen over de
verhouding van het voorstel met de Grondwet. Voor de ChristenUnie is het nog
maar de vraag of provincies nog wel de rol kunnen uitoefenen die de Grondwet
de provincies in het decentrale bestel toekent. Dat hangt ook direct samen
met de in onze ogen gebrekkige democratische legitimatie van de kaderwetgebieden.
Het is zeer opvallend hoe gemakkelijk de minister in de nota naar aanleiding
van het verslag zich van dit vraagstuk afmaakt. Vanwaar dit gemak, want dit
is toch een majeur punt?Mijn fractie sluit zich aan bij de kritiek van de Raad van State dat de
taken en bevoegdheden die via sectorwetgeving aan de plusregio's kunnen worden
toegekend, tot gevolg hebben dat er eigenlijk niet meer van louter een hulpstructuur
kan worden gesproken. Het betreft een wezenlijke afwijking van hetgeen tot
nu toe in gemeenschappelijke regelingen als uitgangspunt is gehanteerd. De
minister schrijft in de nota naar aanleiding van het verslag dat er geen reden
is om op dit punt te problematiseren. Daar ben ik het helemaal mee eens –
als we het dan ook maar niet bagatelliseren! Wij vinden dit een waardevol
aandachtspunt voor het debat.Nadat de Raad constateert dat het voorstel van de minister, gelet op de
taken en uitdagingen waar de regio's voor staan, nodig kan zijn, vraagt de
Raad waarom er geen afzonderlijke bestuurlijke structuur met democratische
verantwoording en legitimatie in grootstedelijke regio's is overwogen. Volgens
de minister is hetgeen hij nu voorstelt, een regio die institutioneel en naar
takenpakket een afgeleide is van de deelnemers. Tot hoever kan de minister
dit volhouden? Waar ligt de grens van het afgeleid zijn? De VVD-fractie heeft
daar in het verslag ook naar gevraagd. En wat betekent het dat bij ieder concreet
geval steeds moet worden nagegaan of de omvang en inhoud van het toegekende
pakket van taken en bevoegdheden meebrengt dat de algemene bestuurstaak van
het openbaar lichaam zó zwaar is dat van een algemeen vertegenwoordigend
orgaan moet worden gesproken?Gelet op het takenpakket van de regio's lijkt de vrees terecht dat regio's
een soort eigenstandige bestuurslaag worden – als zij dat al niet zijn.
Wij vinden het merkwaardig dat de minister deze vrees onterecht vindt, met
als motivatie de beperkte omvang van het ambtelijke apparaat van de regio's.
Welke verdere argumenten heeft hij om te veronderstellen dat de plusregio's
zich niet verder verwijderen van de hoofdstructuur?Hiermee samenhangend biedt de wet de mogelijkheid tot het innen van baatbelasting.
Volgens de minister is deze baatbelasting het sluitstuk in de bekostiging
van de door de gemeentelijke overheid aangelegde voorzieningen. Toch blijft
het voor mijn fractie een heel principiële vraag of je een niet-democratisch
gekozen orgaan deze mogelijkheid moet geven. Uit de inhoud van het amendement
dat ik met collega Van der Staaij heb ingediend, wordt duidelijk dat wij vinden
dat dit niet het geval moet zijn. De fractie van de ChristenUnie is beducht voor de mogelijkheden die de
wet biedt om een soort subregio te vormen. De wet biedt namelijk de ruimte
om één of enkele taken geïntensiveerd, op een kleinere
schaal dan die van de gehele regio, te behartigen. In de regio Eindhoven-Helmond,
bijvoorbeeld, zou dan op het gebied van huisvesting via een soort territoriale
commissie moeten worden samengewerkt. In deze regio hebben de herindelingsvoorstellen
het echter niet gehaald. Waarom moet dit zo worden vastgelegd? Gemeenten mogen
toch altijd samenwerken? Mijn fractie betwijfelt, of dit verplichtend moet
worden opgelegd. Waarom kiest de minister er niet voor om de verplichting
tot samenwerking aan de provincies over te laten? In Amsterdam, Rotterdam
en Haaglanden kunnen dan gewoon zware regio's functioneren, terwijl in andere
provincies aan regio's met een ander profiel behoefte zou kunnen zijn. Diezelfde
vraag komt ook uit de provincie Overijssel, waar men vraagt om een specifieke
benadering van de regio Twente. Met een mooi woord noemen wij dit gedifferentieerde
taakuitoefening.In de beleidsnotitie van dit kabinet over de Wgr, die als voorloper van
dit wetsvoorstel is behandeld – wij konden helaas niet bij die behandeling
zijn – staat dat de bijzondere internationale positie van Amsterdam
en Rotterdam een bijzondere positie rechtvaardigt, maar dat zien wij in het
stuk dat voorligt niet helemaal meer tot uiting komen. Waarom is dat zo?Dan kom ik nu toe aan het onderwerp verplichte delegatie. De angst voor
ondoorzichtigheid wordt bevestigd door de unieke structuur van verplichte
delegatie die in dit wetsvoorstel wordt geïntroduceerd. De provincie
wordt verplicht haar aanwijzingsbevoegdheid over te dragen aan de plusregio's,
waardoor deze een expliciete positie boven de gemeenten krijgen. Het gaat,
nota bene, om organen zonder direct gekozen politiek bestuur. In hoeverre
is de vrees terecht dat met deze constructie spanning blijft bestaan tussen
de wens om te komen tot een structurele hoofdstructuur en de werkelijkheid
van het taken- en bevoegdhedenpakket zoals de Raad van State heeft aangegeven?
In het uiterste geval doet de minister van VROM uitspraak over de inhoud van een delegatiebesluit. Hoe staat de minister tegenover de suggestie
van het IPO om in nader overleg tussen de minister, het IPO en de VNG de geschillenregeling
verder vorm te geven?Ik maak een paar opmerkingen over het voorgestelde takenpakket van de
plusregio's. Mijn fractie vindt dat het takenpakket van de plusregio's beperkt
dient te blijven tot de terreinen die direct kunnen bijdragen tot het oplossen
van de ruimtelijke problematiek in het stedelijk gebied. Taken die niet gericht
zijn op de aanpak van stedelijke opgaven, moeten dan ook buiten het takenpakket
van de plusregio's blijven. Wij hebben een amendement ingediend, op stuk nr.
9, waarin wij dat principe willen vastleggen, en wij hebben het amendement
van de heer Van der Staaij op stuk nr. 10 medeondertekend. Dit heeft tot doel
de kaderstellende en toetsende rol van de provincie te waarborgen in de Provinciewet.
Wij zijn uiteraard benieuwd naar de reactie van de minister hierop.Mijn fractie begrijpt de keuze van de minister om taken op het gebied
van ruimtelijke ordening op te nemen in de invoeringswet van de Wet op de
ruimtelijke ordening. Toch vragen wij ons af of niet kan worden volstaan met
de verplichting tot het vaststellen van een regionaal structuurplan. Het is
onze opvatting dat verordenende bevoegdheden, alsmede het vaststellen van
bestemmingsplannen, tot het takenpakket van de democratisch gelegitimeerde
provinciebestuurder behoren.Verder heeft mijn fractie moeite met wat wordt voorgesteld op het gebied
van ruimtelijke ordening en verkeer en vervoer. Dit heeft ontegenzeggelijk
gevolgen voor de beleidsvrijheid van de provincie. Terecht schrijft het IPO
in zijn eerste reactie, die dateert van vorig jaar november, dat plusregio's
op het terrein van verkeer en vervoer provincievrij blijven. Daardoor kunnen
provincies geen verantwoordelijkheid nemen voor de bovenregionale samenhang.
De fractie van de ChristenUnie vindt het noodzakelijk dat aandacht wordt besteed
aan de relatie tussen de plusregio's en de rest van de provincie. Wij hebben
een amendement ingediend op stuk nr. 12, samen met collega Van der Staaij
van de SGP-fractie, om dit te veranderen. Wij vinden het een goede zaak dat de minister de suggestie van onze fractie
en van de VVD-fractie heeft overgenomen om een evaluatiebepaling in de wet
op te nemen. Daarvoor bedank ik de minister. Er komt een moment waarop wij
de vraag onder ogen moeten zien of de plusregio's voldoen aan de verwachtingen.
Het is de vraag of zoiets in de tijd eerlijk en open onder ogen kan worden
gezien. Daarom voelt mijn fractie ook wel iets voor de suggestie van de ROB
om de Wgr-plusregio's een tijdelijk karakter te geven, bijvoorbeeld tien jaar,
zodat na die periode kan worden bezien of de problematiek in een bepaalde
regio nog steeds deze vorm van intergemeentelijke samenwerking nodig maakt.
Graag ontvang ik een reactie van de minister op dat voorstel. Verder vraag
ik de minister bij deze evaluatiebepaling op te nemen dat nadrukkelijk ook
wordt gekeken of deze wet per regio een voorziening biedt voor regionale afstemmingsproblematiek.Uit mijn bijdrage in eerste termijn en uit onze schriftelijke inbreng
mag duidelijk zijn dat mijn fractie grote aarzelingen heeft of zij het voorliggende
wetsvoorstel moet steunen. Het spreekt voor zich dat wij de antwoorden die
de minister zal geven in eerste termijn en de invloed van onze amendementen
zullen betrekken bij onze uiteindelijke standpuntbepaling. Wij wachten het
verloop van dit debat, dat over een majeur onderwerp met betrekking tot het
openbaar bestuur gaat, met veel belangstelling af.Mevrouw Spies (CDA):Voorzitter. De CDA-fractie is benieuwd of wij nu inderdaad naar de finale
gaan van een discussie over de vormgeving van regionale samenwerking in het
stedelijk gebied. Al meer dan vijf jaar houden bestuurders elkaar bezig met
de discussie over verdeling van taken en bevoegdheden tussen provincies, kaderwetgebieden,
Wgr-gebieden, stadsregio's, gemeenten en noem maar op. Dat deze discussie
de inwoners van die gebieden nauwelijks bezighoudt, hoeft geen betoog. Dat
bestuurders daarentegen zeer actief zijn en dat er soms ook sprake is van
veranderende inzichten, is ons de afgelopen periode wel duidelijk geworden.
Problemen in en rond het stedelijk gebied worden echter niet opgelost met
bestuurlijk gedoe. Op basis van een heldere verdeling van verantwoordelijkheden
moet men aan de slag kunnen met de oplossing van problemen in het stedelijk
gebied. Dat moet de strekking van het wetsvoorstel zijn.De CDA-fractie is niet op alle onderdelen even enthousiast over het wetsvoorstel.
Zoals wij ook al bij het verslag hebben aangegeven, vinden wij dat het op
een aantal punten duidelijk het karakter heeft van een compromis tussen alle
betrokkenen. Het verdient niet altijd de schoonheidsprijs. Op een aantal punten
is het wetsvoorstel naar ons idee ook wat dubbelzinnig. De Raad van State
wijst daar ook op. Als het uitgangspunt voor het voorstel is dat samenwerking
tussen gemeenten een vorm van verlengd lokaal bestuur is, kunnen wij daar
de nevenschikking die in de planvorming op het gebied van verkeer en vervoer
en van de ruimtelijke ordening aan de orde is moeilijk mee rijmen.Bij de beoordeling van het wetsvoorstel zal de CDA-fractie toetsen aan
een aantal criteria. Voorkomt het wetsvoorstel onnodige bestuurlijke drukte
waar vooral de inwoners van de betrokken gebieden last van kunnen hebben?
Bestaat er bij de betrokken gemeenten voldoende draagvlak voor het voorstel?
Doet het voorstel recht aan de bestuurlijke hoofdstructuur? Is het wetsvoorstel
niet alleen werkbaar voor de huidige bestuurders die convenanten hebben gesloten,
maar is het ook werkbaar in de iets verder gelegen toekomst?De CDA-fractie heeft geen twijfels over de grondwettelijke aanvaardbaarheid
van het voorstel. Wij vinden in dat opzicht de motivering van de regering
in de nota naar aanleiding van het verslag overtuigend. In de schriftelijke
ronde hebben wij gevraagd waar volgens het kabinet de kritische grens ligt
tussen een hulpstructuur en een vorm van samenwerking die een eigen democratische
legitimatie noodzakelijk maakt. Heb ik goed begrepen uit de antwoorden dat
zo lang de samenwerking zich concentreert op het fysiek-ruimtelijke overheidsdomein,
er geen sprake is van een algemeen vertegenwoordigend orgaan dat op grond
van artikel 4 van de Grondwet rechtstreeks moet zijn gekozen? Als dat het
geval is, is dat dan een richtsnoer voor gemeenten en provincies
die de samenwerking zouden willen uitbreiden naar andere beleidsterreinen?
Betekent dit dat een wettelijke uitbreiding van taken buiten het fysiek-economische
terrein niet aan de orde kan zijn? Ik wil hier graag een helder antwoord op
van de minister.Met de minister is de CDA-fractie van oordeel dat er in Nederland geen
ruimte is voor vier direct gekozen bestuursorganen in de totale overheidskolom.
Dat betekent dat wij pleidooien die eerder door de regio's Rotterdam en Eindhoven
zijn gedaan voor een rechtstreekse verkiezing niet zullen steunen. Wij vinden
wel dat het functioneren van samenwerkingsverbanden is gediend met een grotere
betrokkenheid van de gemeenteraden van de samenwerkende gemeenten. Wij juichen
het dan ook toe dat leden van het algemeen bestuur van de regio zo veel mogelijk
raadsleden zijn. Wij kiezen er niet voor, deze wens te vertalen in een wettelijke
plicht. Wij realiseren ons namelijk dat dit vooral voor raadsleden uit kleinere
gemeenten soms een bijna onmogelijke opgave is. Dat signaal hebben wij van
velen gekregen. Wij begrijpen niet goed waarom wordt voorgesteld dat leden
van het algemeen bestuur bij de raadsverkiezingen tevens kunnen voorkomen
op kandidatenlijsten zonder raadslid te zijn. De CDA-fractie streeft naar
het versterken van de betrokkenheid van raden. Dit artikel zet de deur open
naar het tegenovergestelde. Om die reden heb ik samen met collega Van Beek
een amendement ingediend om artikel 111, lid 1 te schrappen. Wij zijn het
wel eens met de mogelijkheid die artikel 11 biedt om een voorzitter van het
algemeen bestuur van buiten de kring van het algemeen bestuur aan te wijzen.
Wij vragen ons alleen af waarom dat niet voor alle Wgr-regio's zou gelden.
Dan kan beter worden gekozen voor een wijziging van artikel 13 van de wet.Ik ben ook nog niet overtuigd van de toegevoegde waarde van de leden 3
en 4 van artikel 111. Artikel 111, lid 3 kan artikel 21 overlappen. Dat artikel
bevat ook bepalingen over bezoldiging. Hetzelfde geldt voor lid 4 dat verwijst
naar een aantal bepalingen in de Gemeentewet over de onverenigbaarheid van
functies, nevenfuncties en woonplaats. Zeker als voor een voorzitter van buiten
wordt gekozen, kan dat woonplaatsvereiste een ongewenste belemmering vormen.De CDA-fractie heeft het gevoel dat iets wringt in de onderdelen van het
wetsvoorstel die te maken hebben met de takenpakketten. Wij onderschrijven
het uitgangspunt van verlengd lokaal bestuur. Tegelijkertijd constateren wij
dat een aantal taken zijn nevengeschikt aan provinciale taken. Collega Slob
wees er al op dat dit zo ver gaat dat een aantal aan binnenregionale belangen
verbonden verordenende en aanwijzende bevoegdheden moet worden gedelegeerd.
Ik begrijp wel dat in de praktijk op grond van het principe van de gedecentraliseerde
eenheidsstaat veel problemen tussen goed samenwerkende en communicerende overheden
kunnen worden voorkomen, maar wij praten over wetgeving. Wetgeving wordt opgesteld
om helderheid te verschaffen in situaties waarin onduidelijkheid of ruzie
dreigt. Ik roep het toneelstukje in herinnering dat mevrouw Brouwer en de
heer Staal tijdens de hoorzitting hebben opgevoerd. Dat illustreerde treffend
dat het huidige wetsvoorstel niet afdoende voorziet in het voorkomen van competentiegeschillen
tussen gemeenten en provincies of van bestuurlijke drukte. Concreet doet zich
in Utrecht de situatie voor dat het Bestuur Regio Utrecht woningen wil bouwen,
terwijl de provincie dit strijdig met het streekplan verklaart. Weet de minister
wie de knoop doorhakt?De heer Boelhouwer (PvdA):Voorzitter. Wie moet volgens mevrouw Spies de knoop doorhakken in een
dergelijk geval?Mevrouw Spies (CDA):Dat lijkt mij duidelijk. De provincie moet dat doen.De CDA-fractie is meer ten principale van oordeel dat het ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties leidend moet zijn in het bepalen
van de bestuurlijke verhoudingen in Nederland. Het ministerie moet dat niet
overlaten aan sectordepartementen. Aan de andere kant heeft de CDA-fractie
er begrip voor dat de Planwet verkeer en vervoer wordt geëvalueerd en
dat het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties druk bezig
is met het vormgeven van een nieuwe Wet op de ruimtelijke ordening. Daar moet
uiteindelijk de taak- en bevoegdheidsverdeling in worden beschreven. Vorige
week hebben wij tijdens de begrotingsbehandeling gesproken over de code interbestuurlijke
verhoudingen. Nu die er is, lijkt mij dat er alle aanleiding toe bestaat om
te koersen op de nieuwe Wet op de ruimtelijke ordening en de nieuwe Planwet
verkeer en vervoer. Mogen wij de nota naar aanleiding van het verslag zo interpreteren
dat in de Planwet verkeer en vervoer artikel 16c of de gedachte die daaraan
ten grondslag ligt, niet meer voorkomt? Hoe wil de minister anders waarborgen
dat conform de bestuurlijke afspraken met VNG en IPO de provinciale verantwoordelijkheid
voor het aanbrengen van bovenregionale samenhang op het terrein van verkeer
en vervoer wordt gewaarborgd? De CDA-fractie vindt ook dat in de discussie
tussen regio en provincie over wat bovenregionaal is, duidelijk moet zijn
wie het laatste woord heeft. In het algemeen overleg hierover heeft de minister
zelf gesproken van "niet provincie-vrij, wel provincie-arm". Vanuit deze invalshoek
hebben wij grote moeite met de ver strekkende bevoegdheden die aan plusregio's
zouden worden toegekend als de nieuwe WRO ongewijzigd werd vastgesteld.Dan het eventueel toekennen van de plus-status aan gebieden die nu nog
niet tot de zeven kaderwetgebieden behoren. Net als de minister en vele anderen
verwachten wij niet dat deze regio's als paddestoelen uit de grond zullen
komen. Dit neemt niet weg dat wij het ook voor andere regio's dan de zeven
mogelijk willen maken om de plus-status te verkrijgen. Het is naar ons oordeel
overigens niet aan het kabinet of aan de Kamer om zich direct uit te spreken
over de wenselijkheid van nieuwe plusregio's, het is in de eerste plaats aan
de betrokken gemeenten zelf. Wij kunnen, alles overwegende, instemmen met
het voorstel om plusregio's alleen in het stedelijk gebied mogelijk te maken,
en alleen vanwege een dwingend inhoudelijk belang. Wel hebben wij bezwaar
tegen het beperken van het zoekgebied tot de G30. Er staat weliswaar in de
nota naar aanleiding van het verslag dat dit criterium geen aanvullende betekenis
heeft, maar ook dat het kabinet zich niet kan voorstellen dat vorming van plusregio's buiten de kring van de G30-gemeenten aan de orde zal
komen. Daarmee wordt dus per definitie de driehoek Deventer-Zutphen-Apeldoorn
uitgesloten. Dit criterium zou wat ons betreft geschrapt moeten worden.Ik onderstreep nog maar eens dat financiële motieven nooit de grondslag
voor een plusregio mogen zijn. Mag ik uit de nota naar aanleiding van het
verslag opmaken dat er alleen sprake kan zijn van het heffen van een baatbelasting
door de regio als alle gemeenten daartoe besluiten? Is het dus uitgesloten
dat een meerderheid van de samenwerkende gemeenten de andere gemeenten haar
wil oplegt? Maar zelfs als dit het geval is, zijn wij nog niet overtuigd van
de noodzaak om plusregio's de mogelijkheid te geven, zelf baatbelasting te
heffen. Wij hebben dan ook veel sympathie voor het amendement op dit punt
van mijn collega's Slob en Van der Staaij.Enkele specifieke vragen die gerezen zijn naar aanleiding van de discussies
die in de afgelopen maanden in sommige regio's en provincies in alle hevigheid
hebben gewoed. In hoeverre is bij het minimumpakket maatwerk mogelijk? In
sommige regio's ging men uitdrukkelijk uit van de gedachte dat de territoriale
commissie op grond van artikel 112 een of meer basistaken zou kunnen uitvoeren
en dat dus niet de hele regio verplicht zou zijn, het basispakket uit te voeren.
Er is in het bijzonder in het algemeen bestuur van de regio Twente en bijvoorbeeld
ook bij sommige gemeenten uit het Samenwerkingsverband Regio Eindhoven (SRE)
de indruk ontstaan dat er buitengewoon veel keuzevrijheid is bij het invullen
van het takenpakket. Kan het algemeen bestuur bijvoorbeeld besluiten om geen
gezamenlijk grondbeleid te voeren of toch maar af te zien van het opstellen
van een gezamenlijke huisvestingsverordening? Naar ons oordeel staat dit op
gespannen voet met de bedoeling van het wetsvoorstel, maar wij vernemen hierop
graag een heldere reactie van de minister.Hoe ziet de minister verder het toezicht op de plusregio's? In het algemeen
kan er geen sprake zijn van het handhaven van de samenwerking, maar wat moet
er dan gebeuren als blijkt dat de gemeenten niet conform de taakstelling van
de Wgr-plus invulling geven aan regionale samenwerking? Moet en kan de provincie
dan handelend optreden? Moet de plusregio dan worden omgezet in een gewone
Wgr-regio? Binnen de regio Twente was de keuze voor de plus-status omstreden.
Een van de belangrijke argumenten voor met name de kleinere plattelandsgemeenten
was de toezegging van het dagelijks bestuur om nog vóór 1 januari
2005 een voorstel te doen voor aanpassing van de stemverhoudingen. Hoe gaat
de minister hierop toezien? Bij het samenwerkingsverband in Utrecht geldt
in elk geval dat de gemeente Maarssen te kennen heeft gegeven, de plus-status
af te wijzen, en ik heb begrepen dat dit ook voor Zeist geldt. Wat doet de
minister met dit gegeven bij de implementatie van de wet? Gaat hij de gemeente
Maarssen voorstellen om dan maar uit het BRU te stappen? Juist vanwege alle
commotie in een aantal regio's kunnen wij ons heel goed voorstellen dat wij
overgaan op een voorlopige toekenning van de plus-status. Hier komt nog het
meer principiële punt bij dat wij vinden dat het niet goed is om in de
wet vast te leggen welke gemeenten in welke regio's moeten samenwerken. Laat
die keuze aan de betrokken gemeenten.In het wetsvoorstel zit een procedure die voorziet in het toekennen van
de plusstatus. Wij kunnen ons heel goed voorstellen dat de huidige zeven regio's
die procedure doorlopen. Het nadeel daarvan is dat de regio's waar op dit
moment geen discussie bestaat, opnieuw een ronde van bestuurlijke besluitvorming
moeten doorlopen. Naar mijn mening hoeft dat in ten minste drie regio's echter
niet meer dan een hamerslag te zijn. Ik hoor graag het oordeel van de minister
over het amendement dat ik hierover samen met collega Van Beek heb ingediend.Wij zijn ook content met het voorstel om binnen zeven jaar na inwerkingtreding
van de wet de Kamer een evaluatie toe te zenden. Wij hebben op dat punt sympathie
voor het amendement van collega Boelhouwer. Wij vragen ons wel af, of het
niet mogelijk is om wat de heer Boelhouwer voorstelt de belangrijkste bron
van de evaluatie te laten zijn. Dingen twee keer doen, lijkt ons overbodig.
Misschien kan de heer Boelhouwer daarop ingaan in zijn eerste termijn?De heer Slob (ChristenUnie):Ik heb mevrouw Spies een aantal keren sympathie voor diverse amendementen
horen uitspreken. Ik ben benieuwd naar haar oordeel over het amendement op
stuk nr. 12 dat ik samen met de heer Van der Staaij heb ingediend. Wij willen
daarmee nadrukkelijk aangeven dat de plusregio's niet alleen rekening moeten
houden met de essentiële onderdelen van het nátionale maar ook
van het próvinciale verkeers- en vervoersplan.Mevrouw Spies (CDA):De strekking van dat amendement is inderdaad sympathiek. Wij zullen het
echter niet steunen omdat wij vinden dat het beter is dit mee te nemen in
de evaluatie van de Planwet verkeer en vervoer. Bovendien gaat dit amendement
veel verder dan alleen het schrappen van artikel 16c. Als ik het goed gelezen
heb, sluit het amendement de huidige zeven kaderwetgebieden uit van het bestuurlijk
gesprek, terwijl zij niet uitgesloten worden bij het toekennen van de brede
doeluitkering. Als ik het goed begrepen heb, laat het amendement de rechtstreekse
financiering voor de kaderwetgebieden bestaan. Ik vind dat het te ver ingrijpt
op de bestaande situatie. Ik heb moeite met een aantal onderdelen van het
amendement. Bovendien meen ik dat het beter is om de evaluatie van de Planwet
verkeer en vervoer af te wachten.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter. Het wetsvoorstel waarover wij vandaag spreken, voegt een nieuwe
variant toe aan de bestuursvormen die wij in het openbaar bestuur van ons
land kennen. Daaraan is het nodige voorafgegaan. Ik herinner slechts aan de
discussie over de mogelijke introductie van stadsprovincies.Na het aantreden van het eerste kabinet-Balkenende was mijn fractie blij
dat er een streep werd gezet onder die discussie en dat klip en klaar werd
gekozen voor het primaat van de bestuurlijke hoofdstructuur. Allerlei discussies
over mogelijke bestuursvormen hebben ons nauwelijks verder geholpen. Daadkrachtige
besluitvorming die uitgaat van de bestaande bestuurlijke structuur,
is daarom nu de aangewezen weg.De voorgestelde regeling wil een vervolg geven aan de zogeheten kaderwetgebieden.
Die zijn een decennium geleden in het leven geroepen met het vooruitzicht
op doorontwikkeling naar stadsprovincies. Dat perspectief is nu niet meer
actueel. Het valt op dat de zelfstandige positie van de huidige kaderwetgebieden
juist wordt versterkt. Gezien het nieuwe uitgangspunt van het primaat van
de bestuurlijke hoofdstructuur, is dat geen voor de handliggende invulling.De expiratiedatum van de kaderwetgebieden was gesteld op 1 januari
2005. Inmiddels is erin voorzien dat de huidige regeling langer van kracht
kan blijven en is er dus geen haast geboden bij het vormgeven van een nieuwe
regeling. Het is natuurlijk altijd wenselijk dat het niet langer dan nodig
wordt uitgesteld, maar het mag de zorgvuldigheid niet in de weg staan. Als
wij het idee hebben dat het nog niet voldoende uitgekristalliseerd is, is
er nu bij uitstek nog een mogelijk om daaraan discussie te wijden.Voorzitter. Het hoofdmoment van dit debat betreft wat mij ook de positionering
van de voorgestelde plusregio's ten opzichte van de bestuurlijke hoofdstructuur.
In mijn bijdrage wil ik mij dan ook hierop richten. Bij veel opmerkingen die
door beide collega's die al gesproken hebben zijn gemaakt, voel ik mij erg
thuis. Het is niet mijn bedoeling om wat zij hebben gezegd allemaal te herhalen.Wel wil ik erop wijzen dat de positionering van de voorgestelde plusregio's
ten opzichte van de bestuurlijke hoofdstructuur een zeer fundamentele kwestie
is. Wij hebben hierbij een zorgpunt. Formeel wordt de geschetste gedachte
wel beleden, maar materieel valt op dat de plusregio's heel veel bevoegdheden
krijgen en dat het mogelijk wordt gemaakt om aan deze regio's bevoegdheden
toe te kennen, terwijl je je kunt afvragen of die al niet op een adequate
manier binnen de bestuurlijke hoofdstructuur worden ingevuld. Wordt de positie
van de provincies, dus het provinciale domein, hiermee niet onnodig aangetast
of onnodig gemarginaliseerd? Een te vergaande toekenning van bevoegdheden
doet geen recht aan de positie van plusregio's als hulpstructuur van het lokale
bestuur. Bij de hulpstructuur moeten de zelfstandige bevoegdheden tot een
minimum worden beperkt. Zo denkt althans de SGP-fractie hierover. Graag krijg
ik van de minister een nadere beschouwing over de keuze van het kabinet, waarbij
ik denk aan het primaat van de bestuurlijke hoofdstructuur in relatie tot
de gekozen bevoegdheden en aan de mogelijkheden tot het overhevelen van bevoegdheden
aan de plusregio's.Met het wetsvoorstel wordt de mogelijkheid voor provincies gecreëerd
om aanwijzingsbevoegdheden over te dragen aan plusregio's zonder op het gebruik
daarvan echt goed te kunnen toezien. Kan de minister deze keus nader motiveren?
Is zij echt noodzakelijk? Het lijkt ons dat deze regeling niet past bij de
positie die de plusregio's zouden moeten innemen.Ook wijs ik op de gemarginaliseerde rol van de provincies in het kader
van de regionale verkeers- en vervoersplannen. Feitelijk worden ter zake de
plusregio's gelijkwaardige partners van de provincies, wat geen recht doet
aan hun positie als hulpstructuur.Gaat men ervan uit dat het primaat bij de bestuurlijke hoofdstructuur
ligt en de democratische legitimatie van het openbaar bestuur gewenst is,
dan is het volgens mijn fractie ongewenst dat plusregio's over kunnen gaan
tot het innen van belastingen. Een amendement van collega Slob op dit punt
heb ik medeondertekend. Ook aan enkele andere wijzigingsvoorstellen heb ik
mijn steun gegeven.Bij de argumentatie waarom in het geval van de plusregio's, die een vrij
uitgebreid takenpakket hebben, geen verkiezingen nodig zijn, dus geen specifieke
democratische legitimatie noodzakelijk wordt geacht, valt op dat het kabinet
kiest voor een afstandelijke, bijna minimalistische redenering. Je kunt je
afvragen hoe die zich verhoudt tot het accent op versterking van de democratische
legitimatie die het uitgangspunt is van het regeerakkoord. Ik pleit er niet
voor om dat takenpakket nog verder te laten uitdijen en daarvoor een overtuigende
en aparte vorm van legitimatie te kiezen, om daarvoor dus aparte verkiezingen
te laten uitschrijven. Ik kies er eerder voor om de andere kant op te gaan
en om te zeggen: probeer de spanning die op deze manier gemakkelijk kan ontstaan
zo klein mogelijk te houden door het takenpakket niet groter te laten zijn
dan noodzakelijk.Voorzitter. Bij het toekennen van bevoegdheden en verantwoordelijkheden
voor taken dient sprake te zijn van een helder en evenwichtig afwegingskader.
Naar ons oordeel dient het takenpakket te worden beperkt tot die zaken die
niet goed door het Rijk, provincies of gemeenten kunnen worden behartigd.
Om dat klip en klaar vast te leggen hebben collega Slob en ik het amendement
op stuk nr. 9 ingediend.De voorgestelde regeling voor plusregio's heeft betrekking op alle bestaande
kaderwetgebieden. De karakters van de regio's vertonen onderling echter aanmerkelijke
verschillen. De vraag doet zich dan ook voor of deze regio's dezelfde bestuurlijke
positionering nodig hebben en in hoeverre de posities van de plusregio's door
de deelnemende gemeenten worden gewenst, dus of je wel op precies dezelfde
manier moet doorgaan als het gaat om het aantal kaderwetgebieden, het aantal
gebieden dat de nieuwe status zal krijgen. Wat mijn fractie betreft verdient
toekenning van de status van plusregio per gebied een aparte overweging. Met
belangstelling en sympathie hebben wij dan ook kennisgenomen van de gedifferentieerde
manier waarop dat in het amendement van de collega's Van Beek en Spies op
stuk nr. 15 wordt voorgesteld. Graag hoor ik daarover de reactie van de minister.Voorzitter. Ik kom tot een afronding. Mijn fractie heeft sterk de indruk
dat met het voorliggende wetsvoorstel geen duidelijke en overtuigende keuzen
worden gemaakt. De bestuurlijke hoofdstructuur wordt met de mond geprezen,
maar ondertussen bevat het voorstel diverse elementen die daarmee op gespannen
voet staan. Daarom zijn wij zeer benieuwd naar het antwoord van de minister
en naar het lot van amendementen en van de wijzigingsvoorstellen die nog zullen
worden gedaan. Aan de hand daarvan wil mijn fractie tot een oordeel komen
over dit wetsvoorstel. Ik onderstreep het belang van een gedegen evaluatie,
als op deze weg verder wordt gegaan. Verder vond ik de suggestie van collega
Slob om de voorlopigheid van een en ander te onderstrepen door het wetsvoorstel
een tijdelijk karakter te geven, interessant. Ik hoor daar
graag een reactie van de minister op. Ik ga ervan uit dat wij een goede inhoudelijke
beantwoording krijgen van de minister. Dat zou een open deur zijn, ware het
niet dat de minister er in de stukken op heeft gewezen dat hij hier al met
Jan en alleman over heeft gesproken en dat hij hier ook al met de Kamer over
heeft gesproken toen een en ander op hoofdlijnen voorlag in een notitie. Hiermee
wekt hij de indruk dat hier inmiddels aardig wat bestuurlijk en ook politiek
draagvlak voor is en dat de discussie nu eigenlijk alleen nog maar over details
kan gaan. Ik zou dat betreuren, want de ontwikkelingen gaan door en de discussie
hierover dus ook. Ik zie de minister evenwel al instemmend gebaren dat hij
er helemaal klaar voor is om nog een inhoudelijke argumentatie te voeren over
de weg die wij verder hebben in te slaan.De heer Duyvendak (GroenLinks):Voorzitter. Ik moet zeggen dat ik mij zeer verwant voel aan de bijdragen
van de heren Slob en Van der Staaij in hun eerste termijn en ook aan die van
mevrouw Spies, al was haar toonzetting wat voorzichtiger. Het mag duidelijk
zijn dat er ook bij de fractie van GroenLinks zeer grote twijfels leven over
het wetsvoorstel, zoals het nu voorligt. Laten wij echter ook niet miskennen
dat er heel grote, reële problemen zijn bij het openbaar bestuur in de
grotere stedelijke regio's. Hier woedt ook al lang een debat over, maar dat
debat is nooit beslecht. Dat debat kan naar het idee van de fractie van GroenLinks
ook niet beslecht worden met het voorliggende wetsvoorstel. Wij pleiten ervoor
om eerst dat debat met elkaar te beslechten. Misschien moeten wij daar dan
maar wat meer tijd voor nemen en op een gegeven moment wellicht ook wat meer
lef tonen. Dat is in ieder geval beter dan het nu op deze manier te regelen.
Het blijft naar ons idee een houtje-touwtjesoplossing voor een heel belangrijk
element van ons openbaar bestuur. Collega's hebben er ook al op gewezen dat
dit de kern van het Huis van Thorbecke raakt. Er moeten ook serieus vraagtekens
bij geplaatst worden of het voorstel wel in overeenstemming is met de Grondwet. Mij trof in dit verband de conclusie van het advies van prof. Zijlstra
over deze kwestie. Ik lees de kern daarvan voor en vraag de minister om een
reactie daarop. Zijlstra schrijft: "Wat de inpassing van de plusregio in het
stelsel van hoofdstuk 7 van de Grondwet betreft, is de kernvraag of de plusregio
al dan niet als vierde bestuurslaag te kenschetsen is. De huidige Grondwet
laat ruimte voor een zekere functionele decentralisatie, maar staat instelling
van een nieuwe decentrale bestuurslaag niet toe. Gezien de aard en de omvang
van de aan de plusregio toe te kennen bevoegdheden, is het zeer de vraag of
nog wel van een beperkte, functionele decentralisatie gesproken kan worden.
Daarnaast is het zeer de vraag of bij de instelling van de plusregio's de
desbetreffende provincies nog wel de rol kunnen blijven uitoefenen die de
Grondwet hen in het decentrale bestel toekent." Ik denk dat hiermee aan de
kern van de discussie geraakt wordt. De regering heeft in de schriftelijke
voorbereiding echter een verre van bevredigende reactie gegeven op deze problematiek.
Ik daag de minister dan ook uit om datgene wat hier staat, in zijn termijn
overtuigend te weerleggen. Ik ben benieuwd welke argumenten hij daarvoor weet
te vinden, als hij het hele opgetuigde wetsvoorstel overeind wil houden zoals
het nu voorligt.Naast deze grondwettelijke, bestuurlijke bezwaren zijn er bezwaren van
andere aard die hier wel nauw mee te maken hebben en die voor mijn fractie
dan ook zeer zwaar wegen. Dan doel ik op de zeer gebrekkige democratische
legitimatie en de gebrekkige transparantie als het om de kaderwetgebieden
gaat. Gezien de uitbreiding van het takenpakket – de kwestie van de
baatbelasting, etc. – zal dit ook gelden voor de Wgr-plus. Als je aan
mensen zou vragen wie er ingevolge zo'n kaderwet deel uitmaken van het bestuur
en wat die mensen doen, weet niemand het. Ik woon in Amsterdam en ik weet
niet eens wie deel uitmaken van het ROA-bestuur en wat zij doen. De afstand
tussen burger en bestuurder is nergens in Nederland zo groot als in dit kader.
Wij hebben het regelmatig over bestuurlijke vernieuwing, verkleining van de
kloof tussen burger en politiek en de greep die de burger heeft op het bestuur.
Nu tuigen wij een bestuur op dat eigenlijk niemand kent. Misschien legt het
in de praktijk in formele zin verantwoording af via een getrapt systeem. Er
wordt echter geen publieke verantwoording afgelegd aan degenen die zij besturen.
Graag krijg ik hierop een inhoudelijke reactie, zeker met het oog op dit tijdsgewricht
waarin wij ons grote zorgen maken over legitimiteit, transparantie en de afstand
tussen burger en bestuur. Ik wijs erop dat wij zelfs een aparte minister voor
bestuurlijke vernieuwing hebben. Hoe verhoudt dit zich tot ambities als de
gekozen burgemeester, verandering van kiesstelsel, etc.? Hier is nauwelijks
sprake van een kiesstelsel. Hier komt de burger zo goed als niet aan te pas.Dan zijn er nog praktische bezwaren te noemen. Gesteld is dat er sprake
is van grote bestuurlijke drukte. Ik kende die term niet, maar het typeert
wel de situatie. Wat doet bijvoorbeeld de provincie Utrecht als het BRU op
deze manier wordt opgetuigd. Kortom, mijn fractie heeft zeer grote twijfels
hierover. Mijn fractie heeft zeer veel sympathie voor de amendementen die
voorliggen. Ieder amendement dat dit voorstel verder beperkt, is meegenomen.De heer Van der Staaij (SGP):De heer Duyvendak zei aan het begin van zijn bijdrage dat hij het debat
wil voortzetten. Aan welke oplossingsrichting denkt de fractie van GroenLinks
voor deze in zijn ogen reële problematiek.De heer Duyvendak (GroenLinks):Wij denken aan drie bestuurslagen. Vier gekozen bestuurslagen is niet
wenselijk. Wij denken – dat is geen geheim – toch in de richting
van grotere stadsregio's die democratisch verkozen zijn. Het is een probleem
om de burgers daarvan te overtuigen. Toch menen wij dat wij dit debat met
de burgers aan moeten gaan.De heer Van der Staaij (SGP):Aardig is dat in de gedachtewisseling over dit wetsvoorstel geopperd is
om de plusregio's stadsregio's te noemen. De regering zou daar geen bezwaar
tegen hebben als een Kamermeerderheid dat vindt. Wat is dan het wezenlijke
verschil tussen deze plusregio's en uw stadsregio's? Gaat het dan alleen om
het punt van de democratische legitimatie? Zou het nu juist
een oplossing zijn als er rechtstreekse verkiezingen gehouden werden?De heer Duyvendak (GroenLinks):Inderdaad. Ik wijs op de discussies binnen de regio Rotterdam over huisvesting
en segregatie: waar bouw je dure woningen en waar de minder dure woningen.
Wil je dat goed kunnen sturen, dan kan dat alleen als je daar één
regio van maakt met een direct verkozen bestuur, waar wederzijds afhankelijkheden
ontstaan en wederzijds ingegrepen kan worden. Die richting moeten wij op.De heer Van der Staaij (SGP):Wat is dan het verschil tussen uw ideaalbeeld en dit plan? Hoe verhoudt
dit zich tot wat u zei over de vierde bestuurslaag?De heer Duyvendak (GroenLinks):Het gevolg daarvan zal zijn dat je een gemeente Rijnmond krijgt, om het
voorbeeld van Rotterdam te nemen, met daarboven een provincie en het Rijk.
Dan kan het zijn dat je een systeem van stadsdeelraden of iets dergelijks
houdt, zoals er nu al is. Je maakt dus grotere gemeenten, om het even heel
simpel te zeggen.De heer Van Beek (VVD):Voorzitter. Onze generatie bestuurders heeft eindeloos veel tijd besteed
aan structuurdiscussies. Ik kom uit de regio Eindhoven, met de totstandkoming
van de agglomeratie en de opheffing van de agglomeratie en de totstandkoming
van het kaderwetgebied en het niet-doorgaan van de stadsprovincie. Kortom,
alle ontwikkelingen die daarbij horen. Dit is het voorlopige sluitstuk van
die discussie.Vooraf moet ik iets zeggen over hoe het is gegaan sinds de bespreking
van de vorige nota. Er is heel veel gebeurd. Bij de voorbereiding van de nota
hebben wij gesprekken gevoerd met de top van het IPO en de VNG en op basis
daarvan hadden wij onze conclusies getrokken. Er bleek dat zij het goed eens
waren met elkaar en met het kabinet. De minister is volop geprezen in dat
debat. Wij gingen met een goed gevoel de zaal uit, maar dat heeft niet zo
heel lang geduurd. Zodra ik bestuurders tegenkwam uit een van deze gebieden,
hebben zij mij alle hoeken van de zaal laten zien. Hoe was het mogelijk dat
wij ons zo in die discussie hadden begeven en ons hadden neergelegd bij datgene
wat IPO en VNG hadden afgesproken met de minister?Wat ons betreft is de discussie toen weer van voren af aan ontstaan. De
minister kent dat nog wel uit zijn verleden; vele zaterdagochtenden van de
ene naar de andere regio om te praten met provinciebestuurders, gemeentebestuurders,
burgemeesters en wie er ook maar belangstelling voor heeft. Dat heeft sindsdien
weer een gigantische ronde aan informatieverstrekking opgeleverd. Dat was
boeiend, maar tijdrovend. Als de minister mij er af en toe fijntjes op wijst
dat ik kritischer ben dan in het vorige debat, weet hij hoe dat is ontstaan.De heer Van der Staaij (SGP):Zegt de heer Van Beek hiermee dat hij erachter is gekomen dat de standpuntbepaling
van IPO en VNG geen representatieve weergave was van hoe er in hun achterban
over werd gedacht?De heer Van Beek (VVD):Die vraag hoef ik nauwelijks te beantwoorden, want mijn collega weet dat
dit zo is. Diverse provinciebesturen, maar ook heel veel gemeentebesturen
denken er verschillend over. Die verschillen zijn de afgelopen maanden nog
gegroeid, moet ik erbij zeggen.De positie van de VVD is dat wij heel sterk kiezen voor een hoofdstructuur
met drie lagen en met sterke gemeenten. Wij aanvaarden ook de consequentie
daarvan; dat je af en toe moet herindelen. Daarnaast kiezen wij voor sterke
provincies en een heldere taakverdeling. In ons verkiezingsprogramma wordt
alleen voor de regio's Amsterdam en Rotterdam gesproken over een specifieke
oplossing.Wat ons betreft is er een verschil tussen die twee regio's, de zeven regio's
en eventueel meer dan die zeven. In de loop van de jaren is erkend, vooral
met de komst van de kaderwet, dat die zeven gebieden een sterke regionale
problematiek of een sterke regionale uitdaging hebben.De Wgr-plus is verlengd lokaal bestuur. Het is geen vierde bestuurslaag
en wat ons betreft mag het dat ook niet worden. Het heeft geen eigen democratische
legitimatie. Wij zijn er ook geen voorstander van dat deze er komt, want dan
wordt het toch een vierde bestuurslaag.Dat heeft wel consequenties voor de toepasbaarheid van de Wgr-plus, voor
het aantal regio's en voor wat je op dat regioniveau denkt te doen. Je moet
je altijd realiseren dat het gebeurt met een beperkte democratische legitimatie.
Er moet zoveel mogelijk geprobeerd worden het regionale gat dat op een aantal
plaatsen bestaat te dichten door provincies goed in te schakelen. Het zou
zo moeten zijn dat wij wel accepteren dat er gebieden zijn die provinciearm
zijn, maar niet dat er gebieden zijn die provincievrij zijn.Wij hebben iets meer sympathie voor de wijze waarop dit is geregeld in
de Kaderwet dan in de Wgr-plus. In de Kaderwet stond duidelijker dat de gebieden
wel degelijk binnen een bepaalde provincie vallen. Bij bepaalde planstructuren
hadden regio's de gelegenheid tot veel eigen inbreng, maar de uiteindelijke
besluitvorming lag op provinciaal niveau. De staten van de betreffende provincies
zijn het democratisch gelegitimeerde orgaan dat voor besluitvorming zorgdraagt.Wat nu te doen met deze zeven regio's? Regio's moeten niet bij wet worden
vastgesteld. Met name de samenstelling van de regio's zouden wij niet bij
wet moeten willen regelen. De regio's moeten dat vooral zelf doen. Ik ben
blij met het feit dat, misschien aangejaagd door discussies die in de Kamer
ontstonden, in een groot aantal regio's serieus gesproken wordt over vragen
als: wat zou de omvang van de regio moeten zijn, wat moet het takenpakket
zijn, doen wij al dan niet mee? De fractie van de VVD is blij met deze discussies.Bij de openbare hoorzittingen heb ik zelf destijds aandacht besteed aan
Utrecht. Na de discussie over de stadsprovincie is de herindeling in deze
provincie gerealiseerd. Ik had gehoopt dat in die regio alle partijen het
erover eens zouden kunnen worden dat daar geen tussenstructuren meer nodig
zijn, juist omdat de bestuurlijke drukte aldaar erg groot is. Het is een klein
gebied met volgens ons veel te veel besturen die onplezierig met elkaar in
aanraking komen, omdat zij raken aan elkaars taakgebied.Er is ook discussie ontstaan in Twente. In het landelijk gebied heeft
de herindeling wel plaatsgevonden, maar niet in het stedelijk gebied. Er is discussie over de differentiatie van taken binnen het basispakket.
Ik heb steeds ontkend dat dit mogelijk is. Bij taken boven het basispakket
kan worden gedifferentieerd, maar niet binnen het basispakket. Wil de minister
daar expliciet een uitspraak over doen?Naar onze mening houdt dit in dat gemeenten echt de keuze moeten hebben
om al dan niet mee te doen. Dat is moeilijk als je de weg ziet die is afgelegd:
van Kaderwetgebied naar Wgr-plusgebied. Wij hopen een oplossing te hebben
gevonden in het amendement dat ik met mevrouw Spies heb ingediend door in
één keer de overgang te regelen van Kaderwet naar Wgr-plus.
Aan de gemeenten moet onmiddellijk daarna expliciet worden gevraagd of zij
al dan niet willen meedoen. Op die manier weet je op hoeveel regio's je uitkomt
en wat de samenstelling van die regio's zal zijn. Ik ben zeer geïnteresseerd
in de nadere overwegingen van de minister. Wij hebben zijn schriftelijke reactie
gelezen. Na alles wat er op dit moment in de regio's plaatsvindt, verwachten
wij een positieve opstelling van de minister.Wij hebben steeds gezegd dat het Rijk aan dit soort tussenregio's die
niet vallen binnen de hoofdstructuur, geen directe taken zou moeten toebedelen.
Dat is belangrijk. Taken moeten verdeeld worden via de hoofdstructuur. Het
is óf een provinciale óf een gemeentelijke taak. Samenwerkende
gemeenten kunnen besluiten om het samen te doen in een tussenlaag, bijvoorbeeld
in een Wgr-regio of in een Wgr-plusregio, maar er moet geen rechtstreekse
taaktoebedeling naar regio's plaatsvinden. Wat ons betreft, moeten er ook
geen rechtstreekse middelenstromen van de rijksoverheid naar dit soort tussenstructuren
komen. Ook dat is een belangrijk punt. Geld gaat vanuit het Rijk óf
naar de provincies óf naar de gemeenten, en van daaruit vindt de verdere
besteding plaats.Wij vinden dat er fouten zijn gemaakt, maar wij realiseren ons wel dat
dit bewust gebeurd is en dat daarbij Kamerbesluiten aan de orde zijn. De discussie
kwam recent nog eens terug toen wij spraken over de gebundelde doeluitkering.
Er gaat vanuit het Rijk ongelooflijk veel geld rechtstreeks naar deze regio's.
Zeker vanuit het oogpunt van democratische legitimatie zouden wij daar duidelijk
over moeten zijn.In het voorliggende voorstel wordt geaccepteerd dat er een aantal stromen
is. De VVD-fractie heeft gezegd dat zij het daar nog steeds niet mee eens
is. Wij zijn er niet van overtuigd, maar wij kunnen wel tellen. Wij weten
dus ook dat wij daar niet uitkomen. Onder verwijzing naar de discussie van
vorige week over de rol van BZK, is dit nu typisch zo'n punt waarbij BZK echt
zijn leidende positie in het binnenlandse bestuur tonen. De minister van Binnenlandse
Zaken moet helder maken dat BZK een opvatting heeft over de rechtstreekse
toebedeling van taken en middelen naar Wgr-plusregio's of andere Wgr-regio's
en dat zijn ministerie de leiding neemt om ervoor te zorgen dat een dergelijke
toebedeling niet plaatsvindt. Ik hoop dat hij daar in zijn beantwoording goede
uitspraken over zal doen.De heer Slob (ChristenUnie):Zegt de heer Van Beek dat zijn fractie eigenlijk principieel van mening
is dat er geen rechtstreekse financiële band mag zijn richting kaderwetgebieden
of wat er straks gaat komen, maar dat zijn fractie accepteert wat historisch
is gegroeid?De heer Van Beek (VVD):Dat is precies de samenvatting van datgene wat ik heb gezegd. Nogmaals,
ik wil met alle plezier de moeite nemen om daarover een amendement in te dienen,
maar ik weet al hoe de stemming uitvalt. Daarom zei ik: heb een opvatting,
maar ik kan ook rekenen. Dat is de feitelijke situatie.Wie worden de bestuurders van de Wgr-plusregio's? Uit het voorstel blijkt
dat dit personen zijn die in een aantal gevallen niet eens gekozen zijn, zelfs
niet in gemeenteraden. Het staan op een lijst is immers al voldoende. Dat
is toch wel een erg magere legitimatie. Het heeft ook onmiddellijke consequenties,
namelijk een beperking van het aantal taken en zaken dat in zo'n regio kan
worden gedaan. Eigenlijk zou je het volgende moeten zeggen: dit type besturen
mag misschien wel gemeenten en provincies binden, maar het mag geen uitspraken
doen en besluiten nemen die rechtstreeks de burger raken. In die zin heeft
mijn fractie zeker sympathie voor het voorstel dat in ieder geval geen besluiten
zouden mogen worden genomen over bijvoorbeeld baatbelastingen.Het gaat echter verder. Wil de minister nog eens heel expliciet uitleggen
waarom in bepaalde plansituaties na allerlei voorbereidingen uiteindelijke
de provinciale staten van een bepaalde provincie een besluit nemen, terwijl
voor een vaak belangrijk deel van die provincie datzelfde besluit op een deelgebied
wordt genomen door de Wgr-plusregio? Dat is op zichzelf vreemd. In de oude
structuur van de ruimtelijke ordening wordt het streekplan vastgesteld door
de staten, maar het deel dat binnen de Wgr-plusregio valt, valt daarbuiten.
Dat wordt niet meer door de staten vastgesteld, maar door het bestuur van
de Wgr-plusregio. In de nieuwe structuur mag de regio-plus zelfs bestemmingsplannen
vaststellen terwijl het bestuur is samengesteld als in het wetsvoorstel is
beschreven. Wij maken ons hier ernstig zorgen over. De oude regeling –
de kaderwet – was op dit punt helderder. Daarbij had de Wgr-regio een
grote inbreng bij de provincie. Het werk werd niet dubbel gedaan, maar de
uiteindelijke besluitvorming vond wel plaats op provinciaal niveau. Ik hoop
dat de minister de nodige aandacht zal geven aan dit principiële punt.
Hij zou ook iets kunnen zeggen over de positie van BZK in relatie tot de andere
departementen.Als het aan ons ligt, zijn er uiteindelijk minder dan zeven regio's, maar
wij vinden wel dat de regio's zelf die keuze moeten maken. Dat sommige regio's
kleiner worden dan de huidige kaderwetregio's, zou ook onze instemming hebben,
zeker als daar zelf voor gekozen wordt.Verder is er natuurlijk ook nog de mogelijkheid om nieuwe regio's te creëren.
Wij hebben vanzelfsprekend contact gehad met de mensen van Parkstad en Drechtsteden,
maar men heeft ons nog niet kunnen overtuigen van de keuze voor een regio-plus.
De wet laat het echter toe, maar ik hoop dat op zeer bescheiden schaal gebruik
wordt gemaakt van die mogelijkheid. Kan de minister daarop nog enige invloed
uitoefenen om te voorkomen dat later weer de nodige saneringen moeten plaatsvinden?Ik ben blij met het feit dat er een evaluatiemogelijkheid is geschapen.
De termijn van zeven jaar vind ik echter wel wat lang en daarom ook sta
ik sympathiek tegenover het amendement-Boelhouwer op dit punt.Voorzitter. Wij realiseren ons heel goed dat er sprake is van een compromis
tussen VNG, IPO en kabinet. Bij het beoordelen van de diverse amendementen
realiseren hebben wij niet helemaal de handen vrij, de minister al helemaal
niet. Er zijn immers afspraken gemaakt om tot een zeker evenwicht te geraken.
Tegenover sommige amendementen sta ik best sympathiek, maar als ik daar "ja"
tegen zeg, trek ik het tapijt onder sommige afspraken vandaan.De heer Van der Staaij (SGP):Aan het begin van zijn bijdrage zei de heer Van Beek dat hij eerst voor
het standpunt van VNG en IPO was, maar dat hij er anders over is gaan denken
toen hij merkte dat het in het land vaak anders lag. Hoe kan hij nu zeggen
dat hij zijn handen niet meer vrij heeft omdat er afspraken zijn gemaakt met
VNG en IPO? Dat vind ik geen logische redenering.De heer Van Beek (VVD):Als u het zo weergeeft, is het inderdaad niet logisch. Ik schetste het
dilemma waarvoor ik sta: wij hebben als wetgever en medewetgever de vrije
hand en hebben eigenlijk niets te maken met afspraken, maar in bestuurlijke
zin is dat natuurlijk wel het geval. Ik kan me overigens niet aan de indruk
onttrekken dat VNG en IPO tevreden uit de besprekingen zijn gekomen. Maar
is de minister ook tevreden over de uitkomst, in het licht van bestuurlijke
principes en de structuur van het openbaar bestuur? Zou daar de rol van BZK
als hoeder van het bestuurlijk systeem niet wat sterker moeten zijn? Ik hoop
daarover wat meer duidelijkheid te krijgen.De heer Slob (ChristenUnie):Ik kan achter die laatste opmerkingen een groot uitroepteken zetten. Wij
hebben begrip voor uw dilemma en uw worsteling daarmee. Mag ik u ter bemoediging
een citaat voorhouden? "Draagvlak voor wetgeving mag nooit doorslaggevend
zijn voor de keuzen die in een wet zijn gemaakt. Een onafhankelijk oordeel
over een wetsvoorstel is daarom van belang"; dat is een citaat van een van
uw coalitiepartners, het CDA. Mogelijkerwijs kunt u elkaar vinden in dat citaat
en samen komen tot dat onafhankelijke oordeel dat van zulk groot belang is.De heer Van Beek (VVD):U zet nu een aapje te veel op mijn schouder. Ik wil het op uw schouder
terugzetten, want volgens mij schets ik geen dilemma dat alleen voor mij of
de coalitie speelt. Ik vind dat ook u voor de keuze staat tussen principiële
opvattingen en de realiteit van afspraken tussen belangrijke maatschappelijke
groeperingen, die je zo veel mogelijk wilt respecteren. Het is dus niet louter
een probleem van mij, maar van ons beiden.De heer Slob (ChristenUnie):Het aapje mag best wel even overspringen naar mijn schouder. Laten wij
samen verder worstelen, maar ik hoop dat daar dan wel een voldragen besluit
uit voortkomt en er niet hetzelfde gaat gebeuren als wat in het land is gebeurd,
namelijk dat de zaak aan elkaar hangt van compromissen en niemand er in zijn
diepste overtuiging achter kan staan.De heer De Wit (SP):Voorzitter. In de Wet gemeenschappelijke regelingen zijn de structuur
en het bestuurlijk kader geregeld voor samenwerking tussen gemeenten. In de
kaderwet vind je hetzelfde voor de kaderwetgebieden, maar deze krijgen daarbij
een hoop middelen, ruimte en macht. In het huidige wetsvoorstel gaat het om
een aantal basistaken, zoals wonen, grondbeleid, ruimtelijke ordening, economische
ontwikkeling en de regionale afstemming met andere regio's. Met die taken
kunnen de huidige kaderwetgebieden zich al bezighouden, maar deze hebben nog
een aantal extra bevoegdheden, zoals voor verkeer en vervoer, het regionale
bestemmingsplan, het geven van aanwijzingen. Als ik dit wetsvoorstel goed
begrijp, moeten deze bevoegdheden ook terechtkomen bij de plusregio's. Wat
is er democratisch aan dit wetsvoorstel, wat is er democratisch aan die Wgr-plusregio's?
Ik kom daar zo dadelijk op terug.In de discussie over de BZK-begroting van vorige week stonden het bekende
Huis van Thorbecke en de bestuurlijke hoofdstructuur centraal. In de schriftelijke
behandeling tot nu toe gaat het ook om het vinden van de juiste verhouding
tussen de provincie, de gemeente en de gemeenschappelijke regelingen. De democratische
legitimatie loopt als een rode draad door die schriftelijke voorbereiding
van het wetsvoorstel heen. Aanvankelijk was dit ook het idee van de minister
van Binnenlandse Zaken onder Balkenende I. Toen bestond nog het plan om de
kaderwetgebieden op te doeken. In het regeerakkoord van Balkenende I stond
het volgende: de mogelijkheid van tussengemeentelijke oplossingen en gemeenschappelijke
regelingen dient intensiever te worden benut voor grensoverschrijdende regelingen.
De Wet gemeenschappelijke regelingen zal met het oog daarop worden uitgebreid,
zodat in voorkomende gevallen meer verplichtende samenwerking mogelijk is,
waarbij de provincie een toezichthoudende rol kan vervullen. De Kaderwet bestuur
in verandering zal nog tot en met het jaar 2003 in stand worden gehouden,
om per 1 januari 2004 te worden afgedankt. Die weg heeft de minister
verlaten, en ik zou graag willen weten waarom hij dat heeft gedaan.Mevrouw Spies (CDA):Ik begrijp helemaal niet wat u zegt. volgens u zou de minister de ingeslagen
weg hebben verlaten, terwijl wij hier nu juist de uitbreiding bespreken van
de Wet gemeenschappelijke regelingen. Waar zit naar uw idee het verschil tussen
wat u uit het regeerakkoord van Balkenende I citeerde en het wetsvoorstel
dat wij vandaag bespreken?De heer De Wit (SP):Het gaat om twee punten. In de eerste plaats betreft dit de kaderwetgebieden.
Deze zouden worden afgeschaft, maar zij blijven bestaan. In de tweede plaats
zou er meer toezicht komen op de nieuwe regelingen die in het leven zouden
worden geroepen. Over dat laatste vind ik helemaal niets meer terug. Sterker
nog: de rol van de provincie wordt sterk uitgehold.Mevrouw Spies (CDA):Dat is uw interpretatie of waardering van het wetsvoorstel.De heer De Wit (SP):Ja. Maar goed, ik sta hier natuurlijk voor wat ik zelf zeg en vind.Ik heb gezegd dat ik het eens ben met de VVD-fractie, die in de schriftelijke
inbreng, maar ook vandaag, heeft aangegeven dat er sprake is van een ondeugdelijke
tussenstructuur.De heer Van Beek (VVD):Ik ben op een aantal punten zeer kritisch, maar het woord ondeugdelijk
heb ik niet gebruikt.De heer De Wit (SP):Neen, ik vergis mij. Ik heb "onduidelijk" bedoeld. Als ik dat niet heb
gezegd, zet ik dat recht. Het zou u overigens misschien wel sieren als u ondeugdelijk
zei. U had het over een onduidelijke tussenstructuur en ik ben het op dat
punt met u eens.De commissaris van de Koningin in Utrecht heeft een- en andermaal forse
kritiek geuit op het huidige wetsvoorstel. Hij heeft zelfs in een recente
brief aan de Kamer nog aandacht gevraagd voor de problemen die in Utrecht
spelen. Ook heeft hij in die brief geschreven dat, als dit allemaal doorgaat,
er naar zijn oordeel sprake is van een "verrommeling" van het openbaar bestuur.
Ik kende dat woord niet, maar ik denk dat hij bedoelt dat het een rommeltje
wordt in het openbaar bestuur, en dat ben ik met hem eens. Wat is de motivering
van de minister om dit voorstel op deze manier overeind te houden? Daarbij
wil ik graag van de minister weten waarom hij het overeind houdt, wetende
dat hij een aantal zaken heeft afgesproken met het IPO en met de VNG. Van
verschillende kanten zijn er forse kritische opmerkingen gemaakt.Wat vindt de minister van de kritiek van de VVD-fractie op de onduidelijke
tussenstructuur? Met name verzoek ik de minister om commentaar op het ondemocratische
gehalte. Daarover maak ik drie opmerkingen. Mijn eerste opmerking betreft
de nieuwe structuur van de plusregio's. Wij spreken niet van directe verkiezingen
omdat dat niet past in het Huis van Thorbecke. Daar ben ik het mee eens. Mensen
worden indirect gekozen in die besturen. Het is echter ook mogelijk dat mensen
die niet zijn gekozen in die besturen terechtkomen. Ik vind dat niet juist.
Als men kijkt naar hoe het bestuur werkt, ziet men dat feitelijk het dagelijks
bestuur de dienst uitmaakt. Het algemeen bestuur komt een paar keer per jaar
bij elkaar. De vraag is wie nu eigenlijk de zeggenschap heeft binnen die plusregio.
Ik denk dat het dagelijks bestuur dat is.Een ander element is de spagaat waarin de bestuurders terechtkomen, met
name de mensen die in het algemeen bestuur zitten. In Heerlen, de plaats waar
ik vandaan kom, is de SP de op een na grootste fractie. Verschillende raadsleden
van de SP zitten in een gemeenschappelijke regeling, namelijk Parkstad. Het
grote probleem, dat al jaren bestaat, is dat bijvoorbeeld een raadslid van
de SP een meerderheidsstandpunt van de raad waar hij zelf niet achter staat
in Parkstad moet verdedigen. Het is ook mogelijk dat hij in Parkstad een standpunt
moet innemen dat hij in zijn eigen fractie aan de straatstenen niet kwijt
kan. Diezelfde problemen doen zich voor in andere gemeenten. In de gemeente
Nijmegen is bijvoorbeeld een links college. Ik kan mij voorstellen dat een
vertegenwoordiger van een niet-linkse partij daar in diezelfde spagaat terechtkomt.
Dit is een onmogelijke situatie. Bestuurders worden in de problemen gebracht
omdat zij dingen moeten doen waar zij in feite niet achter staan en die zij
niet kunnen verdedigen. Dat is niet goed voor de werking van het bestuur op
zich. Kan de minister ingaan op deze spagaat?Mijn fractie vindt het niet goed om het te doen op de manier die in het
wetsvoorstel wordt voorgesteld. Onze voorkeur zou zijn om de provincie te
versterken. De overdracht van bevoegdheden die wij nu links en rechts kunnen
zien, moet niet plaatsvinden. Men kan zeggen dat de provincie op dit moment
niet veel voorstelt. Dat is niet juist. Wij vinden dat wij naar kleinere provincies
toe moeten die veel dichter op de regio zitten. Die kleinere provincies hebben
veel directer zicht op wat er in de regio gebeurt zodat de problemen die er
nu in de provincies bestaan en de conflicten die daarover rijzen op een veel
betere manier kunnen worden aangepakt. Wij zouden eerst een discussie moeten
voeren over de bestuurlijke hoofdstructuur van Nederland, over de rol van
de provincies en met name over de vraag hoe de provincie zou kunnen worden
versterkt. Als resultante daarvan zou kunnen worden gesproken over de vraag
hoe de gemeentelijke samenwerking in elkaar zou kunnen worden gezet. Vooral
de amendementen van de heer Van der Staaij en van de heer Slob komen in de
richting van wat mijn fractie op dit punt voor ogen staat met betrekking tot
samenwerking van gemeenten in een bepaald verband.Voorzitter: Van GentDe heer Boelhouwer (PvdA):Voorzitter. Wij spreken vandaag over de Wet gemeenschappelijke regelingen
plus, afgekort Wgr-plus. De meeste mensen in Nederland hebben bij deze afkorting
en ook bij de wet als zodanig geen enkel emotioneel gevoel. Het is een onderwerp
met een hoog bestuurdersleedgehalte. Een deel van dat leed heb ik indirect
ook nog mee mogen maken. Ik heb als provinciebestuurder met Eindhoven en het
Samenwerkingsverband Regio Eindhoven te maken gehad. Daar was ook sprake van
een herindeling. Dat brengt mij op een punt dat wij vandaag ook allemaal met
ons meedragen. Wij kunnen allemaal roepen dat het anders en beter had gemoeten.
Wie echter zonder zonden is in dit land, dat geldt ook voor fracties, werpe
de eerste steen. Herindelingen konden namelijk niet of nauwelijks. Stadsprovincies
konden niet, ook niet nadat er een referendum was gehouden. De steden bleven
zitten met de grootstedelijke problematiek en hadden het nakijken naar de
buurgemeenten. Daarvoor moet een oplossing komen. Deze wet is dus urgent.
Wij kunnen de discussie over het bestuurlijk bestel van Nederland wel weer
overdoen en kijken waar wij uitkomen, maar daarmee doen wij de grote steden
van dit land geen plezier. Zij zitten echt te springen om een bestendiging
van de mogelijkheden om zaken met de buurgemeenten op te lossen. Wij kunnen
daar niet omheen en moeten dit dus op korte termijn afronden. Deze wet moet
dus worden afgerond. Mijn keuze is het niet. Ik zeg hier in alle eerlijkheid
bij dat het ook niet de keuze van de Partij van de Arbeid is om het op deze
wijze op te lossen.Over het bestuursakkoord van het kabinet-Balkenende I is al het nodige
opgemerkt. Daarvoor was de toen ontstane coalitie verantwoordelijk. Wij kunnen
alleen niet voor onze verantwoordelijkheden blijven weglopen. Laat dit gezegd
zijn. Ik ben het eens met degenen die suggereren om de omvang
van provincies onder de loep te nemen bij een studie naar het bestuurlijk
bestel. Het is verbazingwekkend dat dit in dit wetsvoorstel niet eens is genoemd.
Andere sprekers hebben de bestuurlijke drukte in bij voorbeeld Utrecht gememoreerd.
Als je die in aanmerking neemt, kun je je afvragen of die provincie, gezien
haar omvang, überhaupt bestaansrecht heeft. Na de afronding van de discussie
over de Wgr kunnen wij wellicht eens stilstaan bij de omvang van provincies
en de bestuurlijke constellaties in de bestuurlijke middenlaag. Ik vrees dat
dit niet op korte termijn mogelijk is.De heer Slob (ChristenUnie):Voorzitter. De heer Boelhouwer zegt in feite dat wij het daar na de discussie
over de Wgr eens over moeten hebben. Is het niet logischer om de volgorde
om te draaien overeenkomstig het voorstel van collega De Wit? Ook mevrouw
Fierens heeft dit vorige week opgemerkt tijdens de behandeling van de begroting
van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.De heer Boelhouwer (PvdA):Er is wat voor te zeggen om daar eerst over te discussiëren, maar
je kunt de steden niet langer in het ongewisse laten over een oplossing van
de problematiek. Wij hebben dit in een aantal regio's gezien waar herindelingsplannen
bestonden. In Eindhoven was de oplossing gevonden in een grootschalige herindeling.
Een aantal gemeenten wilde deelnemen aan het Samenwerkingsverband Regio Eindhoven.
Zij waren bereid tot medewerking aan een oplossing van de grootstedelijke
problemen van Eindhoven en Helmond. Zeer veel mensen waren voor dit plan,
zoals de heer Slob zich vast kan herinneren. Zodra de druk van de herindeling
er echter af was, keerden de randgemeenten de steden de rug toe. Zij gaven
niet thuis toen de grootstedelijke problematiek moest worden opgelost. Deze
Wgr-plus is dus onvermijdelijk en noodzakelijk om de steden handvatten te
geven om hun problemen op te lossen.De heer Slob (ChristenUnie):Ik begrijp de pragmatische benadering van de heer Boelhouwer. Wij hebben
echter de verantwoordelijkheid voor de inrichting van het openbaar bestuur
in Nederland. Wij moeten daar dus een principiële discussie over voeren
alvorens voor bepaalde oplossingen te kiezen. Wij hoeven niet per se te kiezen
voor de oplossingen die ons worden gepresenteerd, zoals deze.De heer Boelhouwer (PvdA):Niets staat deze discussie in de weg. Ik heb ook kritiek, maar als wij
dit regelen, kunnen wij best een discussie over het bestuurlijke bestel voeren,
maar dan hoeven de steden in ieder geval niet meer af te wachten hoe het verder
moet. Ik vind het prachtig als u samen met mij het initiatief wilt nemen om
die discussie maar eens aan te slingeren, maar volgens mij moet je dus niet
met de Wgr-plus wachten tot die discussie afgerond is.Voorzitter. Ondanks dat het onderwerp niet echt leeft bij de burgers,
is het lokale bestuur nog steeds het bestuur dat het dichtst bij de burgers
staat. Het verlengde lokale bestuur kan hier veel aan toevoegen, ook al heeft
de burger dit zelf niet altijd scherp op het netvlies. De wet die wij vandaag
bespreken, heeft een lange voorgeschiedenis. Van de Kaderwet, bedoeld om te
komen tot stadsprovincies, zijn wij met allerlei tussenstappen bij de Wgr-plus
uitgekomen. In de tussentijd zijn er kubieke meters bestuurlijke koffie gezet.
De kaderwetgebieden waren bedoeld om de grootstedelijke regio's meer slagkracht
te geven, ik memoreerde het al. Maar al te vaak liepen de steden tegen de
grenzen van hun mogelijkheden aan en moest het omringende gebied ook aan de
bak om de problemen van de grote steden te helpen oplossen. Er kwamen referenda
en de stadsprovincies sneuvelden, maar de noodzaak van oplossing van de grootstedelijke
problemen bleef bestaan. En toen herindeling als oplossing ook steeds meer
uit het beeld verdween, moest er toch een list worden verzonnen, want het
heeft weinig zin om al het leed te blijven koesteren, zoals het teloorgaan
van het concept van de stadsprovincie. De Wgr-plus is naar ons idee een oplossing
waarmee wij zullen moeten leren leven, of wij dat nu willen of niet. Het is
goed om de mensen in de steden en hun problemen in de gaten te blijven houden. Niemand zit te wachten op bestuurlijk gesteggel over wie wat mag doen,
een hoop bestuurlijk leed waar de burger niets aan heeft. Bij de voorstellen
van IPO en VNG was een duidelijke scheidslijn te zien. De VNG ging voor meer
macht voor de plusregio en het IPO wilde meer macht voor de provincie. Ik
ben wel erkentelijk voor de dozen vol informatie die wij van alle betrokkenen
hebben gekregen, maar toen IPO en VNG het eens waren, leek het wetsvoorstel
eventjes a piece of cake. Het was echter niet overal in de regio's doorgedrongen
dat de koepels elkaar gevonden hadden, en de verschillen van opvattingen in
de diverse regio's bleken groot te zijn. En ik vrees dat deze ruzies ook na
aanneming van dit wetsvoorstel hier en daar zullen worden voortgezet. De termen
regionaal en bovenregionaal zijn naar onze indruk nog niet scherp genoeg geformuleerd.
Wij dagen de minister dan ook uit om deze begrippen in dit debat aan te scherpen,
opdat grensgevechten zoveel mogelijk worden voorkomen. Als er iets slecht
is voor het functioneren van het openbaar bestuur, dan zijn het wel ruzies
tussen bestuurslagen in een denkbeeldig vacuüm. Daar begrijpt de burger
niets van.Het is altijd mooi om bij dit soort onderwerpen stil te staan bij het
Huis van Thorbecke. Sommigen verklaren dit zo heilig dat de mogelijkheid voor
burgers om invloed uit te oefenen op hun eigen werkelijkheid wordt beperkt.
Wij vinden dat een bestuurslaag – provincie, gemeente of plusregio –
gewoon haar werk moet doen en dat ze daarop liefst zo democratisch en transparant
mogelijk moet kunnen worden afgerekend. Met dit wetsvoorstel krijgt de regio
de gelegenheid om het democratisch tekort van de plusregio aan te vullen.
Daarbij gaat de voorkeur van onze fractie uitdrukkelijk uit naar een vertegenwoordiging
van zittende raadsleden. Alle raadsleden van een plusregio kiezen uit hun
midden een regioraad. Dat kan ook op basis van een lijstenstelsel, waarbij
iedereen zijn stem kan uitbrengen op een politieke partij. Als men dat wil,
kan er ook rekeninggehouden worden met een eventuele gemeentelijke achtergrond.
Het fatalistische beeld dat de heer De Wit schetst en dat ik ook wel een beetje
herken in de werkelijkheid van vandaag, hoeft hier echter niet per se van toepassing te zijn. De regio is naar mijn idee zeker in staat
om dat op een andere manier te regelen, zelfs via een lijstenstelsel. Ik wil
graag van de minister weten, of hij het met mij eens is dat de regio de vrijheid
heeft om dat zo te doen. Wat vindt hij van het idee om niet in zee te gaan
met mensen die niet eens in de raad zitten?Het is voor de PvdA van belang dat de burgers bediend worden door een
overheid die daadkrachtig, transparant en afrekenbaar opereert. Men kan zich
afvragen of de Wgr-plus daaraan voldoet. Volgens mijn fractie is dat inderdaad
het geval, waarbij zij even een voorbehoud maakt met betrekking tot de antwoorden
op onze vraag over de democratische legitimatie.Wat betekent dit bijvoorbeeld voor het overdragen van taken? De provincie
voert de regie bij nieuw te vormen Wgr-plusregio's. Als een aantal gemeenten
komt met een samenwerkinginitiatief, moet de provincie dat eerst toetsen.
Het nut en de noodzaak van een nieuwe plusregio moeten duidelijk zijn. Ik
bepleit namens mijn fractie terughoudendheid bij het afstoten van provinciale
taken. De provincie moet haar eigen werk goed doen, anders kan deze bestuurslaag
net zo goed verdwijnen en worden vervangen door gemeenten of plusregio's.
Dubbel werk willen wij liever niet. Het is aan de provincie om na te gaan
welke taken naar de Wgr-plusregio kunnen worden overgedragen. De provincie
moet daarbij knopen kunnen doorhakken. Ik ben zeer benieuwd naar het standpunt
van het kabinet hierover.Welke taken moeten de Wgr-plusregio's vervullen? Zij hebben een aantal
taken: wonen, grondbeleid, economische ontwikkeling, ruimtelijke ordening,
structuurvisies en afstemmen van grotestedenbeleid, inclusief gedifferentieerd
bouwen in en om de stad. Op deze wijze kan gepast maatwerk worden geleverd
op plusregio niveau. Het blijft echter een vorm van verlengd lokaal bestuur.De verkeer- en vervoerstaak (artikel 16c van de Planwet verkeer en vervoer)
geldt wel voor de bestaande kaderwetgebieden. Het is naar ons idee niet vanzelfsprekend
om die bevoegdheid van de provincie over te dragen naar eventueel nieuw te
vormen Wgr-plusgebieden. Dat leidt tot te veel versnippering, te veel vervoersconcessies
en grensproblemen. Dat laatste zien wij nu al bij buslijnen waar knippen ontstaan
op grenzen van bestuursregio's. Daaraan liggen vaak geen verkeerskundige redenen
ten grondslag maar bestuurlijke. Dat kan toch niet de bedoeling zijn!Mevrouw Spies (CDA):In de schriftelijke gedachtewisseling hebt u aangegeven vóór
een experiment met Parkstad te zijn, mijnheer Boelhouwer. Moet Parkstad naar
uw idee niet automatisch de taken op het gebied van verkeer en vervoer krijgen;
dus geen rechtstreekse uitkering uit de BDU voor Parkstad?De heer Boelhouwer (PvdA):Dat is inderdaad mijn opvatting. Ik zou mij kunnen voorstellen dat Parkstad
als nieuwe regio in aanmerking komt. Ik vind wel dat provincie hierbij uitdrukkelijk
een taak heeft. Zij moet dat aan ons voorleggen. De regio kan haar toestemming
geven, maar eerst zal de provincie die moeten geven. Nu zie ik dat een aantal
gemeenten twijfels heeft bij de verandering. De ene gemeente wil wel meedoen
en de andere weer niet. Als wij er toch inhoudelijk over gaan discussiëren,
zouden wij ons de vraag kunnen stellen waarom de regio Heerlen in aanmerking
moet komen, maar Maastricht niet mee hoeft te doen. Ik denk hierbij namelijk
aan de afstanden die hier gelden en aan de afstanden die andere regio's hanteren
om de grens te bepalen. Maar goed, ik laat de provincies daar graag over discussiëren.
Welwillend wacht ik de uitkomst van dit proces af. Ik wijs er evenwel op dat
de omvang van de regio Heerlen zodanig is dat het niet voor de hand ligt om
daarvoor weer een nieuwe autoriteit op het gebied van verkeer en vervoer in
het leven te roepen.De heer Van Beek (VVD):De heer Boelhouwer is helder met zijn opmerkingen over Parkstad. Waarom
vindt hij dat wel direct financiële middelen naar de andere regio's moeten?De heer Boelhouwer (PvdA):Daarover wilde ik net iets zeggen.De heer Van Beek (VVD):Dat is heel toevallig.De heer Boelhouwer (PvdA):Ja, ik was toe aan mijn opmerkingen over de financieringsstromen. De vraag
kan gesteld worden of het geld voor een aantal zaken al dan niet rechtstreeks
naar de plusregio moet. Wij spreken in dit verband over de vraag van rijksonmiddellijkheid.
Het geld kan ook via de provincie ter beschikking worden gesteld. De VNG pleit
voor rijksonmiddellijkheid voor alle regionale taken. Ik sluit mij liever
aan bij het gestelde in de wettekst waarmee men het geld voor de BDU en de
OV-taken rechtstreeks wil toekennen en de rest via de provincie wil laten
gaan. Dit is conform de bestaande situatie en ik vind die niet onredelijk.
Deze manier van handelen maakt een meer zakelijke afweging mogelijk ten aanzien
van de vraag wie wat doet. Zij voorkomt het risico dat plusregio's extra lobbywerk
verrichten om gelden te verwerven of veilig te stellen. Sommige geldstromen
blijven nog wel rechtstreeks naar de plusregio's gaan. Daarbij denk ik aan
wonen in het kader van verstedelijkingsafspraken en jeugdzorg. Een aantal
grote gemeenten heeft natuurlijk nu al een rechtstreekse relatie en dat moet
zo blijven.Hier en daar klinken uit gemeentelijke hoek geluiden over de financiering
van de apparaatskosten van de Wgr-plus. Die wordt toch als een probleem gezien.
Men wil geld voor de apparaatskosten hebben. Ik pleit ervoor om de regio daar
zelf voor te laten opdraaien. Wij hebben het hier namelijk over een verlengd
lokaal bestuur dat een aantal grootstedelijke taken voor de Wgr-plusgemeenten
doet. Bekostiging door de gemeente zelf is tevens een rem op de ongebreidelde
groei van ambtenaren die zich met de Wgr-plus bezighouden. Overigens, in de
afgelopen jaren was de tendens van een dergelijke groei duidelijk waarneembaar.
Dat baart ons zorgen.De heer Van Beek (VVD):Voorzitter. Collega Boelhouwer geeft nu een zeer praktische uiteenzetting
en zegt hoe de gelden van de rijksoverheid via de gebundelde doeluitkeringen
naar de diverse regio's gaan. Ik denk in dit verband ook aan de minder directe
legitimatie van die gebieden. Zou hij daarom zijn opmerkingen willen onderbouwen
en willen zeggen wat zijn principiële overwegingen hierbij zijn?De heer Boelhouwer (PvdA):Ik begrijp uw probleem wel en ik begrijp dat u door middel
van de keuze voor de geldstromen het probleem van het bestaan van de Wgr-plusgebieden
ter discussie wilt stellen. Het gaat hierbij echter om uw probleem. Ik ga
voor de praktische, de pragmatische insteek en kies ervoor om op dit punt
alles zo te laten als het is. Als wij daarover de discussie weer openen, kunnen
de steden niet vooruit. Ik vind het echt belangrijk dat deze kwestie wordt
geregeld. Zodra wij weer over het gehele bestuurlijke bestel van dit land
praten, zal dit punt ongetwijfeld aan de orde kunnen komen.Wij zijn overigens van mening dat een plusregio zelf in staat moet zijn
om een eigen grondbedrijf in te richten. Daar is veel voor te zeggen. Denk
alleen maar aan het feit dat wanneer je als regio kiest voor bijvoorbeeld
het ontwikkelen van een regionaal bedrijventerrein, het niet voor de hand
ligt om de grondopbrengsten uitsluitend naar de kas van de gemeente die over
die grond beschikt te laten vloeien. Deelt de minister de zienswijze dat deze
wet de plusregio's de ruimte biedt om een eigen grondbedrijf op te richten?
Vindt hij dat een goed instrument? Op die manier krijgen de regio's meer mogelijkheden
om de grootstedelijke problematiek aan te pakken.De laatste maanden hebben wij kennis kunnen nemen van de kritische kanttekeningen
uit het KAN, Twente en Oost-Brabant. Voor mijn fractie is het belangrijk dat
een aantal zaken goed geregeld wordt. Het Rijk moet een regierol krijgen om
knopen door te hakken bij onenigheid of gebrek aan voortgang in de samenwerking.
De provincie kan er bij onenigheid voor zorgen dat het bovenregionale belang
prevaleert, maar het is niet duidelijk wat daaronder wordt verstaan. Dit kan
namelijk op zichzelf ook een twistpunt zijn. Het voorbeeld van Utrecht is
in dit verband veelzeggend. Als een provincie haar tanden niet laat zien bij
onenigheid of bij het toetsen van een bovenregionaal belang, dat soms moeilijk
valt te definiëren, wil ik dat het Rijk hierover een beslissing kan nemen
aan de hand van nationale kaders, zoals de nota Mobiliteit. Ik wil een hiërarchie
inbouwen om bestuurlijke twisten te voorkomen. De slechte bestuurlijke relatie
tussen het BRU en de provincie Utrecht toont aan dat dit eigenlijk nodig is.Het verzoek om het instellen van nieuwe plusregio's moet door de provincie
samen met de desbetreffende gemeenten kunnen worden ingediend en dan aan de
minister worden voorgelegd. Dit is een mogelijke dubbelcheck op het instellen
van nieuwe plusregio's door de provincies. Ik wil ook hier de middenweg bewandelen.
De provincies moeten de regie houden, terwijl de gemeenten de ruimte krijgen
om eigen initiatief te tonen. Dit alles natuurlijk zonder dat dit leidt tot
een overvloed aan nieuwe plusregio's. Wij delen de terughoudendheid van andere
fracties op dit punt.De optimale omvang van een aantal plusregio's moet definitief worden vastgesteld.
Amsterdam, Rotterdam en Den Haag willen zo snel mogelijk aan de slag. Dit
zijn precies de gebieden waar de grootstedelijke problematiek het allergrootst
is. Al van oudsher is er nagedacht over de oplossing hiervan. Ik verwijs naar
de discussie over de stadsprovincies. In een aantal andere gebieden heeft
een hernieuwde instemmingsronde plaatsgevonden. Ik heb begrepen dat alle betrokken
gemeenten zich volmondig achter het KAN hebben gesteld. In dit kader is echter
nog wel een probleem en dat is de territoriale subraad. Overal waar de instelling
van een dergelijke raad wordt overwogen, moet eerst de vraag worden beantwoord
of de samenstelling van het huidige samenwerkingsverband wel adequaat is.
Waarom is er anders een territoriale subraad nodig? Onder de 24 gemeenten
van het SRE bevindt zich een aantal typische plattelandsgemeenten. Nu is de
oplossing bedacht om binnen het SRE een subregio in te stellen die over het
echte stedelijke gebied gaat. De PvdA-fractie vindt dat een slecht idee. De
democratische verantwoording en de bestuurlijke duidelijkheid worden daardoor
nog veel slechter. Wie is voor wat aanspreekbaar in een territoriale subraad?
Ik roep de minister op om dit dwaze idee te heroverwegen. Ik ben zeer benieuwd
naar de reactie van de minister op dit punt. De regio kan er niet omheen om,
conform de doelstelling van het oplossen van de grootstedelijke problemen,
ook naar de omvang en de samenstelling van samenwerkingsverbanden te kijken.
De provincie moet dat voorstel dan ook afzegenen. Ik vraag de minister dringend
om duidelijk te maken hoe hij tegen die territoriale subraden aankijkt.Mevrouw Spies (CDA):Begrijp ik het goed dat u overweegt om met een amendement te komen om
die territoriale commissie uit de wet te halen als de minister het artikel
niet intrekt?De heer Boelhouwer (PvdA):Ik wacht met zeer veel belangstelling het antwoord van de minister af.
Het is inderdaad mijn voornemen om dat te doen. Ik hoop dat de Kamer mij daarin
zal steunen.Voorzitter. Er moet een evaluatiemoment komen voor de nieuw in te stellen
Wgr-plus. Wij hebben op dat punt een amendement ingediend. Ik verzoek de minister
om een notitie over het wel of niet dualiseren binnen de plusregio's. Er is
een democratisch tekort, zoals door verschillende leden is opgemerkt. Zoals
ik heb begrepen, wordt in een conceptnota voorgesteld om niet over te gaan
tot dualisering maar wel enkele elementen over te nemen die de positie van
het algemeen bestuur zouden kunnen versterken. Ik noem de inlichtingenplicht
en de bevoegdheid tot het inrichten van het eigen bestuur die bij het gebied
ligt. Hoe ziet de minister dat?Wij willen dat de plusregio van en vooral voor de burgers wordt en blijft.
Of de plusregio wel of niet bekend is, zal grotendeels afhangen van de daadkracht
van de regio zelf. Het zal ook afhangen van de samenwerkingspotentie en de
wil om problemen daadkrachtig op te lossen. Tegen deze achtergrond zijn wij
zeer benieuwd naar de antwoorden van de minister op de door ons aangestipte
punten.De heer Van Beek (VVD):Voorzitter. Ik weet niet of de heer Boelhouwer al in de gelegenheid geweest
is om het amendement te lezen dat mijn collega Spies en ik hebben ingediend.
Dat amendement strekt ertoe om heel expliciet, nadat de Wgr-plus is ingesteld,
de regio's te vragen of zij blijvend willen deelnemen of dat zij daarvan af
willen zien. Dat sluit heel goed aan bij zijn verhaal, maar hij heeft er geen
expliciet standpunt over ingenomen.De heer Boelhouwer (PvdA):Als u goed naar mijn verhaal geluisterd had, zou u dat begrijpen.De heer Van Beek (VVD):Dat heb ik gedaan.De heer Boelhouwer (PvdA):Ik heb gezegd dat Amsterdam, Rotterdam en Den Haag als de echte authentieke
stadsregio's – oorspronkelijk al zo bedoeld – aan de gang willen.
Die willen niet opnieuw door deze procedure heen, want dat houdt op. Ik heb
geen geluiden gehoord dat de omvang niet goed zou zijn. Ik heb wel sympathie
voor uw amendement, maar ik vind het te ver gaan.De heer Van Beek (VVD):Het moet collega Boelhouwer zijn opgevallen dat mijn amendement geen opschortende
werking heeft. Met andere woorden: de regio's kunnen volop aan de slag, zeker
deze drie steden. Voor hen zal het veel meer een administratieve procedure
zijn, terwijl het voor de andere een inhoudelijke procedure is.De heer Boelhouwer (PvdA):Ik ben ook benieuwd hoe de minister tegen die procedure aankijkt. Als
het alleen maar een administratieve afhandeling is en er niet opnieuw in het
gebied dat ik noemde allerlei ruis ontstaat waardoor die regio niet aan de
gang kan, ben ik geneigd om er anders tegenaan te kijken. Het feit van de
niet opschortende werking was mij overigens wel opgevallen.Mevrouw Spies (CDA):Ik wil alle mogelijke moeite doen om de heer Boelhouwer definitief over
de streep te trekken. Uit de toelichting op het amendement blijkt dat het
initiatief voor zo'n besluit bij de gemeenten is gelegd. Als zij geen aanleiding
zien om tot aanpassing van de regio over te gaan en dat binnen drie maanden
laten weten, is de kous af. Dus wat is erop tegen, mijnheer Boelhouwer?De heer Boelhouwer (PvdA):Ik leg ook zelf mijn oor wel eens te luisteren bij die regio's. Ik heb
er geen enkele aanwijzing voor, maar ik neem als hypothetisch voorbeeld dat
de allerkleinste gemeente in de stadsregio Amsterdam op een gegeven moment
zegt dat hiermee een kans wordt geboden om er opnieuw over na te denken. Als
het verhaal dan opnieuw doorgelopen moet worden, omdat die gemeente "nee"
zegt, heb ik daar toch wel wat moeite mee. Tot nu toe hebben die signalen
ons niet bereikt. Ik moet er eigenlijk niet aan denken om die mee te nemen
in zo'n procedure. Dat is de reden voor mijn terughoudendheid, maar ik beloof
dat wij er heel serieus naar zullen kijken. Wij hebben nog overleg met de
regio en ik wacht het antwoord af dat de minister hierover geeft.De heer Van der Ham (D66):Voorzitter. Dit dossier kent een zeer lange voorgeschiedenis. Het was
zeer interessant om mij daarin te verdiepen. Er is al gezegd dat de discussie
over de wijze waarop bovenlokale, grensoverschrijdende problemen moeten worden
aangepakt, al minstens een generatie bestuurders heeft geduurd. De Gaay Fortman,
Montijn, Geelhoed, stadsregio's, BoN-gebieden, stadsprovincies, agglomeratiegemeenten,
kaderwetgebieden, zij zijn allemaal gepasseerd. Het baby'tje is nu geboren
en wij noemen haar: regio-plus.Ik sta toch dubbel tegenover de opstelling van de minister en de problemen
die wij hebben. Er zijn vandaag meer bijdragen geweest die ook die dubbelheid
tentoonspreiden. De minister zegt dat de tijd van grote structuurdiscussies
voorbij is. Hoe houdbaar is dat eigenlijk? Wij zien dat de gemeenten heel
veel dingen niet zelf kunnen, maar dat is bij de provincies ook een probleem.
Gaan wij dat met dit voorstel eigenlijk niet extrapoleren?Problemen zoals verstedelijking, lokale economie, waterbeheer, duurzaamheid
en landinrichting gaan de schaal van de bestaande provincies te boven. Het
regionaal bestuur is versnipperd. Er is geen integrale verantwoordelijkheid
voor deze zaken. Er is nauwelijks een provinciale belasting, behalve de opcenten
in de motorrijtuigenbelasting, waardoor de ziel uit het bestuur is gehaald.
Er is de kreet: no taxation without representation, maar hier is het omgekeerd.
Wij kiezen een vertegenwoordigend orgaan dat niet eens belasting kan heffen.
Dat zien wij straks ook bij de regio-plus, maar daar is nog niet eens de democratische
legitimiteit geregeld.Het overdragen van bevoegdheden van het Rijk naar de provincie is niet
eenvoudig, maar zeer complex, omdat er zoveel provincies zijn. Vergeleken
met andere Europese landen zijn wij bedeeld met ongelofelijk veel provincies
voor zo'n klein stukje grond. Mensen weten niet wat de provincie doet. Elke
verkiezing is weer een festival van laagterecords. Deze gebrekkige democratische
basis wordt ook nog eens van de provinciale staten geëxtrapoleerd naar
de Eerste Kamer, omdat deze indirect, door de provinciale staten wordt gekozen.
Met andere woorden, het is niet echt fraai.Als ik dan hoor dat de minister de structuurdiscussie niet aan wil, denk
ik: ik heb er eigenlijk wel behoefte aan. Allereerst vraag ik de minister
om tegen het einde van deze kabinetsperiode een notitie te leveren met een
reactie op verschillende varianten voor de toekomst van het middenbestuur,
zoals Geelhoed et cetera. Wij hebben het vandaag over dit voorstel en ik zal
daar vanzelfsprekend mijn oordeel over geven, maar ik denk dat wij er daarmee
niet zijn. Ik denk dat dit een tussenoplossing is.De commissie-Geelhoed heeft voorgesteld om een aantal provincies in de
Randstad te laten fuseren en de samenwerking tussen provincies buiten de Randstad
te versterken. De Raad voor het openbaar bestuur heeft in december 1999 gezegd
dat wij niet naar structuren moeten kijken, maar dat deze meer kracht moeten
krijgen. Dat is ook een interessante visie.Er is een termijn van tien jaar genoemd, voordat wij die verschillende
varianten voor de toekomst gaan evalueren. Wat mij betreft mag het ook eerder,
maar ik vraag het kabinet om een aantal varianten te bespreken in een hoofdlijnennotitie,
zodat wij dan stevig staan in de discussie. Ik vind het zeer zinnig om het
daarover te hebben.D66 vindt dat mensen zich moeten kunnen herkennen in het bestuur en dat
het bestuur slagvaardig moet zijn. De provincie mist die aansluiting bij de
burger, terwijl de ontwikkeling van de culturele en economische identiteit
van de regio's ook doorgaat. Wij willen graag een project voor maatgevend
bestuur, waarin wordt bepaald welke verdeling van taken en bevoegdheden tussen
Rijk, regio's en gemeenten wenselijk is. De ministeries werken aan een takenanalyse.
Bekeken wordt wat de rijksoverheid moet doen. Zou in het kader
van het programma Andere overheid een dergelijke takenanalyse niet wenselijk
zijn voor alle verschillende overheden om na te gaan wie wat gaat doen?D66 geeft de voorkeur aan een bestuur à la carte, zoals is vastgelegd
in ons verkiezingsprogramma. Wij willen geen blauwdruk waarbij het overal
hetzelfde is. Wij kiezen voor grootstedelijke stadsprovincies en op het platteland
voor grote provincies.Er wordt al veel samengewerkt tussen provincies, bijvoorbeeld tussen Friesland,
Groningen en Drenthe, het landsdeel noord. Zij hebben zelfs een parlement.
Gelderland en Overijssel treden op als het landsdeel oost. Zij gaan samen
naar de Europese instellingen. Dat element ontbreekt in de discussie. De Europese
lobby wordt steeds belangrijker en dan moet men goed samenwerken.D66 heeft altijd de noodzaak van regionale samenwerking ondersteund. Wij
onderkennen dat steden als motor van de economie en trekker van regionale
economie grote steun verdienen. Bij talloze verdelingsvraagstukken, waaronder
verkeer en vervoer, zijn gemeentegrenzen zeer betrekkelijk. De inrichting
van het middenbestuur is een van de taaiste discussies in bestuurlijk Nederland.
De probleemanalyse is goed te maken, maar een oplossing is heel lastig. Dat
blijkt ook weer tijdens dit debat. Voor mijn eigen politieke partij geldt
dat onze provinciale fracties er heel anders over denken dan de lokale fracties.
Bij andere partijen is het waarschijnlijk niet anders. Het is aan ons daarin
nu eens een keuze te maken.Ik kom te spreken over het wetsvoorstel. Het wenkend perspectief van de
provincievrije stadsregio waarvan wij voorstander zijn, is al enige tijd achter
de horizon verdwenen. Het onderhavige wetsvoorstel is geen wenkend perspectief,
maar een werkbaar perspectief, zoals de mensen die het hebben opgesteld, zeggen.
Laten wij maar zo pragmatisch zijn om daar met enige sympathie naar te kijken.Provincies, gemeenten en de zeven kaderwetgebieden zijn tot deze conclusie
gekomen. Is de minister het met mij eens dat dit een tijdelijke rust is? Moeten
wij uiteindelijk niet toch een stap verder zetten? Zijn de zeven kaderwetgebieden
een massage voor zeven provincies? Worden in de toekomst de huidige structuren
doorbroken en komen er uiteindelijk zeven provincies? Wil de minister daarop
reageren?Ik heb goed naar de andere collega's geluisterd. De evaluatie moet er
snel komen. Ik zie het wetsvoorstel als een tijdelijke oplossing en daarom
is de evaluatie erg belangrijk. Er zijn vragen gesteld over het belastinggebied.
De spagaat die men ter zake maakt, is erg interessant. Ik sluit mij aan bij
de opmerkingen daarover. Dat geldt ook voor de opmerkingen over wie er in
de regioraad zitting moeten nemen. Naar mijn mening moeten dat mensen zijn
uit de gemeenteraad, omdat zij nog enige democratische legitimiteit hebben.
Hoe zit dat straks met de gekozen burgemeester? Hij heeft echt een democratisch
mandaat. Hoe gaat de minister daarmee om?Hoeveel regio's komen er? Er is al gesproken over Parkstad. Ik sta sympathiek
tegenover die suggesties. De betrokken besturen willen geen geld, maar zij
willen er wel bijhoren. Wil de minister daarop reageren?Een paar weken geleden hebben wij gesproken over de bestuurlijke chaos
in het Waddengebied. Er is sprake van dat alle provincies langs elkaar heen
werken, omdat een goede structuur ontbreekt. Welke mogelijkheden ziet de minister
om in de toekomst in het kader van de commissie-Meijer dit wetsvoorstel te
gebruiken om die bestuurlijke chaos te structureren?De fractie van D66 begrijpt dat van rechtstreekse verkiezingen van de
regioraden voorlopig geen sprake is. Voor een hulpstructuur is een rechtstreekse
legitimatie geen halszaak. Wij kunnen hiermee leven, maar dan moet de controle
van het dagelijks bestuur door het algemeen bestuur wel goed geregeld zijn.
Wij hebben daar enkele vragen over.In een brief van 26 mei 2004 schrijven de ministers van BZK en BVK
over de gevolgen van de gemeentelijke en provinciale dualisering voor intergemeentelijke
samenwerking op basis van de Wgr. De balans die de ministers in de brief opmaken,
is dat er geen dualisering op intergemeentelijk niveau hoeft plaats te vinden,
maar wel dat de positie van het algemeen bestuur moet worden versterkt. Daartoe
kondigen zij twee maatregelen aan. 1. Het algemeen bestuur krijgt de wettelijke
bevoegdheid om een of meer leden van het dagelijks bestuur te ontslaan. 2.
Het dagelijks bestuur wordt verplicht om het algemeen bestuur actief inlichtingen
te geven. Geen van deze twee maatregelen heb ik in het wetsvoorstel aangetroffen.
Waarom niet? Is de minister van gedachten veranderd? D66 vindt het belangrijk
dat de controle wordt versterkt. Er hoeft misschien niet helemaal gedualiseerd
te worden in de Wgr-plusgebieden, maar wij voelen er wel iets voor om het
algemeen bestuur louter uit raadsleden te laten bestaan, en het dagelijks
bestuur uit wethouders en burgemeesters. Wat verzet zich daar precies tegen?Voorzitter. Anderen hebben ook gesproken over de regio Utrecht. De provincies
Utrecht en Overijssel sputteren tegen. Alles afwegende vindt D66 dat het BRU
thans de beste manier is om de grootstedelijke problematiek om Utrecht aan
te pakken, maar er moet natuurlijk wel ruimte zijn voor deze overheden om
daar toch enige eigen invulling aan te geven. Ik moet eerlijk zeggen dat ik
de twijfel van de heer Boelhouwer over het amendement van mevrouw Spies en
de heer Van Beek deel. Ik begrijp wel wat zij willen, maar wij moeten er natuurlijk
voor uitkijken dat wij vandaag niet weer geen besluit nemen. Wij moeten wel
iets doen. Ik kan mij heel goed voorstellen dat juist in gebieden waar die
druk zo groot is, rond de grote steden, eindelijk eens iets moet gebeuren.
Als daar eindeloos wordt gedebatteerd en er geen knopen worden doorgehakt,
dan moeten wij het op een gegeven moment doen.De heer Slob (ChristenUnie):U zegt dat wij wat moeten doen. Ik maak uit uw bijdrage op dat u al veel
verder kijkt en vindt dat wij daar een heel fundamentele discussie over moeten
voeren. U hebt wel wat kleine opmerkingen bij dit wetsvoorstel, maar u ziet
dat eigenlijk als een tijdelijk intermezzo. Wij hebben de kaderwetgebieden
nu voor weer enige tijd verlengd. Waarom zouden wij dan niet gewoon de discussie
voeren en dan definitieve keuzes maken?De heer Van der Ham (D66):Ik begrijp natuurlijk wel waar uw vraag vandaan komt. Ik hoop dat u uit
mijn bijdrage hebt opgemaakt dat ik daar ook mee zit. Mijn partij wil die discussie over dat Huis van Thorbecke al jaren voeren. Maar wij
zitten nu wel gewoon met praktische problemen die moeten worden opgelost.
Wat mij betreft, komt die structuurdiscussie er heel snel. Dan kunnen wij
het hebben over kleinere provincies, over grote provincies, over fusies van
gemeenten en van provincies. Ik ben er zeer toe bereid om daar uitgebreid
en open over te spreken. Ik heb er ook een aantal uitgesproken ideeën
over. Ik zie natuurlijk ook de problematiek in de gemeenten, maar wij moeten
nu wel wat doen. Jongens, wij zijn er wel om besluiten te nemen!De heer Slob (ChristenUnie):Daar ben ik het helemaal mee eens, maar wij hebben op dit moment natuurlijk
wel de systematiek van de kaderwetgebieden. Wij hebben net met elkaar besloten
dat dit gewoon met twee jaar verlengd wordt. Vandaar mijn vraag: moeten wij
nu echt direct iets doen of kunnen wij voorrang geven aan die fundamentele
discussie waar u zo hecht, en met u nog een aantal anderen in de Kamer?De heer Van der Ham (D66):Ik wil die structuurdiscussie heel graag voeren. Ik heb gezegd dat ik
daarover met de regering wil spreken voor het einde van de kabinetsperiode.
Wellicht kunnen enkele onderwerpen samenvallen. Wat verzet zich daartegen?
Ik ga dus een behoorlijk eind met u mee, mijnheer Slob. Ik doe dat niet, omdat
ik wil weglopen voor een keuze die misschien ook een beetje pijnlijk voor
de ene of de andere bestuurslaag. Dat doe ik niet, want als ik uiteindelijk
hier een keuze moet maken, heb ik de grote neiging om hiervoor te stemmen,
en overigens ook voor heel veel amendementen die voorzien in aanpassingen
en verbeteringen. Ik ben nu wel op een moment aangekomen dat mijn fractie
en ik onze verantwoordelijkheid en dus een besluit willen nemen. Het is overigens
wel een voorwaardelijk "ja" hiervoor. Daarna moeten wij nog heel wat bediscussiëren
in bestuurlijk Nederland.De voorzitter:Er komt nu weer een interruptie aan. Mag ik u verzoeken om iets korter
in te gaan op de interrupties?Mevrouw Spies (CDA):Ik prijs de heer Van der Ham om zijn ambitie om daadkracht te tonen. In
het amendement van collega van Beek en mij wordt in ieder geval de plusstatus
aan de huidige zeven kaderwetgebieden gegeven. Er gaat daar dus niets mis.
Ik herinner de heer Van der Ham nog even aan zijn principiële opstelling
tijdens de herindelingsdebatten over de Achterhoek. Hij zei toen iedere keer
dat hij niet wilde dat de Kamer een besluit neemt over wat gemeenten moeten
doen en hoe zij dat moeten doen. Het amendement strekt er nu juist toe om
die keuze daar te leggen waar zij ook naar de mening van de CDA-fractie thuishoort:
bij de betreffende gemeenten.De heer Van der Ham (D66):Het is goed dat u dat argument van mijn fractie herhaalt. Het moet van
onderop komen. Dat verklaart onze zeer principiële houding bij gemeentelijke
herindelingen. Ik constateer wel dat de VNG en het IPO, de vertegenwoordigers
van gemeenten en provincies, tot dit compromis zijn gekomen. Aan de andere
kant weet ik met u dat er lokaal toch ook weer anders en heel wat genuanceerder
over wordt gedacht. Ik weet niet precies naar wie ik moet luisteren en wie
nu vertegenwoordigend is. Daar zit ik een beetje mee, maar ik moet toch een
keuze maken. Uitkomsten van referenda, uitspraken van gemeenteraden of overkoepelende
organen volg ik graag. Er is echter geen referendum gehouden over deze kwestie,
dus moet ik het in dit geval doen met een uitspraak van een overkoepelende
instantie. Ik heb veel sympathie voor uw amendement, maar ik moet er nog even
goed over nadenken.Mevrouw Spies (CDA):Dan wil ik u uitnodigen om heel goed te luisteren naar de volksvertegenwoordigende
lichamen van die gemeenten. In veel regio's wordt aangegeven dat men graag
nog ruimte wil hebben voor een eigen besluit.De heer Van der Ham (D66):Daar luister ik ook heel goed naar; vandaar ook mijn afwachtende houding.
Uitspraken van gemeenten zijn voor mij zeer belangrijk, zo niet doorslaggevend,
maar er zal in ieder geval sprake moeten zijn van een zorgvuldige gang van
zaken.Voorzitter. Aan het einde van mijn verhaal de volgende hartenkreten: schaf
de Eerste Kamer af, kom met de gekozen commissaris van de Koningin en verlaag
het aantal statenleden!De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Volgende week zal dit debat worden voortgezet.De vergadering wordt van 18.55 uur tot 20.15 uur geschorst.Voorzitter: Ten Hoopen 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20042005-1857-1873.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl