Gezamenlijke behandeling van:  - de ontwerpkabinetsreactie op het Groenboek inzake de strafrechtelijke bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap en de instelling van een Europese officier van justitie (griffienr. EK 128582);  - de ontwerpraadsconclusies over de te hanteren methode van harmonisatie van straffen (Raadsdocument 7266/3/02)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2001-2002, pag. 1372-1385

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

04-06-2002

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

nr. 28, pagina 1372-1385

14-05-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in vergadering

Gezamenlijke behandeling van: - de ontwerpkabinetsreactie op het Groenboek inzake de strafrechtelijke bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap en de instelling van een Europese officier van justitie (griffienr. EK 128582); - de ontwerpraadsconclusies over de te hanteren methode van harmonisatie van straffen (Raadsdocument 7266/3/02)Pagina 1372-1385
Presentie en opening (dinsdag 14 mei 2002)Pagina 1371-1371
Behandeling van het volgende voorstel van de commissie voor de Verzoekschriften: adres van A.C.H. van Eggelen te Varsseveld betreffende het handelen van de belastingdienst (gedrukt stuk Eerste Kamer, 2001-2002, nr. XII)Pagina 1371-1371
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wet stankemissie veehouderijen en landbouwontwikkelingsgebieden (27835); - Vervanging van paragraaf 17 van de Waterstaatswet 1900 door algemene regels inzake voorbereiding op en optreden bij gevaar voor waterstaatswerken (Modernisering waterstaatswetgeving betreffende gevaar voor waterstaatswerken) (27922); - en nog 24 andere wetsvoorstellenPagina 1371-1372
Behandeling van de Raming der voor de Eerste Kamer in 2003 benodigde uitgaven, alsmede aanwijzing en raming van de ontvangsten (EK 212)Pagina 1371-1371
Behandeling van het voorstel van wet van de leden Bussemaker en Van Dijke tot wijziging van de Arbeidstijdenwet en het Burgerlijk Wetboek ter verruiming van zeggenschap van werknemers over arbeidstijden (27224)Pagina 1396-1414
Behandeling van het voorstel van wet van het lid Van de Camp tot wijziging van de Gemeentewet en de Wet wapens en munitie in verband met de bestrijding van wapengeweld (26865)Pagina 1385-1396
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 14 mei 2002)Pagina 1415-1416
Lijst van besluiten (dinsdag 14 mei 2002)Pagina 1414-1415

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 72 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de gezamenlijke behandeling van: de ontwerpkabinetsreactie
op het Groenboek inzake de strafrechtelijke bescherming van de financiële
belangen van de Gemeenschap en de instelling van een Europese officier van
justitie (griffienr. EK 128582);de ontwerpraadsconclusies over
de te hanteren methode van harmonisatie van straffen (Raadsdocument 7266/3/02).De voorzitter:Ik heet de minister van Justitie van harte welkom.De beraadslaging wordt geopend.De heer Van de Beeten (CDA):Mijnheer de voorzitter. Een week geleden vond één van de
schokkendste misdaden in de Nederlandse geschiedenis plaats: een politieke
moord. Het eerste onderwerp dat na die gebeurtenis in het Nederlandse parlement
wordt behandeld, is de ontwikkeling van het Europese strafrecht. Het één
heeft op het oog weinig met het ander te maken. Toch is er een zeker verband.
Iedere moord schokt de rechtsorde; een politieke moord gaat verder: hij tast
de fundamenten van de rechtsorde aan. In een bredere context geplaatst: criminaliteit
vormt een bedreiging voor het vertrouwen van de bevolking in de rechtsstaat.
Groeiende criminaliteit of criminaliteit die onvoldoende wordt beteugeld,
tast ook het fundament van dat vertrouwen in de rechtsstaat aan, namelijk
de geloofwaardigheid van het politieke systeem. Het is dan ook de taak van
politici om de geloofwaardigheid te herstellen waar die is aangetast.In discussies over de bestrijding van criminaliteit ontstaat weleens de
indruk dat het daarbij gaat om een tegenstelling tussen doeltreffendheid
en de bescherming van de rechten van burgers, met name van verdachten. Politici
en zeker de juristen onder hen zouden er goed aan doen om zich niet in die
tegenstelling te laten opsluiten. Dat geldt voor de nationale aanpak van criminaliteit,
maar het geldt evenzeer voor de Europese aanpak daarvan. De conceptreactie
van de Nederlandse regering op het Groenboek over de instelling van een Europese
officier van justitie illustreert mijns inziens dat een gebrek aan effectiviteit
hand in hand kan gaan met de gebrekkige bescherming van de belangen van verdachten.
Ik kom daar in het vervolg van mijn betoog op terug.De conceptreactie is in het algemeen zeer terughoudend. Het is tekenend
dat in de algemene beoordeling van het Groenboek van de Europese Commissie
als eerste wordt gesproken over het vraagstuk van de capaciteit en de financiering
van de menskracht en middelen die zouden moeten worden ingezet voor de bestrijding
van EG-fraude. Een tweede voorbeeld is het betoog dat toch vooral de betekenis
van het strafrecht moet worden gerelativeerd: in de eerste plaats moet de
regelgeving fraudebestendig zijn en in de tweede plaats moeten administratieve
sancties eerst worden ingezet en is het strafrecht een ultimum remedium. Op
zichzelf is deze lijn van redeneren natuurlijk wel juist, maar door de context
waarin zij is geplaatst, dringt zich het beeld op van een regering die op
z'n zachtst gezegd schoorvoetend reageert op de ideeën van de Europese
Commissie en er alles aan doet om iedere vorm van enthousiasme te vermijden.Dit wordt goed zichtbaar nu de regering zich verzet tegen verdergaande
gemeenschappelijke regels op het gebied van sancties; zij wil de Europese
officier van justitie geen exclusieve bevoegdheid geven en de officier verplichten
tot strafvervolging onder zeer beperkt omschreven uitzonderingen. Deze toepassing
van het zogenaamde legaliteitsbeginsel brengt de regering ook tot het standpunt
dat geen politieke functionaris behoeft te worden aangewezen die verantwoordelijkheid
neemt voor het opsporings- en vervolgingsbeleid van de Europese officier.
Een verdere consequentie is dat uitsluitend de nationale rechter de opsporingshandelingen
van de Europese officier toetst en wel uitsluitend aan nationale normen.Merkwaardig is dat de regering in het conceptstandpunt vervolgens de mening
blijkt te zijn toegedaan, dat de Europese Commissie onvoldoende rekening houdt
met de rechten van de verdachte. Daarbij uit de regering met name bezorgdheid
over de mogelijkheid dat een persoon in een andere lidstaat terecht moet staan
en dan niet in zijn eigen taal wordt berecht. De verdachte zou ook emotionele
moeilijkheden kunnen hebben met het terechtstaan in een vreemd land. Afgezien
van het feit dat wij hier spreken over de situatie dat de betrokken verdachte
zich vermoedelijk aan grensoverschrijdende criminaliteit schuldig heeft gemaakt,
doet het toch wel merkwaardig aan om bijvoorbeeld België en Duitsland
als een "vreemd" land te zien aangeduid. Daaruit en ook uit de opmerkingen
over bijvoorbeeld de toelaatbaarheid van in andere lidstaten verkregen bewijs,
proef ik een gebrek aan respect voor de rechtspleging in onze buurlanden en
vooral de kennelijke overtuiging, dat in Nederland het in dit opzicht allemaal
veel beter is.Ik wil eraan herinneren dat op bijvoorbeeld het punt van de positie van
het slachtoffer verschillende van de lidstaten van de Europese Unie tot voor
kort aanzienlijk betere wettelijke voorzieningen kenden – en nog wel
kennen – dan Nederland. De IRT-affaire heeft bovendien aangetoond dat
wij ons in Nederland beter niet te snel op de borst kunnen slaan wanneer het
de rechtstatelijkheid van opsporingsmethoden en daarbij verkregen bewijs betreft.Belangrijker is dat de benadering die de Nederlandse regering kiest, tot
een tweedeling leidt die uit een oogpunt van rechtsbescherming voor verdachten
niet goed te verdedigen valt. Ook in de visie van de regering zal namelijk
menig Nederlandse verdachte in andere lidstaten door een niet-Nederlandse
officier van justitie ten overstaan van een niet-Nederlandse rechter worden
vervolgd overeenkomstig procesregels die minder waarborgen bieden dan het
Nederlandse procesrecht. De criteria aan de hand waarvan zo'n Nederlandse
verdachte dan in een "vreemde" staat terecht moet staan, hebben niets met
de persoon of de aard van het strafbare feit van doen. Vanuit het gezichtspunt
van de verdachte is het dus volkomen willekeur. Ligt het dan niet meer voor
de hand om ernaar te streven, deze categorie verdachten ook volgens uniforme
regels van straf- en strafprocesrecht te behandelen?Bovendien: indien wij er zo van overtuigd zijn dat onze toepassing van
de beginselen zoals neergelegd in het Europees Verdrag inzake de Rechten van
de Mens of onze eigen Grondwet tot zoveel betere regels van strafrecht en
strafprocesrecht leiden, waarom kiest de Nederlandse regering er dan niet
voor om juist op het niveau van die beginselen en de omzetting ervan in strafrechtelijke
instituten een meer fundamenteel debat aan te gaan met onze partners in de
Europese Unie? Die vraag klemt te meer, omdat het hier gaat over (1) grensoverschrijdende
criminaliteit die (2) de Europese Gemeenschap als zodanig benadeelt. Criminaliteit
die zich binnen de Nederlandse grenzen afspeelt en de Europese Gemeenschap
benadeelt, blijft ook in de visie van de Europese Commissie een zaak voor
de nationale justitie, zij het dan dat de Nederlandse rechter mogelijk gebonden
wordt aan minimumstraffen. En: zodra bewijsmiddelen uit andere lidstaten in
een dergelijk nationaal strafproces gebruikt zouden worden, is het toch niet
meer dan vanzelfsprekend dat bij een beoordeling van de toelaatbaarheid ervan
niet de nationale normen worden gehanteerd, maar Europees af te spreken normen?In dit verband wijs ik erop dat Nederland bij de oprichting van het Internationaal
Strafhof in een vergelijkbare positie is komen te verkeren. Bij misdrijven
tegen de rechtspleging van het Strafhof zélf is het uiteindelijk het
Internationaal Strafhof dat beoordeelt of zo'n misdrijf tot de exclusieve
bevoegdheid van het hof behoort en is het ook het Strafhof zélf dat
beoordeelt of bewijsmiddelen toelaatbaar zijn, zelfs als het strafbare feit
zich geheel binnen Nederland heeft afgespeeld en dus voor het overige geen
internationale dimensie heeft. Nederland heeft ten aanzien van dergelijke
misdrijven zelfs uitsluitend een secundaire rechtsmacht en het is het Internationaal
Strafhof dat, wat dit betreft, "Kompetentzkompetentz" heeft. De CDA-fractie staat dan ook een andere aanpak voor dan die van de regering.
Meer nog dan de Europese Commissie in het eigen Groenboek doet, is het gewenst
om te komen tot een debat in Europa over de algemene beginselen die ten grondslag
moeten worden gelegd aan zowel het strafrecht als het strafprocesrecht. Bij
de instelling van een Europees Openbaar Ministerie moet een begin worden gemaakt
met het formuleren van dergelijke beginselen en het neerleggen in Europese
regels die voor alle lidstaten gelden. Juist omdat de toepassing van dergelijke
regels zich zal beperken tot strafbare feiten als bedoeld in artikel 280 van
het EG-verdrag – fraude en alle andere onwettige activiteiten waardoor
de financiële belangen van de gemeenschap worden geschaad – zal
het aanzienlijk eenvoudiger zijn om overeenstemming te bereiken dan in het
geval dat die beginselen direct toepassing zouden moeten vinden op andere
grensoverschrijdende criminaliteit. Wat het CDA betreft, blijft overigens
Europese strafrechtelijke integratie uitdrukkelijk beperkt tot ernstige grensoverschrijdende
criminaliteit, te weten mensenhandel, drugssmokkel, cybercrime en de EG-fraude.
Dat is ook een uitdrukking van het voor het CDA leidende beginsel van de subsidiariteit,
een beginsel dat ook in het EU-verdrag is opgenomen.Hier doet zich dus een unieke kans voor om de fundamenten te leggen voor
toekomstig Europees strafrecht en strafprocesrecht zonder dat nationale belangen
direct de boventoon voeren en zonder dat incidenten op het vlak van criminaliteit
en criminaliteitsbestrijding de richting bepalen van de wetgeving. Bovendien
doet zich hier de paradoxale situatie voor dat daadkrachtige bestrijding van
EG-fraude in feite alleen mogelijk is door gemeenschappelijke beginselen te
formuleren in het belang van fair trial en de positie van de verdachte daarin.Mijn fractie kan zich dan ook voorstellen dat de Nederlandse regering
de Europese Commissie in haar reactie zoveel mogelijk ondersteunt en daarbij
laat blijken, bereid te zijn zelfs nog een stapje verder te gaan dan wat de
Commissie in het Groenboek voorstelt. Ik kan mij ook voorstellen dat Nederland
de bereidheid uit om de harmonisatie van straffen in het kader van de derde
pijler uit te werken. Dit kan afhankelijk worden gemaakt van de bereidheid
van de partners in de Europese Unie om voortgang te boeken bij de formulering
van algemene beginselen voor Europees straf- en strafprocesrecht.Deze gedachtelijn leidt tot de vraag aan de Nederlandse regering waarom
zij niet opteert voor de instelling van een Europese preliminaire kamer. Deze
kan in de eerste plaats worden belast met de beslechting van geschillen over
de vraag of de nationale dan wel Europese aanklager bevoegd is en of de rechtsmacht
van de ene lidstaat dan wel die van de andere moet worden toegepast. In de
tweede plaats kan deze kamer worden belast met de beoordeling van de toelaatbaarheid
van bewijs, indien daarover enige vorm van geschil bestaat, wanneer de verdachte
de toelaatbaarheid betwist of wanneer de rechter daar zelf ambtshalve aan
twijfelt.Mijn fractie ziet verder argumenten om de Europese aanklager niet te binden
aan het legaliteitsbeginsel. Ik heb de indruk dat de regering voor dat legaliteitsbeginsel
opteert om te vermijden dat Europese institutionalisering plaatsvindt van
de politieke verantwoording voor het beleid van het Europese OM. Deze defensieve
houding kan er gemakkelijk toe leiden dat zo'n Europese officier formeel wel
aan het legaliteitsbeginsel wordt gebonden, maar dat er zoveel uitzonderingen
ontstaan dat er toch sprake is van forse beleidsvrijheid. Het door de Nederlandse
regering verdedigde model houdt in rapportage aan de Raad van Ministers, de
Europese Commissie en het Europees Parlement. Daarin wordt de beleidsverantwoording
volstrekt diffuus en dat is uit het oogpunt van parlementaire en democratische
controle ongewenst. Kortom, de CDA-fractie in dit huis tendeert ernaar dat
een Europese Commissaris wordt belast met het toezicht op het functioneren
van het Europees openbaar ministerie, met een begroting voor de financiering
van de werkzaamheden en een aanwijzingsbevoegdheid jegens Europese officieren,
waarover de Commissaris dan ook verantwoording moeten afleggen in het Europees
Parlement.Ook bij de vervolging van strafbare feiten zoals bedoeld in artikel 280
EG-verdrag, is de vraag aan de orde welke straffen moeten worden opgelegd.
Het CDA heeft zich al vaker bereid getoond om in Europees verband te komen
tot afspraken over minimumstraffen. Dat geldt ook bij de categorie zaken waarover
wij hier spreken. Artikel 280 van het EG-verdrag staat niet in de weg aan
hogere straffen dan wij in Nederland op dit moment kennen, of aan het toepassen
van minimumstraffen. Nederland kan de instemming met minimumstraffen voor
deze categorie strafbare feiten inzetten als wisselgeld op andere onderdelen.Ten overvloede wijs ik erop dat er in de kring van mijn partij al eens
pleidooien zijn gehouden voor minimumstraffen. Daarin is steeds gesproken
over nauwkeurig aan te duiden strafbare feiten die de rechtsorde ernstig hebben
geschokt. Ik kan mij goed voorstellen dat er ook bij strafbare feiten zoals
bedoeld in artikel 280 EG-verdrag onderscheid wordt gemaakt tussen de ernstige
en de minder ernstige gevallen. Hierbij valt te denken aan een financiële
grens. Daarboven geldt een minimumstraf, daaronder niet. Een dergelijke aanpak
veronderstelt dat er overeenstemming wordt bereikt over delictsomschrijvingen
op basis van artikel 280. De ervaringen met toepassing van minimumstraffen
op dit terrein kunnen bovendien worden benut bij de discussie over strafrechtelijke
harmonisatie bij mensenhandel, drugssmokkel en cybercrime.Tot slot nog een schot voor de boeg. Indien er wordt besloten tot instelling
van het Europees OM in de derde pijler, kan mijn fractie geen warme gevoelens
ontwikkelen voor een andere vorm dan een overeenkomst tussen de lidstaten,
te ratificeren door de nationale parlementen. Zolang Europol een derdepijlerinstituut
is, geldt dat ook voor deze justitiële samenwerking in Europa.De heer Jurgens (PvdA):Voorzitter. Wij leven in roerige politieke tijden. Het is merkwaardig
dat in de verkiezingsstrijd Europa een kleine rol speelt, terwijl je zou verwachten
dat dit een hoofdpunt zou zijn, gezien de te verwachten beslissingen over
uitbreiding van de EU. Velen vragen zich af hoe het komt dat dit punt
niet zo centraal staat en andere punten wel. Vanzelfsprekend vragen wij ons
überhaupt na de afschuwelijke aanslag op de heer Fortuyn af wat er aan
de hand is.Op 27 november 2001 hebben wij een debat gevoerd met de bewindslieden
van Buitenlandse Zaken waarbij van de kant van mijn fractie de volgende vragen
aan de orde kwamen. Is Europa wel gereed voor uitbreiding, gezien de zware
last die de huidige gemeenschappelijke landbouwpolitiek legt op de huidige
EU? Een andere vraag had te maken met het Europees strafrecht. Is een verdere
ontwikkeling op dit punt niet noodzakelijk, maar moet dat ook niet gepaard
gaan met een behoorlijke politieke en rechterlijke verantwoording? Dit is
een opmaat tot de discussie van vandaag. De reactie van de regering op het
Groenboek van de Commissie moet voor 1 juni binnen zijn. Het onderwerp is
niet van gisteren, want in artikel 31 van het EU-verdrag van Amsterdam en
artikel 280 van het EG-verdrag wordt bepaald dat ten aanzien van de financiële
belangen van de gemeenschappen strafrechtelijk optreden mogelijk moet worden
gemaakt. Dat zou dan in de eerste plaats moeten gebeuren door harmonisatie.
Dat houdt dus in een eenmaking van het materiële strafrecht en van de
strafvordering. Dat is geen geringe zaak, gezien de gevoeligheden die voor
1997 – voor Amsterdam – op dit terrein bestonden. Ik herinner
even aan het geschrift van de jurist Enschede, destijds hoogleraar in het
strafrecht in Amsterdam. Hij heeft in 1972 een boekje geschreven over de harmonisatie
van strafrecht in Europa en hij liet daar bepaald weinig van heel. De achtergrond
was beduchtheid voor een aantasting van het tolerante strafrechtelijke en
strafvorderlijke klimaat in Nederland. Die voorzichtigheid bestaat nog steeds.
Ik merk dat ook uit de reactie van de regering op het Groenboek als het gaat
om de aanstelling van een Europese officier van justitie die dan fraudezaken
binnen de gemeenschap aan zou moeten pakken. Ook hier hoor ik het traditionele
Justitie-geluid dat de wezenlijke waarden op justitieel gebied in Nederland
niet mogen worden aangetast, ook al is het hogere doel van de gemeenschappelijke
bestrijding van onrecht in het geding. Wellicht is die reactie iets te stram,
maar daar kom ik nog op terug. Ik herken er echter een gezonde kritiek in,
want als je over dit soort waarden spreekt, kun je niet over een nacht ijs
gaan. Dat is ook niet gebeurd in het Corpus Juris-project dat in 1998 door
het EP op gang is gebracht. Dat gigantische project ging over de harmonisatie –
men spreekt liever van "approximatie" – van het strafrecht en strafvordering
binnen Europa. Een van degenen die aan dat project meewerkt, is prof. Vervaele
uit Utrecht die op verzoek van onze Kamer dezer dagen een rapport het licht
heeft doen zien over de reactie van de regering op het Groenboek. Voor zover
ik weet, heeft de minister die tekst vanmorgen pas onder ogen gekregen. Ik
heb die tekst zelf gisteren pas ontvangen, zodat wij niet ver uiteenlopen.
Dat maakt het wat lastiger om er uitvoerig op in te gaan. Ik zal nu niet inhoudelijk
spreken over dit stuk, omdat ik van de minister niet mag verwachten dat hij
dit stuk in zo'n korte tijd verinnerlijkt heeft. Ik hoop wel dat dit stuk
een rol zal spelen als de regering haar standpunt vaststelt. De regering moet
zich mijns inziens namelijk niet beperken tot het stuk dat nu voorligt, maar
ook haar voordeel doen met dit stuk en de brief die wij hebben ontvangen van
de commissie-Groenendijk, de vroegere commissie-Meijer. Deze commissie heeft
ook een aantal kritiekpunten geuit, zij het dat zij ook veel waardering heeft
uitgesproken voor de reactie van de regering.Deze Kamer heeft toen het Corpus Juris-project in 1998 van de grond kwam,
geen gebruik gemaakt van de gelegenheid die het Europees Parlement bood om
daarover met dit parlement te spreken. Ons parlement gaat helaas bijna nooit
op het moment dat een discussie op gang komt, in op een nieuw stuk. Wij doen
dat op een later moment, meestal op het moment dat wij voor het blok worden
gesteld, bijvoorbeeld als een verdrag of een wetsvoorstel ons bereikt. Op
dat moment wordt erover gesproken, maar dan hebben wij wel minder ruimte.
In juni 1998 hadden wij dus in kunnen gaan op het verzoek van de commissie
van het Europees Parlement die zich met dit onderwerp bezighoudt, om met deze
commissie op hoofdlijnen te spreken over de voor- en nadelen van een mogelijk
Corpus Juris-project en over de harmonisatie van het strafrecht. Dit speelde vier jaar geleden en wij hebben het niet gedaan. Dat heeft
iets te maken met de wijze waarop deze Kamer werkt. Wij werken reactief op
voorstellen van de regering. Als wij voelen dat er een voorstel van de regering
aankomt omdat in Europa een project op touw wordt gezet, zijn wij niet in
staat om in een vroeg stadium met de regering daarover te spreken, omdat wij
daar geen vorm voor hebben. Het debat van vandaag is daarop een uitzondering.
Dat wij over dit Groenboek van de Commissie willen spreken, hadden wij natuurlijk
sowieso bij de regering kunnen aankaarten. Dat zou ook gebeurd zijn, ware
het niet dat de reactie van de regering van 1 mei jongstleden nog net op tijd
bij ons is aangekomen is en wij daarover met de regering kunnen spreken. Als
die reactie niet had voorgelegen, had deze Kamer waarschijnlijk de neiging
gehad om te zeggen: laten wij eerst maar eens afwachten wat de regering ervan
vindt. Deze defensieve houding leidt ertoe dat wij er vaak niet aan toekomen
om in een vroeg stadium vast te leggen hoe deze Kamer over de hoofdzaken van
een bepaald onderwerp denkt. Ik denk daarbij vooral aan zulke principiële
zaken als die wij vandaag behandelen en niet zozeer aan concrete beleidsvraagstukken.Vandaag spreken wij over de grondslagen van het Europees strafrecht. Dat
is een principiële zaak, omdat de grondslagen van ons eigen strafrecht
daarmee in strijd zouden kunnen zijn. De nieuwe minister van Justitie –
wellicht dezelfde persoon, maar na morgen wellicht ook iemand anders –
zal een moderne Modderman moeten zijn, de grote minister van Justitie uit
de jaren tachtig van de negentiende eeuw die het huidige Wetboek van Strafrecht
tot stand heeft weten te brengen. Voor hem werkten wij immers zeventig jaar
lang met de Napoleontische code. Ik denk dat wij voor een dergelijke project
staan en daarom is het van belang dat wij hierover tijdig met elkaar spreken.De inbreng van de regering over het Groenboek van de Commissie betreft
alleen fraude en soortgelijke misdrijven, gepleegd tegen de vermogenspositie
van de Europese instellingen. Het tweede onderwerp van debat van vandaag en
van de notitie van de regering van enige jaren geleden, harmonisatie, betreft echter een breder terrein. Uit de stukken blijkt dat men een aantal
vormen van ernstige internationale delicten wil aanpakken. Daarbij wordt altijd
weer de georganiseerde criminaliteit genoemd, ook al is dat als zodanig geen
misdrijf. Het gaat om de misdrijven die door deze internationale georganiseerde
criminaliteit worden gepleegd en dat zijn er nogal wat. Een vrij groot aantal
delicten kan dan ook hieronder vallen, bijvoorbeeld terrorisme, drugshandel,
witwassen en misdrijven tegen de euro. Als wij nu iets regelen voor het strafrecht
rond EG-fraude, zal dat ongetwijfeld rechtstreekse gevolgen hebben voor andere
terreinen. Wat wij nu doen, loopt dus vooruit op wat er straks zal gebeuren.
Daar doet niets aan af dat de regering terecht stelt dat het nu alleen maar
gaat om EG-fraudezaken. Alleen daarvoor wordt de Europese officier van justitie
ingesteld. Als dat goed werkt, sluit ik helemaal niet uit dat, stuksgewijs,
andere delicten tot de competentie van deze Europese officier van justitie
gaan behoren. Daarom moeten wij zo goed doordenken welke bevoegdheden deze
figuur zou kunnen krijgen. Mijn fractie ondersteunt de kritische inzet in
de reactie van de regering dan ook van harte, zij het dat de regering op een
aantal punten dan ook consequent moet zijn. Zo levert zij forse kritiek op
het feit dat een drietal vraagstukken onopgelost blijft.Het eerste kritiekpunt betreft gemengde zaken. Het tweede punt van de
kritiek van de regering is dat er geen duidelijke oplossing is gevonden voor
de relatie tussen de officier van justitie van de EG en de nationale officieren
van justitie. Het derde kritiekpunt is dat er geen oplossing is gevonden voor
de forumkeuze van de officier van justitie. Mag hij zijn zaak overal voorbrengen
of zijn daar regels voor? Het gaat om veertien jurisdicties van veertien landen.
De Engelsen kennen bovendien drie jurisdicties, dus dat is samen zeventien.
Bij wie moet die forumkeuze liggen? Ik bepleit namens mijn fractie dat de
regering niet alleen kritiek heeft, maar ook met inhoudelijke voorstellen
komt over hoe het bij deze kwesties dan wel moet. Anders doet men niet mee
aan het debat. Nu zegt de regering slechts dat het niet goed is, terwijl zij
wel heeft gezegd voorstander te zijn van het instellen van een Europese officier
van justitie. De regering kan dan niet volstaan met alleen te zeggen dat het
niet goed is, maar zij moet concreet een aantal voorstellen doen over hoe
het wel moet.Ik zou de regering in ieder geval op deze drie punten – gemengde
zaken, de relatie tussen de EG-officier en de nationale officieren en de forumkeuze –
willen aansporen om alsnog in haar stuk een toevoeging te plaatsen waarin
concrete voorstellen worden gedaan. De achtergrond daarvan is dat men in Europese
zaken, dat weet de minister maar al te goed, de sterkste rol speelt wanneer
men constructief met eigen voorstellen komt en niet alleen maar tegenhoudt.
Ik heb de afgelopen jaren gemerkt dat de minister die rol steeds met verve
heeft weten te vervullen in de JBZ-raad, onder andere bij het Europese arrestatiebevel
in december. Ik spoor hem ertoe aan, dat hier ook te doen en dus een leidende
rol te vervullen, overigens met alle kritiek die hij mag hebben op het voorliggende
voorstel.De heer Van de Beeten (CDA):Vanzelfsprekend kan aan de regering de vraag worden gesteld hoe een en
ander kan worden opgelost en of er alternatieven zijn. De vraag kan natuurlijk
ook aan de heer Jurgens zelf worden gesteld: welke oplossingen ziet hij voor
deze problemen? Vanuit mijn betoog geredeneerd vraag ik hem welke andere oplossingen
hij ziet dan die van de instelling van een preliminaire kamer.De heer Jurgens (PvdA):Ik wilde juist over dat onderwerp, de kwestie van de verantwoording, spreken.
Afgezien van de drie punten in de tekst van de Commissie waarmee de regering
problemen heeft, is het voor mijn fractie een wezenlijk punt dat er een behoorlijke
politieke toetsing, een verantwoording, moet zijn en een behoorlijke rechterlijke
toetsing. Beide punten heeft collega Van de Beeten opgebracht en ik stond
op het punt om hem hierin geheel tegemoet te komen. Hij was iets te ongeduldig.
De Europese preliminaire kamer, zoals omschreven door de heer Van de Beeten,
lijkt ook mijn fractie een goede mogelijke oplossing om tot een minimum van
Europese toetsing te komen. Deze Europese toetsing moet voorkomen dat de verschillende
jurisdicties allemaal verschillende besluiten nemen over dezelfde zaak. Ook
de heer Vervaele doet in zijn rapport een uitgesproken voorstel ter zake.
Ik kan daarover uitweiden, maar gezien het feit dat de minister het rapport
niet kent en ik het pas gisteren heb gelezen, lijkt mij dit niet het moment
om dit te doen. Er komt nog wel een moment dat wij op het rapport terugkomen,
denk ik.Ook de gedachte van een politieke toetsing via een lid van de Commissie,
die immers verantwoording aan het Europees Parlement is verschuldigd, is zeker
een mogelijkheid. Daarnaast denk ik dat het gemeenschappelijke initiatief
van de heer Van de Beeten en mij om tot een samenwerking van nationale parlementariërs
te komen, onder de naam Parlopol, een grote rol kan spelen in de politieke
toetsing. Wij kunnen namelijk de minister van Justitie wel voor ons roepen
en hem het leven zuur maken, maar dat kunnen wij niet doen met de hele Raad
van Ministers (van de EU), hoewel ik dat wel graag zou willen. Het moet allemaal
lopen via hem en zijn collega van Binnenlandse Zaken. De minister heeft vast
gemerkt dat wij dat met toewijding doen, ook in dit huis. Ik denk echter dat
er daarnaast de mogelijkheid moet zijn voor nationale parlementen en het Europees
Parlement om samen te werken bij het toezicht op de JBZ-raad. De gedachte
dat er uitdrukkelijk een verantwoordelijkheid bij de Europese Commissie komt
te liggen, lijkt mij aantrekkelijk, juist omdat het Europees Parlement daarop
wel toezicht kan uitoefenen.Kortom, er is een heel goede reden om dit onderwerp nu te bespreken, zij
het wat al te snel en in een te veel afgeraffelde vorm. Het moet namelijk
worden besproken vanwege de in te dienen reactie van de regering op het stuk
van de EG. De heer Van der Wilt, die op 12 april in het Nederlands Juristenblad
een artikel heeft geschreven over de harmonisatie van het Europees strafrecht,
beklaagde zich over de belabberde kwaliteit van het Europees strafrecht. De
onderlinge samenhang, en het inzicht van "Brussel" met betrekking tot wat
wel of niet kan bij strafrecht, ontbreken volgens hem. In dat licht is het
van de grootste betekenis dat de nieuwe regering in de richting van de Eerste
en Tweede Kamer met een duidelijk verhaal komt over de gewenste ontwikkeling
van het strafrecht. Ik verwijs nogmaals naar Modderman. Als
wij dit op ons nemen, betekent het ook een wijziging van het algemene deel
van ons nationaal strafrecht. Het gaat dan dus niet alleen om de bijzondere
delicten die genoemd worden in de verschillende stukken. Het betreft ook onze
strafvordering en wezenlijke zaken als de minimumstraf en het opportuniteitsbeginsel.
Tot nu toe zijn dit twee heilige zaken in het Nederlandse systeem van justitie
en politie. Er zijn echter nog vele andere zaken die op het hakblok zullen
komen. Als dat inderdaad het geval is, moeten wij zeer helder weten wat onze
principes zijn. Aan de hand daarvan kunnen wij beoordelen welke kant het op
moet. De discussie van vandaag is slechts een aanzet tot die discussie. Ik
hoop dat ik volgend jaar met deze minister die discussie kan voortzetten,
maar dat ligt in de schoot der goden verborgen.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Voorzitter. Vandaag spreken wij niet over strafrecht in het algemeen en
ook niet over Europees strafrecht in het algemeen. Het gaat namelijk over
een heel specifiek onderwerp, de strafrechtelijke bescherming van de financiële
belangen van de gemeenschap en de instelling van een Europese officier van
justitie. Ik wil helder stellen dat wij het daarover hebben.Er is Europese fraude en dat is een ernstige zaak. Dit ondermijnt de geloofwaardigheid
van de EU met name versus de burgers. Daarover is door de vorige sprekers
al gesproken. Hoe groter de EU wordt, des te meer risico er bestaat dat het
probleem van de Europese fraude toeneemt. Daarmee zeg ik overigens niets ten
nadele van eventuele nieuwe lidstaten. Het is echter een ervaringsfeit dat
hoe meer deelnemers ergens zijn, des te meer brokken er kunnen komen. In dat
licht moeten wij er nu iets aan doen; het Groenboek komt niet te vroeg.Opgemerkt is dat OLAF en Eurojust wellicht een rol zouden kunnen spelen.
Deze kunnen onder andere controleren en informatie vergaren; ik kan daar nog
veel meer over zeggen, maar op dit moment lijkt mij dat voldoende. Waar het
echter om gaat, is dat ten aanzien van EG-fraude coördinatie op één
centraal punt ontbreekt. Het vervolgings- en opsporingsbeleid berust bij de
openbare ministeries in de nationale rechtsstelsels. In het Groenboek wordt
de instelling van een nieuwe functionaris, de EG-aanklager, voorgesteld om
te komen tot een succesvolle aanpak van de gemeenschapsfraude. Wij vinden
dit een lovenswaardig initiatief. De Nederlandse regering heeft ook gezegd
dat zij in beginsel positief staat tegenover dit voorstel en dat zij van mening
is dat voor de instelling van deze nieuwe functionaris de weg van aanpassing
van het EG-verdrag kan worden bewandeld.Ik ga op twee zaken nader in: de Europese officier van justitie en de
harmonisatie van strafrecht en strafprocesrecht. Wat het eerste onderwerp
betreft is de opzet de volgende: er komt één Europese officier
van justitie en deze staat aan het hoofd van een Europees openbaar ministerie,
met een Europees parket en, in de afzonderlijke lidstaten, afgevaardigde officieren
van justitie. Wat de laatsten betreft rijst de vraag of zij een exclusief
mandaat hebben of niet. Werken zij gewoon als officier van justitie en laten
zij, wanneer zich een Europese fraudezaak voordoet, het werk waarmee zij op
dat moment bezig zijn, bij wijze van spreken uit hun handen vallen om zich
volledig aan die Europese zaak te wijden? Ik denk dat het niet onverstandig
is om deze afgevaardigde officieren van justitie niet alleen met een exclusief
mandaat te belasten maar ze gewoon te laten opereren. Inderdaad, wanneer zich
een Europese fraudezaak voordoet, schuiven zij hun normale werk terzijde om
zich aan die Europese zaak te wijden.De constructie van de Europese officier van justitie en het Europese OM
brengt sowieso voor de lidstaten een beperking van de soevereiniteit op het
terrein van het strafrecht met zich. Het gaat echter om de bescherming van
de financiële belangen van de gemeenschap; wij hebben het over EG-fraude.
Dit rechtvaardigt dat die nationale strafrechtelijke soevereiniteit wijkt
ten faveure van zo'n Europese officier van justitie. Overigens, wij hebben
het nu steeds over de bescherming van de financiële belangen van de gemeenschap,
EG-fraude, maar men kan zich afvragen of de Europese officier van justitie
zich niet ook zou moeten bezighouden met bijvoorbeeld valsemunterij met betrekking
tot de euro.Aan wie is deze Europese officier van justitie verantwoording verschuldigd?
Wie stuurt hem aan? Hoe zit het met de financiële middelen? Bij welke
commissaris berust de politieke verantwoordelijkheid voor de bestrijding van
de EG-fraude, met wie de Europese officier van justitie zich moet verstaan?
Het is belangrijk dat hierover helderheid komt.De fractie van de VVD staat op voorhand niet negatief tegenover het voorstel
om een Europese officier van justitie in te stellen ter bestrijding van de
EG-fraude. Het lijkt geen slechte oplossing te zijn om dit fenomeen te bestrijden.
Echter, wil deze functionaris iets kunnen doen, dan is enige harmonisatie
nodig van strafrecht en strafprocesrecht in Europa, dat wil zeggen voor zover
dit nodig is voor dit speciale doel, de bestrijding van de EG-fraude. Ik kom
daarmee aan mijn tweede onderwerp. De vraag is of met harmonisatie voor dit
doel niet de deur wordt opengezet voor veel meer. Wij hebben het nu over dit
voorstel, dit Groenboek en over EG-fraude. Laten wij ons op dit moment daartoe
beperken. Men kan zich echter afvragen of niet het hek van de dam gaat wanneer
wij hiermee instemmen. Dreigt dan niet een veel meer omvattende harmonisatie?
Als men aan een veel meer omvattende harmonisatie van straf- en strafprocesrecht
in Europa zou denken, zou het wel héél lang kunnen duren voordat
er maatregelen kunnen worden getroffen op het terrein van de EG-fraude. Daarom
vinden wij het verstandig om, zoals in het Groenboek het geval is, ons te
concentreren op EG-fraude.Ik wil in dit verband twee punten aan de orde stellen: het opportuniteitsbeginsel
en de minimumstraffen. Als er harmonisatie zou komen van straf- en strafprocesrecht
vanwege de bestrijding van EG-fraude, zal het opportuniteitsbeginsel wellicht
moeten wijken voor het legaliteitsbeginsel, zij het met uitzonderingen, zoals
het technische sepot. In Nederland is het opportuniteitsbeginsel een zeer
gewaardeerd goed, maar is het nu zo bezwaarlijk dat wij dit zouden moeten
inwisselen voor het legaliteitsbeginsel? Moeten wij in de huidige tijd wel
onverkort vasthouden aan het opportuniteits beginsel? Zouden
wij in Nederland niet iets meer in de richting van het legaliteitsbeginsel
moeten gaan als het gaat om EG-fraude? Misschien is het nuttig de voor- en
nadelen van beide beginselen op een rij te zetten?In de Nederlandse strafrechtpleging kennen wij niet het systeem van minimumstraffen.
Wij moeten echter wel constateren dat in toenemende mate door rechterlijke
samenwerking en overleg gestreefd wordt naar harmonisatie van straftoemeting.
Zou het dan geen aanbeveling verdienen om niet bij voorbaat vast te blijven
houden aan het systeem dat wij kennen en dat een groot goed is? Zouden wij
niet bereid moeten zijn om in het kader van bestrijding van EG-fraude vanuit
dit perspectief, namelijk de harmonisatie van straftoemeting door rechterlijke
samenwerking en overleg, de discussie over minimumstraffen te voeren?Men kan zich in verband met dit Groenboek ook afvragen of er federale
delicten moeten worden gecreëerd. Naar mijn mening is dat niet nodig.
De EG-fraudedelicten zouden bijvoorbeeld een aparte titel kunnen krijgen in
het Wetboek van Strafrecht alsmede een specialisregeling ten opzichte van
andere delicten en een bevoegdheidsvoorrangsregel voor het Europese OM. Dat
zou een oplossing kunnen zijn. Misschien kan de regering deze suggestie meenemen?Het Groenboek kiest voor berechting op nationaal niveau maar de forumkeuze
kan verstrekkende gevolgen hebben voor de verdachte. In het geval van een
bevoegdheidsconflict kan er geen sprake zijn van een bemiddeling door Eurojust.
Dat wordt wel bepleit door de regering. Wij denken echter dat een Europese
preliminaire kamer een goede rol kan vervullen bij de forumkeuze voor de verdachte.
Daardoor kan er eenduidige jurisprudentie ontstaan. Dat is ook goed voor het
bewerkstelligen van harmonisatie in dit verband.EG-fraude is bij uitstek grensoverschrijdend. Voor grensoverschrijdende
criminaliteit is harmonisatie gewenst. Om die reden heeft de VVD een positieve
grondhouding ten opzichte van het Groenboek. Nederland moet niet "penny wise
and pound foolish" zijn en niet zó strak blijven vasthouden aan de
verworvenheden van het nationale strafrecht dat het grotere belang, namelijk
een effectieve, geloofwaardige Europese Unie met een efficiënte bestrijding
van EG-fraude, daaraan ondergeschikt wordt gemaakt. Wij hopen dan ook dat
onze bijdrage van vandaag de minister enige steun biedt bij de kabinetsreactie
op het Groenboek.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Mijnheer de voorzitter. Mijn fractie staat in hoofdzaak positief tegenover
de notitie van het kabinet over het Groenboek. Er zitten nog wel enige losse
eindjes aan de kabinetsreactie zoals collega Jurgens zo even constateerde.
Dat is niet erg. Het is een discussiestuk en wellicht niet het laatste woord
dat het kabinet daarover in de richting van Brussel zal ventileren.Ik juich het toe dat wij reeds in dit stadium met de regering van gedachten
kunnen wisselen over iets dat nog op ons af zal komen. Zoals de heer Jurgens
reeds zei, wij zijn gewend te reageren op kant en klare voorstellen en daarop
ja of nee te zeggen. Nu moeten wij een andere werkwijze gaan hanteren en veel
proactiever richting regering opereren. Dat is in zoverre gelukt dat wij van
twee kanten adviezen hebben gekregen en het is in zoverre mislukt dat we niet
echt met de regering over de twee adviezen van gedachten kunnen wisselen,
omdat ze maar zo kort van tevoren zijn gepresenteerd. Misschien heeft de minister
zelf de behoefte in een later stadium schriftelijk op beide stukken terug
te komen. Zij zijn in een aantal opzichten namelijk zo gedetailleerd dat zij
zich niet lenen voor bespreking bij een debat in deze vorm.Uiteraard wil ook mijn fractie niets afdoen aan het belang van de bestrijding
van EU-fraude. Zij ziet dan ook voorzichtig positief uit naar de komst van
een Europees openbaar ministerie ter bestrijding van EU-fraude. Daarbij dringt
zich wel meteen de vraag naar de meerwaarde van zo'n toch vrij fors opgetuigd
nieuw Europees instituut op. Allereerst geldt de vraag: zal zo'n nieuw instituut
werkelijk slagvaardiger bij de bestrijding van fraude zijn dan de verschillende
nationale vervolgingsorganen? Zo ja, waarop is die verwachting dan gebaseerd?
Verder rijst de vraag die ook door andere woordvoerders is opgeworpen: als
wij eenmaal dit instituut hebben, zal het dan ook niet de vervolging van tal
van andere vormen van criminaliteit worden opgedragen? Ik denk aan hero crimes,
maar wij kunnen ons ook voorstellen dat ingrijpende misdrijven worden gepleegd
die de rechtsorde in Europa schokken en dat dan gezegd zal worden: ook de
vervolging in verband met die misdrijven moet maar opgedragen worden aan het
Europees openbaar ministerie. Dat zou betekenen dat we nu aan het begin staan
van een veel groter project dan het zich op het eerste gezicht laat aanzien.
Dat betekent weer dat het des te belangrijker is om goed over de grondslagen
van dit nieuwe instituut te discussiëren en het daarbij met name te hebben
over de principes waarop het Groenboek zich baseert.Ik noem een aantal punten die misschien wat minder aan de orde zijn geweest
en sluit mij overigens aan bij de heer Jurgens ter zake van de drie elementen
met betrekking van de forumkeuze en de competentiegeschillen. In de kabinetsnotitie
zijn dat nog de losse eindjes. De punten die ik met name onder de aandacht
wil brengen betreffen: toezicht en controle, legaliteit versus opportuniteit
en de problematiek van de wederzijdse erkenning versus geharmoniseerde bepalingen
van het strafprocesrecht.Het lijkt mij evident dat een Europees openbaar ministerie, zeker als
het in de toekomst meer taken krijgt, verantwoording tegenover een politiek
orgaan moet afleggenen dat het door een rechterlijk orgaan gecontroleerd kan
worden. De regering stelt voor dat het Europees openbaar ministerie jaarlijks
een plan indient en verslag doet van de verrichte werkzaamheden aan Commissie,
Raad en Parlement. In de notitie staat dan wat losjes geformuleerd dat het
Europees Parlement via het budgetrecht controle kan uitoefenen op de gang
van zaken bij het Europees openbaar ministerie. Ik zou echter ernstig bezwaar
hebben tegen een controle aan de hand van het budgetrecht. Het budgetrecht
vormt naar mijn mening een veel te smalle basis om op een goede manier controle
op het Europees openbaar ministerie te kunnen uitoefenen. Mij lijkt het zaak
dat één commissaris politiek verantwoordelijk wordt voor de
aansturing van het Europees openbaar ministerie en dat het Parlement zoveel
mogelijk de gelegenheid krijgt om die commissaris te controleren.
Het budgetrecht vormt hiervoor een te smalle basis.Verschillende collega's hebben de kwestie van het legaliteitsbeginsel
versus opportuniteitsbeginsel al besproken. Er lijkt sprake van een behoorlijk
principieel onderscheid, maar als men in aanmerking neemt wat in de verschillende
lidstaten van de EU praktijk is, dan zijn de verschillen niet bijster groot.
In Duitsland wordt het legaliteitsbeginsel gevolgd. In dit naburige land wordt
niet voor ieder delict vervolging ingesteld. Het openbaar ministerie heeft
daar in feite een redelijke beleidsvrijheid. Waar het vooral om gaat, is de
controle van die beleidsvrijheid en de vraag in hoeverre verdachten, maar
ook slachtoffers bezwaar kunnen maken tegen beslissingen die inhouden dat
niet zal worden vervolgd. Daarbij is het belangrijk dat het openbaar ministerie
wordt ingebed in een systeem van politieke en juridische controle.Gevoelsmatig heb ik een voorkeur voor handhaving van het opportuniteitsbeginsel,
maar ik voel wel dat zolang die duidelijke democratische en juridische checks
and balances nog niet zijn aangebracht er meer te zeggen is voor het volgen
van het legaliteitsbeginsel. Maar ik zou het liever omdraaien: zorg ervoor
dat die democratische checks and balances er zijn, want ook in een systeem
waarvan het legaliteitsbeginsel de grondslag vormt zal er altijd een zekere
beleidsvrijheid zijn bij het Europese openbaar ministerie om al dan niet tot
vervolging over te gaan.In de kabinetsnotitie heb ik het een en ander gelezen over de wederzijdse
erkenning waarmee ik het eens ben. Ik meen dat wij er niet aan ontkomen dat
de lidstaten in de toekomst naar een systeem gaan waarin meer zal worden uitgegaan
van wederzijdse erkenning van elkaars strafrechtelijke beslissingen en vervolgingsbeleid.
Alleen vraag ik mij sterk af of het nu al zover is dat op die basis van vertrouwen
in elkaar rechtssysteem kan worden geopereerd. Ik vind dat de regering er
in de notitie soms wat te makkelijk over is. Ik stel mij voor dat de Nederlandse
rechter zal moeten oordelen over bewijs dat in een andere lidstaat is verkregen
op een wijze die in Nederland niet acceptabel is. De regering stelt in de
notitie dat, als er fundamentele waarborgen zijn geschonden, de Nederlandse
rechter dat bewijs buiten beschouwing zal moeten laten. Dan rijst meteen de
vraag wat fundamenteel is en hoe de Nederlandse rechter überhaupt kan
toetsen hoe bewijs in andere lidstaten tot stand is gekomen. Dat is slechts
een voorbeeld; rond de wederzijdse erkenning kun je tal van voorbeelden verzinnen
waarin de Nederlandse rechter wellicht met de handen in het haar komt te zitten.Dat brengt mij ertoe om het pleidooi te ondersteunen dat is ingezet door
collega Van de Beeten om een plek te vinden voor wat hier de preliminaire
kamer is genoemd. Ik stel mij een strafkamer van het Europese Hof voor die
niet alleen over dergelijke aspecten, maar ook over competentiegeschillen
en vormkeuzen preliminaire uitspraken kan doen. Het lijkt mij dat het hof
ook rechtstreeks door een verdachte moet kunnen worden geaddiceerd en dat
het niet, zoals thans het geval is, een kwestie van afwachten wordt of de
nationale rechter prejudiciële vragen aan zo'n hof gaat stellen. Het
gaat hierbij om dermate fundamentele aspecten zoals bewijsvergaring, weging
van bewijs en competentieverschillen dat het mij juist lijkt dat zo'n hof
een uitspraak vooraf doet, voordat een zaak bij de nationale rechter aanhangig
wordt gemaakt.Mijn laatste opmerking betreft de kwestie van de minimumstraffen en de
vraag of Nederland ertoe zou moeten overgaan om mee te gaan in een tendens
waarin minimale minimumstraffen zullen worden bepaald op Europees niveau.
Wij kennen inmiddels het fenomeen van de minimale maximumstraffen. Het heeft
even geduurd voordat ik snapte wat dat was. Ik hoor hier nu twee woordvoerders
aangeven dat Nederland wellicht moet overwegen om zijn verzet tegen de introductie
van minimale minimumstraffen op te geven. Ik wil niet zover gaan. Het is van
het grootste belang dat de rechterlijke vrijheid bij de straftoemeting wordt
gehandhaafd. Ik prijs de minister dat hij in ieder geval tot dusverre op dat
punt zijn poot stijf heeft gehouden. Ik spreek de hoop uit dat hij dat zal
blijven doen.De vergadering wordt van 14.31 uur tot 14.41 uur geschorst.Minister Korthals:Voorzitter. Van verschillende zijden is erop gewezen dat dit debat in
roerige tijden plaatsvindt. Ik kan dat helaas slechts beamen. Des te passender
is het dat wij ons vanmiddag buigen over een onderwerp dat rechtstreeks verband
houdt met de rechtshandhaving en de rechtsstaat. Terecht wees de heer Jurgens
erop dat het onderwerp Europa in de afgelopen weken slechts een beperkte rol
heeft gespeeld in de verkiezingsstrijd. Ik betreur dat met hem, alhoewel de
verkiezingscampagne, zoals bekend, zeer kort is geweest.Tegelijkertijd wijs ik erop dat dit Groenboek van de Commissie slechts
een zeer klein deel van het terrein van de rechtshandhaving betreft. Ik zeg
dat, omdat ik het enerzijds wel eens ben met de heer Van de Beeten dat de
Europese officier van justitie pas werkelijk effectief zal zijn na een verdergaande
harmonisering van het strafprocesrecht. Anderzijds bestaat er volgens mij
op dit moment geen enkel draagvlak binnen de Europese Unie voor een dergelijke,
zeer ingrijpende aanpak. Dat is ook wel begrijpelijk, omdat harmonisering
van strafprocesrecht zeer diep ingrijpt in de rechtsstatelijke tradities van
de lidstaten.Men zou natuurlijk kunnen kiezen voor een apart Europees stelsel voor
bepaalde delicten, geheel naast de bestaande nationale systemen, maar daarvoor
heeft de Europese Commissie uitdrukkelijk niet gekozen. Dat is verstandig,
althans op dit moment. Europa is op dit moment naar mijn oordeel nog niet
toe aan de "Amerikaanse oplossing", waarbij een federaal systeem van rechtshandhaving
functioneert naast de rechtssystemen van de staten. Ik ben het eens met de
wijze waarop mevrouw Broekers dat naar voren heeft gebracht.Ik noem de belangrijkste discussiepunten nog eens. Een EG-aanklager dient
te beschikken over een adequaat juridisch instrumentarium. Hij zou kunnen
werken op basis van het nationale recht in de lidstaten, maar gelet op de
geconstateerde knelpunten ten gevolge van het werken met de verschillende
rechtssystemen in de lidstaten, is het de vraag of dat op termijn voldoende
werkbaar is. Indien de vraag naar harmonisatie op het terrein van regels
van strafvordering aan de orde komt, wil de Nederlandse regering in de afweging
ook de vraag betrekken of het probleem van de EG-fraude alléén
wel een dergelijke ingreep rechtvaardigt.Een EG-aanklager dient naar ons oordeel verder te beschikken over voldoende
capaciteit voor opsporing, vervolging en berechting in de lidstaten. Het Groenboek
besteedt daaraan weinig of geen aandacht.Het is bovendien van belang dat democratische controle op het functioneren
van de EG-aanklager mogelijk is. Naast de controle via het budgetrecht van
het Europees Parlement zou de EG-aanklager gecontroleerd moeten worden aan
de hand van een jaarplan en een jaarverslag over zijn activiteiten. Mevrouw
De Wolff stelde voor, de Europese Commissaris de bevoegdheid te geven om aanwijzingen
te geven aan de Europese aanklager. Ik kan de Kamer verzekeren dat dit in
vele lidstaten niet in goede aarde valt, al was het om de doodeenvoudige reden
dat de procedures dan politiek beïnvloed kunnen worden.De EG-aanklager moet ook ter verantwoording geroepen kunnen worden over
zijn optreden, voor zover dat niet rechtstreeks aan de nationale rechter wordt
voorgelegd. Ik wijs er in dit verband op dat er natuurlijk meer zaken voor
de rechter zullen komen door de stap die wellicht genomen wordt, om over te
gaan tot het legaliteitsbeginsel. Dat betekent dat de controle door de rechter
vollediger is dan wanneer men die bijvoorbeeld in Nederland via het opportuniteitsbeginsel
uitvoert.Het werkterrein van de EG-aanklager moet vooralsnog beperkt blijven tot
delicten die zijn genoemd in de bestaande overeenkomsten, verdragen en protocollen
op het gebied van fraude, corruptie en witwassen, voor zover samenhangend
met de financiële belangen van de EG. Voorts moet de positie van de voorgestelde
rechter van de vrijheden nader worden uitgewerkt. Nu zijn er te veel onduidelijkheden,
met name over de vraag welk recht hij moet toepassen, hoe forumshopping moet
en kan worden voorkomen en hoe de verhouding is met het concept van wederzijdse
erkenning van rechterlijke uitspraken in de lidstaten. De bescherming van
de financiële belangen van de EG moet niet alleen langs strafrechtelijke
weg plaatsvinden. Ook preventieve maatregelen en administratieve sancties
moeten onderdeel uitmaken van de handhavingsstrategie.Hoe verloopt het besluitvormingstraject? Ter gelegenheid van de intergouvernementele
conferentie van Nice heeft de Commissie de instelling van een EG-aanklager
voorgesteld. Dat voorstel is toen, in december 2000, niet overgenomen door
de Europese regeringsleiders. Met het Groenboek heeft de Commissie nu voor
het eerst een verder uitgewerkt voorstel voorgelegd. Eerst zal de Commissie
de reacties van de lidstaten en andere belanghebbenden op het Groenboek verzamelen
en bestuderen. Tot 1 juni aanstaande kunnen reacties worden ingediend bij
de Commissie. Mede op basis daarvan zal de Commissie bezien of de voorstellen
aanpassing behoeven. Naar ik heb begrepen, zal de Commissie daarbij ook de
input gebruiken van een in september te organiseren besloten hoorzitting met
experts uit diverse geledingen. Vervolgens is de Commissie van plan bij de
volgende intergouvernementele conferentie in 2004 opnieuw een voorstel in
te brengen tot aanvulling van artikel 280 van het EG-verdrag. In de aanloop
naar de volgende IGC zal de Commissie trachten de voorstellen tevens in te
brengen in de Europese conventie, die de verdragswijziging zal voorbereiden.Op een aantal punten bekritiseert de regeringsreactie het Groenboek, zonder
dat in alle gevallen een alternatief wordt gesteld, zoals ook door de heer
Jurgens in verwijtende zin is opgemerkt. Het is juist dat de regering een
aantal kanttekeningen plaatst en vragen opwerpt bij onderdelen van het Groenboek,
zonder dat steeds een uitgewerkt alternatief wordt gepresenteerd. Dat hoort
mijns inziens bij de discussiefase waarin wij op dit moment verkeren. Het
gaat om een Groenboek, dat wil zeggen om voorstellen die in zekere zin nog
onrijp zijn. Van alle lidstaten en ook van anderen zullen reacties komen op
het Groenboek. Op basis van al die reacties zal de Commissie een meer definitief
voorstel formuleren en zullen hopelijk ook een aantal onduidelijkheden in
de voorstellen worden weggenomen. Dat is het moment waarop de regering een
definitief standpunt kan bepalen.Door de heer Jurgens en mevrouw De Wolf is gewezen op de kritiekpunten
van prof. Vervaele en van de commissie-Meijers. Het is waar dat ik in een
zeer laat stadium beide opinies heb ontvangen. Ik heb er daardoor slechts
zeer vluchtig kennis van kunnen nemen. Mij is opgevallen dat zowel prof. Vervaele
als de commissie-Meijers met vele onderdelen van het kabinetsstandpunt instemmen.
Kritiek is er ook, maar dan omdat men een meer gedetailleerde uitwerking zou
willen zien óf omdat men niet goed ziet waarom het kabinet tot een
bepaald standpunt is gekomen óf omdat men andere keuzes maakt of er
een andere visie op nahoudt. Zo verbaast het mij niet dat prof. Vervaele ideeën
aandraagt die terug te voeren zijn op het Corpus Juris, bij de opzet waarvan
hij nauw betrokken is geweest. Daartegen bestaat uiteraard geen bezwaar, maar
het is wel goed om ons te realiseren dat verschillende zienswijzen mogelijk
zijn.Voorzitter. Het kabinetsstandpunt is geen dissertatie over de Nederlandse
zienswijze over de Europese aanklager. Het is een reactie geformuleerd langs
grote lijnen. Wij moeten beseffen dat er nog talloze reacties bij de Commissie
zullen binnenkomen, behalve van de lidstaten, ook van wetenschappers, praktijkmensen,
etc. Om nu al in alle details te treden, acht ik niet echt zinvol. Het Groenboek
is niet het einde van het proces; het moet echt gezien worden als een begin.
Over dit onderwerp zal nog veel gesproken en geschreven worden voordat een
verdragswijziging is geaccordeerd. Ik ben overigens bereid om beide opinies
nog eens goed te lezen en te bezien of deze aanleiding geven tot een aanvulling
op het kabinetsstandpunt. Ik zeg dit vooral tegen de heer Jurgens.De heer Van de Beeten had de indruk dat dit de bekende houding van Justitie
was: nee, het kan niet; we beginnen met afhouden om vervolgens langzaam maar
zeker over de streep getrokken te worden. Ik heb juist de opdracht gegeven
om de bekende positieve houding van Justitie van de laatste jaren ook hier
ingang te doen vinden. Wij hebben dus geprobeerd om een positieve houding
aan te nemen. Dat neemt niet weg dat ongetwijfeld kritische opmerkingen zullen
worden gemaakt. Dat mag Justitie niet euvel worden geduid. Het belang van een krachtige aanpak van misdrijven tegen de financiële
belangen van de EG staat voor Nederland buiten kijf. Nederland deelt de conclusie
van de Commissie dat op dit punt in de lidstaten nog de nodige verbeteringen
kunnen worden bewerkstelligd. Het gaat daarbij onder meer om het geven van
een adequaat justitieel vervolg op administratieve onderzoeken die zijn verricht
door OLAF, de administratieve fraudebestrijdingsdienst van de Commissie.Het instellen van een Europese aanklager voor EG-fraude kan een goede
bijdrage leveren aan het versterken van de strafrechtelijke aanpak op dit
terrein. Hoewel bij de voorstellen van de Commissie nog de nodige kanttekeningen
te plaatsen zijn, wil Nederland een constructieve bijdrage leveren aan de
verdere discussie hierover. Het Groenboek biedt een goede basis voor een dergelijke
discussie.De heer Van de Beeten vroeg waarom geen politieke controle meer nodig
is na de invoering van het legaliteitsbeginsel. Zoals al is aangegeven, kiest
het kabinet voor het legaliteitsbeginsel mede omdat het niet ziet hoe anders
een goed afgewogen systeem van democratische controle kan worden gerealiseerd.
Dat is iets anders dan stellen dat geen politieke controle nodig is. Ik haalde
zelf al een aantal instrumenten aan dat daartoe kan dienen. Dat is nog niet
perfect, maar we staan aan het begin. Een aparte commissaris met aanwijzingsbevoegdheid
klinkt zeer interessant, maar kan, zo bleek reeds uit het rapport van de commissie
van Wijzen van twee jaar geleden, niet op veel draagvlak rekenen. Daarmee
moeten we dus echt oppassen. Het lijkt er niet op dat wij dat kunnen veroveren.
Ten eerste moet de Europese aanklager ook fraude en corruptie binnen de Commissie
vervolgen. Ook dat is een reden. Ten tweede wordt een aanwijzingsbevoegdheid
in een aanzienlijk aantal lidstaten strikt van de hand gewezen uit vrees voor
politisering van de strafrechtelijke handhaving. Ik begrijp het voorstel van
het CDA wel – er moet inderdaad een vorm van democratische controle
zijn – maar ik ben niet voornemens het voorstel te volgen om dan maar
een lid van de Commissie aanwijzingsbevoegdheid te geven. Waarom geen preliminaire kamer? De voorkeur van de nationale rechter vloeit
voort uit de gedachte dat het verspringen van de procedure van Europees naar
nationaal niveau al naar gelang de fase waarin de strafzaak verkeert, ongewenst
is. Ik zie ook niet waarom de nationale rechter bij dit type strafzaken plotseling
niet in staat zou zijn om te beoordelen of al dan niet terecht een strafvervolging
werd ingesteld, terwijl diezelfde rechter wel de gehele berechting en bestraffing
in normale gevallen gewoon is toevertrouwd.Vrijwel alle sprekers hebben gesproken over het opportuniteitsbeginsel
versus het legaliteitsbeginsel. Zoals blijkt uit het regeringsstandpunt heeft
Nederland een genuanceerd standpunt over deze thematiek. Nederland hecht op
nationaal niveau zeer aan het handhaven van het opportuniteitsbeginsel. Aangezien
dit opportuniteitsbeginsel met een vergelijkbaar niveau van rechterlijk en
democratisch toezicht en alle daaraan verbonden checks en balances niet gerealiseerd
kan worden op het niveau van de EU, kan Nederland instemmen met een keuze
voor het legaliteitsbeginsel voor de EG-aanklager. Dit beginsel zal alleen
van toepassing zijn voor het beperkte en afgescheiden deelgebied waarvoor
de EG-aanklager bevoegd is. Als het zo ver komt, kan men zich afvragen in
hoeverre dat uitstraling heeft naar de Nederlandse situatie. Op nationaal
niveau blijft het opportuniteitsbeginsel inmiddels onverkort van toepassing.
Bij de toepassing van het legaliteitsbeginsel door de EG-aanklager is van
belang dat heel helder wordt omschreven welke uitzonderingen mogelijk zijn.
In de regeringsreactie worden daarvoor een aantal suggesties gedaan.De heer Jurgens vroeg om een standpunt over de gemengde zaken. De regering
kiest voor een heldere lijn bij de oplossing van de problematiek van de gemengde
zaken. Hierbij gaat het in de optiek van de regering om zaken die aspecten
van EG-fraude en bijvoorbeeld drugshandel bevatten. EG-fraudezaken vallen
veelal onder klassieke delictsomschrijvingen zoals valsheid in geschrifte.
Dat is geen probleem. Als het om fraude ten laste van EG-financiën gaat,
is de EG-aanklager bevoegd. Van groot belang is vooral dat er helderheid bestaat
over de bevoegdheidsverdeling tussen de EG-aanklager en het nationale OM.
Daarop is ingegaan in het antwoord op vraag 4. Op basis van zo'n heldere bevoegdheidsregeling
kan van geval tot geval worden bekeken wie welke zaak moet behandelen. Ingeval
van twijfel kan een overlegstructuur tussen de EG-aanklager en het nationaal
openbaar ministerie uitkomst bieden. Uiteraard is verdere uitwerking nodig,
maar dit is de lijn die de regering voorlopig voorstaat.Verschillende sprekers hebben het gehad over de relatie tussen de EG-aanklager
en het nationaal openbaar ministerie. Voorkomen moet worden dat de EG-aanklager
en het nationaal OM in elkaars vaarwater komen of dat er competentieconflicten
ontstaan. Daarvoor is naar mijn oordeel het volgende van belang. De in Nederland
werkzame afgevaardigde EG-aanklager moet leiding kunnen geven aan een opsporingsonderzoek
en zaken kunnen aanbrengen bij de nationale rechter. De meest eenvoudige oplossing
daarvoor zou zijn dat de afgevaardigde EG-aanklager in Nederland deel uitmaakt
van het nationale openbaar ministerie.Het Groenboek lijkt van die optie uit te gaan, omdat wordt gesteld dat
de afgevaardigde EG-aanklagers hun nationale rechtspositie kunnen behouden
wat betreft werving, opleiding, benoeming en dagelijkse leiding. Tegelijkertijd
gaat het Groenboek ervan uit dat de afgevaardigde EG-aanklagers in de lidstaten
hiërarchisch ondergeschikt zijn aan de EG-aanklager en niet aan hun nationale
openbaar ministerie. Zij zijn verplicht de algemene en bijzondere instructies
van de EG-aanklager op te volgen en mogen voor de bescherming van de financiële
belangen geen instructies van hun nationale autoriteiten ontvangen.Voor de spanning die er bestaat tussen deze twee uitgangspunten moet dan
ook een oplossing worden gevonden. Een mogelijkheid is dat er een specifieke
nationale wettelijke voorziening voor de afgevaardigde EG-aanklager komt,
waarbij de bevoegdheden worden toegekend die nodig zijn voor de uitoefening
van zijn taak. Verder moet er naar mijn oordeel een helder onderscheid worden
gemaakt tussen de gevallen waarin de EG-aanklager bevoegd is
en de gevallen waarin de nationale vervolgingsautoriteiten bevoegd zijn. In
de regeringsreactie wordt een voorstel gedaan voor criteria die kunnen worden
gehanteerd voor de vaststelling van de bevoegdheid. Ook wordt er gepleit voor
het hanteren van een voorrangsregel. Het nationale OM blijft wel bevoegd,
maar treedt niet op zolang de zaak bij de EG-aanklager in behandeling is.
Ook zal duidelijk moeten zijn bij wie de aangifte gedaan moet worden: bij
het nationale openbaar ministerie dan wel bij de EG-aanklager. De regering
is er voorstander van dat aangifte eerst bij het nationale openbaar ministerie
moet worden gedaan. Indien het nationale OM vaststelt dat het een misdrijf
betreft waarvoor de EG-aanklager bevoegd is, volgt dan ook verplichte doorverwijzing
van de zaak. Voor twijfelgevallen moet er uiteraard een overlegstructuur worden
opgezet.Mevrouw Broekers-Knol heeft gezegd dat er geen exclusief mandaat voor
de afgevaardigde EG-aanklager zou moeten komen. De regering meent dat een
exclusief mandaat voor de afgevaardigde EG-aanklagers in de lidstaten de beste
waarborg biedt voor een efficiënt en effectief opereren van de EG-aanklager.
Deze kan zich dan volledig op die taak concentreren en er ontstaat geen concurrentie
met andere nationale zaken. Dat is ook de opvatting van het College van procureurs-generaal
in Nederland. Ik heb geen aanleiding om tot een ander oordeel te komen.Er wordt veel gesproken over minimum- en maximumstraffen. In de Tweede
Kamer worden de begrippen "minimale maximumstraffen" en "minimumstraffen"
nog weleens door de war gehaald, maar dat is in de Eerste Kamer niet meer
het geval. Ook mevrouw De Wolff heeft immers sinds kort door dat er een verschil
bestaat tussen "minimale maximumstraffen" en "minimumstraffen". Een stelsel
met voorgeschreven minimumstraffen belemmert de onafhankelijke strafrechter
om in een concrete strafzaak maatwerk te leveren dat is toegesneden op de
ernst en de aard van het delict, de omstandigheden waaronder het is begaan
en de persoon van de dader. Met name het CDA praat vaak over de discussie
die wij zouden moeten hebben over de eventuele invoering van minimumstraffen.
Wij hebben indertijd vijf belangrijke principes weergegeven die wij in het
Europees strafrecht in ieder geval zouden willen handhaven. Ik heb daar ook
altijd het volgende over gezegd: als je in onderhandeling treedt, zul je uiteraard
op een gegeven moment ook bepaalde principes moeten opgeven, om de doodeenvoudige
reden dat je anders niet tot een akkoord komt. Het lijkt mij dan ook niet
verstandig om reeds op voorhand in Nederland bepaalde principes ter discussie
te stellen, want dan weet je zeker dat je dat in Europees verband kwijt bent.
Aangezien ons huidige stelsel dat geen minimumstraffen kent, in Nederland
toch algemeen aanvaard wordt, is het naar mijn mening niet verstandig om daarover
in dit stadium een discussie aan te gaan.De heer Van de Beeten (CDA):Voorzitter. Hoewel ik pas kort in deze Kamer zit, was het mij al opgevallen
dat op het ministerie van Justitie de positieve invalshoek tegenwoordig veel
vaker wordt toegepast dan vroeger het geval was. Daarom heb ik de conceptreactie
van de regering ook met zoveel welwillendheid gelezen en was ik toch enigszins
teleurgesteld toen ik het gevoel kreeg dat die politieke invalshoek had ontbroken.
Ik begrijp uit de reactie van de minister in dit debat, dat dat in belangrijke
mate is ingegeven door een taxatie van hetgeen bereikt zou kunnen worden in
Europees verband. Ik voorzie met hem dat er nog heel veel beren op de weg
zullen verschijnen als het gaat om het op een goede manier van de grond krijgen
van een harmonisatie van Europees strafrecht. Mijn probleem met de conceptreactie
van de regering is echter juist dat de inzet die daaruit blijkt, zo minimalistisch
aandoet. Ik heb met mijn betoog vooral de regering willen aanmoedigen om een
veel sterkere inzet te plegen en daarbij ook hier en daar het voortouw te
nemen. Ik denk dat daar goede gronden voor aan te voeren zijn. De argumenten
daarvoor heb ik al gegevenIk wil de minister het volgende voorhouden. Hij heeft gezegd dat een nationale
rechter heel goed in staat is om de vraag te beantwoorden of een zaak terecht
door een Europese officier van justitie is vervolgd respectievelijk terecht
bij deze nationale rechter is voorgebracht. Ik beaam dat, maar wij moeten
hierbij ook de toepassing van het gelijkheidsbeginsel in ogenschouw nemen
in Europees verband. Het gevaar dreigt dat er veertien nationale systemen
ontstaan – de heer Jurgens had het zelfs over zeventien systemen –
waarbinnen dergelijke jurisdictievragen worden beoordeeld. Dit kan ertoe leiden
dat een Nederlander die zijn hoofdverblijf heeft in Italië maar in Nederland
wordt aangehouden, voor de Italiaanse rechter moet verschijnen. Bij eenzelfde
vergrijp – het gaat over grensoverschrijdende EG-fraude waarbij vaak
meer verdachten zijn betrokken – moet een Nederlander met hoofdverblijf
alhier voor de Nederlandse rechter verschijnen. Hij wordt dan aan de hand
van Nederlandse criteria beoordeeld, terwijl een Nederlandse verdachte in
Italië voor eenzelfde vergrijp aan de hand van Italiaanse criteria wordt
beoordeeld. Daar zit mijn probleem, zowel als het gaat om de bevoegdheden
van de Europese officier van justitie als wat betreft de vraag of deze rechter
het juiste forum is waar de zaken moeten worden voorgebracht. Dat is niet
op te lossen door enkele criteria te formuleren, want die criteria geven weer
aanleiding tot jurisprudentie en vervolgens tot uitspraken van de hoogste
Italiaanse en Nederlandse rechters. Waar wordt vervolgens een en ander samengebracht?
Het ligt dan toch voor de hand om te overwegen een preliminaire kamer in te
stellen die al in eerste instantie van de behandeling een uitspraak kan doen,
niet alleen op initiatief van de rechter maar ook op initiatief van de verdachte?
Dat heeft te maken met de toepassing in het strafprocesrecht van het fundamentele
gelijkheidsbeginsel. Wil de minister niet bezien of het vraagpunt van de toepassing
van dit beginsel niet moet worden meegenomen in de Nederlandse reactie op
het Groenboek? Het lijkt mij dat de Commissie moet worden voorgehouden dat
dit een belangrijk goed is dat in de rechtsstaten van de EU toepassing verdient.Ik ben het eens met de minister dat voorzichtigheid moet worden betracht
bij de aanwijzingsbevoegdheid van een Europese Commissaris met betrekking
tot de Europese officier van justitie. Als ik het goed begrijp,
ziet hij in het legaliteitsbeginsel een zekere bescherming tegen problemen
die daaruit kunnen voortvloeien. Ik heb de indruk – ook al kunnen sommige
gebeurtenissen van de afgelopen jaren het beeld van het tegendeel oproepen –
dat het Nederlandse systeem redelijk goed functioneert. Dat systeem zouden
wij de andere lidstaten kunnen voorhouden als een mogelijke oplossing. Met
name de wettelijk verplichte melding aan het parlement van het geven van aanwijzingen
door de minister van Justitie is natuurlijk een belangrijke beveiliging die
ook hier een rol zou kunnen spelen. Als de minister dit voorlopig niet wil
inbrengen, omdat hij dat te veel van het goede vindt in de huidige onderhandelingssfeer,
kan ik dat begrijpen. Dat geldt ook voor het punt van de minimumstraffen.
Hij zou voorlopig maar moeten blijven roepen dat hij geen minimumstraffen
wil, maar wij moeten ons wel realiseren dat wij dit punt vermoedelijk moeten
prijsgeven. De minister moet in ieder geval duidelijk maken wat hij dan wil
bereiken als er eenmaal een witboek van de Commissie of een voorstel voor
Nice voorligt.Ik kan de minister volgen als hij zegt dat wij ons op dit moment niet
te veel moeten vastleggen op de zaken die geregeld moeten worden in het kader
van het Europese strafrecht. Er moet immers nog een omvangrijke procedure
worden doorlopen. Toch blijf ik bij mijn conclusie dat de reactie van de Nederlandse
regering iets positiever had kunnen zijn. Daarom wil ik de minister aanmoedigen
om nog eens te kijken naar mijn voorstel met betrekking tot de preliminaire
kamer, een voorstel dat breed gedragen wordt in de senaat.De heer Jurgens (PvdA):Mijnheer de voorzitter. Ik kan mij voor een groot deel vinden in de tweede
termijn van de heer Van de Beeten. Ik wil echter één punt nogmaals
benadrukken. De minister zegt dat het past bij deze fase om alleen maar vragen
te stellen en geen alternatieven aan te dragen. Uit zijn tijd als lid van
de Tweede Kamer zal hij zich herinneren dat er leden in beide Kamers zijn
die zich in de eerste ronde van het voorlopig verslag altijd beperken tot
het stellen van vragen. Ik behoor echter tot die categorie Kamerleden die
vindt dat je al in de eerste fase moet zeggen wat je vindt.Door het stellen van een vraag kun je natuurlijk al enigszins aangeven
wat je eigenlijk vindt. Wees dan echter direct en zeg het meteen! Het is mijn
ervaring dat je invloed groter is als je kiest voor de methode om met enige
voorzichtigheid en enkele slagen om de arm aan te geven dat je het niet eens
met bent met hetgeen de minister stelt, en tegelijkertijd te vragen: maar
als u het nou eens zo en zo zou doen? Als je dat doet, heb je namelijk meteen
het debat geopend. Hier speelt iets soortgelijks, want zeker in het internationale
overleg kan degene die komt met een concreet constructief voorstel, waarin
rekening wordt gehouden met de bestaande problemen, een grotere rol spelen.Ik zei zojuist dat beide Kamers zich al in het verslag moeten uitspreken.
Dat geldt ook voor de regering. Het is namelijk gemakkelijker om in tweede
instantie terug te komen op een eerder ingenomen standpunt als daar iets tegenover
is komen te staan dat de moeite waarde, dan wanneer je je beperkt tot het
stellen van vragen. Ik wil de minister daarom vragen om het stuk dat per 1
juni naar Brussel wordt gestuurd, aan te vullen op de punten van de gemengde
zaken, de relatie tussen de Europese officier en de nationale officier en
de forumkeuze. Bij die aanvulling denk ik aan mogelijkheden om deze problematiek
op te lossen. Als je op die punten niet alleen vragen stelt, maar ook een
voorlopig standpunt inneemt, kun je meer invloed op het debat uitoefenen.
Een mogelijke oplossing zoek ik net als de heer Van de Beeten in het advies
van prof. Vervaele. Is de minister bereid om dit advies bij zijn overwegingen
te betrekken?Ik waardeer het dat de minister een permanente opdracht heeft gegeven
aan zijn departement om een positieve houding in te nemen. Staat dat in schril
contrast tot al zijn voorgangers die de opdracht hadden gegeven aan hun departement
om vooral geen donder te doen? Ik waardeer het dat hij het zo uitdrukte. Ik
heb de indruk dat hij bereid is om zich daadwerkelijk voor dit dossier sterk
te maken. Met de heer Van de Beeten dring ik er wel op aan om die rol ook
in de schriftelijke reactie op het voorstel van de Commissie ten volle te
vervullen.Ten slotte wil ik de minister vragen om ons in de gelegenheid te stellen
met hem van gedachten te wisselen over de volgende fase, te weten het nieuwe
stuk van, en de raadpleging door, de Commissie. Ik vraag om een toezegging
van de minister, want dan kan het worden geregistreerd als zodanig, hetgeen
garandeert dat andere en misschien nog wel wijzere leden van deze Kamer later
met de regering hierover van gedachten zullen wisselen.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Mijnheer de voorzitter. Ik moet glimlachen over de laatste woorden van
de heer Jurgens. Aan het begin van zijn betoog zei hij immers dat hij nooit
iets vraagt tijdens een gedachtewisseling als deze en nu vraagt hij om een
toezegging! Hoe het ook zij, ik dank de minister voor zijn uitvoerige antwoord.
Wat de Europese preliminaire kamer betreft, is het jammer dat de minister
niet datgene omarmt wat door alle woordvoerders naar voren wordt gebracht
als een goede oplossing voor het bewerkstelligen van rechtseenheid, rechtszekerheid
en rechtswaarborgen voor de verdachte. Ik vraag de minister om dat punt nog
eens goed te bekijken.Ik wil nog een ander punt aan de orde stellen. De minister heeft gezegd
dat hij het in dit stadium niet verstandig vindt om de discussie over de minimumstraffen
prijs te geven, omdat minimumstraffen de onafhankelijke strafrechter belemmeren.
Ik ben het wat dat betreft met de minister eens. Het is verstandig om een
en ander in dit stadium, met de onderhandelingen over het Groenboek, niet
meteen prijs te geven. Dat was ook niet de strekking van mijn opmerking over
minimumstraffen. Mijn opmerking is geweest dat het belangrijk is om bereid
te zijn, de discussie daarover aan te gaan. De angst en de weerstand die in
Nederland, al dan niet terecht, breed heerst om de discussie over minimumstraffen
aan te gaan, willen wij doorbreken, juist door die discussie aan te gaan.Ik vraag mij af of de rechterlijke vrijheid, gezien de rechterlijke samenwerking
om tot harmonisatie van straftoemeting te komen, werkelijk zo optimaal is
als wordt gezegd. Natuurlijk is die rechterlijke vrijheid er;
de rechter kan inderdaad een straf van één dag opleggen als
hij dat van belang acht en als dat nodig is gezien de zaak die voor hem ligt.
De samenwerking is evenwel dusdanig – dat is overigens een heel goede
ontwikkeling – dat wij ons moeten afvragen of wij vanuit dat perspectief
niet bereid moeten zijn om de discussie over de minimumstraffen aan te gaan.
De uitkomst daarvan kan best zijn dat minimumstraffen in het Nederlandse systeem
niet gewenst zijn en dat wij vasthouden aan het grote goed van de onafhankelijke
strafrechter die de vrijheid heeft om de straf tot één dag te
beperken. Desalniettemin lijkt het mijn fractie een goede gedachte om de discussie
vanuit dit perspectief te durven aangaan. Zoals ik reeds zei, adviseren wij
de minister niet om een en ander in de onderhandelingen meteen overboord te
zetten. De minister moet vooral het standpunt handhaven dat wij in Nederland
kennen. Wellicht beweegt dit andere landen nog tot de gedachte dat het goed
is om geen minimumstraf te hebben. Dat zou ook kunnen. Hoe het ook zij, mijn
fractie pleit ervoor om de discussie aan te gaan en daarvoor niet terug te
deinzen, gezien de huidige ontwikkelingen.Minister Korthals:Voorzitter. De heer Van de Beeten was gelukkig met het feit dat ik van
mening was dat er een positieve inzet was. Het punt is dat Justitie uit verstandige
mensen bestaat, die overal de keerzijde van zien. Van nature brengt dat met
zich mee dat Justitie altijd bekijkt of het wel zo verstandig is om hard van
stapel te lopen. In het verleden is het daarom weleens voorgekomen dat Justitie
te veel de neiging had om eerst te zeggen dat het allemaal niet kon en vervolgens
over de streep moest worden getrokken. Nu zijn wij bepaald heel anders. Op
het ogenblik bejegent Justitie ieder voorstel, hoe onzinnig ook, zeer positief.
Pas als er echt te veel haken en ogen aan blijken te zitten, besluiten wij
om het niet te doen.De introductie van de Europese aanklager is geen aanleiding om meteen
het strafrecht te harmoniseren. Het gaat om een te klein onderdeel. De rechtspraak
blijft immers nationaal. Wij hebben er nu toch ook geen probleem mee dat een
moord in Nederland anders wordt behandeld en bestraft dan in bijvoorbeeld
Griekenland of Frankrijk? Ik wil mij overigens wel inzetten voor het verbeteren
van de toetsingsmogelijkheden van de nationale rechter. Daarbij zal ik opnieuw
naar de preliminaire kamer kijken. Dat geldt ook voor de opmerkingen van de
heer Jurgens in dit verband.De heer Van de Beeten (CDA):De minister merkte op dat een moord in Nederland volgens Nederlandse normen
wordt beoordeeld door de Nederlandse rechter en een moord in bijvoorbeeld
Italië volgens de Italiaanse normen door een Italiaanse rechter. Dat
is volkomen juist, maar wij hebben het nu over EG-fraude. Dat maakt het mogelijk,
ons te beperken tot dat terrein, zoals mevrouw Broekers niet heeft nagelaten
om te beklemtonen. Om die reden is het juist om met name te kijken naar de
toepassing van het gelijkheidsbeginsel. De minister heeft zelf recent nog
enkele wetsvoorstellen ingediend met betrekking tot het Internationaal Strafhof.
In verband met de competentie van dit hof werd aangevoerd dat het niet uitmaakt
of een misdrijf tegen de rechtspleging van het Strafhof plaatsvindt in Italië,
de Verenigde Staten, Zuid-Afrika, Malawi of Nederland. Het Strafhof bepaalt
uiteindelijk zelf of het de zaak aan zich trekt en daarmee de in het statuut
vastgelegde normen toepast, met buitensluiting van de normen die in die landen
zelf gelden. Wij hebben dit principe daar dus gehanteerd ten aanzien van het
zeer beperkte gebied van de misdrijven tegen de rechtspleging van het Strafhof
zelf. Ik wil die vergelijking doortrekken naar de EG-fraude. Als het kan bij
het Internationaal Strafhof, moet het daarbij ook kunnen. Het gelijkheidsbeginsel
weegt daar nog zwaarder dan bij commune delicten als moord.Minister Korthals:Tegen die redenering valt weinig in te brengen, maar ik wil toch een poging
doen. De bestraffing vindt plaats op basis van Nederlandse strafrechtartikelen.
Als in het kader van EG-fraude valsheid in geschrifte is gepleegd, zou daaruit
op basis van de redenering van de heer Van de Beeten een bepaalde straf volgen
die in Italië hetzelfde is. Indien hetzelfde delict wordt gepleegd in
de Nederlandse context, zou er dan echter een andere straf volgen. In dat
geval is er geen gelijkheid binnen Nederland. De heer Van de Beeten pleit
nu in feite voor een totale harmonisering van het gehele strafrecht; in zijn
inleiding heeft hij dat eigenlijk ook al gedaan. In dit stadium is dat echter
nog te vroeg; daarover moet op de langere termijn worden nagedacht.De heer Van de Beeten (CDA):Bij gemengde zaken wil ik die afbakening zo strikt mogelijk maken. De
nationale rechter moet zoveel mogelijk bevoegd zijn. Ik heb er ook voor gepleit,
die duidelijkheid te verschaffen door bij de EG-fraude te komen tot Europese
delictsomschrijvingen. Dat kunnen zeer specifieke delictsomschrijvingen zijn,
waardoor zich veel minder snel het gevaar voordoet dat niet kan worden beoordeeld
of het gaat om het commune delict valsheid in geschrifte naar Nederlands recht
of om EG-fraude. Er is dan een veel helderder onderscheid; het probleem dat
de minister signaleert doet zich dan in de praktijk niet voor.Minister Korthals:Daar ben ik het mee eens. Er komt een zekere harmonisatie, ook van de
categorieën van straffen. Op een gegeven moment zal die ontwikkeling
zich ook voordoen op die gebieden die betrekking hebben op EG-fraude. Er zullen
gelijksoortige delictsomschrijvingen komen, waardoor er een gelijke behandeling
komt bij deze onderwerpen.Mevrouw Broekers heeft gesproken over de minimumstraffen. Zij vindt het
verstandig als wij deze niet invoeren, maar zij wil tegelijkertijd daarover
wel de discussie aangaan zodat de twijfel die erover bestaat aan de orde wordt
gesteld. Zij geeft ook aan dat zou kunnen blijken dat het ontbreken van minimumstraffen
in Nederland zo goed is, dat alle andere Europese landen dit overnemen. Een
rechter kan natuurlijk niet zomaar straffen zoals hij wil. Hij is gebonden
aan het requireerbeleid van het openbaar ministerie. Dit is weer een onderdeel
van de richtlijnen die wij hebben opgesteld en die het beleid vertegenwoordigen
dat regering en Kamer onderling vaststellen, overigens in samenspraak met
het openbaar ministerie. Op die manier heeft men er controle
over. Bovendien, als een rechter een bepaald delict maar zeer laag wil straffen
terwijl het algemeen gevoelen is dat dit niet in overeenstemming is met datgene
wat is gevorderd, kan het OM in hoger beroep gaan. Ik denk dat wij deze kwestie
nader aan de orde dienen te stellen tijdens de volgende kabinetsperiode. Als
de heer Jurgens zijn zin krijgt, ben ik er dan nog als minister van Justitie...Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Voorzitter. De minister wekt de indruk alsof ik meteen, morgen, de discussie
zou willen starten over het al dan niet hebben van minimumstraffen, maar wat
mij betreft zou een en ander niet per se qua tijd gelijk moeten lopen. Het
enige wat ik heb gezegd is dat, gelet op het door mij geschetste perspectief,
die discussie op termijn kan worden aangegaan. Het is een zaak die bij verschillende
gelegenheden terugkomt. Wij hebben het over minimale maximumstraf gehad en
ook in dat kader is er gesproken over minimumstraffen. Mij gaat het erom dat
men bereid is om een keer, vanuit het perspectief dat ik heb geschetst, die
discussie aan te gaan.Minister Korthals:Ik had het ook zo begrepen. Laten wij in de nabije toekomst bekijken of
het inderdaad nuttig is om het zo te doen.Voorzitter. De heer Jurgens blijft het jammer vinden dat wij te weinig
alternatieven aanreiken, maar dat doen wij wél. Wij voegen ze toe aan
bepaalde voorstellen en zeggen er dan bij dat wij ze niet helemaal uitwerken
omdat dat in het gegeven stadium niet hoeft. Niettemin, richting geven doen
wij zeker wel. Wij zullen nagaan of wij nog wat duidelijker en preciezer alternatieven
kunnen aanreiken. Dat past bij de positieve houding die ik zojuist heb geschetst.
In elk geval kan ik toezeggen dat het nieuwe stuk dat er komt, uiteraard beide
Kamers zal worden toegezonden. Vervolgens is het aan de Kamer om de minister
al dan niet uit te nodigen voor een bespreking. Gelet op het belang van de
zaak – daar zijn wij het wel over eens – lijkt het mij nuttig
dat dat gebeurt. Ik zou in overweging willen geven, die bespreking op enigerlei
wijze te combineren met de Tweede Kamer. Ik begeef mij nu wel erg in de procedures
en ik denk dat ik voorzichtig moet zijn, maar anders doe ik alles steeds twee
keer en dat gaat op een gegeven moment een probleem vormen. Ik vind het overigens
een goede zaak dat ik dit Groenboek in de Eerste Kamer kan bespreken omdat
dat vanwege de verkiezingen nu niet in de Tweede Kamer kan. Dat zie ik als
een rechtvaardiging.De heer Jurgens (PvdA):Voorzitter. Dit revolutionaire geluid met betrekking tot de staatsinrichting
hoor ik met genoegen. Er zijn inderdaad veel zaken, vooral op het Europese
vlak, die veel beter door beide Kamers gezamenlijk zouden kunnen worden besproken.
Ik begrijp nu dat er, deo volente, enige kans bestaat dat deze minister na
morgen aan de overzijde weer een plek kan innemen...Minister Korthals:Dat lijkt mij vrij zeker...De heer Jurgens (PvdA):Ik hoop dan in hem een bondgenoot te vinden wanneer wij aan deze kant
van het Binnenhof een voorstel doen overeenkomstig datgene wat hij zojuist
heeft gesteld.Minister Korthals:Het was een speelse gedachte die ik nog nader moet overdenken... Hoe dan
ook, ik heb nu aangegeven hoe ik er nu over denk.Voorzitter. Waar het legaliteitsbeginsel bestaat, is er minder reden voor
politieke controle. Immers, dan is er in meer gevallen de situatie waarin
tegenover de rechter verantwoording wordt afgelegd. De reden waarom ik vind
dat parlement en regering zich mogen bemoeien met het beleid van het OM, is
juist dat het opportuniteitsbeginsel bestaat. Het is niet alleen aan het OM
om uit te maken waaraan voorrang wordt gegeven bij vervolging en opsporing
van strafrechtelijke zaken. Wanneer niet alles wordt opgespoord en vervolgd,
wordt dat een politiek punt. Ik heb gezegd dat het interessant is dat wij
misschien het legaliteitsbeginsel in Nederland gaan introduceren voor dat
kleine stuk EG-fraude en dat dit op een gegeven moment weleens een uitstraling
zou kunnen krijgen naar andere gebieden. Ik ben daarmee echter voorzichtig;
het is een losse gedachte.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, de ontwerpkabinetsreactie en de Raadsconclusies voor kennisgeving
aan te nemen.Daartoe wordt besloten. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20012002-1372-1385.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl