Spoeddebat over de gevolgen van de kredietcrisis voor de economie
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2008-2009, pag. 2094-2117

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

14-01-2009

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

nr. 25, pagina 2094-2117

18-11-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in vergadering

Regeling van werkzaamheden (dinsdag 18 november 2008)Pagina 2045-2049
Stemming over een aangehouden motie, ingediend bij het debat over Fortis en ABN AMRO, te weten de motie-Koser Kaya/Weekers over bestemming van toekomstige baten van de aankoop van Fortis/ABN AMRO voor aflossing van de staatsschuld (31371, nr. 16)Pagina 2049-2049
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Goedkeuring van de op 15 oktober 2007 te Luxemburg tot stand gekomen Stabilisatie- en associatieovereenkomst tussen de Europese Gemeenschappen en hun lidstaten, enerzijds, en de Republiek Montenegro, anderzijds, met Bijlagen en Protocollen (Trb. 2007, 224) (31423)Pagina 2056-2056
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 18 november 2008)Pagina 2141-2146
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Gemeentewet in verband met het afschaffen van het raadplegend burgemeestersreferendum (31393)Pagina 2051-2051
Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (XI) en van de begrotingsstaat van het Waddenfonds voor het jaar 2009 (31700 XI)Pagina 2117-2141
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over de Europese Top, te weten: de aangehouden motie-Weekers over een collectieve schadeclaim om alle geleden schade op IJsland te verhalen (31371, nr. 25); de motie-Weekers c.s. over het voorleggen aan de Kamer van de aanwijzingsbesluiten voor commissarissen van overheidswege (31371, nr. 27); de motie-Tony van Dijck over het ten goede laten komen aan de belastingbetaler van de rendementen van steunoperaties (31371, nr. 28), en de motie-Tony van Dijck over afwijzing van het Asiel- en Migratiepact (21501-20, nr. 401)Pagina 2049-2050
Stemming over een motie, ingediend bij het debat over het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (XI) en van de begrotingsstaat van het Waddenfonds voor het jaar 2009 (31700 XI), te weten de motie-Van Heugten/Wiegman-van Meppelen Scheppink over investeringen in ruimtelijk-economische projecten (31700 XI, nr. 11)Pagina 2056-2057
Presentie en opening (dinsdag 18 november 2008)Pagina 2045-2045
Spoeddebat over de gevolgen van de kredietcrisis voor de economiePagina 2094-2117
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over de beveiliging van militaire objecten, te weten: de motie-Van Velzen c.s. over het nogmaals laten onderzoeken van de beveiliging van militaire terreinen (31700 X, nr. 22), en de motie-Diks over een verhoogd beveiligingsniveau voor de categorieën 1 en 2 op militaire bases (31700 X, nr. 23)Pagina 2051-2051
Spoeddebat over het aftreden van de minister voor Wonen, Wijken en IntegratiePagina 2069-2094
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over de voortgangsrapportage Schoon en Zuinig, te weten: de motie-Jansen over wetgeving inzake bescherming tegen laagfrequent geluid (31209, nr. 44); de motie-Neppérus over meer inzet op de totstandkoming van productnormering in het kader van ecodesign (31209, nr. 47); de motie-Neppérus/Van der Ham over de mogelijkheden die een alternatieve invulling van het verplichte bijmengpercentage kan bieden (31209, nr. 48), en de motie-Samsom c.s. over het stimuleren van zelflevering (31209, nr. 50), en over nog 3 moties (31209, nrs. 51 t/m 53)Pagina 2050-2051
Stemmingen over moties, ingediend bij de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2009 (31700 V), te weten: de motie-Van Bommel over de veroordeling van de collectieve bestraffing van een Palestijnse theatergroep (31700 V, nr. 30); de motie-Van Bommel over de aanwezigheid van de Nederlandse ambassadeur op de herdenking in Rawagade (31700 V, nr. 31); de motie-Irrgang over uitvoering van de evaluatie over het draagvlak door een onafhankelijke organisatie (31700 V, nr. 32); de motie-Haverkamp c.s. over een officiële 'Go America 2009' (31700 V, nr. 33), en nog een reeks moties (31700 V, nrs. 34 t/m 57)Pagina 2053-2056
Stemmingen over moties, ingediend bij de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van de begroting van Jeugd en Gezin (XVII) voor het jaar 2009 (31700 XVII), te weten: de motie-Langkamp over het schrappen van marktwerking uit de financieringssystematiek (31700 XVII, nr. 8); de motie-Langkamp over het garanderen van de noodzakelijke zorg voor kinderen, jongeren en ouders (31700 XVII, nr. 9); de motie-Langkamp over het in stand houden van gespecialiseerde verpleegkundige kinderdagverblijven (31700 XVII, nr. 10), en nog een reeks moties (31700 XVII, nrs. 31700 XVII, nrs. 11 t/m 28)Pagina 2051-2053
Stemming over een aangehouden motie, ingediend bij het debat over biotechnologie, te weten de motie-Wiegman-van Meppelen Scheppink/Van Velzen over het formuleren van bindende eisen voor gentechnologie (27428, nr. 123)Pagina 2056-2056
Spoeddebat over de uitvoering van de moties over de LandbouwraadPagina 2057-2069

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 146 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het spoeddebat over de gevolgen
van de kredietcrisis voor de economie.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter. Wij gaan van de ene crisis naar de volgende.De kredietcrisis vraagt om crisisbeheer. Dat is een terechte zaak. Hetzelfde
geldt echter voor de gevolgen van de kredietcrisis op de rest van de economie.
Ook die gevolgen vragen om crisisbeheer. Duitsland, Ierland en Italië
verkeren in een recessie, Spanje en Groot-Brittannië lijken te volgen.
Nederland verkeert gelukkig nog niet in een recessie. Relatief doet Nederland
het nog goed, maar ook bij ons is de groei er inmiddels uit. Uitzendkrachten
vliegen er al uit en ontslagen zijn in voorbereiding. Een verzekeraar van
bedrijfskredieten verwacht duizenden faillissementen. Gepensioneerden dreigen
geen compensatie te krijgen voor prijsstijgingen.Uiteraard begrijpt mijn fractie ook dat niet alle gevolgen kunnen worden
opgevangen die de financiële crisis voor de economie heeft. Na het redden
van de banken moet het kabinet nu echter ook de banen en inkomens beschermen
van de mensen die de tol dreigen te moeten betalen van de kredietcrisis. Tot
nu toe reageert het kabinet helaas niet daadkrachtig. Er zijn wel noodplannen
voor banken, maar niet voor banen en inkomens. Er zijn wel leningen om spaargelden
te redden, maar er worden geen stappen gezet om het leefgeld voor gepensioneerden
te redden.De SP-fractie geeft het kabinet graag een voorzet. Ten eerste: maak de
tijdelijke werktijdverkorting voor vaste en tijdelijke arbeidskrachten mogelijk.
Geef werknemers een tijdelijke WW-uitkering voor de niet gewerkte uren. Deze
noodmaatregel, zeg ik er nadrukkelijk bij, kan bedrijven en hun werknemers
door een moeilijke periode helpen. Deze regeling moet dan nadrukkelijk ook
gelden voor werknemers zonder vast contract, want anders zou de al bestaande
tweedeling in rechtspositie nog vergroot worden en dat willen wij niet. Werknemers
die gebruik maken van deze regeling, mogen natuurlijk niet vervolgens hun
WW-rechten verliezen.Ik kom bij ons tweede voorstel. De SP-fractie stelt voor om pensioenfondsen
volgend jaar de mogelijkheid te geven om de pensioenen mee te laten stijgen
met de lonen. Aangezien ook de pensioenfondsen in de problemen zijn gekomen
door de kredietcrisis, kunnen en mogen zij dit volgens de regels volgend jaar
niet doen. Wij vinden dat de regels tijdelijk moeten worden versoepeld. Indien
nodig, en uiteraard als de pensioenfondsen dat willen, wordt aan pensioenfondsen
een lening verstrekt om het koopkrachtbehoud voor gepensioneerden te kunnen
garanderen. Bij banken doet de regering dat immers ook, op basis van het argument
dat het geld terugkomt. Dit laatste geldt natuurlijk ook in dit geval.Ons derde voorstel is om geplande investeringen naar voren te halen. De
al geplande overheidsinvesteringen, bijvoorbeeld investeringen in het spoor,
woningen en innovatie, kunnen eerder gedaan worden, waardoor ook wordt geïnvesteerd
in werk en banen. Dit is een stimulans voor de economie.De voorstellen die onlangs op het mkb-congres zijn gedaan, zijn volgens
ons goede voorstellen. Graag ontvangen wij een reactie van het kabinet op
die voorstellen.De doorwerkbonus en de premiekorting voor 62-plussers kan het kabinet
beter niet laten doorgaan, ten einde te stimuleren dat werkgevers hen in dienst
houden en zij langer blijven doorwerken. Wij waren het al niet eens met de
genoemde maatregel, maar nu er veel mensen ontslagen dreigen te worden, heeft
deze maatregel naar onze mening niet meer de hoogste urgentie. Het niet laten
doorgaan van deze maatregel levert bovendien een besparing op van 0,5 mld.
Dat geld kan volgend jaar echt wel beter worden besteed.Helaas weten wij wie het water het eerst aan de lippen staat als het tegenzit,
namelijk degenen die onderaan de ladder staan. Toen het economisch nog meezat –
dat is nog maar kortgeleden – gingen onder dit kabinet groepen mensen
met lagere inkomens er al twee opeenvolgende jaren op achteruit. Ik houd mijn
hart vast hoe dat nu gaat, nu er stilstand is opgetreden in de economie. Juist
als het tegenzit, moeten de lasten eerlijk worden gedeeld en moeten de klappen
die er zullen komen eerlijk worden opgevangen. Ik ben benieuwd wat op dit
punt de inzet is van het kabinet.De heer Pechtold (D66):Mevrouw de voorzitter. Het kabinet is in winterslaap. Nu deelt het kabinet
truien en warme melk uit. De stappen die ten behoeve van de financiële
sector zijn genomen, waren nodig. Maar er is meer. De kredietcrisis heeft
ook effect op de reële economie. De D66-fractie stelde hervormingen voor,
die de landing van de crisis zachter zouden hebben gemaakt. In dat geval waren
de kosten niet alleen neergeslagen bij de flexwerkers, de zzp'ers en de mensen
zonder vast contract. Outsiders stonden al in de kou en dat wordt alleen maar
erger.Hervormingen maken de arbeidsmarkt flexibel. Zij zorgen voor een arbeidsmarkt
die met de economie kan mee ademen. De minister kiest voor werktijdverkorting,
een oude regeling, bedoeld voor brand- of waterschade. Is dit echter de oplossing
voor de problemen van de kredietcrisis? Het is geen kwestie van wachten tot
de brand is geblust of de vloer is gedroogd. Met deze regeling houden wij
onze adem in.Welke problemen geven aanleiding voor het verruimen van de regeling?Als een bedrijf geholpen is met een regeling van maximaal 24 weken –
daar spreken wij toch over? – dan valt het misschien wel mee met die
kredietcrisis. Als een bedrijf hier niet mee geholpen is, dan kunnen wij het
verlies beter nu nemen en niet 24 weken duurbetaald wachten.
Of is sprake van angst bij werkgevers? Angst om op de krappe arbeidsmarkt
hun personeel niet meer terug te kunnen vinden? Hoeveel bedrijven gaan er
aanspraak op maken: tien, twintig, 300 of 3000? Kunnen wij onze goedgevulde
WW-pot niet beter bewaren voor als het straks echt moeilijker wordt? Volgens
minister Bos is er geen gratis geld voor deze maatregel. Ik hoop dat ik hem
goed citeer. Waar gaat minister Donner dit van betalen? Een integrale visie
van het kabinet ontbreekt, een visie waar wij drie weken geleden al om hebben
gevraagd.Afgelopen weekend zijn er bij de G20 grote lijnen uitgezet: maatregelen
om de economie te stimuleren en binnenlandse bestedingen op peil te houden.
De zegeningen van de markt worden geteld. Onderschrijft het kabinet de conclusies
van de G20? Gaat het deze grote lijnen ook volgen? Tot nu toe zie ik alleen
maar plannetjes. Een plannetje voor het mkb: snel rekeningen betalen. Een
plannetje voor werktijdverkorting en zo kan ik nog wel even doorgaan. Niet
alleen komen er plannetjes van het kabinet, de kredietcrisis wordt te pas
en te onpas gebruikt om belangen te behartigen. Een bank die pleit voor het
verzekeren tegen dalende huizenprijzen voor de klant zelf, een verzekering
die je dus eigenlijk bij de klant neerlegt. Een Vereniging Eigen Huis die
pleit voor het verruimen van de hypotheekgarantie. Bouwbedrijven die pleiten
voor btw-verlaging op hun producten. Allemaal plannen die ten goede komen
aan de sector zelf. Plannen die worden afgestoft en ingediend onder het mom
van de kredietcrisis. Het kabinet doet dit zelf ook: de grenzen nog langer
dicht voor Bulgaren en Roemenen, omdat de werkloosheid zal stijgen. De ervaring
met de Polen leert dat het zelfs werk oplevert. Eén Pool aan het werk
in een kas, betekent drie andere banen. De kredietcrisis wordt gebruikt als
drogredenering en daar is een crisis niet voor bedoeld. Niet alleen ontbreekt
er een integrale visie, ook is er nog geen probleemanalyse gemaakt.De kredietcrisis heeft negatieve effecten voor de economie. Economische
neergang zal ook ons land raken, maar wij staan er goed voor. Op dit moment
is er nog geen reden voor ingrijpen. De arbeidsmarkt is nog steeds krap. De
economie draait nog. Met deze cijfers is ingrijpen nog niet nodig. Laten wij
beginnen met het maken van de analyse. Als dan blijkt dat ingrijpen nodig
is, dan moeten wij dat doen. Dan moeten het geen losse flodders zijn: geen
werktijdverkorting en geen mkb-garantstelling. Dan moeten wij maatregelen
nemen waar onze economie beter van wordt, ook op langere termijn. Wij kunnen
dan bijvoorbeeld de belastingen in de eerste en de tweede schijf verlagen.
Dat stimuleert niet alleen de economie nu, maar zorgt ook voor versterking
op de langere termijn. Ingrijpen moeten wij pas doen als de cijfers hiertoe
aanleiding geven. Dat doen ze nu nog niet.Mevrouw Kant (SP):Op het moment dat de cijfers er aanleiding toe geven omdat er al massaal
mensen ontslagen zijn, zijn wij natuurlijk te laat. De heer Pechtold is nogal
kritisch over de noodmaatregelen om tijdelijk de werktijd te verkorten. Ik
heb begrepen dat inmiddels al negentien bedrijven een beroep hebben gedaan
op de huidige maatregel. De minister wil deze maatregel ook uitbreiden voor
die bedrijven waarbij duidelijk sprake is van een relatie met de kredietcrisis.
Dit heb ik begrepen uit de media, want van het kabinet zelf hebben wij natuurlijk
niets gehoord. Ik heb het over dit soort noodsituaties waarin deze relatie
duidelijk gelegd kan worden en bedrijven in de knel blijken te zitten. Ziet
u niets in deze tijdelijke maatregel als noodoplossing, mijnheer Pechtold?De heer Pechtold (D66):Ik vond dat de minister van Financiën wijze woorden sprak, toen hij
zei: wij moeten dat woord "crisis" niet te pas en te onpas gebruiken en vooral
niet iedere keer aanwakkeren. Als zich nu negentien bedrijven melden, neem
ik dat serieus. Ik noem dat echter nog geen crisis en zeker nog geen massaontslagen.
Als het uw doel en mijn doel is om WW-geld te gebruiken om uiteindelijk banen
overeind te houden en mensen vooral een inkomen te geven ten tijde van werkloosheid,
dan zou het wel eens heel slecht kunnen zijn om nu WW-geld in een soort omgebouwde
regeling, die eigenlijk voor brand- en waterschade is bedoeld, te gebruiken
om bedrijven overeind te houden die misschien in een normale laagconjunctuur
ook wel gesneuveld waren.Mevrouw Kant (SP):U moet wel goed luisteren naar het voorstel. Wij praten niet over een
normale laagconjunctuur, maar specifiek over de kredietcrisis waarin er van
alles aan de hand is. Dit merken wij allemaal. Bedrijven worden plotseling
met zaken geconfronteerd. Het gaat om negentien bedrijven en, naar ik zojuist
hoorde, om circa 10.000 werknemers. Dat zijn alleen de negentien bedrijven
die zich gemeld hebben. Er is natuurlijk veel meer aan de hand. Er verschijnen
allerlei berichten over ontslagen en over flexkrachten die de laan uitgestuurd
worden. Er is al van alles aan de hand. Ik rep hier niet over een crisis.
Dat moet de heer Pechtold mij niet verwijten.De voorzitter:En wat is uw vraag, mevrouw Kant?Mevrouw Kant (SP):Ik roep het kabinet en de heer Pechtold op om mee te denken over de vraag
hoe wij ervoor kunnen zorgen dat bedrijven deze tijdelijke gebeurtenissen
kunnen overbruggen, ten behoeve van het behoud van de banen van de werknemers.De voorzitter:En wat is uw vraag, mevrouw Kant?De heer Pechtold (D66):Als mevrouw Kant een vraagteken achter haar interruptie plaatst, kan ik
wel antwoorden. Mevrouw Kant gaat uit van de veronderstelling dat de melding
van negentien bedrijven een gevolg is van de kredietcrisis. Ik heb dit nergens
aangetoond gezien. Ik heb zojuist aangetoond dat heel veel sectoren op dit
moment allemaal wensenlijstjes inbrengen. Zij maken hierbij misschien gebruik
van de situatie.Dat de flexwerkers en mensen zonder vast contract aan de kant staan, heb
ik mevrouw Kant al eerder verweten. Als wij de afgelopen jaren gewoon hadden
gezorgd voor de hervorming van het ontslagrecht, was er nu niet de keiharde
firewall geweest tussen outsiders en insiders. Dan waren insiders niet als
eerste de klos geweest.Er zit 9 mld. in het WW-fonds. Ik vind het heel raar dat de SP-fractie
als eerste roept dat wij dit geld moeten gebruiken om bedrijven overeind te
houden, terwijl de relatie tussen kredietcrisis, laagconjunctuur en de problemen
op die bedrijven niet is aangetoond. Sterker nog, dit kan ertoe leiden dat
wij geld gooien naar bedrijven die misschien toch al in de
problemen zouden zijn gekomen.De voorzitter:Ik geef mevrouw Kant even de gelegenheid om te reageren op de geplaatste
opmerkingen.Mevrouw Kant (SP):Het was niet mijn bedoeling om te reageren, maar de heer Pechtold is heel
sterk in het gaande houden van het debat door weer iets te verdraaien. Het
geld gaat niet naar de bedrijven, maar is een overbrugging, zodat mensen hun
baan kunnen behouden. Als deze mensen hun baan verliezen, moeten zij ook een
beroep doen op de WW-uitkering en later eventueel op een bijstandsuitkering.
Het gaat dus om noodsituaties, waarin mensen hierop tijdelijk een extra beroep
kunnen doen. De heer Pechtold heeft hiervoor blijkbaar geen oog. Dat vind
ik bijzonder jammer. De heer Pechtold zegt dat ik niet nog meer flexibiliteit
wil. Nee, mijnheer Pechtold, als wij uw plannen hadden gevolgd, hadden er
nu nog veel meer mensen als wegwerppersoneel aan de kant gezet kunnen worden.De heer Pechtold (D66):Mevrouw Kant vraagt waar ik het groter maken en het verdraaien vandaan
heb. Ik zou bijna zeggen dat ik daarvoor een cursus bij haar gevolgd heb.
Voor alle helderheid: de D66-fractie wil ervoor waken dat een regeling voor
werktijdverkorting, bedoeld voor excessen als brand- en waterschade, wordt
verlengd tot maximaal 24 weken. Kan mevrouw Kant mij vertellen dat de crisis
over 24 weken is afgelopen en dat de bedrijven er dan florissant bij staan?
Ik wil het risico niet nemen dat wij dan een veel groter probleem hebben en
goed geld hebben weggegooid. Ik heb het kabinet gevraagd daarop te reageren.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik hoor de heer Pechtold wonderlijk argumenteren. Omdat hij zijn zin niet
heeft gekregen bij het ontslagrecht, vindt hij het goed als de flexwerkers
er dan maar uitgaan. Dat zegt de heer Pechtold eigenlijk, omdat hij voor hen
geen maatregelen wil treffen.De heer Pechtold (D66):Nou is mevrouw Halsema nog erger dan mevrouw Kant!Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik sta even over deze opmerking na te denken, maar ik geloof dat ik dit
zeker in deze discussie wel vleiend vind.De heer Pechtold (D66):Prima, er zit ook niet zo heel veel verschil tussen de standpunten van
mevrouw Halsema en mevrouw Kant.Dat dit kabinet in winterslaap de afgelopen twee jaar het ontslagrecht
niet heeft hervormd en geen andere ingrepen in de arbeidsmarkt heeft gedaan,
is er een oorzaak van dat wij nu kwetsbaarder zijn voor een conjuncturele
neerval dan nodig is. De minister wilde wel, maar hij had de slaappil toegediend
gekregen. Dit heb ik tegen mevrouw Kant gezegd. Als wij hadden ingegrepen,
waren nu niet juist de flexwerkers en de mensen zonder vast contract als eerste
de klos. Dan was de klap breder, over het hele front, aangekomen en hadden
niet de outsiders als eersten de klappen opgevangen.De tweede vraag was of wij het WW-geld gaan gebruiken voor bedrijven die
het moeilijk hebben in deze tijden van kredietcrisis. Ik heb overigens nog
geen onderscheid tussen kredietcrisis en conjuncturele neergang nog niet gekregen.
Ik ben kritisch over dat gebruik en heb gemerkt dat men er in het kabinet
kritisch over is. Je kunt het geld maar één keer uitgeven. Het
geld is bedoeld om uitkeringen mee te betalen en niet om bedrijven mee overeind
te houden.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De heer Pechtold praat er vrij uitgebreid omheen. Hij weet dat de afgelopen
jaren GroenLinks met name heel erg actief is geweest op de kwestie van de
insiders en de outsiders. De heer Pechtold stelt zich teweer tegen het gebruik
van het WW-fonds. Hij zou overigens ook nog kunnen denken aan het WW-wachtgeldfonds.
Ik stel vast dat hij geen enkele oplossing heeft voor de benarde positie waarin
flexwerkers nu terechtkomen. Hij kan dus wel blazen naar de anderen, maar
hij doet er zelf niets aan. Deze mensen staan zo op straat.De voorzitter:Een kort antwoord graag, mijnheer Pechtold.De heer Pechtold (D66):In een tijd van laagconjunctuur is er nu eenmaal het probleem dat er meer
werklozen zijn. Overigens wijs ik erop dat wij nog altijd te maken hebben
met een hoop vacatures. Daarom pleit ik ervoor dat er niet met 30-puntenplannetjes
opeens geprobeerd wordt om de hele boel naar de hand te zetten. Kijk eerst
eens rustig wat kredietcrisis is, wat neergang van de economie is en wat wij
op dit moment kunnen doen, gegeven het feit dat er niet verder is hervormd;
ik zie de minister van EZ instemmend knikken. Als ik moet meedenken, heb ik
dat gedaan. Dan denk ik bijvoorbeeld in de eerste plaats aan lastenverlichting
waardoor arbeid goedkoper is en de bestedingspatronen groter.De voorzitter:Iets korter, mijnheer Pechtold.De heer Pechtold (D66):Maar ik word zo uitgedaagd door de dames, voorzitter!De voorzitter:Ik begrijp het. U kunt u moeilijk inhouden, dat weet ik ook, maar probeert
u het toch.De heer Pechtold (D66):Ik ben eigenlijk klaar.De voorzitter:Fijn.De heer Rutte (VVD):Voorzitter. Sinds vorige week lijkt het kabinet uit de ontkenningsfase
te zijn. De minister van Financiën erkende vorige week eindelijk dat
de Nederlandse economie mogelijk volgend jaar in een krimp terechtkomt. De
vraag is nu wat te doen. Eén ding staat voor de VVD-fractie voorop:
er moet een nieuwe begroting komen. Wat het kabinet juist niet moet doen,
is iedereen die nu de hand ophoudt een zak met geld geven.De VVD heeft nooit in sprookjes geloofd. Verstandig begroten zit in onze
genen. Heeft de minister van Financiën spijt dat hij niet is uitgegaan
van een behoedzamere raming bij zijn begrotingsbeleid? Dan had hij in goede
tijden buffers gecreëerd voor slechte tijden. Wij weten uit de jaren
tachtig hoe lang er puin moest worden geruimd om de schade
uit de jaren zeventig te herstellen. Komt de minister van Financiën in
december met een aangepaste begroting? De begroting voor 2009 is nog voordat
Yoep van 't Hek het nieuwe jaar heeft aangekondigd al onhoudbaar geworden.
Dat komt simpelweg doordat het kabinet te veel geld uitgeeft. Het kabinet
moet nieuwe financiële kaders afspreken. Het mes moet gezet in allerlei
consumptieve uitgaven van de overheid die niets met investeren te maken hebben.
Ook moet het kabinet belastingen terugdraaien die de economie beschadigen
en de koopkracht van de burgers aantasten. Ik denk hierbij aan de verpakkingsbelasting,
de vliegtaks, en de accijnsverhogingen voor diesel, gas, alcohol en tabak.
Dat is echter niet genoeg. Juist nu moeten ook andere belastingen omlaag.
Zo moet de overdrachtsbelasting naar beneden om de op slot zittende huizenmarkt
in beweging te krijgen. Het zou goed zijn voor het vertrouwen in de economie
als hardwerkend Nederland meer te besteden krijgt. De VVD stelt voor om de
inkomstenbelasting over alle schijven in de resterende kabinetsperiode met
2,5% te verlagen.Het kabinet is deze dagen in gesprek met sociale partners. Wat mij betreft
legt het kabinet daar de volgende deal op tafel. Wij zorgen voor lagere lasten,
jullie voor loonmatiging. Wij draaien de extra lasten voor bedrijven terug,
jullie waken over de werkgelegenheid. Er zit 700 mln. in de zogenaamde O&O-fondsen.
Jullie gaan die nu benutten om mensen om te scholen en weerbaar te maken voor
een veranderende arbeidsmarkt. Naast het sluiten van deze deal moet het kabinet
doorgaan met investeren, maar zeker ook alle belemmeringen wegnemen. De commissie-Ruding
en de commissie-Elverding hebben daar goede voorstellen voor gedaan die versneld
in de praktijk moeten worden gebracht. Snellere procedures zijn prachtig,
maar als de onderliggende wet- en regelgeving zoals Natura 2000 en de verstikkende
luchtkwaliteitregels hetzelfde blijven, schieten wij nog steeds niets op.
De VVD wil dat de minister van Economische Zaken deze hinderlijke obstakels
eindelijk opruimt.Een ander obstakel voor het vlot trekken van de economie is dat bedrijven
erg veel moeite hebben om kredieten aan te trekken. Mijn fractie ontvangt
signalen uit het midden- en kleinbedrijf dat dit steeds lastiger wordt. Bevestigen
de ministers dit geluid? Wat gaan zij eraan doen?Het kabinet moet vooral niet de toevlucht nemen tot het toepassen van
staatssteun voor bedrijven. Dat middel is erger dan de kwaal. Staatssteun
is kostbaar, overheidsbemoeienis werkt verlammend voor de vrije markt en is
dus schadelijk voor de economie. Nu het toezicht op de financiële markt
heeft gefaald, moeten wij niet meehuilen met de wolven in het socialistische
bos. De vrije markt is en blijft het beste middel voor economische groei en
een optimaal welvaartsniveau. Op de vrije markt kan ieder mens zelf kiezen
en wordt dat niet voor hem of haar door de Staat gedaan. De Staat moet er
wel zijn in zijn rol als marktmeester, en die rol ook serieus nemen, dus stevig
toezicht op de spelregels en kartelvorming tegengaan.Sommige van onze bondgenoten geven momenteel blijk van een hang naar protectionisme.
Ik heb er geen behoefte aan dat ook Nederland geïnfecteerd raakt met
het virus van de staatssteun, maar ik ben er niet helemaal gerust op. Onze
minister-president en onze minister van Financiën schijnen dikke maatjes
te zijn met de Franse president Sarkozy. Diezelfde Sarkozy wil de eigen industrie
in bescherming nemen en ondermijnt de onafhankelijke positie van de Europese
Centrale Bank. Kan de vicepremier mij geruststellen dat hij dit deel van de
Sarkozyagenda krachtig afwijst?De ontkenningsfase is voorbij. De kop gelukkig uit het zand, gegeven de
uitspraken van de minister van Financiën van vorige week. Het kabinet
kan aan het werk. Sluit een verstandige deal met de sociale partners en maak
een nieuwe, actuele begroting.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik kom nog even terug op het VVD-stokpaardje: het verlagen van de belastingen
met 2,5% voor alle inkomenslagen. Hoe denkt u dat te gaan betalen?
Als ik het verkiezingsprogramma van de VVD, waarin datzelfde voorstel tot
een enorm gat in haar begroting leidde, goed ken, dan betekent dit dat u volgend
jaar, terwijl de werkloosheid oploopt, wilt gaan korten op de uitkeringen,
op onderwijs en zorg en op de politie, want de VVD was de enige partij die
dat deed.De heer Rutte (VVD):Wij zijn de enige partij die extra investeert in de politie. Dat kunt
u nalezen in onze tegenbegroting. Daarnaast hebben wij alleen gezegd dat wij
niet meegaan met het plan van het kabinet om de uitkeringen voor WAO'ers die
niet volledig en duurzaam arbeidsongeschikt zijn, ook nog eens te verhogen.
Wij vinden dat de uitkeringen moeten meegroeien met de inflatie en niet met
de loonontwikkeling. De uitkeringen moeten volgens ons waardevast zijn en
niet welvaartsvast. Dat is een keuze die wij maken. Daarmee spelen wij geld
vrij om ervoor te zorgen dat de Staat krachtig en compact kan zijn en u zelf
kunt beslissen wat u met uw geld wilt doen. Dat is het verschil tussen linksliberaal
en verstandig liberaal.De heer Wilders (PVV):Voorzitter. De financiële crisis raakt nu ook de echte economie.
Sommige Europese landen zitten al in een recessie en in Nederland staat de
economie nu twee kwartalen stil. Een aantal bedrijven heeft meer moeite om
kredieten van de bank te krijgen. Het consumentenvertrouwen daalt en daarmee
ook de consumptie. Ondernemingen kunnen worden gedwongen om mensen te ontslaan
en de pensioenen van gewone mensen dreigen niet langer geïndexeerd te
worden. De gewone burger is de klos en de vraag is: doet het kabinet voldoende?
Naar de mening van mijn fractie is het kabinet vooral bezig met miljardeninjecties
voor banken en verzekeraars. Vooralsnog heeft dat natuurlijk onze steun, maar
een parlementair onderzoek is wel nodig om definitief te kunnen oordelen over
wat er goed en fout is gegaan, hoe het zo ver heeft kunnen komen en welke
lessen wij ook in Nederland kunnen trekken voor de toekomst.De PVV-fractie vindt niettemin dat het kabinet zich te eenzijdig richt
op de financiële wereld en te weinig op de gewone burger. Daarom doe
ik een aantal voorstellen waarvan mijn fractie vindt dat het kabinet ze met
spoed en met urgentie ter hand zou moeten nemen. Allereerst, verlaag de belastingen
met miljarden. Collega Rutte sprak hier ook al over. Zowel door de OESO als
het afgelopen weekend tijdens de G20-top werden landen ertoe opgeroepen om
ter voorkoming van een recessie hun belastingen zo veel mogelijk te verlagen.
Dit is niet de tijd om miljarden uit te geven aan de linkse
hobby's van dit kabinet. Bezuinig miljarden op ontwikkelingshulp, op de Vogelaarwijken,
op de gratis inburgeringscursussen en ga zo maar door. Geef al dat geld terug.
Geef het kwartje van Kok aan de pomp terug. Geef die miljarden terug aan de
burger, want dat geeft de burger meer koopkracht, het consumentenvertrouwen
een impuls en de economie een duw in de goede richting. Richt die belastingverlaging
ook voor een deel op de ouderen, zodat zij worden gecompenseerd voor het mogelijk
achterwege blijven van de indexatie van de pensioenen.Voorzitter. Zorg er ook voor dat juist nu de overheidsinvesteringen waarvoor
het geld al op de plank ligt, snel worden uitgevoerd, bijvoorbeeld voor infrastructuur.
De spoedwet van verkeersminister Eurlings moet zo snel als een haas door de
Kamer en worden uitgebreid met grote projecten. Mijn fractie heeft daartoe
vandaag twee amendementen op dat wetsvoorstel ingediend.Voorzitter. Maar ook: deblokkeer het spaarloon, zoals een paar jaar geleden
al eerder is gebeurd. Geef mensen de beschikking over hun eigen geld. Verhoog
de nationale hypotheekgarantie, zodat mensen ook eerder een hypotheek kunnen
krijgen omdat de banken dan minder risico lopen.Voorzitter. Ook in de woningbouw kunnen problemen ontstaan. Mijn voorstel
is dan ook: stimuleer de bouw van huurwoningen door de woningcorporaties.
Dat levert niet alleen woningen op, maar ook heel veel banen. Als er inderdaad
een reële behoefte aan is, vindt ook de fractie van de PVV dat bedrijven
die aantoonbaar door de crisis worden geraakt en met een aanzienlijke omzetdaling
te maken hebben, gebruik moeten kunnen maken van het werkloosheidsgeld, zodat
zij niet meteen personeel hoeven te ontslaan.Voorzitter. Mijn fractie vindt ook dat de verlaging van de ontslagvergoeding,
waartoe de kantonrechters onlangs hebben besloten, terug moet worden gedraaid.
Een ongelukkiger moment hadden de edelachtbaren niet kunnen kiezen voor dit
overigens sowieso erg slechte besluit.Voorzitter. Het kabinet beweegt al een beetje de goede kant op, maar nog
niet genoeg: zorg ervoor dat Roemenen en Bulgaren niet een halfjaar, maar
voorlopig geen toegang krijgen tot de Nederlandse arbeidsmarkt en sluit ook,
draai terug de openstelling van de arbeidsmarkt voor Polen.Voorzitter. Ten slotte: zorg ervoor dat de lokale lasten ook niet de pan
uit rijzen. Dat kan door opnieuw de ozb, de onroerendezaakbelasting, te limiteren,
zodat het gegraai van gemeenten in de portemonnee van de burger ophoudt.De voorzitter:Hebt u uw betoog afgerond?De heer Wilders (PVV):Ik heb nog drie zinnen.De voorzitter:Wilt u die nu uitspreken.De heer Wilders (PVV):Liever na de interruptie.De voorzitter:Ik heb liever dat u dit nu doet.De heer Wilders (PVV):Oké, dan doe ik het dadelijk nog een keer. Voorzitter. Ik rond af. De fractie van de Partij voor de Vrijheid vindt
het van groot belang dat niet alleen de banken en de verzekeraars, maar ook
de gewone burger, de gewone man, de gewone vrouw, een steuntje in de rug krijgen.
Minister Bos geeft miljarden aan banken en geeft miljarden aan verzekeraars,
maar waar is de gewone burger? Wanneer krijgt hij ook een steuntje in de rug?
Minder uitgeven aan linkse hobby's en miljarden euro's terug naar de gewone
man, terug naar de burger, dat is waar mijn fractie, de Partij voor de Vrijheid,
voor staat.De heer Rutte (VVD):Voorzitter. Ik kan het betoog van de heer Wilders voor een groot deel
onderschrijven. Hij gaf dat ook zelf aan. Toch heb ik twee vragen. Ten eerste:
uit zijn tegenbegroting blijkt dat de financiering van al zijn plannen leidt
tot een verslechtering van de staatsschuld, het begrotingssaldo. Wij vinden
het juist belangrijk dat dit verbetert, omdat komende generaties anders die
rekening moeten betalen.Ten tweede: de heer Wilders wil het teruggeven van het kwartje van Kok
financieren uit de aardgasbaten, waardoor er in zijn plannen geen geld meer
overblijft om extra in wegen te investeren.Ik nodig de heer Wilders uit, op die twee punten nog eens goed naar zijn
eigen voorstellen te kijken.De heer Wilders (PVV):Dat is niet het geval. Ik heb mijn tegenbegroting bij mij. De enige reden
dat zij ten koste gaat van de staatsschuld is – daar heeft u gelijk
in – dat wij de teruggave van het kwartje van Kok eruit financieren.
Op dat moment kiezen wij er inderdaad voor om die diefstal, het kwartje van
Kok eindelijk een keer aan de pomp terug te geven. Wij kiezen ervoor om dat
ten laste van de staatsschuld te doen.Als het om de wegen gaat, mijnheer Rutte, wijs ik er juist op dat er al
een hele hoop geld nog steeds op de plank ligt. Het kabinet heeft bakken met
geld dat het maar niet uit kan geven omdat er door verschrikkelijke procedures
over milieu, over inspraak en weet ik niet wat allemaal, maar geen schop in
de grond kan. Daarom is onze inbreng vandaag bij het wetsvoorstel Versnelling
besluitvorming wegprojecten – dat gaat over kleine projecten –
dat het gemakkelijker moet worden gemaakt, zodat de schop in de grond kan,
ook bij grote projecten. Het gaat dan niet alleen om verbreding van wegen,
maar ook om nieuwe wegen. Er is geld, alleen dat kan niet worden uitgegeven.De heer Rutte (VVD):Wij trekken op het punt van de procedures en de wegen aan hetzelfde kant
van het touw. Ik vind het jammer dat de heer Wilders er – in zijn verder
verstandige betoog – voor kiest om het begrotingssaldo te laten verslechteren.
Ik denk dat hij zelf ook is geschrokken van de doorrekening van het Centraal
Planbureau. Hij kan dat niet wensen. Hij zal het toch ook belangrijk vinden
dat komende generaties met een verstandig beheer van de overheidsfinanciën
te maken krijgen en geen grote schulden hoeven af te lossen, omdat wij nu
dat geld uitgeven. Ik vraag hem, daar nog eens kritisch naar te kijken.De heer Wilders (PVV):Ik zal er niet alleen kritisch naar kijken, want ik ben beretrots op onze
tegenbegroting; beretrots, want wij hebben een prachtig verhaal. Wij verlagen
de tarieven in de tweede schijf met 4%. Dat geldt voor
de gewone mensen, die werken voor een inkomen tussen een uitkering en dat
van Jan Modaal. Daar geven wij, in tegenstelling tot de partij van de heer
Rutte, al onze lastenverlichtingen aan terug. Soms moet je inderdaad keuzen
maken. Wij willen een verantwoorde keuze maken. De keuze van mijn partij is
om eindelijk een keer het kwartje van Kok terug te geven aan de pomp. Ik vind
het jammer dat de heer Rutte dat voorstel niet steunt. De VVD laat het op
dat punt zitten en laat de automobilisten in de steek. Wij doen dat niet.
Wij zeggen: terug met dat kwartje van Kok.De heer Rutte (VVD):Toch lijkt het alsof u iets te veel op de pof leeft. Dat wilt u helemaal
niet; u komt uit een partij die u dat niet zo heeft geleerd. Ik ben ervan
overtuigd dat u op dat punt niet zover bent afgedreven. Ik vraag de heer Wilders
nog eens goed naar de voorstellen te kijken en ervoor te zorgen dat ze goed
gedekt zijn. Zo hebben wij dat geleerd van Gerrit Zalm.De heer Wilders (PVV):Ik was ooit uw mentor. Misschien dat ik dat weer kan worden, als het om
dit punt gaat. Dan komt u misschien mijn kant op, in plaats van dat ik naar
u toekom.De heer Van Hijum (CDA):Voorzitter. Het kan verkeren. Vlak voor de zomer verscheen het advies
van de commissie-Bakker over de toekomst van de arbeidsmarkt. De commissie
voorspelde dat in techniek, zorg en onderwijs een groot personeelsprobleem
zou ontstaan door de krimpende beroepsbevolking en de uitstroom van oudere
werknemers. Nu, enkele maanden later, houdt iedereen zijn hart vast bij de
effecten van de kredietcrisis op de economie en de werkgelegenheid. Internationale
organisaties zoals de IMF en de OESO signaleren dat de Nederlandse economie
er nog relatief goed voorstaat. De werkloosheid daalde in het derde kwartaal
van 2008 tot onder de 4%, terwijl er nog steeds 250.000 vacatures zijn.
Inmiddels hebben diverse bedrijven, zoals NXP, DAF, NedCar en Philips het
mes gezet in hun flexibele schil van uitzendkrachten en een reorganisatie
in het vooruitzicht gesteld. Diverse kleinere toeleveranciers zien hun opdrachten
afnemen en een deel van de bouwprojecten lijkt te stagneren. De eurolanden
zijn officieel in een recessie beland en minister Bos verwacht dat de Nederlandse
economie volgend jaar zal krimpen, hoewel hij daarbij nog een voorbehoud heeft
gemaakt. Kortom, de onzekerheid en zorgen over een verlies van banen en inkomen
nemen toe. Wij zien dat ook terug in het afnemende consumenten- en producentenvertrouwen.De CDA-fractie vraagt het kabinet deze ontwikkeling scherp te volgen,
maar zonder er overspannen op te reageren. Stabiliteit en voorspelbaarheid
van de overheid zijn in dit geval nodig. Nu overhaast gaan bezuinigen –
zoals zojuist bepleit door de heer Rutte – leidt er slechts toe dat
het conjuncturele dal verder wordt versterkt. Juist nu moeten wij voorgenomen
investeringen op het gebied van bouw en infrastructuur stevig doorzetten.
Mijn fractie vraagt of het kabinet bereid is om in overleg met gemeenten en
provincies te kijken hoe voorgenomen investeringen kunnen worden versneld
en – hierop is ook al door een aantal collega's gewezen – procedurele
administratieve belemmeringen zoveel mogelijk opgeruimd. De CDA-fractie rekent
erop dat het kabinet actief de samenwerking zoekt met de sociale partners.
De ervaring in de polder leert dat als het buiten stormt, de polder ook op
scherp staat en de partijen bereid zijn om te doen wat nodig is. Wij rekenen
erop dat het kabinet het najaarsakkoord met de sociale partners – dus
het afzien van de btw-verhoging, de WW-premieverlaging en ook loonmatiging –
onverkort uitvoert. Aanvullende ideeën en voorstellen van de sociale
partners verdienen serieuze bestudering. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om
het voorstel van de vakbonden tot ruimere werktijdverkorting, maar ook om
voorstellen van werkgevers om kredietverlening aan bedrijven veilig te stellen
en vervroegde afschrijving mogelijk te maken. Graag hoor ik hierop een reactie
van de ministers. Wij willen ook graag duidelijkheid over het moment waarop
de Kamer daarover wordt geïnformeerd. Ik heb namelijk begrepen dat het
moment waarop de brief de Kamer zal bereiken, wellicht ook zal worden verlaat.
Misschien is het goed om daarover duidelijkheid te creëren.Er is aanleiding tot terughoudendheid op het punt van werktijdverkorting.
Het subsidiëren van het in stand houden van banen kan geen structurele
oplossing voor de huidige problemen zijn. Het risico van de afwenteling op
de WW-fondsen, oneerlijke concurrentie en het uitstel van noodzakelijke beslissingen
is levensgroot. Dat is ook de les die kan worden getrokken uit de evaluatie
van de inzet van werktijdverkorting uit 2004.Mevrouw Kant (SP):Het is inderdaad bedoeld als een tijdelijke noodmaatregel, maar hoe zou
die er volgens u uit moeten zien? Er circuleren verschillende opvattingen
over, bijvoorbeeld dat de WW-premie opgesoupeerd is als de regeling is afgelopen
en dat men alsnog, mocht men toch in de WW terechtkomen, mogelijk geen uitkering
meer krijgt. Vindt u dat dit bij die regeling hoort of zou u het net als wij
liever anders zien?De heer Van Hijum (CDA):Ik heb duidelijk gepleit voor terughoudendheid bij de inzet van dit instrument.
Het is op dit moment wettelijk mogelijk. Er is weliswaar een wettelijk verbod
op werktijdverkorting als instrument, maar de minister kan ontheffing verlenen.
Er zijn ook beleidsregels voor opgesteld. Wat mijn fractie betreft, kan de
minister daarbinnen ruimte zoeken in overleg met de sociale partners. Maar
wij zijn er niet op voorhand voor om daarin een enorme verruiming aan te brengen.Mevrouw Kant (SP):U zegt "geen verruiming", dus dan moet het binnen de huidige regels kunnen.
Maar dan hadden wij er niet over hoeven praten. Dan kunnen bedrijven er gewoon
een beroep op doen en zien wij wel waar het eindigt. Het gaat er toch om dat
de kredietcrisis een calamiteit is op basis waarvan een beroep mag worden
gedaan? Dan moet er toch het een en ander gebeuren?De heer Van Hijum (CDA):Nogmaals, het instrument bestaat en is in het verleden ook toegepast,
niet alleen bij water- en brandschade zoals de heer Pechtold aanvoerde, maar
bijvoorbeeld ook bij de aanslagen op de Twin Towers. Ook toen is het instrument
een aantal keren ingezet en toegestaan. Er zijn op dit moment mogelijkheden
voor. Ik vind het belangrijk dat de minister in overleg met de sociale partners
kijkt wat op dit moment verstandig is. Ik wil de deur daarvoor niet helemaal
op slot zetten, maar wij moeten wel terughoudend zijn. Ik kan mij wat dat
betreft ook vinden in de bezwaren die de heer Pechtold naar voren heeft gebracht.
Je zet de WW-fondsen open voor langdurige steun aan bedrijven. Het "nationaliseren"
van arbeid kan natuurlijk niet de oplossing zijn voor dit probleem, hoe vervelend
ook.Mevrouw Kant (SP):U spreekt over steun aan bedrijven, maar u moet de werkelijkheid niet
verdraaien. Het gaat hierbij om steun zodat mensen ter overbrugging in dienst
kunnen blijven. Als dat tijdelijk is, heeft dat zin; anders heeft het natuurlijk
geen zin. Het gaat om een noodmaatregel die inderdaad tijdelijk is. Het is
geen steun aan bedrijven, maar het is vooral steun om banen te behouden voor
mensen die anders werkloos worden en als belangrijke arbeidskracht verloren
gaan. Vindt u dat de mensen in die regeling hun eigen werktijdverkorting moeten
betalen, doordat de WW-premie wordt opgesoupeerd? Dat vind ik niet eerlijk
aan deze regeling. Als mensen alsnog worden ontslagen, moeten zij recht hebben
op WW.De heer Van Hijum (CDA):Dat WW-rechten worden opgesoupeerd, is een logisch voortvloeisel uit het
gegeven dat er gewoon aanspraak wordt gemaakt op WW-rechten. Je wordt alleen
niet als het ware verplicht om te zoeken naar ander werk, wat normaal wel
het geval is bij de WW. Daar ligt een van de bezwaren van mijn fractie op
dit punt. Hoe je het ook wendt of keert, er zijn op dit moment ontzettend
veel vacatures. Je belemmert hiermee dus de dynamiek van de arbeidsmarkt.
Je belemmert ook de mogelijkheid om, als daar ruimte voor is, arbeid van het
ene bedrijf in te zetten bij een ander bedrijf. Mag ik het voorbeeld van de
metaalsector geven? Dat is een van de sectoren waar men op dit moment grote
problemen heeft, zo zegt men. Tegelijkertijd is op het jaarcongres van de
FME, de technologische industrie, aangegeven dat er in de sector zelf 13.000
vacatures zijn. Laten wij kijken hoe, in een situatie waarin een werkgever
overtollig personeel heeft, dat personeel kan worden ingezet bij bedrijven
waar nog tekorten en vacatures zijn. Dat lijkt mij een zinvolle discussie.
Daarbij kan ook scholing een rol spelen. Maar daarvoor heb je vooral nodig
dat bedrijven van-werk-naar-werktrajecten opzetten en dat zij daarbij worden
ondersteund door het kabinet, doordat er regionale mobiliteitscentra worden
opgezet. Voor die maatregel wil ik graag pleiten.De voorzitter:Rondt u uw betoog af.De heer Van Hijum (CDA):Ik ben inmiddels weer met mijn betoog bezig.Wij pleiten er nadrukkelijk voor dat het kabinet de werkgevers, de branches
ondersteunt bij het inzichtelijk maken waar krapte op de arbeidsmarkt is en
waar mogelijkheden zijn om werknemers en werklozen naartoe te leiden, juist
om te voorkomen dat er een groot gebruik wordt gemaakt van de WW-middelen.Tot slot vraag ik het kabinet om ook scherp te letten op een internationaal
level playing field op Europees en mondiaal niveau. Het inzetten van middelen
zoals werktijdverkorting, staatsleningen of subsidies uit het Europese globaliseringsfonds
elders mag er niet toe leiden dat onze bedrijven het extra moeilijk krijgen.
Daarom blijft internationale afstemming en samenwerking echt geboden. Kan
het kabinet aangeven in hoeverre op dit moment steunmaatregelen worden overwogen
in andere EU-landen en in de Verenigde Staten?De voorzitter:Het woord is aan mevrouw Verdonk. Voordat zij het woord neemt, verzoek
ik de leden nogmaals om gesprekken zo veel mogelijk buiten de zaal te laten
plaatsvinden.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Voorzitter. In de afgelopen periode heeft het kabinet banken en verzekeraars
financieel gesteund. Nu wordt het tijd dat ondernemers de steun van het kabinet
gaan krijgen. Trots op Nederland is dan ook van mening, dat de regering alles
in het werk moet stellen om de ondernemers in het mkb te steunen en daarbij
iedere stimuleringsmaatregel voor onze economie meteen moet inzetten.Ik doe voor de tweede keer het voorstel dat de minister van Financiën
een garantiefonds instelt voor gezonde mkb-bedrijven, zodat investeren weer
mogelijk wordt. Gezonde bedrijven moeten blijven bestaan en moeten de mogelijkheid
hebben om te investeren. Zij zijn de motor van onze economie. Het garantiefonds
mag in grootte niet onderdoen voor de 20 mld. die beschikbaar is gesteld voor
financiële instellingen. Het fonds is nodig, want hoewel diverse overheden
honderden miljarden in het bankwezen hebben gepompt, dan wel eraan beschikbaar
hebben gesteld, blijft het gewenste resultaat grotendeels uit doordat banken
uit wantrouwen en uit angst op het geld blijven zitten. Banken zijn dus wel
van de ondergang gered, maar de kredietkraan voor ondernemers druppelt, in
plaats van dat hij stroomt. Het gevolg is, dat bedrijven noodgedwongen steeds
vaker overgaan tot het zogenaamde "near banking": omdat de klanten, dus de
afnemers, in het huidige bankklimaat niet meer in staat zijn om normaal krediet
te krijgen bij de banken, gaan bedrijven zelf hun afzet op de een of andere
manier voorfinancieren, om hun productie te kunnen blijven afzetten.Ik heb in de afgelopen periode het handelen van de minister van Financiën
kritisch gevolgd. Dat heeft ertoe geleid, dat ik als enige van de 150 Kamerleden
mijn instemming aan zowel de deal van 4 mld. als die van 16,8 mld. heb onthouden.
Over de deal van 4 mld. kreeg ik al binnen een paar dagen gelijk, want toen
was het geld al verdampt. Het verwijt dat de minister op dit terrein gemaakt
kan worden, is dat hij bij de deal van 10 mld. met ING verzuimd heeft om te
eisen dat van die 10 mld. minstens 5 mld. in onze economie gepompt zou moeten
worden middels de normale kredietverlening aan bedrijven. Die misser zou hij
alsnog voor een deel kunnen corrigeren door zijn nieuwe staatsbedrijf ABN
AMRO te dwingen om de kredietkraan tegen concurrerende tarieven weer te openen,
niet alleen voor bedrijven, maar ook voor burgers die een hypotheek willen
afsluiten. Het resultaat zal zijn, dat ING en Rabobank dit voorbeeld gaan
volgen op het moment dat zij zien dat hun marktaandeel begint op te drogen.Twee voorstellen om de woningmarkt weer in beweging te krijgen, zijn de
verhoging van de Nationale Hypotheekgarantie tot een bedrag van € 350.000
en het afschaffen van de overdrachtsbelasting, dus niet het verlagen
daarvan tot een percentage lager dan 6. Samen met het niet verder stijgen
van lokale lasten en heffingen – dat risico lopen wij nu zo veel provincies
en gemeenten geld belegd hebben bij een bank die nu niet uitbetaalt –
is dat het begin van een stevig pakket maatregelen om de stagnerende economische
bedrijvigheid weer vlot te trekken.In de overeenkomsten met betrekking tot de kredieten van 10 mld. aan ING
en 3 mld. aan AEGON is de bepaling opgenomen dat de rente op deze enorme bedragen,
te weten 850 mln. en 255 mln., niet betaald hoeft te worden als die bedrijven
het jaar ervoor geen dividend uitkeren aan hun aandeelhouders. Stel dat die
bedrijven tot 2011 geen dividend uitkeren om hun vermogenspositie te versterken,
waardoor de Nederlandse Staat jaarlijks 1,1 mld. misloopt. Kan dat gebeuren?
Dan de enorme schadeclaim die onze minister te wachten kan staan, na zijn
uiterst onhandige opmerking over het feit dat het slechtste deel van Fortis
in België is achtergebleven. Deze opmerking is mede verantwoordelijk
voor de enorme waardedaling van Fortis België, welke schade de aandeelhouders
waarschijnlijk zullen proberen te verhalen op de Nederlandse Staat. Verder
heb ik begrepen dat de Chinese bank Ping An in hetzelfde verband een schadeclaim
voorbereidt. Kan de minister dat bevestigen?Het is de hoogste tijd dat het kabinet de gevolgen van de financiële
crisis voor onze economie onder ogen ziet. Ik wacht de antwoorden van de minister
op onze concrete voorstellen graag af.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. De kredietcrisis woedt nog en het sein "brand meester" heeft
niet geklonken. De effecten op de reële economie zijn nog onvoldoende
zichtbaar en wij zijn nog in afwachting van meer duidelijke cijfers en ramingen.
Je kunt dit debat dan ook beschouwen als een voorschot op de vele debatten
die wellicht nog zullen komen. Wij zouden in dit stadium van het kabinet de
uitspraak willen dat, als zich economisch zwaar weer aandient, solidariteit
en duurzaamheid voorop zullen staan.Solidariteit betekent wat ons betreft dat de minima zoveel mogelijk ontzien
moeten worden en dat flexwerkers beschermd moeten worden. Er moet een sterk
regionaal en/of sectoraal arbeidsmarktbeleid gevoerd worden. Dat betekent
bijvoorbeeld dat er regionale of sectorale mobiliteitscentra komen, naar het
voorbeeld van NedCar in 2005. In gewonemensentaal betekent dit dat werknemers
regionaal van werk naar werk geholpen worden. Daarmee kun je ervoor zorgen
dat mensen niet buiten de boot vallen. Dat vereist samenwerking tussen alle
partijen: zowel de sociale partners als de betrokken ambtelijke organisaties.
Wij zouden graag zien dat het kabinet hierin het voortouw neemt.Solidariteit betekent voor ons ook dat flexwerkers, mocht het nodig zijn,
in de overbruggingstijd dezelfde WW-rechten krijgen als vaste werknemers en
dat minister Donner soepel is met de verruiming van de werktijdverkorting.
Zo komen mensen in deze tijd van inzakkende productie niet thuis te zitten,
maar kunnen zij bijvoorbeeld scholing krijgen. Zo kunnen zij er sterker uit
komen dan zij erin gingen. Wat ons betreft volgt het kabinet de lijn van de
FNV dat het moet gaan om financiering in de vorm van een lening uit het WW-fonds.
Voor de gewone bedrijven geldt dan hetzelfde als voor de financiële sector:
geen gratis geld, maar terugbetalen in betere tijden.Wij steunen wat betreft duurzaamheid de lijn van het kabinet en van vicepremier
Bos in het begrotingsbeleid: geen paniekvoetbal door de begroting plotseling
volledig om te gooien. Het kabinet heeft echter aangekondigd de regels in
zoverre aan te scherpen dat de opbrengsten van de interventies – rente
of dividend – voortaan buiten het uitgavenkader gehouden kunnen worden.De heer Pechtold (D66):Mevrouw Halsema vindt dus dat het in de vorm van een lening gegeven moet
worden. Die bedrijven zijn in de problemen gekomen. Hoe kun je een lening
terugbetalen als na 24 weken blijkt dat er alsnog een probleem is en het bedrijf
failliet gaat?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Een van de voorwaarden die daarbij ook ingevolge het WW-fonds gesteld
zijn, is dat er sprake moet zijn van een dip en niet van een structureel probleem.
Er moet sprake zijn van een uitzonderlijke situatie. In potentie geef je het
dus alleen aan gezonde bedrijven en daarmee reageer je op de uitzonderlijke
omstandigheden die zijn veroorzaakt door de kredietcrisis. Het schrikbeeld
dat de heer Pechtold zo-even gaf van het helpen van ongezonde bedrijven, is
niet aan de orde.De heer Pechtold (D66):Mevrouw Halsema heeft waarschijnlijk net als ik de afgelopen tijd veel
van dat soort bedrijven gesproken, van de grote bedrijven zoals Corus tot
de kleinere. Zij geven helemaal niet aan dat het te maken heeft met een dip.
De gezonde bedrijven hebben het waarschijnlijk niet nodig; die kunnen zo'n
periode van 24 weken wel aan. Hoe kan mevrouw Halsema het kabinet nu vragen
om te gaan bekijken welke bedrijven dat zijn? Nu zijn het 19 bedrijven, maar
volgende week misschien wel 300. Dat gaat gepaard met enorme administratieve
lasten. Zadelt mevrouw Halsema het kabinet niet met een enorm probleem op?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik vind dat een kleiner probleem dan werknemers, met name de flexwerkers,
als gevolg van de kredietcrisis opzadelen met werkloosheid. Dat is uw recept
geloof ik. Van de administratieve lastendruk ben ik nog niet zo heel erg onder
de indruk. Ik denk dat het voor het kabinet redelijk goed mogelijk is om na
te gaan welke bedrijven hier met recht en reden een beroep op doen. Inderdaad,
daar waar sprake is van een buitengewone situatie als gevolg van de kredietcrisis,
moet er gehandeld worden omwille van de werknemers.De heer Pechtold (D66):De rollen lijken omgedraaid, want u komt nu op voor bedrijven waarvan
niet valt vast te stellen of zij gewoon in de problemen zijn gekomen of niet.
U wilt die bedrijven nog in ieder geval 24 weken overeind houden en u weet
niet hoe de crisis zich daarna ontwikkelt en of de kredietcrisis te koppelen
is aan een conjuncturele neerval. Intussen gooit u echter wel geld weg, terwijl
nog helemaal niet duidelijk is of er sprake is van massaontslagen. Ik heb
u zojuist tal van voorbeelden gegeven van organisaties die nu met hun problemen
komen. U laat zich voor dat karretje spannen, of niet.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De heer Pechtold heeft zelf al voorgesteld om de belasting
op arbeid te verlagen. Overigens koppelen wij daar altijd vergroening aan
zodat het ook lastenneutraal is. Dit voorstel doet de heer Pechtold niet.
Met zijn voorstel worden met name de bedrijven bediend terwijl het ons vooral
om de werknemers gaat en om de flexwerkers die hij in zijn termijn in de kou
heeft gezet.Het kabinet kiest voor de lijn van VVD, CDA en D66 door alle voordelen
te laten terugvloeien naar de staatsschuld. Wij zouden veel liever zien dat
het kiest voor de lijn GroenLinks/ PvdA of, misschien moet ik iets nauwkeuriger
zijn, de lijn Han Noten/Halsema. Ik ben het namelijk volledig eens met de
fractie van de Partij van de Arbeid in de Eerste Kamer dat er op dit moment
veel te weinig wordt geïnvesteerd in duurzame energie en dat daar waar
er opbrengsten zijn, de samenleving wacht op duurzame investeringen en niet
op een extra aflossing van de staatsschuld boven op hetgeen al is afgesproken
in het regeerakkoord. De fractie van GroenLinks is sowieso van mening dat
de economie duurzamer moet worden, ook in deze tijd, en vooral dat de klimaatcrisis
met voldoende hard beleid moet worden tegengegaan. Dit doet het kabinet helaas
niet, zo is ook de mening van Han Noten in de Eerste Kamer.In onze tegenbegroting trekken wij geld uit voor het milieu en wij doen
dat vooral via vergroening van het belastingstelsel. Het kabinet heeft er
na een eerste jaar van vergroening, dit jaar voor gekozen om daarmee niet
door te gaan. Er vindt komend jaar zelfs een licht ontgroening plaats. Rond
de zomer en Prinsjesdag speelde het argument van hoge inflatie en een hoge
olieprijs. Beide blijken nu een stuk lager uit te vallen. Daarom doet mijn
fractie alsnog een oproep aan het kabinet om prijsverhogingen in energie niet
te misbruiken door vergroening niet door te zetten en tegelijkertijd werkelijk
te investeren in duurzame energie. Dit is naar onze mening een van de belangrijkste
instrumenten om de CO2-uitstoot te verminderen, onze economie werkelijk
duurzaam te maken en ons land ook op lange termijn welvarend te maken en te
houden.De heer Tichelaar (PvdA):Mevrouw de voorzitter. De fractie van de Partij van de Arbeid spreekt
haar waardering uit voor de handelwijze van het kabinet in de kredietcrisis
en met name voor de maatregelen in de financiële sector. Waarom zeg ik
dit? Omdat in dit handelen de burgers centraal werden gesteld door juist financiële
instellingen te steunen. Ik werp de stelling in dit debat verre van mij dat
met de keuze om financiële instellingen te steunen niet zou zijn gekozen
voor de burgers of ondernemers. Dit is juist wel het geval.Het kabinet heeft er verder voor gezorgd dat er een aantal punten is geagendeerd
waarmee wij in de toekomst aan de slag moeten. Ik noem een nieuwe ordening,
toezicht en bonussen. Voorts zijn de investeringen bevorderd door kredietgaranties
af te geven.Nu de gevolgen van de kredietcrisis voor de economie. Laat duidelijk zijn,
ook Nederland ontkomt niet aan een terugval in economische groei, mede gelet
op de situatie in de landen om ons heen. Wij kunnen uittekenen wat er zal
gebeuren. Daaraan kunnen wij ons helaas niet onttrekken en wij moeten er daarom
rekening mee houden. Na deze constatering moet je wel met beide benen op de grond blijven staan.
Wij moeten ons niet gek laten maken, wij moeten ons geen "horrorscenario"
laten aanpraten en wij moeten niet in paniek handelen. Dat is op dit moment
ook niet nodig, en ik herhaal "op dit moment", gelet op de lage inflatie,
de lage werkloosheid, de lagere olieprijs en de solide en solidaire begroting
die wij met elkaar hebben afgesproken. Heel belangrijk is ook – ik zeg
dit met name in de richting van de fractie van de VVD – dat de uitgaven
vastliggen en zijn gescheiden van de inkomsten, maar op het moment dat het
begrotingsoverschot dat er nog steeds is, zou omslaan in een tekort dat oploopt
tot 2%, moet er echt iets gebeuren. Wij hebben bovendien een behoorlijk
lage staatsschuld.Ik gebruikte niet voor niets de woorden "op dit moment". Immers, zijn
er geen problemen? Die zijn er zeker, maar niet generiek. Zij zijn daarom
wel heel urgent. Dus wij roepen de minister van SZW op om deze in beeld te
brengen en voor de bestrijding van deze problemen een overeenkomst te sluiten
met de sociale partners over de manier waarop zij die problemen gaan aanpakken.
Het moet wel helder zijn dat er maar één doel voor die afspraken
is, namelijk mensen aan de slag houden die na een korte periode bij hetzelfde
bedrijf weer aan de slag kunnen. Hierbij hopen wij dat de minister en de sociale
partners er rekening mee houden dat er een vergrijzingsgolf op ons afkomt,
dat het een tijdelijk karakter moet hebben, dat er een balans is tussen een
arbeidsmarkttekort en een arbeidsmarktoverschot, dat het echt effectief moet
zijn, dat het moet gaan om gezonde bedrijven in tijdelijk ongezonde sectoren
en dat er echt een relatie moet liggen tussen de kredietcrisis en de lagere
economische groei. De bewijslast op dit laatste punt ligt overigens heel zwaar
bij het kabinet en de sociale partners. Er mag niet met overheidsmiddelen
ook maar tijdelijk geïnvesteerd worden in bedrijven die sowieso een probleem
zouden gaan krijgen. Dus er moet inzicht zijn in de orderportefeuille. Dus
sociale partners moeten hierbij echt een verantwoordelijkheid dragen, misschien
bij een aanvraag tot werktijdverkorting. Ik ken de sociale partners niet anders
dan dat zij die verantwoordelijkheid ook willen dragen.Mevrouw Kant (SP):Ik ben blij dat de heer Tichelaar zo uitgebreid ingaat op het voorstel
van werktijdverkorting en dat hij daar even de ruimte voor neemt. Immers,
zo kunnen de anderen in de zaal, onder anderen de heer Pechtold, ten minste
niet steeds blijven tetteren dat het gewoon gaat om staatssteun aan bedrijven.
De heer Tichelaar verwoordt het namelijk veel beter, want het is zoals hij
het zegt. Ik heb echter wel twee vragen over hoe hij zo'n regeling dan zou
zien. Ik heb er ook voor gepleit, evenals de vakbond en GroenLinks. Geldt
die regeling volgens de heer Tichelaar ook voor mensen die geen vast contract
hebben? Vindt hij het acceptabel dat mensen interen op hun WW-rechten door
de regeling zoals die nu is?De heer Tichelaar (PvdA):Er is helemaal geen sprake van een pleidooi aan de minister of de sociale
partners dat zij iets moeten doen. Ik meen wel dat er op dit moment rond de
26 aanvragen zijn voor werktijdverkorting onder het huidige regime. Daar krijg
ik echter graag uitsluitsel over van de minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid in zijn eerste termijn. Ik vraag aan de minister en de sociale
partners om te inventariseren hoe groot die problemen zijn. Moet daarvoor
werkelijk het huidige regime worden aangepast? Zo ja, op welke wijze moet
dat dan geschieden? Daar moeten de sociale partners zich over buigen. Ik kom
even terug op de kwestie vast-tijdelijk. Mijn fractie vertikt het om overheidsmiddelen
te steken in bedrijven waarin los van de kredietcrisis en los van een magere
economische krimp altijd sprake is geweest van een verhouding 60% vast,
40% tijdelijk. Mevrouw Kant, hoe graag ik flexibele arbeiders ook wil
steunen, dit vertikt mijn fractie. In gevallen waarin de link met de kredietcrisis
en lagere economische groei daadwerkelijk kan worden aangetoond, moeten de
sociale partners en de minister van SZW goed naar de zaak kijken. Dan is het
onderscheid tussen vast of tijdelijk ook niet meer zo interessant. Het gros
van de bedrijven die bewust ervoor kiezen om een deel van hun personeelsbestand
in tijdelijke dienst te houden, kan wat mijn fractie betreft echter niet rekenen
op steun.Mevrouw Kant (SP):Dat is toch wel jammer. Ik hoor u een mooi pleidooi houden, maar nu is
het geen pleidooi. Dat is wel een teleurstelling. Gelet op de mooie manier
waarop u het uitlegde, dacht ik dat u een verzoek deed aan het kabinet. Dat
valt dan weer een beetje tegen. Wat u zegt over de tijdelijke arbeidskrachten,
valt mij ook een beetje tegen. Het is toch juist goed om nu van de bedrijven
te eisen dat de tijdelijke arbeidskrachten ook onder de regeling vallen? Dan
kunnen wij eisen stellen, namelijk dat de mensen die het betreft, in vaste
dienst komen. Het lijkt mij inderdaad niet handig om het te laten lopen via
de route van de uitzendbureaus. Ik wil graag dat u nadenkt over de vraag of
het niet toch verstandig is om ook te kijken naar de tijdelijke krachten.
Dat zijn namelijk de mensen die er nu het eerste uitvliegen. Als u het voor
de vaste krachten wel mogelijk maakt, weten wij zeker dat alle tijdelijke
krachten er alsnog uitvliegen. Dat vergroot eigenlijk de tegenstelling die
er al is.U hebt nog geen antwoord gegeven op mijn tweede vraag.De voorzitter:Mijnheer Tichelaar, iets compacter antwoorden, alstublieft.De heer Tichelaar (PvdA):Anders zegt mevrouw Kant dat ik haar niet heb geantwoord, dus wat wilt
u, voorzitter?De voorzitter:Ik wil duidelijke, korte antwoorden.De heer Tichelaar (PvdA):Goed dan. Het gaat ons erom dat wij niet die bedrijven steunen waar het
tot het reguliere personeelsbeleid behoort om een deel van het personeelsbestand
tijdelijk in dienst te nemen. De overheid zal daarover niet zeggen: er is
sprake van een wanverhouding, u krijgt geld want u moet nu de mensen tijdelijk
aannemen. Ik zoek naar de bedrijven die werkelijk door de kredietcrisis en
de lagere economische groei in de problemen komen. Dan wil ik best de verhouding
vast-tijdelijk bezien. Ik zei dit al tegen het kabinet. Je moet bezien of
deze mensen binnen een bepaalde periode weer aan het werk kunnen bij hetzelfde
bedrijf. Daarvoor moeten wij ons inspannen.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter, ik moet voor de tweede keer vragen om de beantwoording van
mijn tweede vraag.De voorzitter:Dat is waar. Kunt u kort herhalen wat die vraag was?Mevrouw Kant (SP):Mensen die nu gebruik maken van deze regeling, souperen helaas hun WW-rechten
op. Vindt de heer Tichelaar dit terecht, of moeten wij dat volgens hem veranderen?De heer Tichelaar (PvdA):Ik heb mij niet concreet uitgelaten over de voorstellen van de FNV. Die
vakbond zal deze voorstellen zelf indienen bij de minister van SZW. Als je
over die voorstellen nadenkt, kun je ook stellen dat enerzijds op enig moment
de WW-rechten oplopen en anderzijds een lening wordt verstrekt. Men moet elkaar
maar eens heel goed in de ogen kijken en tot een regeling komen. De minister
heeft uiteraard zelf ook opvattingen. Ik hoop dat hij hierover in zijn eerste
termijn iets zegt. Ik ga ervan uit dat deze partijen na het najaarsoverleg
met elkaar weten waar het over gaat, de urgentie oppakken en op een verantwoorde
manier tot een regeling zullen komen die specifiek wordt gebruikt en niet
generiek.Dit betekent dat er geen mensen in deze situatie worden afgeschreven,
zoals in de jaren tachtig. Zij zullen behouden blijven voor de bedrijven die
kunnen waarmaken dat zij over een tijdje zullen herstellen. Ik blijf benadrukken
dat er een zware verantwoordelijkheid is voor de aanvraag en de uitvoering
van de voorstellen van de minister bij de sociale partners. Natuurlijk ligt
daarvoor de eindverantwoordelijkheid bij de minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid.Mevrouw Ortega-Martijn (ChristenUnie):Voorzitter. De financiële crisis lijkt nu ook de reële economie
te gaan raken. Ons bereiken berichten over de stagnatie en in sommige landen
zelfs de krimp van de economie. In reactie hierop worden nu door verscheidene
ministeries plannen gemaakt en gelanceerd. EZ gaat de kredietfaciliteit voor
ondernemers verruimen, het ministerie van Financiën redt met enige regelmaat
de banken, VROM kijkt naar het op gang houden van de huizenmarkt en SZW denkt
nu na over werktijdverkorting. Dit zijn allemaal goedbedoelde plannen, maar
er zou volgens mij een meer integrale visie van het kabinet aan ten grondslag
moeten liggen. In deze tijden zou juist gezamenlijk opgetrokken moeten worden.
Ik doel daarbij niet alleen op een gezamenlijk optrekken binnen het kabinet.
De fractie van de ChristenUnie pleit voor een brede publiekprivate coalitie
die een aanvalsplan opstelt voor de bestrijding van de kredietcrisis en de
economische crisis. In deze coalitie zouden werkgevers, werknemers, maar ook
banken en lokale overheden een plaats moeten krijgen. Ik kijk daarbij vooral
naar de langere termijn. Hoe houden wij onze economie op peil, stabiel en
innovatief? Wat is daarvoor nodig?In dit kader wijs ik ook op de breed gedragen motie-Schuurman c.s., die
in de Eerste Kamer is aangenomen. De daarin gevraagde visie zou ook naar de
Tweede Kamer gezonden moeten worden. Kan de minister dit toezeggen?Over de werktijdverkorting wil ik het volgende opmerken. Dit lijkt op
zichzelf een sympathiek idee, maar volgens mijn fractie zitten er wel wat
haken en ogen aan. Wij moeten bijvoorbeeld weten of wij van doen hebben met
een tijdelijke inzinking van de economie. Ik help het echt iedereen hopen
dat dit zo is. De beantwoording van deze vraag vereist echter een fundamentele
analyse van de stand van de economie. Een dergelijke analyse heb ik nog niet
langs zien komen. Het CPB komt binnenkort met de nieuwste cijfers. Mijn fractie
vindt dat moment het juiste moment om duurzame maatregelen te nemen. Wat vindt
het kabinet hiervan? De huidige regeling voor werktijdverkorting kent een
aantal voorwaarden. Volgens de fractie van de ChristenUnie moeten deze onverkort
van toepassing blijven. Vindt het kabinet dit ook?Werktijdverkorting vraagt van iedereen wat. Daarom de oproep om bij bedrijven
die een aanvraag hiertoe indienen, ook te kijken naar eventuele topbeloningen.
Daaraan moeten dan voorwaarden worden verbonden. Deelt het kabinet deze mening?Bedrijven die werktijdverkorting aanvragen en de WW-kassen daarvoor aanspreken,
moeten dit bedrag op termijn terugbetalen. Het risico is aanwezig dat dit
geld helemaal niet wordt terugbetaald als de onderneming uiteindelijk toch
failliet gaat. Hoe garandeert de minister dat de Staat daarvoor toch niet
opdraait?Al met al vindt de fractie van de ChristenUnie dat er niet alleen moet
worden ingezet op werktijdverkorting. Dit is juist het momentum om de match
tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt te verbeteren. Let wel, de krapte
op de arbeidsmarkt is er nog steeds. Het kabinet moet daarom vol inzetten
op het van werk naar werk helpen van mensen. Het overleg met de sociale partners
moet daarover gaan. Er kan bijvoorbeeld worden ingezet op de mogelijkheid
om omscholing te richten op andere sectoren. Nu brengt dat langdurige bureaucratische
processen met zich mee. Werkgevers zijn erbij gebaat dat zij direct geld krijgen
voor scholing als daaraan een concrete vacature is verbonden. Is het kabinet
bereid om deze mogelijkheid te onderzoeken? Welke oplossingen ziet het kabinet
zelf om "van werk naar werk" te helpen verbeteren?De voorzitter:Ik wil de leden in de zaal nogmaals verzoeken om hun persoonlijke of bilaterale
gesprekken buiten de vergadering te doen plaatsvinden. Ik kijk nu even met
name naar het vak van de VVD-fractie.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. Sinds de eerste financiële injectie van de Nederlandse
overheid in Fortis Bank Nederland duikelen de nieuwe ontwikkelingen over elkaar
heen. De crisis grijpt op dit moment snel om zich heen en reikt tot in de
reële economie. Dat moet ons nopen tot een actie op een breed front.Gezien de ernst van de situatie, begrijpt mijn fractie de roep van werkgevers
en werknemers om werktijdverkorting in deze crisissituatie meer in te kunnen
zetten; daarvoor is die toch ook bedoeld. Vandaag sprak mijn fractie nog met
een ondernemer die zijn werknemers op zich heel graag in dienst wil houden
omdat hij verwacht hen over een jaar weer even hard nodig te hebben. Als de
werktijdverkorting er niet komt, ziet hij zich toch genoodzaakt om een aantal
werknemers te ontslaan. Dat zou ronduit jammer zijn. Over de financiering
kan worden gezegd dat de WW-premie nu al wordt gedifferentieerd naar gelang
de sectoren meer gebruikmaken van de uitkering. Daar zit dus niet het grootste
probleem.Nadat ik nog de wens heb verwoord, scherpe analyses te blijven ontvangen,
een stuk monitoring, heb ik nog een aantal vragen. Wil het kabinet bij de
uitwerking van de werktijdverkorting, met name bij het scholingselement, goede
nota nemen van regelingen in Duitsland, Frankrijk en Japan? Daar zijn en worden
goede ervaringen opgedaan met het koppelen van (om)scholing aan de WW-uitkering.In de regeling wordt gesteld dat werknemers die nul uur werken, elk passend
werk moeten accepteren. Hoe streng gaat het kabinet daarop toezien? In de
krappe arbeidsmarkt biedt dit kansen om werknemers te activeren terwijl zij
nog een arbeidsovereenkomst hebben bij de oude werkgever.Kan het kabinet het idee van de Reformatorisch Maatschappelijke Unie meenemen
om het doen van vrijwilligerswerk in de publieke sector te bevorderen voor
mensen die gebruikmaken van de nood-WW? Mijn fractie vindt die suggestie de
moeite van het overwegen meer dan waard. Daarmee worden de gelden immers aangewend
voor een belangrijke maatschappelijke doelstelling en komen de werknemers
in aanraking met sectoren waar in de toekomst grote personeelstekorten worden
verwacht.Er is nu een maximum van zes maanden verbonden aan de werktijdverkorting.
Is het, gegeven dat de problemen in sommige gevallen waarschijnlijk –
wat mij betreft natuurlijk onverhoopt – iets langer dan een halfjaar
zullen aanhouden, niet verstandig om ook na te denken over het voor een langere
duur mogelijk maken van werktijdverkorting?Op welke manier gaat het kabinet bij de werktijdverkorting een bijdrage
vragen aan werknemers? Ik begrijp dat daarover nog overleg wordt gevoerd,
maar wat is de inzet op dat punt? Dit is een element uit de regeling voor
werktijdverkorting waarvoor in de huidige discussie niet al te veel aandacht
is.Heel veel cao's bepalen dat de werkgever ontslagen is van de loonbetalingsverplichting
op het moment dat de vergunning van de werktijdverkorting wordt verstrekt.
Doorziet het kabinet de consequenties daarvan en wil het de werkgevers een
aanvullende voorwaarde meegeven om hen in ieder geval te verplichten om loon
door te betalen?Verschillende branches verkeren in zwaar weer: de bouwsector, de transportsector
en de autobranche. Binnenkort komen daar ongetwijfeld andere bij. Hoe gaat
de regering reageren als zij te maken krijgt met bedrijven die, zoals Opel
in Duitsland, aankloppen voor overheidssteun in de vorm van bijvoorbeeld investeringsgaranties,
overbruggingskredieten en fiscale maatregelen? Ziet de regering mogelijkheden
om de FES-gelden versneld in zetten om de problemen te lijf te gaan? Ziet
zij mogelijkheden om de al geplande inzet van bepaalde FES-gelden en andere
overheidsinvesteringen naar voren te halen zodat de economie sneller een impuls
krijgt? Wat is daarvoor nodig aan versnelling van procedures en dergelijke,
zowel bij het Rijk als bij andere overheden?De vergadering wordt van 19.21 uur tot 19.32 uur geschorst.Voorzitter: VerbeetDe voorzitter:Op dit tijdstip zou begonnen zijn de behandeling van de begroting Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer. Ik moet ook nog schorsen voor de avondpauze.
Dat betekent dat wij weer een beetje strak gaan werken, want wij gaan er vandaag
geen nachtwerk van maken.Minister Bos:Voorzitter, dank u wel. Via u dank ik de leden voor hun bijdragen.Misschien is het goed om eerst even een paar woorden te wijden aan hoe
wij in dit debat staan. Oorspronkelijk lag er een verzoek, volgens mij van
mevrouw Kant, om een brief te schrijven over de gevolgen van de kredietcrisis
voor de reële economie en wat het kabinet overweegt om aan maatregelen
dientengevolge te nemen. Wij zijn nog steeds bezig met het schrijven van die
brief. Het is de bedoeling dat die eind deze week dan wel volgende week naar
de Kamer komt. De minister-president heeft dat ook toegezegd. Vervolgens kreeg
de Kamer lucht van het feit dat er deze week overleg zou plaatsvinden met
de sociale partners; in dat verband vielen woorden als "top". Er bleek behoefte
te bestaan aan een spoeddebat teneinde nog voor dat overlegmoment van gedachten
te wisselen. Ik leg dit even zo uit in de hoop dat er daarmee begrip ontstaat
voor het feit dat dit debat niet in de plaats komt van onze doorlopende inspanningen
om ons ervan te vergewissen van wat precies de gevolgen zijn van de kredietcrisis
voor de reële economie en wat ons te doen staat. Wij zitten daar middenin
en dat komt in een brief naar de Kamer toe. Dit debat is, naar ik heb begrepen,
wat de Kamer betreft vooral bedoeld om inbreng te leveren voor de gesprekken
met sociale partners. Onze houding zal in dit debat daarom vooral een luisterende
zijn. Alles wat zinnig en nuttig is, nemen wij graag mee in onze verdere overwegingen
zoals die uiteindelijk zullen landen in de brief die is toegezegd aan de Kamer.
Dit betekent dat ik – dat geldt ook voor mijn collega's – in globale
zin op een aantal zaken zal ingaan en her en der ook wel specifiek, maar niet
stuk voor stuk elk individueel voorstel zal beoordelen dat vandaag langskwam.
Zoals gezegd, zal die materie in de toegezegde brief aan de orde komen.De heer Wilders (PVV):Het is natuurlijk altijd goed als de minister naar de Kamer luistert,
maar dit is toch een spoeddebat over de gevolgen van de kredietcrisis voor
de economie. Ik snap zijn punt dat er volgende week nog een brief komt, maar
het is niet zo dat wij vandaag alleen maar praten ter voorbereiding van het
overleg met de sociale partners. Dat hij niet op ieder punt ingaat, soit,
maar de fracties, zeker ook mijn fractie, hebben ook andere punten naar voren
gebracht die niet met de sociale partners worden besproken. Voorzitter, u
mag mij corrigeren als ik ongelijk heb, maar dat staat volgens mij vandaag
wel op de agenda.Minister Bos:Zeker, maar juist daarom benadrukte ik in mijn inleiding dat wij daarnaar
goed luisteren en het meenemen in de afweging die wij de komende dagen zullen
maken, waarvan de Kamer het resultaat uiteindelijk in die brief tegemoet kan
zien. Dat is een lopend proces, waarover wij de Kamer ook al hebben geïnformeerd
toen die brief in eerste instantie aan ons werd gevraagd. Daar zitten wij
middenin, dus die afweging zullen wij hier niet ter plekke maken.De heer Wilders (PVV):Nogmaals, dat begrijp ik. Het zou de minister wel sieren als hij niet
alleen inging op het overleg met sociale partners maar ook op een aantal andere
voorstellen.Minister Bos:Binnen alle randvoorwaarden die ik net zo zorgvuldig mogelijk heb geprobeerd
te formuleren, zal ik dat inderdaad doen.Een aantal leden heeft, zeker in inleidende zin, opmerkingen gemaakt over
de huidige stand van zaken in de economie. Daarvan zal ik een korte schets
geven, te beginnen van de huidige stand van zaken in de financiële sector.
Wij kunnen daar waarnemen dat de rentetarieven die financiële instellingen
elkaar onderling in rekening brengen, nog steeds dalen. De risicoprofielen
van instellingen die gebruikmaken van de kapitaalinjectie door het Nederlandse
kabinet, dalen of zijn al gedaald. De verwachting is dat een aantal financiële
instellingen binnenkort gebruik zal maken van het stelsel van garantie dat
is opengesteld voor financiële instellingen. Hoe je het echter ook wendt
of keert, er is ook binnen het financiële systeem nog steeds sprake van
een onverminderd kwetsbare situatie met een onvoorspelbare directe toekomst,
met fragiele verhoudingen tussen alle cruciale partijen. Waar een aantal voorwaarden
voor een normaal of genormaliseerd interbancair verkeer in toenemende mate
aan de orde lijkt te zijn, is weliswaar verbetering zichtbaar maar verloopt
die buitengewoon langzaam.Wat zien wij in de sfeer van de reële economie gebeuren? Minister
Van der Hoeven zal daarover ook iets zeggen. Een aantal feiten die iedereen
kan waarnemen zijn de volgende. Voor het tweede kwartaal achter elkaar maken
wij een nulgroei mee. Wij zien elders in Europa dat een mingroei wordt gerealiseerd.
De verwachting lijkt mij reëel dat in Nederland in het vierde kwartaal
ook sprake is van een mingroei, zeker gezien de buitengewoon turbulente gebeurtenissen
aan het begin van de maand oktober en het feit dat een open economie zoals
in Nederland altijd direct de gevolgen merkt van economische
teruggang in andere lidstaten. Springen wij even over het vierde kwartaal
heen en kijken wij naar het jaar 2009. Ik blijf dan bij wat ik daarover vorige
week heb gezegd. Er is alle reden om aan te nemen dat de economische groei
volgend jaar in de buurt van nul of daaronder ligt.De heer Pechtold (D66):Ik maak van de gelegenheid gebruik om de minister van Financiën te
herinneren aan zijn eigen woorden vlak na de zomer. Iedereen in de plus, is
de zinsnede die ons het meeste bij staat. Ook zei de minister: wij staan er
stevig voor. Ver dus van een beeld van recessie. Het kan toch niet alleen
de kredietcrisis zijn die dit volstrekt andere beeld rechtvaardigt na acht
of tien weken? Nu houdt de minister immers een heel ander verhaal.Minister Bos:Wat zou het nog meer kunnen zijn?De heer Pechtold (D66):Dat de minister toen het ene vertelde, terwijl anderen al het andere aan
zagen komen. Trichet zei: derde of vierde kwartaal. Wellink zei in januari:
wij hebben nog drie kwartalen te gaan, dan komt de recessie. De minister hield,
met het kabinet, vol tegen een stootje te kunnen: iedereen in de plus!Minister Bos:Ik ontleed het betoog van heer Pechtold. Ik heb net gesproken over een
aspect van het economisch vooruitzicht voor het volgende jaar, namelijk de
tegenvallende groei. Een andere waarschijnlijkheid voor volgend jaar is dat
de inflatie weleens een stuk lager uit zou kunnen vallen dan wij in september
aannamen. Dat betekent dat de plussen in het koopkrachtplaatje uiteindelijk
zeer wel hoger zullen uitvallen dan in september was voorzien. De inflatie
kan immers een stuk lager uitvallen. Dat moeten wij allemaal nog zien. Ook
dit jaar is te zien dat het bijna van maand tot maand verandert, zowel de
zich reëel voortdoende inflatie als de inflatieverwachtingen. Ik vind
ook niet dat juist dat deel van mijn uitspraken na de zomer het meest kwetsbaar
is.Een ander punt zijn de groeiverwachtingen en de ramingen. Ik probeer als
stelregel te hanteren dat de voorspellingen die het kabinet doet over de economische
groei niets anders zijn dan wat onze rekenmeesters ons meegeven. Zolang het
Centraal Planbureau zegt dat het 2% zal zijn, zeg ik dat de laatste
raming 2% is. Als het Centraal Planbureau zegt: het kan weleens 1%
zijn, dan hoort de Kamer van mij dat het 1% zal zijn. De laatste weken
zien wij dat OESO en IMF de groei in Nederland richting de nul aan het brengen
zijn. Het lijkt mij dus verstandig om te veronderstellen, wetend waar het
Centraal Planbureau de ramingen op baseert, dat dit straks ook in die ramingen
het geval zal zijn. Ik bezit geen zelfstandige voorspellende kracht. Ik zou
er ook niet prat op willen gaan. Het lijkt mij reuze link. Als ik het echt
zou kunnen, zou ik geen politicus zijn maar ergens heel rijk op een strand
liggen zonnen. Ik doe dus in alle bescheidenheid niet meer dan in alle redelijkheid
van mij kan worden verwacht. Ik blijf heel dicht bij de cijfers die onze onafhankelijke
rekenmeesters het kabinet meegeven, niet meer en niet minder.De heer Pechtold (D66):Ik heb de minister zojuist geprezen omdat hij zegt dat wij niet allemaal
over recessie en crisis moeten praten. Wij praten ons immers voor een deel
de crisis zelf aan. Het verschil in het beeld tussen september en november
is echter mede zo groot omdat de minister in september niet alleen napraatte
wat anderen hem aangaven, maar beter voorspelde dan verantwoordelijk was.
De minister zei immers: iedereen in de plus. Dat kan hij na tien weken al
niet meer waarmaken. De minister zei ook: wij staan er stevig voor. Dat kan
hij ook al niet meer waarmaken. Over de hele breedte, plus alle aannames over
olieprijzen en wat dan ook: alle koopkrachtpuntenwolken kunnen bij het oud
papier.Voor een deel is dit onoverkomelijk en zien wij dit elke keer. Ik heb
dan ook een meer structurele vraag. De afgelopen jaren is er tijd geweest
om onze economie nog iets weerbaarder te maken dan de afgelopen jaren is gebeurd
met de hervormingen. Is de minister het met mij eens dat wij dat toen hadden
kunnen doen en dat wij er nu te laat mee zijn?Minister Bos:Alles wat in september door dit kabinet is gezegd over de stand van de
economie en de vooruitzichten voor de volgende jaren, is gebaseerd op de cijfers
die ons op dat moment ter beschikking zijn gesteld door de onafhankelijke
rekenmeesters. Daar zat geen enkele eigen inschatting of speculatie bij. Ik
raad het elke politicus ook aan om dat niet te doen en gewoon te blijven bij
wat de onafhankelijke rekenmeesters meegeven. Ik zeg nogmaals dat als een
van die voorspellingen weleens kan meevallen het precies de uitspraak is over
iedereen in de plus. De inflatieverwachting zal immers in 2009 een stuk lager
blijken te zijn dan wij dachten. Wij zaten nog geen twee maanden geleden op
een olieprijs van 125 dollar per vat. Nu zit die prijs op minder dan de helft.
Dat gaan mensen dus gelukkig ook merken. Dat verzin ik niet. Ik kijk naar
de cijfers en naar de ramingen. Het is voor het kabinet en voor mijzelf verstandig
om niet zelf aan ingewikkelde sommetjes te doen en om niet te speculeren,
maar om gewoon dat te gebruiken wat onze onafhankelijke rekenmeesters meegeven.Ik haak aan bij een ander punt van de heer Pechtold. Staat de bewering
nog steeds dat Nederland er relatief goed voorstaat, ondanks de tegenvallende
cijfers? Ik kan mij voorstellen dat hier sprake is van een misverstand. De
uitspraak dat Nederland er relatief goed voorstaat, betekent niet dat Nederland
niets zal merken als er in de rest van de wereld wat gebeurt of dat in Nederland
de groei niet zal vertragen. Als de economische omstandigheden ook Nederland
raken, kunnen wij daar echter relatief beter mee omgaan dan een aantal andere
landen. Wij hebben bijvoorbeeld een financieringsoverschot en geen tekorten
en veel vacatures in plaats van heel hoge werkloosheid. Dat zijn de buffers
die ons in staat stellen om beter te reageren op een economische neergang
dan menig ander land.De heer Pechtold zei dat het goed is dat het kabinet probeert weg te blijven
van al te paniekerige termen zoals crisis en recessie, laat staan depressie.
Ik wil dat doen, zonder de individuele gevolgen voor mensen te onderschatten,
bijvoorbeeld voor iemand die volgend jaar zijn baan kwijtraakt omdat een bedrijf
over de kop gaat. Het is verstandig om een zekere rust te bewaren in de analyse
van de situatie. Wij zijn en blijven een rijk land dat misschien door een
dalletje moet, maar daarna ongetwijfeld weer zal opkrabbelen. Ik illustreer
dat aan de hand van het feit dat zes Kamerleden in hun bijdrage hebben gezegd
dat de economie volgend jaar stilstaat. In een economie die
stilstaat wordt niet gewerkt en wordt niets verdiend. De Nederlandse economie
loopt als een tierelier volgend jaar, met een bruto nationaal product van
waarschijnlijk rond de 600 mld. Het enige dat gebeurt, is dat de economie
misschien niet harder zal draaien dan in het vorige jaar. De economie staat
niet stil. Er wordt volop gewerkt, geïnvesteerd en verdiend. Wij doen
er alles aan om dat gaande te houden. Ik geef maar even aan hoe gemakkelijk
terminologie leidt tot een beeld dat niet strookt met de werkelijkheid.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Er wordt volop geïnvesteerd, zegt de minister van Financiën.
Ik spreek nogal wat ondernemers. Die beweren allemaal het tegendeel. Er is
geen krediet los te krijgen bij de bank. Er kan niet geïnvesteerd worden.Minister Bos:Mevrouw Van der Hoeven zegt daar straks nog wel wat over. Zij heeft dat
afgelopen weken trouwens ook al gedaan. Het was ook een van de redenen tot
aanpassing van beleid bij Economische Zaken. Er zijn natuurlijk fricties op
de kredietverleningsmarkt. Dat is iets anders dan het algemene beeld dat in
Nederland op dit moment niet wordt geïnvesteerd. Ik maak het ook niet
kleiner dan het is. Wij gaan rustig kijken naar wat er gebeurt en wat er wordt
verwacht, teneinde in staat te zijn om waar nodig tijdig in te grijpen. Twee
van die ingrepen, bij de financiële sector en bij de borgstellingskredieten
voor het midden- en kleinbedrijf, heeft mevrouw Verdonk de afgelopen weken
al kunnen waarnemen.Mevrouw Verdonk (Verdonk):De minister zegt niet te bagatelliseren. Hij zei net dat er volop geïnvesteerd
wordt volop jaar. Dat spreek ik dus tegen. Wij spraken over de daling van
de rente op Europees niveau. Dat is prachtig. De daling van 1% rente
wordt in Nederland echter gevolgd door een risico-opslag van de banken met
1%. Met andere woorden, de Europese rentedaling wordt op landelijk
niveau teniet gedaan. Klopt dat beeld?Minister Bos:Het is geen nationaal beeld. Door heel Europa is te zien dat banken een
risico-opslag hanteren. Dat is niet vreemd in deze tijden. Als de stabiliteit
in de economie weer wat toeneemt, zal de risico-opslag kleiner worden. De
dalende basisrente zal zich uiteindelijk ook vertalen in een lagere rente
voor allerlei financiële producten en diensten.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Het is niet voor niets dat de rente op Europees gebied met 1% wordt
verlaagd. Dat is bedoeld om de verschillende Europese economieën weer
in beweging te brengen. Dan kan het toch niet zo zijn dat allerlei landelijke
banken een mooie gelegenheid zien om een risicotoeslag op te leggen van 1%,
zodat het effect teniet wordt gedaan?Minister Bos:Kennelijk kan dat wel zo zijn. Ook bancaire ondernemers hebben de taak
om hun afnemers een prijs in rekening te brengen die in verhouding staat tot
het geleverde product, inclusief de risico's die daaraan kleven. Zij nemen
daar in dit vrije land zelf beslissingen over. Op het moment dat de risico's
in de economie afnemen, bijvoorbeeld de angst dat mensen een krediet niet
kunnen terugbetalen, zal de risico-opslag lager worden. Dan wordt zichtbaar
dat de onderliggende rentetarieven verlaagd zijn en zullen de prijzen voor
financiële producten en diensten omlaag gaan.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Nederland heeft een staatsbank, ABN AMRO. Daarvan is de minister de baas.
Ook daarvoor geldt hetzelfde.Minister Bos:Dat is juist. Ik heb die suggestie gehoord. Ik kan mij niet voorstellen
dat mevrouw Verdonk vindt dat Fortis/ABN AMRO een prijs moet rekenen voor
producten en diensten die niet in verhouding staat tot de risico's die daarmee
gemoeid zijn, omdat dan uiteindelijk de belastingbetaler, de eigenaar van
Fortis/ABN AMRO, daar de prijs voor betaalt. Ik vind het onze taak om ervoor
te zorgen dat de belastingbetaler ervan profiteert dat wij die bank in eigendom
hebben moeten nemen. Dat betekent dat wij die bank niet moeten belasten met
risico's die het niet kan behappen.Bij alle discussies over wat er wellicht door dit kabinet gedaan moet
worden in de nabije of iets verder gelegen toekomst, ook gezien de doorwerking
van de financiële crisis op de reële economie, is het goed om vast
te stellen dat een flink aantal zaken al zijn gebeurd. Ik noem als eerste
voorbeeld de ingrepen in het financiële systeem. Dat heeft nog lang niet
allemaal maximaal effect. Ik noem daarbij ook het systeem van garantie­stelling.
Ik benadruk dat wij met al die maatregelen geen bankiers hebben geholpen,
maar de spaarders en de ondernemers die hun geld hadden toevertrouwd aan de
financiële ondernemingen. Die zouden de klos zijn geweest als wij het
niet hadden gedaan. Het ging dus net zo hard om de leraar, de verpleegkundige
en de melkboer toen wij ABN AMRO, ING en AEGON hielpen. Het was hun geld dat
gevaar liep. Zij zijn erdoor geholpen dat wij onze verantwoordelijkheid namen.
Dat is ook de reden dat wij het hebben gedaan.Een tweede voorbeeld van al genomen ingrepen zijn de maatregelen van de
minister van Economische Zaken bij de BBMKB. Het is goed om vast te stellen
dat de begroting die in augustus voorlag, als wij erin slagen om die uit te
voeren, een heel passend antwoord is op de economische situatie die zich volgend
jaar zal voordoen. Die begroting betekent dat wij de lasten met miljarden
verlichten en dat wij voor miljarden de koopkracht ondersteunen. Als er iets
is dat je nodig hebt als de economische groei terugvalt, is het dat. Dat is
ook een van de redenen waarom wij een geheel andere conclusie trekken dan
de heer Rutte. Wij moeten de begroting niet ter discussie stellen, maar koste
wat kost proberen om die uit te voeren. Die biedt het perfecte antwoord op
de situatie die zich volgend jaar lijkt te voltrekken.De heer Rutte (VVD):Wij zijn het hierover fundamenteel oneens. Is de minister het met mij
eens dat, waar investeringen op de begroting in de weg wordt gezeten door
regeldruk, een inspanning noodzakelijk is om die te verminderen, juist nu
de economie een klap gaat krijgen?Minister Bos:Dat is nadrukkelijk een van de terreinen waar het kabinet naar kijkt.
Niet om de portemonnee te trekken, maar om te kijken naar vergunningen, procedures
en bureaucratie in termen van versnelling.Een derde voorbeeld is het akkoord met werkgevers- en werknemersorganisaties
over een in het licht van de toen geldende inflatieverwachtingen redelijk
gematigde of verantwoorde loonontwikkeling. Er kwam nog een reeks
andere overeenkomsten en maatregelen bij. Ook dat is een inspanning die door
dit kabinet geleverd is mede met het oog op wat ons de komende jaren te wachten
staat. Ik breng nog maar eens onder de aandacht dat nu elders in Europa werkgevers
en werknemers tegenover elkaar staan. Dan is het fantastisch om te weten dat
dat in Nederland allesbehalve het geval is en dat wij juist in moeilijke tijden
er samen de schouders onder zetten. De manier waarop wij hier met elkaar omgaan,
vind ik dan ook winst.De heer Rutte (VVD):Toch lijkt die sociale rust gekocht te zijn met een behoorlijk hoge loonsverhoging,
niet toen, maar wel nu, namelijk in het licht van de ook door u zelf geconstateerde
mogelijke inflatiedaling. Die daling zou effecten hebben op de koopkracht.
Voor Hoogovens is een verstandige cao afgesloten. Daar is niet die volledige
ruimte van 3,5% gebruikt. Is het wat u betreft noodzakelijk om bij
de onderhandelingen met sociale partners, mogelijk volgende week, toch nog
die 3,5% in aanmerking te nemen?Minister Bos:De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en ook de minister van
Economische Zaken moeten straks maar zeggen waarover zij de komende tijd met
de sociale partners zullen spreken. Puur rekenkundig hebt u gelijk. Op het
moment van het afsluiten van het najaarsoverleg was de verwachting voor de
inflatie anders en dus ook de verwachting met betrekking tot de looneisen
en de loonontwikkeling. Er wordt nu een lagere inflatie verwacht. Ik heb veel
vertrouwen in het vermogen van de sociale partners om zich rekenschap te geven
van de nieuwe situatie. Als ik terugkijk naar het recente verleden –
u noemde zelf al het voorbeeld van Hoogovens – dan vind ik dat het in
het algemeen niet aan verantwoordelijkheidsbesef bij de bonden heeft ontbroken.
In het algemeen hebben zij geen verdere aanmoediging van mij nodig.Voorzitter. Ik kom toe aan mijn opmerkingen over het laatste van hetgeen
door het kabinet in gang is gezet en dat betreft de bijdrage die wij kunnen
leveren aan het formuleren van antwoorden op de economische neergang. Ik noem
dan het feit dat wij met ons begrotingsbeleid het principe van de automatische
stabilisatoren hanteren. Dat betekent dat op het moment dat de belastinginkomsten
of de inkomsten uit gasbaten teruglopen, dat niet meteen tot gevolg heeft
dat wij minder gaan uitgeven. Deze inkomsten zullen afnemen. Dat durf ik wel
te voorspellen. Als wij erin slagen om de uitgaven te houden op het niveau
dat wij op Prinsjesdag u hebben laten weten, is het effect van dalende inkomsten
en gelijk blijvend niveau van de uitgaven: fiscale expansie. Wij geven dan
namelijk meer uit dan wij binnenkrijgen en meer dan wij destijds dachten dat
wij binnen zouden krijgen. Dat wordt in het algemeen gezien als stimuleringsbeleid.
De automatische stabilisatoren worden ook geacht deze werking te hebben. Hiermee
geven wij concreet antwoord op de economische neergang die eraan zit te komen.Voorzitter. Hiermee heb ik gesproken over de ingrepen in de financiële
sector, de borgstellingskredieten voor het midden- en kleinbedrijf, de anticiperende
begroting, het sociaal akkoord en de automatische sectoren, maar na alle opmerkingen
hierover zeg ik dat wij toch, onder andere naar aanleiding van de suggesties
van de leden, na zullen gaan of meer nodig is. Inderdaad, zeg ik de heer Tichelaar
na: dat moeten wij doen zonder in paniek te raken. Wel, zeg ik een aantal
leden na, moeten wij proberen om steeds heel goed na te gaan of de problemen
die wij in de economie zien ontstaan echt te maken hebben met de kredietcrisis.
Het is namelijk ook mogelijk dat een bedrijf in de problemen komt vanwege
mismanagement. Een bedrijf kan verder in de problemen komen door de neergaande
fase van de economische cyclus. Het is dan ook belangrijk om goed onderscheid
te maken tussen het een en het ander en om dat te blijven maken. Als je hierbij
fout handelt, zou dat er zelfs toe kunnen leiden dat je falende managers en
falende ondernemers steunt, terwijl goed presterende ondernemers aan hun lot
worden overgelaten. Dat kan natuurlijk niet de bedoeling zijn. Dat betekent
dat wij buitengewoon zorgvuldig de analyse zullen moeten maken en daarbij
steeds zullen moeten nagaan welke problemen echt te maken hebben met het specifieke
aspect van de kredietcrisis en met datgene wat deze crisis met zich meebrengt.
Een bepaalde situatie kan ook te maken hebben met de meer algemene economische
problemen die men tegenkomt gedurende een conjunctuurcyclus, problemen die
horen bij het ondernemersrisico. Dat betekent niet opeens dat die prettig
of leuk zijn, maar het voorgaande zet ze in een ander licht en werpt de vraag
op of de overheid verantwoordelijk is en iets aan de problemen zou moeten
doen.Bij het beoordelen van alle opties, zeg in de richting van de fracties
van het CDA, de ChristenUnie en de Partij van de Arbeid, proberen wij de begrotingsregels
in ere te houden. Zelfs het in de tijd naar voren halen van de investeringen
kan een probleem opleveren als men zich aan de begrotingsregels wil houden.
Die investeringen moeten namelijk bij de uitgavenkaders blijven passen, maar
goed, wij zijn gewend om met de randvoorwaarden die hier gelden te werken.Wij zullen ook moeten nagaan waar zich in de economie buffers bevinden.
Als in het ene deel van de economie een probleem ontstaat, zou je met een
buffer in het andere deel van de economie een oplossing kunnen bieden. Door
een aantal leden is al gewezen op het feit dat er nog steeds veel vacatures
zijn. De laatste meting van 1 september toonde aan dat er 250.000 vacatures
in de Nederlandse economie zijn. Ruim 40.000 zijn er in de bouwsector en een
kleine 140.000 in de sector van de commerciële dienstverlening. Wij leven
en werken dus niet in een economie die met zich meebrengt dat als er ergens
ontslagen vallen, er meteen een probleem is in alle sectoren. Er lijkt namelijk
nog steeds absorptievermogen te zijn, zodat een heleboel werknemers ook in
andere delen van de economie aan de slag zouden kunnen. Misschien moet het
doen van een overstap bevorderd worden. Misschien sluiten vraag en aanbod
niet goed op elkaar aan, maar daar weet minister Donner veel meer van. Hij
zal daarover vast en zeker nog wel iets zeer intelligents zeggen.De heer Van Hijum (CDA):U sprak over het in de tijd naar voren halen van investeringen. Dat is
een terecht punt. Deelt u onze constatering dat onderbesteding niet verstandig
is? Daarmee werden wij in de afgelopen jaren vaak geconfronteerd bij bijvoorbeeld
de begroting van Verkeer en Waterstaat, maar ook in andere sectoren. Onderbesteding
moeten wij op zijn minst tegengaan. Het kan verstandig zijn om na te gaan
of er procedurele of administratieve belemmeringen kunnen worden weggenomen,
zodat op zijn minst investeringen in 2009 en 2010 mogelijk zijn.Minister Bos:Ja, daar zullen wij aandacht aan besteden. Ik maak wel een kanttekeningetje.
Onderbestedingen hebben ons de afgelopen jaren ook geholpen om overbestedingen
bij andere begrotingen te compenseren. Onderbesteding betekende toen dus niet
dat geld werd weggegooid. Vaak hebben wij het gebruikt om andere problemen
op te lossen. Dat doet echter niets af aan het feit dat als wij denken beet
te hebben en een manier van interveniëren weten die op korte termijn
effect kan hebben, wij aan die manier uitdrukkelijk aandacht zullen besteden.Voorzitter. Ik wil nog twee opmerkingen maken. Bij het nagaan wat er verder
nog nodig is, merkten wij dat nog een ander aspect een rol zal spelen. Wij
moeten heel goed nadenken over de vraag in hoeverre iets wat door een groep
in de samenleving als een probleem wordt neergezet ook door ieder ander in
de samenleving als een probleem wordt ervaren. Wat bedoel ik met deze geheimspraak?
Wij horen bijvoorbeeld van een aantal kanten dat de stagnerende ontwikkeling
van huizenprijzen en de mogelijke daling ervan een groot probleem is. Ik kan
u echter verzekeren dat een heleboel mensen in de Nederlandse samenleving
het feit dat er wat lucht uit die huizenmarkt loopt, als een opluchting ervaren
en hun mogelijkheden om een huis te verwerven, zien toenemen. Het spiegelbeeldige
effect doet zich natuurlijk ook voor. Als je eigenaar van een huis bent, zie
je de waarde van je huis afnemen. Dus de medaille heeft twee kanten, maar
ik geef slechts dit voorbeeld om te laten zien dat wij met enige distantie
moeten blijven proberen tot een zorgvuldige analyse te komen.Hoe gaan wij proberen om dit alles te trechteren? Wij zullen nagaan of
er maatregelen mogelijk zijn waarmee wij de problemen die er daadwerkelijk
zijn, kunnen oplossen. Ter illustratie herinner ik aan onze inspanningen voor
de financiële sector en aan de borgstellingskredieten. Ik denk dus aan
dit type problemen en aan dit type oplossingen. Ik noem een tweede categorie.
Misschien zijn maatregelen nodig die op een fatsoenlijke manier de gevolgen
kunnen opvangen van iets wat zich in de economie voordoet, gevolgen die wij
om welke reden dan ook erg vinden. Dat zorgt dan voor de discussie over bijvoorbeeld
werktijdverkorting. Daarover zal vast en zeker minister Donner iets zeggen.Ten slotte geldt de vraag: kunnen wij de economie weer op gang brengen
en moeten wij overgaan tot stimuleringsbeleid? Zoals gezegd gebeurt op dit
gebied al het nodig door de manier waarop de automatische stabilisatoren werken.
Er gebeurt ook het nodige doordat wij volgend jaar miljarden extra steken
in verbetering van de koopkracht en in verlichting van de lasten. Een lid
vroeg – mij is ontschoten wie het was – of de conclusie van de
G20 nog aanleiding biedt voor het geven van extra stimuleringsimpulsen. Zelfs
de G20 heeft met haar conclusies gezegd dat het belangrijk is dat wij te komende
jaren bereid zijn om te stimuleren, maar er werd meteen aan toegevoegd: met
in achtneming van de randvoorwaarden van een verantwoord budgettair beleid.
Die randvoorwaarden zullen wij bij de rest van de analyse in gedachten houden.De heer Rutte (VVD):Ik vind dat u wel erg bagatelliserend spreekt over het feit dat er nulgroei
is. U zegt dat wij nog voor 600 mld. omzetten, maar ik hoop dat u niet de
effecten van het wegvallen van de groei onderschat. Mogelijk krijgen wij zelfs
te maken met krimp en met oplopende werkloosheid. Er kan ook een gebrek zijn
aan investeringen en er kunnen daardoor allerlei effecten zijn op de economie
en op onze concurrentiepositie. Ik hoop niet dat u daar te gemakkelijk over
denkt.Ik heb nog een inhoudelijke vraag. De ruilvoetwinst die u voor volgend
jaar verwacht, lijkt door de dalende inflatie weg te vallen. Het gaat om,
naar ik meen, 1 mld. à 2 mld. U sprak net over de tegenvallende aardgasopbrengsten.
Denkt u aan scenario's waarmee u ook dit effect kunt opvangen? Of is dat op
te vangen met inachtneming van de kaders?Minister Bos:Ik zei al dat de economie niet stilstaat. Ik denk nu ook aan mijn pleidooi
voor precisie van de analyse van wat ons het volgend jaar te wachten staat.
Wij moeten uitkijken bij het gebruik van grote begrippen als crisis, recessie
en depressie. Voor het je het weet doe je het voorkomen dat alles om je heen
instort. Dat is niet het geval. Ik heb er meteen aan toegevoegd dat voor elke
individuele werknemer die zijn baan verliest dat erg genoeg is. Ik wens dat
ook op geen enkele wijze te bagatelliseren. Voor zover wij hierbij een rol
kunnen en willen spelen, is ieder lid van het kabinet zich bewust van zijn
verantwoordelijkheid.U sprak over de ruilvoetwinst. Het is inderdaad mogelijk dat de inflatieontwikkeling
invloed heeft op de ruilvoetwinst. Er is ruimte op de begroting, maar het
precieze beeld kan pas aan het begin van het komende jaar worden gemaakt.
Dat zullen wij tijdig doen.Mevrouw Kant (SP):Ik heb vanuit het kabinet tegenstrijdige geluiden gehoord over het idee
van het inzetten van WW-gelden voor werktijdverkorting. U hebt de Kamer daarover
nog geen brief gestuurd. Ik heb gelezen dat minister Donner hiermee wel bezig
is. U zou gezegd hebben dat u deze mogelijkheid niet ziet zitten. Misschien
kunt u even voor opheldering zorgen.Minister Bos:Die opheldering zal minister Donner zelf verschaffen.Mevrouw Kant (SP):Maar u hebt in de media gezegd dat u deze mogelijkheid niet ziet zitten.
Ik vraag u nu of u dit wel of niet ziet zitten.Minister Bos:Ik heb gezegd dat aan het inzetten van dit instrument een paar bezwaren
kleven. Ik heb die bezwaren genoemd. Ik heb de heer Donner vergelijkbare bezwaren
horen noemen. Hij heeft ook gezegd dat hij bereid is om na te gaan of er manieren
zijn om dit instrument toepasbaar en toepasselijk te maken voor de ontstane
situatie, maar dat kan hij veel beter uitleggen dan ik.Mevrouw Kant (SP):Ik heb nog een vraag, maar maak op voorhand mijn excuus als het antwoord
erop is gegeven. Dan heb ik het niet gehoord. Ik heb een vraag gesteld over
de pensioenen. Misschien gaat minister Donner die vraag ook beantwoorden.Minister Bos:Ja.Mevrouw Kant (SP):Een andere vraag betrof het in de tijd naar voren halen
van de investeringen. Daarover heb ik u wel iets horen zeggen, maar ik kon
u niet goed volgen. Is het kabinet van plan om investeringen in de tijd naar
voren te halen, bijvoorbeeld investeringen in het spoor? Is het mogelijk om
investeringen in de sociale woningbouw eerder te doen? Bent u bereid om na
te gaan welke investeringen in de tijd naar voren gehaald kunnen worden?Minister Bos:Dat wordt bekeken. Overigens moeten wij dan niet alleen letten op publieke
investeringen. Als je die in de tijd naar voren haalt, heb je, als je niet
uitkijkt, een probleem. Je moet namelijk binnen het geldende uitgavenkader
blijven. Wat minstens zo interessant is, en misschien wel interessanter, is
het in de tijd naar voren halen van private investeringen door bureaucratie
weg te nemen, vergunningsprocedures te vereenvoudigen enzovoorts. Daarbij
zou je namelijk geen problemen hebben met het bewaken van de schatkist. Beide
sporen nemen wij bij het opstellen van onze agenda in aanmerking.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Voorzitter. Wederom heb ik op een paar vragen geen antwoord gekregen.
ING heeft een lening van 10 mld. gekregen. Waarom heeft de minister niet geëist
dat 5 mld. meteen vrij zou komen voor investeringen of kredieten? Waarom heeft
de minister ABN AMRO als staatsbank niet verplicht om tegen concurrerende
tarieven kredieten te verstrekken aan ondernemers? Dat heeft hij namelijk
niet gedaan.Minister Bos:Fortis/ABN AMRO verstrekt kredieten tegen concurrerende tarieven. Als
wij het type voorwaarden hadden verbonden aan de kapitaalinjectie bij ING
die u voorstelt, dan zou dat zeer strijdig zijn geweest met onze opvatting
van de verantwoordelijkheid van de overheid op dit punt en met onze opvatting
over wat eigenlijk en oneigenlijk is. Het stellen van die voorwaarden zou
ook niet goedgekeurd zijn door de Europese Commissie.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Ik mag toch aannemen dat u deze leningen niet alleen heeft verstrekt met
het idee dat de banken boven op het geld mogen blijven zitten. Dat gebeurt
nu.Minister Bos:Dat is wel het geval. Dit kapitaal is aan banken verstrekt om hun solvabiliteitspositie
te versterken. In essentie betekent dat dat je kapitaal verschaft dat niet
meteen uitgegeven wordt. Er werd niet gezorgd voor liquiditeit, maar voor
solvabiliteit. Met het versterken van de solvabiliteit gaven wij het vertrouwenssignaal
aan de markt dat ook in barre tijden de bank niet om hoeft te waaien. Ik ben
dus bang dat de situatie anders is dan u dacht. Het kapitaal wordt in beginsel
niet uitgegeven.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Fijn, dan hebben wij solvabele banken...Minister Bos:Ik leg het graag nog een keer uit.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Ik hoef geen uitleg van u, mijnheer Bos, dank voor het aanbod, maar uw
uitleg wordt niet gewenst. Wij hebben dus solvabele banken. Uitstekend! Maar
de ondernemers kunnen bij de banken geen krediet krijgen, omdat de banken
het geld alleen maar oppotten. Daar schieten wij helemaal niets mee op. De
motor start binnenkort niet.Ik heb geen antwoord gehad op mijn vraag over de schadeclaim. Er zou u
een schadeclaim boven het hoofd hangen van Fortis België. Ook de Chinese
bank Ping An schijnt een claim aan het voorbereiden te zijn. Is dat ook zo?
Is u dat bekend?Minister Bos:Nee, dat is mij niet bekend. Wij zijn ook geen eigenaar van Fortis Holding.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Dat hoeft ook niet, maar u hebt heel kwalijke uitlatingen gedaan en die
hebben gezorgd voor waardedaling.Er is nog een vraag waarop ik geen antwoord heb gekregen. Stel dat ING
en Aegon tot 2011 geen dividend uitkeren. Wat dan?Minister Bos:Ik denk dat zij dan een groot probleem met hun kapitaalverschaffers hebben.
Om die reden acht ik het zeer onwaarschijnlijk dat dit het geval zal zijn.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Ik heb nog steeds geen enkel antwoord gekregen.De heer Tichelaar (PvdA):De minister refereerde net aan de principeafspraken van de G20. Vanmiddag
is in de Kamer gevraagd om een verslag. Neemt de minister dat mee in de brief
die hij heeft toegezegd voor het eind van de week of de volgende week, of
komt dat op een later moment?Minister Bos:Ons voornemen is om dit onderdeel te laten zijn van de brief. In de concepten
die ik heb gezien, is dat meegenomen. Ik weet niet of dit strookt met wat
de Kamer op dit punt wenst, dus als de Kamer iets anders wenst, hoor ik het
wel. Het leek ons echter in alle opzichten wel gepast.De heer Wilders (PVV):Ik wil nog een extra lans breken voor belastingverlaging voor de gewone
man. Misschien kan de minister daar nog iets over zeggen.Minister Bos:Zeker.De heer Wilders (PVV):Als het kabinet binnen alle gestelde kaders en keurig binnen alle regels
de overheidsuitgaven beperkt en minder geld zou geven aan de Vogelaarwijken,
de Antillen, de ontwikkelingshulp en noem maar op, dan schaadt dat onze economie
niet. Het kabinet kan die gelden teruggeven aan de mensen die nu zien dat
de banken en de verzekeraars wel geld krijgen. Uiteraard profiteren de mensen
daar ook van, maar als het kabinet dat geld gewoon teruggeeft aan de burger,
door de tarieven en de inkomstenbelasting te verlagen, dan helpt het die mensen
in hun portemonnee en tegelijkertijd wordt een stimulans gegeven aan de economie.Minister Bos:De vraag van de heer Wilders is mij duidelijk. Het antwoord komt in drieën.
Ten eerste is het door hem voorgestelde op grond van de begrotingsregels niet
mogelijk. Wij kunnen natuurlijk andere begrotingsregels hanteren, maar de
huidige begrotingsregels gaan uit van een scheiding tussen uitgaven en inkomsten. Wij zullen dus niet de uitgaven verlagen ten einde de
belastingen te verlagen.Ten tweede verlagen wij de belastingen voor volgend jaar al. Het resultaat
van de besluitvorming in augustus is dat er sprake is van miljarden aan lastenverlichting
ten opzichte van wat wij vorig jaar veronderstelden. In dat opzicht doen wij
dus al wat de heer Wilders vraagt.Ten derde moeten wij ons het volgende goed realiseren. Ik zeg dit ook
een beetje tegen de heer Rutte. Op enig moment kan er een noodzaak zijn om
de economie te stimuleren via de begroting. Veel economen vragen zich echter
af of belastingverlaging op dat moment het meest geschikte instrument is.
Juist in tijden van economische onzekerheid zijn de mensen geneigd om, als
zij meer geld krijgen, dat geld op te potten in plaats van uit te geven. Veel
economen vinden dat men, als men iets via de begroting wil doen, beter kan
investeren, omdat men dan zeker weet dat het geld ook uitgegeven wordt en
de economie op die manier weer op gang geholpen wordt. Er is dus op zijn minst
een risico dat afgewogen moet worden, als men de oplossing zoekt in de sfeer
van belastingverlaging. Het is niet bij voorbaat gezegd dat het stimulerend
effect van belastingverlaging, nog los van wat het kost, groter is dan het
effect van investeringen.De heer Rutte (VVD):Je moet altijd alles goed afwegen. Over dit punt verschillen economen
inderdaad van mening. Overigens verschillen zij ook van mening over de andere
instrumenten die ingezet kunnen worden om de economie te stimuleren. Het grote
voordeel van belastingverlichting is dat het ook de overheid zelf dwingt om
zeer kritisch te zijn over het eigen takenpakket. Daar openbaart zich misschien
wel een ideologisch verschil tussen ons. Ik geloof in een krachtige, compacte
staat en niet in een staat als geluksmachine die maar uitdijt, waar het kabinet
nu in feite aan bijdraagt. Het bijkomend effect van belastingverlichting is
dat het disciplinerend werkt op het takenpakket van de overheid.Minister Bos:Ik geloof in een overheid die haar verantwoordelijkheid neemt, ook in
deze moeilijke economische tijden, waarbij zij zich steeds realiseert dat
zij niet met eigen geld, maar met belastinggeld werkt en met dit geld dus
ook zeer verantwoordelijk omgaat.Minister Van der Hoeven:Mevrouw de voorzitter. De minister van Financiën heeft al aangegeven
dat de kredietcrisis, hoe je het ook wendt of keert, gevolgen zal hebben voor
de reële economie. Dat kan ook bijna niet anders. Wij zien op dit moment
inderdaad dat het CBS de economische groei voor het derde kwartaal van dit
jaar op nul geraamd heeft. Dit betekent dat wij te maken hebben met een sterk
vertragende conjunctuur. In een aantal landen om ons heen is er zelfs sprake
van krimp.In mijn contacten met bedrijven en banken wordt het voorgaande beeld onderstreept.
Wij zien een afgenomen beschikbaarheid van gelden en ook terughoudendheid
bij banken. Wij zien daarnaast dat de markt voor commercial papers opdroogt
en dat leverancierskredieten inderdaad moeilijker te verkrijgen of te verzekeren
zijn. Ook zien wij dat de winstverwachtingen worden bijgesteld. Ik wijs in
dit verband op bedrijven als KLM en DSM. Tevens zien wij dat de dalende conjunctuur
behalve in de uitzendbranche, de vervoerssector en de auto- en motorindustrie
ook zichtbaar wordt in de metaal- en de bouwsector. Je ziet dat met name aan
het feit dat de omvang van orderportefeuilles daalt. Zo liet de Metaalunie
weten dat tussen april en oktober van dit jaar 19% van de bedrijven
een afnemend orderboek had. Dit betekent dat er wel degelijk iets aan de hand
is. De afname van het producentenvertrouwen in oktober en september was sterker
dan ooit. De Kamer weet ook wat de CPB-raming van september betekende: 1,25%
groei in 2009. Dat is gewoon te rooskleurig. De OESO verwacht inmiddels een
lichte krimp van de Nederlandse economie in 2009 met 0,2%. Wij zullen
dus de verdere ontwikkelingen, alsmede de nieuwe ramingen in december moeten
afwachten.Wij hebben laten zien dat wij besluiten nemen op het moment dat het noodzakelijk
is. Wij hebben er ten eerste voor gezorgd dat de financiële sector draaiende
bleef, dan wel weer draaien ging. Ik denk dat het overnemen van Fortis en
ABN AMRO goed geweest is, net als het ondersteunen van ING, AEGON en SNS Reaal.
Daarnaast hebben wij de kredietverlening aan bedrijven ondersteund door het
verruimen van het borgstellingskrediet. Verder heeft DNB de pensioenfondsen
wat lucht gegeven door de termijn voor het indienen van herstelplannen te
verschuiven naar 1 april 2009.Momenteel is voor mij de vraag van belang hoe wij verder gaan. Het is
in ieder geval belangrijk om te beseffen dat je recessies niet kunt voorkomen.
Je moet ook niet proberen om dat te doen. Economische ups en downs zijn van
alle tijden. Waar het om gaat is hoe je ervoor staat – dat is echt niet
beroerd – en hoe je reageert. De kredietcrisis mag geen aanleiding zijn
om protectionistische maatregelen te nemen. Evenmin mag zij aanleiding zijn
om steun te geven aan slechte bedrijven. Wij hebben hierover uitvoerig met
elkaar van gedachten gewisseld tijdens de behandeling van de begroting van
Economische Zaken. Met name de heer Ten Hoopen vroeg hiernaar. Geen steun
aan slechte bedrijven dus. Het is ook niet goed om keynesiaanse bestedingsimpulsen
te gaan doen; dat is weinig effectief in een open economie als de onze. Daarenboven
is het huidige begrotingsstelsel stabiliserend.Dank voor alle suggesties die zijn ingediend. Ik denk dat een aantal zaken
zeer zeker de moeite waard is. Zoals gezegd, komen wij daar nog op terug.
Verder heb ik aangegeven dat ik op 21 oktober een werkgroep met het bedrijfsleven
zou starten. Dat is ook gebeurd; de contacten lopen. Naar drie velden gaat
specifiek de aandacht uit. Je moet allereerst kredieten kunnen blijven krijgen.
Kredieten moeten dus verstrekt blijven worden. Per 1 november is de verruiming
van de borgstellingsregeling van kracht. Je ziet dat daarvan gebruik gemaakt
wordt. Ik houd bij of dit voldoende gebeurt of dat men wellicht onvoldoende
bekend is met deze regeling. Verder wordt binnen de werkgroep gekeken of het
gekozen instrument voldoende is of dat aanvullende actie noodzakelijk is.
Behalve om het blijven verstrekken van kredieten gaat het om liquiditeit.
Er moet blijvend geïnvesteerd worden door zowel de overheid als het bedrijfsleven.De minister-president heeft al aangegeven of het mogelijk is om de investeringen
in de infrastructuur naar voren te halen. Dit betekent dat je ook te maken
kunt hebben met investeringen uit het FES. Als het goed is, gebeurt
een en ander in aanvulling op hetgeen de minister van Financiën zojuist
heeft aangegeven. Het verslag van de G20 ligt momenteel ter ondertekening
bij degene die deze top heeft bijgewoond, de heer De Jager. De brief hierover
die mede namens de minister-president geschreven is, zal spoedig, wellicht
morgen, naar de Kamer gestuurd worden.Mijn derde aandachtspunt bij de werkgroep is het onderhouden van het menselijk
kapitaal. Hierop zal de minister van Sociale Zaken nader ingaan.Mevrouw Kant (SP):Ik heb een vraag over de garantieregeling waaraan de minister al iets
gedaan heeft. Het mkb vraagt om te bezien of deze niet verder verruimd kan
worden. Voelt de minister hiervoor als dat nodig mocht zijn?Minister Van der Hoeven:Misschien was mevrouw Kant met iets anders bezig, maar ik heb zo-even
aangegeven dat in de werkgroep die is ingesteld, bezien wordt of datgene wat
wij gedaan hebben, voldoende is. De regeling is op 1 november van start
gegaan. Dit betekent dat wij praten over vijftien werkdagen. In vijftien dagen
tijd kan ik echt niet beoordelen of een en ander voldoende is. Wij moeten
eerst maar eens bezien of er gebruik van gemaakt wordt, of er voldoende gebruik
van gemaakt wordt en of er nog meer moet gebeuren. Op dit moment kan ik daar
geen antwoord op geven; ik weet het niet.Mevrouw Kant (SP):Het is dus in ieder geval geen eindig potje? U beziet of een en ander
voldoende is en...Minister Van der Hoeven:Het is wel een eindig potje.Mevrouw Kant (SP):Dat dacht ik al.Minister Van der Hoeven:Wij praten over in totaal 80 mln. extra. Hiervoor is een bepaald bedrag
nodig. Laten wij eerst eens bekijken hoe ervan wordt gebruikgemaakt. Er moet
natuurlijk van worden gebruikgemaakt door bedrijven die gezond zijn. Dit is
uitdrukkelijk aan de orde geweest, ook tijdens debatten in de Tweede Kamer.
Het heeft geen enkele zin om bedrijven die het niet goed doen of door mismanagement
of andere oorzaken in de problemen zijn geraakt, overeind te houden met een
krediet. Zo werkt het niet.Mevrouw Kant (SP):Dat zegt ook niemand, maar het mkb voorziet dat dit potje wel eens te
weinig zou kunnen zijn. Wij weten dit nog niet, maar voor de banken zijn er
miljarden beschikbaar. Ik mag toch hopen dat wij ook voor het mkb ruimhartig
zijn, als het echt noodzakelijk is. Het beroep op de regeling voor het mkb
is aan strenge criteria verbonden.Minister Van der Hoeven:Ik heb de Kamer al eerder meegedeeld, ook in een ander debat, dat wij
op dit punt de vinger aan de pols houden. Iets anders kan ik op dit moment
niet zeggen. Ik wil ook eerst eens weten in hoeverre de regeling die wij verruimd
hebben, voldoet aan de wensen.Het gaat erom dat je maatregelen neemt die op korte termijn behulpzaam
zijn, maar ook op lange termijn de concurrentiepositie versterken. Dit zijn
twee kanten van dezelfde medaille. Wij waren sterk toen de kredietcrisis ons
overviel. Laten wij er dan ook voor zorgen dat wij sterk uit de kredietcrisis
komen. Wij moeten dus met name inzetten op de zaken die onze concurrentiepositie
versterken. Daarbij hoort ook het aanpakken van administratieve lasten en
red tape.De heer Van Hijum (CDA):Misschien gaat de minister nu in op mijn vraag over het level playing
field. Ik wil nog één vraag stellen over de regeling van de
borgstelling. Is het de minister bekend dat ook vanuit het mkb de zorg klinkt
dat de toegankelijkheid van de regeling of, anders gezegd, de administratieve
last die gepaard gaat met het aanvragen van het gebruik van die regeling,
aan de nogal hoge kant is?Minister Van der Hoeven:Ik heb daar geluiden over gehoord. Op dit moment wordt nagetrokken waar
de problemen precies zitten en of dit probleem structureel is, dan wel of
het een incidenteel probleem is van een bepaald bedrijf.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Uit de geluiden die ik hoor, blijkt dat het zeker geen incidentele problemen
zijn. Ik ken de minister van Economische Zaken als een daadkrachtige vrouw.
Waarom versimpelt zij de zaak niet en zorgt zij ervoor dat gezonde ondernemingen
er sneller een beroep op kunnen doen? Waarom gaat zij niet even buurten bij
de minister van Financiën? Zij noemde net het bedrag van 70 mln. Of wat
was het bedrag precies?Minister Van der Hoeven:80 mln.Mevrouw Verdonk (Verdonk):80 mln.! Dat staat natuurlijk in geen enkele verhouding tot al die miljarden
die al in de financiële instellingen zijn geïnvesteerd.Minister Van der Hoeven:Ik geef het op een briefje: als wij de financiële sector niet hadden
gesteund, was de zaak in elkaar gedonderd en was het helemaal niet meer mogelijk
geweest om kredieten te verstrekken. Het is dus uitstekend dat je daar begint
waarom het gaat, namelijk de financiële ruggengraat van onze economie
overeind houden. Daarover bestaat verder geen misverstand. Ik heb gezegd dat
wij met de borgstellingsregeling in ieder geval het midden- en kleinbedrijf
tegemoet gaan komen. Afhankelijk van het gebruik ervan en het beroep dat erop
wordt gedaan, bekijk ik wat eventueel verder zou moeten gebeuren. Ik heb gezegd
dat er sprake kan zijn van te veel lasten of te moeilijke aanvraagprocedures.
Daar wordt naar gekeken. Ik zie ook dat de regeling niet overal bekend is.
Niet elke filiaalhouder weet dat de mogelijkheid van een borgstellingskrediet
er is, om maar eens een voorbeeld te noemen. Daar wordt aan gewerkt.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Ik heb gevraagd of de minister niet even naar de minister van Financiën
wilde gaan. Wij praten nu dus over een regeling die niet bekend is en onhandig
is in het gebruik. Dat zegt de minister net. Wat gaat zij eraan doen om ervoor
te zorgen dat ondernemers zich gewoon gesteund weten door de minister van
Economische Zaken?Minister Van der Hoeven:Ik wist niet dat mijn woorden zo verdraaid konden worden. Maar goed, dat
is dan voor rekening van mevrouw Verdonk. Ik heb aangegeven dat je met het
bedrag van 80 mln. voor een veel groter bedrag garant kunt
staan. Dan praten wij over een dik miljard. Dit heb ik ook gezegd tijdens
de begrotingsbehandeling van Economische Zaken, maar daar was mevrouw Verdonk
niet bij. Zij moet de zaken dus ook in proporties zien. Het is een garantieregeling.
Pas op het moment dat je moet gebruikmaken van de regeling, moet je betalen,
niet eerder. Je kunt dus voor een veel groter bedrag aan garanties geven.De regeling is wel degelijk bekend. Ik heb aangegeven dat wij actie ondernemen
om ervoor te zorgen dat ook degenen die niet op de hoogte zijn van de regeling,
ervan op de hoogte worden gebracht. Maar je moet er geen karikatuur van maken.
Zo ken ik mevrouw Verdonk niet.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Ik maak geen karikatuur, ik zeg alleen maar wat ik in het veld hoor van
de ondernemers. Hoeveel ondernemers hebben al gebruik gemaakt van die garantieregeling?Minister Van der Hoeven:Die garantieregeling is een bestaande regeling die gaat om ongeveer 740
mln. Daar komt 80 mln. bij. Er kan dus voor heel veel meer geld een garantie
worden afgegeven. De verruiming van de regeling is precies tien dagen in werking.
Op dit moment wordt bekeken in hoeverre er al gebruik van wordt gemaakt. Het
wil overigens nog helemaal niet zeggen dat het meteen in één
keer op is. Zo werkt het niet.Verder wil ik de Kamerleden vragen om, als zij werkelijk zo veel geluiden
krijgen van bedrijven die zij uiteraard met naam en toenaam kennen, mij te
laten weten wat er aan de hand is. Dan kan ik ingrijpen.De voorzitter:Nee, mevrouw Verdonk. Het was echt uw laatste keer.Mevrouw Verdonk (Verdonk):Nog heel even. Hoeveel aanvragen zijn er dan voor die verruimde regeling?Minister Van der Hoeven:Dat weet ik niet.De voorzitter:Dat komt wellicht in tweede termijn.Minister Van der Hoeven:De verruiming is net tien dagen oud!De voorzitter:De minister vervolgt haar betoog.Minister Van der Hoeven:Dan kom ik op de laatste vraag van de heer Van Hijum, over de internationale
context. Die komt zeker terug in de brief die naar de Kamer gaat. Een aantal
landen heeft al maatregelen genomen. In Duitsland is begin november een pakket
maatregelen vastgesteld voor 2009 en 2010. Daardoor neemt overigens ook het
begrotingstekort daar toe met zo'n 0,5% BNP. Frankrijk heeft maatregelen
genomen om bedrijven te ontlasten, bijvoorbeeld door toe te staan dat belastingen
en sociale premies later worden afgedragen. Het Verenigd Koninkrijk maakt
volgende week het "pre-budget report" bekend. Daarin zal ook een aantal maatregelen
staan. Begin november heeft Italië de hoofdlijnen gepresenteerd. Die
betreffen een garantiefonds van 650 mln. voor leningen aan het mkb, maar ook
het versneld uitvoeren van een innovatieprogramma. In België gaat het
ook om verruiming van de waarborgregeling voor het mkb, vergelijkbaar met
wat er in Nederland gebeurt. Spanje heeft een steunpakket aangekondigd. Wij
kijken natuurlijk in ieder geval of er sprake is van een level playing field.
Dat komt terug op de begrippen die ik daarnet noemde, namelijk staatssteun
en protectionisme. Van die zaken zijn wij niet gediend. Wij zullen daar in
Europees kader op toezien.De heer Van Hijum (CDA):Die laatste toevoeging is van belang. Ik heb niet gepleit voor protectionisme,
maar ik heb wel aandacht gevraagd voor het feit dat je in een oneerlijke concurrentieverhouding
kunt komen te staan op het moment dat andere landen wel met dit soort maatregelen
komen en Nederland daarvan afziet. Ik begrijp dus goed dat het kabinet op
dit punt terugkomt in een brief aan de Kamer?Minister Van der Hoeven:Jazeker.Mevrouw Kant (SP):Ik heb toch nog een vraag. In eerste termijn noemde ik de problemen met
kredietverzekeringen. Atradius, een bedrijf dat doet in kredietverzekeringen
voor bedrijven, heeft dit weekeinde de noodklok geluid, omdat het denkt dat
het zo'n 20.000 bedrijven niet meer wil verzekeren. Die zouden op een zwarte
lijst staan. Kent de minister dit probleem?Minister Van der Hoeven:Jazeker.Mevrouw Kant (SP):Is de minister bereid om onderzoek te doen? Het probleem is namelijk vrij
ernstig.Minister Van der Hoeven:Op dit moment wordt gekeken wat er precies aan de hand is.Mevrouw Kant (SP):Er wordt gekeken wat er aan de hand is?Minister Van der Hoeven:Ja.Mevrouw Kant (SP):Vindt de minister het probleem ook ernstig?Minister Van der Hoeven:In de brief waar mevrouw Kant naar verwijst, worden geen concrete getallen
genoemd. Normaal gesproken wordt 85% van de aanvragen voor limieten
gehonoreerd. Met de maatregelen, die overigens pas eind november doorgevoerd
worden – er is dus nog tijd om lopende zaken af te ronden – zal
dat percentage naar 78 zakken. Natuurlijk handelt Atradius autonoom, net zoals
andere kredietverzekeraars in Nederland en het buitenland autonoom handelen.
Het gaat hier om een inschatting van de risico's op de bedrijven. Dat heeft
weer te maken met de limieten die al dan niet gehonoreerd worden.Mevrouw Kant (SP):Maar het is toch een ernstig signaal als zo'n verzekeraar zegt dat er
een groeiend probleem is, als zo'n verzekeraar zegt dat hij een groeiend aantal
bedrijven niet meer deze verzekering zal geven? Dan is er dus iets aan de
hand met de bedrijven die er gebruik van moeten maken. Ik hoef niet nu direct
een antwoord, maar ik wil het kabinet wel vragen het grondig te onderzoeken.
Ik begrijp dat de minister daar nu me bezig is.Minister Van der Hoeven:Zeker.Mevrouw Kant (SP):Ik vraag haar de Kamer te informeren over de uitkomst en de consequenties.Minister Van der Hoeven:Wij zullen de Kamer informeren over de resultaten van het onderzoek.Mevrouw Kant (SP):Maar als het nodig is, moet zij ook gelijk de maatregelen daarbij aankondigen.Minister Van der Hoeven:Misschien. Dat is de vraag.De heer Wilders (PVV):Ook de huizenmarkt ontvangt klappen. Volgens mij heeft de minister eerder
gezinspeeld op een voorstel om de "verhuisboete", zo noemen mensen de overdrachtsbelasting,
te halveren. Volgens mij hebt u er een keer op gezinspeeld dat die van 6%
naar 3% kan gaan. Is dat zo? En als dat zo is, hoe staat het daarmee?Minister Van der Hoeven:Ik heb gereageerd op een voorstel van iemand anders. Ik heb gezegd dat
het best zou kunnen zijn dat je op die manier goedkoper een huis kunt kopen,
omdat je dat bedrag dan niet in je hypotheek hoeft mee te nemen, maar dat
het wel ongelooflijk veel geld kost.De heer Wilders (PVV):Was het een luchtballon van iemand anders, waarvan u zegt: daar hebben
wij het geld niet voor? Of ligt het serieus op tafel in een van de plannen
waar wellicht volgende week in de brief van het kabinet wat meer helderheid
over komt?Minister Van der Hoeven:Het was een opmerking van iemand anders waarop ik heb gereageerd. Wij
komen er zeker op terug. Beter gezegd, u leest volgende week in onze brief
welke elementen wij voorstellen. Vervolgens is het aan de Kamer of zij daarmee
akkoord gaat.De heer Wilders (PVV):Weet u waarom dat erg belangrijk is? De PVV-fractie heeft in de aanloop
naar dit debat contact gehad met enkele hypotheekverstrekkers. Meerdere van
hen hadden uw opmerking tot zich genomen en hebben gezegd dat zij merken dat
veel mensen wachten met het afsluiten van een hypotheek, omdat zij anticiperen
op een verlaging, een halvering van die verhuisboete. Het zou een goede en
belangrijke zaak zijn als u dat zo snel mogelijk aan de Kamer kunt meedelen,
zodat mensen weten waar zij aan toe zijn.Minister Van der Hoeven:Dat is mij te gemakkelijk. Als elk commentaar van een politicus of een
minister wordt gebruikt om daar allerlei zaken uit af te leiden, dan zijn
wij nog wel een uurtje bezig. Ik heb gezegd dat het een interessante opmerking
is en dat het waarschijnlijk ertoe leidt dat je minder geld hoeft te verhypothekeren,
maar dat het ongelooflijk veel geld kost. Meer heb ik niet gezegd.De heer Wilders (PVV):De toezegging is dus dat u volgende week in die brief ook nader ingaat
op dit expliciete punt?Minister Van der Hoeven:Nee, dat is de toezegging niet. De toezegging is dat wij in de brief van
volgende week uiteenzetten welke voorstellen wij aan de Kamer gaan voorleggen.
Dat is de toezegging zoals die is gedaan door mijn collega van Financiën
en die herhaal ik hierbij.De heer Wilders (PVV):Ik mag toch wel aan u vragen of u dan bereid bent om op dit punt in te
gaan in die brief? Ik vraag u om daarop in te gaan.Minister Van der Hoeven:U mag dat zeker vragen en ik geef u als antwoord dat u de brief nog even
moet afwachten.Minister Donner:Voorzitter. Het meeste is al gezegd, dus ik kan het kort houden. Dank
voor de ideeën die zijn aangedragen. Die zullen wij, voor zover dat nodig
is, meenemen.Zoals gezegd, en dat is geen zaak waar wij licht over denken, beginnen
de gevolgen van de financiële crisis nu ook de reële economie te
raken. Terecht is er al op gewezen dat dit niet betekent dat de economie stilstaat.
Wij zullen het moeilijk krijgen, maar wij maken het moeilijker door elkaar
nodeloos de put in te praten. Veel zal juist afhangen van het vertrouwen dat
mensen hebben in de mogelijkheden om er goed doorheen te komen en er goed
uit te komen.Tegelijkertijd, bij het geheel, gaan verschillende ontwikkelingen door.
Het arbeidstekort is een trend waar wij mee te maken hebben en die los van
de huidige ontwikkelingen doorgaat. Daarom is het bevriezen van de werkgelegenheid
geen oplossing. Dat zorgt er alleen maar voor dat bedrijven afgeschermd worden
en dat, tegen de tijd dat de afscherming wordt opgeheven, de ontwikkelingen
zijn verdergegaan en de bedrijven er slechter voorstaan dan voor die tijd.Essentieel is in de eerste plaats, en dat is ook in de verschillende interventies
aangegeven, dat wij ervoor zorgen dat het economische bestel door blijft functioneren.
In de tweede plaats mogen economische activiteiten niet nodeloos beperkt worden
door oneigenlijke factoren. Daar is het beleid op gericht. In de derde plaats
moeten de onvermijdelijke aanpassingen ook plaats kunnen vinden zonder nodeloos
verlies van kennis, werk en kapitaal.Verwijten dat het kabinet op dit moment de crisis niet zou beheren of
dat het onvoldoende zou doen, zijn onjuist. Alleen al op het terrein van de
pensioenen heb ik beslissingen genomen om te voorkomen dat nodeloos en overhaast
stappen gezet worden. Dat is een van de redenen, hoewel ik het nog aan het
kabinet moet voorstellen, waarom ik inderdaad overweeg om op dit moment geen
beslissing te nemen over het vrije verkeer van Bulgaren en Roemenen. Op een
aantal punten moeten wij eerst de ontwikkelingen afwachten. Het feit dat de
economie in moeilijkheden is, betekent niet dat wij onmiddellijk allerlei
maatregelen moeten nemen zonder dat duidelijk is welke problemen je waar oplost.
Dat is hetzelfde als dat je een bosbrand nadert en je alvast maar gaat spuiten
om, wanneer de brand bij je is, te moeten constateren dat het water op is
en je op de verkeerde plaats gespoten hebt.Mevrouw Kant (SP):U weet toch wel dat bij een bosbrand bepaalde gebieden juist nat moeten
worden gehouden om te voorkomen dat de brand zich uitbreidt? Ik vind de vergelijking
niet zo gelukkig.Minister Donner:Dat klopt, maar als de wind draait, heb je de verkeerde plaats nat gehouden!De voorzitter:Zullen wij het bij de financiële crisis houden!Mevrouw Kant (SP):Zeker, maar wij weten allemaal naar welke kant de economische wind op
dit moment waait.De heer Donner:Dit brengt mij op de situatie op de arbeidsmarkt en de koopkracht. De
minister van Financiën heeft er al op gewezen dat het beleid zoals besproken
mogelijk een andere kant opgaat, namelijk dat bij een dalende inflatie de
koopkracht er wellicht sterker uitkomt dan eerder werd verwacht. Dat wijst
erop dat wij in een merkwaardige situatie zitten.Er wordt veel gesproken over de effecten op het terrein van de werkgelegenheid.
Tegelijkertijd moet je constateren dat de vraag nog groot is. In de FME-sectoren
vrezen bedrijven enerzijds dat zij vanwege gebrek aan omzet deskundig personeel
moeten afstoten, terwijl er anderzijds elders in dezelfde bedrijfstak nog
ongeveer 13.000 vacatures zijn. Dat is de ambivalente situatie waarmee wij
op dit moment geconfronteerd worden. Zij maakt dat je niet maar maatregelen
kunt nemen om de maatregelen.Door velen is gewezen op de mogelijkheid van werktijdverkorting. Ik heb
vorige week in het kader van de FME aangegeven dat het kabinet beziet of en,
zo ja, op welke wijze daarvan gebruik kan worden gemaakt. De Kamer kan ervan
verzekerd zijn dat daarop in de brief zal worden ingegaan. Er is door verschillende
partijen duidelijk aan de orde gesteld dat het daarbij niet kan gaan om het
bevriezen van de huidige werkgelegenheid. Ik deel dat oordeel en ik heb dat
vorige week ook zo uitgesproken. Het zou slecht zijn om te proberen om op
dit moment een situatie te conserveren waarvan je niet weet hoe lang zij zal
duren en wanneer zij verandert. Eén ding is zeker, namelijk dat het
ook vanwege de onderliggende veranderingen geen kwestie is van als wij de
zaak nu houden zoals deze is, wij na verloop van tijd weer op hetzelfde punt
kunnen verdergaan, de andere kant uit. Dat zal niet het geval zijn. Wij zullen
daar dan ook rekening mee moeten houden.Ik heb om die reden aangegeven dat waar wij eventueel de werktijdverkorting
kunnen overwegen er, mede onder druk van beslissingen die genomen worden ook
buiten ons land, een soort file-effect in de economie aan het ontstaan is.
Bedrijven gebruiken nu vooral voorraden op. Daardoor kunnen nu overhaast beslissingen
worden genomen over productievermogen, over kennis in het bedrijf, die je
over een paar maanden betreurt. Zoals gezegd, kan deze situatie niet een jaar
of langer voortduren.Ik stel vast dat er op dit moment door bedrijven tal van maatregelen worden
genomen om op te treden. In alle gevallen is het ook primair aan bedrijven
om dat te doen. Er wordt bijvoorbeeld arbeidstijdverkorting toegepast met
wederzijdse instemming zonder inlevering van loon, maar met het later inhalen
van adv-uren. In sommige gevallen is sprake van arbeidstijdverkorting met
inlevering van loon. Er worden afspraken over verlofregelingen en over collectieve
blokdagen gemaakt. Ook zijn er afspraken gemaakt over scholing. Kortom, er
zijn tal van maatregelen die genomen kunnen worden. Niet alleen door de bedrijven,
maar ook binnen de sectoren. Er is al gewezen op het feit dat dit ook bij
de loononderhandelingen een rol zal gaan spelen. De heer Rutte had het over
een matiging op dat punt. Hij wilde een deal sluiten met de sociale partners.
Die deal is de deal die begin oktober gesloten is. Er is niet over een looneis
gesproken, maar over een maximumlooneis. Zoals men weet, zullen sommige bonden
zelfs tot december wachten met het vaststellen van hun looneis, in het licht
van de verdergaande economische ontwikkelingen. Ik verwacht dat men in verband
daarmee eerder nog verder zal matigen dan de looneis te verhogen. Andere onderwerpen
die de heer Rutte noemde, zoals scholing, komen daarin al aan de orde. Het
bijzondere is dat men, voordat de huidige fase in de kredietcrisis uitbarstte,
afspraken heeft kunnen maken die nu juist op dat punt een zekere rust hebben
gebracht.Mevrouw Kant (SP):Ik wil even terug naar alle mogelijke maatregelen die genomen worden.
Ik heb gehoord dat er een verlengde kerstvakantie bij een aantal bedrijven
afgekondigd is. Als de situatie niet zo ernstig was, zouden mensen er misschien
nog blij mee zijn. Minder leuk is het natuurlijk als je na een verlengde kerstvakantie
niet weet of je baan er volgend jaar nog is. Ik wil echter terug naar het
plan over de werktijdverkorting. De minister wil kijken of de regeling uitgebreid
kan worden, als de oorzaak ligt in de kredietcrisis. Daarvoor zijn wel criteria
te bedenken. Hoe kijkt de minister daartegenaan? Hoe denkt hij dat in te kunnen
vullen? Kunnen bedrijven inderdaad een beroep doen op de calamiteitenregeling,
als er een directe relatie met de kredietcrisis is? Blijft het zo dat mensen
hun WW opgesoupeerd hebben? Kunnen tijdelijke werkkrachten er eventueel ook
onder vallen?Minister Donner:Dit is een punt van overweging binnen het kabinet. Het gaat er niet primair
om hoe ik dit zou willen invullen. Het kabinet spreekt over dit punt. Ik heb
vorige week duidelijk gemaakt welke factoren hierbij een rol spelen, maar
ik kan op dit moment niet concreet zeggen wat de invulling zal zijn. Daarvoor
zult u de brief moeten afwachten.Mevrouw Kant (SP):Ik vind dat toch wel teleurstellend. Ik begrijp dat u met anderen aan
het onderhandelen bent, maar ik wil weten waar het kabinet staat. Wij zijn
hier in de Tweede Kamer; dit is de volksvertegenwoordiging. Ik heb u gezegd
wat onze ideeën hierover zijn. Mijn vraag is concreet: hebben mensen
bij die regeling hun WW opgesoupeerd? Dat maakt nogal wat uit voor mensen
en bedrijven, als zij deze beslissing te nemen. Mijn andere vraag is of de
minister bereid is te kijken of tijdelijke arbeidscontracten er ook onder
kunnen vallen.Minister Donner:Het is precies zoals u het vraagt: waar staat het kabinet? Ik zeg u dat
het kabinet bezig is zijn positie te bepalen. Daarop kan ik niet vooruitlopen.
Vorige week heb ik gezegd dat er op dit moment – anders dan u denkt –
geen regeling bestaat voor werktijdverkorting. Er is een bepaling over werktijdverkorting
die het de minister van Sociale Zaken mogelijk maakt om haar toe te staan.
Het gevolg daarvan is dat men gebruik zal moeten maken van de WW-regeling.
Die is op dit moment derhalve van toepassing.De voorzitter:Ik geef het woord aan de heer Rutte.Mevrouw Kant (SP):Ik wil nog iets zeggen over de procedure. Er ontstaat nu wat mist; ik
begrijp dat de minister er nog met het kabinet over spreekt. De minister is
echter ook in gesprek met werkgevers en werknemers. Ik zou het prettig vinden
om het kabinetsstandpunt te horen, voordat hij de onderhandelingen afrondt.De voorzitter:De minister heeft nu tot twee keer toe een gelijkluidend antwoord gegeven.Mevrouw Kant (SP):Wij krijgen een brief van het kabinet na de onderhandelingen. Ik vraag
echter een brief van het kabinet met het kabinetsstandpunt waarmee het de
onderhandelingen ingaat.Minister Donner:Het kabinet neemt een kabinetsbesluit in deze. Natuurlijk is er voortdurend
overleg met verschillende partners. Er is echter geen sprake van onderhandelingen
over deze zaak. Het gaat in dit geval om besluiten die bij uitstek een aangelegenheid
van het kabinet zijn, omdat zij ook de overheidsmiddelen betreffen. Ik heb
u uitgelegd wat de procedure is. Er vindt ook overleg plaats met de sociale
partners. Dat overleg heeft ook al plaatsgevonden.De voorzitter:Ik geef het woord aan de heer Rutte. Ik zie dat de heer Rutte elegant
is. Gaat uw gang, mevrouw Halsema.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Wanneer ligt dat kabinetsbesluit bij de Kamer? Als ik u goed begrijp,
wacht u eerst de onderhandelingen af en neemt u daarna het kabinetsbesluit.
Dat is volgens mij de volgorde die u in gedachten hebt.Minister Donner:Zoals de minister van Financiën heeft aangegeven, zal het kabinet
in de brief aan de Kamer zonder meer duidelijk maken wat het kabinetsstandpunt
is.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Er ontstaat onduidelijkheid wanneer die brief er is en welke brief het
is, want ik ben nu in de veronderstelling dat er twee komen.Minister Donner:De minister van Financiën heeft aangegeven dat het kabinet ernaar
streeft de brief deze week of begin volgende week bij de Kamer te hebben.De heer Rutte (VVD):Over de werktijdverkorting hoor ik de minister tot mijn genoegen allerlei
kanttekeningen maken. Mag ik hem in het bijzonder in de aandacht aanbevelen
dat in een overspannen arbeidsmarkt het te snel toepassen van zo'n instrument
kan betekenen dat bedrijven die mensen nodig hebben niet aan mensen kunnen
komen die misschien wel beschikbaar komen doordat andere bedrijven mensen
kunnen verliezen? Ik vraag hem dit punt te betrekken bij zijn terughoudende
opstelling, die ik toejuich, tegenover dit instrument.Mijn volgende punt betreft de onderhandelingen, wat die dan ook precies
mogen zijn. Uw gesprek met de sociale partners zou deze week zijn, maar vindt
nu volgende week plaats. Ik heb er aandacht voor gevraagd dat er nog zo'n
700 mln. zit in de O&O-fondsen. Cruciaal lijkt nu te zijn dat er aan scholing
wordt gedaan. Als er niet wordt onderhandeld, maar toch met elkaar wordt gesproken,
zou ik mij kunnen voorstellen dat de besteding van die O&O-fondsen onderdeel
van die gesprekken is. Deze fondsen zijn van werkgevers en werknemers, maar
misschien kunt u hen ertoe verleiden om die wel degelijk ook aan dat doel
te besteden.Minister Donner:Ik moet u verwijzen naar de afspraken die zijn gemaakt tijdens het Najaarsoverleg,
waarin dit punt uitdrukkelijk aan de orde is gekomen en waarin partijen uitdrukkelijk
hebben vastgesteld dat zij er op dit moment over praten.De heer Rutte (VVD):Ik heb die afspraak precies bezien. De vraag hoe wij die fondsen kunnen
inzetten was een taai thema in de tijd dat ik op uw departement werkte en
ook ver daarvoor al. Maar nu de economie zo snel verslechtert, lijkt het mij
des te urgenter dat die fondsen opengaan wanneer mensen mogelijk tijdelijk
aan de kant worden gezet. Ik vraag u te bespoedigen dat ook werkgevers en
werknemers daarop inzetten.Minister Donner:Dat hebben werkgevers en werknemers al toegezegd. Even los van de vraag
van werktijdverkorting, is dat in deze fase urgent. In die zin is dit meer
zoals een haan die kraait als de zon opgaat: de zon is al opgegaan.De heer Rutte (VVD):Ik heb dat verslag gelezen. Het zijn intenties. Het verslag is uit oktober,
uit een periode dat de heer Bos nog niet tot zijn voorspelling was gekomen
dat wij volgend jaar mogelijk zelfs naar een krimp gaan. De situatie is dus
veranderd. Het enige wat ik u vraag is om werkgevers en werknemers er nogmaals
op te wijzen dat die potten er zijn, dat die afspraken uit oktober er liggen
en dat ze ook waargemaakt moeten worden.Minister Donner:Nogmaals, ik hoef dat niet te herhalen tegen partijen, omdat zij zich
daarvan bewust zijn en op dit moment erover praten.De heer Van Hijum (CDA):De CDA-fractie deelt de voorzichtige insteek die de minister kiest tegenover
de werktijdverkorting. Ik vraag de minister om nog in te gaan op de suggestie
die een aantal collega's en ik hebben gedaan om de nadruk veel meer te leggen
op het van werk naar werk begeleiden van werknemers die met ontslag worden
bedreigd dan wel ontslagen zijn en op de rol die regionale mobiliteitscentra
daarbij kunnen spelen. Acht de minister het in dit licht wenselijk om de afspraken
die zijn gemaakt over de locaties werk en inkomen, die als het ware een soort
bovenlokale status hebben – het zijn er ongeveer 30 – versneld
op te waarderen tot regionaal mobiliteitscentrum? Welke stappen gaat de minister
in dat opzicht zetten?Minister Donner:Dat punt heeft inderdaad de aandacht. Wij zullen er in de brief op ingaan.
Ik ben met u van mening dat de kwestie is hoe wij in deze fase de bemiddeling
in de arbeidsmarkt verbeteren, mede vanwege de erkenning van het gegeven dat
aan de ene kant sprake is van overtolligheid en aan de andere kant nog steeds
sprake is van tekorten. Maar houd mij ten goede: het zou vreemd zijn als wij
op dit punt verder zouden praten en op de andere punten niet. Het kabinet
wil deze punten in onderlinge samenhang aan de orde stellen in de brief. Ik
zal aangeven wat het kabinet doet.De voorzitter:Dank u wel. Dan zijn wij nu gekomen aan het eind... Of niet? Ik dacht
dat u klaar was, sorry.Minister Donner:Dank u. Als u mij ontslaat van de verdere beantwoording, vind ik het best.De voorzitter:Nee nee, de leden hebben recht op een antwoord.Minister Donner:Er was alleen nog het punt waarnaar mevrouw Kant een- en andermaal heeft
gevraagd, te weten de pensioenfondsen. Onderdeel van de besluiten die de laatste
tijd genomen zijn, is inderdaad dat DNB, na overleg met de minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid, heeft aangegeven gebruik te maken van de mogelijkheid
om nu niet te staan op de handhaving van de periode, mede om nu niet onder
invloed van de kapitaalstand en de rentestand beslissingen te hoeven nemen
over het beleid omtrent aanvullende premies. DNB doet dat ook naar aanleiding
van de oproep van de sociale partners tijdens het najaarsoverleg, om geen
overhaaste beslissingen te nemen over de indexering. De minister van Financiën
heeft er al op gewezen dat de beslissingen die in oktober genomen zijn over
de koopkracht en die hier besproken zijn, gevoegd bij de ontwikkeling van
de inflatie, inhouden dat het niet zo is dat er op dat punt een negatieve
ontwikkeling zichtbaar is. Daarbij zijn over het verhogen van de AOW al beslissingen
genomen die toen besproken zijn. Die beslissingen zullen ingaan per 2009.
Op alle terreinen probeert het kabinet dus a tempo beslissingen te nemen.
Mevrouw Kant suggereert de mogelijkheid van leningen aan pensioenfondsen en
dat is nu net niet aan de orde, omdat de pensioenfondsen niet geconfronteerd
worden met een liquiditeitsprobleem, maar met een solvabiliteitsprobleem.
Het geven van leningen op dit moment zal de problematiek op termijn alleen
maar groter maken, omdat daar de rente bijkomt. Derhalve is er op dit moment
geen directe aanleiding en als die er wel was, zou de remedie die mevrouw
Kant voorstelt het probleem erger maken.Mevrouw Kant (SP):Dat lijkt mij nog maar de vraag, maar het herstelfonds is slechts één
element. Het gaat er ook om, of de pensioenfondsen wel voldoen aan de normen
voor de buffers, om volgens de regels volgend jaar te mogen indexeren. Dat
is een deel van het probleem en dan is nog de vraag of zij genoeg financiën
hebben om dat te doen. Is de minister bereid om te kijken of de pensioenfondsen
de regels, die vrij strikt zijn, volgend jaar tijdelijk mogen loslaten, als
een soort overbrugging, en met soepele regels mogen beslissen of zij de pensioenen
wel of niet indexeren? Zij zouden de zaak dan later, via dat herstel weer
op orde kunnen krijgen.Minister Donner:Dat is in deze fase bij uitstek een beslissing die genomen wordt door
DNB, als toezichthouder met betrekking tot de naleving van de verschillende
bufferregels. DNB heeft aangegeven dat die regels tot 1 april niet aan
de orde zijn. Per 1 april zal opnieuw bezien worden welke beslissingen
nodig zijn. DNB zal echter zonder meer bij de verschillende pensioenfondsen
individueel moeten volgen wat de ontwikkeling is. Die ontwikkeling is namelijk
niet bij alle pensioenfondsen gelijk.De voorzitter:Tot slot.Mevrouw Kant (SP):Er wordt een beetje een mist opgeworpen. De regels zijn er. Is de minister
bereid om te kijken of de regels versoepeld kunnen worden, omdat wij met een
tijdelijke situatie te maken hebben, waarin de pensioenfondsen in de problemen
zijn gekomen? Zij zijn echt wel weer in staat om die op te lossen, maar zij
moeten niet door regels gehinderd worden om hun pensioenen te indexeren.Minister Donner:Dat is de beslissing die de afzonderlijke pensioenfondsen nemen, in het
licht van hun situatie. Bij de koopkrachtdiscussies die wij hebben gehad is
er al van uitgegaan dat er volgend jaar niet volledig zal worden geïndexeerd.
Desondanks kwam de koopkracht in de plus.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik vraag mij af waarom de fotografen hier allemaal zo lang staan. Volgens
mij zijn alle mogelijke foto's nu wel genomen! Na de schorsing beginnen wij
met de VROM-begroting. Ik heb begrepen dat daarover overleg is geweest met
de diensten.De vergadering wordt van 20.50 uur tot 21.00 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20082009-2094-2117.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl