Behandeling van het wetsvoorstel Gemeentelijke herindeling in de provincie Drenthe (25046)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1996-1997, pag. 1540-1551

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

01-07-1997

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

nr. 33, pagina 1540-1551

17-06-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25046Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 17 juni 1997)Pagina 1566-1567
Lijst van besluiten (dinsdag 17 juni 1997)Pagina 1565-1566
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Gemeentelijke herindeling in de provincie Drenthe (25046)Pagina 1553-1565
Presentie en opening (dinsdag 17 juni 1997)Pagina 1539-1540
Behandeling van het wetsvoorstel Gemeentelijke herindeling in de provincie Drenthe (25046)Pagina 1540-1551
Stemming over een drietal wetsvoorstellen: - Regels inzake de verstrekking van subsidies door de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (Kaderwet SZW-subsidies) (25241); - Wijziging van de Wet op de omzetbelasting 1968 (levering van bouwkavels) (23638); - Wijziging van de Wet op de omzetbelasting 1968 (levering van bouwkavels en van gebouwen) (24703).Pagina 1540-1540
Stemming over het wetsvoorstel Bepalingen in verband met het uitvoeren van baggerwerken en het storten van baggerspecie voor de verruiming en het onderhoud van de vaarweg in de Westerschelde door het Vlaams Gewest (Vergunningwet Westerschelde) (25187)Pagina 1540-1540
Behandeling van het wetsvoorstel Regeling van het overleg over de integratie van minderheden (Wet overleg minderhedenbeleid) (24835)Pagina 1551-1553

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 65 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Gemeentelijke
herindeling in de provincie Drenthe (25046).De beraadslaging wordt geopend.De heer Boorsma (CDA):Mijnheer de voorzitter! Drenthe heeft lang een bijzondere positie ingenomen.
Ik doel daarmee natuurlijk vooral op de tijd van het ontstaan van onze republiek.
Ook in het heden heeft Drenthe een bijzondere plaats in onze aandacht. Het
is een prachtige provincie waar het goed wonen en werken is, gekenmerkt door
landelijke gebieden met verder kleinschalige kernen en enkele economisch krachtige
groeigemeenten. Maar niet alles is koek en ei. Er zijn duidelijk problemen
geconstateerd door de commissie-Schampers, de provincie zelf en de regering.
Ik kom daar straks op terug. Namens de CDA-fractie zal ik vooral ingaan op
de herverdelingsvoorstellen welke zijn gedaan. Ik maak eerst een enkele opmerking
over twee zaken welke eerder bij de schriftelijke voorbereiding en mondelinge
behandeling in de Tweede Kamer aan de orde zijn gesteld.Dat betreft in de eerste plaats de behandeling van enkele grensproblemen,
met name aan de grens met Groningen. Het valt op dat daar de problemen vooral
worden gesignaleerd en niet aan de grens met Friesland. Is dat toeval? Wat
ons betreft is de regering daarmee bevredigend omgegaan, zoals wij in de schriftelijke
voorbereiding hebben laten weten. Kan de staatssecretaris nog nieuwe mededelingen
doen over deze materie?In de tweede plaats zijn wij niet ingegaan op het plan van de Tweede Kamer
om een eventuele samenvoeging van Drenthe en Groningen te bestuderen. Waarom
of waartoe zou dat wenselijk zijn? Is de enige drijfveer het uiterst zachte
argument dat in Europa de regio's in Nederland te klein zijn? Waarom heeft
men niet gevraagd om een samenvoeging van Drenthe met Friesland, waar vanuit
de historie ook wat voor te zeggen valt, of voor een samenvoeging van Overijssel
met Drenthe? Begrijp mij goed, wij bepleiten dat niet. Laat Drenthe de zelfstandige
provincie blijven welke het al lang is. De drie noordelijke provincies vinden
elkaar wel als zij samen sterker kunnen staan ten opzichte van de Nederlandse
regering of ten opzichte van een Duitse buur of Europa.Ik kom bij de herindeling. Eerst moet het hoge woord er maar uit. Naar
onze maatschappelijke voorkeur gaat het voorstel te ver. Het CDA bepleit bepaald
niet dat gemeenten klein moeten zijn of blijven. Er is op de landkaart ruimte
voor grote plaatsen als Amsterdam of Arnhem, maar ook voor kleine plaatsen
als Bergen of Borger. Plaatsen hoeven niet zo nodig zo groot te zijn dat er
fulltime wethouders kunnen worden aangesteld. De behoefte daaraan wordt immers
onder andere bepaald door de ontwikkeling in de plaats zelf en door de taken
welke worden gesteld vanuit de bestuurlijke of economische sfeer. Het CDA
kiest niet voor grootschaligheid en ook niet voor kleinschaligheid, maar voor
de menselijke maat. Natuurlijk is dat begrip niet precies te operationaliseren,
maar die operationalisatie kan vanuit het negatieve. Als een bestuurder een
bestaande gemeente wil opheffen, rust – in dit geval – op haar
de bewijslast. Maak maar aannemelijk dat verandering nodig is. Dat kan worden
beredeneerd vanuit argumenten die de gemeente zelf raken of een buurgemeente.
De voorgestelde herindeling gaat te ver. Een reductie van 33 naar 12 is wel
erg drastisch. Dat er in deze provincie, met haar uitgestrekte plattelandsgebieden,
plaatsen worden gecreëerd als Coevorden, met bijna 35.000 inwoners, 300
kilometer oppervlak en 21 woonkernen, dát gaat ons te ver. Dat er een
amendement van CDA en VVD voor nodig was om de gemeente De Wolden te vestigen,
die dan toch nog ruim 23.000 inwoners heeft met 227 vierkante kilometer grond
en 16 woonkernen, bewijst hoezeer het denken is gericht op grootschaligheid.
Voor de CDA-fractie hoefden Borger en Odoorn niet samen te gaan. Per stuk
lijken ze sterk genoeg. Ook hoefden Beilen en Smilde niet samen te gaan.Vanuit andere beleidsterreinen komen de reacties op dat grootschalige
denken. Het voortgezette onderwijs geeft wellicht de meest schrijnende voorbeelden
van de negatieve gevolgen van schaalvergroting. Die voorbeelden laten zien
hoe scholieren en leraren vervreemden van hun organisatie. Die menselijke
maat legt dus de bewijslast bij de bestuurder die het anders wil. Dat is dan
ook steeds onze lijn geweest. Maak maar duidelijk dat er knelpunten zijn en
dat die knelpunten worden opgelost door de voorstellen.De argumenten welke zijn aangedragen, zijn in onze ogen veelal zwak. Bij
de behandeling van de herindeling van Noord-Brabant hebben wij nogal scherp
de argumentatie aangevallen. Dat zou ik weer kunnen doen, maar de meerwaarde
daarvan is beperkt en er is nog een andere reden om dat niet te doen, waarop
ik straks terugkom. De argumenten waren net als in de Brabant-voorstellen
zo willekeurig. De ene keer werd gesteld dat er een krachtige gemeente ontstaat
met een agrarische en industriële functie, de andere keer dat er een
krachtige agrarische gemeente ontstaat. Kennelijk doet het er dus niet toe
of het nu wel of niet de combinatie is. Het toppunt van vernieuwing op het
punt van argumentatie was deze keer het argument van het kaartbeeld. De staatssecretaris
houdt kennelijk van overzichtelijke toestanden. Ik raad haar aan om van de
zomer eens met vakantie naar Utah te gaan, want dan kan zij haar hart ophalen
in de "four corners", waar vier staten van de VS aan elkaar raken. Dat is
nog eens een overzichtelijk kaartbeeld.Het is ons natuurlijk niet ontgaan dat de staatssecretaris kan verwijzen
naar het feit dat de voorstellen zijn gekomen vanuit de provincie zelf. Dat
de staatssecretaris vervolgens doet alsof zij op afstand wil sturen, is natuurlijk
niet geheel eerlijk. Vanuit het gedachtegoed van het kabinet gaan effecten
uit die in de belastingliteratuur "announcement"-effecten worden genoemd.
Men heeft dus gewerkt naar plaatsen die gaan in de richting van fulltime wethouders,
in de richting van flinke opschaling en wat Emmen betreft naar een omvang
van meer dan 100.000 inwoners, om ook Drenthe vertegenwoordigd te laten zijn
in de 100.000+-club.De staatssecretaris merkt op dat de provincie als een van de uitgangspunten
heeft gehanteerd dat er fulltime wethouders nodig zijn en dat de regering
dat uitgangspunt heeft gerespecteerd. Ja, dat haal je de koekoek. Wat zou
de staatssecretaris hebben gedaan als de provincie dat niet had gedaan en
veel terughoudender was geweest? Dan zou zij toch voorstellen hebben gedaan
die flink zouden afwijken? Ook vanuit gemeenten zelf zijn voorstellen gedaan
om samen verder te gaan met andere buurgemeenten, vanuit de positieve gedachte
van versterking van het lokale bestuur – en die erkennen wij –
maar ook gevoed door vrees: wij kunnen beter de andere voorstellen een slag
voor zijn door zelf voor te stellen met wie wij willen fuseren, anders worden
wij wellicht ingedeeld bij ... en dan vulde men Assen in of Hoogeveen of een
andere HEMA-gemeente.In dit verband wil ik nog de aandacht vragen voor een vraag naar de reacties
van de gemeenteraden. De betreffende reacties zijn weergegeven als bijlage
bij de memorie van antwoord. Helemaal zinvol zijn de gegeven reacties niet
omdat zij niet weergeven hoe er is gedacht, welke verschillen er waren in
de gemeenteraden en met welke grote of kleine verschillen is voor- of tegengestemd.
Maar goed.Wij hebben via het voorbeeld van De Kiel laten zien dat de herverdeling
ertoe leidt dat de geografische afstand van de burger tot het stadhuis gemiddeld
zal toenemen. De staatssecretaris heeft gelijk: dat is een probleem dat zich
niet dagelijks voordoet. De gemiddelde burger hoeft slechts een enkele keer
op het stadhuis te zijn. En het is waar, met behulp van dependances en dergelijke
kan de gemeente de afstand voor de burgers verkleinen en er zijn andere middelen
om de communicatie te verbeteren. Is al eens onderzocht wat de invloed van
herverdeling is op de actieve belangstelling van de plaatselijke politiek
door bijvoorbeeld het bijwonen van de raadsvergaderingen? Ligt het niet voor
de hand dat enige tijd na de herverdeling het aantal mensen op de openbare
tribune zal dalen? Men kan domweg niet meer op de fiets naar het stadhuis.
Is dat al eens onderzocht?De staatssecretaris zal het met ons eens zijn, dat het actief meedoen
van burgers in de gemeentepolitiek en andere gemeenschapsvoorzieningen een
goede zaak is, waar de democratie en het welbevinden van de gemeenschap baat
bij hebben. De CDA-fractie is daarom beducht voor wat de staatssecretaris
voorstelt. Het aantal mensen dat actief is in de plaatselijke politiek zal
relatief dalen, zo is onze stelling. Bij de behandeling van de voorstellen
voor Brabant hebben wij in dit opzicht ook gewezen op de betrokkenheid van
de burgers bij de gemeenschapsvoorzieningen, in de vorm van vrijwilligerswerk.
Afgezien van vrijwilligerswerk in kerk, Amnesty, ziekenhuis en dergelijke
verwacht het CDA een daling van het vrijwilligerswerk in het algemeen. Activiteiten
die thans in kleine plaatsen met vrijwilligers worden verricht, zullen straks
óf verdwijnen óf professionaliseren, met de nodige consequenties
voor de gemeentelijke kosten van dien.Mijnheer de voorzitter! Bij mijn weergave van de provinciale voorstellen
ben ik niet geheel compleet geweest, dat weet ik. Ter voorbereiding van de
behandeling heb ik gesprekken gevoerd met vele mensen in Drenthe, binnen en
buiten het CDA. De primair verantwoordelijke gedeputeerde Pastoor is zelf
overtuigd van het argument van de fulltime wethouders. Niet dat die altijd
beter zijn, niet dat die altijd aangesteld zouden moeten worden, maar gemeenten
moeten de mogelijkheid hebben om fulltime wethouders aan te stellen, om zo
bij de keuze van wethouders te kunnen putten uit een groter areaal van beschikbare
mensen. De gedeputeerde heeft erg veel gedaan na het werk van de commissie-Schampers
om de mensen in Drenthe op één lijn te krijgen. Hij heeft veel
extra gespreksrondes gehouden om dat te bereiken, en daarvoor onze complimenten.Ik zei al dat ik met veel mensen heb gesproken, ook telefonisch, door
een aantal burgemeesters uit het Drentse eens te bellen om te horen wat zij
vinden van de voorstellen. Daaruit krijgen wij het volgende beeld. De meesten
vinden de voorliggende voorstellen goed of acceptabel als compromis; politieke
vrienden zeggen: Boorsma, wij hadden liever gezien dat er 15 à 18 gemeenten
waren gekomen, maar dit is een compromis. PvdA en D66 streefden eerder naar
4 à 8 gemeenten. Tekenend voor de acceptatie is ook, dat ons vanuit
het Drentse amper protesten bereiken. Dat was de vorige keer vanuit het Brabantse
wel anders. De vele brandhaarden waren daar dan ook gemakkelijk op te sommen,
zoals de volstrekt overbodige en nutteloze opheffing van Prinsenbeek en Udenhout.
Ik wil de discussie daarover overigens niet opnieuw voeren, maar dit even
om enig vuur aan mijn betoog te geven.Er leefde in het Drentse vooral onrust in het zuidwesten en het zuidoosten.
In het zuidwesten is daarin voorzien door de bij amendement ingestelde gemeente
De Wolden, waar de CDA-fractie erg blij mee is. Maar het verbaast ons dat
in de Tweede Kamer de VVD wel steun wilde geven voor de vorming van De Wolden
en niet voor de nieuw te vormen gemeente Zuidenveld. Daar zit namelijk voor
ons de grootste pijn. Plattelandsgemeenten als Sleen, Oosterhesselen en Zweeloo
moeten opgaan in één gemeente met het stedelijke Coevorden.
Zijn wij dan tegen samenvoeging? Neen, maar wij hadden liever
gezien dat die drie samen zouden gaan in de gemeente Zuidenveld. Dat is ook
een reductie.Overigens, sprekend over protesten, dan toch een wat technisch punt. Wij
hebben een brief ontvangen van de gemeenten Meppel en Nijeveen over de kosten
van herindeling, gemaakt in de veronderstelling dat deze gemeenten samen zouden
gaan met De Wijk en Ruinerwold. Ook vandaag kregen wij nog een afschrift van
een brief, uit De Wijk, die over dezelfde materie handelt. Deze brieven hebben
ons bereikt na de afronding van de schriftelijke voorbereiding van het debat.
Graag horen wij wat de regering vindt van het verzoek van deze gemeenten.Mijnheer de voorzitter! Ik heb in het voorgaande enkele kanttekeningen
gezet bij de gedane voorstellen. Wil dat nu zeggen dat wij weinig heil zien
in het wetsvoorstel? Wel, ook wij menen dat er in het Drentse het een en ander
zou kunnen, zo niet moeten veranderen. In de huidige situatie zijn er erg
veel kleine gemeenten. Wellicht is daar de bestuurskracht niet voldoende.
Wellicht is daar vooral ook de ambtelijke capaciteit niet altijd voldoende
berekend op de taken. Overigens, wij blijven volhouden dat het inkopen van
deskundigheid op de markt of bij een buurgemeente heel wel een toereikende
oplossing kan bieden. Zonder het getalscriterium strikt te hanteren, menen
wij dat bij de kleinere gemeenten een knelpunt gelegen is of kan zijn. Daarin
voorzien betekent toch ook, dat het aantal gemeenten zal worden gereduceerd
tot, zeg, 20, een willekeurig doch rond getal. Vergroting van de omvang levert
niet per se schaalvoordelen op; het zal wellicht leiden tot hogere kosten
per inwoner en tot het afnemen van het vrijwilligerswerk, maar het zal er
ook toe kunnen leiden dat meer gekwalificeerde mensen kunnen worden geïnteresseerd
voor de functie van wethouder. En wellicht zal ook de ambtelijke capaciteit
erdoor versterkt worden.Enige tijd geleden, nadat de herindeling in Brabant hier was behandeld,
hoorde ik een burgemeester van een heringedeelde, thans grotere gemeente uit
het Groningse spreken. Hij stelde dat er totaal geen sprake was van versterking
van de ambtelijke capaciteit, omdat bij herindeling gewoon de zittende ambtenaren
bij elkaar worden gezet. Dat leidt tot extra wrijving en "ruis" in verband
met de verdeling van taken en functies. Maar wij zijn het niet helemaal eens
met deze burgemeester, want door natuurlijk verloop kan de nieuwe gemeente
geleidelijk aan nieuwe gespecialiseerde krachten aantrekken en wel degelijk
de kwaliteit van de dienstverlening aan de burgers verhogen. Dit is het eerste
knelpunt: de wellicht tekortschietende bestuurskracht en ambtelijke capaciteit.Een tweede knelpunt is gelegen in de gemeenschappelijke regelingen. Eerder
hebben wij duidelijk gemaakt, daarin een goed instrument te zien voor de uitvoering
van bepaalde taken waarvoor de individuele gemeente te klein is. De CDA-fractie
denkt daarbij aan doe-taken, zoals de huisvuilverwijdering. Uiteraard doet
zich dan wel het probleem van de tekortschietende democratische controle voor.
Dit wordt naar mijn mening op nationale schaal veroorzaakt door het denken
op Binnenlandse Zaken, waar bij de voorbereiding van de Wet gemeenschappelijke
regelingen voor bundeling is gekozen. Als men dit niet had gedaan, zou het
probleem niet in de volle hevigheid van thans naar voren zijn gekomen. In
Drenthe is wellicht door de kleine schaal van veel gemeenten en de tekortschietende
ambtelijke capaciteit – verschillende mensen met wie ik gesproken heb,
hebben hierop gewezen – erg veel overgedragen aan die gemeenschappelijke
regelingen, die een onduidelijke bestuurslaag zijn gaan vormen. De samenvoeging
van gemeenten kan hierin voorzien.Mijnheer de voorzitter! Zoals zo vaak moeten wij de nadelen tegen de voordelen
afwegen. Wij hebben de staatssecretaris het historische proefschrift van de
vroegere commissaris van de koningin van Drenthe Linthorst Homan onder de
aandacht gebracht. Het doet mij deugd dat zij daarvan genoten heeft. Dat was
ook de bedoeling. Linthorst Homan constateerde dat de bijdrage van historische
argumenten aan de discussie over de herindeling schommelt tussen de "onaantastbaar
verklaring van het historisch gewordene eenerzijds en de negeering van historische
waarden anderzijds". Wij menen dat het historisch gewordene niet onaantastbaar
is; een zekere reductie van het aantal gemeenten lijkt geboden. Anderzijds
menen wij dat de provincie en de regering de historische waarden wat te veel
genegeerd hebben.De staatssecretaris zal reageren op onze stellingname. Het zal duidelijk
zijn dat onze fractie zich bij dit wetsvoorstel wat positiever opstelt dan
bij de behandeling van de voorstellen inzake Brabant. Maar in de boezem van
het CDA leven twee zielen. Het is duidelijk dat het CDA, als het zelf een
wetsvoorstel had mogen indienen, een lijn voor Drenthe zou hebben gekozen,
niet geïnspireerd door de idealen die het huidige kabinet koestert. Drenthe
en andere provincies zouden zich meer richten op de door het CDA gewenste
menselijke maat. Wij zouden een meer terughoudend voorstel gedaan hebben,
zij het dat het wel zou neerkomen op reductie van het aantal gemeenten. Wat
dit betreft zijn wij ook benieuwd naar de reactie van de VVD-fractie. Woordvoerder
Wiegel heeft bij de behandeling van de voorstellen voor Brabant zeer duidelijk
stelling genomen tegen de grootschaligheid. Ik kan me, kennisgenomen hebbende
van de schriftelijke inbreng, voorstellen dat de VVD-fractie thans gemakkelijk
met het voorstel zal instemmen. Ik ben ook benieuwd naar de inbreng van de
fractie van de PvdA, omdat woordvoerder Wöltgens bij de behandeling van
de voorstellen voor Brabant ook afstand begon te nemen van het grootschaligheidsdenken
waarvan vooral zijn partij de protagonist is geweest. Ik vraag het vooral
met het oog op de toekomst; willen zij de thans voorgestane lijn doortrekken
of niet?Mevrouw Linthorst (PvdA):Voorzitter! Ik hoop dat ik de heer Boorsma niet al te veel zal teleurstellen.
In tegenstelling tot eerdere voorstellen tot gemeentelijke herindeling is
bij dit wetsvoorstel weinig op de gevolgde procedure aan te merken. Het kabinet
heeft het voorstel van de provincie ongewijzigd overgenomen en tijdens de
uitvoerige behandeling in de Tweede Kamer zijn er weinig wijzigingen aangebracht.
De wijzigingen die zijn aangebracht, waren ook nog conform de wensen die tijdens
de inspraak geuit zijn. Tot slot is het wetsvoorstel met grote
meerderheid door de Tweede Kamer aanvaard. Daarmee past ons de nodige terughoudendheid.
Wij moeten tenslotte onze plaats kennen.Wel wil mijn fractie graag van de gelegenheid gebruikmaken om, aansluitend
op wat door de collega's Wöltgens en Grewel al bij eerdere gelegenheden
naar voren is gebracht, nog eens met de staatssecretaris van gedachten te
wisselen over de uitgangspunten die aan gemeentelijke herindeling ten grondslag
liggen.In het verleden gold een eerlijker verdeling van lusten en lasten tussen
de "rijke" randgemeenten en de "arme" centrumgemeenten als belangrijkste argument
voor gemeentelijke herindeling. Maar met de nieuwe Financiële-verhoudingswet
is dat argument niet langer van kracht. Toch blijft naar het oordeel van de
staatssecretaris herindeling noodzakelijk om gemeenten in staat te stellen,
hun verantwoordelijkheden waar te maken. Naast financiële aspecten zijn
immers ook ruimtelijke en sociaal-economische ontwikkelingsmogelijkheden van
belang. Op dit moment kampen veel centrumgemeenten met te weinig ruimte om
in de komende 25 jaar te kunnen voorzien in voldoende woningen, bedrijfsterreinen
en voorzieningen. Dat kan alleen worden opgelost in de opvatting van de staatssecretaris
als de gemeenten die deze ruimte wel hebben aan de centrumgemeenten worden
toegevoegd.Een dergelijke herindeling is ook van belang voor de toe te voegen gemeenten
zelf. Te kleine gemeenten kunnen hun taken niet aan. Bovendien worden veel
kleine gemeenten geconfronteerd met vergrijzing, onder meer omdat in een aantal
kleine kernen niet of nauwelijks meer gebouwd zal kunnen worden. Dat heeft
op termijn gevolgen voor het voorzieningenniveau. Op het eerste gezicht spreekt
deze redenering aan. Natuurlijk moeten de gemeenten hun verantwoordelijkheden
kunnen waarmaken en natuurlijk moeten ook inwoners van kleine kernen gebruik
kunnen maken van essentiële voorzieningen. Het is echter de vraag of
dit per se via gemeentelijke herindeling moet en of gemeentelijke herindeling
hiervoor ook op langere termijn het geëigende instrument is.Is gemeentelijke herindeling noodzakelijk om de gesignaleerde problematiek
op te lossen? Tijdens het debat over de gemeentelijke herindeling Brabant
is door collega Wöltgens opgemerkt dat grootschaligheid nooit doel op
zichzelf kan zijn. Als er andere oplossingen zijn, zo zei hij, moet men heel
erg voorzichtig zijn om vanuit Den Haag te bepalen wat goed is voor de bevolking,
vooral als dit tegen de zin van de bevolking gebeurt.De meeste burgers willen het liefst dat hun gemeente zelfstandig blijft.
Zij hechten aan identiteit van de eigen gemeente. Natuurlijk heeft de staatssecretaris
gelijk als zij zegt dat de identiteit van een gemeenschap niet afhangt van
de vraag waar de burgers hun bouwvergunningen moeten halen of geboortes aangeven.
Maar de afstand tussen burgers en bestuurders wordt niet alleen bepaald door
de gang die de burger moet maken, maar ook – en misschien wel vooral –
door de gang die de bestuurders moeten maken. En het zicht dat de bestuurders
van de gemeente Zweeloo bijvoorbeeld hebben op de problemen van de burgers
van Zweeloo, lijkt mij groter dan het zicht dat de bestuurders van Coevorden
op deze problemen hebben.Dat er een relatie is tussen schaalgrootte en herkenbaarheid van het bestuur
is ook al door anderen opgemerkt. Tijdens de plenaire behandeling van de gemeentelijke
herindeling Brabant haalde collega Wiegel onze partijgenoot Walter Etty aan:
"Hoe groter de schaal, hoe groter de kans op overzicht, maar hoe kleiner de
kans op daadwerkelijk inzicht."Dat neemt niet weg dat niet altijd voorkomen kan worden dat de overheid
tegen de wens van de plaatselijke bevolking in handelt. Deelbelang wijkt voor
algemeen belang. Maar dan moet wel nauwkeurig omschreven worden wat dat algemene
belang is. Het algemeen belang kan niet zonder meer gelijkgesteld worden met
het belang van de centrumgemeenten. Welk belang in een specifieke situatie
het hogere, algemene belang vertegenwoordigt, is niet op voorhand te zeggen.
Vaak zal dat de ruimtebehoefte zijn van de centrumgemeente, maar soms ook
niet. Soms heeft het behoud van een natuurgebied of een karakteristiek landschap
voorrang boven de wens tot bouwen. En wij zijn er niet helemaal van overtuigd
dat de juiste afweging per definitie door de grote gemeenten gemaakt wordt.
Soms kijken wat ons betreft grote gemeenten wat al te gemakkelijk naar de
omliggende gebieden.Het is overigens ook niet zo dat randgemeenten de bouwplannen van de centrumgemeenten
altijd willen dwarsbomen. In het verleden heeft de gemeente Vleuten-De Meern
bijvoorbeeld ruimhartig meegewerkt aan het oplossen van de woningbehoefte
van met name de gemeente Utrecht. Vleuten-De Meern heeft daar zelfs een deel
van zijn grondgebied voor afgestaan. Maar een dergelijke vrijwillige samenwerking
wordt niet gehonoreerd. Bij de behandeling van dit wetsvoorstel aan de overzijde
heeft de staatssecretaris in antwoord op een vraag van de heer Hoekema opgemerkt
dat het haar logisch lijkt dat, als een gemeente overwegend voor de behoefte
van een andere gemeente bouwt, het grondgebied waarop die woningen worden
gebouwd, overgaat naar die grote gemeente. Vleuten-De Meern kan daarover meepraten.Zo wordt het uitgangspunt van de staatssecretaris een self-fulfilling
prophecy. De staatssecretaris vindt het van belang dat gemeenten op eigen
grondgebied kunnen bouwen, onder meer omdat anders het risico ontstaat dat
randgemeenten de ontwikkeling van het stedelijk gebied belemmeren. Als de
randgemeenten deze ontwikkeling echter niet belemmeren, ligt het voor de hand
dat zij bij het stedelijk gebied worden gevoegd. Graag krijg ik een reactie
van de staatssecretaris.Dat brengt ons op onze tweede vraag: is gemeentelijke herindeling op de
lange termijn het meest geschikte instrument om de gesignaleerde problematiek
op te lossen? Deze vraag valt feitelijk uiteen in twee deelvragen: zijn grotere
gemeenten per definitie kwalitatief betere gemeenten en waar eindigt de vlucht
naar voren?Wat de eerste vraag betreft, zou ik kunnen wijzen op de gemeente Emmen.
Ik meen mij te herinneren dat de bestuurlijke kwaliteit in deze grootste gemeente
in het recente verleden niet bepaald tot voorbeeld strekte. Dit brengt mijn
fractie overigens op de vraag, in hoeverre het ministerie van Binnenlandse
Zaken zich verantwoordelijk voelt om de gemeente Emmen te helpen haar bestuurlijke problemen te overwinnen.Ook los van Emmen lijkt in het algemeen de stelling niet zonder meer verdedigbaar
dat grotere gemeenten per definitie kwalitatief betere gemeenten zijn. Bij
de schriftelijke voorbereiding van dit debat zijn door de fracties van de
SGP, het GPV en de RPF vragen gesteld over de effecten van grootschalige herindeling
op het terrein van de toename van de belangstelling voor gemeentelijke verkiezingen,
de afname van de kosten voor de burgers, de toename van de dienstverlening
aan de burgers en het gelijke tred houden of meer dan dat van de bestuurskracht
van de gemeente met de grotere omvang. Uit het antwoord van de staatssecretaris
blijkt dat niet echt bekend is of grotere gemeenten ook kwalitatief betere
gemeenten zijn: "Uit met name het onderzoek van prof. dr. M. Herweijer c.s.
komt naar voren dat negatieve fusie-effecten de positieve schaaleffecten de
eerste jaren na een herindeling wegdrukken. Onderzoeken die dergelijke effecten
op langere termijn meten zijn niet voorhanden."Met andere woorden, de eerste jaren na een herindeling kunnen negatieve
effecten worden vastgesteld. Daarna verwachten wij positieve effecten, maar
daar is geen onderzoek naar gedaan. Collega Wöltgens heeft de suggestie
gedaan om in het gebied waar herindelingen hebben plaatsgevonden na twaalf
jaar eens te kijken wat de politieke gevolgen en de gevolgen voor de participatie
zijn geweest. Is de staatssecretaris bereid om deze suggestie over te nemen?Ook het argument dat gemeenten van grotere omvang hun ambtenaren hogere
salarissen kunnen bieden en daarmee meer kwaliteit in huis kunnen halen, valt
wel enigszins te nuanceren. Collega Boorsma heeft er net over gesproken. Bij
een vorige gelegenheid heeft ook collega Wiegel er al op gewezen. Op termijn
bieden hogere salarissen wellicht de mogelijkheid om kwalitatief betere ambtenaren
aan te trekken, maar op korte termijn geldt het hogere salaris na een herindeling
als regel de zittende ambtenaren. Dat is al gezegd. Misschien zou de staatssecretaris
kunnen overwegen om voor dit probleem een andere oplossing te zoeken, namelijk
door nog eens te kijken naar de rigoureusheid van de koppeling tussen salarisschaal
en omvang van de gemeente. Dat zou een alternatief kunnen vormen om dit probleem
op te lossen.Bij de tweede deelvraag – waar eindigt de vlucht naar voren? –
zijn eveneens kanttekeningen te plaatsen. De staatssecretaris wil dat gemeenten
een centrale rol kunnen blijven vervullen in de bestuurlijke organisatie.
Met name om die reden moeten gemeenten sterk genoeg zijn om hun verantwoordelijkheden
aan te kunnen, maar wat is sterk genoeg? Een aantal jaren geleden gold een
minimumomvang van 6000 tot 8000 inwoners, vervolgens werd dat opgetrokken
naar 10.000 inwoners en nu geldt in Drenthe in de praktijk een ondergrens
van 21.000 inwoners. Kan de staatssecretaris aangeven welke minimumomvang
een gemeente naar de huidige inzichten dient te hebben?Een tweede aspect dat hiermee te maken heeft, is de onvermijdelijke verstedelijking
als gevolg van de herindelingsvoorstellen. Op verschillende plaatsen heeft
de staatssecretaris aangegeven dat wat haar betreft het primaat voor gemeentelijke
herindeling bij de centrumgemeenten ligt. Tijdens de behandeling van dit wetsvoorstel
in de Tweede Kamer verwoordde zij dit als volgt: "Het is absoluut niet zo
dat ik bezwaar heb tegen sterke landelijke gemeenten, zelfs niet tussen twee
centrumgemeenten, als zo'n landelijk gebied op geen enkele manier een functie
of een relatie met die centrumgemeente heeft. Het omgekeerde moet wel: als
die functie en die relatie er met het oog op een goede, kwalitatieve ontwikkeling
van die centrumgemeente wel zijn, moet je de consequentie accepteren dat het
die kant opgaat."Dit is bijna een pleidooi voor isolationistisch gedrag van landelijke
gemeenten, die dan ook maar moeten hopen dat de centrumgemeente geen functie
voor hen ziet weggelegd. Dat kan toch niet de bedoeling zijn? Kan de staatssecretaris
nog eens nader aangeven hoe zij de positie van het landelijk gebied ziet?Het laatste aspect is de vraag waar het proces van herindeling eindigt.
Zoals mijn collega Wöltgens bij een eerdere gelegenheid al zei: ergens
zul je op een grens stuiten, al is het maar de grens van Nederland. Dat lijkt
mij juist vandaag iets om nog eens over na te denken.Ik rond mijn betoog af. Het begrip "identiteit", dat in discussies over
gemeentelijke herindeling telkens opkomt, is lastig te omschrijven. Maar het
bestaat wel. Mensen ontlenen hun identiteit aan verschillende verbanden waarin
zij leven: het gezin waar zij in opgroeien, hun familie, hun werk, hun vrienden-
en kennissenkring en hun gemeente. De sfeer, de cultuur, in Amsterdam is een
andere dan die in Rotterdam, Groningen of Maastricht. Afhankelijk van de situatie
voelen mensen zich Rotterdammer, noorderling of Nederlander. Dat betekent
niet dat de wereld ophoudt bij de grens of bij de gemeentegrens. Maar dat
betekent wel dat met de identiteit die mensen aan hun territoir ontlenen,
rekening moet worden gehouden.Tijdens het beleidsdebat Binnenlandse Zaken zei de staatssecretaris dat
door de economische vooruitgang, toegenomen mobiliteit, beschikbaarheid van
kennis, emancipatie van burgers "een hoge mate van congruentie tussen gemeente
en gemeenschap, zoals die 150 jaar geleden nog wel bestond, nu natuurlijk
al lang niet meer de maat voor de gemeente kan zijn". Ik vrees dat de staatssecretaris
hier te veel vanuit de stad redeneert, want in veel kleinere gemeenten bestaat
die congruentie nog wel degelijk of wordt zij op z'n minst zo gevoeld.Wij hoeven, zo benadruk ik nog maar eens, hieruit niet de conclusie te
trekken dat er nooit iets mag veranderen. Maar wij denken wel dat je zeer
zorgvuldig moet zijn bij het omwoelen van bestaande verbanden. Je moet dan,
daarop aansluitend, ook aangeven wat dan wél de maat voor de gemeente
kan of moet zijn. In dat licht heeft mijn collega Grewel bij het beleidsdebat
Binnenlandse Zaken gevraagd naar de meerwaarde van gemeentelijke herindelingen
en de criteria waaraan deze getoetst worden. Tijdens dat debat heeft de staatssecretaris
op deze vraag geen antwoord gegeven. Wij zouden het op prijs stellen als zij
dat nu wel zou willen doen, zoals wij ook het antwoord op onze andere vragen
met belangstelling afwachten.De heer Bierman:Voorzitter! Bekijken wij de trits herindelingen die deze Kamer gepasseerd
zijn, althans sinds ik hier zit, dan is op een aantal punten een stijgende
lijn te constateren. Daarvoor wil ik de staatssecretaris een
compliment maken. Wij hebben wel eens anders tegenover elkaar gestaan, bijvoorbeeld
bij de Brabantse herindeling. Het is nu meer van onderop. Ook aan de overzijde
is bij het wijzigen van de voorstellen meer rekening gehouden met hoe daar
van onderop tegenaan gekeken wordt. Ik zie er meer maatwerk in. Maar ja, ik
blijf het toch te veel van het in mijn ogen niet goede vinden.Ik kom dan toch weer terug op de waaromvraag. Waarom doen wij dit eigenlijk?
Zijn er zoveel knelpunten? Zo is het landschap in Drenthe in hoge mate bepaald
doordat wij de bestuurlijke constellatie daar intact hebben gehouden. Vinden
wij de kleinschaligheid en gedifferentieerdheid in het bestuur, de rijkdom
die je daarin aantreft, nu niet ook terug in het landschap, omdat wij het
bestuurlijk ongemoeid hebben gelaten? Hebben wij daardoor het landschap niet
in stand weten te houden? Het is ook de doelstelling van ruimtelijke ordening
om milieudifferentiatie en belangrijke landschappen te bewaren. Als dat het
geval is, hebben wij dankzij het bestuur het landschap behouden. Dan zouden
wij nu het bestuur moeten behouden, teneinde dat landschap voor de toekomst
veilig te stellen. Ik zie dat dus niet als een knelpunt, maar als het eerste
en beste bewijs om het zoveel mogelijk zo te laten als het nu is. Maar goed,
er hebben zich wijzigingen voorgedaan.De wereld verandert en wat moet er mee veranderen? De bestuurskracht zou
wellicht te laag kunnen zijn. Ik heb al eerder gezegd dat versterking uit
het resultaat na herindeling niet blijkt. Er wordt ook niet verkend of er
op langere termijn, als er nu nog geen resultaat is geweest, wel resultaat
zal zijn. Als je bovendien naar het aantal bestuurders per 1000 inwoners in
Europa kijkt, blijkt dat wij heel laag scoren. Met andere woorden: de kleine
gemeenten en de bestuurders daar hebben toch wel zoveel bestuurskracht, dat
zij zich internationaal kunnen meten als het gaat om de concurrentieverhouding
op bureaucratisch gebied. De bestuurskracht is er dan ook een die helemaal
niet meer samenhangt met kleine gemeenten maar met hun inwoners, omdat vooral
hooggeschoolden zich in de kleine gemeenten zijn gaan nestelen. Met andere
woorden: de kans dat je een inwoner treft met een hoge opleiding, gepaard
aan grote bestuurskracht, is de laatste jaren erg toegenomen. Dit betekent
dat er in kleine gemeenten ook niet meer zo behoeft te worden gevreesd voor
een verminderde bestuurskracht.Op de Financiële-verhoudingswet is al ingegaan. Er is gesproken over
de mogelijkheden om de binding op het punt van het geld niet meer zodanig
te laten zijn dat de grootte van gemeenten een bezwaar kan zijn.Verder is de vraag opgeroepen wanneer er een einde zal komen aan de schaalvergroting.
Wanneer zullen de grenzen van het bestuurlijke gebied samenvallen met de grenzen
van de problemen, opdat de problemen inderdaad beheerd en beheerst kunnen
worden? Ik heb begrepen dat het alleen maar om de komende 25 jaar gaat. Daar
maak ik uit op dat de problemen voor de komende 25 jaar de maat voor alle
bestuurlijke herindelingen zullen vormen.Dan blijft alleen nog over de ruimtenood; het gebrek aan ruimte voor woningen
en bedrijvigheid. Als ik dit op de keper beschouw, zie ik dat na Limburg in
2008 Drenthe rond 2012 volgt met een bevolkingsdaling. Er is dan dus geen
ruimte meer nodig voor dat wonen en die bedrijvigheid. Ver voordat de mensen
heengaan, zullen zij namelijk al met pensioen gegaan zijn. Met andere woorden:
wij zitten hier nu te herindelen voor een situatie die zich de komende 25
jaar niet meer gaat voordoen.Er kunnen momenten zijn waarop enige reductie moet plaatshebben, maar
die moet, wat mij betreft, dan wel van onderaf komen en van degelijke bewijsvoering
zijn voorzien. Ik ben niet zo dat ik vind dat alles behouden moet blijven,
zoals het nu is. Ik vind hier echter te weinig in terug van datgene wat ik
zou willen. Ook kan ik niet terugvinden dat het geheel van onderaf is gekomen.
Ik betreur het zeer dat de gemeente Zuidenveld niet wordt gevormd. Ik vind
dat sterke plattelandsgemeenten op dit moment essentieel zijn om de steden
in hun ruimtehonger te beperken. Ik meen dan ook dat bestuurlijke herindeling
eigenlijk het sluipende instrument is geworden voor schaalvergroting, verstedelijking
en toename van automobiliteit.Ik heb hier veel dingen genoemd waar ik kritisch over ben. Ik wil nu echter
ook nog een alternatief bieden. Wellicht is het mogelijk om de problemen die
je met herindeling wilt oplossen, voortaan op een andere manier te benaderen.
In mijn ogen wordt er nu met te veel inspanning te weinig opgelost. Ik zou
ervoor zijn dat het besturen in verbondenheid terugkeert waarbij op bepaalde
agendapunten samenwerking wordt gepleegd. Hier zijn al voorbeelden van genoemd,
zoals Vleuten. Diepenveen en Deventer vormen echter ook een voorbeeld waaraan
je kunt zien dat kleine gemeenten wel degelijk de volwassenheid hebben om
met grote gemeenten samen een eventueel ruimteprobleem op te lossen.De heer Staal (D66):Voorzitter! Gedurende deze regeerperiode hebben wij met regelmaat het
onderwerp "gemeentelijk herindelen" op de agenda van dit huis gehad. Afgezien
van de inhoud van die debatten en de concrete voorstellen, zegt dit in elk
geval iets over de voortgang in het totale dossier. Daarvoor is een compliment
aan deze staatssecretaris op zijn plaats. Naast een aantal kleinere aanpassingen
hebben wij het eindstation mogen beoordelen van enkele grote projecten: eerst
delen van de provincie Brabant en nu de provincie Drenthe in haar geheel.
Bij gelegenheid van die debatten heeft de fractie van D66 naast de behandeling
van de concrete voorstellen ook haar visie laten blijken over het bredere
perspectief van dergelijke voorstellen. Dat perspectief kende twee invalshoeken:
de procedure en de relatie van het onderwerp met de totale bestuurlijke reorganisatie.Mijn fractie wil daar ook thans weer bij stilstaan. Wij doen dat overigens
vanuit de opvatting dat wij goed kunnen leven met het concrete voorstel voor
de provincie Drenthe: van 34 naar 12 gemeenten en van een ondergrens van ongeveer
3000 inwoners naar, op één gemeente na, een grens van ruim 20.000
inwoners. Dit strookt met onze opvatting over gemeentelijk herindelen. Een
wijziging die zeer veel recht doet aan de kern van ons gemeentelijk stelsel,
namelijk de gemeentelijke autonomie. Ik kom daar nog op terug.Zo'n verandering van 34 naar 12 gemeenten laat onverlet de gerechtvaardigde
identiteitsgevoelens van gemeenten die opgeheven worden. D66 wil daar graag
ook hier gewag van maken, ook door te stellen dat herindelen van gemeenten
niet behoeft te betekenen dat het karakteristieke van afzonderlijke dorpskernen
verloren gaat. Wat dat betreft, raad ik degenen die vanuit dat perspectief
de trom roeren graag aan, terug te kijken op reeds gerealiseerde herindelingen,
niet alleen recente, maar ook die uit de jaren vijftig. Eigen identiteit van
dorpen is terecht sterk en kan ook ruimtelijk goed bewaakt worden door gemeenten
zelf, door gemeenten onderling en zeker ook door controle van andere bestuurlijke
niveaus daarop.Dat laat onverlet dat men per saldo tegen herindelen kan zijn. Dat lijkt
evenwel kortzichtig. Thorbecke deelde Nederland in in de tijd van de trekschuit.
En dat verschil in tijd met nu levert twee problemen op: de schaalgrootte
en de toegenomen complexiteit van het bestuur. Willen wij de gemeentelijke
autonomie als kern van Thorbeckes huiswerk overeind kunnen houden, dan zullen
wij met die twee aspecten rekening moeten houden.Schaalgrootte laat onverlet het uitgangspunt dat je verschillend kunt
kijken naar landelijke gemeenten en naar centrumgemeenten. Wij zien dat ook
terug in de verschillende plannen. De andere invalshoek, namelijk de relatie
tussen herindelen en het totale binnenlandse bestuur en de toegenomen complexiteit
daarvan willen wij nog eens gaarne benadrukken. Dat betreft vooral de zich
daardoor wijzigende rol van de provincie.Voorzitter! Het is niet mijn bedoeling om op dit moment een discussie
te voeren over de voorgenomen voorstellen voor stadsprovincies. Die gelegenheid
komt nog wel, of niet. Ik laat dat in het midden. De fractie van D66 noemt
het echter wel als onderdeel van het totale verband, het verband tussen gemeentelijke
autonomie, schaalgrootte van de gemeente en de rol van de provincie. Wat de
fractie van D66 betreft, zijn dat communicerende vaten.Als tweede algemene perspectief noemde ik de procedure. Natuurlijk, geen
voorstel zonder voors en tegens, maar van dit voorstel kan gezegd worden dat
de bedoeling van de bestaande procedure kennelijk gehaald is. Dat wil zeggen:
een uiteindelijk voorstel met een groot provinciaal draagvlak. Maximaal kan
dat natuurlijk nooit zijn. Eigenlijk zou het zo moeten zijn dat de procedure
per definitie leidt tot afgeronde voorstellen van de kant van de provincie,
zodanig dat Den Haag alleen maar hoeft te formaliseren. Ik heb daar bij het
debat over Rosmalen uitvoerig bij stilgestaan. Even had ik het gevoel dat
dit voorstel dan ook dicht in de buurt van een hamerstuk kwam. Dat zou passen
in onze opvatting over de plaats van de Eerste Kamer in ons staatsrechtelijk
stelsel. Maar kennelijk is het onderwerp herindelen daar toch nog te gevoelig
voor. Aan het voorstel ligt het niet. Ook niet als men kennisneemt van de
invloed en reacties van de betreffende gemeenten. Natuurlijk blijven er ook
in dit geval bezwaren, maar het saldo deugt. Ook dit keer geen twijfelachtige
politieke deals, zoals bij Rosmalen/Den Bosch, bij Tilburg/Goirle en andere
gemeenten. Dergelijke deals blijven überhaupt twijfelachtig. Overigens
lijken wij van dat soort deals nog niet geheel en al verlost en ik doel dan
weer op het onderwerp stadsprovincie. Ik dacht dat het altijd ging bij steden
over achtereenvolgens Rotterdam, Amsterdam, Den Haag enz. Maar nu opeens als
een duveltje uit een doosje gaat het alleen nog om Rotterdam en Eindhoven.
Een politiek compromis en dat terwijl Eindhoven en omstreken zich uitstekend
leent voor gemeentelijk herindelen. Maar goed, dit terzijde. Om dit terzijde
te complementeren, durf ik wel een voorspelling aan. Het kwaad van dergelijke
deals zal zichzelf straffen. Nederland zal geen enkele stadsprovincie krijgen.
Realiteit en visie zullen het wat dat betreft winnen van dit soort deals.Voorzitter! De fractie van D66 kan zich goed vinden in het voorstel voor
de herindeling van de provincie Drenthe. Er rest ons wel een enkele zijdelingse
vraag, een vraag die eigenlijk vanuit verschillende hoeken kan worden opgeworpen.
De VVD vroeg in de voorbereiding naar de gevolgen voor het provinciaal bestuur.
Wij missen in het antwoord van de staatssecretaris of een en ander ook een
kleiner ambtelijk apparaat tot gevolg zou moeten hebben. Graag krijg ik hierop
een reactie van de staatssecretaris. Dan heb ik nog een tweede vraag, kort
door de bocht. Hoe zinloos is de discussie over samenvoeging van provincies?
Over besteding van energie gesproken! Schaalgrootte wint het bij gemeenten
van identiteit, ook dat heeft zijn grenzen. Niemand maakt mij wijs dat dit
voor provincies ook geldt. Het aantal van twaalf, de historische identiteit,
de overzichtelijkheid en de uitvoerbaarheid van de samenwerking winnen het
bij provincies toch van schaalgrootte. Daarop vernemen wij graag een reactie
van de staatssecretaris.Voorzitter: SteenkampDe heer Holdijk (SGP):Voorzitter! Ik voer mede namens de fracties van de RPF en het GPV het
woord.Voorzitter! Het heeft enerzijds mijn voorkeur om zo open mogelijk een
debat in te gaan. Anderzijds hecht ik er evenzeer aan om duidelijk te zijn,
ook in geval van twijfel overigens. Kijkend naar het voorstel tot gemeentelijke
herindeling van de provincie Drenthe is er, zo vrees ik, niet veel ruimte
voor discussie.Drenthe gaat terug van 34 naar 12 gemeenten; 22 gemeenten overleven de
herindelingsslag niet. Het is niet reëel, te veronderstellen –
dat is ook wel gebleken – dat alle Drenten daarmee zijn ingenomen. Er
was wel protest, maar dat uitte zich op een beschaafde wijze en nam nergens
de vorm van volksoplopen of blokkades aan. Misschien is dat typisch voor Drenthe.
Een van de fracties namens welke ik het woord voer, is bereid om aan die reactie
vanuit Drenthe een bijzondere betekenis toe te kennen.Voorzitter! Mijn bijdrage aan deze gedachtewisseling zal bestaan uit enkele
algemene opmerkingen over het herindelingsproces van gemeenten en een enkele
opmerking over een detailkwestie betreffende dit voorstel. De benadering van
de regering maakt duidelijk, dat het in dit wetsvoorstel begonnen is om de
versterking van de centrumgemeenten en dat daaruit de schaalvergroting van
de landelijke gemeenten als een afgeleide voortvloeit. Voor het eerste bestaat
in principe begrip bij onze fracties indien zich concrete knelpunten voordoen,
al behoeft dat niet steeds te leiden tot omvattende herindeling en opheffing
van randgemeenten. Van actuele knelpunten in de landelijke
gebieden is ons niets bekend; wel over problemen van qua inwonertal grote
gemeenten. De naam van de gemeente Emmen is al enkele keren gevallen.Die knelpuntenbenadering, die enige tijd heeft gegolden als grondslag
voor het gemeentelijk herindelingsbeleid, sprak ons wel aan, maar ik constateer
dat deze kennelijk nauwelijks meer functioneert. Het vigerende beleidskader –
ik heb het eerder op deze plaats te kennen gegeven – spreekt ons veel
minder aan. Het is zo rekbaar, onder andere ten gevolge van het criterium
bestuurskracht, dat het vrijwel iedere herindeling kan rechtvaardigen. Ook
het element van de beschikbaarheid van fulltime wethouders zegt ons niet zo
veel.Om het maar ronduit te zeggen: de schaal die bij deze herindeling voor
de gemeenten in de landelijke gebieden is voorgesteld, is in onze ogen te
groot; dat wil zeggen niet passend bij en noodzakelijk voor de aard en de
taak van de Drentse plattelandsgemeenten.Gelet ook op de onzekerheden die doorklinken in de antwoorden op onze
vragen in het voorlopig verslag, blijven wij vraagtekens plaatsen bij de effecten
van grootschalige herindelingen, in het bijzonder wat de band tussen burgers
en de politiek betreft, in het bijzonder de lokale politiek.Voorzitter! Het is opmerkelijk dat het amendement-Van den Berg aan de
overzijde van het Binnenhof op stuk nr. 13 politiek is afgewezen, terwijl
er nadien vrij breed werd erkend dat uit bestuurlijk-organisatorisch oogpunt
de voorgestelde oplossing de voorkeur verdiende, maar niet paste binnen het
beleidskader.Voorzitter! Wij hebben er behoefte aan om bij deze gelegenheid nog eens
nadrukkelijk de aandacht te vragen voor de juridische positie van de kleine
gemeenten in het herindelingsproces zoals dat thans vigeert en zoals zich
dat in de nabije toekomst waarschijnlijk zal gaan voltrekken. Gemeentelijke
herindeling om te komen tot schaalvergroting in het binnenlands bestuur vormt
een van de speerpunten van het regeringsbeleid. Zo ziet de regering gemeentelijke
herindeling als een goed alternatief voor de omvorming van kaderwetgebieden
tot stadsprovincies. Ook is er sprake van een zogenaamd C20-beleid, dat twintig
gemeenten betreft die een centrumfunctie hebben. Uitbreiding van het gemeentelijk
grondgebied door middel van het opslokken van de randgemeenten is een van
de oplossingen voor de problemen waar deze gemeenten mee zitten.Gemeenten die het loodje moeten leggen – veelal de kleinste en de
kleinere – hebben zo goed als geen wapens om zich te weer te stellen
tegen herindeling c.q. verdwijning. Weliswaar hebben zij vanaf het eerste
begin van het herindelingsproces de gelegenheid om hun visie naar voren te
brengen, maar op geen enkel moment hebben zij een beslissende stem. Met een
beroep op bovengemeentelijke belangen is hun die mogelijkheid ontzegd. In
feite staan zij met lege handen. Die wetenschap bij de andere gemeenten schept
het risico dat hun opvattingen nauwelijks een serieus te noemen aspect in
de besluitvorming worden. Zoals bekend is, hebben deze gemeenten in meer dan
één geval getracht om hun juridische positie te versterken door
een beroep te doen op de administratieve rechter, maar dat was tot op heden
zonder succes.In de thans geldende Wet ARHI hebben deze kleine gemeenten nog de mogelijkheid
om het oordeel van de minister van Binnenlandse Zaken te vragen indien zij
van mening zijn dat de provinciale ontwerpregeling onvoldoende recht doet
aan het belang van hun gemeente. Maar het lijkt erop dat het thans bij de
Tweede Kamer aanhangige wetsvoorstel tot wijziging van de Wet ARHI de positie
van deze gemeenten er niet beter op maakt. Een van de doelstellingen van het
wetsvoorstel is immers, het aantal beslismomenten in de procedure terug te
dringen, of kortweg gezegd, grotere efficiency in het proces aan te brengen.
Als het voorstel wordt aangenomen zoals het er thans ligt, wordt de positie
van het Rijk in die procedure versterkt en worden de inspraakmogelijkheden
voor gemeenten verminderd. Zo zal de mogelijkheid vervallen om een ministerieel
oordeel te vragen. De conclusie kan nauwelijks een andere zijn dan dat gemeenten
juridisch gezien met lege handen staan als de provincie of de minister van
mening is dat herindeling, en dus opheffing van gemeenten, wenselijk is.Voorzitter! Ook de weg van het lokale referendum zal deze gemeenten niet
baten. De uitslag van een referendum kan niet meer dan een signaal zijn. Hoewel
er discussie mogelijk is over de vraag, in hoeverre het voor gemeenten mogelijk
is om decisieve lokale referenda te houden, staat het als een paal boven water
dat een lokaal referendum over een onderwerp waarbij de zeggenschap van de
gemeenteraad uiteindelijk nihil is, geen juridische gevolgen kan hebben. Ook
de uitbreiding van de mogelijkheden om lokale referenda te houden in het eveneens
bij de Tweede Kamer in behandeling zijnde wetsvoorstel tot invoering van een
correctief wetgevingsreferendum, verandert daar niets aan. Ik zou het waarderen
indien de staatssecretaris bereid was, in haar reactie op deze conclusies
in te gaan.Ten slotte snijd ik een detailpunt aan. Als gevolg van de aanneming van
het amendement-Kamp e.a. is de nieuwe gemeente De Wolden ontstaan. Daardoor
zal de gemeente De Wijk deel gaan uitmaken van de nieuwe gemeente. Het landgoed
Dickninge, ongeveer 76 ha groot, ligt thans in de gemeente De Wijk. Het grensverloop
van de nieuwe gemeente is echter zodanig dat 16 van de 76 hectaren in de heringedeelde
gemeente Meppel komen te liggen. Het kost weinig voorstellingsvermogen, te
beseffen dat een dergelijke tweedeling over twee gemeenten extra bezwaarlijk
is voor het beheer, waaruit nu eenmaal tegenwoordig een reeks van relaties
met het gemeentebestuur voortvloeit.Ons is niet gebleken dat men zich bij de bepaling van het grensverloop
van de nieuwe gemeente De Wolde dit effect voor het landgoed heeft gerealiseerd,
laat staan dat die tweedeling waarover ik sprak, is beoogd. Om die redenen
zou het grensverloop partieel gewijzigd moeten worden. Het initiatief daartoe
moet, zo blijkt uit de memorie van antwoord aan deze Kamer, op provinciaal
niveau genomen worden. Dat is correct.De staatssecretaris bleek van mening dat er geen enkele reden was, op
dit punt een novelle in procedure te brengen. Aangezien dat zo is en ik dat
eigenlijk ook wel accepteer, meen ik deze laatste gelegenheid te moeten aangrijpen
om te vragen of de staatssecretaris haar invloed zou willen en kunnen aanwenden
om bij de provincie op grenscorrectie aan te dringen. Wij zullen
met belangstelling naar de reactie van de staatssecretaris luisteren.De heer Wiegel (VVD):Voorzitter! Vandaag beleven wij de laatste ronde van de discussie over
de gemeentelijke herindeling in de provincie Drenthe. Als wij terugzien op
het verloop van die discussie en met name op het provinciale voortraject,
is daarin naar de mening van mijn fractie niet altijd een echt heldere lijn
te constateren. Het leek soms wel een tombola. Ik zal dat straks toelichten.
Hoewel misschien op een andere schaal kun je het vergelijken met de uitkomst
van het overleg tussen het kabinet en de regeringsfracties in de Tweede Kamer
over de bestuurlijke vernieuwing op het provinciale vlak. Collega Staal heeft
daar iets over gezegd: wel een stadsprovincie Rotterdam, ook eentje rond Eindhoven,
geen provincie Haaglanden, ook niet in Twente. Collega Staal zei dat wij daarover
vanmiddag niet praten. Wij wachten af wat er uiteindelijk uit de bus komt.
Het kan wel weer heel anders uitpakken. Collega Staal was daar zelfs heel
pregnant in. De opvatting van mijn fractie is dat als wij kijken naar de gemaakte
deal, deze weinig te maken heeft met een gestructureerde visie op de organisatie
van ons binnenlands bestuur. Daar wil ik het voor vanmiddag bij laten.Zo is het in feite ook een beetje gegaan met de gemeentelijke herindeling
in Drenthe, vooral tijdens het provinciale traject. Er waren opeenvolgende
uiteenlopende standpunten van het college van gedeputeerden en van de staten.
Het college van gedeputeerde staten wilde een gemeente groot-Assen. De staten
haalden daar een streep door. Het college van gedeputeerde staten wilde enige
uitbreiding van Hoogeveen en Meppel. In dat geval kozen de staten precies
de andere kant, namelijk een forse uitbreiding van de gemeenten Hoogeveen
en Meppel. De regering heeft de staten gevolgd en de Tweede Kamer heeft een
niet onbelangrijke wijziging in het wetsontwerp aangebracht.Nu noemt de staatssecretaris in de memorie van antwoord gemeentelijke
herindeling maatwerk. Als ik naar de voorgeschiedenis kijk, durf ik de conclusie
aan dat voordat de Drenten in het pak gehesen werden, wel een heel uiteenlopend
gezelschap van couturiers en kleermakers aan het werk is geweest. De uitkomst
is naar de opvatting van mijn fractie dat het ermee door kan, al is het pak
aan de ruime kant. Dat een ruime en grote schaal niet hetzelfde is als de
beste en ook geen garantie biedt voor het kwalitatief beste bestuur kan in
de provincie Drenthe nog eens worden geïllustreerd met het bestuurlijke
gebeuren in de grootste gemeente in deze provincie in de gemeente Emmen nog
niet zo vreselijk lang geleden. Ik zou daarnaast graag namens mijn fractie
vanmiddag een eresaluut willen brengen aan het adres van alle kleine gemeenten
in de provincie Drenthe. Als men ziet hoe die erbij liggen, hoe zij bestuurd
zijn en wat er in de gemeenten is veranderd en bewaard is gebleven, zijn deze
kleine gemeenten in Drenthe goed bestuurd.Mijn fractie heeft, de memorie van antwoord nalopend, nog vier vragen.
Kan de staatssecretaris al iets concreets zeggen over de voorbereidingen die
de provincie tezamen met de Vereniging van Drentse gemeenten aan het treffen
is ten aanzien van de veranderende relatie tussen gemeenten en provincie als
gevolg van de herindeling? Wij hebben daar in de stukken iets over gelezen.De tweede vraag luidt hoe het staat met het overleg aan de Groningse en
Drentse kant van de provinciegrens. Wij proeven uit de stukken dat dit redelijk
verloopt. De staatssecretaris meldt dat zij over het gesloten convenant overleg
heeft of overleg heeft gevoerd met de beide provincies. Graag ontvangt mijn
fractie daarover enige informatie.De derde vraag raakt een punt dat ook door collega Holdijk aan de orde
is gesteld en door sommige fracties ook in de schriftelijke voorbereiding
naar voren is gebracht. Heeft de staatssecretaris aan de provincie gemeld
dat een aantal fracties in deze Kamer een correctie, door de provincie aan
te brengen bij het landgoed Dickninge, plezierig zou vinden? Graag horen wij
hierover een mededeling. Als die melding bij de provincie nog niet heeft plaatsgehad,
deel ik de staatssecretaris mede dat de gedeputeerde van Drenthe op de tribune
zit. Mijn fractie heeft, de Handelingen lezend van de discussie in de Tweede
Kamer over Uden, Veghel en een kleinere gemeente, gezien dat de staatssecretaris
af en toe tussendoor overlegde met de Noord-Brabantse gedeputeerde. Misschien
kan dat ook hier geschieden. Over Uden en Veghel praten wij overigens later
een keer. Dat is een merkwaardig wetsvoorstel. Ik wil er op dit ogenblik niet
meer over zeggen.De vierde vraag luidt als volgt. Door amendering van het wetsvoorstel
in de Tweede Kamer is een deel van de voorbereidingswerkzaamheden die de gemeenten
getroffen hebben, vooruitlopend op de definitieve afhandeling hier, vergeefs
gebleken. Ook de heer Boorsma heeft hierover gesproken. De gemeenten vragen
of het niet redelijk is om een deel van die kosten voor rekening van de bijdrage
voor herindeling te laten komen. Het bedrag schijnt in de tonnen te lopen.
De heer Boorsma heeft deze vraag gesteld. Wij sluiten ons daarbij aan.Door de Tweede Kamer is een door mijn fractie toegejuichte wijziging in
het wetsvoorstel aangebracht. In Zuidwest-Drenthe is tussen Meppel en Hoogeveen
De Wolden gesticht. Wij noemen dat een fraaie, levensvatbare plattelandsgemeente.
Logisch, bestuurlijk helder en consistent qua lijn zou het naar onze opvatting
zijn geweest als ook de gemeente Zuidenveld, bestaande uit Oosterhesselen,
Sleen en Zweeloo in Zuidoost-Drenthe er zou zijn gekomen. De regering zegt
dat deze gemeente, die er dus niet is gekomen, een hogere inhoudelijke kwaliteit
zou hebben dan de gemeente De Wolden die er wel gekomen is. Dat is toch wat
merkwaardig? Is dat ook wel het maatwerk waar de staatssecretaris over spreekt?
Ik heb de indruk dat hier een steek los zit. Het kan natuurlijk zijn dat het
aan mijn fractie ligt dat wij de bestuurlijke logica op de Drentse hei zijn
kwijtgeraakt. Daarom vraag ik de staatssecretaris om de consequente politieke
lijn die op dit punt door het wetsvoorstel loopt nog eens helder te schetsen.
Als de staatssecretaris onze vraag naar de consequente bestuurlijke lijn een
retorische vindt, mag zij dat wat ons betreft ook zeggen.Mijnheer de voorzitter! Ik rond af. Zoals andere fracties het hier hebben
gesteld, zo stelt ook onze fractie het. Wij kunnen, met alle kanttekeningen
die geplaatst zijn, wel leven met het voorstel, ook gezien de uiteindelijke
acceptatie van dit compromis in Drenthe. Het is ook ons vanmiddag weer
opgevallen dat steeds meer fracties in deze Kamer, zowel de kleinere als de
grotere, ten aanzien van de gemeentelijke herindeling één lijn
aan het kiezen zijn. De lijn van de fractie van het CDA was ons bekend. Ik
heb ook met veel plezier en instemming naar het betoog van mevrouw Linthorst
geluisterd. Zij is op de lijn van mevrouw Grewel en de heer Wöltgens
doorgegaan en die deelt mijn fractie. Die lijn is dat wij ons terughoudend
opstellen ten opzichte van grootschalige gemeentelijke herindelingen. Die
lijn die hier wordt uitgesproken, wordt steeds stelliger. Ik denk dat het
goed is dat de regering dat signaal opvangt, doorgeeft en verwerkt. De tijdgeest
is toch anders dan een paar jaar terug.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Voorzitter! Hoewel geen enkel onderzoek heeft aangetoond dat gemeenten
beter zijn gaan functioneren door gemeentelijke herindeling – er zijn
er wel die de negatieve gevolgen van herindeling in beeld brengen –
gaat het proces van herindeling onverdroten voort. Nu is dan Drenthe aan de
beurt en daar is men niet zuinigjes te werk gegaan. De herindeling gaat volstrekt
voorbij aan de schaal van de provincie Drenthe. Van de 34 gemeenten blijven
er nog 12 over. Het lijkt wel of bij iedere nieuwe gemeentelijke herindeling
van enige omvang de schaalvergroting in opgaande lijn is. In Noord-Brabant
was er nog sprake van een gemeente van rond de tienduizend inwoners; de kleinste
gemeente in Drenthe telt er tweemaal zoveel.De fractie van GroenLinks is niet de enige fractie die een dergelijke
grootschaligheid afwijst. Uit het voorlopig verslag blijkt dat, behalve de
CDA-fractie en de fracties van SGP, RPF en GPV, ook de VVD-fractie daarover
niet positief was. Ook tijdens dit plenaire debat is bij de meeste fracties,
uitgezonderd D66, geen enthousiasme te bespeuren voor deze schaalgrootte.
Onder maatwerk wordt toch wel iets anders verstaan. Bij de behandeling van
de gemeentelijke herindeling van Noord-Brabant in de Eerste Kamer bespeurde
ik al een verandering in standpunten van de verschillende fracties. Niet dat
er aan gemeentelijke herindeling zelf getwijfeld werd, maar er waren wel twijfels
over de schaal waar het kabinet op uitkwam, zelfs bij de PvdA-fractie!Ongetwijfeld zullen in de verkiezingsprogramma's van politieke partijen
voor de volgende verkiezingen van de Tweede Kamer de paragrafen over gemeentelijke
herindeling worden aangepast. Maar omdat er weer nieuwe grootschalige herindelingen
op stapel staan, lijkt het niet verstandig om daar op te wachten. De tijd
is nu rijp om te bekijken of er voortgegaan moet worden op de ingeslagen weg
van herindeling met een dergelijke gemeentelijke schaalgrootte. Volgens de
memorie van antwoord moeten gemeenten in staat worden gesteld, in kwalitatief
opzicht ten aanzien van bijvoorbeeld verkeer en vervoer, bedrijvigheid, woningbouw,
werkgelegenheid of plattelandsontwikkeling, essentiële keuzen en afwegingen
te maken. Als die zaken tot de verantwoordelijkheid van één
gemeente zouden behoren, kom je echter op veel grotere gemeenten uit. Zoals
de staatssecretaris ook wel weet, worden de meeste zaken op die terreinen
in regioverband aangepakt. Dat is dus geen geldig argument of wordt dat soms
de schaal bij volgende herindelingen? Ik hoor graag de reactie van de staatssecretaris.Ongenoegen over de huidige grootschaligheid van gemeentelijke herindeling
tref je overal in het land aan, verdeeld over verschillende partijen. Na de
aanpassing van de Financiële-verhoudingswet lijkt het verstandig om het
beleidskader gemeentelijke herindeling te herijken – andere fracties
hebben er ook al op gewezen dat er daardoor een verandering is gekomen –
om te beoordelen of de criteria voor gemeentelijke herindeling door de wijziging
van die wet misschien anders uitgewerkt zouden moeten worden. De wijziging
van de Wet ARHI leek daarvoor een uitgelezen gelegenheid. Het kabinet heeft
er echter voor gekozen om van die wijziging alleen een procedurele aangelegenheid
te maken. Mijn fractie hoopt, dat de Tweede Kamer zich daardoor niet zal laten
weerhouden om bij de behandeling van de Wet ARHI ook de interpretatie door
het kabinet van het beleidskader gemeentelijke herindeling aan de orde te
stellen en dan vooral aandacht te besteden aan de uitwerking van de criteria
in het huidige beleid, vooral toegespitst op de grootschaligheid.Het is belangrijk voor andere bestuurslagen om te weten hoe de huidige
interpretatie door de diverse politieke partijen van het Beleidskader gemeentelijke
herindeling is, na de wijziging van de Financiële-verhoudingswet. Provinciebesturen
houden bij het starten van een ARHI-procedure echt sterk rekening met het
gangbare landelijke beleid. En het zou wel eens heel belangrijk kunnen zijn
voor de aanstaande discussie over Den Haag.In het voorliggende wetsvoorstel wordt nog steeds uitgegaan van "hoe groter
hoe beter", kennelijk vanuit het geloof dat een grote gemeente beter bestuurd
wordt dan een kleine. Mijn voorgangers op deze plaats hebben erop gewezen
dat dit lang niet altijd het geval is. Het kan, maar het hoeft helemaal niet.
In Drenthe is een levensgroot voorbeeld van het tegendeel aanwezig. Dat is
ook al gezegd. Ik verwijs naar Emmen. In Emmen zijn de problemen echt niet
opgelost door er Schoonebeek aan toe te voegen. Terzijde, Schoonebeek past
trouwens beter bij Coevorden dan bij Emmen, maar daar is niets meer aan te
doen, zo merk ik in de Kamer.De staatssecretaris is sterk georiënteerd op het belang van stedelijke
gemeenten. De positie van landelijke gemeenten is lang niet zo sterk als de
positie van stedelijke gemeenten. Ik citeer uit de discussie in de Tweede
Kamer. De vertegenwoordigster van de PvdA heeft hetzelfde citaat eruit gehaald."Tegelijkertijd merk ik in de richting van de heer Stellingwerf, de heer
Verhagen en mevrouw Singh Varma op dat ik er geen enkel bezwaar tegen heb
als er sterke landelijke gemeenten worden gevormd als zij geen enkele functie
hebben voor de positie van die centrumgemeente."Ik zou nog verder kunnen citeren, maar het is heel duidelijk dat in de
visie van de staatssecretaris het belang van de stedelijke gemeente vooropstaat
en dat landelijke gemeenten daaraan ondergeschikt zijn.Voor alle duidelijkheid zet ik nog eens heel in het kort het standpunt
neer van GroenLinks. Mijn fractie kan instemmen met gemeentelijke herindeling
als er keiharde en concrete argumenten worden aangevoerd, dus geen algemeenhe den, met inachtneming van de volgende uitgangspunten: - de belangen van het landelijk gebied mogen niet ondergeschikt worden gemaakt
aan de belangen van stedelijke gebieden;- voor de bescherming van
het landelijk gebied zijn sterke landelijke gemeenten nodig;- bouwen
in ecologisch kwetsbare gebieden is uitgesloten;- het grondgebied
van stedelijke gemeenten mag alleen worden uitgebreid indien er sprake is
van een aaneengesloten stedelijk gebied, ruimtenood in verband met de bouwbehoefte,
er alleen met gemeentelijke herindeling kan worden gelenigd en bovendien revitalisatie
van bestaande woonwijken geen soelaas biedt. Dus geen financiële argumenten!Het aanstellen van fulltime wethouders valt in ieder geval niet onder
onze criteria.Mijn fractie betreurt het dat in Zuidoost-Drenthe niet is gekozen voor
de vorming van een landelijke gemeente uit de gemeenten Oosterhesselen, Sleen
en Zweeloo. Juist de ligging van die gemeenten tussen de stedelijke gebieden
Emmen en Hoogeveen rechtvaardigt de vorming van een zelfstandige landelijke
gemeente, zelfs zonder de kern Veenoord, die volgens het kabinet zo nodig
bij Emmen gevoegd moet worden. De argumentatie in de memorie van antwoord
dat twee minder sterke plattelandsgemeenten tussen Hoogeveen en Emmen minder
invloed zouden hebben dan één ontgaat mijn fractie, want er
is nu geen enkele landelijke gemeente tussen Emmen en Hoogeveen. Het zou naar
de mening van GroenLinks veel evenwichtiger zijn geweest – ik hoorde
het de vertegenwoordiger van de VVD ook zeggen – in het zuiden van de
provincie twee plattelandsgemeenten te vormen, zowel in het oosten, tussen
Emmen en Hoogeveen, uit de gemeenten Oosterhesselen, Sleen en Zweeloo, als
in het westen, tussen Hoogeveen en Meppel, de gemeente De Wolden, die ook
wordt gevormd.Wat het landgoed Dickninge betreft, verwachten wij van de staatssecretaris
dat zij gezamenlijk met de provincie voor een goede oplossing zorgt. Als dit
probleem inderdaad door de provincie zelf kan worden geregeld, hebben wij
daar natuurlijk geen enkel bezwaar tegen. Wij stellen het wel op prijs om
van het resultaat op de hoogte gebracht te worden. En wat de staatssecretaris
in de memorie van antwoord stelt, namelijk dat een novelle een vertraging
tot gevolg zou hebben – ik had gevraagd of er tegelijk met dit voorstel
een correctiewetje behandeld zou kunnen worden – dat hangt helemaal
af van haar eigen slagvaardigheid, want bij de gemeentelijke herindeling van
Noord-Brabant was er tegelijk met het wetsvoorstel ook een correctiewetje
aan de orde om een foutje van de Tweede Kamer te herstellen. Dat is dus ook
geen goed argument.Voorzitter! Omdat de Eerste Kamer geacht wordt, zich terughoudend op te
stellen, zal ik de rest van mijn betoog wijden aan de gevolgen van de voorgestelde
gemeentelijke herindeling; dat is een kerntaak van de Eerste Kamer.Mijn fractie heeft de indruk dat die gevolgen óf niet worden onderkend,
óf niet serieus worden genomen, dat ze worden gebagatelliseerd. De
staatssecretaris stelt in de memorie van antwoord dat de kwaliteit van de
communicatie tussen burger en de gemeente belangrijk is. Hoe de kloof tussen
burger en overheid te dichten, is een onderwerp waar menigeen zich het hoofd
over breekt. Door een gemeentelijke herindeling als de nu voorgestelde wordt
de kwaliteit van die communicatie zeker niet verbeterd.Hoe zal de gemeentelijke herindeling de bereidheid van burgers om mee
te doen en mee te denken aan het gemeenteraadswerk beïnvloeden? Door
samenvoeging van gemeenten wordt het grondgebied van de nieuwe gemeente sterk
vergroot. Burgers die een inbreng willen leveren in het gemeenteraadswerk,
moeten dus een veel grotere afstand afleggen om bij vergaderingen aanwezig
te kunnen zijn, en dat is per fiets voor velen niet meer te doen. Over het
openbaar vervoer in de provincie Drenthe, en dan vooral 's avonds, zal ik
het maar niet hebben. En op mijn suggestie om taxikosten te kunnen declareren
bij het ministerie van Binnenlandse Zaken, wordt in de memorie van antwoord
niet ingegaan, hoewel het toch de overheid is die de mogelijkheden tot communicatie
sterkt vermindert!Hoe zal de schaalvergroting uitwerken op de betrokkenheid van die burgers?
Ik kan het de staatssecretaris wel voorspellen. Ondanks goedbedoelde pogingen
om via allerlei gekunstelde hulpstructuren de burger er weer bij te betrekken,
zullen heel wat mensen afhaken. Voor een volgende raadsperiode zal het moeilijker
worden om mensen aan te trekken voor de gemeenteraad. En het zal zeker een
negatief effect hebben op het aantal vrouwen dat beschikbaar zal zijn. Weet
u, voorzitter, wat een ander gevolg zal zijn? De praktijk heeft inmiddels
bewezen dat de meeste raadsleden afkomstig zullen zijn uit de grootste plaats,
de plaats waar het gemeentehuis zal komen te staan, met als gevolg een eenzijdige
samenstelling van de gemeenteraad en een nog verder afnemende betrokkenheid
van de burgers. Het gevaar van een kernenhiërarchie wordt hierdoor nog
versterkt. Is dat nu de bedoeling?Vanuit een oogpunt van emancipatie dreigt er nog een heel ander gevaar.
Er worden 22 gemeenten opgeheven; een aantal daarvan heeft een vrouwelijke
burgemeester. Vrouwen zijn al zwaar ondervertegenwoordigd in het burgemeestersambt.
Wat zal deze herindeling betekenen voor het totale aantal vrouwelijke burgemeesters?
Het wordt namelijk dringen op de burgemeestersmarkt! Ervaringen bij andere
herindelingen stemmen ons niet optimistisch. Is de staatssecretaris bereid,
bij de verantwoordelijke personen te bepleiten dat er bij het benoemen van
burgemeesters in de nieuwe gemeenten een voorrangsbeleid voor vrouwen wordt
gevoerd?Iets dergelijks zou moeten worden gedaan voor vrouwelijke wethouders.
In de meeste plaatsen zijn die ook in de minderheid. Daarop heeft de staatssecretaris
echter geen invloed, behalve misschien in haar eigen partij. Het is een verantwoordelijkheid
van de politieke partijen zelf, of in de nieuwe gemeenten vrouwen op wethouderszetels
terechtkomen. Er wordt wel gesuggereerd dat er helemaal geen probleem is,
dat het wel lukt als de vrouwen maar goed genoeg zijn, maar dat is een illusie.
Was het maar zo! Aangezien er krapte is op de markt en daar nog bij komt dat
wethouderszetels van grotere gemeenten financieel aantrekkelijker zijn geworden
voor mannen, delven vrouwen al gauw het onderspit. In Groningen zijn bij de
gemeentelijke herindeling in 1990 alle vrouwelijke wethouders verdwenen! Het
kan van gemeentelijke herindeling niet de bedoeling zijn dat
in de nieuwe grotere gemeenten het voorzieningenniveau achteruitgaat. De bibliotheek
bijvoorbeeld moet toch bereikbaar blijven? De lokale zorg en de politie moeten
toch in stand worden gehouden? Er moeten een soort dorpshuisachtige faciliteiten
komen. Maar wie betaalt dat?Inwoners moeten voor zaken op het gemeentehuis zijn dat voor velen verder
weg is komen te liggen. De staatssecretaris merkte terecht op dat dit niet
dagelijks geschiedt, maar de gemeenten moeten hiervoor zelf een oplossing
zoeken door steunpunten in te stellen. Uit mijn informatie ter plekke blijkt
dat gemeenten bijvoorbeeld hulpsecretarieën helemaal niet kunnen betalen.
En wat dan? De burger knapt het zelf maar op. De last is voor de burger.Tot slot brengt mij dit bij de financiële afwikkeling van de herindeling.
Gemeenten hebben een verplichting om ambtenaren in dienst te houden. Een aandachtspunt
daarbij is dat er door de schaalvergroting een ander soort ambtenaar nodig
is. Daar is al eerder op gewezen. Maar er zijn geen richtlijnen van het ministerie
voor gemeenten die de overgangsproblemen met hun ambtenaren moeten regelen.
Uitgegaan wordt van de eigen verantwoordelijkheid van de gemeenten, die in
onderling overleg wel een oplossing zullen vinden. Maar wat gebeurt er als
dit niet lukt? Kunnen de gemeenten dan een beroep op het ministerie doen?
Volgens de memorie van antwoord is in september 1996 een commissie ingesteld
onder leiding van prof. Fleurke die op basis van bestuurlijke ervaringen informatie
dient te verzamelen om gemeenten te ondersteunen bij de voorbereiding en implementatie
van gemeentelijke herindeling. Heeft de commissie ook een functie om gemeenten
bij te staan die bij de financiële afwikkeling in onderling overleg geen
oplossing kunnen vinden?De beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Hierna zullen we het wetsvoorstel met betrekking tot het overleg minderhedenbeleid
behandelen. Ik schat dat deze behandeling ongeveer 20 minuten duurt. Ik moet
echter de vergadering schorsen omdat minister Dijkstal nog niet aanwezig is.De vergadering wordt van 15.01 uur tot 15.19 uur geschorst.Voorzitter: Heijne Makkreel 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19961997-1540-1551.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl