Voortzetting behandeling wetsvoorstel Wijziging van de Wet voorkeursrecht gemeenten (24235)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1995-1996, pag. 1890-1902

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

02-07-1996

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

nr. 38, pagina 1890-1902

02-07-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24235Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting behandeling wetsvoorstellen: Opheffing van het adviesstelsel in zaken van algemeen verbindende voorschriften en beleid van het Rijk (Herzieningswet adviesstelsel) (24232); Algemene regels voor de advisering in zaken van algemeen verbindende voorschriften of te voeren beleid van het Rijk (Kaderwet adviescolleges) (24503)Pagina 1865-1877
Voortzetting behandeling wetsvoorstel Wijziging van de Wet voorkeursrecht gemeenten (24235)Pagina 1890-1902
Behandeling wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband met de bevordering van de kwaliteit en de studeerbaarheid van het onderwijs (24619)Pagina 1878-1886
Voortzetting behandeling wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs en de Tijdelijke wet bekostiging nieuwe basisscholen inzake vereenvoudiging van het bekostigingsstelsel voor het basisonderwijs en het (voortgezet) speciaal onderwijs (vereenvoudiging Londo) (23636)Pagina 1924-1928
38ste vergadering; 2 juli 1996Pagina 1865-1865
Behandeling wetsvoorstel Wijziging van de Algemene Nabestaandenwet (wijziging overgangsrecht alsmede enkele technische aanpassingen (24693)Pagina 1904-1913
Stemming over het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs, alsmede de Wet op het voortgezet onderwijs in verband met de decentralisatie van de huisvestingsvoorzieningen (24455)Pagina 1902-1904
Voortzetting behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband met de bevordering van de kwaliteit en de studeerbaarheid van het onderwijs (24619)Pagina 1913-1924
Noot bij Behandeling wetsvoorstel Wijziging Algemene nabestaandenwet (wijziging overgangsrecht alsmede enkele technische aanpassingen) (24693)Pagina 1937-1939
Behandeling wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het basisonderwijs, de Interimwet op het speciaal onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs en de Tijdelijke wet bekostiging nieuwe basisscholen inzake vereenvoudiging van het bekostigingsstelsel voor het basisonderwijs en het (voortgezet) speciaal onderwijs (vereenvoudiging Londo) (23636)Pagina 1886-1890
Voortzetting behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Algemene nabestaandenwet (wijziging overgangsrecht alsmede enkele technische aanpassingen) (24693)Pagina 1928-1936

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 71 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: 
 
 het wetsvoorstel Wijziging van de Wet voorkeursrecht gemeenten (24235).
 
 
 
 
 
 (Zie vergadering van 1 juli 1996.)
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt hervat.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik wil beginnen met de kamerleden te bedanken
voor hun inbreng, maar ook en vooral voor hun bereidwilligheid om dit wetsvoorstel
nog voor het zomerreces te behandelen. In navolging van menigeen van u zou
ik willen zeggen dat over dit wetsvoorstel inderdaad een schaduw uit het verleden
hangt, maar dat ik het prettig vind als wij vooral kijken naar het heden en
naar de toekomst.
 
 Waar gaat het bij dit wetsvoorstel om? De Wet voorkeursrecht gemeenten
is indertijd op aandrang van zowel bestuurlijke zijde als het parlement ontstaan
om de positie van gemeentebesturen "in het rechtsverkeer betreffende onroerende
goederen te versterken bij de grondverwerving ten behoeve van de verwezenlijking
van het ruimtelijk beleid". Deze oorspronkelijke doelstelling van de wet staat
ook vandaag nog steeds centraal. Het gaat er dus in het wetsvoorstel om, gemeenten
een instrument in handen te geven dat hen in staat stelt hun verantwoordelijkheid
waar te maken voor een tijdige en evenwichtige uitvoering van het ruimtelijk
beleid in ons land.
 
 Het karakter van het instrument van het voorkeursrecht wordt met dit voorstel
tot wijziging van de wet dan ook niet aangetast. Dat betekent dat het voorkeursrecht,
eenvoudig gezegd, alleen door de gemeenten kan worden benut, indien een eigenaar
vrijwillig zijn grond te koop aanbiedt en de gemeente die grond vanwege de
uitvoering van een bestemmingswijziging nodig heeft. De verkoper krijgt in
dat geval voor zijn grond de normale marktprijs. En op dat punt wil ik mevrouw
Le Poole en de heren Pitstra en De Wit nu al antwoorden dat een verandering
van de waarderingsgrondslag niet aan de orde is in dit wetsvoorstel. Ik voel
er op dit moment ook niet zo erg veel voor om die discussie nu breed uit te
meten. Ik kom in dat verband straks nog terug op het rapport van Nyfer, waar
ook een aantal opmerkingen over zijn gemaakt. De marktprijs is dus bepalend.
Is de bestemmingswijziging gerealiseerd, dan vervalt het voorkeursrecht. Dat
is en blijft de basis van het voorkeursrecht.
 
 Het hier aan de orde zijnde voorstel tot wijziging is erop gericht, dit
instrument aan te passen aan de omstandigheden waarin gemeenten vandaag verkeren
bij de uitvoering van het ruimtelijk beleid. Het gaat natuurlijk niet alleen
om de omstandigheden van vandaag, het gaat ook om de toekomst, want dan zal
het voorkeursrecht ook een bijdrage moeten leveren aan een betere uitvoering
van het gemeentelijk ruimtelijk beleid, zoals dat onder andere gebaseerd kan
zijn op de PKB Nationaal ruimtelijk beleid en op de streekplannen en zoals
dat tot uitdrukking wordt gebracht in de diverse bestemmingsplannen. De huidige
wet, die wij nog steeds hebben, voldoet in de praktijk niet. Dat is gisteren
een- en andermaal naar voren gebracht. Het blijkt ook uit een aantal onderzoeken,
want daarin wordt gesteld dat de wet niet kan worden toegepast in de gebieden
waar daaraan juist het meeste behoefte bestaat. Zoals gezegd, is de wet in
1985 alleen in werking getreden in stadsvernieuwingsgebieden. In de onderzoeksrapporten
is ook gesteld dat de wet veel te ingewikkeld is voor de praktijk. Hoewel
Amersfoort heel veel geïnvesteerd heeft in alle mogelijke activiteiten
om zoveel mogelijk gebruik te maken van die wet, is ook daar aangetoond dat
de wet veel eenvoudiger moet zijn. Het gevolg van deze complexiteit in de
praktijk is inderdaad dat de gemeenten nauwelijks zijn toegekomen aan een
adequate toepassing van de wet. De heer De Beer heeft dat heel duidelijk aangegeven.
 
 Naar aanleiding van de beleidsnotitie uit 1994 zijn veel suggesties gedaan
om te komen tot een verbetering van de wet. Dat overleg heeft inderdaad heel
veel tijd in beslag genomen, maar het was zonneklaar dat, na de hele voorgeschiedenis
van de wet, je niet over één nacht ijs kon gaan met een wijzigingsvoorstel.
Sommige suggesties tot wijziging waren inderdaad heel vergaand.
Andere lagen meer voor de hand. De regering en vervolgens de Tweede Kamer
hebben zich ten aanzien van al deze voorstellen kritisch betoond, de wet te
wijzigen. Uit al de discussies bleek echter één ding volstrekt
helder: er bestaat bij degenen die het ruimtelijk beleid moeten uitvoeren
een grote mate van eensgezindheid over dat dit wetsvoorstel een belangrijke
bijdrage kan leveren aan het waar maken van hun verantwoordelijkheid. Dat
geldt niet alleen voor de gemeenten, maar ook voor het particuliere bedrijfsleven.
In dat verband prijs ik mij ook gelukkig dat de Raad van State zich op een
enkel klein puntje na heel goed in dit wetsvoorstel heeft kunnen vinden.
 
 Nu dus uit alle onderzoek en overleg de noodzaak is aangetoond dat het
voorkeursrecht er ook buiten de stadsvernieuwingsgebieden moet komen, vind
ik dat wij niet langer moeten wachten. Natuurlijk is het dan jammer, te moeten
vaststellen dat de gemeenten de wet niet meer volop kunnen inzetten voor de
Vinex-locaties. Wij moeten er wel voor oppassen dat wij niet in een kip-of-ei-discussie
terechtkomen. Uit het feit dat de Vinex hier en daar niet zodanig gerealiseerd
kon worden, omdat er al sprake was van grondspeculatie met gebruik van lage
grondprijzen, is juist de noodzaak gebleken om dit agendaonderwerp hier te
behandelen. Daaruit is ook gebleken hoezeer gemeenten behoefte hebben aan
dit instrument. Hoewel de Vinex-locaties nu voor een groot deel aan snee zijn
gekomen, moeten wij ons goed realiseren dat er ook na de Vinex nog leven is.
Zo lang er in Nederland gebouwd wordt, zal er behoefte blijven aan dit instrument.
Ook in de huidige Vinex-gebieden heeft dit wetsvoorstel nog steeds betekenis.
Er kan niet zonder meer worden verweten dat het als mosterd na de maaltijd
komt. De heren De Beer, Veling en De Wit hebben daarnaar gevraagd. Waar posities
zijn ingenomen met als enig doel de grond verder te verhandelen, kan de vestiging
van het voorkeursrecht deze ontwikkeling wel degelijk stoppen. Of het dan
gaat om 50% van de grond die nu in handen van speculanten zou zijn, zoals
de heer De Wit betoogde, kan ik op dit moment bevestigen noch ontkennen. Ik
kan dat niet bekijken.
 
 Ik memoreerde zojuist de beleidsnotitie die aan dit wetsvoorstel voorafging.
De conclusie uit de notitie, de daarop volgende adviesronde en de behandeling
in de Tweede Kamer is dat, gelet op de gewijzigde omstandigheden waaronder
de gemeenten hun ruimtelijke beleid moeten realiseren, het instrumentarium
voor grondbeleid verbetering behoeft. Ik vat de uitgangspunten voor die verbetering
nog even samen.
 
 Ten eerste moet de gemeente voor een duurzame ontwikkeling haar regiefunctie
bij de uitvoering van het ruimtelijk beleid kunnen waar maken. De heer Veling
vroeg gisteren of het woord "duurzaam" niet erg clichématig is gebruikt.
Ik kan hem antwoorden dat het geen automatisme is. Ook bij de ruimte gebruik
ik het woord "duurzaam" geregeld, omdat ruimte een van de schaarse voorraadbegrippen
is. Ruimte, energie en biodiversiteit wil ik graag plaatsen in één
reeks van kernbegrippen, als wij het hebben over milieuvoorraden. Vandaar
de term "duurzame ruimte".
 
 Het tweede uitgangspunt dat van belang is in dit geheel, is dat het gemeentelijk
grondbeleid dat in dienst staat van de uitvoering van het ruimtelijk beleid,
in het huidige tijdsgewricht onderdeel moet zijn van een evenwichtige samenwerking
tussen overheid en bedrijfsleven om de ruimtelijke ontwikkelingen in ons land
in goede banen te leiden.
 
 Het derde uitgangspunt is dat gemeenten in staat moeten worden gesteld,
hun verantwoordelijkheden daarin te kunnen waarmaken zonder dat zij gedicteerd
worden door marktpartijen die uiteraard uit zijn op winst op de korte termijn.
Dat betekent dat zowel het instrumentarium van het kostenverhaal, waarover
ik binnenkort met de Tweede Kamer zal discussiëren, als de Wet voorkeursrecht
gemeenten verbetering behoeft.
 
 Voordat ik toekom aan de verschillende onderdelen van het wetsvoorstel
en aan de vragen die daarover zijn gesteld, wil ik eerst nog eens benadrukken
welke functie het voorkeursrecht heeft in het totaal van het gemeentelijk
grondbeleid. Ik merk op dat er bij sommigen vooroordelen zijn tegen het instrument
en dat er bij anderen nog wellicht te hoog gespannen verwachtingen bestaan.
Beide zijn niet juist. De heren Werner en Veling hebben gezegd dat het voorkeursrecht
alleen aan de orde kan zijn als het publiek belang er nadrukkelijk om vraagt.
Ik meen dat zij daarin gelijk hebben. Het voorkeursrecht is, naast enerzijds
de minnelijke aankoop waarbij gemeente en verkoper als partijen tegenover
elkaar staan, en anderzijds onteigening waarbij sprake is van een gedwongen
eigendomsoverdracht aan de gemeente, een tussenvariant. Daarbij is zorgvuldig
gezocht naar een evenwicht tussen de belangen van de verkoper bij vrijwillige
verkoop en de belangen van de gemeente om tijdig op zo'n vrijwillige verkoop
in te kunnen gaan, zonder de belangen van eventuele derden, kopers, te benadelen.
Dat betekent dat het voorkeursrecht een onderdeel is van een pakket maatregelen
dat de gemeenten ter beschikking staat bij de uitvoering van het grondbeleid.
Het is dus een nuttige aanvulling op de bestaande instrumenten en het kan
in combinatie met de inzet van andere grondinstrumenten de regisserende rol
van de gemeenten bij de uitvoering van het ruimtelijk beleid versterken. Het
voorkeursrecht heeft daarmee een eigen plaats tussen enerzijds de minnelijke
verwerving van grond door de gemeenten en anderzijds de onteigening. Het voorkeursrecht
gaat dus niet een van die twee instrumenten vervangen. Ik denk zelfs dat het
instrument van de minnelijke verwerving in de praktijk het belangrijkste instrument
blijft bij gemeentelijke grondverwerving. Daarmee zal de gemeente zich actief
op de markt begeven om de benodigde grond tijdig te verwerven.
 
 Vestiging van dat voorkeursrecht kan voorkomen dat de gemeente bij haar
wervingsactiviteiten op vrij eenvoudige wijze wordt uitgespeeld tegen derden
met speculatiemotieven of andere motieven die geen bijdrage leveren aan de
verwezenlijking van dat gemeentelijk ruimtelijk beleid. De oorspronkelijke
verkoper van de grond wordt hierbij niet benadeeld, want de gemeente is immers
gehouden om reële marktprijzen te betalen.
 
 Naast de minnelijke verwerving blijft de onteigening eveneens een noodzakelijk
instrument. Als het voor de uitvoering van het ruimtelijk beleid vereist is
dat bepaalde gronden in handen van de overheid komen en de eigenaar niet bereid
is tot verkoop of niet bereid of in staat is conform het bestemmingsplan
aan de uitvoering mee te werken, dan is alleen de onteigening nog de aangewezen
weg. Uiteraard kan dan het voorkeursrecht niet gebruikt worden. Toepassing
van het voorkeursrecht is alleen aan de orde indien de eigenaar zijn grond
vrijwillig wil verkopen. Maar kan, zo vroeg de heer Veling, met onteigening
niet hetzelfde doel worden bereikt? Is het voorkeursrecht echt nodig? Mijn
antwoord is, dat als wij de gemeenten in staat willen stellen, als volwaardige
partners mee te laten doen in de publiek/private samenwerking, zij in staat
moeten worden gesteld om zich ook via die grondmarkt een positie te verwerven.
Dat is nu juist één van de ervaringen die wij bij de Vinex-uitvoering
hebben opgedaan. En dat is ook wat door alle gemeenten die voor een bouwtaakstelling
staan, gewenst wordt. Onteigening is dan een veel te zwaar middel. Ik wil
daarbij nog aangeven dat het bijvoorbeeld voor onteigening nodig is dat een
bestemmingsplan is goedgekeurd door de raad alvorens het instrument van onteigening
mag worden ingezet. Dat zijn heel zware criteria. Het betekent ook dat het
in bepaalde fasen helemaal niet kan worden gebruikt. Het voorkeursrecht is
een instrument dat bijvoorbeeld veel beter aansluit bij de onderhandelingssituatie,
bij de ontwikkeling van bouwlocaties die nog niet zijn vastgelegd in bestemmingsplannen.
 
 Ik ben het eens met degenen die stellen dat, indien de gemeenten het voorkeursrecht
ter beschikking krijgen, zij daarvan zeer selectief gebruik zullen willen
maken. De enkele ervaringen die er tot nu toe mee zijn opgedaan, wijzen ook
in die richting. Dat is geen strategisch gebruik in de negatieve zin van het
woord – zoals de heer Veling vreest – maar een weloverwogen gebruik
binnen de grenzen, die ik straks nog zal aangeven als ik inga op artikel 2a.
Het voorkeursrecht is dus geen wondermiddel dat plotsklaps de verhoudingen
op de grondmarkt drastisch zal doen wijzigen of, zoals sommigen hopen, de
grondprijzen zal terugbrengen tot het niveau van 20 jaar geleden. Dat is het
dus allemaal niet. Maar het is wel een instrument dat de gemeenten in bepaalde
omstandigheden tot grote steun kan zijn bij de uitvoering van het ruimtelijk
beleid.
 
 Voorzitter! Ik heb de kern van het voor ons liggende voorstel tot wijziging
van de Wet voorkeursrecht gemeenten wel eens samengevat met drie V's: 
 
 
 - de Verruiming van het toepassingsbereik;
 
 
 - de Vervroeging van
de mogelijkheid tot vestiging;
 
 
 - de Verduidelijking van verantwoordelijkheden.
 
 
 
 Die drie punten staan nauw in verband met elkaar. Zij beogen de effectiviteit
van het voorkeursrecht voor gemeenten te vergroten door in te spelen op de
toepasbaarheid van het instrument in het gemeentelijk grondbeleid.
 
 Ik ga eerst in op de verruiming van het toepassingsbereik. Hierover is
heel veel te doen. Ook in deze Kamer leven veel vragen. Ik zal niet op alle
vragen afzonderlijk ingaan. Ik zal trachten alle vragen te beantwoorden in
één betoog. Het is bekend dat de regering er bij de indiening
van het wetsvoorstel bij de Tweede Kamer van uit ging dat alle gemeenten de
bevoegdheid zouden krijgen, het voorkeursrecht te vestigen binnen de voorwaarden
die de wet daarvoor zelf aangeeft. Het motief dat ik daarvoor hanteerde, laat
zich als volgt samenvatten. Een beperking van het toepassingsbereik aan de
hand van wettelijke criteria heeft het risico dat het instrumentarium onvoldoende
kan inspelen op nieuwe ontwikkelingen. Gewezen is op de late inwerkingtreding
bij de stadsvernieuwingsgebieden in de jaren tachtig en, recenter, bij de
problematiek van de Vinex-locaties. Maar het is deze Kamer natuurlijk ook
bekend dat een dergelijke verruiming van het voorkeursrecht de Tweede Kamer
een stap te ver ging. De voorkeur ging daarbij uit naar een toepassingsbereik
dat scherper werd geclausuleerd door het ruimtelijk beleid van rijk en provincie.
Daarover is uitvoerig met de Tweede Kamer van gedachten gewisseld. Ik zal
het niet ontkennen: het viel niet mee daarvoor het juiste criterium aan te
leggen, waarbij de clausulering kon worden bereikt en tegelijkertijd voldoende
flexibiliteit kon worden ingebouwd om te kunnen inspelen op nieuwe ruimtelijke
ontwikkelingen. Inmiddels is door de aanvaarding van het amendement inzake
artikel 2a een evenwicht gevonden waarmee de praktijk ook in de ogen van de
VNG redelijk uit de voeten zal kunnen. In de memorie van antwoord en in de
nadere memorie van antwoord aan deze Kamer is daarop reeds uitvoerig ingegaan.
 
 Ik vat het nog eens samen. Voor vrijwel geen enkele gemeente zijn de mogelijkheden
tot de bouw van een aantal woningen geheel uitgesloten. Ook voor kleinere
gemeenten staan streekplannen in het algemeen een bescheiden mate van woningbouw
toe. Dat wil echter allerminst zeggen dat al deze gemeenten een uitbreidingscapaciteit
zouden hebben als bedoeld in artikel 2a. Uit de tekst van het artikel blijkt
een andere strekking. Het gaat niet om een uitbreidingscapaciteit die als
het ware automatisch voortvloeit uit wat een gemeentebestuur wil ontwikkelen.
Het gaat hierbij ook niet om de ruimte die de gemeente door Rijk of provincie
in passieve zin gelaten wordt. Bij de in artikel 2a bedoelde uitbreidingscapaciteit
wordt expliciet gedoeld op een taak in actieve of positieve zin voor de gemeente
die voortvloeit uit het beleid van Rijk of provincie. Dat blijkt onder meer
uit de woorden "toegedacht of gegeven". In het andere geval was immers gekozen
voor de termen "toegestaan of toegelaten". Wat ten aanzien van die gemeenten
in het streekplan staat, is dus redelijk sturend.
 
 Kort gekarakteriseerd, ziet artikel 2a dus op een uit bovengemeentelijk
beleid voortvloeiende taakstelling in plaats van een blijkens de gemeentelijke
ruimtelijke beleidsinvulling toegelaten ruimte voor aanvullende bebouwing.
Dat blijkt ook uit de toelichting die de heer Esselink, de indiener van het
amendement, op dat amendement heeft gegeven. Het gaat, zegt hij, om een beperking
tot gemeenten "die op grond van het ruimtelijk beleid van Rijk of provincie
een uitbreidingscapaciteit die duidelijk boven de eigen behoefte van de gemeente
uitgaat, hebben toegewezen gekregen". De noodzaak van een actieve taakstelling
door Rijk of provincie komt in die woorden duidelijk tot uiting.
 
 Uit de verdere bespreking met de Tweede Kamer blijkt dat onder "uitbreidingscapaciteit"
moet worden verstaan een uit nationaal of provinciaal ruimtelijk beleid voortvloeiende
taak voor een gemeente die een regionale opvangfunctie heeft te vervullen,
die dus ook voor andere gemeenten moet bouwen. Wat betreft
de tweede zin van het eerste lid, stel ik vast dat de heer Werner de spijker
op z'n kop slaat. Ook in dat geval zal het moeten gaan om een uitbreidingscapaciteit
als bedoeld in de eerste zin van lid 1 van artikel 2a, waar ik het net over
had, zij het dat het dan gaat om een anticipatie. Dat houdt in dat gedeputeerde
staten bij de eerstvolgende wijziging van het streekplan met die verklaring
rekening moeten houden. Zij moeten het dan opnemen in dat streekplan. Als
het een beetje stevige wijziging is, dan zullen zij ook ter wille van die
uitspraak een streekplanherzieningsprocedure moeten starten. Ook zullen zij
hiermee rekening dienen te houden als de gemeente hun ter goedkeuring een
vaststelling of een herziening van het bestemmingsplan overlegt, waarbij ter
ondersteuning van die bevoegdheid uitbreidingscapaciteit in het plan wordt
vastgelegd. Ook dit blijkt uit de toelichting op het amendement van de indiener.
Het speelt bij rijks- of provinciaal ruimtelijk beleid dat in voorbereiding
is maar nog niet is geformaliseerd. Daar gaat het om.
 
 Ik heb er na alles wat er al over gezegd en geschreven is, alle vertrouwen
in dat gedeputeerde staten in de toekomst de concrete situatie heel goed kunnen
toetsen aan dit artikel en dat er voldoende waarborgen zijn om in voorkomende
gevallen het bestuur te corrigeren door de rechter. Maar naar aanleiding van
de inbreng van de heer Werner zeg ik graag toe, de werking van artikel 2a
nog eens samen te vatten om iedere nog mogelijke onduidelijkheid op dit punt
weg te nemen. Dat betekent dat ik in een circulaire aan alle provincies en
gemeenten uiteen zal zetten hoe het begrip "uitbreidingscapaciteit" moet worden
geïnterpreteerd en dat ik tevens aan de provincies zal vragen om in hun
streekplannen expliciet te vermelden in welke gemeente wel en waar niet van
een dergelijke uitbreidingscapaciteit sprake is. Vervolgens zal ik bij de
beoordeling van concrete streekplannen via de PPC toetsen of hierin voldoende
duidelijkheid bestaat over de werking van het artikel. Die uitleg zal zo helder
mogelijk moeten inhouden wat er in het overleg aan de overzijde is afgesproken
over de reikwijdte van het voorkeursrecht. Ook de rechter zal daarmee uiteindelijk
rekening moeten houden, als hem beslissingen ter toetsing worden voorgelegd.
Ten slotte zal van de zijde van mijn departement, als het nodig is, ook gebruik
gemaakt worden van de rechtsmiddelen die mij ten dienste staan. Dat kan ertoe
leiden dat ik ook van mijn aanwijzingsbevoegdheden ten aanzien van de streekplannen
gebruik zal moeten en willen maken.
 
 Voorzitter! Ik kom nu aan een tweede kernpunt van het wetsvoorstel, de
vervroeging van de mogelijkheid tot vestiging van het voorkeursrecht. Ik zal
hier kort over zijn. Het bestemmingsplan is in de huidige wet het anker voor
de vestiging van het voorkeursrecht. Dat blijft het ook na deze wetswijziging.
Het plan is het democratisch gelegitimeerd ruimtelijk plan dat burgers maar
in dat geval vooral ook de gemeentelijke overheid juridisch bindt. Omdat het
voor een gemeentebestuur in de praktijk niet mogelijk is een dergelijk plan
zeer snel in vastgestelde vorm op tafel te leggen, is door de wetgever destijds
al ingezien dat het voor de inzet van het voorkeursrecht raadzaam is niet
te wachten tot het bestemmingsplan door de gemeenteraad is vastgesteld. Voordat
een bestemmingsplan in procedure kan worden gebracht, moet er meestal een
onderzoek worden gedaan. Het gaat dan vaak om een MER. Het kan echter ook
een onderzoek naar de bodemgesteldheid zijn, terwijl ook de financieel-economische
uitvoerbaarheid wel eens voorwerp van onderzoek is.
 
 Verder vragen ruimtelijke afwegingen veel overleg, niet alleen tussen
de bestuurders maar ook met de bevolking. Er zit niet voor niets in de Wet
op de ruimtelijke ordening een inspraakartikel. Niet voor niets voeren wij
op dit moment een discussie over het meer investeren in overleg en het verkennen
van oplossingsrichtingen in de voorfase van ruimtelijke beslissingen. Dat
geldt voor grote projecten, projecten van nationaal belang maar ook voor relatief
grotere projecten op het lokale niveau. Ik sta hier vanuit mijn verantwoordelijkheid
voor een goede ruimtelijke inrichting van dit land volledig achter. Ik constateer
tegelijkertijd dat gemeenten dan ook reële mogelijkheden moeten hebben
om een eenmaal genomen ruimtelijk besluit op een efficiënte en effectieve
wijze te kunnen uitvoeren. Alle moeite in de voorfase zou immers voor niets
zijn geweest indien de gemeentelijke overheid bij de uitvoering op allerlei
blokkades zou stuiten, bijvoorbeeld doordat de benodigde grond niet of slechts
na zeer langdurige procedures beschikbaar komt. Ik acht het daarom noodzakelijk
dat de gemeente het voorkeursrecht tijdelijk kan vestigen, vooruitlopend op
de formele besluitvormingsprocessen in de planologische lijn. Dat moet kunnen
door een besluit van de gemeenteraad, zonder dat daar uitvoerig openbaar overleg
aan voorafgaat, wat dan uitgebreid in de lokale pers vermeld wordt.
 
 In de praktijk van de gemeentelijke besluitvorming zal het echter buitengewoon
moeilijk zijn de voorbereiding van dergelijke beslissingen geheel achter gesloten
deuren te laten plaatsvinden, zoals ik reeds zei. Dat is ook de reden waarom
ik het voorstel van de Raro heb overgenomen om vooruitlopend op de voorbereiding
van het besluit van de gemeenteraad het voorstel van B en W aan de raad onder
zeer strikte voorwaarden een bescherming te geven van acht weken. Dat is artikel
8a. De gemeenteraad moet binnen die acht weken het voorstel van B en W omzetten
in een aanwijzing. Gebeurt dat niet, dan vervalt het voorkeursrecht.
 
 Ik kom nog even terug op de verklaring van geen bezwaar. De heer Werner
heeft gevraagd of 4 weken niet te kort is. En de heer de Beer vroeg of dit
de deur niet openzet tot een veel bredere toepassing van het voorkeursrecht.
Ik denk dat de termijn niet te kort is. Er is juist gekozen voor een beperkte
periode, want er moet voorkomen worden dat er te lang een onzekere toestand
bestaat. Dat geldt voor alle partijen in deze wet. Niet voor niets heeft dit
bij de overschrijding ook fatale gevolgen. Er is dan weer sprake van een fictieve
goedkeuring. Het is verder ook een periode die past binnen de termijn van
het tijdelijk voorkeursrecht dat gevestigd wordt door het voorstel van B en
W als bedoeld in artikel 8a. Dit moet binnen 8 weken door de raad bestendigd
worden. Anders vervalt het. Voor het einde van die 8 weken moet de raad weten
of hij daartoe bevoegd is of niet. GS zullen bij zo'n verzoek voor een verklaring
van geen bezwaar juist heel alert reageren. Zoals in de memorie van antwoord
al is aangegeven, nemen GS met het verlenen van een verklaring
van geen bezwaar een inspanningsverplichting op zich om mee te werken aan
de door de gemeente gewenste bestemmingswijziging. Dat betekent overigens
niet dat het door de gemeenteraad vast te stellen bestemmingsplan automatisch
in zijn geheel door GS wordt goedgekeurd. Dan wordt natuurlijk ook de uitwerking
op haar verdere ruimtelijke merites bekeken.
 
 Mevrouw Le Poole heeft gevraagd naar de bestuursrechtelijke status van
de verklaring van geen bezwaar van GS. Is dit een beschikking waarop de Algemene
wet bestuursrecht en de procedure van artikel 4, lid 1, van die wet van toepassing
is? Het gaat bij de verklaring van geen bezwaar om een verzoek van de gemeente
aan GS om die gemeente bevoegd te laten zijn tot de uitoefening van het voorkeursrecht.
Het is een algemene beschikking op aanvraag, waarop artikel 4, lid 1, van
de Algemene wet bestuursrecht van toepassing is. Er is voor de verzoekende
gemeente dan ook een mogelijkheid tot bezwaar en tot beroep. Andere belanghebbenden
zijn er in dit stadium nog niet bij betrokken. Een verlening van de verklaring,
met zoveel woorden of stilzwijgend verleend, heeft als zodanig geen rechtsgevolg
voor derden. Dat wordt pas anders als de gemeente het voorkeursrecht daadwerkelijk
uit gaat oefenen na het verkrijgen van die bevoegdheid. Dan komt de burger
in beeld. Deze wordt immers pas bij een voorkeursrecht betrokken als de gemeente
op zijn grond zo'n recht vestigt. Hij wordt hierover door de gemeente ruim
geïnformeerd. Artikel 4 van de wet vergt een terinzagelegging van de
stukken op het gemeentehuis en een kennisgeving hiervan in de plaatselijke
kranten. Tevens zenden B en W aan alle betrokken eigenaren een kennisgeving
van deze aanwijzing. Die bevat dan een zakelijke beschrijving van de betekenis
van de aanwijzing. In deze brief worden in begrijpelijke taal, mijnheer De
Beer, alle voor de betrokken burgers van belang zijnde consequenties opgenoemd
die uit de vestiging van het voorkeursrecht voortvloeien.
 
 Hiervoor is in het verleden een model ontwikkeld dat als bijlage bij het
Besluit voorkeursrecht gemeenten is gevoegd. Dit model wordt aangepast en
mede aan de hand van praktijkervaringen nog meer klantvriendelijk ingericht
als dat nodig is.
 
 
 
 
 
 De heer De Beer (VVD):
 
 Ik heb niettemin een vraag. Zij gaat niet over het laatste punt dat de
minister aansneed – ik begrijp dat zij intussen op een ander onderwerp
is overgegaan – maar over hetgeen zij vlak daarvoor zei.
 
 Is de minister van plan om de zes vragen die ik over artikel 2a heb gesteld,
expliciet te beantwoorden of is zij ervan overtuigd dat zij die reeds impliciet
heeft beantwoord?
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Op dit ogenblik kan ik niet overzien of ik ze allemaal heb beantwoord,
maar een aantal ervan heb ik in ieder geval al beantwoord. Als aan het eind
van mijn betoog blijkt dat ik u met mijn beantwoording geen recht heb gedaan,
dan ben ik zeker bereid de vragen alsnog te beantwoorden.
 
 
 
 
 
 De heer De Beer (VVD):
 
 Dan zal ik daar zo nodig nog op inspelen.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Mooi.
 
 Als de betrokken burger het met de vestiging van het voorkeursrecht niet
eens is, kan hij bij de gemeente daartegen bezwaar maken en vervolgens bij
de administratieve rechter beroep instellen tegen de vestiging van het voorkeursrecht.
In de marge van dit beroep kan hij vraagtekens plaatsen bij de toekenning
van de bevoegdheid, maar daarbij is hij formeel geen belanghebbende in de
zin van de Awb. Het is dan aan de rechter om te oordelen of een dergelijke
betwisting van de bevoegdheid als zodanig al dan niet ontvankelijk is. Het
is een ervaringsfeit dat de rechter die vraag over het algemeen ruim interpreteert.
 
 Een eerder inlichten door de gemeente van betrokken burgers dan ter gelegenheid
van de vestiging van het voorkeursrecht is dan ook niet wenselijk. Van het
voorkeursrecht gaat een zekere spanning uit die door de voorkennis hoog kan
oplopen en voor het voorkeursrecht contraproduktief kan werken. Die regeling
is overigens niet nieuw. Ook thans worden betrokkenen ingelicht zodra het
voorkeursrecht is gevestigd. Ik sprak al over de modelbrief.
 
 Dan kom ik bij het derde kernpunt en dat is het verhelderen van de verantwoordelijkheden.
Na alles wat ik hierover gezegd heb, kan ik hier redelijk kort over zijn.
Het voorkeursrecht is een gemeentelijk instrument. Een gemeente zet het in
ter verwezenlijking van het ruimtelijk beleid binnen de door het Rijk en de
provincie gestelde kaders. De gemeente moet vervolgens zelf de afweging maken
op welke wijze zij ten behoeve van een ruimtelijk beleid het instrument voor
het grondbeleid inzet: passief, actief of een mix van beide. Die keuze moeten
wij hier niet maken. Dat is echt de verantwoordelijkheid van de gemeente zelf.
Die kan de concrete situatie het best inschatten. Als voor een actieve component
wordt gekozen, komen de vragen aan de orde of het noodzakelijk is daarbij
gebruik te maken van het voorkeursrecht en op welk moment dat dit opportuun
is.
 
 Dat betekent ook dat de gemeenten de risico's moeten dragen voor een eventueel
zorgvuldig casu quo onzorgvuldig gebruik van die bevoegdheid. In de wet zijn
tal van waarborgen opgenomen om een onzorgvuldig gebruik te voorkomen. Ten
eerste betreft dat de zorg voor een democratische legitimatie, voordat de
bevoegdheid tot vestiging daadwerkelijk kan worden geëffectueerd. Ten
tweede betreft dat de garanties voor de individuele eigenaar van de grond.
 
 Dan resten er nog een aantal vragen. Ik begin bij die van mevrouw Le Poole.
Die heeft gevraagd naar een interpretatie van artikel 1, onder a, en artikel
26 van de Wet voorkeursrecht gemeenten. Zij heeft als voorbeeld genomen een
door de grondeigenaar in het leven geroepen rechtspersoon waarin hij enig
aandeelhouder is, om zo op enigerlei moment de beschikking over de onroerende
zaak aan een derde te kunnen overdragen door verkoop en levering van de aandelen.
De vervreemding gaat dan door de uitgifte of de overdracht van certificaten
of aandelen. Een dergelijke vervreemding, mevrouw Le Poole, valt onder het
begrip vervreemding als is bedoeld in artikel 1, onder a. Dat is expliciet
bij de tweede nota van wijziging toentertijd in de wet gebracht.
 
 Aan de toelichting op dit punt ontleen ik het volgende. Voor een dergelijke
overdracht van aandelen is geen overschrijving in de openbare registers nodig.
De sanctie van artikel 24, geen overschrijving zonder notariële
voetverklaring, werkt dan niet. Een dergelijke vervreemding, die aan de werking
van het voorkeursrecht ontsnapt, kan afbreuk doen aan het doel van het voorkeursrecht.
Als dat inderdaad gebeurt, moet de gemeente kunnen ingrijpen en wel door de
nietigheidsactie omdat de vervreemding plaatsvond met de kennelijke strekking
afbreuk te doen aan het belang van de gemeente bij haar voorkeurspositie.
Dat is neergelegd in artikel 26.
 
 Met deze wetswijziging is de werking van het artikel ruimer opgezet. Het
heeft niet alleen meer betrekking op de overdracht, uitgifte of toedeling
van aandelen, maar op alle rechtshandelingen die zijn verricht met de kennelijke
strekking om afbreuk te doen aan het belang van de gemeente bij haar voorkeurspositie.
 
 Het voorkooprecht, waarover de heer De Beer heeft gesproken en voor het
gepleit, voldoet dan niet. Met name de belangen van de derde, de koper, te
goeder trouw, kunnen bij dat systeem volkomen "overruled" worden. Weliswaar
is er dan nog geen eigendom overgedragen, maar het voorlopig koopcontract
schept wel de verplichting tot overdracht. Formeel heeft de heer De Beer dus
gelijk als hij zegt dat aan het eigendomsrecht niet getornd wordt, materieel
is er echter geen enkel verschil. De koper verliest zijn aanspraak op het
eigendom. Ook is dit systeem zeer fraudegevoelig. Indien de verkoper gemene
zaak maakt met een quasi-koper, is de gemeente te zeer afhankelijk van de
prijsstelling door partijen en zal zij, om toch de gewenste grondtransactie
te kunnen laten doorgaan, wellicht tot acceptatie van een veel hogere prijs
gedwongen worden dan zij in het normale verkeer op de onroerend-goedmarkt
zou hebben betaald.
 
 
 
 
 
 De heer De Beer (VVD):
 
 Dat is niet zo'n erg voor de hand liggende veronderstelling. Dat zou immers
betekenen dat de koper een offer zou brengen om een onroerend goed te kopen
dat veel meer zou kosten dan de normale marktprijs. Waarom zou een koper dat
doen?
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Het kan zijn dat de gemeente in de problemen zit en dat zij een hoekje
absoluut nodig heeft en dat zij daarom genoodzaakt is om dat stukje tegen
een veel hogere prijs te kopen.
 
 
 
 
 
 De heer De Beer (VVD):
 
 U veronderstelt dus dat er een koper is die onroerend goed wil kopen tegen
een veel hogere prijs dan de normale marktprijs. In die situatie zou de gemeente
ook gedwongen zijn om een veel hogere prijs te betalen, maar de eerste veronderstelling
is al niet zo waarschijnlijk.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Ik geloof dat mensen niet altijd tot het goede geneigd zijn. Je zou je
kunnen voorstellen dat een verkoper een afspraak maakt met iemand anders,
waardoor de prijs eerst opgedreven wordt, waarna de opgedreven prijs door
de gemeente betaald moet worden en dat bijvoorbeeld de winst gemiddeld wordt
tussen betrokken. Het is heel slecht gedacht, maar het zou kunnen voorkomen.
 
 
 
 
 
 De heer De Beer (VVD):
 
 Dan zou het onder de tafel gestoken worden, maar dat soort transacties
is altijd mogelijk, in iedere situatie. Als de prijs later werkelijk gemiddeld
zou worden, is de oorspronkelijke transactie niet uitgevoerd en vervalt het
recht van de verkoper om het op die manier te doen. Tegen dat soort constructies
zijn uitstekende juridische waarborgen mogelijk. Ik heb het idee alleen maar
neergelegd. Wij timmeren op deze dinsdagmiddag niet even een voorkooprecht
in elkaar. Ik heb alleen willen aanduiden dat een voorkooprecht naar mijn
gevoel sneller, eenvoudiger en ook marktgerichter werkt. De kleine problemen
die u nu opwerpt, zijn makkelijk op te vangen in een wet voorkooprecht, als
die er ooit zou komen.
 
 
 
 
 
 De heer Hessing (D66):
 
 De suggestie van de minister van allerlei denkbare opzetjes in de situatie
dat een gemeente klem zit en zich verder moet ontwikkelen, kan niet zo makkelijk
worden weggepoetst als de heer De Beer nu doet. Ik denk dat je wel degelijk
heel zorgvuldig zal moet regelen dat dergelijke ontduikingsmechanismen worden
uitgesloten. En ik heb er niet direct een beeld van hoe dat zou moeten.
 
 
 
 
 
 De heer Bierman:
 
 Voorzitter! Laten wij ervan uitgaan dat de samenleving slechter is dan
menigeen denkt. Dan kan het ook zijn dat de verkoper gewoon aan de veel meer
biedende koper de grond overdoet, waarna hij ermee blijft zitten, en de gemeente
de grond kan terugkopen voor de prijs die ze er wel voor over heeft. Op die
manier zouden wij het slechte in de samenleving kunnen straffen.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 U vindt het vast wel goed dat ik mijn eigen wetsvoorstel verdedig en dan
mag de heer De Beer misschien later zijn eigen wetsvoorstel verdedigen.
 
 
 
 
 
 De heer De Beer (VVD):
 
 Begrijp ik goed dat de regering deze mogelijkheid absoluut niet overwogen
heeft?
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Wel overwogen maar niet overgenomen. Wij hebben er niet voor gekozen.
 
 De heer Bierman heeft gevraagd of artikel 30 verdwijnt. Nee, dat artikel
zelf verdwijnt niet. Wel wordt het derde lid bij deze wetswijziging geschrapt.
 
 Evenals de heer Bierman ben ik van mening dat "inbreiden" van groot belang
is, zoals hij al van mij weet, maar ik ben er niet van overtuigd dat wij alleen
daarmee de ruimtelijke vraagstukken in het land kunnen oplossen. Dat is jammer
maar waar, naar mijn gevoel. Uitbreiding en dus ook het voorkeursrecht blijven
nodig.
 
 Ik kom nogmaals bij de heer De Beer. Hij heeft opgemerkt dat, wanneer
het wetsvoorstel niet zou worden aanvaard, er nog geen man of vrouw overboord
hoeft te zijn, omdat dan door een simpele uitvoering van het tweede lid van
artikel 30 de wet bij koninklijk besluit voor het hele land zou kunnen gaan
gelden. Dat acht ik niet bepaald een koninklijke weg. Bij een onderwerp als
dit zou ik het ook een onzorgvuldige weg vinden. Hij zou toch niet willen
dat de Staten-Generaal niet geconsulteerd wordt? Als het zo was gegaan, zou
de heer De Beer de eerste zijn geweest om daartegen te protesteren.
 
 Ten slotte zijn er wat vragen gesteld over het Nyfer-rapport, waar ik
al iets over gezegd heb. Voor dit wetsvoorstel zijn vooral de voorstellen
in het rapport omtrent de waardebepalingssystematiek van de Onteigeningswet
van belang. In plaats van de verkeerswaarde of de marktwaarde zou voortaan
de gebruikswaarde moeten worden bepaald. Zoals gezegd wil ik daar in het kader
van het voorliggende wetsvoorstel niet te veel over zeggen.
Het is hier niet aan de orde. Ook de suggestie in het rapport, dat de gemeente
zou moeten kunnen onteigenen ook al zou de eigenaar de gegeven bestemming
kunnen en willen realiseren, is niet aan de orde.
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik kom tot een afronding. Zoals ik al heb aangegeven,
is het voorkeursrecht geen wondermiddel maar wel een waardevolle aanvulling,
die kan worden ingezet in combinatie met de andere, huidige grondbeleidsinstrumenten.
De wijziging waar wij vandaag over spreken, is naar mijn overtuiging een evenwichtig
voorstel. Grondeigenaren kunnen niet worden gedupeerd door gemeentelijke willekeur.
Daarvoor staan de voorwaarden waaronder het voorkeursrecht mag worden toegepast
borg. De vrijwillige verkoper van grond ontmoet in de gemeente een betrouwbare
en redelijk handelende koper die een naar de marktomstandigheden bepaalde,
alleszins redelijke prijs voor zijn grond zal betalen. Voor bouwondernemers
en projectontwikkelaars die samen met de gemeente het ruimtelijk plan willen
uitvoeren, heeft de regiefunctie die de gemeente mede met behulp van het voorkeursrecht
kan oppakken ook grote voordelen. Zij behoeven niet, zoals steeds vaker het
geval blijkt te zijn, in een overspannen markt steeds meer dure grond in voorraad
te nemen om verzekerd te zijn van de continuïteit van hun bedrijf. Het
is voor hen niet langer noodzakelijk onnodige voorraden aan te houden, waarvan
de lasten moeten worden doorberekend in de prijzen van de te bouwen woningen
of van het goed dat gerealiseerd moet worden. Concurrentie tussen bouwers
en ontwikkelaars heeft dan niet langer plaats op basis van de toevallige posities
op de grondmarkt, maar op grond van kwaliteit en deskundigheid.
 
 Voor gemeenten biedt dit voorstel de mogelijkheid om vanuit een redelijke
onderhandelingspositie op de grondmarkt de voor de uitvoering van het ruimtelijk
beleid strategische gronden te verwerven en hun regiefunctie in het belang
van een evenwichtige ruimtelijke ordening waar te maken. De uitvoering van
het beleid is een taak die wij in het ruimtelijk planningsstelsel aan gemeenten
hebben opgedragen en waaraan wij, regering en parlement, hoge eisen stellen.
Het voorliggende wetsvoorstel helpt gemeenten bij het vervullen van die taak.
 
 Voorzitter! In de wetenschap dat het met de Kamer gevoerde schriftelijke
en mondelinge overleg een belangrijke bijdrage heeft geleverd aan de interpretatie
in de praktijk van bepalingen zoals het intensief belichte artikel 2a, verzoek
ik de Kamer beleefd, maar dringend om het wetsvoorstel zoals het er nu ligt
nog voor het zomerreces te aanvaarden.
 
 
 
 
 
 De heer De Beer (VVD):
 
 Inderdaad zijn enkele van de zes door mij gestelde vragen met betrekking
tot artikel 2a impliciet beantwoord door de minister, met name de eerste twee.
Ik heb van haar begrepen dat zij vindt dat de tweede volzin van het eerste
lid van artikel 2a eigenlijk geen soelaas biedt voor de kleine gemeenten met
eigen bouwplannen voor de eigen bevolking.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Dat klopt.
 
 
 
 
 
 De heer De Beer (VVD):
 
 Daarmee zijn de eerste twee vragen die ik heb gesteld beantwoord. Maar
mijn derde vraag was welke mogelijkheden de Wet voorkeursrecht gemeenten biedt
aan gedeputeerde staten om een ruimhartig beleid op dat terrein te voeren.
Stel dat GS geneigd zijn om gemeenten zoveel mogelijk de mogelijkheid te geven
om het voorkeursrecht toe te passen. Door welk mechanisme zouden zij daarbij
dan worden gehinderd?
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 In de praktijk zal het zo gaan. Een gemeente neemt contact op met GS en
zegt dat zij van plan is om het voorkeursrecht van toepassing te verklaren
met het oog op een bepaalde taak die moet worden uitgevoerd. GS weten dan
of datgene wat die gemeente wil realiseren te maken heeft met de regionale
taakstelling. Als dat zo is, dan is al een eerste probleem getackeld, want
dat betekent dat je aan de eerste voorwaarde voldoet.
 
 Het tweede aspect is dan dat GS willen zien of dat idee van die gemeente
past binnen het provinciaal en het nationaal ruimtelijk beleid. Wordt er bijvoorbeeld
een leuke locatie ontwikkeld in een gebied waar men andere ideeën over
had of ligt het in de ecologische hoofdstructuur? Naar dat soort zaken wordt
dan gekeken. Zij zullen voorts kijken of in het verleden al eens een andere
claim gehonoreerd is. Kortom, zij zullen een aantal schillen afpellen en op
een gegeven moment tot de conclusie komen dat zij bereid zijn om daaraan mee
te werken. Dan komt er een verklaring van geen bezwaar. Dat betekent dan dat
GS de bestuursrechtelijke verplichting hebben om later mee te werken aan een
herziening van het streekplan. Het feit dat de gemeente een bestuurlijk overleg
voert met GS houdt namelijk in dat er kennelijk geen voorziening is in het
streekplan. Dit betekent dat de kans op misbruik naar mijn mening buitengewoon
klein is, want de provincie is gehouden om een en ander later te verwerken
in het streekplan. Men kan zeggen: "mensen zijn soms tot het slechte geneigd,
ook politici en zelfs provinciale politici", wat belet hen dan om een dealtje
te sluiten? Mijn reactie is: later komen die zaken altijd weer terecht bij
de provinciale planologische commissie en daarin zitten ook rijksvertegenwoordigers.
Bovendien moet men zich goed realiseren dat dit soort zaken ook nog onderwerp
van discussie uitmaken op gemeentelijk niveau en dat er vaak sprake is van
een situatie waarin de rechter ingeschakeld kan worden.
 
 
 
 
 
 De heer De Beer (VVD):
 
 Het laatste lijkt mij niet zo waarschijnlijk. Welke partij zou er zich
tegen verzetten als GS vriendelijk willen zijn voor een gemeente?
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Laat ik een voorbeeld geven. Het recht wordt gevestigd in een bepaald
gebied en een agrariër wil grond verkopen. Hij krijgt een brief van de
gemeente waarin gevraagd wordt of hij zo vriendelijk wil zijn om die grond
aan de gemeente te verkopen. Die agrariër wil zijn grond echter liever
verkopen aan een van onze bekende, grote grondeigenaren verkopen. Hij zal
best mans genoeg zijn om te zeggen: ik wil wel eens weten waarop gebaseerd
is dat ik grond, die ik wil verkopen, in eerste instantie moet aanbieden aan
de gemeente.
 
 
 
 
 
 De heer De Beer (VVD):
 
 Dan mijn vijfde en zesde vraag. Mijn excuses, voorzitter, maar de minister
heeft het toegezegd.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik neem aan dat u er dan in tweede termijn niet meer op
terugkomt.
 
 
 
 
 
 De heer De Beer (VVD):
 
 Als het antwoord bevredigend is, kom ik er niet meer op terug.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Dan zou ik zeggen: bewaart u het maar voor de tweede termijn – wij
hebben per slot van rekening niet voor niets een tweede termijn – tenzij
u het nu heel kort kunt formuleren.
 
 
 
 
 
 De heer De Beer (VVD):
 
 Dat kan ik, voorzitter.
 
 Mijn vijfde en zesde vraag hadden betrekking op het tweede lid van artikel
2a, inhoudende dat, als GS binnen vier weken de aanvraag niet beantwoorden,
het voorkeursrecht automatisch is gevestigd. Ik ga niet uit van boze bestuurlijke
opzet. Ik heb gevraagd: slaat een zo laagdrempelige regeling voor het verkrijgen
van het voorkeursrecht niet terug op een ruimhartig beleid in het eerste lid
van artikel 2a?
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Nee. Het is een figuur die voorkomt in het handelen tussen het provinciebestuur
en een gemeentebestuur. Naar mijn overtuiging staat in de wet dat bijvoorbeeld
in het kader van artikel 19 een fictieve termijn geldt. Wanneer binnen ik
meen zes of acht weken niet gereageerd is door het provinciebestuur wordt
de aanvraag geacht te zijn goedgekeurd. Zoiets geldt ook voor bouwvergunningen
en daarbij gaat het ook om redelijk ingrijpende zaken.
 
 
 
 
 
 De heer Werner (CDA):
 
 Hoewel de minister duidelijk geantwoord heeft, heb ik nog een aanvullende
vraag om mijn gedachtenvorming af te ronden. De provincie kan stilzwijgend
haar toestemming geven door een besluit niet bekend te maken. Ik heb begrepen
dat derden niet in beroep kunnen gaan tegen het besluit of de stilzwijgende
goedkeuring van een verzoek van een gemeente om het voorkeursrecht te kunnen
vestigen. Als in een latere fase betrokkene meent in zijn belang te zijn geschaad
en een gemeente heeft het voorkeursrecht gekregen doordat de provincie de
termijn van vier weken voorbij heeft laten gaan, tegen wie gaat de betrokkene
dan in beroep? Tegen de gemeente of tegen de provincie? Wie krijgt de rekening
daarvan gepresenteerd in het geval er voorkeursrecht is gevestigd zonder dat
er in een latere procedure sprake is geweest van "uitbreidingscapaciteit"?
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Beide hebben een activiteit ontplooid die rechtskracht heeft. De gemeente
doet iets, maar de provincie heeft ook wat gedaan. Doordat zij vier weken
niets van zich heeft laten horen, is de provincie akkoord gegaan. Dat betekent
dat op dat ogenblik de provincie een verantwoordelijkheid draagt voor wat
daar gevestigd wordt. Hoewel niet gereageerd is, blijft de provincie aansprakelijk
en verantwoordelijk.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt van 14.50 uur tot 15.05 uur geschorst.
 
 
 
 
 
 De heer Werner (CDA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Wij zijn de minister erkentelijk voor de zeer
heldere en niet voor velerlei uitleg vatbare toelichting op door ons zeer
helder gestelde vragen.
 
 Ik recapituleer een aantal van haar toezeggingen aan onze fractie. Het
begrip "uitbreidingscapaciteit" heeft zij duidelijk aangegeven als een capaciteit
waarbij het gaat om een bovengemeentelijke taakstelling die voortvloeit uit
provinciaal dan wel landelijk ruimtelijk beleid. Met deze uitleg, deze cesuur,
is er volgens ons voldoende helderheid om in de praktijk een grens te kunnen
trekken tussen de situaties waarin gemeenten al dan niet gebruik kunnen maken
van het voorkeursrecht.
 
 De minister heeft ook een duidelijke uitspraak gedaan over de tweede volzin
van het eerste artikel. Daarin staat onder andere: indien gemeenten niet een
dergelijke capaciteitsuitbreiding hebben. De minister heeft namelijk gezegd
dat er ook in dat geval sprake moet zijn van een uitbreidingscapaciteit, zoals
bedoeld in de eerste volzin, maar dat deze nog niet in planologische documenten
is verwerkt en daarin naderhand verwerkt moet worden. Met deze uitleg kunnen
wij uit de voeten.
 
 De minister heeft gezegd dat zij deze opvatting die zij hier zo helder
heeft verwoord, ook nog zal samenvatten in een circulaire aan provincies en
gemeenten en hen eraan zal houden dat zij met deze uitleg in de praktijk zullen
werken. Een circulaire die door hen in acht genomen moet worden bij de toekenning
van het voorkeursrecht. Als extra zekerheid heeft de minister daarbij aangegeven
dat zij bij de goedkeuring de streekplannen daarop zal toetsen.
 
 Tot slot heeft de minister gezegd dat zij de provincies wil opdragen om
in de streekplannen duidelijk te maken welke gemeenten al dan niet potentieel
een zodanige taakstelling toegedacht of toegewezen hebben dat die van het
voorkeursrecht gebruik kunnen maken.
 
 Ik meen dat de minister ons met deze duidelijke toezeggingen zodanig is
tegemoet gekomen dat wij onze medewerking aan de totstandkoming van deze wetswijziging
zullen verlenen.
 
 
 
 
 
 De heer Hessing (D66):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik dank de minister voor haar uitgebreide beantwoording.
Ik sprak in eerste termijn over communicerende vaten. Dat geldt ook nu: de
uitgebreide, duidelijke en heldere beantwoording door de minister maakt het
mogelijk dat ik mijn bijdrage in tweede termijn omgekeerd evenredig kort kan
houden.
 
 De minister heeft groot gelijk als zij zegt dat dit wetsvoorstel voor
de huidige Vinex-gebieden misschien niet die waarde heeft die wij daarmee
oorspronkelijk beoogd hadden. Maar met Vinex is Nederland niet af; er zal
gebouwd blijven worden en er zullen steeds uitleglocaties gevonden moeten
worden. Dit betekent dat dit wetsvoorstel ook voor de toekomst de nodige waarde
kan hebben. Dit moeten wij nog een keer benadrukken.
 
 Ik kom te spreken over de kern van het wetsvoorstel. Er is langzamerhand
een redelijk consistent beeld van de reikwijdte van artikel 2a. Hierbij doel
ik met name op wat hierover in de nadere memorie van antwoord staat en wat
de minister nu in haar antwoord heeft gezegd. Ik vat het samen. Het gaat eigenlijk
om de mogelijkheid van gemeenten om gebruik te maken van het voorkeursrecht,
indien de gemeente een herkenbare bouwtaakstelling heeft die bijvoorbeeld
vastligt in streekplannen. Dit geldt ook wanneer het gaat om een gemeente
die in de nabije toekomst een dergelijk herkenbare bouwtaakstelling krijgt
en die planologisch vastgelegd moet worden. Deze twee varianten
moeten de kern vormen voor een gemeente om gebruik te kunnen maken van het
voorkeursrecht. Het is op zich zelf goed dat de minister dit nog eens gaat
vastleggen in een circulaire. Het kan alleen maar waardevol zijn voor de praktijk
om duidelijk te krijgen wat nu wel kan en wat nu niet kan. Het voorschrift
aan provincies om expliciet aan te geven welke gemeenten wel die herkenbare
bouwtaakstelling hebben en welke gemeenten niet, is heel goed. Dan kan geen
enkel misverstand bestaan bij de gemeenten die geroepen zijn om uitvoering
te geven aan bouwtaakstellingen. Die weten dan wat zij kunnen doen en wat
zij kunnen laten. Ik ga er wel van uit dat de reikwijdte die de minister heeft
omschreven, ook echt de minimumvariant is en niet ook in de tekst verder wordt
ingeperkt dan nu in consistente zin is besproken. Het moet duidelijk zijn
dat wij ons straks moeten kunnen herkennen in de circulaire, na hetgeen hierover
hier is gezegd.
 
 Eén vraag staat nog open. Dat is de vraag over de gemeenten die
te maken hebben met restrictief beleid en het voorkeursrecht. Is de minister
ook niet van oordeel dat juist deze specifieke categorie gemeenten zeer veel
baat zouden kunnen hebben van het voorkeursrecht? Nu kunnen zij dat niet gebruiken
omdat het duidelijk moet zijn dat het gaat om een bouwtaakstelling die duidelijk
boven de behoefte van de gemeente uit gaat. Dat is nu juist niet gegeven aan
gemeenten die te maken hebben met restrictief beleid. Zij kunnen dus bijna
per definitie niet gebruik maken van het voorkeursrecht, terwijl je kunt constateren
dat zij daar zeer veel baat bij zouden kunnen hebben. Graag nog een reactie
op dit punt.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik attendeer de Kamer erop, dat het mogelijk is dat de stemmingen respectievelijk
de aangevraagde derde termijn decentralisatie onderwijshuisvesting niet om
half vijf, maar om vier uur plaatsvinden. Mochten van de fracties mensen rekening
hebben gehouden met half vijf, dan verzoek ik om die mensen zo langzamerhand
op te roepen, zodat wij om vier uur door kunnen gaan.
 
 
 
 
 
 De heer Veling (GPV):
 
 Mijnheer de voorzitter! Wij zijn de minister dankbaar voor de heldere
beantwoording van veel vragen. Zij heeft in een compact betoog veel vragen
opgehelderd. Met name de ondubbelzinnige manier waarop artikel 2a nu uitgelegd
moet worden en ook in maatregelen van het ministerie naar de participanten
toe helder wordt, heeft ons aangesproken. Wij zijn daar erkentelijk voor.
Het is inderdaad van belang dat de tekst van het amendement, zoals dat nu
in artikel 2a staat, een toelichting krijgt. Op zich zelf pleit dat niet voor
de bewoording van het amendement. Het blijft een merkwaardige artikel. Maar
goed, op deze manier komen wij er wel uit.
 
 Op een ander punt, de noodzaak van het uitbreiden van het voorkeursrecht,
heeft de minister ook een en ander geantwoord. Zij heeft gesproken over de
Vinex-taakstelling, de mogelijkheden en onmogelijkheden van het gebruik van
dit instrument. Zij heeft betoogd dat ook wanneer grond al is gekocht en zou
worden doorverkocht, alsnog dat voorkeursrecht zou kunnen gelden als instrument
en dat natuurlijk ook in nieuwe situaties het gebruik van het voorkeursrecht
noodzakelijk zou kunnen zijn. Dank dus voor de verheldering.
 
 Wij hebben zojuist tijdens de schorsing onderling wat met elkaar gesproken.
In de Tweede Kamer waren de SGP-fractie enerzijds en de RPF- en GPV-fractie
anderzijds het uiteindelijk niet eens in de afweging. Ik moet melden dat wij
ook hier niet op een zelfde lijn zitten wat het eindoordeel betreft. Enerzijds
is voor GPV- en RPF-fractie het betoog van de minister overtuigend. Wij achten
het wetsvoorstel een waardevolle aanvulling van het instrumentarium voor het
ruimtelijke beleid van gemeenten. Wij menen ook dat er tal van situaties denkbaar
zijn waarin een actief beleid van gemeenten op het gebied van grondverwerving
noodzakelijk kan zijn.
 
 Voor de SGP-fractie is minder duidelijk dat de actieve rol van de gemeente
aangewezen is. Dat leidt de SGP-fractie tot de conclusie dat in voorkomende
gevallen, wanneer er echt een onoplosbare spanning van belangen ontstaat,
de Onteigeningswet toch voldoende instrumenten biedt om tot een oplossing
te komen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Le Poole (PvdA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik dank de minister voor haar duidelijke beantwoording
van de vragen, die voor het merendeel niet van mijn partij afkomstig waren.
Ik vind dat de minister zich bewonderenswaardig heeft gekweten van haar taak
om een tekst te verduidelijken waarvoor zij toch niet als eerste verantwoordelijk
was.
 
 Ik heb al eerder gezegd dat wat ons betreft de beperking van het voorkeursrecht
op deze manier niet echt nodig was. In ieder geval is er na de beantwoording
van de vragen zoveel mogelijk duidelijkheid geschapen over de betekenis van
het amendement.
 
 Er is nog een kleine vraagje blijven liggen, waarvoor ik nog even de aandacht
van de minister vraag. Ik had het over een aandelenlevering, waarvan de gemeente
eventueel de nietigheid kan inroepen. De minister heeft mijn vraag op dit
punt maar gedeeltelijk beantwoord. Wat nog niet beantwoord is, is de vraag
of een dergelijke aandelenlevering ook valt onder het begrip "vervreemding"
of "toedeling" van een onroerende zaak, zoals bedoeld in artikel 1a van de
wet, zodat een dergelijke aandelenoverdracht in een voorkeursgebied niet zonder
medewerking van de gemeente kan plaatsvinden. Het laatste is van belang, omdat
de positie van de gemeente anders is dan in het geval de gemeente de nietigheid
van een levering moet inroepen. Graag heb ik hierop nog een antwoord van de
minister.
 
 
 
 
 
 De heer Bierman:
 
 Voorzitter! Ik bewonder de minister voor de inzet waarmee zij de vragen
over de uitbreidingscapaciteit heeft beantwoord. Ook als ik daarin geloofd
zou hebben, waren die antwoorden uitvoerig en geloofwaardig. Alleen, ik geloof
daar niet in. Dat maakt het meteen tot een probleem. Ik denk dat wetten worden
gemaakt om een bepaald beleid of een bepaalde beleidsvisie uit te voeren of
te onderbouwen. Als je de uitbreidingsvisie niet deelt, houdt eigenlijk alles
op wat deze wet betreft. Toch neem ik de gelegenheid te baat, nog iets over
die visie te zeggen. 
 
 Door de minister is gezegd: er is ook leven na de Vinex. Ik zou dan graag
willen weten wat voor leven dat is. Als ik de bevolkingscurves bekijk, zie
ik dat de geboortengolf, nu vergrijzend, straks in een grote uitvaart uitmondt.
Ik zie daarom ook dat er krimpbeleid in aantocht is na de Vinex. Als wij het
tenminste nog redden dat wij de Vinex-gebieden vol krijgen. Het houdt in dat
wij op een heel andere manier zullen moeten gaan kijken. De minister heeft
een aantal V's aangevoerd. Het waren er drie, dacht ik. Om haar een ezelsbruggetje
te geven bij de beleidsombuiging die wij naar mijn oordeel binnenkort zullen
krijgen, zeg ik ten aanzien van de uitbreidingscapaciteit dat ik denk aan
de V van verzadiging in plaats van de oneindigheid in de bouwopgave die de
minister na de Vinex veronderstelt. Voor de minister is het leven, maar voor
mij is het de dood van het groen. De minister neemt weer nieuw gebied in gebruik
voor woningbouw, met de bijbehorende automobiliteit en het verdere verval
van de bestaande voorraad. Ik zie dus ook heel duidelijk de V van verval.
Het is zelfs vervalversnelling. Ten slotte zie ik ook de V van vernietiging
van het buitengebied. Die V's geef ik de minister graag mee bij de verdere
afwikkeling en actualisering van de Vinex.
 
 Ik zie dus niet zoveel in het wetsvoorstel. Waar de minister zich zo dapper
heeft opgesteld in de discussies over het Groene Hart, vind ik dat ik de minister
tegen haar zelf bescherm – al ben ik waarschijnlijk een van de weinigen –
door haar niet een instrument extra mee te geven waarmee de duurzaamheid en
het zuinig ruimtegebruik alleen maar worden ondermijnd. Zij heeft er nog genoeg
waarmee zij uit de voeten kan binnen de bestaande wetgeving.
 
 
 
 
 
 De heer De Beer (VVD):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik wil de minister in elk geval ook complimenteren
met de helderheid van haar betoog, vooral met betrekking tot artikel 2a. De
helderheid waarom wij in het voorlopig verslag en in het nader voorlopig verslag
gevraagd hebben, is bij dit debat ten slotte gegeven. Het is duidelijk dat
het voorkeursrecht zeker niet aan alle maar aan een beperkt aantal gemeenten
in Nederland zal kunnen worden geschonken. Dat zijn gemeenten die een bouwopdracht
hebben die boven hun eigen lokale belang uitgaat. Die uitleg zal zonder enige
twijfel de fracties in dit huis die dat het essentiële punt vonden van
het wetsvoorstel, over de streep trekken.
 
 Zoals de minister weet, was de inzet van de VVD in de Tweede Kamer met
het amendement-Verbugt dat het voorkeursrecht beperkt zou worden tot de Vinex-gemeenten
en dat is minder vergaand dan de tekst waarmee wij nu te maken hebben. Ondanks
de heldere uitleg die de minister van artikel 2a heeft gegeven, is dat artikel
2a voor ons toch een brug te ver. Er zullen immers aanmerkelijk meer gemeenten
onder het voorkeursrecht vallen dan de VVD graag had gezien.
 
 Niettemin zijn wij blij met de helderheid die op dat punt geschapen is.
Ik denk dat een aantal fracties hier en aan de overkant minder blij zal zijn
met deze uitleg, maar zo gaat het nu eenmaal in de politiek.
 
 De bezwaren van de VVD betroffen niet alleen de onzekerheid over het punt
2a maar ook het regulerende en complexe karakter van deze wet. Ik heb al in
mijn eerste termijn de commissie-Geelhoed genoemd. De kritiek van die commissie
was gericht tegen het regulerende karakter van het wetsvoorstel, de betrekkelijk
geringe inactiviteit, de tijdsduur en de kosten van de procedures, de diep
ingrijpende consequenties voor de individuele eigenaren en nog een aantal
andere punten. Behalve in de schriftelijke voorbereiding is daarop in het
mondelinge debat in deze Kamer niet uitvoerig ingegaan door de regering. Ik
begrijp wel waarom dat niet gebeurd is maar de kritiek van de commissie-Geelhoed
van destijds heeft niets aan actualiteit ingeboet en de VVD heeft eigenlijk
wel begrip voor die kritiek van de commissie-Geelhoed. Zij deelt die opvattingen
ook. Dat bezwaar blijft voor mijn fractie nog steeds overeind.
 
 Voorts is er nog het probleem van artikel 8 waarmee wij in de eerste versie
van het wetsvoorstel in 1980 al problemen hadden, hetgeen bij dit wijzigingsontwerp
nog versterkt is. Artikel 8 regelt immers de mogelijkheid dat gemeenten het
voorkeursrecht kunnen verwerven zonder dat er sprake is van enige planologische
grondslag: geen structuurplan, geen bestemmingsplan, kortom niets. Weliswaar
geldt het slechts voor twee jaar en dan moet de gemeente zorgen dat er iets
aanwezig is, maar om nu een verstrekkend recht aan de gemeente te verstrekken
zonder dat er sprake is van enige planologische grondslag, gaat ons wel erg
ver. In de afweging die wij moeten maken tussen de belangen van de gemeenschap
en de belangen van de grondeigenaren, slaat dit te ver door naar een kant.
 
 Kortom, voorzitter, met alle begrip voor de heldere uiteenzetting van
de minister van artikel 2a waarmee inderdaad een deel van onze bezwaren is
weggehaald, blijven er niettemin voor de fractie van de VVD nog zoveel bezwaren
over dat zij haar stem niet aan het wetsvoorstel kan geven.
 
 
 
 
 
 De heer Pitstra (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Ik wil de minister ook danken voor haar hecht doortimmerde
verdediging van dit voorstel en haar heldere antwoorden. Ook de ingetogen
manier waarop zij, zeer diplomatiek, reageerde op de CDA-oppositie in deze
Kamer tegen een onduidelijk CDA-amendement van de overzijde, verdient mijn
bewondering. Ik zou het niet kunnen. Ik zou zeggen: heren, kunt u dat zelf
niet eens uitzoeken in plaats van CDA-problemen tot problemen van het land
te maken? Maar goed, zij wil die wet natuurlijk door deze Kamer krijgen en
dat lijkt te lukken.
 
 In eerste instantie hebben wij, evenals de PvdA en de SP, iets gezegd
over het begrip "normale marktprijs" en wij hebben daarbij verwezen naar het
systeem in Zweden. Wij hebben haar nadrukkelijk verzocht om dat systeem eens
te beoordelen. De minister heeft gezegd daaraan in het kader van dit wetsvoorstel
geen behoefte te hebben. Ik ben wel zo politiek strategisch dat ik dat op
dit moment begrijp. Maar laten wij zeggen dat wij daarnaar in een ander politiek
kader misschien weer naar moeten kijken. Ik vond dat systeem in Zweden helemaal
niet zo gek.
 
 Ik heb ook gevraagd om een reactie op de cijfers van het Nyfer en de cijfers
van Kolpron Consultants. Ook heb ik gewezen op de cijfers die gemeenten hebben
genoemd. Panden moeten ƒ 250.000 kosten, terwijl deze zonder speculatie ƒ
130.000 hadden kunnen kosten. De minister relativeert heel sterk de betekenis van het wetsvoorstel. Toch krijg ik graag alsnog een reactie
op die cijfers.
 
 Zoals ik zei, relativeert de minister de betekenis van het wetsvoorstel.
Het is geen wondermiddel, zo zei zij. Dat was ook onze kritiek. Wij hadden
allerlei beperkingen in het voorstel gezien. Het is inderdaad geen wondermiddel,
maar een nuttige aanvulling op een gemeentelijk instrumentarium. Kennelijk
wordt het door die beperkingen haalbaar in politiek Nederland. De crux in
het debat was natuurlijk artikel 2a, met name de eerste en tweede zin. Toen
de gewijzigde formulering in de Tweede Kamer aan de orde kwam, riep mevrouw
Verbugt dat met dit amendement, met name de tweede zin, het CDA volledig in
de armen van de PvdA en D66 was gevallen. Je zou eigenlijk kunnen zeggen dat
door de interpretatie van de heer Werner hier – een interpretatie die
door de minister moest worden overgenomen – het CDA uit de handen van
de PvdA en D66 is gehaald. Het CDA is niet in de handen van de VVD gekomen,
maar heeft een eigen positie gecreëerd. Nu kunnen veel minder gemeenten
hieronder vallen. Wij betreuren dat sterk. Maar goed, dat zijn kennelijk de
politieke verhoudingen in de Senaat. Als de VVD ergens tegen dreigt te stemmen,
kan een voorstel het hier alleen onder CDA-condities halen. De heer Werner
krijgt zijn circulaire, hij krijgt zelfs aanwijzingen in een streekplan. Er
is controle van een PKC, met zelfs aanwijzende bevoegdheden. Dus het CDA is
inderdaad volledig bediend. Ik meen dat het CDA ook een logische conclusie
heeft getrokken.
 
 Voorzitter! Dit leidt ertoe dat wij hier op dit moment met een ambivalent
gevoel staan. Wij zijn er tevreden over dat het uiteindelijk toch doorgaat.
De harde VVD-lijn is kennelijk niet dominant in de Senaat. Wij zijn er wel
ontevreden over dat het toch al afgezwakte voorstel nog verder moest worden
afgezwakt om hier een politieke meerderheid te krijgen. Maar dat is kennelijk
de consequentie van de politieke verhoudingen in deze Kamer.
 
 
 
 
 
 De heer De Wit (SP):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ook ik dank de minister voor de beantwoording.
De minister heeft duidelijk gemaakt dat het voorkeursrecht nog steeds betekenis
kan hebben, zeker in de toekomst, en niet beperkt is tot de Vinex-locaties.
Daarom vind ik het jammer dat zij niet uitvoeriger is ingegaan op de resultaten
van het Nyfer-onderzoek. Dat onderzoek noemt een aantal cijfers, zoals de
heer Pitstra al heeft aangegeven. Bovendien legt het de keten bloot van speculatie,
hogere grondprijs, hoge aankoopprijs door de gemeenten, stijging van de bouwkosten
van een woning en dus stijging van de woonlasten. Die keten lijkt dan haast
onvermijdelijk.
 
 Als het voorkeursrecht niet beperkt blijft tot de Vinex-locaties, is het
natuurlijk de vraag: wat doet de minister met deze gegevens, gesteld al dat
zij de juistheid daarvan onderkent? Als het zo is dat de minister de juistheid
daarvan onderkent, dan moet de minister daar in de toekomst ook rekening mee
houden. Zo heb ik in ieder geval haar opmerking begrepen. Voor het huidige
wetsvoorstel overweegt zij niet om een andere waarderingsgrondslag in te voeren.
Het is natuurlijk wel mogelijk dat de ontwikkelingen bij de toepassing van
het voorkeursrecht toch aanleiding geven om na te denken over de juistheid
van de waarderingsgrondslag. En dus vraag ik de minister tot slot: ziet zij
dat zelf ook of sluit zij ook in de toekomst iedere discussie daarover uit?
En wil zij de vraag "gebruikswaarde of vrije-marktwaarde?" nauwlettend in
het oog houden, gelet op de ervaringen die nu worden opgedaan met het voorkeursrecht?
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Voorzitter! Ik dank de sprekers voor hun reactie op mijn antwoord in eerste
termijn en voor de complimenten. Het is heel plezierig om dat te horen. Het
is ook buitengewoon plezierig dat een groot aantal fracties instemt met dit
belangrijke wetsvoorstel. De behandeling ervan heeft immers heel veel teweeg
gebracht. Er wordt toch naar gekeken, ook in relatie tot de discussie over
de waarderingsgrondslag bij het voorkeursrecht. Ik kom daar zo meteen op terug.
 
 Ik ben blij met de reactie van de heer Werner, want dat betekent toch
een belangrijke stap vooruit. De heer Hessing heeft ook instemmend gereageerd.
Hij vroeg nog: hoe gaan wij verder met het restrictief beleid of, liever gezegd,
met gemeenten waar een restrictief beleid geldt? Ik heb gezegd dat artikel
2a betrekking heeft op gemeenten met een regionale taakstelling. In gebieden
waar een restrictief beleid geldt, zoals het Groene Hart of de Veluwe, kunnen
één of meer gemeenten zijn aangewezen die een regionale taakstelling
krijgen om de woningbehoefte op te vangen van gemeenten waar niet of nauwelijks
meer mag worden gebouwd. In gemeenten met die regionale taakstelling kan het
voorkeursrecht gelden. Een gemeente in het Groene Hart zonder een dergelijke
regionale taakstelling maar met een eigen kleine maar toch heel noodzakelijke
taakstelling kan geen gebruik maken van het voorkeursrecht. Dat voorkeursrecht
is namelijk in artikel 2a ingeperkt tot gemeenten met de regionale taakstelling.
 
 
 
 
 
 De heer Hessing (D66):
 
 De minister geeft aan dat de gemeenten zonder deze regionale taakstelling
geen gebruik kunnen maken van het voorkeursrecht. Maar kunnen gemeenten met
een vrij strakke contour die bezig zijn om te zoeken naar een locatie om die
beperkte ruimte te kunnen neerzetten, niet met dat voorkeursrecht bij hun
zoektocht worden geholpen? Daar kunnen zij nu geen gebruik van maken.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Het oorspronkelijke wetsvoorstel kende in dezen geen beperking. Ook gemeenten
met een kleine taakstelling voor hun eigen woongebied vielen eronder. Maar
juist het implementeren van artikel 2a, waarin via amendering duidelijk is
aangegeven dat het voorkeursrecht van toepassing moet worden verklaard op
die gemeenten die een regionale taakstelling hebben, betekent dat een categorie
gemeenten eruit valt. Enerzijds kun je zeggen dat dit jammer is. Dat vind
ik op zichzelf ook. Anderzijds moeten wij ons wel realiseren dat kleine gemeenten
niet zelden een beter zicht hebben op bewegingen op de grondmarkt. Wat dat
betreft, hebben zij wat eerder mogelijkheden om gebruik te maken van gronden,
vaak via minnelijke schikking.
 
 Ik ben blij dat het GPV en de RPF akkoord zijn. Je moet natuurlijk niet
altijd alles willen, maar op zichzelf vind ik het wel jammer dat de SGP niet
akkoord is gegaan. Ik ben er namelijk van overtuigd dat de
Onteigeningswet een buitengewoon hard en derhalve ook inadequaat middel kan
zijn om gronden in een vroeg stadium te verwerven. Dan kun je er geen gebruik
van maken, want je moet wachten tot het bestemmingsplan door de gemeenteraad
is goedgekeurd. Dit betekent dat er al van alles en nog wat gaande is. Als
gemeente moet je dan onteigenen op basis van de gestegen grondprijzen. De
Onteigeningswet is een goed instrument, maar kan slecht worden toegepast in
de moeilijke situaties waar ik het zoëven over had.
 
 
 
 
 
 De heer Bierman:
 
 Voorzitter! Als de Onteigeningswet op een zeker moment het laatste redmiddel
is om nog eventueel grond in eigendom te krijgen, dan zou ik me kunnen voorstellen
dat hier ook een barrièrewerking van uitgaat, dat dit de drempel verhoogt.
Het kan zijn dat men hierdoor in bestaand gebied ineens weer kansen ziet.
Ik wijs erop dat men 20 jaar geleden dacht dat alle steden vol waren, terwijl
een stad als Amsterdam die al heel lang vol was, nu twee derde van zijn nieuwbouwopgave
binnen de bebouwde kom realiseert. Er is dus nogal wat elasticiteit in die
opvang mogelijk. Wanneer je dus barrières aan de randen legt, heb je
juist kans dat er meer in bestaand gebied wordt opgevangen.
 
 
 
 
 
 Minister De Boer:
 
 Voorzitter! Ik zal de vragen van de heer Bierman dan maar eerst beantwoorden.
Wat hij zegt slaat niet zozeer op wat de heer Veling aan de orde heeft gesteld
maar wel op wat hijzelf aan de orde stelde.
 
 De heer Bierman weet dat ik een heel eind mee ga met zijn redenering en
dat ik vind dat een zuinig ruimtegebruik, ruimtesparend omgaan met de mogelijkheden
om te bouwen een buitengewoon belangrijk gegeven is. Om het wat plechtig te
zeggen: ik vind dat een opdracht aan ons voor het nageslacht. Desalniettemin
ontkomen wij er niet aan, op basis van de uitgangspunten die ik, die deze
regering hanteert, te accepteren dat er nog steeds bouwlocaties ontwikkeld
moeten worden, "uitleglocaties". Daarvoor is dit instrument. De heer Bierman
zegt dat er een moment komt en dat dat moment niet meer zo ver af is, dat
er sprake zal zijn van verzadiging. Er zal dan, omdat we te veel gebouwd hebben
sprake zijn van verval en van kapitaalvernietiging, om de drie V's van de
heer Bierman te hanteren. Op zichzelf kan hij daar gelijk in hebben, maar
deze aspecten spelen natuurlijk ook een rol in ons denken. Wij zijn er bij
het ontwikkelen van onze prognosemodellen voor de komende periode voortdurend
alert op dat wij buitengewoon zorgvuldig omgaan met de behoeftecijfers. Wij
willen namelijk niet in de valkuil terechtkomen die de heer Bierman zo aardig
schetste met zijn drie V's.
 
 Voorzitter! Ik kan niet anders zeggen dan dat ik gaarne een "agreement
to disagree" sluit met de heer Bierman. Ik ben het een heel eind met hem eens,
maar als het erop aankomt, gaan onze wegen toch uiteen. Zijn pleidooi om vooral
creativiteit te gebruiken om zoveel mogelijk in bestaand gebied te bouwen,
onderschrijf ik volledig.
 
 Voorzitter! Ik ga even terug naar mevrouw Le Poole. Zij heeft een vraag
gesteld die betrekking had op de overdracht van de aandelen. Ik zal proberen
het nogmaals te vertellen. Als blijkt dat dit onvoldoende duidelijkheid geeft,
dan zouden we daarover nog van gedachten kunnen wisselen. Ik heb begrepen
dat het antwoord op de vraag niet afdoet aan het feit of zij wel of niet akkoord
gaat met het wetsvoorstel.
 
 Bij de overdracht van aandelen zou het kunnen voorkomen dat er geen overschrijving
plaatsvindt, dus geen controle op de handhaving. Ook al betreffen die aandelen
onroerend goed, dan hebben wij dus een probleem, omdat er dan geen toezicht
zou kunnen zijn. Er kan dan volgens de juristen van mijn ministerie een beroep
gedaan worden op artikel 26, de nietigheidsverklaring. Als mevrouw Le Poole
daarover nog verder door wil praten, ben ik daartoe zeker bereid.
 
 Voorzitter! Ik kom bij de beantwoording van de heer De Beer. De heer De
Beer heeft volstrekt gelijk als hij zegt dat wij verder gaan dan de Vinex-gemeenten.
Wij gaan niet zover als de heer Hessing zou willen, maar wel verder dan de
heer De Beer wil.
 
 De heer De Beer heeft gerefereerd aan de opmerkingen die de commissie-Geelhoed
in 1983 plaatste bij het toenmalige wetsontwerp. Wij hebben zoveel mogelijk
rekening gehouden met de opmerkingen die in die tijd door de commissie naar
voren zijn gebracht. Wij hebben daarom ook een groot aantal veranderingen
aangebracht. De heer De Beer heeft dat gisteren heel aardig geciteerd. Het
wetsontwerp is ook redelijk aangepast, zoals hij weet. Als het te ingewikkeld
is, dan hoeven de gemeenten er geen gebruik van te maken. De heer De Beer
vindt het te regulerend, te duur, te ineffectief. De gemeenten moeten er in
dat geval vooral geen gebruik van maken. Nogmaals, ik schaar mij achter degenen
die zeggen dat het een zeer goed instrument is. Ik kijk dan met name naar
de VNG.
 
 De heren Pitstra en De Wit hebben mij gevraagd vooral niet te stoppen
met denken over de andere mogelijkheden van grondverwerving. Ik kan dat zonder
meer toezeggen. Het blijft een heel belangrijk onderwerp. Ik vind alleen dat
de discussie daarover niet met deze discussie moet worden vermengd. Dat zal
de Kamer begrijpen. Dat betekent ook dat het systeem van Zweden, waaraan de
heer Pitstra refereert, door mij zeker zal worden opgevraagd en bestudeerd.
 
 Ik kan op dit ogenblik geen reactie geven op de cijfers uit het rapport
van Nyfer. Het ligt op mijn departement ter bestudering. Wij hebben het nog
maar net. Ik kan wel zeggen dat het betoog van Nijenrode interessant is, maar
men gaat er wel van uit dat je bouwt op basis van goedkoopte. Men gaat er
niet zozeer van uit dat je bouwt op basis van een ruimtelijke structuur. Dat
kan betekenen dat je ter versterking van de bestaande stad toch terechtkomt
op een vrij dure locatie, hoewel een polder vijf of tien kilometer verder
goedkoper zou zijn. Meestal liggen de polders nog wat verder weg dan vijf
of tien kilometer. Ik heb eerder gezegd dat ik het wat economistisch gezien
vind. Dat is misschien geen aardige term, maar dat zit er wel een beetje in.
Als in dat rapport wordt gesproken van het feit dat in de Hazewoudse droogmakerij
de ruwe bouwgrond slechts ƒ 10 à ƒ 20 per vierkante meter
kost, dan is het mogelijk dat de bouwprijzen na het verschijnen van dit stuk
reeds omhoog zijn gegaan. Daarmee wil ik maar aangeven, dat economie behoort
tot de gedragswetenschappen en dat dit inhoudt dat de dingen wel eens anders
uitvallen dan men aanvankelijk had gedacht. 
 
 Voorzitter! Volgens mij heb ik in tweede instantie een en ander beantwoord.
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt gesloten.
 
 
 
 
 
 Het wetsvoorstel wordt zonder stemming aangenomen.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De aanwezige leden van de fracties van de VVD en de SGP en de heer Bierman
wordt conform artikel 121 van het Reglement van orde aantekening verleend,
dat zij geacht willen worden zich niet met het wetsvoorstel te hebben kunnen
verenigen.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt van 15.36 uur tot 16.00 uur geschorst.
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19951996-38-1890-1902.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl