Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel:  - Wijziging van de Embryowet in verband met het schrappen van de termijn waarbinnen een voordracht moet worden gedaan voor een koninklijk besluit op grond waarvan artikel 24, onderdeel a, vervalt (31046), en van:  - de motie-Kant over een update van het advies van de Gezondheidsraad uit 2002 (31046, nr. 14)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2006-2007, pag. 4699-4709

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

18-07-2007

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2006-2007

nr. 86, pagina 4699-4709

27-06-2007

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 31046Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het verslag van de Europese Top (21501-20, nr. 362)Pagina 4736-4783
Noot 1 (zie blz. 4709): Lijst van Kamerstukken die ter kennisgeving worden aangenomenPagina 4784-4809
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (woensdag 27 juni 2007)Pagina 4783-4783
Regeling van werkzaamheden (woensdag 27 juni 2007)Pagina 4709-4711
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Aanvulling van de Algemene wet bestuursrecht (Vierde tranche Algemene wet bestuursrecht) (29702)Pagina 4711-4717
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 31 mei 2007 over het rapport van de Commissie van de advocatuur (Commissie-Van Wijmen) en het onderzoek van het Instituut voor Onderzoek van Overheidsuitgaven (IOO)Pagina 4717-4720
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel: - Wijziging van de Embryowet in verband met het schrappen van de termijn waarbinnen een voordracht moet worden gedaan voor een koninklijk besluit op grond waarvan artikel 24, onderdeel a, vervalt (31046), en van: - de motie-Kant over een update van het advies van de Gezondheidsraad uit 2002 (31046, nr. 14)Pagina 4699-4709
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek in verband met verkorting van de adoptieprocedure en wijziging van de Wet opneming buitenlandse kinderen ter adoptie in verband met adoptie door echtgenoten van gelijk geslacht tezamen (30551)Pagina 4720-4736
Presentie en opening (woensdag 27 juni 2007)Pagina 4699-4699

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 104 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Embryowet in verband met het schrappen van
de termijn waarbinnen een voordracht moet worden gedaan voor een koninklijk
besluit op grond waarvan artikel 24, onderdeel a, vervalt (31046),en van: - de motie-Kant over een update van het
advies van de Gezondheidsraad uit 2002 (31046, nr. 14).(Zie vergadering van 21 juni 2007.)De algemene beraadslaging wordt hervat.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter. Vorige week is in deze Kamer gedebatteerd over de Embryowet.
Daarbij speelde voor alle fracties de afweging tussen de beschermwaardigheid
van het embryo en de bescherming van belangen van mensen met ernstige aandoeningen,
mede in het licht van de kansen die wetenschappelijk onderzoek voor hen biedt,
een rol. Toch is er iets blijven hangen na het debat. Dat is de belangrijke
vraag of er nu wel of niet aanleiding is voor een nieuwe afweging hierover,
namelijk of er wel of niet nieuwe kansen zijn voor wetenschappelijk onderzoek
waarbij het tot stand brengen van embryo's noodzakelijk is. Ik vond het verloop
van het debat op dat punt onbevredigend en ik niet alleen. De staatssecretaris
stelt dat die aanleiding er niet is. Mijn fractie en andere fracties in deze
Kamer stellen dat die aanleiding er wel is. Belangrijker echter is dat wetenschappers
die aan de slag willen met onderzoek waarin zij kansen zien, het ook van belang
vinden dat er een nieuwe afweging gemaakt wordt. Een aantal reacties naar
aanleiding van dat debat onderbouwen dat.Ik wijs in dit verband op de brief van professor Mummery. Graag krijg
ik een reactie van de staatssecretaris op deze brief die, als ik het goed
heb begrepen, ook naar het ministerie is gestuurd. Deze brief is voor mij
de belangrijkste aanleiding om het debat te heropenen. Professor Mummery,
de deskundige op dit terrein in Nederland, ziet kansen met embryonale stamcellen
afkomstig van retinacellen bijvoorbeeld voor de behandeling van maculadegeneratie.
Zij ziet dat als een reële mogelijkheid voor de komende twee jaar. Zij
vindt dat dit soort mogelijkheden in het debat onvoldoende gezien werden.
Dat lijkt mij een nieuw gegeven.De heer Ormel (CDA):Mevrouw Kant noemt een voorbeeld uit de brief van professor Mummery. Daar
vertelt zij niet bij dat mevrouw Mummery ook kansen ziet voor het gebruik
van adulte stamcellen ter behandeling van dwarslaesies. Mevrouw Mummery geeft
dus in die brief aan dat er ook mogelijkheden zijn met adulte stamcellen.
Die moet mevrouw Kant dan ook noemen.Mevrouw Kant (SP):Het lijkt mij niet goed om het hele debat van vorige week over te doen,
maar niemand heeft daarin ontkend dat er andere alternatieven zijn voor onderzoek
naar bepaalde ziekten. Ik had het over maculadegeneratie en ik wil het ook
hebben over ALS. In de brief van professor Mummery staat heel duidelijk dat
zij dit wetenschappelijk onderzoek nodig heeft om tot meer inzicht over deze
ziekten te komen. Het gaat mij om het feit dat die noodzaak er in haar ogen
is en dat dit onderdeel moet uitmaken van het debat. Nu moeten wij niet doen
alsof dat niet zo is.De heer Ormel (CDA):U gaat na afloop van het debat selectief winkelen in een brief. U geeft
zelf aan dat wij het debat niet over moeten doen. Dat ben ik met u eens, maar
door selectief te gaan winkelen in die brief doet u dat wel.Mevrouw Kant (SP):Ik begrijp dit niet zo goed. Het een sluit het ander toch niet uit? Dat
is niet selectief winkelen. Het gaat om verschillende ziekten waarvoor verschillende
soorten van wetenschappelijk onderzoek noodzakelijk zijn.De heer Ormel (CDA):Dat hebben wij verleden week al besproken. Ik vraag mij oprecht af waarom
u dit debat opnieuw opent naar aanleiding van een brief met weer een overzicht
van zaken die mogelijk zijn. Ik lees weinig nieuws in de brief en ik vraag
mij echt af waarom u dit debat heropent.Mevrouw Kant (SP):Omdat er licht zit tussen wat er in de brief van professor Mummery staat
en wat door de staatssecretaris is gesteld in het debat. De staatssecretaris
zei dat er geen nieuwe mogelijkheden zijn en dat er geen nieuwe behoefte aan
onderzoek is. Deze brief geeft heel duidelijk aan, als reactie op het debat
dat wij in de Kamer gevoerd hebben, dat die behoefte er wel is. Dat is voor
mij aanleiding om het debat op dit punt te heropenen. De brief gaf mij nog
een andere concrete aanleiding, waarover ik een amendement wil indienen. Dat
wil ik graag toelichten.Mevrouw Gill'ard (PvdA):Voorzitter. Mevrouw Kant heeft het over één specifieke deskundige
op dit terrein. Heeft zij wel eens gehoord van professor Bruyer?Mevrouw Kant (SP):Nee, maar er zijn zoveel mensen deskundig in dit land.Mevrouw Gill'ard (PvdA):Ik dacht al dat u die naam niet kende, anders had u wel gezegd dat er
meer deskundigen zijn op dit terrein in Nederland. Hij is namelijk professor
aan de Universiteit van Twente. Ik heb nog een andere vraag. U hebt het ook
over andere wetenschappers. Welke andere wetenschappers?Mevrouw Kant (SP):Ik ga er zo nog een paar noemen, als u het goed vindt.Mevrouw Gill'ard (PvdA):Ik vraag het u nu.Mevrouw Kant (SP):Professor De Wert, de stambioloog Fibbe, dr. Keurs en ik kan er nog wel
meer noemen.Mevrouw Gill'ard (PvdA):Professor Mummery zegt dat het haar niet gaat om te onderzoeken met het
oog op genezing, maar met het oog op het vinden van aangrijpingspunten om
de ontwikkeling van de ziekte te remmen. U zegt dat u de brief begrijpt. Wat
bedoelt zij daar dan mee?Mevrouw Kant (SP):Ja, ik begrijp de brief heel goed en u begrijpt er, geloof ik, niet zo
heel veel van. De brief onderschrijft heel duidelijk wat vorige week ook naar
voren is gekomen in het debat, namelijk dat er vooral behoefte is aan nieuw
wetenschappelijk onderzoek waarbij het tot stand brengen van embryo's in hun
ogen noodzakelijk is. Overigens onderschrijft de evaluatiecommissie van de
Embryowet het ook. Een van de belangrijkste doelen van dat onderzoek is het
verkrijgen van inzicht in ziektes. In de wetenschap is het van basaal belang
om inzicht te verkrijgen in het verloop van het ziekteproces voordat men überhaupt
toekomt aan het nadenken over een behandeling, het stoppen van een ziekte
of het kunnen genezen van een ziekte. Het ontbreekt vaak aan dat inzicht.
Het belangrijkste voorbeeld dat in de brief van professor Mummery genoemd
wordt, is de ziekte ALS. Het is moeilijk om naar wegen te zoeken om een behandeling
tot stand te brengen als er geen inzicht is in het ziekteverloop.Mevrouw Gill'ard (PvdA):Mevrouw Kant heeft geen antwoord gegeven op mijn vraag wat professor Mummery
bedoelt met haar opmerking dat er niet direct aangrijpingspunten zijn waardoor
de ontwikkeling van de ziekte geremd kan worden. Waar doelt zij dan op?Mevrouw Kant (SP):Zij doelt erop dat zij eerst onderzoek moet doen naar het ziekteproces
voordat zij überhaupt toe komt aan onderzoek naar behandelings­mogelijkheden.
Zo werkt de wetenschap. Ik kan nu wel een hele uitwijding geven over de processen
van het inzicht in ziekten tot en met het ontwikkelen van een geneesmiddel,
maar dat zal ik nu niet doen. Die processen zijn heel ingewikkeld. Zo zijn
wij bij andere ziekten ook ooit begonnen. Hoe lang heeft het niet geduurd
voordat wij wisten dat een infectieziekte door virussen en bacteriën
veroorzaakt werd? Pas als je weet waardoor een ziekte veroorzaakt wordt, weet
je wat je moet bestrijden. Zo werkt de wetenschap.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Ik denk dat mevrouw Kant de brief van mevrouw Mummery niet voor zich heeft.
Daarom zal ik het korte stukje waar mijn collega Gill'ard op doelt voorlezen.
Dan is het standpunt van mevrouw Mummery en ons standpunt nog duidelijker.
Er staat:De bedoeling is dan om het ontstaan van de ziekte in het laboratorium
te bestuderen, niet direct met het oog op genezing van de zieke patiënt
maar met het oog op het vinden van aangrijpingspunten waar de ontwikkeling
van de ziekte geremd kan worden. Dit is niet mogelijk met adulte stamcellen,
omdat de cellen waarschijnlijk al voorbij het stadium zijn
dat er iets nuttigs valt te ontdekken.Mevrouw Kant (SP):Duidelijker kon ik het niet zeggen.Voorzitter. Waarom vond ik het nodig om na afloop van het debat alsnog
een nieuw amendement in te dienen? In de brief van professor Mummery wordt
de mogelijkheid van polyspermie-embryo's die overblijven bij IVF te gebruiken
voor onderzoeken. Dit gaat om niet levensvatbare embryo's, restembryo's bij
een IVF-behandeling. Deze embryo's kunnen van een nieuwe kern worden voorzien
en dan kan worden gevolgd hoe het ziekteproces zich voltrekt van een patiënt
met een complexe afwijking, bijvoorbeeld ALS. De staatssecretaris gaf in het
debat toe dat zelfs deze vorm van celkerntransplantatie door de wet wordt
verboden. Ik vind dit onbegrijpelijk, want hoe je ook in deze ethische discussie
en afweging staat, het is niet te volgen en niet te bevatten dat je restembryo's
wel mag vernietigen of op een andere manier mag gebruiken voor wetenschappelijk
onderzoek, maar niet via celkerntransplantaties belangrijk onderzoek mag doen
dat inzicht oplevert in ernstige ziektes, hopelijk met uitzicht op de ontwikkeling
van een behandeling.De hoogleraar stamcelbiologie Fibbe stelt dat het onduidelijk is welke
nieuwe ethische barrière wordt geïntroduceerd door het toestaan
van celkerntransplantatie, omdat er gebruik wordt gemaakt van restembryo's
die ook thans voor onderzoek gebruikt mogen worden. Zijn woorden zijn voor
mij een reden om naast de eerder ingediende amendementen, een minder vergaand
amendement in te dienen dat er op is gericht dat specifiek dit onderzoek wordt
toegestaan. Op dit punt zouden wij toch een andere afweging kunnen maken ten
opzichte van het andere onderzoek met embryo's. Ik hoor graag de reactie van
de staatssecretaris op dit amendement.De in-vitromaturatie werd en wordt zonder onderzoek toegepast in ons land.
Dus geen experimenten met embryo's, maar wel met kinderen, terwijl de veiligheid
van deze techniek nog onvoldoende is bewezen. Dr. Keurs van de Vereniging
van Klinisch Embryologen stelt dan ook terecht: "Het alternatief voor
wetenschappelijk onderzoek met embryo's kan toch niet zijn: een geboren kind
als proefkonijn?" Ik krijg hier graag een reactie op. Als het CCMO dit
goedkeurt, mogen deze technieken wel worden toegepast, maar dit geldt niet
voor wetenschappelijk onderzoek met embryo's om te na te gaan of dit wel goed
en verantwoord kan. Ik begrijp dit niet.De staatssecretaris vindt het niet nodig om de Gezondheidsraad om een
nieuw advies te vragen. Ik vind het nog steeds onbegrijpelijk dat zij de aanneming
van mijn motie ontraadt. In dit soort kwesties is het toch vooral belangrijk
dat de volksvertegenwoordiging en de staatssecretaris hun oor te luisteren
leggen bij onafhankelijke deskundigen? Is de staatssecretaris bereid aan de
Gezondheidsraad te vragen wat hij vindt van zo'n advies en of hij het nut
daarvan inziet? Wil zij het antwoord op die vraag aan de Kamer voorleggen
voordat er over de motie wordt gestemd? Ik hecht hier sterk aan. Ik vind niet
dat de Kamer zo maar een beslissing kan nemen zonder een fatsoenlijk onafhankelijk
advies.Mevrouw Gill'ard (PvdA):Mevrouw Kant zou toch ingaan op ALS? Heeft zij dat al gedaan?Mevrouw Kant (SP):Ja, dat heb ik al gedaan. Wat is uw vraag?Mevrouw Gill'ard (PvdA):Ik wil weten wat u zei over ALS.Mevrouw Kant (SP):Er is grote behoefte aan onderzoek naar ALS, maar dit is onmogelijk doordat
het creëren van embryo's niet wordt toegestaan. Er is met name behoefte
aan een onderzoek in de vorm van celkerntransplantatie waarbij een zieke celkern
van een ALS-patiënt wordt ingebracht in een embryo om te kunnen volgen
hoe het ziekteproces zich ontwikkelt. Op dit moment is er geen andere mogelijkheid
om dit inzicht te verwerven. Dit weegt mijn fractie ten opzichte van de ernstige
ziekte ALS en de kansen om daarvoor in de toekomst een behandeling te kunnen
ontwikkelen.De voorzitter:De vraag van mevrouw Gill'ard is nu beantwoord. Ik ga nu over naar de
volgende spreker op de lijst. Mevrouw Wiegman heeft zich ingeschreven voor
dit debat. Ik stel vast dat zij ervan afziet om het woord te voeren. Dan is
het woord aan mevrouw Koşer Kaya.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Voorzitter. Vorige week hebben wij een vrij heftig debat gehad over dit
moeilijke onderwerp; een onderwerp, waarbij de gemoederen hoog oplopen. Dat
is begrijpelijk, maar wij zullen steeds moeten kijken naar de feiten. Steeds
is de stand van het wetenschappelijk onderzoek aan de orde geweest.De staatssecretaris heeft in antwoord op vragen van diverse collega's
en mijzelf gezegd dat de stand van de wetenschap niet zover is dat wij het
moratorium kunnen opheffen. Mijn fractie heeft de stelling onderbouwd dat
er wel degelijk vooruitgang is op wetenschappelijk gebied en heeft uiteengezet
wat er via embryonaal stamcelonderzoek zou kunnen worden gevonden. De staatssecretaris
vond zelfs een onderzoek naar de stand van de wetenschap niet noodzakelijk,
hoewel een deel van de Kamer duidelijk onderbouwd aangaf met haar van mening
te verschillen. De staatssecretaris wilde de Kamer niet tegemoetkomen.De brief van professor Mummery is duidelijk. Ik wil dat de staatssecretaris
erop reageert en aangeeft waarom er geen onafhankelijk onderzoek zou mogen
plaatsvinden. Ik begrijp dat niet. Ik word in ieder geval door professor Mummery
gesterkt in mijn idee dat er wel degelijk vooruitgang is geboekt en dat wij
het moratorium moeten opheffen. Zij geeft heel duidelijk in haar brief aan
waarom dat moet gebeuren.Mevrouw Kant is uitgebreid op het laatste amendement ingegaan. Ik heb
het medeondertekend en steun het dus. Ik ben benieuwd naar het standpunt van
de staatssecretaris.Als wij in september op dit onderwerp terugkomen, zal ik nogmaals een
onafhankelijk onderzoek voorstellen. Dat hoeft niet per se te worden gedaan
door de Gezondheidsraad. Wellicht kan een andere commissie zich erover buigen.
Ik zie trouwens, zoals gezegd, niet in waarom wij dat onderzoek niet nu al
kunnen starten. Graag krijg ik een reactie van de staatssecretaris.Mevrouw Gill'ard (PvdA):Voorzitter. Mevrouw Koşer Kaya was daarnet zo aardig om mij te
helpen toen ik vragen aan mevrouw Kant stelde, maar ik heb
het niet kunnen afmaken. Zij heeft dat ook niet gedaan.Er staat duidelijk in de brief dat het de bedoeling is om een prognose
te kunnen maken of iemand na de geboorte zwaar of mild aangedaan zal worden.
Vandaar mijn vraag wat er wordt bedoeld met aangrijpingspunten waar de ontwikkeling
van de ziekte kan worden geremd. Hebben wij het dan over diagnostiek voor
de geboorte en dus abortus vanwege een bepaalde aandoening?Mevrouw Koşer Kaya (D66):Ik weet niet waar mevrouw Gill'ard steeds naar toe wil. Elke keer haalt
zij een deel uit de brief van mevrouw Mummery naar voren om er een vraag over
te stellen die volgens mij kant noch wal raakt. Mevrouw Mummery doelt erop
dat er onderzoek moet worden gedaan voordat überhaupt wat dan ook kan
worden gedaan. Om verder onderzoek te kunnen doen, is onderzoek naar embryonale
stamcellen gewoon nodig.Mevrouw Kant (SP):Nu help ik even, want ik heb de brief bij de hand. Begrijpend lezen is
toch echt een vak op school!Wat mevrouw Gill'ard voorleest, gaat over het syndroom van Down. Er staat
een bijzin over de mogelijkheid om te voorzien of de ziekte mild is, of niet.
Het gaat niet over ALS. Mevrouw, u moet de brief echt goed lezen voordat u
naar het debat gaat. Dat lijkt mij verstandig.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Ik heb mijn punt gemaakt en dank mevrouw Kant dat zij nog even met de
brief is gekomen.De heer Van der Vlies (SGP):Mijnheer de voorzitter. Mevrouw Koşer Kaya stelt een nader voorstel
in het vooruitzicht over een wetenschappelijk onderzoek door een andere commissie
dan de Gezondheidsraad, althans dat suggereerde zij. Mogen wij er iets meer
over vernemen? Het hoort toch heel erg bij dit debat. Wij gaan in september
de beraadslaging niet nog een keer heropenen. Wij mogen hopen dat dit wetsvoorstel
dan het Staatsblad heeft bereikt.Mevrouw Gill'ard (PvdA):Het kan wel uit de context worden gehaald, maar ik had het in de tweede
vraag over ALS en net niet. Mevrouw Kant verdraait de feiten hier ook enigszins.De voorzitter:Het is geen debat tussen u en mevrouw Kant.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Mijnheer Van der Vlies, ik heb het genoemd, omdat ik de vorige keer heel
sterk het gevoel had en dat nu weer krijg, dat de staatssecretaris geen onafhankelijk
onderzoek naar de stand van de wetenschap door de Gezondheidsraad wil. Wellicht
wil zij wel een onderzoek door een andere commissie of andere wetenschappers.
Zij mag dat straks zeggen. Wil zij dat niet, dan gaan wij net zo lang door
totdat wij een insteek kunnen vinden om dat onderzoek wel voor elkaar te krijgen.
Dat is mijn punt.De heer Van der Vlies (SGP):Uiteraard zijn wij benieuwd hoe de staatssecretaris hierop reageert. Ik
vind het wat onhandig, althans onoverzichtelijk. Wij hebben nu een debat...Mevrouw Koşer Kaya (D66):Er komt ook een evaluatie. Excuus, trouwens...De heer Van der Vlies (SGP):Wij moeten niet de suggestie boven de markt laten hangen dat er wel weer
een vervolg op komt. Dat is mijn bezwaar. Wij moeten helder met elkaar procederen.De voorzitter:Mevrouw Wiegman, wilt u over hetzelfde punt spreken?Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):In wezen wel. Mijn vraag is wat de bedoeling en het nut van dit debat
is. Volgens mij kunnen wij hier wekelijks over dit onderwerp vergaderen, als
wij alle onderzoeken die worden gedaan door mevrouw Mummery en vele andere
wetenschappers willen bespreken en ons willen afvragen of die onze zienswijze
wijzigen. Het is mijns inziens belangrijk om nu heel helder de kaders neer
te zetten. Die zijn duidelijk. De Embryowet met het verbod op het kweken van
embryo's voor onderzoek is helder. De wetenschap weet waaraan ze toe is. Binnen
die kaders is er volgens de fractie van de ChristenUnie ontzettend veel ruimte
om onderzoek te doen en de focus te richten op onderzoek naar stamcellen van
volwassenen.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Het standpunt van de fractie van de ChristenUnie is mij duidelijk. Ik
denk niet dat wij tot elkaar komen. Wat dat betreft, kunnen wij net zo goed
ophouden met met elkaar discussiëren. De fractie van de ChristenUnie
staat heel ver van waar wij staan.De vorige keer was de stand van de wetenschap uitdrukkelijk aan de orde.
Gesteld werd dat de stand van de wetenschap niet zodanig was dat het moratorium
kon worden opgeheven. Wij hebben tijdens het vorige debat heel duidelijk aangegeven
dat naar de mening van de fractie van D66 de wetenschap wel degelijk vooruitgang
heeft geboekt. De staatssecretaris zag dat niet en wilde er zelfs geen onderzoek
naar. Nu hebben wij een brief van professor Mummery gekregen waarin zij een
aantal dingen onder elkaar zet en onderbouwd aangeeft dat er wel degelijk
sprake is van vooruitgang in de wetenschap. Mijn vraag is dus: vanwaar die
houding en waarom niet een stap vooruit zetten?Tegen de heer Van der Vlies zeg ik dat dit onderwerp voor ons vandaag
niet wordt afgesloten. Wij willen er heel graag mee verder-gaan, omdat wij
willen dat de wetenschap vooruit kan gaan. Wij zullen in de toekomst hierover
verder debatteren. Zo simpel is dat.De voorzitter:Mevrouw Gill'ard, ik zie dat u weer wilt interrumperen. U bent al een
aantal keren aan het woord geweest. Ik wil dat u heel kort bent en dat mevrouw
Koşer Kaya een kort antwoord geeft.Mevrouw Gill'ard (PvdA):Natuurlijk is de fractie van de Partij van de Arbeid voor vooruitgang
van onderzoek. U hebt het erover dat op dit moment onderzoek stagneert, omdat
het niet mogelijk is om embryo's daarvoor te creëren. Bent u bekend met
het feit dat de afgelopen week een gentherapie succesvol is gebleken bij het bestrijden van de ziekte van Parkinson en dat daarmee ook de ziekte
van Alzheimer, ALS en dergelijke zullen kunnen worden bestreden? Bent u ermee
bekend dat vandaag in de Guardian Science bekend is gemaakt dat eigen navelstrengbloed
geïnjecteerd in kinderen met diabetes type 1 positieve resultaten heeft
opgeleverd? Bent u bekend met het onderzoek in Bristol dat hartaanvallen...De voorzitter:Pardon, wilt u uw vraag stellen?Mevrouw Gill'ard (PvdA):Ik heb al twee vragen gesteld en nu komt de derde.De voorzitter:Ik ga hier over de orde. Daar moet u zich gewoon aan houden. Ik vraag
u uw vraag te stellen, zodat mevrouw Koşer Kaya antwoord kan geven
en haar betoog kan vervolgen.Mevrouw Gill'ard (PvdA):Mijn vraag is of mevrouw Koşer Kaya bekend is met deze drie typen
onderzoek waaruit blijkt dat onderzoek niet stagneert.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Niemand van ons heeft het gehad over stagnatie van onderzoeken, de embryonale
stamcelonderzoeken uitgezonderd. Niemand van ons heeft gezegd dat die onderzoeken
niet relevant zijn en niet mogen gebeuren. Natuurlijk en het is goed dat er
vooruitgang wordt geboekt, maar in de brief van dr. Mummery wordt heel specifiek
en goed onderbouwd aangegeven dat bepaalde onderzoeken alleen met embryonale
stamcelonderzoeken kunnen. Wij vinden dat wij ook op dat punt naar de stand
van de wetenschap moeten kijken als wij vooruit willen komen. De PvdA kennelijk
niet, maar dat is ook goed!Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Voorzitter. Als je nog even terugleest wat wij verleden week met elkaar
gewisseld hebben en de interruptiedebatjes tot nu toe hebt beluisterd, dan
zou je bijna denken dat je hier op een wetenschappelijk symposium bent in
plaats van op de plek waar politieke discussies en politieke besluitvorming
plaatsvinden. Vooruitlopend op mogelijke interrupties zeg ik nu al dat ik
mij als volksvertegenwoordiger wil beperken tot politieke discussies en politieke
besluitvorming. De reden dat ik dit verzoek om heropening gesteund heb en
overigens ook het amendement dat mevrouw Kant vandaag heeft ingediend, is
omdat wij van mening zijn dat Nederland een rijk land is met veel ambities
op het terrein van wetenschap. Wij willen koploper zijn. Het gaat erom of
wij verder willen gaan op het kabbelende beekje, in de slipstream van landen
die wel de durf hebben om onderzoek te doen dat niet morgen leidt tot een
medicijn, maar misschien wel over vijf jaar leidt tot inzichten in het genezen
en wellicht dan ook tot een medicijn. Of wachten wij gewoon tot dergelijk
onderzoek elders heeft plaatsgevonden en gaan wij dan kijken of wij er in
stappen en in de slipstream blijven hangen? Daar praten wij vandaag over.
De reden dat ook ik de brief van professor Mummery wil aanhalen, is niet dat
ik precies begrijp waar zij het allemaal over heeft, maar omdat de VVD –
ik heb dat verleden week volgens mij al heel helder uiteengezet – pleit
voor het opheffen van het moratorium, omdat wij denken dat er voldoende wetenschappers
zijn die kunnen aantonen dat dit soort onderzoek dat nu nog verboden is en
volgens het kabinet voor onbepaalde tijd verboden moet blijven wel degelijk
nodig is. Wij vinden dat er in Nederland doorgegaan moet worden met en meegedaan
moet worden aan dergelijk onderzoek. Dat er wetenschappers zijn die dat betwisten,
moge helder zijn, want ook binnen de wetenschap vinden discussies plaats.In het debat van verleden week liepen enkele argumenten door elkaar heen,
namelijk de ethische, de wetenschappelijke en de politieke argumenten. De
brief van professor Mummery toont aan dat de wetenschappelijke argumenten
die gehanteerd en gepresenteerd zijn als feiten in de wetenschap zelf ernstig
ter discussie staan. De VVD kiest voor de lijn van professor Mummery, namelijk
van degenen die geloven dat er wel degelijk veel meer mogelijk is. Het enige
wat ik vaststel, is dat de kaders die door dit kabinet en de coalitiepartijen
zijn gegeven niet wetenschappelijk van aard zijn, maar eerst en vooral politiek
van aard. Het staat gewoon in de afspraken die de coalitiepartijen hebben
gemaakt op basis waarvan zij verder willen werken. Voor andere partijen zijn
de argumenten ook ethisch en religieus van aard. Dat mag en dat kan, maar
vooral in de richting van het kabinet zou ik dan willen zeggen: wees daar
dan eerlijk over, hanteer de eerlijke argumenten, dan weten wij op termijn
ook op basis waarvan die kaders weer kunnen worden weggehaald.Mevrouw Gill'ard (PvdA):Er zijn inderdaad voldoende wetenschappers die vinden dat dergelijk onderzoek
moet doorgaan. De afweging van de PvdA was niet gebaseerd op dat standpunt.
Wij zijn van mening – en dat weet u heel goed – dat er een duidelijke
dialoog moet zijn met de samenleving. Die moet erop zijn voorbereid en moet
weten waar wij naar toe willen met deze samenleving, een samenleving die wij
nalaten aan ons nageslacht. In het Verenigd Koninkrijk doet men dat heel goed.
Daar wordt de samenleving er heel goed bij betrokken en daarom is daar ook
geen moratorium. Voor onderzoek mogen ze daar dus embryo's creëren. Waarom
heeft uw partij de afgelopen regeerperiode verzuimd om de samenleving erbij
te betrekken? Het moet nu aangepakt en opgelost worden, maar uw partij heeft
dat toen verzuimd. Waarom hebt u de samenleving niet voorbereid
op het eventueel opheffen van dat moratorium?Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Dergelijk onderzoek ligt ethisch heel lastig. Verleden week heb ik aangegeven
dat het ook voor ons een ethisch discussie is en zeker niet alleen maar een
wetenschappelijke. De reden dat het moratorium is ingesteld was dat er te
weinig argumenten waren om het onderzoek op dat moment doorgang te laten vinden.
Het was eerst en vooral aan de wetenschap om binnen de kaders van de Embryowet
die toen golden en voorlopig nog zullen blijven gelden aan te tonen dat er
wel degelijk meer mogelijkheden waren. Je ziet ook dat de wetenschap er de
afgelopen jaren in is geslaagd om veel meer publiciteit en kennis te genereren
en naar buiten te brengen om zo ook het draagvlak te vergroten voor andere
soorten onderzoek, terwijl het onderzoek enkele jaren geleden eigenlijk alleen
nog maar beelden opriep als uit films zoals Starwars waarin je grote legers
voorbij zag lopen van dezelfde personen. De mensen weten nu veel beter dan
in het verleden waar bepaalde dingen goed voor zijn. Er is nu veel meer draagvlak
voor. U zegt wel iedere keer dat u het zo belangrijk vindt om dit debat met
de samenleving aan te gaan, maar tot op heden heeft uw partij verzuimd aan
te geven hoe zij dat debat vorm zou willen geven.Mevrouw Gill'ard (PvdA):U geeft geen antwoord op mijn vraag waarom u de vorige regeerperiode hebt
verzuimd om dat debat aan te gaan. Als een soort regentenpartij wilt u nu
beslissen om het moratorium op te heffen. In mijn vorige bijdrage heb ik aangegeven
wat mijn ideeën zijn om het op te heffen en om de discussie aan te gaan,
maar die zal ik niet herhalen.In mijn vorige leven heb ik ook nog gewerkt voor de European Federation
of Biotechnology aan de public perception of biotechnology. Ik kan u genoeg
voorbeelden geven van hoe het zou moeten. Ik gaf net het voorbeeld van Engeland.
Daar doen ze het heel goed. Ik heb daar gestudeerd, ethiek, wetgeving op het
gebied van biotechnologie en daar doen ze het wel!Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Ik vind het geweldig wat u allemaal gestudeerd hebt, maar ik kan mij slechts
een concreet voorbeeld herinneren dat u in het debat naar voren hebt gebracht:
u wil graag dat tijdens de naailes gesproken wordt over embryonaal onderzoek.
Ik heb u dat letterlijk horen zeggen en voor de rest heb ik daar niets over
gehoord!Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Voorzitter. Mevrouw Van Miltenburg geeft terecht aan dat er verleden week
verschillende argumenten in het debat naar voren zijn gekomen. Ik zou het
zo willen zeggen: er zijn ethische argumenten, wetenschappelijke argumenten
en emotionele argumenten. Het is vervolgens aan de politiek om die te wegen.
Ik heb er dan moeite mee als zij zegt dat er eerlijke en oneerlijke argumenten
zijn. Wij moeten gewoon zeggen dat er verschillende argumenten zijn en dat
die moeten worden gewogen. Mevrouw Van Miltenburg maakt dan een andere afweging
dan ik, maar laat zij dan niet zeggen dat er oneerlijke argumenten worden
gebruikt.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Ik ben mij er niet van bewust dat ik dat zou hebben gezegd, maar volgens
mij heb ik zeker niet gezegd dat er oneerlijke argumenten zijn gebruikt. Wel
heb ik gezegd, met name in de richting van het kabinet – want uw partij
is daar heel helder in geweest – dat eerlijk zou moeten worden aangegeven
welke argumenten doorslaggevend zijn geweest. Dat heb ik gezegd!De heer Ormel (CDA):Voorzitter. Ik vond het betoog van mevrouw Van Miltenburg goed beginnen.
Ik ben het met haar eens dat wij nu niet praten over wetenschappelijke ontwikkelingen,
maar over ethische keuzes die wij politiek vertalen. Daar verschillen wij
in als politieke partijen en dat is maar goed ook, want anders zou het een
eenheidsworst zijn. Als zij vervolgens tegen het kabinet zegt "wees eens
eerlijk, kom eens met eerlijke argumenten" dan zou ik toch wel graag
van haar horen waar het kabinet dan oneerlijk mee is geweest. Het kabinet
heeft keuzes gemaakt, heeft die helder verwoord, maar de woorden "eerlijk"
en "oneerlijk" passen hier absoluut niet bij. Ik vind echt dat zij
daar een andere toon moet kiezen.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Ik heb gezegd, ik meen dat ook, dat het kabinet wetenschappelijke argumenten
als onomstotelijke feiten heeft gedeponeerd. De brief van mevrouw Mummery
maar ook onze inbreng van verleden week gaf duidelijk aan dat er wel degelijk
verschillende wetenschappelijke inzichten zijn en dat het kabinet zich heeft
bediend van een stroming in de wetenschap. Het kabinet heeft verder ook verzuimd
aan te geven dat het uit twee wetenschappelijke stromingen heeft gekozen.
Die keuze komt erop neer dat Nederland zich niet meer in de voorhoede bevindt
van het wetenschappelijk onderzoek dat uiteindelijk tot een doorbraak kan
leiden. Ik ben daarover verbaasd, omdat het kabinet zegt dat het graag zou
zien dat Nederlanders Nobelprijzen binnenslepen. Met deze wet gaat dat zeker
niet lukken.De heer Ormel (CDA):Ik hoop ook op Nederlandse Nobelprijswinnaars. De politiek moet echter
de grenzen bepalen waarbinnen de wetenschap voorwaarts kan. Er is verder ook
niet één voorhoede. De grenzen die de politiek afbakent, hebben
niets te maken met termen als eerlijk en oneerlijk. Ik hoor u dat ook niet
meer zeggen. Dank daarvoor.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Voorzitter. De heer Van der Vlies zei vorige week dat mijn amendement
een tegenstrijdigheid bevat. Ik kon dat toen niet onmiddellijk weerleggen
en daarom heb ik gezegd dat ik het zou onderzoeken. Ik kan hem nu zeggen dat
het amendement geen tegenstrijdigheid bevat. In de toelichting staat namelijk
dat het amendement het moratorium beoogt op te heffen voor erfelijke en aangeboren
aandoeningen en niet voor de overige aandoeningen die in de wet worden genoemd.
Het amendement heft het moratorium dus alleen maar op voor de onder artikel
11a genoemde erfelijke en aangeboren aandoeningen. Ik handhaaf daarom ongewijzigd
mijn amendement.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.Staatssecretaris Bussemaker:Voorzitter. Vorige week hebben wij goed en uitgebreid gedebatteerd
over de Embryowet. In dat debat kwamen verschillende waarden naar voren die
moeilijk tegen elkaar kunnen worden afgewogen: de beschermwaardigheid van
het leven en het genezen van ziekten. Veel leden hebben dan ook gezegd dat
het niet altijd gemakkelijk is om die afweging te maken.Tegen mevrouw Van Miltenburg en mevrouw Koşer Kaya zeg ik nadrukkelijk
dat het kabinet die verschillende waarden tegen elkaar wil afwegen op de manier
waarop eerdere kabinetten dat hebben gedaan toen zij deze wet verdedigden.
In deze kabinetten waren de VVD en D66 vertegenwoordigd. Het standpunt van
dit kabinet is dus niet nieuw. Het kabinet heeft verder niet een bepaalde
waarde laten prevaleren. Wij kijken dus niet alléén naar de
ethische aspecten of alléén naar de maatschappelijke en wetenschappelijke
aspecten.Ook hebben wij ons niet beperkt tot één wetenschappelijke
stroming, want ook hier hebben wij geprobeerd een integrale afweging te maken.
Het zou immers heel vreemd zijn als wij met sommige wetenschappers wel en
met andere wetenschappers niet zouden spreken. Vorige week is het ook gezegd:
ethische, maatschappelijke en wetenschappelijke waarden lopen in dit debat
door elkaar. Desondanks moeten wij een integrale afweging maken.Mevrouw Van Miltenburg zegt dat er op dit moment meer draagvlak is voor
het opheffen van het moratorium dan bij de totstandkoming van de wet. Dat
is mij niet uit Nederlands onderzoek gebleken. Ik heb er echter geen enkel
bezwaar tegen dat het Rathenau Instituut een maatschappelijk debat wil gaan
voeren. Wellicht dat dit leidt tot nieuwe gegevens.Het debat van vandaag draait om de brief van mevrouw Mummery. Ik zal daarom
uitgebreid op haar brief ingaan. Er zijn misschien nog steeds leden die denken
dat het kabinet selectief informatie tot zich heeft genomen. Tegen hen kan
ik zeggen dat ik enkele maanden geleden het laboratorium van mevrouw Mummery
heb bezocht om mij op de hoogte te laten stellen van het Nederlandse onderzoek
op dit terrein en van de opvattingen die in de wetenschap leven over het kabinetsbeleid.Professor Mummery geeft in haar brief een overzicht van de stand van zaken
en de jongste ontwikkelingen op het gebied van onderzoek met embryo's. Zij
refereert aan een congres dat zij onlangs heeft bijgewoond en noemt een aantal
ernstige ziekten waarop het onderzoek zich zou kunnen richten. Haar brief
en haar grote deskundigheid zijn reden genoeg om grondig te kijken naar het
onderzoek dat zij noemt. Dat zal ik dan ook doen. Het is bovendien behulpzaam
dat zij een overzicht heeft gegeven van de ontwikkelingen op onderzoeksgebied.
Het is namelijk een ingewikkelde materie. Zo ingewikkeld dat ik er de voorkeur
aan geef om hier geen wetenschappelijk debat te voeren. Ik kan dat niet en
ook enkele leden hebben gezegd deze materie niet in al haar aspecten te kunnen
overzien.Mevrouw Kant (SP):U zegt dat voor de discussie van belang is welke kansen wetenschappers
voor dit soort onderzoek zien. Tegelijkertijd geeft u ook aan dat u geen totaaloverzicht
hebt. Ik volg u daarin en daarom heb ik vorige week voorgesteld om de Gezondheidsraad
een overzicht te laten opstellen. De raad zal enige tijd nodig hebben om een
onafhankelijk advies op stellen, maar dan weten wij wel hoe een onafhankelijke
instantie de kansen van de wetenschap inschat. De politiek kan dan vervolgens
haar afweging maken.Staatssecretaris Bussemaker:De brief van mevrouw Mummery is voor mij geen reden om van standpunt te
veranderen. Het is mijn mening dat sinds de invoering van de Embryowet geen
wetenschappelijke, maatschappelijke of ethische gegevens aan het licht zijn
gekomen die aanleiding zouden moeten zijn om van standpunt te veranderen.Vorige week heb ik in reactie op uw motie gezegd dat het vragen van een
advies aan de Gezondheidsraad meer te maken heeft met het stellen van prioriteiten
dan met principiële verschillen. U wilt wel een advies van de raad, omdat
u waarschijnlijk de wetenschappelijke en maatschappelijke ontwikkelingen en
het draagvlak anders inschat dan ik. Bovendien staat het de Gezondheidsraad
vrij om ongevraagd advies uit te brengen. Als zij daarvoor in wetenschappelijke
ontwikkelingen een aanleiding zien, kunnen zij ongevraagd advies uitbrengen.Mevrouw Kant (SP):Dat laatste is een interessante ontwikkeling.U zegt dat wij het niet allemaal kunnen overzien. Tegelijkertijd trekt
u een vergaande conclusie, waaruit ik moet afleiden dat u dat overzicht wel
heb. Ik vind dat onbegrijpelijk en daarom verzoek ik u de Gezondheidsraad
om advies te vragen.De Gezondheidsraad mag inderdaad ongevraagd advies uitbrengen. Natuurlijk,
maar dat moet wel betaald worden! Als de raad het verstandig vindt om met
een nieuw advies te komen, bent u dan bereid om dat onderzoek te financieren?Staatssecretaris Bussemaker:De Gezondheidsraad beoordeelt zelf of hij wel of niet met advies moet
komen. Als de raad besluit om met een advies te komen, moet hij dat zelf financieren.
Zo gaat het altijd, want anders zou het een dode letter zijn dat dit soort
instellingen ongevraagd mogen adviseren.Mevrouw Kant (SP):Het budget van de Gezondheidsraad wordt met 15% gekort. Dit is
een van de onderdelen waartoe men geen kans meer ziet. Ongevraagd advies moet
bovendien ook aan het ministerie worden voorgelegd. Als dat gebeurt, wil ik
graag weten of het wordt geaccordeerd door het kabinet. Mijn verzoek was,
aan de Gezondheidsraad te vragen of deze een advies noodzakelijk vindt. De
raad heeft het overzicht; wij niet.Mevrouw Van Miltenburg (VVD):De staatssecretaris vraagt geen advies aan de Gezondheidsraad, omdat zij
een andere inschatting maakt van de maatschappelijke en wetenschappelijke
stand van zaken op dit terrein. Is het echter niet vooral zo dat zij een andere
politieke inschatting maakt, namelijk dat zij, gelet op het regeerakkoord,
gebonden is aan een moratorium dat gedurende deze kabinetsperiode niet zal
worden opgeheven? Daarmee is een onderzoek weggegooid geld. Dat zou voor mij
een argument zijn om tegen de motie van mevrouw Kant te stemmen. Ik wil graag
uit de mond van de staatssecretaris horen dat dit haar politieke positie is.Staatssecretaris Bussemaker:Misschien is het beter dat ik de opbouw van mijn betoog
vervolg, want ten slotte kom ik dan bij de motie van mevrouw Kant. Vorige
week heb ik daarover gezegd dat het, gezien het integrale beeld, niet alleen
gaat om de wetenschappelijke kant van het verhaal, maar ook om het maatschappelijk
draagvlak, waarover geen nieuwe gegevens beschikbaar zijn, en over ethische
aspecten.De voorzitter:Ik verzoek u, de vragen van mevrouw Kant en mevrouw Van Miltenburg over
het al dan niet vragen van advies in de loop van uw betoog te beantwoorden.Staatssecretaris Bussemaker:Een aantal jaren geleden is advies uitgebracht. Er moet wel aanleiding
zijn om nu opnieuw advies aan te vragen.De voorzitter:Als u in uw antwoord op deze kwestie terugkomt, geef ik u nu de gelegenheid
om uw betoog te vervolgen.Staatssecretaris Bussemaker:Aan het eind van mijn betoog zal ik hierop terugkomen.Laat ik beginnen met de brief van mevrouw Mummery. Zij stelt dat therapeutisch
kloneren voor het uitvoeren van een echte behandeling nog steeds ver weg lijkt.
In het debat van vorige week heb ik als een van de belangrijkste redenen om
handhaving van het verbod terecht te achten, genoemd het feit dat celkerntransplantatie
met alleen menselijk celmateriaal nog niet is gelukt. Uit de brief van mevrouw
Mummery blijkt niet dat het inmiddels wel zou zijn gelukt. Het lijkt mij goed
om te constateren dat er op dit punt geen verschil van mening is tussen de
Kamer, de regering en mevrouw Mummery. Het is misschien wat technisch, maar
het lijkt mij toch goed om een aantal onderdelen die mevrouw Mummery noemt,
te bespreken en daarbij aan te geven wat wel kan en wat niet. Dat zal ik doen
per soort onderzoek dat zij noemt.In haar brief heeft mevrouw Mummery het over neurale hersenstamcellen.
Zij wijst op de betekenis daarvan voor de behandeling van onder andere dwarsleasies.
Dit onderzoek klinkt interessant. In verband met het doel waarvoor wij hier
bijeen zijn kan ik echter kort zijn: in dat onderzoek gaat het om adulte stamcellen.
De huidige Embryowet, inclusief het verbod op het speciaal tot stand brengen
van embryo's voor onderzoek, legt daaraan geen strobreed in de weg. Mevrouw
Mummery noemt in haar brief dus ook onderzoek dat gewoon kan blijven doorgaan.
Het moratorium wordt alleen verlengd. De regelgeving wordt ten opzichte van
de huidige situatie niet strenger. Alles wat nu kan, blijft de komende jaren
mogelijk.Mevrouw Mummery heeft het ook over retinacellen uit embryonale stamcellen
uit restembryo's. Zij brengt onderzoek onder de aandacht dat in de toekomst
de behandeling van ouderdomsblindheid zou kunnen bevorderen. Over dat onderzoek
kan ik ook kort zijn: op dit moment is het in Nederland reeds toegestaan.
Ook daarvoor geldt dat er niets verandert en dat het onderzoek de komende
jaren gewoon kan blijven plaatsvinden. Ik neem tenminste aan dat bij dit onderzoek
gebruik wordt gemaakt van embryo's die over zijn van IVF-behandelingen. Daarvoor
geldt geen absoluut verbod. In de brief wordt nog een vorm van onderzoek genoemd. Wellicht is het
in de toekomst mogelijk om eicellen vanuit embryonale stamcellen te maken.
Ook dat is geen probleem in Nederland. Hiervoor kunnen immers embryo's gebruikt
worden die over zijn van IVF-behandelingen. Gebruik van deze eicellen voor
therapeutisch kloneren is, zoals ik vorige week reeds omstandig heb gesteld,
niet aan de orde. Ook hiervoor geldt dat het onderzoek gewoon kan blijven
worden uitgevoerd.De voorzitter:Ik zie enkele leden bij de interruptiemicrofoons. Ik wil echter de staatssecretaris
de gelegenheid geven om de brief van mevrouw Mummery door te lopen en op de
motie-Kant terug te komen. Daarna bestaat de mogelijkheid om vragen te stellen.De staatssecretaris vervolgt haar betoog.Staatssecretaris Bussemaker:Mevrouw Mummery heeft het ook over polyspermie-embryo's. Verschillende
leden hebben hiernaar verwezen. Het betreft onderzoek in relatie tot ernstige
ziektes, zoals amyotrofische laterale sclerose, multiple sclerose en plotselinge
hartdood op jonge leeftijd. Het klinkt interessant wat mevrouw Mummery daarover
schrijft, althans op het eerste gezicht. Want als wij dieper graven, ontdekken
wij dat in de praktijk moet worden geconstateerd dat de zaak wel heel rooskleurig
wordt voorgesteld. Met de technische kant van het polyspermie-embryo zit het
namelijk als volgt. Vertrekpunt bij dit onderzoek is een door meerdere zaadcellen
bevruchte eicel. Vanwege de polyspermie is deze bevruchte eicel niet geschikt
om er een zwangerschap mee tot stand te brengen. De kern zou eruit gehaald
kunnen worden, om er vervolgens de kern van een adulte cel in te stoppen.
Ook dergelijk onderzoek valt onder het verbod, wanneer er met menselijk materiaal
een embryo als bedoeld in artikel 1 tot stand wordt gebracht. De vraag is,
of het verbod nu al zou moeten worden opgeheven. Ik meen van niet. De stap
van muis naar mens is nog lang niet gemaakt. Het gaat in dit perspectief niet
om genezing van ziekte. Daarvoor zou het kloneren bij mensen moeten kunnen
lukken, en dat is wereldwijd nog nooit gelukt. Je zou de vraag kunnen stellen
of Nederland daarin wereldwijd het voortouw zou moeten nemen. Daarover kunnen
wij van mening verschillen, maar gelet op het zeer beperkte maatschappelijke
draagvlak, op de stand van de wetenschap, op wat er allemaal al kan op wetenschappelijk
terrein en op de lastige ethische aspecten, zie ik geen reden om het moratorium
nu op te heffen, als ik de situatie vergelijk met de oorspronkelijke Embryowet.
Ik zeg er wel bij dat het belangrijk is om te onderscheiden tussen wat wel
kan en wat niet kan.De brief van mevrouw Mummery heeft mij niet tot een andere conclusie geleid
dan die welke ik vorige week uitgebreid heb uiteengezet. Veel onderzoek zou
kunnen plaatsvinden met stamcellen van restembryo's en adulte stamcellen.
Zolang er nog geen uitzicht is op de mogelijkheid tot kloneren, heeft opheffing
van het verbod weinig zin. Er kan dus veel, en er blijft ook veel mogelijk,
maar wat niet kan in Nederland, namelijk celkerntransplantatie, kan nergens
ter wereld.De voorzitter:Ik neem aan dat u ook nog ingaat op de motie-Kant.Staatssecretaris Bussemaker:Ik wilde eerst nog ingaan op de vraag van mevrouw Kant
over IVM en daarna ga ik in op de motie en de amendementen.De voorzitter:Dat is goed, dan geef ik daarna gelegenheid tot het stellen van vragen.Staatssecretaris Bussemaker:Voorzitter. Mevrouw Kant heeft vragen gesteld over IVM. Vorige week hebben
wij daarbij stilgestaan. Ik reageerde toen op het signaal dat er mogelijk
plannen waren voor behandeling in Nederland waarbij gebruik zou worden gemaakt
van in-vitromaturatie; het rijpen van onrijpe eicellen in het laboratorium.
Omdat de veiligheid van deze techniek nog onvoldoende is aangetoond, hebben
wij onze bezorgdheid uitgesproken. Uit de krant hebben wij nadien kunnen vernemen
dat er in klinieken in Noord-Brabant al diverse pogingen zijn ondernomen en
dat er embryo's zijn teruggeplaatst die tot stand zijn gekomen door de bevruchting
van eicellen die in vitro zijn gerijpt. Gelukkig heb ik inmiddels ook vernomen
dat de klinieken deze praktijk inmiddels hebben gestaakt, mede op aandringen
van de heer Kenter, algemeen secretaris van de CCMO. Bovendien zijn de betrokken
beroepsgroepen bezig met de formulering van een bij voorkeur gezamenlijk standpunt.
Dit geeft al aan dat ook de CCMO zeer terughoudend is wat betreft in-vitromaturatie.
Er is geen aanleiding om er ten aanzien van andere aspecten anders over te
denken.Gezien de stand van de wetenschap, gezien het onderzoek dat de komende
jaren in Nederland kan blijven plaatsvinden, waaraan mevrouw Mummery een belangrijke
bijdrage heeft geleverd en, naar ik hoop, in de toekomst zal blijven leveren,
gezien het feit dat het wereldwijd nog nooit is gelukt om celkerntransplantatie
bij mensen tot stand te brengen en, daarmee samenhangend, de zeer geringe
perspectieven dat dit soort onderzoek zal leiden tot genezing van mensen,
gezien het feit dat er zeer lastige ethische aspecten aan vastzitten, gezien
het feit dat wij vooralsnog geen signalen hebben dat hier een groot maatschappelijk
draagvlak voor bestaat, vind ik het niet zinvol om daarover verder te discussiëren
en om nieuwe adviezen aan de Gezondheidsraad te vragen. Wij hebben een advies
van een paar jaar geleden. Wat er al wetenschappelijk gezien veranderd zou
kunnen zijn, celkerntransplantatie bij mensen is nog nooit ergens gelukt.
Kortom: ik zie geen reden de Gezondheidsraad om een nieuw advies te vragen,
maar ik zeg nogmaals dat de Gezondheidsraad altijd ongevraagd advies kan uitbrengen.Mevrouw Kant (SP):Volgens de staatssecretaris is het allemaal heel ingewikkeld en kunnen
wij het niet overzien. Ik vind het gek dat zij dat blijkbaar wel kan. Het
is heel vreemd dat het kabinet niet geïnteresseerd is in een nieuw advies
van de Gezondheidsraad. Het laatste advies is van vijf jaar geleden. In de
wetenschappelijke wereld gebeurt er op dit vlak veel, dus dat begrijp ik niet.
Ik herhaal dus mijn vraag: is de staatssecretaris bereid, zelf de Gezondheidsraad
te vragen wat hij van de ontwikkelingen vindt en of dat in zijn ogen aanleiding
is voor een nieuw advies? Ik wil dat de staatssecretaris dat aan de Gezondheidsraad
vraagt en dat zij het antwoord daarop voor de stemmingen aan de Kamer laat
weten, want ik vind dat vrij cruciaal voor de stemmingen over de motie.Mevrouw Gill'ard (PvdA):Ik heb een vraag over hetzelfde punt. Er wordt aangegeven dat een overzicht
noodzakelijk is. Ik pleit niet voor een overzicht van de huidige stand van
zaken van de wetenschap voor mijn collega's, maar ik pleit voor informatie
aan de samenleving als geheel. Ik vraag de regering dus of zij dat oppakt.Staatssecretaris Bussemaker:Ik ben niet van plan, zo'n brief vóór de stemmingen aan
de Gezondheidsraad te vragen. Wij moeten zorgvuldig met onze adviesorganen
in Nederland omgaan. Zij hebben de mogelijkheid om ongevraagd advies te geven.
Als zij daartoe aanleiding zien, dan zullen zij dat wel doen. Veronderstel
dat wij dat advies zouden hebben, dan moet ik nog steeds een integrale afweging
maken. Als ik alle leden vorige week goed heb begrepen, maken zij ook allemaal
deze integrale afweging. Ik weet de details van het onderzoek inderdaad niet
allemaal, maar ik kan wel een algemene lijn schetsen. Ik kan aan de hand van
de brief van Mummery aangeven wat de mogelijkheden zijn en wat wij niet willen.
Dat is een totale afweging van de verschillende waarden die meespelen. De
coalitiepartijen hebben, mede op grond van de verschillende ethische waarden
en de maatschappelijke en wetenschappelijke ontwikkelingen, deze afweging
voor de komende vier jaren gemaakt.Mevrouw Kant (SP):Ik heb daarnet nog een andere vraag gesteld. Stel dat de Gezondheidsraad
besluit, ongevraagd advies te geven. Dat advies moet dan worden voorgelegd
aan het ministerie. Keurt de staatssecretaris dat goed?Staatssecretaris Bussemaker:Het is alleen forméél aan mij om een advies van een adviesinstelling
goed te keuren. Wij hoeven het inhoudelijk niet ermee eens te zijn. Waarom
zouden wij het ongevraagd geven van advies niet goedkeuren? Moeten wij niet
accepteren dat een adviesorgaan ongevraagd advies uitbrengt? Ik wil de Kamer
best voor de stemmingen berichten, maar dan over de regels voor de omgang
tussen de regering en adviesorganen. De afspraken die daarover specifiek met
de Gezondheidsraad zijn gemaakt, zijn procedureel van aard. Ik heb ze nu niet
bij de hand, maar ik wil de Kamer best daar een afschrift van sturen, zo mogelijk
voor dinsdag. Dat zijn dan geen nieuwe gegevens, maar gewoon de afspraken
met de Gezondheidsraad over de manier waarop de raad met ongevraagd advies
omgaat. Die staan waarschijnlijk in zijn statuten.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Daar kijk ik dan naar uit.Geen van ons ontkent dat het lastige ethische kwesties zijn. Wij hebben
allemaal daarmee geworsteld. De staatssecretaris is ingegaan op de brief van
mevrouw Mummery en heeft een wetenschappelijk antwoord gegeven op de vraag
wat er niet is toegestaan. Vervolgens zegt zij dat er op een aantal punten
verschillende andere mogelijkheden zijn om onderzoek te doen. Zo is het invriezen
en aan verder onderzoek onderwerpen van eicellen mogelijk. Zij zegt niet heel
duidelijk dat er veel onmogelijk is. De staatssecretaris zegt dat er veel
mogelijk is, maar daarmee zegt zij niet dat embryonaal stamcelonderzoek kan
worden weggeschoven, omdat er andere mogelijkheden zijn om dat onderzoek te
doen.De voorzitter:Ik neem aan dat dit uw vraag was. Zo dadelijk vindt er ook een procedurevergadering
plaats. De staatssecretaris moet de mogelijkheid krijgen om haar antwoord
te kunnen afronden. Mevrouw Van Miltenburg, wat is uw punt?Mevrouw Van Miltenburg (VVD):Ik zal mijn vraag gelijk stellen, want volgens mij is deze in één
adem te beantwoorden.Ik bedank de staatssecretaris voor de beantwoording. Ik waardeer het zeer
dat de staatssecretaris zo uitgebreid op de brief van mevrouw Mummery is ingegaan.
Op één punt is zij echter niet ingegaan. Dat was het punt waar
het in de inbreng van de VVD-fractie allemaal om draaide, namelijk dat de
staatssecretaris onderzoekers niet de mogelijkheid wil geven om zieke embryo's
te kweken om meer inzicht te krijgen in ziektebeelden. Het gaat hierbij om
een heel kleine stap. Ik heb daartoe een amendement ingediend, maar de staatssecretaris
heeft de aanneming ervan ontraden. Deze brief is een hartenkreet om dat in
ieder geval toe te staan. Ik wil graag dat de staatssecretaris nog op dat
punt van de brief ingaat.Staatssecretaris Bussemaker:De vraag van mevrouw Koşer Kaya was mij niet geheel duidelijk.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Dat vermoedde ik al, want ik mocht mijn vraag niet afmaken. De staatssecretaris
zegt dat er veel mogelijk is, maar dat betekent niet 100%. Er is dus
een aantal punten waarop zij niet is ingegaan. Mevrouw Van Miltenburg noemde
daarnet een voorbeeld. Ik heb zojuist het invriezen van eicellen genoemd.
Dat zou wel een vooruitgang kunnen betekenen voor de vruchtbaarheidstechnieken.Staatssecretaris Bussemaker:Ik kan kort zijn. Alle mogelijkheden die ik heb genoemd en die niet onder
de Embryowet vallen, konden al plaatsvinden en zullen de komende jaren ook
mogelijk blijven. Sterker nog: wij hopen zelfs dat onderzoek met adulte stamcellen
verder zal worden gestimuleerd.Kortom: alles wat kan, wat mevrouw Mummery heeft genoemd en wat niet in
strijd is met de Embryowet, krijgt volledig de kans om verder onderzocht en
ontwikkeld te worden.Er zijn nieuwe amendementen ingediend. Ik geef daar nu een reactie op.
Het amendement op stuk nr. 17 van mevrouw Kant, Koşer Kaya en Van Miltenburg
heeft tot doel dat het verbod per 1 januari aanstaande wordt opgeheven.
Wij hebben het hier al uitgebreid over gehad. Ik zie geen reden om dat te
doen.De amendementen op stukken nrs. 18 en 20 hebben beide tot doel dat het
verbod op het speciaal tot stand brengen van embryo's door middel van kloneren
wordt opgeheven. Ik meen dat er onvoldoende reden is om op dit moment over
te gaan tot het toestaan van kloneren. Dat er onderzoek op muizen met gebruik
van polyspermie-embryo's wordt verricht, vind ik onvoldoende grond om het
kloneren van mensen toe te staan. Het kloneren van dieren lukt al sinds geruime
tijd – denk aan het schaap Dolly – maar van mensen niet. Daarom
ontraad ik de aanneming van het amendement op stuk nr. 18. Via het amendement
op stuk nr. 20 proberen mevrouw Kant, mevrouw Koşer Kaya en mevrouw
Van Miltenburg een uitweg te vinden door een kleine opening te maken voor
onderzoek met restembryo's. De aanneming daarvan ontraad ik ook. Als een pas
ontstaan embryo niet geschikt is voor zwangerschap, willen onderzoekers dit
gebruiken om via de technieken van celkerntransplantatie een embryo te maken
waaruit zij vervolgens stamcellen kunnen isoleren voor hun onderzoek. Wij
moeten hierbij echter wel de redenering van de wet blijven volgen. Ik kan
de toepassing van deze techniek niet als iets anders zien dan het speciaal
tot stand brengen van een nieuw embryo voor wetenschappelijk onderzoek. Dit
valt onder de definitie van de wet. Daarom moet ik aanneming van dit amendement
ontraden. Wij hebben immers besloten het moratorium voorlopig niet op te heffen.Mevrouw Kant (SP):Dit is het amendement waarvoor het debat heropend is. Probeert u mij of
wie dan ook eens uit te leggen dat je op basis van deze wet wel restembryo's
mag gebruiken voor wetenschappelijk onderzoek, maar niet voor het wetenschappelijk
onderzoek dat via celkerntransplantatie tot inzicht in ernstige ziektes kan
leiden. Dat is toch niet uit te leggen? Je mag de restembryo's wel doorspoelen,
ze weggooien en er alle experimenten mee doen, maar niet precies dát
experiment waarbij men kansen ziet liggen. Ik vind dit onbegrijpelijk.Staatssecretaris Bussemaker:Ja, en toch moeten wij de wet blijven volgen. Als je een nieuwe kern in
de embryocel brengt, ben je dus een nieuw embryo aan het maken. Daarin kunnen
wij geen onderscheid aanbrengen. Wij hebben in de Embryowet gezegd dat wij
geen embryo's willen kweken met een ander doel dan het bevorderen van zwangerschap.
Daarom moeten wij in de situatie die wij nu bespreken ook strikt zijn. Ik
zeg er bovendien nogmaals bij dat de kans dat het onderzoek waarop u doelt
iets oplevert zeer gering tot nihil is, gezien de stand van de wetenschap
wereldwijd. Kortom, het lijkt mij niet wijs om op dit punt een ander standpunt
in te nemen. Ik zeg u nogmaals dat het kabinet heeft besloten ervoor te zorgen
dat het moratorium niet per 1 september vervalt. Wij weten niet welke
maatschappelijke en wetenschappelijke ontwikkelingen er in de toekomst zullen
plaatsvinden. Wellicht dat die ontwikkelingen ooit, ooit tot andere conclusies
zullen leiden. Nu blijft het standpunt echter ongewijzigd.Mevrouw Kant (SP):U gebruikt een argument dat onjuist is. U zegt namelijk dat wij de wet
moeten volgen. Volgens mij zijn wij de wet hier echter aan het maken. Als
ik en anderen vinden dat er een ongerijmdheid zit in de wet en daarvoor een
amendement indienen, dan moet u daarop inhoudelijk reageren. Alleen maar zeggen
dat wij de wet moeten volgen, is dan onvoldoende. De consequentie van de wet
zoals die nu wordt voorgesteld is, dat je een embryo dat tot stand is gebracht
voor IVF wel mag weggooien, maar er niet iets nuttigs voor ernstig zieke mensen
mee mag doen.De heer Ormel (CDA):Laat ik eens een woord van steun uitspreken tussen al deze kritische geluiden.
Ik steun de staatssecretaris en dank haar voor haar argumentatie. Ik ben het
alleen niet eens met het argument dat het moratorium in stand blijft zolang
de wetenschappelijke ontwikkelingen nog geen mogelijkheden bieden. De CDA-fractie
vindt dat het moratorium in stand blijft omdat het creëren
van nieuw menselijk leven niet behoort te kunnen. Dat standpunt staat los
van eventuele wetenschappelijke ontwikkelingen.Staatssecretaris Bussemaker:Als ik alleen het argument van de stand van de wetenschap heb genoemd,
dan heb ik mij onvoldoende zorgvuldig uitgedrukt. Ook hierbij gaat het weer
om een afweging van verschillende ontwikkelingen en waarden; om wetenschappelijke
ontwikkelingen, om wat wetenschappelijk gezien mogelijk is, om maatschappelijke
ontwikkelingen én om ethische aspecten. Op grond van deze ontwikkelingen
en waarden samen, is er in het coalitieakkoord de afspraak gemaakt dat wij
het moratorium vooralsnog handhaven. Mevrouw Kant wil een onderscheid aanbrengen
tussen het gewoon tot stand brengen van embryo's en het gebruik van restembryo's
waarbij celkerntransplantatie plaatsvindt, oftewel een nieuwe kern wordt ingebracht.
Dat is mijns inziens een principieel punt, omdat daarmee nieuwe embryo's worden
gekweekt. Het restembryo is daarmee geen restembryo meer, maar is een nieuw
embryo geworden. Als wij met elkaar afspreken dat wij niet willen dat er embryo's
gekweekt worden voor onderzoek, dan wil je ook niet dat van restembryo's via
een omweg nieuwe embryo's worden gemaakt. Ik kan op dit punt geen andere conclusie
trekken. Wellicht ligt hier een verschil van opvatting, maar mijn opvatting
is in ieder geval wel consequent.Mevrouw Van Miltenburg vroeg nog om een reactie op haar amendement. Volgens
mij ben ik daarop vorige week uitgebreid ingegaan. Mijn opvattingen zijn niet
veranderd en ik heb geen nieuwe informatie gekregen, ook niet via de brief
van mevrouw Mummery. De stand van de wetenschap waarnaar mevrouw Van Miltenburg
verwijst, maakt volgens ons al heel veel onderzoek mogelijk. Ik zie geen aanleiding
om embryo's speciaal voor onderzoek te kweken.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Hoe kan het toch dat het ene embryo als een nieuw te vormen embryonale
stamcel wordt opgevat, en het andere niet? Die embryo's zijn toch allemaal
voor instrumenteel gebruik bedoeld?De voorzitter:Uw vraag is duidelijk, maar volgens mij heeft de staatssecretaris daarop
al een antwoord gegeven. Ik weet niet of zij er nog iets aan wil toevoegen.
Zo niet, dan ga ik deze beraadslaging sluiten.Staatssecretaris Bussemaker:Nee voorzitter, wij kunnen dit debat nog heel lang voeren. Volgens mij
wil mevrouw Koşer Kaya terug naar het debat dat in 2001 heeft plaatsgevonden.
Ik heb vorige week al gezegd dat ik daaraan geen behoefte heb, gezien de zeer
beperkte wijziging die wij in de wet aanbrengen. Volgens mij ben ik duidelijk
geweest over mijn opvattingen.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, over de amendementen, het wetsvoorstel en de eerder door
mevrouw Kant ingediende motie aanstaande dinsdag te stemmen.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. Tijdens de regeling van werkzaamheden van gisteren hebben
wij volgens mij afgesproken dat wij morgen over dit wetsvoorstel zouden stemmen.
Wij wilden immers de zekerheid hebben dat de Eerste Kamer dit wetsvoorstel
op tijd in procedure zou nemen. Er is hierbij immers sprake van een fatale
datum, namelijk die van 1 september. Weet u hoe dit zit?De voorzitter:De Eerste Kamer heeft toegezegd, het wetsvoorstel nog vóór
het zomerreces in procedure te nemen, ook indien de stemming aanstaande dinsdag
in de Tweede Kamer plaatsvindt.De heer Van der Vlies (SGP):Dan gaan wij akkoord met uw voorstel.Aldus wordt besloten.De vergadering wordt van 11.35 uur tot 13.30 uur geschorst.Voorzitter: VerbeetDe voorzitter:Op de tafel van de griffier ligt een lijst van ingekomen stukken. Op die
lijst staan voorstellen voor de behandeling van deze stukken. Als voor het
einde van de vergadering daartegen geen bezwaar is gemaakt, neem ik aan dat
daarmee wordt ingestemd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20062007-4699-4709.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl