Gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen:  - Wijziging van artikel 141 van het Wetboek van Strafrecht (26519);  - Wijziging van de Gemeentewet ter verbetering van de mogelijkheden tot bestrijding van grootschalige verstoringen van de openbare orde (26735);  - Wijziging van het Wetboek van Strafvordering (26825)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1999-2000, pag. 1112-1132

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

01-05-2000

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

nr. 24, pagina 1112-1132

17-04-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26519Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 26735Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 26825Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van besluiten (maandag 17 april 2000)Pagina 1140-1140
Behandeling van het wetsvoorstel: - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van Koninkrijksrelaties (IV) voor het jaar 2000 (26800 IV)Pagina 1133-1140
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (maandag 17 april 2000)Pagina 1140-1141
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband met onder meer de wijziging van de termijn van vaststelling van het hoger onderwijs- en onderzoeksplan (26905); Wijziging van de Wet milieubeheer (meldingenstelsel) (26552); en nog drie wetsvoorstellen (26693, 26694, 26972)Pagina 1112-1112
Presentie en opening (maandag 17 april 2000)Pagina 1111-1111
Gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van artikel 141 van het Wetboek van Strafrecht (26519); - Wijziging van de Gemeentewet ter verbetering van de mogelijkheden tot bestrijding van grootschalige verstoringen van de openbare orde (26735); - Wijziging van het Wetboek van Strafvordering (26825)Pagina 1112-1132
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2000 (26800 VII); - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het gemeentefonds voor het jaar 2000 (26800 B); en vaststelling van begrotingen 26800 C, 26800 XV, 26800 EPagina 1111-1112
Noten bij pagina 1111: rapport van de Commissie tot onderzoek van de geloofsbrieven van het benoemde lid mw. De Blécourt-MaasPagina 1142-1142

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 144 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen: Wijziging van artikel 141 van het Wetboek van Strafrecht (26519);Wijziging van de Gemeentewet ter verbetering van de mogelijkheden
tot bestrijding van grootschalige verstoringen van de openbare orde (26735);Wijziging van het Wetboek van Strafvordering ter
verruiming van de strafrechtelijke mogelijkheden tot handhaving van de openbare
orde met het oog op grootschalige ordeverstoringen (26825).De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Lodders-Elfferich (CDA):Mijnheer de voorzitter! "Wijsheid bestaat in het voorzien van gevolgen."
Deze spreuk van de wijsgeer Haroun Tazieff zou het Leitmotiv hebben kunnen
zijn van de regering bij het ontwerpen van de regelingen ter bestrijding van
de ordeverstoringen die wij vandaag te behandelen hebben.Directe aanleiding immers voor de voorgestelde wetswijzigingen zijn de
ervaringen van de laatste jaren in binnen- en buitenland met venijnige en
agressieve ordeverstoringen bij grootschalige evenementen. Dan gaat het niet
alleen om voetbalkampioenschappen, al lijkt het erop dat die de wedstrijd
om het spannen van de kroon in dit opzicht wel zullen winnen. Tot dusverre
althans. Wat de regering, en wie van ons niet, juist wil voorkomen is dat
de Europese kampioenschappen 2000 – een mega-evenement zoals dat in
de laatste vijftig jaar in ons land niet is georganiseerd en, aldus de vorige
minister van Binnenlandse Zaken, "met een omvang waar je opgewonden en zenuwachtig
tegelijk van zou kunnen worden" – deze zomer zullen degenereren van
een festijn naar een drama. Voor wie dit laatste misschien wat al te sterk
vindt aangezet, geef ik twee voorbeelden, een uit het ver verleden en een
uit het recent verleden: het Heizelstadion en de wedstrijd Leeds-Galatasaray
van 6 april jongstleden, waarbij twee doden vielen in een massale vechtpartij.Grote aantallen enthousiaste bezoekers en kleinere groepen fanatieke fans,
in een paar weken samengebracht rond een gebeurtenis waarbij, via een enorme
media-aandacht, het verloop van de wedstrijden en de uitslagen nog eens extra
op scherp worden gezet, vormen samen met de ingrediënten lange zomeravonden
en zeer waarschijnlijk het gebruik van drank en drugs een brisante combinatie.
Kleine groepen zijn in staat het oprechte en sportieve plezier van velen te
vergallen en de reputatie van ons land en van meer naties te schaden. De ervaring
heeft het helaas geleerd. Dus toch gelegenheidswetgeving?Naar de mening van mijn fractie past op die vraag een krachtig nee. Wij
sluiten ons daarmee aan bij het antwoord van de beide ministers, dat zij bij
diverse gelegenheden tijdens de behandeling van deze wetsontwerpen hebben
gegeven. Wij willen geen gelegenheidswetgeving, omdat de onderhavige materie
daarvoor in twee opzichten te ernstig is. Wij hebben te maken met een samenleving
die in toenemende mate verhardt. De bewijzen daarvan staan dagelijks in de
krant: agressie in het uitgaansverkeer, in het gewone verkeer, in het verkeer
tussen mensen onderling. Uit recent onderzoek in Amsterdam blijkt dat ruim
een derde van de scholieren daar slachtoffer is van soms ernstig geweld. Overvallen
op straat, op ouderen en op winkels nemen hand over hand toe. Afrekeningen
in het criminele circuit met dodelijke afloop zijn bijna aan de orde van de
dag. Grootschalige sportevenementen en andere evenementen lopen het risico
het speelveld te worden van fanatiekelingen. Daarbij komt nog het gegeven
dat zich een harde kern van hooligans heeft gevormd met internationale vertakkingen,
die zich bedient van de meest geavanceerde vormen van telecommunicatie en
van internet. Zij hebben professionele videobanden met voorbeelden van
rellen ter ondersteuning. Deze banden zijn in de handel vrij verkrijgbaar.
De beide bewindslieden zijn zich van deze risico's bewust, zo blijkt uit hun
antwoord op recentelijk gestelde Kamervragen daarover. Homo homini lupus,
de mens is de mens een wolf. Is dat tekenend voor de ontwikkeling van onze
hedendaagse beschaving? De binnenlandse veiligheid scoort al jaren zeer hoog
op de top tien van onderwerpen die via kiezersonderzoeken onder de aandacht
van politici worden gebracht. Jarenlang scoort zij zelfs het hoogst.Mijn partij pleit in haar programma's en in de vorig jaar partijbreed
gehouden discussie voor een veiligheidsbeleid langs twee sporen: aan de ene
kant versterking van de rechtsorde door meer blauw op straat, een betere rechtsgang
en rechtshandhaving en aan de andere kant veiligheidsontwikkeling, het versterken
van het vermogen van de samenleving zelf om bij te dragen aan haar veiligheid.
Dat laatste vraagt de inzet van maatschappelijke actoren zoals, inderdaad,
opvoeders, thuis en op school, maar ook op de sportclub en elders. Het vraagt
om de inzet van gemeenten, horecaondernemers, van verenigingen en andere gemeenschappen
en van voorbijgangers op straat. Het nemen van verantwoordelijkheid in dezen
moet de noodzakelijke correctiefactor zijn in het bestrijden van de uitwassen
van een in sommige opzichten al te permissieve samenleving. Initiatieven zoals
die van de NCSU, een koepelorganisatie van 1000 sportverenigingen met ruim
200.000 leden, om ouders te betrekken bij waarden- en normenprojecten in de
sport, verdienen dan ook alle steun en navolging.Het eerste spoor, versterking van de rechtsorde, vraagt een effectief
optredend politie- en justitieapparaat, dat met moderne middelen is uitgerust
en van de juiste wetgevingsinstrumenten is voorzien. Daaraan ontbreekt het
in de praktijk van de bestrijding en preventie van grootschalige ordeverstoringen,
zo is in de memories van toelichting geconstateerd.De juiste wetgevingsinstrumenten zijn van belang, omdat politie en justitie
in hun bijdrage aan de rechtsorde niet met lege handen mogen staan en zich
niet genoodzaakt mogen zien voortdurend de grenzen van het recht te verkennen,
met het risico die te overschrijden. Zo moeten burgers kunnen rekenen op rechtszekerheid
en rechtsbescherming.Dat brengt mij op de tweede reden waarom mijn fractie tegen de gedachte
van gelegenheidswetgeving is. Bij twee van de drie wetsontwerpen, namelijk
die over de bestuurlijke ophouding en de voorgestelde wijziging van artikel
141 van het Wetboek van Strafrecht, gaat het om zeer wezenlijke materieelrechtelijke
onderwerpen, waarbij inbreuken op grondwettelijke vrijheden aan de orde zijn.
De rechtvaardiging daarvan kan alleen via het overtreden van een wettelijk
voorschrift en de bijbehorende rechterlijke waarborgen. Occasionele wetgeving
past daar niet bij.Onze conclusie is dat er geen aanleiding is om te veronderstellen dat
zich na het Europees Kampioenschap 2000 geen situaties meer zullen voordoen
waarbij deze wetgeving dienst kan doen. Het is overigens beter wettelijke
instrumenten te hebben die slechts incidenteel worden benut, dan dat deze
op de geëigende momenten ontbreken.Kern in het drieluik van voorstellen om de gevoelde manco's in het bestuurlijk
en strafrechtelijk instrumentarium bij ordeverstoringen op grote schaal te
repareren is dat van de bestuurlijke ophouding. Preventie staat hierbij voorop.
De wijziging van het Wetboek van Strafvordering vormt daarvan het strafrechtelijk
sluitstuk. De wijziging van artikel 141 van het Wetboek van Strafrecht ziet
op de uitbreiding tot het strafbaar stellen van het medeplegen van openlijk
geweld. Bij elk van deze wetsvoorstellen wil mijn fractie enkele opmerkingen
maken.Bij de wijziging van de Gemeentewet ter introductie van de bestuurlijke
ophouding wordt voorgesteld om twee nieuwe artikelen in de Gemeentewet op
te nemen: een nieuw artikel 154a, waarin de gemeenteraad de burgemeester bij
verordening de bevoegdheid kan verlenen door hem aangewezen groepen van personen
te doen ophouden, en een gewijzigd artikel 176a, waarin de burgemeester die
bevoegdheid zelfstandig kan uitoefenen. De duur van de ophouding is in beide
gevallen beperkt tot maximaal 12 uur. Het besluit wordt aangemerkt als een
beschikking, waartegen de rechtsmiddelen van de Algemene wet bestuursrecht
openstaan, zij het met enige modificatie met het oog op een praktische afhandeling.Vanzelfsprekend is de vraag gesteld of vrijheidsbeneming langs bestuurlijke
weg, hoe kort ook, juridisch toelaatbaar is in het licht van artikel 15 van
de Grondwet en artikel 5 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.
De CDA-fractie acht het onderzoek daarnaar en de antwoorden daarop vooralsnog
bevredigend. Veel zal afhangen van de gevolgde praktijk. Het is immers niet
ondenkbaar dat de noodzakelijke toepassing op groepen personen wringt met
de individuele vaststelling dat alle betrokken personen daadwerkelijk concrete
en specifieke voorschriften hebben overtreden? Over deze mogelijke frictie
horen wij graag nog eens het oordeel van de minister.Wij zijn ingenomen met de bevestiging van de minister dat het middel van
de bestuurlijke detentie slechts met grote terughoudendheid en in uitzonderlijke
noodsituaties moet worden toegepast. Het moet gaan om lokaal maatwerk. Hierin
schuilt zowel de kracht als de zwakte van de voorgestelde regeling. De plaatselijke
verordeningen spelen een rol, maar het gaat er vooral om hoe in het concrete
geval de burgemeester en de hem adviserende driehoek het hoofd koel weten
te houden. Vreest de minister niet dat er steden met een streng en een mild
regime ontstaan en derhalve rechtsongelijkheid?Wij citeren uit de memorie van antwoord dat onder omstandigheden zelfs
het aanwezig zijn in een stad zonder geldige toegangskaart voor de wedstrijd
reden kan zijn tot ophouding. Met andere woorden, kan er onder omstandigheden
sprake zijn van onvoldoende eerbiediging van de vereisten van proportionaliteit
en subsidiariteit, veroorzaakt door het inzicht van plaatselijke bestuurders?
Wij horen hierop graag een reactie.Het antwoord op onze vraag waarom niet de mogelijkheid is geschapen de
duur van twaalf uren te verlengen, achten wij voldoende wanneer het inderdaad
mogelijk is door het nemen van een nieuw besluit in die behoefte te voorzien.Minder tevreden zijn wij over de beantwoording van de vraag naar meer
gegevens over vergelijkende systemen en de ervaringen daarmee in andere landen.
Wij begrijpen dat dit tijd kost, maar daarom zou er misschien
eerder bij de voorbereidingen mee begonnen moeten zijn. Afgezet tegen de verder
zo zorgvuldige behandeling steekt dit als een gemiste kans schril af. Graag
het oordeel van de minister hierover.Ten slotte de kwestie van capaciteit en de evaluatie. Voor wat de eerste
grote testcase moet worden – al hoopt daar niemand op – namelijk
de Europese Kampioenschappen, is overleg gaande tussen politie, het openbaar
ministerie en de rechtbanken om ook organisatorisch voorbereid te zijn. Daarnaast
worden de desbetreffende functionarissen via voorlichting over de inzet van
de nieuwe wettelijke instrumenten geïnstrueerd. Uiterst belangrijk, en
het zou ook niet anders mogen gaan. Hoe staat het echter met de voorbereiding
en de instructie van al die andere functionarissen die in niet-Euro 2000-steden
hun werk verrichten? Wij waren het er immers over eens dat het hier niet om
gelegenheidswetgeving gaat. Ook daar zal men voorbereid moeten zijn. Het zal
de minister duidelijk zijn, dat wij ook daar graag iets over horen. Ik wijs
in dit verband op de studieconferenties van de VNG, waar gebleken is dat bij
sommige gemeenten de wens leeft om de plaats van de bestuurlijke ophouding
aan te wijzen buiten de eigen gemeente. De wet is hierover niet al te duidelijk
en het verzoek aan de bewindslieden is dan ook om hier duidelijkheid over
te verschaffen.Een evaluatie van de ervaringen met het middel bestuurlijke detentie is
voor het einde van het volgende jaar voorzien. Wij zijn het daarmee eens,
omdat dan ook andere dan EK 2000-ervaringen kunnen worden meegenomen. De evaluatie
van het gehele EK 2000-optreden van bestuur, justitie en politie deze herfst
heeft vanzelfsprekend een zelfstandige betekenis, die overigens aan een eerste
oordeelsvorming over de werking van deze wetswijzigingen in bredere zin niet
in de weg behoeft te staan.Ik kom, voorzitter, tot het wetsvoorstel wijziging van artikel 141 van
het Wetboek van Strafrecht. Blijkens de wetsgeschiedenis, zo oordeelde de
Hoge Raad in zijn arrest van 1990, beperkt het huidige artikel 141 zich tot
de strafrechtelijke aansprakelijkheid van hen die openlijk zélf daadwerkelijk
gewelddadige handelingen plegen. Aan een verruiming van de reikwijdte ervan,
zodanig dat het zich uitstrekt tot personen van wie niet aantoonbaar is dat
zij een deel van het geweld voor hun rekening hebben genomen, maar die zich
onmiskenbaar manifesteren als lid van een geweldplegende groep, valt derhalve
via de weg van de jurisprudentie niets te verwachten, zo is de opvatting van
de minister. Omdat hij van een dergelijke verruiming een bijdrage (geen belangrijke?)
verwacht in de bestrijding van grootschalige, althans in groepsverband gepleegde
ordeverstoringen, neemt hij zelf initiatief.Anders dan het zojuist door mij becommentarieerde wetsvoorstel over de
bestuurlijke ophouding gaat het hier om een repressief middel. De Raad van
State was sceptisch over de gedachte dat het hier zou kunnen gaan om een juridisch
middel dat een "belangrijke" bijdrage zou kunnen leveren aan het bestrijden
van ordeverstoringen die met openlijke geweldpleging gepaard gaan. Belangrijker
lijkt het mijn fractie dat in het licht van een verschuivende opvatting over
het schuldbegrip en in relatie tot dat van (mede)verantwoordelijkheid, door
deze wetswijziging het rechtsgevoel van veel burgers meer satisfactie ondervindt.
De hevigheid en agressie van recente voorvallen geven aanleiding tot het gevoel,
dat de rechtsnorm geschonden wordt wanneer door onvoldoende mogelijkheid om
vast te stellen wie van een groep welke gewelddadige handelingen heeft begaan,
het resultaat is dat de hele groep vrijuit gaat.Er bestaat een natuurlijke spanning tussen deze overwegingen en de in
een rechtsstaat geboden eis om uiterst zorgvuldig om te gaan met burgerlijke
vrijheden en waarborgen tegen ongenuanceerd en vergrovend optreden van politie
en justitie. Tot dit laatste mag deze wetswijziging vanzelfsprekend geen aanleiding
geven. De kans dat de onschuldige voorbijganger bij uit de hand gelopen demonstraties
of andere massabijeenkomsten verzeild raakt in het vangnet van de politie,
heeft in de discussies een prominente plaats ingenomen. De minister stelt
in de memorie van antwoord dat het onderscheiden van schuldigen en onschuldigen
in veel gevallen goed te maken is en hij beroept zich daarbij op ervaringen
in Amsterdam. Waar dat niet het geval mocht zijn, moet worden afgezien van
strafrechtelijk optreden op basis van dit artikel, zo is zijn mening. Deze
uitspraak lijkt onze fractie in het kader van de wetsgeschiedenis van dit
vernieuwde artikel 141 voor de rechtszekerheid van belang, temeer daar erkend
wordt dat ook onder de nieuwe redactie mogelijk bewijsproblemen met betrekking
tot opzet te verwachten zijn. Is de minister dat met ons eens?Concluderend is mijn fractie van mening, dat tegen de achtergrond van
de verharding van de samenleving en het toenemend geweld bij ordeverstoringen
de balans terecht in evenwicht wordt gebracht door deze wet. Wij zijn ons
er daarbij van bewust, dat op het beoordelingsvermogen en de nodige zorgvuldigheid
in de toepassing ervan door met name de politie een groot beroep wordt gedaan.
Wellicht is dit een goede gelegenheid om namens mijn fractie daarin een gepast
vertrouwen uit te spreken, maar onder aantekening van het adagium van Lenin:
"Darwierjaj, no pawierjaj", ofwel: vertrouwen is goed, maar controleren beter!
Wij zullen met andere woorden de evaluatie van deze wet en beide andere wetten
nauwlettend volgen.Ik kom nu tot het voorstel tot wijziging van het Wetboek van Strafvordering,
artikel 540 e.v. In het kader van het drieluik van wetsvoorstellen gaat het
hier om een verruiming van de strafrechtelijke mogelijkheden tot handhaving
van de openbare orde "met het oog op grootschalige ordeverstoringen"; het
strafrechtelijk sluitstuk dus van die situaties waarin met bestuurlijke ophouding
niet kan worden volstaan. Wanneer zich binnen een bestuurlijk opgehouden groep
personen bevinden die duidelijk een grote bijdrage aan de ongeregeldheden
hebben geleverd en/of van wie bekend is dat zij in een ander verband iets
dergelijks hebben gedaan, gaat het erom of er voldoende aanwijzingen zijn
verzameld om een langere vrijheidsbeneming dan de maximaal 12 uur van de bestuurlijke
ophouding te rechtvaardigen. Het heterdaadvereiste blijft van kracht, met
dien verstande dat dat ook geldt wanneer opsporingsambtenaren na de ontdekking
onafgebroken opsporingen hebben verricht. De verruiming van dit voorstel betreft
volgens de minister van Justitie slechts een aanpassing van
de bestaande procedure en derhalve geen nieuwe bevoegdheid. Deze verruiming
heeft overigens een zelfstandige betekenis en geen directe relatie met de
bestuurlijke ophouding, al zal het in gevallen van massale ordeverstoringen
en bij klaarblijkelijke recidivisten wel complementair zijn aan die wet.De minister hecht aan deze procedurele verruiming, gezien het belang van
het in dergelijke gevallen mogelijk maken van een meer langdurige vrijheidsbeneming
in het kader van preventie, zonder risico's te lopen in verband met artikel
5 van het EVRM. Ik verwijs hierbij naar wat ik hierover heb opgemerkt naar
aanleiding van het wetsvoorstel bestuurlijke aanhouding. De procedure als
voorgesteld, kan echter ook bij kleinere ordeverstoringen dienst doen, zoals
bij groepjes heroïneprostituees of junks, die zich niet houden aan gedoogzones.De minister heeft in de nota naar aanleiding van het verslag van de Tweede-Kamercommissie
echter nog een ander belangwekkend voorbeeld van toepassing genoemd, waaruit
blijkt dat het begrip openbare orde een ruimere betekenis kan hebben dan in
de context van de bestuurlijke ophouding, namelijk in relatie tot ordeverstoringen
door huiselijk geweld. Met name in gevallen van regelmatige herhaling kan
er sprake zijn van "een ernstige aanranding van de openbare orde (_) en kan
het wenselijk zijn dat de geweldpleger enige dagen in verzekering wordt gesteld
omdat het gevaar van recidive levensgroot is", aldus de minister van Justitie.De structurele bestrijding van huiselijk geweld is al veel langer een
bron van zorg. Onderzoek toont aan dat één op de negen vrouwen
tussen 20 en 60 jaar min of meer structureel te maken heeft met matig tot
zeer ernstig geweld. Vele conferenties, symposia en werkgroepen hebben zich
gebogen over de vraag naar een adequate aanpak en hebben daarvoor aanbevelingen
gedaan. Maar van een consequentie aanpak is tot dusverre nog geen sprake.
De minister erkent dat en heeft een plan van aanpak toegezegd. Mijn fractie
onderschrijft van harte de noodzaak daartoe en ziet met genoegen dat in ieder
geval met deze wetgeving een leemte is opgevuld, maar uitputtend is deze maatregel
natuurlijk niet. Er resteren bijvoorbeeld vragen naar een zelfstandige strafbaarstelling,
naar het aantal malen dat de politie van het huiselijk geweld kennis moet
hebben genomen, wil er sprake zijn van voldoende herhaling, naar heldere definities
van het begrip huiselijk geweld, van het begrip slachtoffer, al dan niet sekseneutraal
gedefinieerd, naar de invulling van het partnerbegrip, etc. Een belangrijk
punt is ook het opstellen van landelijke richtlijnen door het openbaar ministerie
om een eenduidig optreden van politie en justitie te waarborgen.Voorzitter! Mijn fractie zal graag van de minister van Justitie zijn visie
op deze belangrijke, maar in dit wetsvoorstel toch wat ondergesneeuwde materie
vernemen. Voor het overige zijn wij beide bewindslieden erkentelijk voor de
beantwoording van de schriftelijk gestelde vragen en wachten wij hun reactie
gaarne af.De heer Rosenthal (VVD):Voorzitter! Ik zal namens de VVD-fractie het woord voeren over de wetsvoorstellen
inzake wijziging van de wetboeken strafvordering en strafrecht en collega
Luijten over het wetsvoorstel bestuurlijke ophouding.Ik dank de bewindslieden allereerst voor de reactie op de schriftelijke
inbreng. Ook bij deze wetsvoorstellen geldt voor de VVD-fractie dat het van
het grootste belang is, de effectiviteit van overheidsoptreden bij de dreiging
van grootschalige ordeverstoringen te vergroten. Te vaak wordt de nadruk gelegd
op de rechten van ordeverstoorders op rechtsbescherming en op een zorgvuldige
en rechtmatige rechtsgang en dreigen daarentegen de rechten van degenen, die
het publieke domein op een ordentelijke wijze betreden en daar met elkaar
willen verkeren, in het gedrang te komen. Menigten, die naar grootschalige
manifestaties en evenementen komen, moeten kunnen rekenen op een behoorlijke
mate van openbare veiligheid. Dat geldt ook voor burgers die bijvoorbeeld
op het perron staan of na cafébezoek naar huis gaan. De gewone burger
heeft recht op veiligheid, niet minder dan de burger die zich schuldig maakt
aan normschending en om die reden door de sterke arm van de overheid wordt
vastgegrepen. Alleen al om die reden wil de VVD-fractie haar steun voor de
voorliggende wetsvoorstellen uitspreken.De VVD-fractie ziet de problematiek waarop beide wetsvoorstellen antwoord
willen geven bepaald breder dan de komende EK2000. Zij vindt het dan ook onterecht
dat deze wetsvoorstellen, mede omdat ze op zich hun nut kunnen bewijzen bij
dat grootschalige internationale evenement, door velen uitsluitend in dat
kader worden bekeken. De ontwikkelingen met betrekking tot de handhaving van
de openbare orde en de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde reiken
verder. Het gaat daarbij niet alleen om het feit dat het belang van en de
maatschappelijke behoefte aan min of meer grootschalige manifestaties wel
eens fors zouden kunnen toenemen en dus ook de mogelijke schendingen van een
ongestoord verloop daarvan. Het gaat ook om geheel andere maatschappelijke
ontwikkelingen met het risico van evenzeer verontrustende normschendingen.
Vooral het wetsvoorstel tot wijziging van artikel 141 Wetboek van Strafrecht
had beter verdiend dan uitsluitend onder het gesternte van de naderende EK2000
behandeld te worden. Het ziet immers op zoveel meer en zoveel andere problemen
dan grootschalige ordeverstoringen in het kader van grootschalige evenementen.Voorzitter! Bij het wetsvoorstel inzake wijziging van de artikelen 540
e.v. van het Wetboek van Strafvordering geeft het antwoord van de minister
de VVD-fractie aanleiding op een aantal punten door te vragen. Allereerst
willen wij vragen of dit wetsvoorstel de justitiële autoriteiten niet
te veel richting bestuur drijft. Wij begrijpen dat dit volgens de minister
niet het geval is. Maar zijn argumentatie overtuigt ons niet helemaal. De
minister probeert ons gerust te stellen met de mededeling dat vrijheidsbeneming
van personen op basis van gepleegde normschendingen ter voorkoming van toekomstige
normschendingen in ons rechtsstelsel geen bestuurlijke maar een strafrechtelijke
taak is. Hij zegt expliciet dat bestuurlijke ophouding een uitzondering op
die regel is. Maar vanuit strafrechtelijk oogpunt is en blijft het nogal onbevredigend
dat de rechtvaardiging van die uitzondering niet in de laatste plaats gelegen
is in de capaciteitsproblemen in geval van strafrechtelijke
vervolging bij massale ordeverstoringen. Bovendien klinkt bij de verschillende
overwegingen, die de minister aan het onderhavige wetsvoorstel tot wijziging
van de artikelen 540 e.v. van het Wetboek van Strafvordering ten grondslag
legt, toch ook voortdurend een bestuurlijk geluid door. Het gaat ook hier,
zo wordt ons nog eens voorgehouden, primair om het voorkomen van de (verdere)
aantasting van de openbare orde. De minister houdt vervolgens de boot af waar
het de opmerking van zijn voormalige collega van BZK betreft, dat de strafrechtelijke
en strafvorderlijke instrumenten gericht zijn op het ter terechtzitting brengen
van verdachten. Die opmerking moet – zo staat in de memorie van antwoord –
gelezen worden als "een algemene karakterisering van een van de primaire opgaven
van het strafrecht, niet als een uitputtende catalogus van al zijn taken".
Een integrale rechtsgang jegens personen die bij grootschalige ordeverstoring
een ernstige verdenking van het plegen van een misdrijf op zich laden, raakt
wel erg uit beeld. Wil de minister nog eens verduidelijken, waarom de nadruk
ook hier zo sterk ligt en blijft liggen op het bestuurlijke traject?Volgens de fractie van de VVD is ook een verduidelijking over een beweging
in omgekeerde richting gewenst. Waar het de ontkoppeling van de bestuurlijke
en de strafrechtelijke trajecten betreft, is het van belang te voorkomen dat
problemen rijzen over al dan niet vermeend misbruik van de periode van de
bestuurlijke ophouding in verband met het rondkrijgen van het bewijs in het
strafrechtelijke traject. De minister zegt dat die problemen in de eerste
plaats zullen moeten worden tegengegaan door de autoriteiten die verantwoordelijk
zijn voor de bestuurlijke ophouding. Vindt hij dan niet, dat dit de bestuursrechter,
en nog veel meer de burgemeester op die manier belast met een verantwoordelijkheid
die hun strikt genomen niet mag toevallen? Dat temeer, omdat het niet zozeer
gaat om de vraag of de bestuurlijke ophouding gevolgd kan worden door een
strafrechtelijke vrijheidsbeneming als wel om problemen die kunnen rijzen
ter strafrechtelijke terechtzitting.Voor de VVD-fractie ontleent het onderhavige wetsvoorstel evenals trouwens
het wetsvoorstel tot wijziging van artikel 141 Strafrecht zijn betekenis in
belangrijke mate aan de overweging dat het strafrechtelijke instrumentarium
serieus moet worden genomen. Het gaat immers om een strafrechtelijke handhaving
van de rechtsorde ten overstaan van personen die op heterdaad zijn aangehouden
en onder wie er kennelijk zijn die door de rechter-commissaris vanwege ernstige
vrees voor herhaling onmiddellijk in verzekering zijn gesteld. Het stemt op
zich tot tevredenheid dat de minister verdachten van vandalisme en openlijke
geweldpleging via de onderhavige procedure binnen korte termijn veroordeeld
wil zien. Zoals de VVD-fractie het begrijpt, zal bij bestuurlijke ophouding
slechts een relatief klein aantal gevallen ook het strafrechtelijke traject
op basis van de artikelen 540 en volgende Strafvordering aan de orde zijn.
Wie dan in het strafrechtelijke traject terechtkomt, zal dus kennelijk al
gauw tot een nogal naargeestige verzameling vandalen en geweldplegers behoren.
Gezien het feit, dat het bij bestuurlijk opgehoudenen al gaat om "kleinere
maar vaak ook goed georganiseerde en voorbereide groepjes relschoppers of
raddraaiers", zal het gezelschap dat onder de artikelen 540 en volgende Strafvordering
valt wel een waarlijk select gezelschap moeten zijn. Dat schept, naar het
oordeel van de fractie van de VVD justitiële verplichtingen. Mag de fractie
van de VVD hieruit dan ook opmaken dat de minister daadwerkelijk de zekerheid
kan bieden dat het strafrechtelijke traject van aanhouding, voorgeleiding
en het ter terechtzitting brengen binnen de termijn van negen dagen doeltreffende
uitkomsten zal bieden?Met de minister hechten wij aan de verruiming van de strafrechtelijke
mogelijkheden met het oog op grootschalige ordeverstoringen. Daarmee wordt
nog eens duidelijk gemaakt, dat de autoriteiten misdrijven die in dit verband
worden begaan, niet op hun beloop laten omdat de handhaving van de openbare
orde zich misschien niet zo goed daarmee zal verdragen. Wij begrijpen dan
in dat verband niet helemaal hoe de minister in de memorie van antwoord kan
zeggen dat "bestuurlijke ophouding in de rede kan liggen als strafrechtelijke
vrijheidsbeneming niet aangewezen is". Wij zullen dat pas kunnen begrijpen
als de minister eigenlijk bedoelt te zeggen dat er situaties kunnen zijn waarin
bestuurlijke ophouding wel en strafrechtelijke vrijheidsbeneming die ziet
op de verdenking terzake van misdrijven, uitdrukkelijk niet aan de orde is.Mijnheer de voorzitter! De VVD-fractie staat achter het wetsvoorstel tot
wijziging van artikel 141 van het Wetboek van Strafrecht. Zij vindt het daarvoor
hoog tijd. Deze wetswijziging maakt het mogelijk af te komen van het zoeken
naar geforceerde uitwegen, zoals het telkens weer afgestrafte beroep op artikel
140. De omzetting van "vereende krachten" naar het "in vereniging" plegen
van openlijk geweld kan bovendien niet alleen diensten bewijzen bij grootschalige
ordeverstoringen, maar zeker ook bij zulke uitwassen als zinloos geweld. Waar
wij aan de memorie van toelichting en de behandeling in de Tweede Kamer de
indruk overhielden dat de minister dat een slag anders zag, wijst de memorie
van antwoord die hier voorligt wel in deze richting. Dat is winst wat de VVD-fractie
betreft.Minder tevreden is de VVD-fractie over het antwoord op de vraag waarom
de bijdragen aan groepsgeweld die bij het in vereniging plegen van openlijk
geweld nu wel strafbaar zullen worden gesteld, onverkort gevrijwaard blijven
van de strafverzwarende omstandigheden van artikel 141, tweede lid. De minister
deelt onze opvatting, zo zegt hij, dat medeplegers die door ophitsing of regievoering
vanuit "de tweede ring" anderen tot gewelddaden aanzetten vaak een minstens
zo grote verantwoordelijkheid dragen voor de omvang en de intensiteit van
het groepsgeweld als degenen die dat geweld dan vervolgens daadwerkelijk plegen.
In toenemende mate blijkt vooral dit soort regievoering niet alleen via zichtbaar
ophitsende aanwijzingen maar juist ook bijvoorbeeld via het onzichtbare GSM-circuit
een groot probleem te zijn. Het is dus ook allang niet meer zo dat de hardste
kern bij grootschalige ordeverstoringen steeds zal bestaan uit diegenen die
in de frontlijn met projectielen gooien en daadwerkelijk openlijk geweld tegen
personen en goederen plegen.Daaraan kan nog worden toegevoegd dat het openlijke karakter van de openlijke
geweldpleging in de jurisprudentie van de Hoge Raad met souplesse wordt bejegend. Het hoeft niet visueel waargenomen te worden en kan dus
ook gelden voor personen die vanaf enige afstand hun bijdrage aan het in vereniging
plegen van geweld leveren. Nu zegt de minister dat hij de strafverzwarende
omstandigheden van artikel 141, tweede lid, niet op sturende bijdragen aan
openlijke geweldpleging van toepassing kan verklaren, omdat "de vaststelling
van een andere dan gewelddadige bijdrage in het algemeen niet een adequate
grondslag zal vormen voor de vaststelling van een toereikend causaal verband
tussen de bijdrage en het intreden van het strafverzwarende gevolg". Een mooie
strafrechtelijke redenering is dat. Hij wijst er bovendien op dat andere wetsbepalingen
volop mogelijkheden bieden om bij de tenlastelegging dit soort regievoerende,
sturende bijdragen aan de geweldpleging zwaarder aan te rekenen, bijvoorbeeld
deelneming aan vechterij, artikel 306 Sr.De VVD-fractie wil op dit punt een eind met de minister meegaan, maar
het komt haar voor dat hiermee toch de eenheid die met het onderhavige voorstel,
in combinatie eventueel met artikel 140 Sr, gezocht wordt, onder druk komt
te staan. Als het erom gaat dat het medeplegen, ook in het licht van dominante
ontwikkelingen in de sfeer van communicatie en regievoering bij openlijke
geweldpleging, nu eindelijk – hoog tijd was het – onder de vigeur
van artikel 141 Sr komt, mag het wat de VVD-fractie betreft best ook mee in
de strafverzwarende omstandigheden van het tweede lid. Wil de minister hierop
nog terugkomen?De minister verwijst, niet alleen in de memorie van antwoord, moeiteloos
naar een veelheid van verspreide wetsbepalingen die dwars door het Wetboek
van Strafrecht op deze problematiek betrekking hebben, zoals ik al zei. Is
de minister voornemens de onderlinge samenhang van de strafrechtelijke bepalingen
die zien op deze steeds dwingender problematiek te vergroten?Mijnheer de voorzitter! Wij wachten met grote belangstelling de antwoorden
van de minister af.De heer Luijten (VVD):Mijnheer de voorzitter! Dank aan de regering voor de uitvoerige beantwoording
van de vragen die wij in de schriftelijke inbreng hebben gesteld. Net als
bij de andere twee wetsvoorstellen die vandaag aan de orde zijn, is het ook
bij dit wetsvoorstel voor de leden van de VVD-fractie van belang, in het oog
te houden waarom het allemaal gaat. En dat is de noodzaak om meer mogelijkheden
te creëren voor het optreden van de overheid tegen grootschalige ordeverstoringen.Wij leven in een tijd waarin grootschalige evenementen van velerlei aard –
het geldt zeker niet alleen voor de EK 2000 – kennelijk aan de behoeften
van grote groepen mensen voldoen. Zulke grote evenementen moeten dan kunnen
rekenen op een goed verloop, want dat is in het belang van de zeer velen die
daaraan plezier beleven. Dat grootschalige evenementen steeds vaker het doelwit
lijken te zijn van groepen ordeverstoorders, is een bedenkelijke ontwikkeling.
Het is dan ook alleen maar toe te juichen dat de overheid zich daartegen keert.
Bestuurlijke ophouding kan, in samenhang met de twee andere wetsvoorstellen,
een nuttige bestuurlijke aanvulling zijn op het bestaande instrumentarium.Op de meeste door de VVD-fractie gestelde vragen heeft de minister een
bevredigend antwoord gegeven, maar wij zouden op enkele punten toch nog graag
meer duidelijkheid krijgen. Dat geldt ten eerste onze vraag of het wetsvoorstel
nu wel of niet preventieve aanhouding mogelijk maakt. Anders dan de minister
in de memorie van antwoord op blz. 15 stelt, gaat het hier voor ons niet om
een foutieve benaming in krantenpublicaties, die immers veelal melding maken
van "preventieve aanhouding", maar om onduidelijkheid over de vraag wat de
memorie van toelichting op het wetsvoorstel bedoelt. Die laat namelijk volledig
open dat bestuurlijke ophouding puur en alleen gebeurt ter voorkoming van
aantasting van de openbare orde. Wij begrijpen natuurlijk wel dat de minister
zich erop beroept dat het erom gaat of groepen personen specifieke gemeentelijke
voorschriften niet naleven, maar dat zet de deur toch wel wijd open naar bepalingen
in die voorschriften die de facto tot preventieve aanhouding leiden. Het is
nu nog het verlaten van een voorgeschreven route, straks kan het het verlaten
van trottoir zijn. De minister voelt zich kennelijk zelf ook wat onzeker,
want hij plaatst "voorbereidingshandelingen voor naderende ordeverstoringen"
tussen aanhalingstekens, zoals hij bij een verdere aantasting van de openbare
orde het adjectief "verdere" ook al tussen haakjes heeft gezet. De minister
loopt wat de VVD-fractie betreft met artikel 5 EVRM over de richel van het
trottoir. Hoe zeker is de minister dat hij zich daarop staande zal houden?
Kan de minister bovendien nog eens precies duidelijk maken wat hij bedoelt
met de mogelijkheid om op deze manier "naderende" ordeverstoringen in de kiem
te smoren? Dan moet er in elk geval al iets van een ordeverstoring aan de
gang zijn. En als dat zo is, dan ligt daar nu net het precieze moment om niet
zozeer aan het bestuurlijk ophouden van ongedifferentieerde grote groepen
te denken als wel aan het eruit halen van de echte ordeverstoorders, de paar
raddraaiers die provocerend bezig zijn.Dat het laatste geen academische vraag betreft, blijkt ook wel uit de
onduidelijkheid over de omvang van groepen die bestuurlijk opgehouden kunnen
worden. Bij de behandeling van het wetsvoorstel was letterlijk en meermalen
sprake van een ministeriële retouche. Stadions als opvanglocaties werden
teruggebracht tot enkele kleedkamers in het stadion. Grote groepen bleken
enkele raddraaiers en aanjagers te zijn. Wij vinden het op zich verhelderend
dat de minister in de memorie van antwoord de nadruk legt op het vereiste
van een proportionele toepassing van de bevoegdheid, dus op het vereiste het
aantal op te houden personen tot een minimum te beperken. Maar wij zouden
het op prijs stellen als de minister nog eens enige numerieke richting aan
zijn argumentatie zou willen geven. Is het voorstelbaar dat de politie een
cordon legt om een groep van duizend personen en die bestuurlijk ophoudt in
een grote hal, uiteraard met een groot scherm om de voetbalwedstrijd of de
manifestatie aldaar te volgen? Of moeten we ervan uitgaan dat het, zoals bij
de behandeling in de Tweede Kamer toch naar voren kwam, hooguit om een groep
van zo'n honderdvijftig personen zal gaan die op intelligente wijze door de
politie van de rest van de menigte afgezonderd wordt en vervolgens
bestuurlijk opgehouden wordt?De minister benadrukt de individuele benadering van bestuurlijk opgehouden
personen. Dit stemt ons tot tevredenheid, maar de even sterke nadruk op de
groepsgewijze normovertreding – daarom is het bij bestuurlijke ophouding
toch allemaal begonnen – roept wel de vraag op hoe de raddraaierij en
aanjagerij van een aantal personen uit de groep zich verhouden tot wat mindere
normschending van de kant van anderen in die groep. Wordt als het ware ter
plekke bepaald wie wel en wie niet tot die groep behoren? Wordt dit aan het
inzicht van de ter plaatse zijnde politie overgelaten? Wat heeft volgens de
minister de prioriteit bij het bepalen wie wel en wie niet tot de groep behoren:
de raddraaierij en aanjagerij of de schending van het voorschrift? De memorie
van antwoord laat dit nog open.De fractie van de VVD ziet met belangstelling het antwoord van de minister
op deze vragen tegemoet. Juist in de bestuurlijke context dient vrijheidsbeneming
een laatste middel te zijn, dat zo min mogelijk en voor zo kort mogelijke
duur toegepast dient te worden ten opzichte van een zo klein mogelijk aantal
mensen. Onder deze voorwaarden kan het wetsvoorstel op onze steun rekenen.Mevrouw Le Poole (PvdA):Voorzitter! Namens de fractie van de Partij van de Arbeid voer ik het
woord over de wijziging van artikel 141. Daarna zal mijn fractiegenoot Witteveen
het woord voeren over de andere wetsvoorstellen die nu behandeld worden.Het voorstel tot wijziging van artikel 141 van het Wetboek van Strafrecht
betreft slechts een paar woorden. De woorden "met verenigde krachten" worden
vervangen door: in vereniging. De bedoeling hiervan is dat de algemene jurisprudentie
met betrekking tot medeplegen ook van toepassing is op het delict openlijke
geweldpleging. In de jurisprudentie van de Hoge Raad is er tot nu toe steeds
van uitgegaan dat het de bedoeling van de wetgever van 1886 was dat alleen
zij die feitelijk geweld plegen, strafbaar zijn uit hoofde van dit artikel.
De regering schetst in de memorie van toelichting dat de tijden veranderd
zijn sinds 1886. Enerzijds wordt het begrip medeplegen in het algemeen veel
ruimer gezien dan toen. Anderzijds is het karakter van de geweldpleging veranderd.
Hierover hebben wij vanavond al een heleboel gehoord. Door verruiming van
het artikel hoopt de regering een bijdrage te leveren aan de strafrechtelijke
bestrijding van openbareordeverstoringen die met geweld gepaard gaan.De fractie van de Partij van de Arbeid steunt uiteraard het streven van
de regering naar een zo effectief mogelijke aanpak van openbaar geweld. Hierbij
moet wel bedacht worden dat de bijdrage die dit wetsvoorstel aan een effectieve
aanpak zal kunnen leveren, slechts beperkt is. Wij zijn het in dit opzicht
eens met de opmerking in het advies van het openbaar ministerie. Wij hebben
er dus geen overspannen verwachtingen van, maar ook een bescheiden bijdrage
kan nuttig zijn. Hier komt bij dat het ons niet onlogisch lijkt, aan te sluiten
bij het begrip medeplegen elders in het strafrecht.Gezien de ruime definitie van medeplegen elders in het strafrecht en het
soort situaties waarin het delict openlijke geweldpleging aan de orde is,
is het wel van belang de grenzen nauwkeurig te bewaken. Het is niet de bedoeling
dat onschuldige burgers die ter plekke aanwezig zijn, waaronder mededemonstranten
kunnen vallen, onder de gewijzigde strafbepaling vallen. De bewaking van de
grenzen is temeer van belang, omdat een te ruime interpretatie een afschrikwekkend
effect kan hebben op de vrijheid van burgers om te demonstreren. Er is vanavond
vooral gesproken over massale demonstraties bij voetbalwedstrijden, maar het
kan ook gaan om legitieme demonstraties. Enerzijds moet bedacht worden dat
ook legitieme demonstraties vaak min of meer storende aangelegenheden kunnen
zijn en anderzijds dat er dikwijls onder legitiem demonstrerende burgers raddraaiers
kunnen zijn en dat de vrijheid van de eersten niet opgeofferd mag worden vanwege
de kwade bedoelingen van de laatsten.In de parlementaire behandeling tot nu toe is vanuit deze zorg, misschien
niet zozeer vanavond, maar wel in het schriftelijke debat hiervoor en in de
Tweede Kamer, uitvoerig aandacht geschonken aan de betekenis van het begrip
"wezenlijke bijdrage". De minister heeft op ons verzoek een nadere toelichting
op dit begrip gegeven in het licht van het debat dat tot nu toe heeft plaatsgehad.
Nog altijd bestaan er bij ons vragen op dit punt. Onduidelijk blijft het bijvoorbeeld
wanneer er sprake is van medeplegen en wanneer van andere vormen van deelneming,
waarbij de afbakening ten opzichte van medeplichtigheid strafrechtelijk praktisch
van het meeste belang is. Onzes inziens duiden een aantal van de door de regering
genoemde voorbeelden van wezenlijke bijdragen eerder op medeplichtigheid dan
op medeplegen. Ik denk dan in de eerste plaats aan het eerder in de parlementaire
behandeling genoemde aanreiken van proviand, dat overigens in de memorie van
antwoord aan deze Kamer niet meer genoemd wordt. Ik weet eigenlijk niet of
de regering nog steeds vindt dat het onder het delict valt. Ik zou toch graag
weten of het dan medeplegen of medeplichtigheid is. Maar ook het nu wel genoemde
voorbeeld van het aanreiken van stokken of stenen of het afschermen van personen
die geweld plegen tegen anderen die dat willen beletten, zou, afhankelijk
van de omstandigheden, vaak eerder als medeplichtigheid moeten worden beschouwd.
Kan de minister aangeven, waar volgens hem de grenzen liggen?Ook niet duidelijk is volgens ons wat wordt bedoeld met "het bemoeilijken
van de herkenning van personen die gewelddadige handelingen plegen, indien
daarmee opzettelijk wordt voorkomen dat deze handelingen en de gevolgen daarvan
op deze personen kunnen worden teruggeleid". Het grootste deel van de vorige
zin betreft een citaat uit de memorie van antwoord; dat zal de minister vast
wel herkennen. Wij gaan ervan uit dat het enkele zwijgen van aanwezigen bij
en getuigen van de gewelddadigheden, als de politie om herkenning van raddraaiers
vraagt, niet medeplegen van openlijke geweldpleging is. Kan de minister dit
bevestigen?Verder gaan wij ervan uit dat de eisen die worden gesteld aan het bewijs
van medeplegen, voldoende stringent zijn om het diffuse karakter van het delict
in acht te nemen. In de recentere jurisprudentie over medeplegen
wordt vaak betekenis toegekend aan het feit, dat de verdachte zich niet gedistantieerd
heeft van het misdrijf. Dit is nooit op zichzelf voldoende om aan te nemen
dat er sprake is van medeplegen. Het komt ons voor, dat in het geval van het
delict van artikel141 er zeker duidelijk bijkomende omstandigheden moeten
zijn, wil de rechter kunnen komen tot een veroordeling van medeplegen. Is
de minister het hiermee eens?Hierop aansluitend willen wij ook nog ingaan op de eisen te stellen aan
het voorwaardelijk opzet. De minister heeft in de memorie van antwoord hieraan
aandacht besteed in antwoord op de vragen van GroenLinks. Uit dit antwoord
leiden wij af dat mensen die een demonstratie organiseren of die deelnemen
aan een betoging of andere massale bijeenkomst of daarbij aanwezig zijn, niet
geacht worden voorwaardelijk opzet op openlijke geweldpleging te hebben, op
de enkele grond dat bij zulk soort gelegenheden er een aanmerkelijke kans
bestaat op gewelddadigheden en zij, door erbij te zijn en niet weg te gaan,
de kans op dat geweld op de koop toe hebben genomen en welbewust aanvaard.
Mijn excuses voor deze ingewikkelde zin, maar het is wel strafrechtelijk jargon
dat aangeeft waar het om gaat. Graag horen wij van de minister, dat wij dit
goed hebben begrepen.Een punt van zorg blijft – nu kom ik op wat praktischer punten –
dat te veel onschuldige bijstanders op grond van de wet zullen worden aan-
en vastgehouden. Schadevergoeding voor ten onrechte ondergane voorlopige hechtenis
(door de minister genoemd in de Tweede Kamer als redmiddel) is natuurlijk
de minst aantrekkelijke manier om dit probleem aan te pakken. We maken ons
allemaal al veel zorgen over de hoeveelheid claims die er gesteld worden en
we willen er niet meer bij creëren, zo lijkt me. Veeleer moet gepoogd
worden om het de politie en justitie mogelijk te maken een juist gebruik van
hun bevoegdheden te maken. De minister heeft, in antwoord op onze vragen,
toegezegd met het college van procureurs-generaal te zullen overleggen om
te bevorderen, dat zoveel mogelijk helderheid bestaat over de reikwijdte van
de nieuwe wet voor degenen die ermee moeten werken. Gezien het voornemen al
bij het komende EK met de gewijzigde wet te werken, is haast geboden. Wij
willen graag weten of het overleg al van start is gegaan en wat het heeft
opgeleverd. Wij vinden het van belang dat hierbij uitdrukkelijk aandacht wordt
besteed aan de bijzondere maatschappelijke functie van de pers. Gebeurt dit
ook?Wij hadden de minister gevraagd of evaluatie van deze wet niet eerder
dan binnen vijf jaar zou moeten plaatshebben. Wij hebben begrip voor de argumenten
die de minister in de memorie van antwoord noemt om voor een termijn van vijf
jaar te kiezen. Het lijkt ons inderdaad moeilijk om op kortere termijn goed
inzicht te krijgen. Toch zou het mogelijk moeten zijn de toepassing van het
nieuwe artikel141 bij tussentijdse evaluaties (bijvoorbeeld van het EK) mee
te nemen. Wij gaan ervan uit, dat dit zal gebeuren.Alvorens te komen tot een afrondend oordeel, wachten wij met belangstelling
de antwoorden van de minister af.De heer Witteveen (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Het Europees kampioenschap voetbal moet een groot
feest worden. Daar wordt hard aan gewerkt en de meeste mensen willen niets
liever. Het valt echter te vrezen dat bij confrontaties tussen supportersgroepen
grootschalige verstoringen kunnen optreden van de openbare orde. Om deze problemen
het hoofd te kunnen bieden is behalve een goede organisatie, de nodige menskracht
en de nodige middelen ook een geschikt juridisch instrumentarium nodig dat
praktisch bruikbaar is in het geval van ordeverstoringen. Daarvoor zijn de
drie wetsvoorstellen die wij vandaag bespreken uitdrukkelijk bedoeld. Op grond
van ervaringen in het verleden heeft men lacunes in de juridische instrumenten
geconstateerd. De indieners van de wetsvoorstellen menen dat de drie wetten
nodig zijn voor een goed verloop van het EK. Het is dus, in de goede zin van
het woord, gelegenheidswetgeving; wetgeving die toegesneden is op een grootschalig
evenement zoals zich dat niet eerder in ons land heeft voorgedaan. Mijn fractie
staat positief tegenover een dergelijke aanpak. Als het aannemelijk gemaakt
kan worden dat voor een vreedzaam EK deze instrumenten nodig zijn, stemt onze
fractie daarmee in. Wij moeten immers niets nalaten om van het EK een groot
feest te maken.Voor veel juristen is "gelegenheidswetgeving" intussen een vies woord.
De wetten moeten algemeen zijn en zij moeten toepasbaar zijn op een veelheid
van precies omschreven situaties. De wetten zouden in dit geval toepasselijk
moeten zijn in alle situaties waarin de openbare orde grootschalig verstoord
dreigt te worden, wat iets anders is dan prettig gestoord. De indieners zijn
deze mening kennelijk eveneens toegedaan. Het lijkt ook ons het mooist als
wetten die nodig zijn om een uniek evenement zoals het EK voetbal in goede
banen te leiden een algemene bruikbaarheid zouden blijken te bezitten. Dan
heb je een win-winsituatie en daar is iedereen voor. Maar wij kunnen onze
ogen niet sluiten voor de vele en ernstige bedenkingen die nu juist over de
bruikbaarheid van de wetten na het EK naar voren zijn gebracht en willen dan
ook daarover met de ministers van gedachten wisselen. De bestuur- lijke ophouding
en nog meer de inverzekeringstelling leiden tot vragen en bedenkingen bij
mijn fractie.Ik kom eerst te spreken over de bestuurlijke ophouding. Is dit wetsvoorstel
een gelegenheidswet in de goede betekenis van het woord? Het is voor onze
fractie overtuigend aangetoond bij de parlementaire behandeling tot aan dit
moment dat politie en justitie inderdaad het instrument van de bestuurlijke
ophouding nodig hebben in aanvulling op de al bestaande wettelijke mogelijkheden.
Een zeer zorgvuldige uitoefening van de bevoegdheid tot bestuurlijk ophouden
is echter gewenst. Wij mogen niet vergeten dat het gaat om een vrijheidsbeperkende
maatregel, ook al is die dan niet van strafrechtelijke aard. Om te voorkomen
dat ook personen worden getroffen die geen kwaad in de zin hebben, is een
waarschuwing vereist. Onze schriftelijke vragen op dit punt heeft de minister
helder beantwoord. Toen wij de instructies lazen die de VNG inmiddels aan
de burgemeesters en wethouders heeft verstrekt, kwam toch nog een probleem
in zicht. De waarschuwing moet plaatsvinden "in een verstaanbare buitenlandse
taal". In de checklist bedoeld voor de praktische organisatie
wordt daaraan toegevoegd: "In de meeste gevallen kan worden volstaan met een
waarschuwing in het Engels." Dat lijkt onze fractie een verkeerde uitvoering
van de eis van een waarschuwing die ook daadwerkelijk door de betrokkenen
wordt begrepen. Als de politie wil optreden tegen een groep van bijvoorbeeld
Turkse supporters, mag er niet van worden uitgegaan dat zij wel Engels zullen
verstaan. De waarschuwing zou naar onze overtuiging moeten worden gegeven
in de taal of talen van de personen die gezamenlijk de groep vormen die het
risico loopt bestuurlijk te worden opgehouden. Graag horen wij hierop een
toelichting.Wat zal naar verwachting de omvang zijn van groepen die bestuurlijk worden
aangehouden? In de memorie van toelichting wordt de indruk gewekt dat het
wel eens om heel grote groepen zou kunnen gaan. De minister kwam later met
het commentaar dat het ook kan gaan om kleine groepen die uit een grotere
groep zijn geselecteerd. Als te voorzien is dat de groepen klein zijn, zijn
ze ook hanteerbaarder. Dat is ook van belang in verband met een volgende vraag.
De bestuurlijke ophouding wordt weliswaar toegepast tegen een groep van personen,
maar betreft een beschikking voor elk individu. Het recht op beroep tegen
de beschikking is ook een individueel recht. Hoe groter de groep, des te moeilijker
het voor te stellen is dat dit individuele beroepsrecht op zorgvuldige wijze
gestalte kan krijgen. Er is aan de overzijde al een discussie geweest over
het beschikbaar stellen van papier en potloden aan een onrustige groep, waarbij
de eerste zorg van de politie waarschijnlijk is om gewelddadigheden te voorkomen
of te beheersen. Het zal altijd om een gespannen, onduidelijke, verhitte,
geladen situatie gaan waarin de lont gemakkelijk in het kruitvat gaat. Dat
is de situatie waarin alle individuele personen van een bijvoorbeeld Turks
sprekende groep voetbalsupporters uitleg moet worden gegeven over ons systeem
van beroepsmogelijkheden op grond van de Algemene wet bestuursrecht en waarin
zij assistentie moeten krijgen bij het gebruikmaken van de wettelijke mogelijkheden.
Het is interessant weer even de modellen van de VNG te raadplegen. De denkbeeldige
Turks sprekende opgehoudenen moeten uitgelegd krijgen dat tegen het besluit
tot bestuurlijke ophouding van de burgemeester beroep openstaat op grond van
artikel 8:1 Algemene wet bestuursrecht juncto artikelen 154a en 176a Gemeentewet,
dat dit beroepschrift moet worden ingediend in verband met de eis van connexiteit
voor de bodemprocedure – dat is iets waar studenten veel moeite mee
plegen te hebben – en dat er bovendien bij spoedeisend belang een voorlopige
voorziening gevraagd kan worden aan de president van de rechtbank. Dat is
een heel verhaal, dat gereduceerd wordt tot twee modelformulieren. In het
formulier voor het beroepschrift moet de opgehoudene in eigen woorden de "grond
van zijn beroep tegen de beschikking" omschrijven. Heel wat uitleg zal nodig
zijn om dit te verduidelijken. Voor invulling van het tweede formulier over
de voorlopige voorziening is begrip vereist van wat een voorlopige voorziening
is. De spoedeisendheidseis blijkt geëcarteerd te zijn door een standaardformulering:
het ontnemen van de vrijheid is per definitie een spoedeisend belang. Terecht,
lijkt ons. Hoe kan ervoor worden gezorgd dat in de onoverzichtelijke situatie
van een bestuurlijke ophouding, waartoe de autoriteiten zijn overgegaan omdat
hen werkelijk geen ander middel overbleef om dreigende wanordelijkheden te
keren – dat vereist de wet namelijk – er op een normale en zorgvuldige
manier aan een bestuurlijke procedure kan worden gewerkt? Is het mogelijk
dat er advocaten aanwezig zijn die rechtsbijstand kunnen verlenen?Het is de burgemeester die beslist over de inzet van bestuurlijke ophouding
en daarvoor moet er sprake zijn van "ernstige vrees voor het ontstaan van
wanordelijkheden". Op onze vraag of er criteria zijn aan te geven voor de
invulling van deze vage norm, antwoordt de minister dat het criterium de burgemeester
geen probleem oplevert omdat dit het gangbare criterium is bij noodbevelen
en noodverordeningen. De minister verwijst dan naar de jurisprudentie als
houvast. Het criterium is inderdaad gangbaar. In het kader van artikel 219
Gemeentewet oud heeft de rechter er ook allerlei uitspraken over gedaan. Helaas
is bij deze rechterlijke toetsing sprake van een zuiver marginale toetsing,
waarbij elke invulling die redelijkerwijs voorstelbaar was als rechtens toegelaten
is gekwalificeerd. Deze jurisprudentie geeft geen enkele duidelijkheid. Alleen
toen een noodverordening werd uitgevaardigd om een kapverbod te omzeilen,
achtte de rechter het beroep op de ernstige vrees voor een noodsituatie niet
gewettigd. Als het hiervan moet komen, tasten burgemeesters dus in het duister.
Het begrip "openbare orde" is ook al zo'n vage norm. De leden van de PvdA-fractie
willen graag duidelijkheid verkrijgen over de wijze waarop burgemeesters getraind
worden in het herkennen en benoemen van een situatie als een situatie die
ernstige vrees oplevert voor wanordelijkheden. Hoe worden zij hierbij begeleid?
Deze vraag klemt temeer omdat de ernstige vrees niet zozeer betrekking heeft
op al ingetreden ordeverstoringen. Men wil juist preventief optreden en dat
vereist criteria die duiden op een dreigende ordeverstoring. Zonder criteria
wordt de beslissing wel erg subjectief. Is er al ernstige vrees voor wanordelijkheden
als een groep supporters die dronken zijn, liederen zingen en met vlaggen
zwaaien de verkeerde weg inslaat naar het stadion? Of zijn zij te beneveld
om hun juist route in het oog te houden? Ook los van dit voorbeeld zouden
wij willen weten hoe de autoriteiten tot inzet van bestuurlijke ophouding
kunnen besluiten zonder dat voor deze beslissing helderziendheid vereist is.Als deze vragen beantwoord zijn, kunnen wij positief beslissen over de
bestuurlijke ophouding als gelegenheidswet. Dat betekent nog niet dat los
van het EK Voetbal de bestuurlijke ophouding zo'n goed idee is. Van VVD tot
GroenLinks is er eerder al op gewezen, dat de wet geen heldere scheiding aanhoudt
tussen een strafrechtelijke en een bestuursrechtelijke aanpak. De wet is bestuursrechtelijk,
maar draait uit op vrijheidsbeneming, wat een straf is. De wet is bestuursrechtelijk,
maar dient als voorportaal voor een strafrechtelijke aanpak van degenen die
delicten blijken te hebben gepleegd. De wet is zowel groepsgericht als gericht
op het individu, wat verwarrend is. Het komt onze fractie voor dat het het
beste zou zijn snel na het EK de inzet van de bestuurlijke ophouding te evalueren
om pas daarna te besluiten de wet ook voor toekomstige grootschalige
evenementen in het juridische instrumentarium te laten. Wij kunnen hier helaas
geen horizonbepaling aan de wet toevoegen, omdat wij het recht van amendement
missen. Wel willen wij de minister vragen de intentie uit te spreken deze
wet als horizonwet te behandelen en uitdrukkelijk te erkennen dat het in de
eerste plaats nuttige gelegenheidswetgeving is, waarbij nog bewezen moet worden
dat ook op de langere termijn hier behoefte aan bestaat.Dan de inverzekeringstelling. Is de voorgestelde wijziging van artikel
540 e.v. van het Wetboek van Strafvordering geschikte gelegenheidswetgeving?
In verband met de grootschalige ordeverstoringen noemt de minister het wenselijk
te beschikken over deze mogelijkheid in situaties waarin de delicten onvol-
doende ernstig zijn om voorlopige hechtenis te rechtvaardigen maar toch vrees
bestaat voor herhaling van strafwaardig gedrag. Dat zou dan genoeg moeten
zijn om mensen maximaal negen dagen vast te zetten. Het is onze fractie echter
niet duidelijk geworden hoe dit strafvorderlijke middel nu juist bij het EK
Voetbal van nut kan zijn. Ook de VNG wijst erop dat het hier om een omslachtige
procedure gaat. Die is weliswaar in het voorstel vereenvoudigd, maar vanwege
het EVRM moesten toen weer extra waarborgen worden toegevoegd. Per saldo is
de regeling ongeveer even omslachtig gebleven als zij was. De afweging of
het correct volgen van de procedure opweegt tegen de winst aan veiligheid
zal snel in het nadeel van de inzet van dit middel uitvallen. Ook als de wanordelijkheden
vele dagen zouden aanhouden, is het een omslachtig middel omdat het, anders
dan de bestuurlijke ophouding, slechts tegen individuele verdachten kan worden
ingezet volgens de normale strafvorderlijke normen. Het blijft daarnaast mogelijk
om juist bij ernstige delicten, waarvan al gauw sprake zal zijn bij wanordelijkheden
die langere tijd beslaan, over te gaan tot voorlopige hechtenis. Wij hadden
dus grote moeite ons concreet voor te stellen dat dit middel nuttig kan worden
gebruikt voor de beheersing van grootschalige ordeverstoringen en vragen om
nadere uitleg.Nog grotere moeite hebben wij om ons voor te stellen dat deze aanpassingen
van artikel 540 e.v. Strafvordering in het algemeen goede wetgeving opleveren.
Buiten de context van de grootschalige ordeverstoringen zou de procedure ingezet
kunnen worden bij bijvoorbeeld huiselijk geweld. De woordvoerder van het CDA
verwacht daar veel van. De minister noemde dit voorbeeld aan de overzijde
om er in het antwoord op onze vragen weer wat afstand van te nemen met de
verzekering dat huiselijk geweld uiteraard afzonderlijke aandacht vereist.
Er is dus vermoedelijk geen wijziging te verwachten van strafvorderlijk beleid
op dit punt. Met die antwoorden zijn wij uiteraard gelukkig. Maar het blijft
schimmig wat voor gebruik er nu eigenlijk van deze gestroomlijnde en toch
nog steeds omslachtige procedure kan worden gemaakt. In de praktijk van de
rechtshandhaving wordt er thans geen gebruikgemaakt van deze procedure. In
de strafrechtelijke literatuur zijn ook geen pleidooien gesignaleerd om dit
wel te gaan doen. Het bewijs van het praktische nut van de wetswijzigingen
moet nog geleverd worden. De leden van de PvdA-fractie hebben moeite met een
structurele aanpassing van het Wetboek van Strafvordering die de officieren
van justitie en de rechters in het ongewisse laat over wat nu precies de bedoeling
is. Zij vragen zich ook af of deze kwestie niet beter kan worden meegenomen
bij de algehele herziening van het Wetboek waarvoor thans in Groningen en
Tilburg wetenschappelijk onderzoek wordt verricht. Wij aarzelen om voor deze
wet te stemmen, als gelegenheidswet en als structurele aanwinst. Als de minister
ons weet te overtuigen, zouden wij echter hetzelfde willen voorstellen als
terzake van de bestuurlijke ophouding: snelle evaluatie in de bereidheid de
wetswijziging ongedaan te maken als niet wordt aangetoond dat de wet bestuurlijk
nuttig en juridisch zorgvuldig kan worden gebruikt. Wij houden kortom een
pleidooi voor gelegenheidswetgeving in de goede betekenis van het woord.Mevrouw De Wolff (GroenLinks):Voorzitter! De drie wetsvoorstellen die wij vanavond behandelen hebben
met elkaar gemeen dat zij zien op het tegengaan van grootschalige ordeverstoringen.
Zij zijn alledrie overduidelijk geïnitieerd met het oog op de EK 2000.
De wetsvoorstellen begeven zich ook alledrie in het spannende grensgebied
tussen individuele en collectieve aansprakelijkheid voor ordeverstoringen
en tussen repressieve en preventieve aanpak.Voorzitter! Vrijheidsberoving is altijd ultimum remedium voor de overheid
en dient met grote terughoudendheid te worden toegepast, zeker als het gaat
om preventieve vrijheidsberoving en vrijheidsberoving als reactie op collectieve
aansprakelijkheid. Laat ik vooropstellen dat ik ervan overtuigd ben dat we
het risico dat het komende EK met zich meebrengt voor grootschalige ordeverstoringen
niet kunnen bagatelliseren. De kans dat het genadeloos uit de hand loopt rondom
een van de wedstrijden in dat toernooi is zo groot dat het verstandig is om
te kijken of de thans in Nederland vigerende wetgeving voldoende waarborgen
biedt voor een adequate reactie op dergelijke ordeverstoringen.Voorzitter! De twee criteria waaraan ik de drie wetsvoorstellen wil toetsen
zijn de vraag of elementaire rechtswaarborgen al dan niet in de knel zijn
gekomen en of de voorgestelde maatregelen nuttig en effectief zijn, een principiële
en een pragmatische toetssteen. Ik begin met wetsvoorstel 26825, de aanpassing
van artikel 540 e.v. van het Wetboek van Strafvordering. Op de vraag of er
bij deze aanpassing strijd zou kunnen zijn met elementaire rechtswaarborgen
kan ik antwoorden dat ik deze niet zie. De procedure past binnen het kader
van artikel 5 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. De gang
van zaken in deze procedure wordt verduidelijkt door de invoering van strakkere
termijnen. De minister beoogt met de wijzigingen een effectievere toepassing
van de procedure van het rechterlijk bevel. Ik heb mij afgevraagd waar hij
die efficiencywinst van verwacht. Zit de toegevoegde waarde in de uitbreiding
van het aantal delicten waarvoor het rechterlijk bevel mogelijk zal zijn,
zit de efficiencywinst in de aanpassing van artikel 545, dat meer beleidsvrijheid
voor de rechter-commissaris behelst, of zit de efficiencywinst in het afschaffen
van de verlengingsmogelijkheid van de inverzekeringstelling en de verlenging
van de eerste periode van de inverzekeringstelling? Ik zie ook elementen die de procedure bewerkelijker hebben gemaakt. Met
name het feit dat binnen de periode van inverzekeringstelling moet worden
gedagvaard, legt toch een zekere last op de uitvoering. De vraag is kortom:
wat is nu precies de missie van de minister met dit wetsvoorstel? In hoeverre
verwacht de minister dat met deze voorstellen meer gebruik zal worden gemaakt
van de mogelijkheid tot het geven van een rechterlijk bevel?Een andere vraag naar aanleiding van dit wetsvoorstel betreft de verhouding
met de bestuurlijke ophouding. Beide wetsvoorstellen zijn complementair aan
elkaar, maar wat is nu precies de verhouding tussen de beide wetsvoorstellen?
Naar mijn indruk is in beide gevallen de ontdekking op heterdaad van een strafbaar
feit of van een overtreding aan de orde. Als er sprake is van een dergelijke
ontdekking op heterdaad, wat is dan de meest passende reactie? Beide mogelijkheden,
artikel 540 en de bestuurlijke ophouding, worden gezien als een ultimum remedium.
Maar welke van deze twee ultima remedia is nu het aller ultiemst? Dreigt niet
heel ordinair het gevaar dat de vrijheidsbeneming op grond van artikel 540
en verder gewoon met 12 uur wordt verlengd, omdat er een periode van bestuurlijke
ophouding aan voorafgaat?Mijn laatste vraag bij dit wetsvoorstel gaat over de proportionaliteit.
In de correspondentie met de regering is dit punt al aan de orde geweest.
De minister heeft gereageerd door te zeggen dat de eis van proportionaliteit
eigenlijk niet gesteld zou moeten worden, aangezien het hier niet gaat om
een repressieve, maar een preventieve maatregel. Dat kan zo zijn, maar de
minister zegt zelf al dat de ernst van het feit toch wel een rol speelt bij
de beoordeling van de toepasselijkheid van deze maatregel. Hoe zit het nu
precies? Was het niet beter geweest om de verlengde termijn van zeven dagen
te stellen op ten hoogste zeven dagen om zo de rechter-commissaris de vrijheid
te geven een kortere termijn van inverzekeringstelling uit te spreken?Het wetsvoorstel 26519 ontmoet bij mijn fractie wat meer kritiek. Dat
zal de minister niet verbazen. Het gaat om de wijziging van artikel 141 van
het Wetboek van Strafrecht. Ik stel voorop dat bij de toepassing van het strafrecht
de persoonlijke verantwoordelijkheid voor laakbare feiten van ieder individu
in de straf tot uitdrukking moet komen. Ik ben van oordeel dat in het strafrecht
slechts in uitzonderingssituaties aansprakelijkheid voor het handelen van
anderen kan worden aangenomen. Dat kan aan de orde zijn als er sprake is van
een homogene groep die een collectief doel nastreeft, waarbij alle betrokkenen
het gevolg van het handelen van de groep kunnen voorzien en eventueel zelfs,
tot op zekere hoogte, kunnen vermijden. De aansprakelijkheid van ieder individu
hangt dan samen met de mogelijkheid tot controle over het groepshandelen.
In de memorie van toelichting en in de andere stukken motiveert de regering
deze wijziging door de analogie te trekken met het medeplegen van bijvoorbeeld
moord of diefstal. Dan kunnen voorbereidingshandelingen of hulp meegenomen
worden in de bestraffing van het hoofdfeit en zijn ook helpers en handlangers
aansprakelijk voor het gepleegde feit. Dat kan tot op heden niet in het kader
van artikel 41. Naar mijn oordeel is daar ook een goede grond voor. Openlijke
geweldpleging vereist op grond van artikel 41 slechts een lichte vorm van
samenwerking en een geringe mate van collectief opzet. In die zin is dit delict
een ander dan bijvoorbeeld moord of diefstal. Om die reden gaat de analogie
dan ook niet, of niet altijd, op. Een betrekkelijk toevallig samenkomen van
personen kan leiden tot openlijke geweldpleging en dat levert mijns inziens
niet voor alle deelnemers eenzelfde soort aansprakelijkheid op als de aansprakelijkheid
van de helper die bij inbraak op de uitkijk staat.Ik wil hiermee overigens niet zeggen dat de minister ongelijk heeft met
zijn visie dat ook niet-gewelddadige bijdragen aan openlijke geweldpleging
moreel verwerpelijk kunnen zijn. De minister geeft in de stukken een aantal
voorbeelden van activiteiten die niet gewelddadig, maar wel degelijk verwerpelijk
zijn. Degene die een kloppartij initieert of organiseert, of personen die
wapens leveren waarmee openlijk geweld wordt gepleegd, handelen wel degelijk
laakbaar, zeker als zij wisten wat de gevolgen zijn van hun bijdrage. Wel
dienen aan de bijdrage van degenen die meehelpen aan openlijke geweldpleging,
hogere eisen gesteld te worden dan aan het medeplegen van bijvoorbeeld diefstal.Ik was dan ook wat verbaasd, toen ik in de stukken de opsomming zag van
handelingen die geacht kunnen worden een bijdrage aan openlijke geweldpleging
te zijn. De minister zegt, mijns inziens terecht, dat die bijdrage wezenlijk
of significant moet zijn. Mijn probleem bij dit wetsvoorstel ontstaat als
ik lees wat er allemaal als een wezenlijke bijdrage wordt gezien. Het meest
omineus is het citaat op pagina 4 van de memorie van toelichting: "Wie welbewust
meegaat naar een plaats waar vanuit een groep openlijk geweld zal worden gepleegd,
en zich daar als een lid van die groep manifesteert, is niet 'onschuldig'."
Ook verbale, intellectuele en andere bijdragen kunnen een strafbaar feit opleveren,
als dit voorstel kracht van wet krijgt.Als ik die reeks van voorbeelden op mij laat inwerken, die varieert van
het aanbieden van proviand aan geweldplegers, joelen, het meelopen in eenzelfde
uitdossing, het belemmeren van de opsporing, moet ik tot de conclusie komen
dat het bijna zo is: als je je niet openlijk distantieert van een groep geweldplegers,
loop je het risico met hen over een kam geschoren te worden.Ik kan mij nog steeds niet aan de indruk onttrekken dat er een collectief
aangepakt moet kunnen worden, omdat het frustrerend is dat enkele raddraaiers
uit die groep niet aan te pakken zijn, bijvoorbeeld omdat zij onherkenbaar
zijn of omdat zij afgeschermd worden. Dat deed mij denken aan een situatie,
vroeger op school, waarbij leraren de neiging hadden om een hele klas te laten
nablijven als een van de leerlingen zich te buiten was gegaan aan iets wat
niet deugde. De hele klas moest dan net zo lang nablijven, totdat duidelijk
was wie de leerling was die dat had uitgehaald. Ik had toen al het gevoel
dat dit niet deugde. Naderhand leerde ik dat dergelijk gedrag op gespannen
voet staat met het nemo tenetur-beginsel; dat niemand gehouden kan worden
aan zijn eigen veroordeling mee te werken.Ik kreeg dezelfde indruk toen ik de toelichting las op dit wetsvoorstel.
Ik zou minder moeite met dit wetsvoorstel hebben gehad, als het significante
van de significante bijdrage wat meer was toegespitst, bijvoorbeeld doordat
duidelijk was geworden dat de bijdrage een conditio sine qua
non was voor het geweld, of dat de bijdrage in een rechtstreeks causaal verband
stond met het geweld. Kennelijk is dat niet vereist. Daarmee rijst de vraag
of het wetsvoorstel niet op gespannen voet staat met het lex certa-beginsel.Als het voorstel beperkt zou zijn tot strafbaarstelling van wezenlijke
bijdragen aan geweldpleging, rijst onmiddellijk de vraag of het niet overbodig
is. Zijn er niet al voldoende strafbaarstellingen voorhanden? Ik noem opruiing,
wederspannigheid, aanval en vechterij, het niet opvolgen van ambtelijke bevelen,
overtreding van een APV of noodverordening, deelname aan samenscholing, bedreiging
en al dat soort delicten. Zijn er niet voldoende strafbaarstellingen om tot
een adequate reactie te kunnen komen jegens al diegenen die meelopen en zich
bezondigen aan significante bijdragen aan openlijke geweldpleging?Met andere woorden, kan de minister enkele voorbeelden geven van gedrag
dat niet onder een van de genoemde delictsomschrijvingen valt en toch dusdanig
laakbaar of verwerpelijk is dat een strafrechtelijke reactie gepast is? Voorshands
ben ik nog niet overtuigd van nut en noodzaak van dit wetsvoorstel en ook
niet van de verenigbaarheid met het karakter van het strafrecht als middel
dat primair op individuele vormen van laakbaar gedrag reageert en dat in duidelijke
bewoordingen doet.Het laatste van de drie wetsvoorstellen is wetsvoorstel 26735: Wijziging
van de Gemeentewet in verband met de bestuurlijke ophouding. Op een bepaalde
manier is dit het meest verstrekkende van de drie wetsvoorstellen, nu het
een nieuw instrument van vrijheidsberoving introduceert als onderdeel van
bestuurlijk optreden en in die zin het geweldsmonopolie van de overheid uitbreidt
tot buiten de grenzen van het strafrecht. Het voorstel komt er feitelijk op
neer dat vrijheidsberoving mogelijk wordt als preventief middel, zonder dat
een strafbaar feit is gepleegd anders dan het overtreden van ordevoorschriften.
Begrijp ik de toelichting goed, dan kwalificeren zelfs voorschriften die zien
op het zonder entreebewijs in een bepaalde gemeente aanwezig zijn, al voor
bestuurlijke ophouding indien de voorschriften worden overtreden. Voor mij,
als inwoner van één van de speelsteden van het EK, een nuttige
wetenschap, zeker waar ik niet van plan ben om mij te voorzien van een entreebewijs
voor een voetbalwedstrijd.Er moeten goede gronden zijn voor een zo vergaande maatregel als dit wetsvoorstel.
Ik ben er nog niet van overtuigd dat de maatregel nodig is en ik ben er evenmin
van overtuigd dat de maatregel in overeenstemming is met artikel 5 van het
EVRM. Ik begon te twijfelen of de maatregel inderdaad niet nodig is, toen
ik zag hoe snel het aantal potentiële bestuurlijk opgehoudenen daalde
tijdens de schriftelijke voorbereiding van dit wetsvoorstel. Hadden wij aanvankelijk
nog het idee dat het om duizenden personen zou gaan, inmiddels is het aantal
gereduceerd tot enkele honderden of tientallen. Kennelijk wil de minister
tegemoet komen aan de kritiek die is geuit op het element van het collectief
oppakken van groepen, door te beloven dat het de bedoeling is dat uitsluitend
raddraaiers uit groepen worden gefilterd en die bestuurlijk worden opgehouden.
Als dat echter zo is en de zorgvuldigheid dermate groot is dat de politie
ter plekke de scheiding maakt tussen de goeden en de kwaden, zoals ik in de
memorie van antwoord las, dan rijst de vraag of men niet met artikel 540 van
het Wetboek van Strafvordering uit de voeten kan. Als dat niet zo is, is het
risico groot dat groepen zonder aanzien des persoons worden vastgezet, louter
op grond van het niet naleven van soms vage en soms zeer ruim geformuleerde
openbareordevoorschriften.Over de rechtsbescherming bij bestuurlijke ophouding heeft collega Witteveen
al het een en ander gezegd. Ook daarover hebben wij met de regering gecorrespondeerd.
Ik kan niet anders dan de conclusie trekken dat rechtsbescherming hoogstens
achteraf kan worden gerealiseerd en dat er in de 12 uur dat de bestuurlijke
ophouding duurt, eigenlijk geen redelijke procedure te voeren is.Vooralsnog ben ik dus noch van de toelaatbaarheid, noch van het nut van
deze maatregel overtuigd.De heer Kohnstamm (D66):Voorzitter! Voor elk van de drie wetsontwerpen die wij vanavond en morgen
behandelen, geldt in abstracto dat grenzen verlegd worden op legitieme, althans
op niet onzinnige gronden, waarbij de vraag steeds speelt of de rechtsstaat
er per saldo beter of slechter van wordt. Ik ga proberen in de komende twintig
minuten bij elk van de drie wetjes het belangrijkste dilemma – zoals
het door mijn fractie wordt ervaren – te schetsen, een paar daarachter
vandaan komende vragen te verwoorden en aan te geven welke houding mijn fractie
vooralsnog ten aanzien van elk van de drie wetsontwerpen inneemt. Voordat
ik mij daaraan zet, hecht ik eraan om met een voor lezers van de toekomstige
Handelingen niet waarneembare buiging naar de rechterloge en naar degenen
die op de ministeries op hun intercom meeluisteren, de beide bewindslieden
te bedanken voor de kwalitatief veelal hoogstaande schriftelijke reacties
op de ook van de zijde van mijn fractie gestelde vragen en gemaakte opmerkingen.Voorzitter! Eerst het dilemma bij de voorgestelde wijziging van artikel
141 van het Wetboek van Strafrecht. Het is enerzijds krankzinnig, weliswaar
historisch verklaarbaar en mogelijk daarom te billijken, maar toch krankzinnig
dat in het huidige tijdsgewricht het medeplegen van openlijke geweldpleging
niet strafbaar is gesteld, of, om het in datzelfde jargon van mevrouw Le Poole,
het malle, voor juristen soms zo relevante jargon te zeggen, dat een opzettelijke
vocale intellectuele en andere wezenlijke, voldoende wezenlijke of significante
bijdrage aan door een ander ten uitvoer gelegde openbare geweldpleging vrijuit
gaat, terwijl – in rond Hollands – de stenengooier zelf wel gepakt
kan worden. Het zou goed zijn, als aan deze ongerijmdheid een einde komt.
Maar anderzijds zijn er veel situaties denkbaar waarbij het scheiden van kaf
en koren feitelijk en bewijsmatig niet goed doenlijk is en waarbij het scheiden
van degenen, die er uitsluitend op uit lijken te zijn om een rel te veroorzaken,
van degenen die, in dezelfde mensenmassa vertoevend, dat in het geheel niet
van plan zijn, politie en justitie eerder met een probleem zal opzadelen,
dan dat het behulpzaam zal zijn. Politie – op de burgemeester kom ik
straks nog – en justitie hebben immers, niet helemaal onlogisch overigens,
de natuurlijke neiging om in het heetst van de strijd bij
het vervullen van hun opdracht (openbare orde en strafrechtelijke handhaving
binnen de grenzen van de wet) het zichtbare deel van de opdracht nog zwaarder
te laten wegen, dan de zeer precieze grenzen waarbinnen die moet worden vervuld.
En dus is het zaak om die grenzen zo eenduidig mogelijk te stellen, opdat
burgers zo min mogelijk ten onrechte met het geweldsmonopolie van politie
en justitie te maken krijgen. Er is tenminste serieuze twijfel mogelijk over
de vraag of het strafbaar stellen van het medeplegen aan openlijke geweldpleging
in de praktijk eenduidig te interpreteren is.Ik ga niet opnieuw de discussie over de casuïstiek aan, zoals die
in de Tweede Kamer gewoed heeft, met alle bivakmutsen van dien. Mij dunkt
dat de minister van Justitie in zijn robuuste en soms ook getergde bijdrage
in het debat in de Tweede Kamer succesvol is geweest in zijn poging om die
gewenste eenduidigheid bij deze strafrechtelijke normstelling te benaderen.
Voor de definitieve bepaling van ons stemgedrag wil ik de minister het volgende
hem mogelijk bekend voorkomende citaat voorhouden, dat gaat over de scheiding
tussen onschuldige demonstranten en passanten enerzijds en geweldplegers anderzijds.
"Een scheiding is in veel gevallen goed te maken. Waar een scheiding niet
goed te maken valt, en onduidelijk blijft wie bij geweldpleging betrokken
is, zal ook indien het onderhavige wetsvoorstel tot wet wordt verheven en
in werking treedt, van strafrechtelijke optreden moeten worden afgezien."
Graag vraag ik hem daarop een, kan het zijn, bevestigende reactie te geven.Mijnheer de voorzitter! Met het wetsvoorstel tot wijziging van het Wetboek
van Strafvordering ter verruiming van de strafrechtelijke mogelijkheden tot
handhaving van de openbare orde met het oog op grootschalige ordeverstoringen,
betreden wij een ander terrein, namelijk dat van de vooral preventief bedoelde
vrijheidsbeneming. Bij de beoordeling van dit wetsvoorstel speelt ons inziens
het volgende dilemma een hoofdrol. Het Wetboek van Strafvordering biedt, zo
is tijdens de Europese top gebleken, onvoldoende middelen om in het geval
van langdurige (dreiging van) grootschalige ordeverstoringen effectief op
te treden. Het bevoegd gezag in Amsterdam is in ieder geval naar het oordeel
van velen in die situatie juridisch (en maatschappelijk) behoorlijk nat gegaan
in zijn poging de top zonder in het oog lopende grootschalige ordeverstoringen
te doen verlopen. Het is ten behoeve van de geloofwaardigheid en rechtmatigheid
van het optreden van dat bevoegd gezag en ten behoeve van een effectief optreden
tegen dreigende grootschalige ordeverstoringen nodig, dat een sluitend wettelijk
systeem van effectieve bevoegdheden totstandkomt. Daartegenover echter staat,
dat het zeer ongewenst is om de handhaving van de openbare orde – een
primaire taak van het bestuur, in casu de burgemeester – eveneens in
handen te leggen van de strafrechter die daarenboven in dat kader onder omstandigheden
de bevoegdheid krijgt om een verdachte langer in verzekering te stellen dan
waarvoor deze uiteindelijk zal worden veroordeeld. Voor de definitieve weging
van deze twee onverenigbaarheden door mijn fractie stellen wij een antwoord
op de navolgende vragen op prijs. Vanuit de strafrechtspraktijk horen wij
bijna uni sono dat de artikelen 540 e.v. van het Wetboek van Strafvordering
dode letters zijn en dat deze bepalingen dat ook na wijziging zullen blijven:
niet hanteerbaar (zeker niet in het geval van grootschalige ordeverstoring),
te arbeidsintensief en in z'n toepassing te ongewis. Kortom, een betrekkelijk
ondeugdelijk middel als het gaat om de bijdrage van het strafrecht aan de
handhaving van de openbare orde. En als dat waar is, valt het wetsvoorstel
in de categorie valse parelen voor echte zwijnen, zoals het onderwijs wel
eens vilein wordt gekarakteriseerd. Nu is inmiddels wel duidelijk geworden
dat de minister een andere overtuiging is toegedaan, maar wat zijn de berichten
die hij uit de wereld van de strafrechtspraktijk hoort?Een tweede vraag ziet op een ander punt. Vrijheidsbeneming is een van
de meest ingrijpende bevoegdheden jegens burgers die de overheid toekomt.
Als die bevoegdheid daartoe onder omstandigheden wettelijk wordt uitgebreid,
zoals het kabinet nu voorstelt, moet iedereen die bij de totstandkoming daarvan
betrokken is, secuur en kritisch afwegen of het belang dat gediend zou zijn
met die vrijheidsbeneming zwaarder weegt dan het belang dat ieder individu
heeft om van die zeer ingrijpende bevoegdheid van de overheid verschoond te
blijven. Is het feit dat via de voorgestelde bepalingen de inverzekeringstelling –
op voorhand bijna zeker weten – zwaarder als bestraffing zal aantikken
dan het uiteindelijke rechterlijke vonnis, een ongerijmdheid die ergens anders
in ons rechtssysteem voorkomt? Of, anders gezegd: is het te rechtvaardigen
dat in ons systeem de figuur zijn intrede doet, waarbij iemand opzettelijk
langer van zijn vrijheid wordt beroofd dan het uiteindelijke vonnis luiden
zal?Voorzitter! Mijn fractie waardeert de poging van deze minister (en voeg
ik daar eerlijkheidshalve aan toe: zijn ambtsvoorganger) om te onderzoeken
op welke wijze een herhaling van de gebeurtenissen rond de Europese Top is
te voorkomen. Maar als de conclusie is dat het uit dat onderzoek voortgekomen
wetsvoorstel niet aan die wens voldoet, doet de Kamer er natuurlijk goed aan
dat ook te laten weten, ook al is er geen werkend alternatief voorhanden.
Want een van de lessen die ik van het samen met mij in 1981 debuterende Kamerlid
Benk Korthals heb geleerd, is dat de regering regeert en de Kamer slechts
controleert!Voorzitter! Het meest ingrijpende van de drie voorstellen – en voor
mijn fractie het meest problematische – is het voorstel met betrekking
tot de bestuurlijke ophouding, door collega's van GroenLinks begrijpelijkerwijze
bestuurlijke detentie genoemd. Het dilemma dat achter dit wetsvoorstel schuilgaat,
is ook bijna niet in bevredigende zin oplosbaar. Want voor de samenleving
als geheel is het niet aanvaardbaar dat zoiets als het EK, dat eigenlijk een
groot en sportief feest voor zeer velen zou moeten worden, mogelijk verknald
gaat worden door een relatief kleine groep mensen die er kennelijk meer genoegen
in schept om grootschalige ordeverstoringen teweeg te brengen. En dus is het
begrijpelijk en ook toe te juichen dat het kabinet alles uit de kast haalt
om ervoor te zorgen dat die reltrappers straks aan het kortste eind trekken.
Aan de andere kant steekt de wetgever als het ware een Rubicon over, als deze
de vrijheidsontneming mogelijk maakt, zonder dat dat zelfs maar in de verste
verte gebeurt met het oog op strafrechtelijke vervolging.Voorzitter! Mijn fractie heeft een aantal voor ons uiteindelijke stemgedrag
bepalende vragen over en tegenwerpingen tegen het voorliggende wetsvoorstel.
Het klinkt misschien obligaat, maar het is in dit geval echt zo, dat ons stemgedrag
nog niet vaststaat en dat wij letterlijk voor rede vatbaar zijn.Het is zeker waar dat het strafrechtelijke instrumentarium verre van ideaal
is, soms zelfs ongeschikt voor de afhandeling van wat ik in het voorlopig
verslag "buikgoederen" heb genoemd. En dus is er een tendens om daar waar
sprake is van massaliteit in de schending van strafrechtelijk gesanctioneerde
normen enerzijds, terwijl het bestuur bij handhaving daarvan alle belang heeft
anderzijds, de voorheen strafrechtelijke normstelling te voorzien van een
bestuursrechtelijke handhavingspoot. Daar komt bij, dat justitie in sommige
gevallen o.a. ten gevolge van capaciteitsproblemen ander prioriteiten stelt
dan het bestuur dat graag zou willen zien. Maar hoe dan ook, eind van het
liedje is dat in de afgelopen 10 jaar op een aantal voor individuele burgers
relevante terreinen het handhavingstekort te lijf is gegaan door de introductie
van een bestuurlijke transactie. Zie ik goed dan zijn de voorbeelden daarvan
te vinden bij de belastingwetgeving, in de sociale zekerheid en in de wet
Mulder. In essentie biedt het bestuur de overtreder een boete aan ter voorkoming
van strafvervolging. Maar bij niet-betaling volgt de route naar de strafrechter.
Via de commissie Privaatrechtelijke en bestuurlijke handhaving (de commissie-Michiels)
wordt nu gewerkt aan een verruiming van de punitieve armslag van het bestuur
via introductie van de bestuurlijke boete die niet, zoals bij de bestuurlijke
transactie, eindigt bij de strafrechter maar bij de bestuursrechter. Met die
ontwikkeling op zich heeft mijn fractie theoretisch noch praktisch problemen,
integendeel. Maar via het voorliggende wetsvoorstel introduceert het kabinet
een heel andere figuur, namelijk die van de bestuurlijke vrijheidsbeneming
van een groep die uiteindelijk bestaat uit individuen, zonder enig op straf
gericht doel; introduceert het kabinet de figuur waarbij iemand op een zeer
ingrijpende wijze van zijn vrijheid wordt beroofd omdat dit preventief nodig
lijkt, niet omdat het de opmaat bedoelt te zijn naar een vorm van straf. Mensen
moeten even van de straat; geen strafrechtelijk gezeur, zelfs geen bestuurlijke
transactie of boete. Zo'n diepingrijpende bevoegdheid mag en kan onzes inziens
alleen overwogen worden als de overige middelen ondanks optimale inzet daarvan,
hebben gefaald. En de vraag is of daarvan sprake is. Of, anders gezegd: is
dit paardenmiddel onafwendbaar?Tegen die achtergrond heeft mijn fractie om een evaluatie gevraagd van
de aanpak van de combikaartproblemen in Tilburg op 20 februari jongstleden.
Onder dankzegging voor de reactie op die vraag in de memorie van antwoord
op pagina 12, moet ik vaststellen dat Tilburg door de lokale driehoek met
een combinatie van de openbare orde- en noodbevoegdheden van de burgemeester
en van artikel 184 Strafrecht (het voldoen aan een ambtsbevel) even kordaat
als ogenschijnlijk effectief tegen de dreiging van een grootschalige verstoring
van de openbare orde is opgetreden. Ongeveer 50 personen zijn in eerste instantie
aangehouden, strafrechtelijk vastgehouden voor verhoor en aan hen is een dagvaarding
uitgereikt met een transactiemogelijkheid ten bedrage van ƒ 675.Een tweede groep van 150 Feyenoord-supporters is vervolgens – omdat
zij zich verspreidden voordat een ambtsbevel kon worden gegeven – aangehouden
voor overtreding van het verbod tot samenscholing en uitdagend gedrag uit
de APV van Tilburg. Einde oefening, zo lijkt het. De vraag nu is: is toevoeging
van de bestuurlijke ophouding onontbeerlijk voor een effectief preventief
beleid ten behoeve van de openbare orde? Zit 'm dat in het verschil tussen
de "waarschuwing" die aan het bestuurlijk ophouden voorafgaat en het "ambtsbevel"
dat aan de strafrechtelijke aanhouding vooraf dient te gaan? Mij dunkt, dat
er tussen een waarschuwing en een ambtsbevel in dit verband niet gek veel
verschil zit. Want na de waarschuwing moeten goedbedoelende passanten nog
de mogelijkheid hebben zich uit de voeten te maken (zich aan de grootschalige
verstoring van de openbare orde kunnen onttrekken) terwijl degenen die zich
van het ambtsbevel niets aantrekken pas dan opgepakt kunnen worden. In beide
gevallen verloopt er dus enige tijd voordat ingegrepen kan en mag worden.
Maar ja, zo werpt de minister op blz. 13 van de memorie van antwoord op, in
een andere situatie – paard van Troje-actie in Arnhem – is gebleken
dat de toegepaste strafrechtelijke constructie niet onder alle omstandigheden
in rechte stand houdt. In dat specifieke geval omdat niet aannemelijk was
geworden dat iedereen een ambtsbevel had kunnen horen. Welnu, als niet iedereen
de waarschuwing, al dan niet in het Turks uitgesproken, kan horen gaat de
vlieger van de bestuurlijke ophouding evenmin op en zal de desbetreffende
burgemeester net zo nat gaan als de officier van Justitie te Arnhem dat deed.
Bovendien blijven alsdan ook nog de overige mogelijkheden tot ingrijpen op
grond van de APV recht overeind.Zou het verschil misschien in de omvang van de politie-inzet zitten? Nee,
zo schrijft de minister op blz. 14 van de memorie van antwoord. Het niet beschikbaar
hebben van de figuur van de bestuurlijke ophouding "heeft naar verwachting
geen consequenties voor de politie-inzet". Maar waarom dan toch die Rubicon
over? Omdat er bij de inzet van de politie zonder dat instrument "wel sprake
(zou kunnen) zijn van een niet efficiënte inzet", zoals de minister schrijft?
Uit het gegeven antwoord in de casus Tilburg kan ik dat niet afleiden, nog
afgezien van het feit dat een democratische rechtsstaat in zich een weinig
efficiënte vorm van bestuur is, maar misschien zijn er ook in de ogen
van de minister een paar principiële redenen om dat maar zo te houden.Voorzitter! In het voorlopig verslag heeft mijn fractie de poging om een
rechterlijke toets bij de bestuurlijke ophouding in te bouwen met opzet een
"heroïsche" genoemd. Maar de minister laat zich in zijn reactie niet
uit het veld slaan. Hij schrijft: "Het laat zich heel goed voorstellen dat
aan tientallen en wellicht honderden personen papier en potlood wordt uitgereikt
om hen in de gelegenheid te stellen een verzoek om een voorlopige voorziening
te doen." En even verder schrijft hij: "Een adequate behandeling van de verzoeken
is, ook bij grotere aantallen opgehoudenen goed mogelijk." En, zo vervolgt
de minister, als de ophouding niet a prima vista onrechtmatig
is – want dan is het probleem van de rechterlijke toets immers ineens
opgelost – dan "kan de rechter vervolgens per individuele verzoeker
of groepsgewijs overgaan tot de toetsing".Voorzitter! Ik zie dat praktisch gewoon niet voor mij. Ik zal mij niet
beroepen op ervaringsdeskundigheid als demonstrant, want die deskundigheid
is, vrees ik, verburgerlijkt als ik ben, van te lang geleden om nog gewicht
in de schaal te kunnen leggen. Maar een ding weet ik vrij zeker: zelfs hele
rustige types uit de grote groep – veelal jongeren – die op weg
ergens heen, naar alle waarschijnlijkheid na confrontatie met ME'ers, bestuurlijk
worden getransporteerd en opgehouden, zullen veelal dunkt mij niet meer voor
rede vatbaar zijn. En dan vrees ik dat potlood en papier ofwel gedropt moeten
worden, uit de lucht moeten komen vallen, ofwel met gevaar voor lijf en goed
door een diender uitgereikt moeten worden. Dat laatste is niet gewenst want
gevaarlijk, dat eerste is denk ik niet de bedoeling.Hetzelfde geldt voor het vervolg: een bataljon tolken, begeleiders, advocaten
en rechters die in een opgewonden en veelal lawaaierige omgeving een rustig
verloop van een individuele zaaksbeoordeling mogelijk maken, lijkt mij echt
een illusie. En dat is misschien, zo voeg ik daar hoogst insinuatief aan toe,
precies wat de minister bedoelt als hij schrijft: "Dat met deze wijze van
handelen enige tijd nodig is, om alle opgehoudenen te horen, is in beginsel
niet bezwaarlijk." Nee, want zo kom je die twaalf uur wel door!Ten slotte, voorzitter, als de bestuurlijke ophouding niet aantoonbaar
nodig is voor het bestrijden van grootschalige verstoringen van de openbare
orde, dan nog kan het zijn dat je die bevoegdheid wel nuttig kunt inzetten
in het geval van zo'n mega-evenement als het komende EK. Er komen 1 à
1,5 miljoen mensen, van wie sommigen voor langere tijd, naar Nederland en
België, en er kijken in totaal 6 miljard mensen – van wie sommigen,
geloof ik, meerdere keren – naar de tijdens dat toernooi te spelen wedstrijden.
Het belang dat wij hebben bij een probleemloos en sportief interessant toernooi
staat buiten kijf. En misschien rechtvaardigt dat het voorliggende wetsvoorstel.Ik breng nog even twee punten naar voren, voordat ik op dit thema mijn
betoog beëindig. De brief van 24 maart jongstleden van de minister van
Justitie over de organisatie van het EK 2000 trok mijn aandacht. Eigenlijk
komt die brief erop neer dat supporters de toegang tot Nederland en België
zal worden geweigerd als zij een dreigende serieuze verstoring van het EK
teweeg kunnen brengen. Als zij zich vandalistisch gedragen hebben of in het
land van herkomst een stadionverbod opgelegd hebben gekregen, als zij dronken
aan de grens verschijnen of agressief gedrag vertonen, komen ze er gewoon
niet in. Met het oog daarop zal bovendien tot tijdelijke herinvoering van
grenscontroles worden overgegaan. Ook hier is sprake van een paardenmiddel,
maar eentje dat kennelijk wel voor de gelegenheid kan. De vraag hoeveel supporters
van dit soort verwacht worden tijdens het evenement, is inmiddels beantwoord,
maar door een probleem in de postverzending heb ik het antwoord pas net in
mijn handen gekregen voordat ik achter dit spreekgestoelte ging staan. Ik
kom er in tweede termijn misschien nog op terug. Ik dank de minister in ieder
geval voor de reactie op mijn vraag. Maar als die grenscontrole effectief
is, blijft wel de vraag hoeveel wij nog hebben te vrezen van eventuele in
Nederland woonachtige reltrappers of gelegenheidsreltrappers.En dan het voorlaatste punt. Een bevoegdheid als die om bestuurlijk aan
te houden, herbergt het grote risico een eigen leven te gaan leiden en toegepast
te gaan worden in situaties waarin met minder invasieve methoden ook succesvol
opgetreden had kunnen worden. Politie en bestuur zullen hun opdracht om de
openbare orde te handhaven, in het heetst van de strijd naar mijn stellige
overtuiging letterlijker nemen dan de omringende boodschap die luidt dat de
figuur van de bestuurlijke ophouding daarbij pas als ultimum remedium te gebruiken
ware.Welnu: de introductie van de bevoegdheid tot bestuurlijke ophouding is
er een die ten minste grote principiële aarzelingen ontmoet. De memorie
van toelichting bespreekt die overigens uitvoerig. Als die bevoegdheid toegevoegd
wordt aan de gereedschapskist van het bestuur om grootschalige verstoringen
van de openbare orde te bestrijden, zullen de tot grote terughoudendheid manende
woorden, hier en aan de overzijde geuit, eerder in kracht inboeten dan de
onverbiddelijkheid van het instrument zelve. Het Europees kampioenschap voetbal
heeft in een soort schaal van Richter – de kracht van de dreiging van
serieuze grootschalige verstoring van de openbare orde – een status
aparte. Als de minister nu echt gelooft dat zo'n bevoegdheid de komende maande
nodig is om heelhuids door het EK te komen, waarom stelt hij zich dan zo puriteins
op als zou een horizonbepaling in deze zeer uitzonderlijke situatie een onoorbare
suggestie zijn?Voorzitter! Wij zullen morgen tijdens het antwoord van de ministers aan
hun lippen hangen.De heer Holdijk (SGP):Mijnheer de voorzitter! Met uw goedvinden, maak ik vooraf een opmerking
van persoonlijke aard. Als gevolg van droevige familieomstandigheden heeft
het mij de afgelopen week ontbroken aan optimale mogelijkheden om mij voor
te bereiden op de behandeling van deze wetsvoorstellen. Desondanks heb ik
mij niet aan deelname aan deze gedachtewisseling willen onttrekken. Wanneer
de kwaliteit van mijn bijdrage zou blijken beneden het niveau te blijven van
hetgeen men van mij gewend is, vraag ik daarvoor bij voorbaat zowel van mijn
collega's-Kamerleden als van de minister verontschuldiging.Voorzitter! Om te beginnen mag ik, sprekend namens de SGP- en RPF/GPV-fracties,
misschien een korte, niet opvallende mededeling uit één van
de kranten van 13 april jongstleden citeren: "De gemeente Amsterdam betaalt
125 Italiaanse demonstranten, die tijdens de Eurotop in 1997 ten onrechte
werden vastgehouden, alsnog een schadevergoeding. In totaal gaat het om ƒ
31.250. Elke Italiaanse demonstrant krijgt ƒ 250 schadevergoeding.
Dat is hetzelfde bedrag dat ook de betogers van de zogenoemde jubeldemonstratie
tijdens de Eurotop is toege- wezen."Ik citeer dit bericht over de nasleep van de Eurotop '97 omdat, wat onze
fracties betreft, in de gang van zaken met betrekking tot
de ongeregeldheden die deze top begeleidden en de wijze waarop daartegen is
opgetreden door bestuurlijke en justitiële autoriteiten, meer dan voldoende
aanleiding gevonden kan worden om tot een revisie en aanvulling van die wettelijke
bepalingen over te gaan die de grondslag moeten vormen voor het effectief
en formeel-rechtelijk correct optreden van politie en justitie. Al veel eerder,
eind jaren zestig, was gebleken dat er een spanning bestond tussen een effectieve
aanpak van groepen ordeverstoorders, in het uiterste geval in de vorm van
vrijheidsontneming, en de wettelijke en grondrechtelijke basis voor een dergelijke
aanpak. Dat deze aanpak materieel gesproken ongepast, onrechtvaardig of buitensporig
is geweest, zou ik niet graag beweren. De pretentie een rechtsstaat te zijn,
impliceert echter de eis dat politieel en justitieel optreden niet alleen
effectief is, maar ook rechtmatig. Teneinde aan die laatste eis te voldoen,
is het gewenst dat de wetgever voor een deugdelijke wettelijke normering van
instrumenten, waaronder vrijheidsontneming of vrijheidsbeperking, tot handhaving
van de openbare orde en het tegengaan van openlijk geweld overgaat. Vanuit
die doelstelling beschouwen onze fracties de drie wetsvoorstellen die thans
hier ter behandeling staan.Met nadruk wil ik verklaren dat er in de visie van onze fracties bij deze
wetsvoorstellen geen sprake is van gelegenheidswetgeving. Die indruk kan gemakkelijk
gewekt worden en gewekt zijn doordat van regeringszijde in de loop van de
parlementaire behandeling tot dusver meer dan eens is gerefereerd aan het
voor dit jaar geplande voetbalkampioenschap dat ten dele in ons land schijnt
te moeten plaatsvinden en waarbij terecht rekening wordt gehouden met de mogelijkheid
dat er ernstige ongeregeldheden zullen plaatsvinden. Ik wil er nu niet diep
op ingaan omdat onze fracties, zoals gezegd, hun referentie niet vinden in
dat dreigende voetbalgeweld, maar ik kan niet nalaten te vermelden dat wij
het onbegrijpelijk vinden dat Nederland er welbewust voor heeft gekozen om
zich aan dit geweld bloot te stellen. Als ik, oppervlakkig weliswaar, volg
welk een gigantische voorbereiding van politie en justitie wordt gevraagd,
financieel, personeel en materieel, dan kom ik haast tot de verzuchting of
wij er maar niet beter aan doen, een algehele mobilisatie van politie en leger
af te kondigen, maar dit terzijde. Ik keer terug naar de thans ter behandeling
staande wetsvoorstellen.Deze drie wetsvoorstellen zal ik bespreken in de ietwat, maar zeker niet
geheel willekeurige volgorde waarin zij bij de Tweede Kamer zijn ingediend.
Derhalve kom ik achtereenvolgens bij de wetsvoorstellen 26519, 26735 en 26825.
Wat de drie wetsvoorstellen, ondanks verschillen, gemeen hebben, is dat zij
het wettelijke instrumentarium willen verbeteren dat ten grondslag dient te
liggen aan het optreden tegen groepsgewijze verstoringen van de openbare orde
en groepsgewijze geweldpleging. Dit blijkt reeds uit het intitulé van
de wetsvoorstellen 26735 en 26825, waarin met zoveel woorden op grootschalige
ordeverstoringen wordt gedoeld. Het geldt echter ook voor het wetsvoorstel
tot wijziging van artikel 141 van het Wetboek van Strafrecht, dat ik nu als
eerste zal bespreken. In de nota naar aanleiding van het verslag van de Tweede
Kamer, op pagina 4, lees ik dat ook met dit wetsvoorstel in de eerste plaats
wordt beoogd, een betere strafrechtelijke afhandeling van grootschalige en
gewelddadige verstoringen van de openbare orde mogelijk te maken. Het wetsvoorstel
26519 verschilt daarentegen juist van beide andere doordat het als enige van
de drie een aanpassing van het materiële strafrecht behelst. Het wetsvoorstel
heeft een gedegen behandeling genoten in de Tweede Kamer, die het in grote
meerderheid heeft aanvaard. Ging het daar vooral tijdens de mondelinge behandeling
veelvuldig over allerhande casuïstische problematiek – die overigens
zeer serieus is te nemen bij wetsvoorstellen als deze –, in de schriftelijke
gedachtewisseling zijn de meer fundamentele vraagstukken vrij diepgaand aan
de orde geweest.Toch is het voor mij de vraag of het wetenschappelijke debat geheel is
uitgediept. Zo is, als ik de stukken nauwgezet heb gelezen, het artikel van
J.A.C.M. van Ginneken, in Delict en Delinkwent van 1995 (afl. 5, blz. 435-452),
niet aan de orde gesteld in de parlementaire discussie. Van Ginneken betoogt
op grond van een argumentatie gebaseerd op een nauwgezet onderzoek van de
wetshistorie en op de ontwikkeling van de jurisprudentie van de Hoge Raad,
dat de reikwijdte van het huidige artikel 141 sterk kan worden vergroot door
toepassing van de algemene deelnemingsbepalingen. Daarbij laat hij de figuur
van het medeplegen een belangrijke rol spelen. Hij meent dat er momenteel
ten onrechte veelal wordt getwijfeld aan de toepasbaarheid van de algemene
deelnemingsbepalingen op artikel 141 – een twijfel die wordt veroorzaakt,
doordat men ervan uitgaat dat artikel 141 zou derogeren aan de algemene deelnemingsregeling.
Het niet benutten van de mogelijkheden die de algemene deelnemingsbepalingen
bieden, dreigt, zo meent Van Ginneken, het artikel disfunctioneel te maken.
Eén van zijn conclusies luidt dan ook dat het gevaar dreigt, dat de
roep om wetswijziging – een wetswijziging zoals wij die nu behandelen,
zo voeg ik eraan toe – toeneemt, zonder dat ook maar een serieuze poging
is ondernomen om de mogelijkheden die de huidige wetgeving biedt, te benutten.
Om de voor- en nadelen die aan wetswijziging zijn verbonden zinvol te kunnen
afwegen, is een goed beeld van de huidige wetgeving inzake openlijke geweldpleging
noodzakelijk, zo schrijft Van Ginneken in 1995.Nu heb ik natuurlijk het betoog van de regering, zoals dat onder andere
voorkomt op blz. 10 van de nota naar aanleiding van het verslag van de Tweede
Kamer, ook gelezen. De regering refereert daar met name aan het arrest van
de Hoge Raad van 9 oktober 1990 (NJ 1991, 30), een arrest dat overigens ook
niet aan de aandacht van Van Ginneken is ontsnapt. Ondanks de onbevredigende
uitkomst van de uitspraak van de Hoge Raad van 3 maart 1992 (NJ 1992, 531),
die door de toenmalige minister van Justitie is aangegrepen om zijn plannen
tot wijziging van artikel 141 te rechtvaardigen, blijft Van Ginneken van oordeel
dat de reikwijdte van het artikel toereikend is zonder dat het gevaar bestaat
dat de aansprakelijkheid oeverloos wordt.Voorzitter! Het zou mijns inziens te gemakkelijk zijn om het betoog van
Van Ginneken als achterhaald af te doen enkel met de verwijzing naar het feit
dat, hoe dan ook, een wetsvoorstel tot aanpassing van artikel 141 is ingediend
en aanvaard door de Tweede Kamer. In de memorie van antwoord
aan deze Kamer lees ik slechts dat omstreden is in hoeverre de deelnemingsfiguren
uitlokking, doen plegen en medeplichtigheid thans kunnen worden toegepast
in het verband van de openlijke geweldpleging. Wellicht ziet de minister in
deze opmerking aanleiding om morgen nog eens de beschouwing van Van Ginneken
tegen het licht te houden.Voorzitter! In het voorlopig verslag hebben onze fracties gesteld dat
de meerwaarde van het voorstel in de praktijk zal moeten blijken, hetgeen
de regering beaamt. De regering is, wat de praktische toepasbaarheid van de
voorgestelde wijziging betreft, voorts van mening dat de bewijsproblemen er
niet door vergroot zullen worden. Ik houd te dien aanzien voorshands, in afwachting
van mogelijke uitspraken van de Hoge Raad, enige twijfel. Die twijfel concentreert
zich dan op diverse casuïstische situaties, waarbij het gaat om de vaststelling
waarin de niet-gewelddadige bijdrage aan het geweld heeft bestaan, bijvoorbeeld
het door onze en andere fracties aan de orde gestelde punt dat die bijdrage –
beter gezegd, die wezenlijke of substantiële bijdrage – bestaat
in het dragen van kleding die door haar gelijkenis de opsporing bemoeilijkt
van degenen die daadwerkelijk geweld hebben gebruikt. Eenieder kan zich hierbij
wel iets voorstellen, maar als het op toepassing in concreto en dus op bewijs
van opzet en causaal verband aankomt, kunnen hieruit nog wel eens heel wat
bewijsrechtelijke verwikkelingen voortvloeien. Het zal dan de vraag zijn of
de aangevoerde feiten en omstandigheden de rechter zullen kunnen overtuigen.
Het moet toch een illusie worden geacht dat men alleen door het geven van
voorlichting aan politie en justitie omtrent de wijziging van artikel 141
zulke problemen zou weten te vermijden.Voorzitter! Hiermee kom ik op het tweede wetsvoorstel, te weten dat op
stuk nr. 26735, dat wijzigingen van de Gemeentewet op het punt van de handhaving
van de openbare orde door de burgemeester beoogt, de zogenaamde bestuurlijke
ophouding. Hierbij staat niet het strafvorderlijk optreden van de politie
voorop, dat tot doel heeft de sanctionering van in beginsel individuele personen
vanwege de gepleegde inbreuk op de rechtsorde, maar de handhaving van de openbare
orde met een bestuurlijk middel dat gericht is op het in overeenstemming brengen
van de feitelijke orde of beter gezegd wanorde met de gewenste orde dan wel
het voorkomen dat de gewenste orde zal worden geschonden. In het kader van
het bewaren of herstellen van de openbare orde is evenwel het bewandelen van
een strafrechtelijke weg ook mogelijk. Immers, de rechter kan ordeverstoorders
bevelen geven en bij niet-nakoming daarvan overgaan tot inverzekeringstelling.
Maar daarmee zou ik vooruit lopen op de bespreking van het laatste voorstel.In sommige situaties kan het bij dreigende ordeverstoringen de voorkeur
hebben te kiezen voor een bestuurlijke aanpak boven het belang dat op dat
moment een of meer verdachte personen via de strafrechtelijke weg worden aangepakt.
Het moet dan wel gaan om uitzonderlijke noodsituaties, zo stelt de regering
met nadruk. Wat daaronder verstaan moet worden, lijkt niet zo eenvoudig aan
te geven, maar desniettegenstaande zal de burgemeester over een concreet antwoord
op die vraag moeten beschikken. Waarin ligt het uitzonderlijke van de noodsituatie?
Ligt het daarin dat het openbaar ministerie de periode van de bestuurlijke
ophouding, met voorbijgaan van de bijzondere dwangmiddelen, niet aangrijpt
om jegens betrokken opgehoudenen opsporingshandelingen uit te oefenen? Aangezien
volgens de regering bestuurlijke ophouding in dezelfde situaties kan worden
toegepast als waarin de burgemeester zijn noodbevoegdheden kan toepassen,
leidt ook dit gegeven tot de vraag wat het uitzonderlijke van de noodsituatie
bepaalt. Wellicht kan en wil de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
morgen zijn licht daarover laten schijnen.Eerder in mijn bijdrage refereerde ik reeds aan de gebeurtenissen rond
de Eurotop, waarbij massale aanhoudingen plaatsvonden op basis van het Wetboek
van Strafvordering, namelijk van personen die werden aangemerkt als verdachten
van overtreding van artikel 140 Wetboek van Strafrecht. Naar later bleek waren
politie en justitie zich er van begin af aan van bewust geweest dat artikel
140 Strafrecht vermoedelijk niet hard te maken was. Uit deze gang van zaken
kon worden afgeleid dat ter kennelijk noodzakelijke handhaving van de openbare
orde door vrijheidsontneming het strafrecht op oneigenlijke gronden was ingezet,
waarschijnlijk omdat andere middelen ontbraken. Er bestaat blijkbaar behoefte
aan een middel tot collectieve vrijheidsontneming in een situatie van acute
noodzaak door het verwijderen en enige tijd verwijderd houden van personen
van de plaats waar de bedreiging of verstoring zich opnieuw kan voordoen.
Het is ook duidelijk dat de artikelen 175 en 176 Gemeentewet geen rechtsbasis
voor vrijheidsontneming verlenen. Verder is het ook zo, dat enkele bijzondere
wetten aan het bestuur de bevoegdheid verlenen om zonder tussenkomst van de
rechter aan individuen, en in voorkomende gevallen aan groepen van individuen,
de vrijheid te ontnemen. In dit licht bezien, is het onderhavige voorstel
niet zo revolutionair te noemen en sluit het aan bij de tendens om problemen
die tot nog toe exclusief werden benaderd vanuit de strafrechtelijke invalshoek,
langs bestuurlijke weg aan te pakken. Deze stand van zaken brengt onze fracties
ertoe om ten principale geen bezwaren tegen dit voorstel te hebben.Dit neemt echter niet weg dat het voorstel wél een zeer principiële
kant heeft, aangezien het één van de meest fundamentele grondrechten
raakt, namelijk het recht op persoonlijke vrijheid, dat behalve in onze nationale
Grondwet, artikel 15, eerste lid, ook in artikel 5 van het EVRM is gewaarborgd.Aan dit aspect wijd ik graag enkele opmerkingen. Dat mag van deze Kamer
worden verwacht, ook al hebben Raad van State, regering en Tweede Kamer dat
ook reeds gedaan. De normering van de beperkingen van het grondrecht van persoonlijke
vrijheid zoals die voortvloeit uit het EVRM en de Grondwet, werkt door in
zowel het strafrecht als het bestuursrecht. Eén van de kernvragen is
derhalve volgens onze fracties of vrijheidsontneming als instrumentele bestuurlijke
handeling ter handhaving van de openbare orde, dus zonder dat er in eerste
instantie althans een strafrechter aan te pas komt, toegelaten is. Uit de
voorbeelden van bestuurlijke vrijheidsontneming die wij in bijzondere wetten
reeds kennen, mag onzes inziens worden afgeleid dat toepassing
van vrijheidsontneming niet exclusief aan de rechter is voorbehouden. De Grondwet
en het EVRM stellen alleen de eis dat de vrijheid op wettige gronden en op
wettige wijze is ontnomen. Er wordt daarentegen niet de eis gesteld dat de
vrijheidsontneming slechts mogelijk is op grondslag van verdenking van een
strafbaar feit. Maar al behoeft aan de initiële beslissing tot vrijheidsontneming,
weliswaar voor korte duur, dan geen rechter te pas te komen, dan is nog wel
de vraag of de burgemeester de bevoegdheid toekomt die beslissing te nemen.
Dat gekozen is voor de burgemeester ligt, los van deze vraag, voor de hand.
Een eenhoofdig bestuursorgaan dat snel en slagvaardig kan beslissen in een
betrekkelijke mate van onafhankelijkheid is bij uitstek geschikt om beslissingen
in het kader van de handhaving van de openbare orde te nemen. De burgemeester
mag verondersteld worden, bekend te zijn met de bevoegdheid noodbevelen en
noodverordeningen uit te vaardigen. Volgens de memorie van antwoord aan deze
Kamer kan de bestuurlijke ophouding in dezelfde situaties worden toegepast.
Volgens diezelfde memorie rust op de burgemeester een extra grote bewijslast
om aan te tonen dat er duidelijke aanwijzingen zijn dat een ernstige ordeverstoring
zich naar verwachting zal voordoen.In het kader van de grondrechtenproblematiek is de vraag naar een adequate
juridische grondslag van de bestuurlijke ophouding, waarbij van een collectief
van personen zonder individuele toetsing vooraf vrijheidsontneming wordt bevolen,
de belangrijkste en de lastigste. Daarover is al veel gediscussieerd.Mevrouw De Jong heeft in het Nederlands Juristenblad van 20 oktober 1999,
aflevering 39, pagina 1766, betoogd dat de wens om potentiële ordeverstoorders
collectief ter handhaving van de openbare orde op te pakken en te isoleren,
niet is te verenigen met artikel 5, eerste lid, sub a, van het EVRM. De regering
deelt deze opvatting uiteraard niet. Naar onze fracties menen, doet zij dat
op goede gronden. Die grond bestaat hierin dat de wettelijke verplichting
waarvan de naleving wordt bevolen, voldoende specifiek en concreet is. Alsdan
kan, wanneer het bevel aan een groep is gegeven, de nakoming van alle leden
van de groep worden gevorderd. En bij niet-nakoming van het bevel kunnen alle
leden van de groep door vrijheidsontneming worden getroffen.In dit verband is bij ons nog wel een vraag gerezen naar aanleiding van
de memorie van antwoord daar waar gehandeld wordt over de vereiste waarschuwing
die aan de bestuurlijke ophouding vooraf dient te gaan. De bedoeling daarvan
is dat een scheiding tussen goedwillenden en kwaadwillenden wordt bewerkstelligd.
De memorie van antwoord zegt dan: "Individualisering blijft dan ook nodig;
het EVRM gebiedt hiertoe. Het bestuur zal zich ervan moeten vergewissen of
eenieder terecht is opgehouden." Dit vergt ons inziens nadere toelichting.
De waarschuwing gaat immers vooraf aan de ophouding. Wat is dan de relatie
met het stadium waarin men reeds is opgehouden? Hoe moet dan de eis worden
verstaan dat het bestuur zich ervan moet vergewissen of eenieder terecht is
opgehouden en dus de burgemeester – en namens hem de politie –
zal moeten nagaan of de desbetreffende personen daadwerkelijk de gelegenheid
hebben gehad om aan de oproep in de waarschuwing te voldoen? Kortom, hoe verhoudt
de groepsgewijze niet-naleving van voorschriften of bevelen zich tot de individualiteit
van de maatregel?Voorzitter! Hiermee stap ik af van de grondrechtelijke problematiek. Tot
slot maak ik nog een opmerking over de rechtsbescherming, dus over het voorgestelde
systeem van rechterlijke toetsing. Anderen hebben dat voor mij reeds gedaan.
Op papier lijkt het systeem sluitend. Over de praktische gang van zaken behouden
wij echter twijfels. Alles wat door de regering dienaangaande wordt opgemerkt,
is realistisch te noemen, mits aan één voorwaarde zou worden
voldaan, namelijk dat grootschalige ordeverstoringen voorspelbaar waren. Maar
is het met de voorspelbaarheid van ordeverstoringen niet vaak net zo gesteld
als met de voorspelbaarheid van het weer? Brouwer en Schilder hebben in het
Nederlands Juristenblad van 1 oktober 1999 – aflevering 34, pagina 1644
e.v. – een schets proberen te geven van de problemen waarvoor de bestuursrechter
als president in kort geding kan komen te staan. Op grond van wat naar onze
inschatting niet-onrealistische scenario blijft de vraag of het voorgestelde
stelsel wel praktisch uitvoerbaar zal blijken, althans en ten minste wat betreft
de aan de bestuursrechter toebedeelde rol. Dit zou een kwetsbaar punt kunnen
zijn, niet in de laatste plaats ook met het oog op de eisen van het EVRM,
zoals de regering blijkbaar ook zelf inziet.Voorzitter! Na deze opmerkingen over enkele praktische aspecten van wetsvoorstel
26735 maak ik de overstap naar het laatste wetsvoorstel: 26825. Dit voorstel
staat in het kader van de openbareordehandhaving langs strafrechtelijke weg.
Het instrument van bestuurlijke ophouding leent zich in principe voor herhaling,
maar is geschikt noch bedoeld om ordeverstoorders voor langere tijd "van de
straat te houden". Is dit gewenst, dan kan worden bezien of het strafrecht
hiertoe mogelijkheden biedt. Indien van enkelen van de opgehoudenen wordt
vastgesteld dat zij vóór of na de ophouding strafbare feiten
hebben gepleegd, zoals openlijke geweldpleging, mishandeling of zaaksbeschadiging,
kan er vooral als uit feiten of omstandigheden blijkt dat de kans op herhaling
groot is, aanleiding zijn om deze personen ofwel in voorlopige hechtenis te
nemen, ofwel de procedure van de artikelen 540 e.v. van het Wetboek van Strafrecht
toe te passen. Als voorlopige hechtenis als vorm van vrijheidsbeneming, gegeven
de aard van de strafbare feiten, niet in de rede ligt, maar, gezien de te
vrezen ernstige aanranding van de openbare orde, groot gevaar bestaat voor
herhaling van strafbaar gedrag – met name misdrijven – kan de
onmiddellijke strafvorderlijke inverzekeringstelling gedurende maximaal zeven
dagen aangewezen zijn.Het heeft daarom in beginsel de instemming van onze fracties dat gepoogd
is de reeds bestaande Titel VII van Boek 4 van het Wetboek van Strafvordering,
die handelt over de rechterlijke bevelen tot handhaving van de openbare orde,
beter bruikbaar te maken in het kader van groepsgewijze ordeverstoringen.
De bestaande regeling werd in de praktijk tot nu toe nauwelijks toegepast.
Een belemmering voor de toepassing van deze regeling is gelegen in het feit
dat zij niet geschikt is voor grote groepen individuen. De regeling veronderstelt
een individuele aanpak; deze is immers op de verdachte gericht. Voorzover
bepaalde strafbare feiten al herleid kunnen worden tot bepaalde
individuen, is daarmee nog niet gezegd dat die individuen gemakkelijk aangehouden
kunnen worden nu zij zich in een grote groep bevinden. Een andere belemmering
voor de toepassing van de regeling wordt gevormd door het feit dat het rechterlijk
bevel pas in tweede instantie leidt tot vrijheidsontneming. En vrijheidsontneming
is bij dit wetsvoorstel het punt waar het om draait, aangezien het erom gaat
dat voortduring of herhaling van de ordeverstoring wordt voorkomen. Het komt
mij voor, dat het bij dit wetsvoorstel heel pregnant gaat om preventie van
escalatie en recidive. Kan de minister die inschatting bevestigen? Daarbij
ligt voor de hand, dat het wetsvoorstel zich niet in de eerste plaats richt
op de totale herziening van de huidige procedure, die immers bedoeld is voor
alle strafbare feiten terzake waarvan voorlopige hechtenis niet is toegelaten,
maar op de strafbare feiten die samenhangen met grootschalige ordeverstoringen.
Vrijheidsbeneming, hier inverzekeringstelling geheten, gedurende maximaal
negen dagen, behoeft een grondslag in een individuele verdenking van een strafbaar
feit. In grondrechtelijk opzicht luistert het hier dus weer nauw. De problematiek
is echter aanmerkelijk overzichtelijker dan bij wetsvoorstel 26735, de bestuurlijke
ophouding, en bovendien vinden er vanuit grondrechtelijk oogpunt bezien, geen
relevante veranderingen in de reeds bestaande procedure plaats. De wettelijke
grondslag is geconcretiseerd; het is de rechter van wie de bevelen uitgaan,
en er is binnen een zeer strak tijdschema voorzien in een toereikende vorm
van rechtsbescherming. Redenen om de voorgestelde regeling op voorhand niet
verenigbaar te achten met het EVRM of de Straatsburgse jurisprudentie zien
onze fracties dan ook niet.Tot besluit van mijn bijdrage aan de behandeling van de drie wetsvoorstellen,
wil ik nog graag even gezegd hebben dat het mij een lief ding waard is dat
het initiatiefvoorstel Atsma/Rosenmöller, stuk nr. 26892, deze Kamer
niet heeft bereikt doordat dit op 24 februari jongstleden door de Tweede Kamer
is verworpen. Was dat niet het geval geweest dan zou het voorstel in deze
Kamer niet op de steun van onze fracties en naar ik vermoed ook niet op die
van een meerderheid van deze Kamer hebben mogen rekenen. Dat voorstel had
nu juist in onze visie, anders dan de nu hier ter behandeling staande voorstellen,
het karakter van onvoldragen gelegenheidswetgeving.De heer Van Vugt (SP):Mijnheer de voorzitter! Ik wil van deze gelegenheid gebruikmaken om onze
nieuwe minister van Binnenlandse Zaken te feliciteren met zijn benoeming en
hem veel succes toe te wensen in zijn ambtstermijn.Naarmate het EK-voetbal dichterbij komt, stijgt de spanning in ons land.
Zal Oranje kampioen worden of toch die Duitsers weer? Niet alleen in het land,
maar ook in politiek Den Haag lijkt de adrenaline bijna over te koken, want
het is al bijna zover. Hebben wij wel genoeg middelen in handen om eventuele
problemen en wanordelijkheden te voorkomen dan wel te bestrijden? De angst
voor rellen en onlusten is zo groot dat men deze angst wenst in te dammen
met het uitbreiden van allerlei wettelijke bevoegdheden voor het bevoegd gezag.
De uitbreiding van artikel 141 van het Wetboek van Strafrecht, de strafrechtelijke
ophouding op grond van artikel 540 en volgende van het Wetboek van Strafvordering
en de bestuurlijk ophouding zijn de ingrediënten van het wondermiddel,
gebrouwen door onze eigen Haagse magiërs, om problemen bij het EK te
bestrijden. Ik zal in mijn bijdrage ingaan op de verschillende ingrediënten
om ze vervolgens in samenhang kritisch tegen het licht te houden.Door de verruiming van de bevoegdheden bij de uitbreiding van artikel
141 moeten ook meelopers en organisatoren van geweldpleging in groepsverband
aangepakt kunnen worden, door hun activiteiten strafbaar te stellen en voorlopige
hechtenis mogelijk te maken. Zij worden strafvorderlijk van de straat gehaald,
om het zo maar eens te zeggen.De oorsprong van deze wetswijziging is onder andere de rellen rond de
Eurotop in 1997, waar veel mensen onschuldig zijn opgepakt op grond van artikel
140. Deze actie is door de rechter faliekant veroordeeld. De aangedragen oplossing
is de uitbreiding van artikel 141, zodat de ongewenste praktijken rond de
Eurotop in feite een wettelijke basis krijgen. Het oppakken van onschuldige
mensen was al een zeer overheersend risico, maar aangezien de politie uitgaat
van uiterlijke kenmerken, wordt het onvermijdelijk. Je zou zelfs kunnen zeggen
dat dergelijke praktijken dan voortvloeien uit de wet.Doorgaans is het allerminst gemakkelijk om vast te stellen welk strafbaar
feit is begaan en welk aandeel elk individu binnen een groep daarin heeft
gehad, waardoor de politie nooit van z'n leven precies kan zien wie welke
rol speelt, zoals de regering beweert. Daarnaast is er een meer fundamenteel
kritiekpunt op te voeren, namelijk dat de individuele benadering en de individuele
betrokkenheid de grondslag vormen van ons rechtsstelsel.De enkele aanwezigheid bij onlusten kan op zichzelf geen strafbaarheid
doen ontstaan. Toch wil de regering het mogelijk maken om mensen strafbaar
te stellen op grond van het feit dat zij zich in een groep begaven die als
geheel onacceptabel gedrag tentoonspreidde. Hoe denkt de regering te garan-
deren dat mensen in deze constructie in geen geval een straf opgelegd krijgen,
zonder dat onomstotelijk vaststaat of en in hoeverre zij een aandeel hebben
gehad in het plegen van strafbare feiten?Het feit dat de politie bij het oppakken van meelopers uit moet gaan van
uiterlijke kenmerken, geeft ook te denken. Als er een demonstratie is van
mensen die protesteren tegen de huidige wijze van Europese eenwording die
uit de hand loopt, zal de politie mensen op moeten pakken. Aangezien zij uitgaat
van uiterlijke kenmerken bij de vaststelling of een individu al dan niet tot
een bepaalde groep behoort, zal de politie in dit voorbeeld eerder punkers
en progressief uitgedoste mensen oppakken dan mensen in een maatpak. Maar
iedereen weet dat ook mensen in een maatpak bezwaar kunnen hebben tegen bepaalde
praktijken en dat deze mensen, hoe uitzonderlijk ook, ook wel eens demonstreren.
Op dat moment kan de politie op grond van uiterlijke kenmerken een beslissing
nemen om de punkers wel en degenen in maatpak niet te arresteren. De politie
maakt dus onderscheid – met ander woorden: discrimineert – op
basis van uiterlijke kenmerken. Ik vraag mij in alle oprechtheid
af of dit de gewenste praktijk is en hoe dit zich verhoudt tot artikel 1 van
onze Grondwet. Ik hoor graag een reactie van de minister.Mijnheer de voorzitter! Dan kom ik op de strafrechtelijke ophouding. Iemand
die wordt opgepakt wegens deelname aan een ordeverstoring, kan op bevel van
een rechter-commissaris maximaal zeven dagen worden vastgezet voor misdrijven
waarvoor geen voorlopige hechtenis toegestaan dan wel mogelijk is. Artikel
540 van het Wetboek van Strafvordering bestaat al sinds jaar en dag, maar
is tot op heden nog nooit gebruikt. Het was dan ook een zogenaamde dode letter.
Maar toen kwamen onze Haagse magiërs op het toneel, die in hun almacht
leven uit de dood wisten te scheppen. Artikel 540 leeft, dames en heren! Frankenstein
kan er zijn vingers bij aflikken. De rechterlijke bevelen tot handhaving van
de openbare orde – zoals gezegd: nog nooit toegepast, naar mijn mening
zeer juist en terecht – worden nu ineens uitgebreid waardoor de politie
harder op kan treden en meer bevoegdheden krijgt. Naast het feit dat een maximum
van zeven dagen onvoorwaardelijke vrijheidsontneming in geen enkele proportie
staat tot de begane overtreding, worden bepaalde strafprocesrechtelijke waarborgen
die niet voor niets in de wet zijn opgenomen, omzeild met een beroep op de
openbare orde. De prijs die wij hiervoor moeten betalen, wordt zo gezien steeds
hoger.Maar het kan nog gekker. Feitelijk wordt immers voorgesteld het straf-
recht te gebruiken voor het oplossen van openbareordeproblemen, een terrein
dat voorheen was toebedeeld aan het bestuursrecht. Er worden dus twee wapens
ingezet – het strafrecht en het bestuursrecht – in de strijd tegen
één probleem: de handhaving van de openbare orde. Dat dit op
zichzelf een ander pro- bleem genereert, is vrij logisch en voorspelbaar,
namelijk dat wij te maken krijgen met twee kapiteins op één
schip: het bestuursrecht en het strafrecht die als het ware met elkaar gaan
concurreren tot het handhaven van de openbare orde.Nu de bestuurlijke ophouding, mijnheer de voorzitter, al vind ik bestuurlijke
ophouding een rare term en misschien ook niet helemaal op zijn plaats. Zelfs
de spellingcontrole van mijn computer herkende het woord niet. Ik bedoel maar.
Maar nu serieus, want het gaat hier evident om fundamentele aangelegenheden.
De aanpassing van de Gemeentewet moet het mogelijk maken om in bepaalde omstandigheden,
nadat aan een aantal voorwaarden is voldaan, een groep demonstranten of relschoppers
als geheel voor maximaal 12 uur op te sluiten. Het voorliggende wetsvoorstel
gaat volgens de minister ver. Mijn fractie is van mening dat het heel erg
ver gaat.Op de eerste plaats wordt met deze constructie een vorm van groepsaansprakelijkheid
geschapen die tot nu toe ongekend is in het Nederlandse recht. Een pijler
van ons rechtsstelsel is toch juist, dat de onomstotelijke vaststelling van
het begaan van een strafbaar feit door een individu vooraf dient te gaan aan
het opleggen van een straf? Deze individuele benadering in het recht biedt
de burgers een belangrijke waarborg tegen willekeur uitgeoefend door de overheid.
Willekeur uitgeoefend door de overheid is nu juist een verschijnsel dat dit
wetsvoorstel op alle mogelijke manieren bevordert. Op het moment dat de autoriteiten
op collectieve wijze groepen gaan opsluiten, is het zo goed als zeker dat
er ook onschuldige mensen tussen zitten. Deze mensen krijgen dus te maken
met een vorm van vrijheidsontneming zonder dat zij wat voor strafbaar feit
dan ook hebben begaan. Acht de minister deze situatie wenselijk?De waarborgen die de regering zelf voorstelt om willekeur te voorkomen,
zijn zo bezien wel erg magertjes. De waarschuwingsplicht is namelijk zeer
onpraktisch. Zo zal de politie in voorkomende gevallen onmiddellijk op dienen
te treden bij ernstige wanordelijkheden, waardoor de plicht tot het waarschuwen
van de betrokken groep mensen niet alleen zinloos, maar ook hinderlijk voor
de effectiviteit van het optreden zelf wordt. Belangrijker nog is dat de plicht
om alvorens tot bestuurlijke ophouding wordt overgegaan eerst te waarschuwen,
in de praktijk bemoeilijkt wordt door het gegeven dat in het geval van de
aanstaande Europese kampioenschappen vele verschillende nationaliteiten aanwezig
zullen zijn. Gaat de politie dan in alle mogelijke talen deze waarschuwing
uiten, zodat ook eenieder in gelijke mate in de gelegenheid wordt gesteld
deze waarschuwing aan te grijpen om de groep alsnog te verlaten? Hoe gaat
een en ander in de praktijk in zijn werk?Bovendien is het al evenmin onwaarschijnlijk dat de tijd tussen de waarschuwing
en het daadwerkelijke optreden vanuit praktische noodzaak zo klein is, dat
niet eenieder in staat is zich zo snel naar elders te begeven. Wat nu als
een vader met zijn zoontje, feestelijk gehuld in oranje tenue – oranje
is feest – belandt in een groep onruststokers, de politie een waarschuwing
uit en de vader met zijn zoontje in alle commotie en onrust geen kans ziet
om de groep tijdig te verlaten? Dan wordt deze vader met zijn zoontje afgevoerd
en 12 uur van zijn vrijheid beroofd, zonder dat hij een strafbaar feit heeft
gepleegd en dan wordt hij bovendien door onze regering nog eens wordt getrakteerd
op een langdurig verblijf tussen allerlei bezopen en zich misdragende hooligans
in een of andere loods. Je moet er maar blij mee zijn. Dat is toch volstrekt
onwenselijk. Een dergelijke situatie – en je kunt er donder op zeggen,
dat die maar al te vaak zal voorkomen – is in mijn ogen absoluut onaanvaardbaar.
Dan blijft er van het feest weinig meer over.Mijnheer de voorzitter! Op de tweede plaats is er het bezwaar van de invulling
van de rechtsbescherming. Eenieder die bestuurlijk opgehouden wordt, heeft
het recht om hiertegen in beroep te gaan en om een verzoek tot een voorlopige
voorziening in te dienen. De regering acht een goede regeling omtrent de rechtsbescherming
dan ook van groot belang en heeft hiervoor een constructie van "speedily"
rechterlijke toetsing bedacht. De opgehoudenen kunnen een beroepschrift indienen.
Zij zijn geheel en al van de politie afhankelijk wat het tijdstip betreft
waarop dit vervolgens bij de rechtbank terechtkomt. Hierna moet de bestuursrechter
onmiddellijk klaarstaan om een onderzoek ter zitting te openen. Dit betekent
dat er tijdens grootschalige evenementen, zoals het Europees kampioenschap
voetbal, meerdere rechters op afroep beschikbaar moeten zijn. Of dit gezien
de huidige capaciteit van de rechterlijke macht praktisch realiseerbaar is,
is zeer de vraag. Kan de minister aangeven in hoeverre hij problemen voorziet
en oplossingen aandraagt op dit punt? Na het horen van de
opgehoudenen moet de president van de rechtbank onmiddellijk uitspraak doen,
maar volgens artikel 154a, lid 11, moet hij ook onderzoek verrichten naar
de rechtmatigheid van de ophouding jegens de verzoeker. Hierdoor moeten individuele
omstandigheden, zoals medische redenen op grond waarvan ophouding ongewenst
is, ook in ogenschouw worden genomen. Kortom, er moet het nodige werk worden
verricht waarvoor ook tijd nodig zal zijn. De vraag is of in deze constellatie
een effectieve "speedily" toetsing van de ophouding, zoals gedacht door de
regering, wel realistisch is.De realiteit is eerder dat de waarborgen slechts in de rechtsbescherming
achteraf zijn gelegen. Hierdoor wordt het een onwaarschijnlijkheid, dat onschuldige
mensen of mensen die vanwege hun gezondheid vrijgelaten zouden moeten worden,
nog tijdens de duur van de ophouding van de groep als geheel op vrije voeten
worden gesteld. Wat is dan nog het nut van de "speedily" rechterlijke toetsing?Mijnheer de voorzitter! In het kader van de bestuurlijke ophouding zou
ik op de derde plaats willen wijzen op de verhouding van dit wetsvoorstel
tot de Grondwet en tot mensenrechtenverdragen. Voorzover ik weet, heeft iedere
spreker voor mij daaraan al aandacht besteed. Het is ook een zeer belangwekkend
punt. Mevrouw De Jong heeft, nota bene in opdracht van het ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, onderzoek gedaan naar de eisen
en de implicaties van artikel 5 van het Europees Verdrag voor de Rechten van
de Mens. Volgens haar kan vrijheidsontneming geen automatisme zijn en moeten
steeds bijzondere omstandigheden worden aangewezen die de vrijheidsontneming
rechtvaardigen. Hierdoor is een individuele benadering noodzakelijk en is
groepsgewijze detentie niet mogelijk. Van een individuele benadering is in
het wetsvoorstel geen sprake, aangezien het juist beoogt ordeverstoorders
collectief op te sluiten ten behoeve van de openbare orde. De achterliggende
gedachte van artikel 5 van het Europees verdrag is uiteraard, te waarborgen
dat onschuldigen niet van hun vrijheid worden beroofd. Biedt het wetsvoorstel
voldoende garanties hiertegen? Wat is de opvatting van de minister met betrekking
tot de spanning die op zijn minst bestaat tussen de collectieve aansprakelijkheid
en groepsgewijze aanpak enerzijds en het EVRM en artikel 15 van de Nederlandse
Grondwet anderzijds?Voorzitter! De regering heeft nadrukkelijk te kennen gegeven dat het wetsvoorstel
met betrekking tot de bestuurlijke ophouding geen preventief middel is. Immers,
er moet eerst niet nageleefd zijn alvorens inzet van het middel toelaatbaar
is. Maar met een verordening waarin handelingen strafbaar worden gesteld,
die zouden kunnen leiden tot ordeverstoringen, is preventief optreden heel
goed mogelijk. Op het moment dat er een groepsgewijze niet-naleving van een
door de raad aangewezen voorschrift, die het "zich begeven naar een samenscholing"
strafbaar stelt, plaatsvindt, wordt de grens tussen repressief en preventief
optreden wel heel erg vaag. Immers, de groep die zich naar een samenscholing
begeeft en daarmee de politie het middel in handen geeft om over te gaan tot
bestuurlijke ophouding, heeft zich in principe nog niet schuldig gemaakt aan
wanordelijkheden, maar kan toch worden opgesloten. Is dat preventief of repressief?Voorzitter! Al met al zijn er tegen de voorliggende wetsvoorstellen nogal
wat gegronde bezwaren aan te voeren. Dat laat onverlet de maatschappelijke
wenselijkheid van een ordentelijk verloop van grootschalige evenementen. Dat
doel kan de SP-fractie volledig onderschrijven, maar zij vindt de ingezette
middelen buiten alle proporties. Die middelen dreigen dat doel ruimschoots
voorbij te schieten. De autoriteiten hebben nu reeds vergaande bevoegdheden
ter handhaving van de openbare orde. Het EVRM schrijft voor dat men niet met
vrijheidsbeneming mag worden geconfronteerd indien men zich niet schuldig
heeft gemaakt aan dreiging met ordeverstoringen en/of strafbare feiten. Het
voorliggende wetsvoorstel biedt onvoldoende waarborgen voor een strikte naleving
van het voorschrift. Verder is het in ons rechtsbestel gebruik dat, als geen
vrijheidsbenemende sanctie te verwachten is, vrijheidsbeneming ook in het
geheel niet plaatsvindt. Gebeurt dat toch, dan is per definitie sprake van
spanning met het proportionaliteitsbeginsel. Deze overwegingen plus de eerder
genoemde bezwaren geven mij het gevoel dat hier sprake is van een overdaad
aan maatregelen, die gemakkelijk meer agressie kunnen oproepen dan bestrijden.
Engelse hooligans die zich niet schuldig hebben gemaakt aan wanordelijkheden,
maar zich wel hebben begeven naar een samenscholing, kunnen uit een oogpunt
van openbare orde worden opgesloten in een loods of een stadion. Als dat gebeurt,
zal dat waarschijnlijk niet zo goed vallen bij die hooligans. Wat zal er volgens
de bewindslieden gebeuren? Gaan deze mensen beroep aantekenen of gaan zij
de loods of het stadion "verbouwen"? Ik heb al met al de stellige indruk dat
de maatregelen die de regering ons nu voorschotelt meer agressie uitlokken
dan bestrijden. De praktijk zal het leren.Voorzitter! De ministers van Justitie en van BZK kunnen doorgaans rekenen
op veel sympathie van mijn kant. Hun ferme stellingname tegen de waan van
de dag, die delen van de wetgever nog wel eens parten wil spelen, spreekt
mij als lid van een kamer van reflectie zeer aan. Daarom vind ik het wat bitter
om te moeten constateren dat de bewindslieden toegeven aan de steeds luider
wordende roep om ruimere bevoegdheden voor en harder optreden door de politie,
zeker als je bedenkt dat de fundamenten van de rechtsstaat en zelfs de burger-
en mensenrechten in het geding zijn. Naar goed liberale traditie dienen burgers
beschermd te worden tegen willekeur van de overheid. Dat principe wordt met
deze wetsvoorstellen essentieel aangetast en ondermijnd. Wij als onderdeel
van de wetgevende macht hebben evenals de minister van Binnenlandse Zaken
een zeer grote verantwoordelijkheid jegens de invulling van de rechtsstaat.
Laten wij met z'n allen de rechtsstaat beschermen en behoeden voor ernstige
misstappen.De voorzitter:Ik schors de behandeling van het wetsvoorstel tot morgenmiddag na de beëindiging
van de behandeling van het wetsvoorstel gemeentelijke herindeling Overijssel.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt enkele minuten geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19992000-1112-1132.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl