Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2001 (27400 V)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2000-2001, pag. 1232-1254

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

08-11-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

nr. 17, pagina 1232-1254

01-11-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27400-VToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (woensdag 1 november 2000)Pagina 1197-1197
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 1 november 2000)Pagina 1285-1285
Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2001 (27400 V)Pagina 1197-1230
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2001 (27400 X)Pagina 1254-1285
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2001 (27400 V)Pagina 1232-1254
Regeling van werkzaamheden (woensdag 1 november 2000)Pagina 1230-1232

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 132 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten
van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2001 (27400 V).De algemene beraadslaging wordt hervat.De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter! Wij leven in een cruciale periode van onze wereldgeschiedenis.
Tal van gebeurtenissen, in het bijzonder oorlogen en natuurrampen, wijzen
ons op tekenen van de eindtijd. Wij belijden dat God alles, zij het op door
ons niet begrepen wijze, mee doet werken aan de komst van het heerlijk Koninkrijk
van Zijn zoon Jezus Christus. Tegen die achtergrond zal ik een bijdrage leveren
aan het debat over de begroting van Buitenlandse Zaken en Ontwikkelingssamenwerking
voor 2001.Voorzitter! De geweldsescalatie in het Midden-Oosten bepaalt ons bij de
cruciale rol van Israël en Jeruzalem in Gods handelen met de volkeren.
In het Oude Testament wordt door de profeet Zacharia al gezegd dat Jeruzalem
een lastige steen is voor alle volken. Naar onze overtuiging zal de eindstrijd
in de wereldgeschiedenis zich dan ook rond Jeruzalem concentreren. Vanuit
de Bijbel kunnen we echter ook stellen dat het volk Israël toekomst heeft
en een centrale plaats inneemt in het komen van het heil over alle volken.
Op dat punt ligt de diepe verbondenheid die wij gevoelen met het beproefde
volk van Israël. Op dit ook voor Israël cruciale moment is het van
belang om onze solidariteit met dat volk uit te spreken. Uit dien hoofde maken
wij ons natuurlijk ook grote zorgen over het voortgaande geweld, zeker nu
voorspeld wordt dat het geweld nog lange tijd kan aanhouden. Hieruit vloeit
voert dat wij met droefheid wederom kennis hebben genomen van de opstelling
van Nederland, ditmaal ten aanzien van de resolutie die Israël veroordeelde
in de Algemene Vergadering van de VN. Waar de Verenigde Staten tegen stemden,
heeft Nederland zich van stemming onthouden. Waarom heeft Nederland ook niet
tegen deze eenzijdige resolutie gestemd? Wij vinden dat zeer te betreuren.Voorzitter! Wij spraken eerder al over de opstelling van Nederland en
de Europese Unie, die wij vaak eenzijdig pro-Palestijns vinden. De verklaring
van de Europese informele raad in Biarritz was in dit kader redelijk evenwichtig.
Het beleid van de Europese Unie vinden wij desalniettemin vaak te eenzijdig
pro-Palestijns. Is er overigens in Europees verband aandacht voor de golf
van antisemitisme die de Europese landen, waaronder Nederland, de afgelopen
tijd niet onberoerd liet? Wordt daar op Europees niveau over gesproken?De heer Koenders (PvdA):Afgezien van de eindtijd spreekt de heer Van den Berg ook over solidariteitsgevoelens
met het volk van Israël. Gaat dat voor hem zover dat hij op geen enkele
manier kritiek wil leveren op de manier waarop de Israëlische regering
omgaat met dit conflict?De heer Van den Berg (SGP):Nee, zover wil ik niet gaan, mijnheer Koenders. Bij een begrotingsbehandeling
kan ik niet alles zeggen, maar ik heb al vaker gezegd dat de staat Israël
natuurlijk ook is onderworpen aan de regels van het volkenrecht en de rechtsstaat.
Uit dien hoofde is het mogelijk, en soms noodzakelijk, om op het handelen
van de staat Israël kritiek te hebben. Ik heb echter al eerder tegen
de minister van Buitenlandse Zaken gezegd, dat ik het te eenzijdig vind dat
wij nu allemaal tekeer gaan tegen het zogenaamde "excessieve geweld" van Israël,
terwijl die staat in zijn bestaan wordt bedreigd. In dit geval kunnen wij
maar een uitspraak doen: solidariteit met het volk van Israël.De heer Koenders (PvdA):De meeste fracties in de Kamer lijken een tweezijdige benadering te kiezen. Ik vraag de heer Van den Berg dan ook of hij van mening is dat de
activiteit van de Israëlische regering in de Palestijnse gebieden een
schending is van het oorlogsrecht.De heer Van den Berg (SGP):Nee, dat vind ik niet. Het is zelfbescherming.Voorzitter! In Europa tekent zich een conflict af tussen grote en kleine
naties. In Biarritz hebben wij daarvan een voorproefje gehad, want daar is
heftig gediscussieerd over de Commissieomvang en over het wegen van stemmen
in de raad. Er wordt momenteel gewerkt aan een compromis: grote lidstaten
willen eventueel een commissaris inleveren ten behoeve van kleinere lidstaten
en toetreders, in ruil voor meer stemmengewicht in de Raad. Wij roepen de
regering op om op weg naar Nice een zeer prudente koers te varen. Zeker met
het oog op mogelijke, hoewel door ons betreurde, invoering van besluitvorming
bij gekwalificeerde meerderheid als regel, is het stemmengewicht in de Raad
van cruciaal belang. Wij moeten voorkomen dat de grote lidstaten te gemakkelijk
een meerderheid in de Raad kunnen krijgen.Wat de versterkte samenwerking betreft zijn wij niet blij met de uitkomst
van Biarritz. Weliswaar heeft de minister-president gesteld dat versterkte
samenwerking een instrument is "dat in de gereedschapskist hoort, maar daar
nooit uit zou moeten komen". Toch is met name Nederland één
van de gangmakers geweest van dit concept. Het schrappen van het vetorecht
inzake versterkte samenwerking zal er zeker toe leiden dat dit instrument
niet in de gereedschapskist zal blijven en dan komt er – waar wij bang
voor zijn – een Europa van twee snelheden, met name ten koste van de
nieuwe toetreders.Ten slotte de uitbreiding: de EU eist van de Oost-Europese landen hervormingen,
maar biedt geen uitzicht voor toetreding. Nu is er een spanningsveld tussen
het vasthouden aan criteria en het aan de andere kant bieden van een reëel
perspectief op toetreding. Kan de regering haar visie geven of, gelet op dit
spanningsveld, tentatief bepaalde termijnen en jaartallen zouden moeten worden
genoemd?Voorzitter! Onze fractie is erg bezorgd over de situatie in Indonesië.
De positie van president Wahid lijkt niet meer erg sterk. Ik denk ook aan
het geweld dat oplaait tegen Amerikanen. Het zijn verontrustende tekenen.
Het geweld op de Molukken gaat nog steeds door. Vanmorgen las ik in een persbericht
dat het Nederland niet gelukt zou zijn om de Molukken op de agenda van de
Veiligheidsraad te krijgen. Is dat bericht juist?De EU-missie heeft zich op de hoogte mogen stellen van de situatie op
Ambon en Ternate. De missie schrok van de onderlinge haat en verbittering
tussen christenen en moslims. Opnieuw werd vastgesteld dat het vertrek van
Jihadstrijders van Ambon absolute voorwaarde is om tot rustgeving ter plaatse
te komen. Wat is de follow-up van de missie? Overigens zijn wij ingenomen
met de wijze waarop de regering nu vormgeeft aan de contacten met de Molukse
gemeenschap in Nederland en wij hopen op bestendige voortzetting daarvan.
Hoe is overigens momenteel de situatie in West-Irian? Wij hoorden van uitgestelde
invoering van de toezegging over autonomie. Is dat juist? Wat betekent dat?
Deelt de regering onze grote zorg over de situatie in dit gebied?Voorzitter! Ik wil aandacht vragen voor de nog steeds benarde positie
van christenen in verschillende landen waar sprake is van geloofsvervolgingen.
Wij waarderen het dat de minister daar aandacht aan heeft besteed in zijn
beleid. Zou hij speciaal aan dit aspect in de komende notities over mensenrechtenbeleid
aandacht willen geven?In het bijzonder vraag ik aandacht voor de situatie in Nigeria. De invoering
van de sharia in de noordelijke staten heeft recent tot bloedige conflicten
tussen moslims en de christelijke minderheid geleid. Verdere escalatie is
zeer te vrezen. Wil de regering dit geweld in internationaal verband veroordelen?
Kunnen wij via geëigende kanalen druk uitoefenen op de Nigeriaanse overheid
om geloofsvervolging van christenen te voorkomen?Voorzitter! Ik wil in de rest van mijn bijdrage bijzondere aandacht besteden
aan ontwikkelingssamenwerking, een buitengewoon belangrijk thema. Minister
Herfkens heeft onlangs via de media aangegeven dat zij verdere reductie van
het aantal landen op de 17+4-lijst niet uitsluit. Wij vinden dat wat merkwaardig.
Deze lijst is onlangs in gemeen overleg met de Kamer tot stand gekomen. De
minister is net begonnen met het afbouwen van bilaterale hulp aan de geschrapte
landen en het herstructureren van de hulp aan de overgebleven landen. Vindt
zij achteraf de keuze voor bepaalde landen – bijvoorbeeld Latijns-Amerika –
toch niet zo gelukkig? Wil zij de Kamer nu laten delen in eventuele verdere
voornemens? Ik merk daarbij op dat verdere reductie voor ons niet onbespreekbaar
is, mits deze ten goede komt van concentratie van de hulp op Afrika en mits
dat geen consequenties heeft voor het werk van de NGO's.In het overleg van 4 oktober heeft de SGP-fractie zich kritisch uitgelaten
over het nieuwe beleidskader voor technische assistentie, met name over de
consequenties voor uitzending van deskundigen. Het naar aanleiding van dit
overleg bijgestelde beleidskader stelt ons nog niet geheel gerust. De minister
blijft langdurige uitzending van deskundigen een anachronisme noemen. Wij
vinden dat de onderbouwing daarvan nog steeds ontbreekt. Kan de minister concreet
projecten of organisaties noemen waarbij deskundigen worden uitgezonden, zonder
dat daarvan enig effect op de langere termijn zichtbaar wordt. Ligt er een
grondige evaluatie aan haar uitspraken ten grondslag? Het beleidskader gaat
uit van het moeilijk houdbare onderscheid tussen situaties waarin terugtrekking
van deskundigen humanitair onaanvaardbare gevolgen zou hebben en situaties
waarin dit niet het geval is. Is dit onderscheid niet tevens gebaseerd op
de even moeilijk te verdedigen stelling dat de effectiviteit en efficiency
van uitzending van deskundigen altijd goed te meten is. Er zijn ook programma's
die dicht in de buurt komen van wat de minister wil, bijvoorbeeld PUON. Is
de minister bereid een startsubsidie aan PUON te verstrekken?De SGP-fractie wil graag van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking
vernemen hoe zij nu precies de rol ziet van particuliere organisaties in ontwikkelingssamenwerking.
Wie de passages daarover op pagina 77 van de begroting leest, kan zich niet
aan de indruk onttrekken dat die rol slechts aanvullend is ten opzichte van bilaterale hulp en dat de regering daarbij een sturende functie
wil vervullen. In hoeverre geeft de minister aan particuliere organisaties
de ruimte om een eigenstandige, kritische rol te vervullen en, mede in het
kader van de komende herziening van het MFP, zelf eerst het oordeel te hebben
over de doeltreffendheid en de doelmatigheid van de door hen te verlenen hulp?De SGP-fractie is blij met de 700 mln. extra inzet van onze regering voor
schuldverlichting in 2001 in het kader van het HIPC-initiatief. Toch zijn
de resultaten vooralsnog teleurstellend. Ik wijs op de brieven van Jubilee
2000. De minister-president heeft terecht de rijke landen op de EU-Afrikatop
in Cairo op hun verantwoordelijkheid aangesproken, maar zonder veel concrete
resultaten. Wij verwachten dat de Nederlandse regering zich op zo'n manier
inzet dat toezeggingen van andere landen uitmonden in daadwerkelijke stortingen
in het HIPC trust fund. Wij zijn positief over het voornemen om additioneel
en op bilaterale basis nog uitstaande ODA-leningen van HIPC kwijt te schelden.
In hoeverre maken andere landen hier werk van? Serieus werken aan schuldverlichting
impliceert ook het ingrijpend beperken van de mogelijkheden voor exportkredietgaranties
en -verzekeringen. Juist door die kredietverlening zijn immers schuldencrises
ontstaan. Is de minister het daarmee eens?Dan wil ik nog iets zeggen over het waterbeheer. Ik had het genoegen tussen
de middag een lunch van de commissie voor Verkeer en Waterstaat met onze Kroonprins
te mogen meemaken, waarin het waterbeheer centraal stond en ook de internationale
aspecten van het waterbeleid naar voren kwamen. Wij zijn heel blij met de
rol die onze Kroonprins op dit, voor ons land nationaal en internationaal
zeer aangelegen terrein mag vervullen. Inmiddels heeft ook het Wereldwaterforum
plaatsgevonden. Over de evaluatie daarvan zullen wij nog afzonderlijk spreken.
Vorig jaar heb ik een motie ingediend waarin ik verzoek om waterbeheer een
integraal onderdeel van het bilaterale hulpbeleid en het milieuprogramma te
maken. Op grond van het programma buitenlandse waterinzet was reeds 100 mln.
beschikbaar. Mede naar aanleiding van deze motie en het Wereldwaterforum is
nog 100 mln. extra gereserveerd. Wij zijn daarvoor erkentelijk, maar wij zijn
ook heel benieuwd naar de uitwerking van dit thema in de door de minister
toegezegde notitie over het waterbeheer. Wanneer verschijnt deze notitie?
Kan de minister een overzicht geven van de bestaande activiteiten op het gebied
van waterbeheer en de nu reeds op de begroting gereserveerde bedragen terzake,
zowel in de bilaterale hulp als in het milieuprogramma? Dat is immers nu nog
niet goed zichtbaar. Klopt het dat de 100 mln. extra alleen ten goede zal
komen aan de landen die in hun ontwikkelingsrelatie met Nederland al voor
de sector water hebben gekozen?Het valt de SGP-fractie op dat relatief weinig landen van de 17+4-lijst
kozen voor de sector milieu. Kan de minister daarvoor een verklaring geven
en acht zij die situatie gewenst? Is juist niet een nadeel van de nadruk op
ownership dat landen soms niet kiezen voor de sectoren die wij belangrijk
vinden? De minister zal zeggen dat dit nu juist de consequentie is van ons
beleid, maar bij milieu hebben wij allemaal belang. Uit de HGIS-nota blijkt
dat de regering de milieudoelstelling van 0,1% BNP in 2001 ineens lijkt los
te laten. Nu wordt gesproken over 0,095%. Nu meldt de nota wel dat het percentage
in de loop van het jaar weer zal stijgen, maar welke garanties zijn daarvoor
en hoe denkt zij de vrije ruimte die er mede als gevolg van de BNP-stijging
is, te gaan invullen? Milieuhulp moet niet te zeer langs het multilaterale
kanaal verstrekt worden. Juist civil society en NGO's moeten hierbij volop
worden betrokken. Is de minister het daarover met ons eens?De VNG heeft ons een interessante brief gezonden waarin zij vraagt om
een structurele verhoging van het budget voor het programma gemeentelijke
samenwerking in ontwikkelingslanden. Wij waarderen dit programma als een goed
instrument voor de versterking van het lokaal bestuur in ontwikkelingslanden,
maar ook voor de bewustwording van de problematiek hier. Is de minister bereid
terzake extra middelen in te zetten, zoals de VNG vraagt?Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Voorzitter! "Op de drempel van het derde millennium versnelt het proces
van globalisering". Dat signaleert de Rotterdamse bisschop Ad van Luyn in
het voorwoord van The quest of humanity in a globalising world. "Juist daarom
is nieuwe en fundamentele reflectie hierover dringend noodzakelijk". In dit
boek, dat op initiatief van de voorzitter van de KUB, Yvonne van Rooy, tot
stand kwam, leveren twintig hoogleraren, waaronder Ruud Lubbers, Ernst Hirsch
Ballin, Egbert Schroten en andere deskundigen moraaltheologie en filosofie
bijdragen aan discussies over globalisering en het gemeenschappelijk denken
over menselijkheid. Zoeken naar menselijkheid. Het is een aanklacht geworden,
een aanklacht tegen het vrijemarktdenken en het onverminderde liberaliseren.
Gewezen wordt op het belang van spiritualiteit en religie, van persoonlijk
welbevinden en van het ontwikkelen van een gemeenschappelijke ethiek en moraal.
De zorg om de mens als relationeel wezen, de zorg om zijn of haar waardigheid,
daar draait het om in The quest of humanity.Ook het Human development report 2000 staat bol van de voortschrijdende
globalisering en de consequenties ervan voor het ontwikkelingsbeleid. Het
roer moet om, er moet meer samenhang komen, samenhang tussen het respecteren
van de klassieke mensenrechten en het bestrijden van armoede. Het zijn twee
zijden van dezelfde medaille. De rol van de civil society en de internationale
gemeenschap dient versterkt te worden, evenals de verantwoordelijkheden van
regeringen en bedrijfsleven. Dat is de boodschap van het Human development
report 2000.Eenzelfde gedachtelijn wordt uitgewerkt in de debatten over globalisering
en ontwikkelingssamenwerking in de 21ste eeuw die dit jaar door het CDA zijn
georganiseerd. Voor christen-democraten staat daarbij de allesomvattende notie
van publieke gerechtigheid centraal. Anders gezegd, doe recht aan mensen,
opdat mensen tot hun recht kunnen komen. Dat vraagt juist in tijden van versnelde
economische mondialisering een gerichte en rechtvaardige aanpak van een samenhangend
ontwikkelingsbeleid, niet top-down, maar bottom-up. Daarom pleit de CDA-fractie voor samenhang, samenhang tussen armoedebestrijding
en economische ontwikkeling, samenhang tussen werkgelegenheid en bedrijvigheid
en het behoud van natuur- en milieuwaarden, samenhang tussen het recht op
vrije meningsuiting en media en het vormen van organisaties en politieke partijen.Daarom verwerpt de CDA-fractie een top-downbenadering en wijst zij op
het belang van de rol van de civil society en van de lokale capaciteiten,
van het inschakelen van organisaties, zoals vakbonden, boerenorganisaties,
mensenrechten- en milieucomités en vrouwenorganisaties, dus de mensen
zelf aan de basis, voor menselijke ontwikkeling.Daarom vindt de CDA-fractie dat door het nieuwe landenbeleid de armste
landen niet buiten de boot mogen vallen, maar dat daarvoor een afzonderlijk
hulpbeleid moet komen.Daarom staat de CDA-fractie nog steeds voor een vast percentage van onze
groeiende welvaart (0,8) en keert zij zich tegen de voortgaande vervuiling
van de begroting met nu alweer 380 mln. voor eerstejaarsopvang van asielzoekers.Daarom vindt de CDA-fractie dat overheden daar en hier transparant moeten
werken en in de samenleving draagvlak moeten zoeken voor die armoedebestrijding.
Dat draagvlak is nog steeds nodig. Want armoede, ongelijkheid en onveiligheid
in de wereld zijn sinds de globaliseringstrend toegenomen. In vijf jaar tijd
is het aantal mensen dat in diepe armoede leeft gegroeid van 1 tot 1,2 miljard.Ook in de memorie van toelichting wordt de versnelde globalisering in
de overgang naar de 21ste eeuw genoemd. Daardoor, zo staat er, komt een aantal
politieke en sociaal-economische problemen scherper naar voren. Je zou verwachten
dat na zo'n constatering het bestaande beleid wordt bijgesteld, zoals bijvoorbeeld
in het UNDP-rapport wordt voorgesteld. Maar dat is niet het geval. De minister
gaat gewoon door op de ingeslagen weg, zoekend naar efficiency en effectiviteit,
het bilaterale en multilaterale spoor onverkort volgend. Op die manier maakt
de minister zichzelf nu al overbodig. Als het alleen nog maar om het overmaken
van geld gaat, dan kunnen we minister Zalm wel vragen dit te doen met een
eenvoudig softwareprogrammaatje.De rol van nationale overheden is in een globaliserende wereld aan het
veranderen. Wat je ziet, is regionalisering en decentralisatie. Door versnelde
privatisering boeten regimes aan macht en autoriteit in. Deze worden verder
verzwakt, tenzij democratische instituties, de rechtsstaat en de burgersamenleving
versterkt worden en corruptie bestreden wordt. Door globalisering verstedelijkt
de armoede. In het landenbeleid, dat op basis van sectorkeuzes is bepaald,
ontbreekt echter tot nu toe een samenhangende benadering. Er wordt afgewacht
wat uit de Poverty reduction strategy papers van de landen zelf zal komen.
Verwacht de minister hiervan wel enige samenhang? En wat is dan eigenlijk
nog de inhoud van haar eigen beleid? Mijn fractiegenoot De Haan stelde al
eerder tijdens een algemeen overleg dat met macro-economische beleid en monetaire
hervormingen niet automatisch de armoede bestreden wordt. Ligt het niet voor
de hand mensen en maatschappelijke organisaties – dus diegenen voor
wie het beleid bedoeld is – te betrekken bij de opstelling ervan en
voordat tot uitvoering wordt overgegaan, na te gaan wat de impact van het
aanpassingsbeleid is op duurzame armoedebestrijding?Het landenbeleid staat nog in de steigers. Toch riep de minister vorige
week al voor de EO-radio dat het aantal wel verder terug kan naar vijftien
en dat de Latijns-Amerikaanse landen wel van de lijst af mogen. Waar is de
continuïteit, waar is de betrouwbaarheid? Sinds het aantreden van deze
minister is niets meer zeker, riep Ton Dietz tijdens het Novib-debat in Amsterdam.
Partnerlanden in het Zuiden zouden ervan op aan moeten kunnen dat afspraken
niet plotseling doorkruist worden door nieuwe ideeën en gedachten die
zomaar uit de losse pols genoemd worden.Veel van de bilaterale hulp zal via begrotingssteun worden verleend. Welke
garanties zijn er dat die middelen goed besteed worden? Hebben alle landen
zich gecommitteerd aan de 20% doelstelling voor onderwijs en gezondheidszorg?
De CDA-fractie verwacht, dat dit een harde voorwaarde blijft.Hoe zijn bijvoorbeeld de honderden miljoenen macrosteun in het kader van
het stabiliteitspact besteed? Vanmorgen is dit al aan de orde gesteld door
collega Van Baalen. De vaste commissie voor Defensie heeft vorige week een
bezoek gebracht aan Bosnië. Wij hebben toen weinig geruststellends gehoord.
De minister kan wel zeggen dat er in die regio geen sprake is van corruptie,
maar van burgers tot bestuurders, van burgemeesters tot gouverneurs hebben
wij gehoord dat corruptie daar wijdverbreid is. In verband daarmee is de Nederlandse
steun aan het mijnenruimprogramma kortgeleden stopgezet, zo werd ons verteld.
In de brief van 22 september jl. over het stabiliteitspact schrijft de minister
hierover geen enkel woord. De CDA-fractie vraagt haar daarom om een verduidelijking.
De minister zei vanmorgen dat zij de constatering van de heer Van Walsum over
corruptie op de Balkan deelt. Welke maatregelen zal zij dan nu nemen? In de
pers heeft zij de uitspraak gedaan dat er geen sprake is van corruptie of
dat de gelden niet goed worden besteed. Vanmorgen heeft zij erkend dat de
zaak anders ligt. Welke maatregelen zal zij treffen om die corruptie te bestrijden
en ervoor te zorgen dat de hulpgelden goed worden besteed? In dit verband
vraagt de CDA-fractie de minister waarom de anticorruptierichtlijn ter ratificatie
zo lang op zich laat wachten.Het goede werk van onze CIMIC's in Bosnië blijft helaas beperkt.
Voor deze civiel-militaire activiteiten is jaarlijks slechts een budget van
3 mln. beschikbaar. Met meer geld zouden meer huizen gerepareerd kunnen worden
en daarmee de terugkeer van duizenden families bevorderd. De grote verhuizing
is momenteel in volle gang en het lijkt ons wat snel om nu al te concluderen
dat alle westerse hulpverleners maar weg moeten, omdat Bosnië hulpverslaafd
zou zijn, zoals de minister vorige week in diezelfde EO-radio-uitzending meldde.
De CDA-fractie wil het CIMIC-budget verhogen en wij zullen daartoe een amendement
indienen.Het lijkt ons vanzelfsprekend, dat nu ook Servië in aanmerking komt
voor de Bakengelden Bovendien herhaalt de CDA-fractie haar eerdere verzoek
om Albanië ook op de landenlijst te plaatsen.De CDA-fractie heeft zich wel verbaasd over het toevoegen van Rwanda aan
de landenlijst. Welke toets van goed bestuur en goed beleid
heeft Rwanda doorstaan? Of wil de minister ontwikkelingssamenwerking weer
terug als instrument van buitenlands beleid? Dat zou de CDA-fractie toejuichen,
maar dan dient de minister te erkennen dat zij haar koers heeft gewijzigd.
Is de minister bereid om in het kader van deze gewijzigde koers ook Burundi
in het landenbeleid te betrekken?Mevrouw Dijksma (PvdA):Het is van tweeën één. Of mevrouw Van Ardenne vindt
dit een goede koerswijziging en dan zal zij ook positief denken over het voorstel
om Rwanda op de landenlijst te plaats, of zij vindt dit een negatieve beslissing
en is dan ook tegen de koerswijziging om ontwikkelingssamenwerking weer wat
politieker te maken.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Dat klopt, maar de fractie van het CDA stelt dat, als je een toets hebt
voor toelating tot een landenlijst, die dan wél geldt voor alle landen.
Als je op een andere manier wenst om te gaan met het landenbeleid, hetgeen
wat ons betreft kan, dan zou je inderdaad OS kunnen gebruiken om in het kader
van de beleidsdialoog, het versterken van bestuur enz. tot een andere lijn
te komen. Als de minister die lijn wenst te volgen, rijst voor ons de vraag
waarom Burundi niet is toegevoegd aan de landen die nog op de landenlijst
kunnen komen omdat de minister blijkbaar vindt dat er meer kan worden gedaan
in dat type landen. Dat vindt de fractie van het CDA ook, maar het moet duidelijk
zijn dat er nu een andere koers wordt gevaren.Mevrouw Dijksma (PvdA):Ik vind dit een wat schizofrene benadering. Ofwel u bent van mening dat
wij inderdaad dergelijke landen op de lijst moeten plaatsen ofwel u heeft
die mening niet. In het eerste geval had u geen verbazing moeten uitspreken
over het voorstel inzake Rwanda maar andere woorden kunnen kiezen, bijvoorbeeld
woorden van welkom voor een dergelijk idee.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Neen, want het gaat mij om de consistentie in het beleid. Het bestaande
beleid van de minister is kamerbreed aanvaard en dat beleid is gebaseerd op
de toetsing van goed bestuur en goed beleid, de mate van armoede enz. Op grond
daarvan worden landen toegelaten. Wij hebben ook landen van de lijst afgegooid
die niet aan die toetsen voldoen. Als wij nu ineens op een andere manier met
het landenbeleid willen omgaan, valt daarover wel te spreken maar dan heb
ik toch graag dat de minister aangeeft dat zij haar koers wijzigtMevrouw Dijksma (PvdA):Ik had het vooral over de consistentie in de benadering van het CDA. Wat
ik hier moet vaststellen dat u best bereid bent om voorstellen van de minister
te steunen, maar dan moet zij kennelijk eerst een gang naar Canossa maken
voordat dat mogelijk is. Dat vind ik echt onzin.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Het gaat om de transparantie van het beleid. Het kan niet zo zijn dat
je ineens met een nieuw besluit de eerder ingezette koers tenietdoet, tenzij
je daaraan een duiding geeft. Het laatste is niet gebeurd. Ik heb gesproken
over het belang van transparantie van overheden en ik vind het niet meer dan
normaal dat duidelijk wordt aangegeven dat er sprake is van een wijziging.
Als wij het hierover eens zijn met de fractie van de PvdA, zijn wij al een
stap verder.Overigens, voorzitter, wijst de fractie van het CDA het onverkort verlenen
van begrotingssteun aan Rwanda en Burundi af. Steun voor projecten ten behoeve
van de straatarme bevolking ligt wél in de rede.Het amendement-Verhagen voor een apart begrotingsartikel voor ontmijnen
was en is structureel bedoeld. Helaas is deze post weer geschrapt. Wij dienen
daarom eenzelfde amendement in en vertrouwen erop, dat dit nu wel structureel
wordt verwerkt. Er is namelijk meer geld en meer lokale capaciteit voor ontmijnen
nodig. Het initiatief van de Dutch relief association zou wat ons betreft
gehonoreerd moeten worden. Nederlandse instructeurs, waarvan er 80 zijn, die
thans in het geheel niet ingezet worden, zouden de lokale bevolking kunnen
instrueren hoe mijnen te ruimen. Graag verkrijgen wij wat dit betreft een
reactie van de minister. Ik heb begrepen dat zij dit voorstel onder ogen heeft
gehad.Conflictpreventie zou prioriteit zijn, zo staat in de Afrikanotitie. De
uitwerking daarvan blijft echter vooralsnog steken. Al draagt armoedebestrijding
bij aan conflictpreventie, er is méér nodig. Ook hier breekt
het plaatsen van schotten tussen de verschillende beleidsterreinen en de weigering
van de minister om met academische organisaties en NGO's samen te werken,
op. Het Europese platform voor conflictpreventie en transformatie, Pax Christi
en wellicht ook andere organisaties hebben onlangs een aantal aanbevelingen
gedaan om bijvoorbeeld een structuur en een pool van deskundigen voor conflictmonitoring
en training van hulpverleners voor bemiddeling op te zetten en lokale vredesinitiatieven
te steunen. Wat is de reactie van de minister hierop?Wat de conflicten in Indonesië betreft, met name op de Molukken,
in Atjeh en op Irian Jaya, verzoeken wij de minister om kleinschalige hulpinitiatieven
te steunen, zeker als ze uit de Nederlandse bevolking of de Molukse gemeenschap
naar voren komen. Die kleinschalige initiatieven kunnen ertoe leiden dat de
baaierd van conflicten wat meer beheersbaar wordt. Wij hebben begrepen dat
er in bepaalde delen van de Molukken Jihadcellen zijn achtergebleven. De situatie
is uiterst conflictief. Het is zaak om te bekijken hoe via kleinere initiatieven
kan worden voorkomen dat het geweld weer losbarst. Ik noem de stichting Horizon
en de stichting Help Ambon in nood. Die kunnen via projectvoorstellen worden
bijgestaan.Veel van de conflicten zijn gebaseerd op toegang tot bronnen, zoals land,
water en bossen. Voortgaande ontbossing heeft een desastreuze uitwerking op
de toegang tot die bronnen en op het leefmilieu van mens, dier en plant. Het
belang van het behoud van de biodiversiteit kan niet genoeg benadrukt worden.
De CDA-fractie is het niet eens met de bewering van de minister dat milieubeleid
waterbeleid is. Dat is een te beperkte kijk op wat met 0,1% een van de speerpunten
van het ontwikkelingsbeleid zou moeten zijn. Voor Indonesië koos de minister
voor water. Hoe ligt dat bij de milieuprogramma's in andere landen? Hoe worden
organisaties als de stichting Tropenbos en Conservation international ingeschakeld
om de zogenoemde "hot spots approach" van biodiversiteit onder
andere in Indonesië en Suriname te beschermen?Nieuw is het streven van de minister om eenderde van haar budget aan multilaterale
organisaties af te staan, een groeiend bedrag, waarvan het zeer de vraag is
waar het terechtkomt, bij de enorme overhead of juist bij projecten of programma's.
De CDA-fractie steunt de minister in haar streven om de ontwikkelingsarchitectuur
van de internationale instellingen, zoals zij dit zelf aanduidt, te versterken.
Die is In een lokaliserende wereld belangrijk, maar dan dient wel de voorwaarde
gesteld te worden dat de instellingen beter gaan functioneren, coördineren,
efficiënter gaan werken en In staat zijn om financiële verantwoording
af te leggen. Wanneer je deze organisaties echter in het veld ziet, constateer
je nogal eens de overlap, het naast en langs elkaar heen werken en de "mission
creep". Dat moet anders. De CDA-fractie vindt dat verhoging van de bijdragen
aan de multilaterale organisaties niet eerder aan de orde kan zijn, dan nadat
voldaan is aan de voorwaarden kwaliteit, coördinatie, geen overlap, efficiency,
effectiviteit, samenwerking en fors terugdringen van overhead. Ik wijs op
het rapport van de Algemene Rekenkamer, die daarover aanbevelingen heeft gedaan.
Daarnaast moeten deze instellingen transparant en democratisch te werk gaan.Joseph Stiglitz, de onlangs vertrokken topman bij de Wereldbank, heeft
hierop bij zijn vertrek kritiek geuit. Afspraken tussen internationale financiers,
zoals Wereldbank en IMF en de ministers van financiën worden niet zelden
achter gesloten deuren gemaakt, zonder enige betrokkenheid of commitment van
diegenen die het het meeste aangaat. Die afspraken betreffen veelal aanpassingsprogramma's,
die de positie van de burgerbevolking in sociaal en economisch opzicht direct
raken. Waarom wordt de bevolking daar over de voorstellen van Wereldbank en
IMF niet geraadpleegd? Waarom wordt door deze instellingen in de ontwikkelingslanden
geen verantwoording afgelegd over het gevoerde beleid? De CDA-fractie pleit
in dit verband voor een gedragscode ethisch ondernemen voor internationale
instellingen. Wil de minister dit bevorderen?Ook internationale instellingen zoals de Wereldbank en het IMF zullen
zich als maatschappelijk verantwoordelijke ondernemers moeten gaan gedragen.
Dat geldt met name op dit moment voor de rol die zij vervullen na de kwijtschelding
van schulden in het kader van het HIPC initiatief. Volgens een rapport van
Christian Aid zou de Wereldbank Tanzania nu opnieuw een leningenpakket hebben
aangeboden, waardoor het land binnen een aantal jaren wederom in een schuldencrisis
zal verkeren. Hoezo duurzame armoedevermindering? Over het HIPC-initiatief
gesproken, zou de minister landen met een zware schuldenlast zoals de Filippijnen,
Zimbabwe, Peru, Nigeria en Jamaica, die buiten dit initiatief vallen, willen
helpen, niet door lastenverlichting via de overheid, maar via de samenleving,
door inschakeling van niet-gouvernementele organisaties voor armoedebestrijding
en maatschappijopbouw. Wij overwegen om op dit punt in tweede termijn een
motie in te dienen.De discussie over de vijfde medefinancieringsorganisatie is wat de CDA-fractie
betreft nog niet afgerond. De motie-Verhagen/Dijksma om Foster parents plan
niet op te nemen in het medefinancieringsprogramma is niet uitgevoerd. Nu
is Terre des hommes wel afgewezen. Het belangrijkste bezwaar van de CDA-fractie
tegen opname van FPP in het medefinancieringsprogramma is eerder met de minister
gewisseld. FPP is nationaal succesvol als fondsenwerver en internationaal
om het lot van kinderen te verbeteren. Maar dat wil nog niet zeggen dat FPP
de kwaliteitstoets van het medefinancieringsprogramma kan doorstaan. De minister
heeft die toets ook niet toegepast en FPP op basis van de niche toegelaten.
De CDA-fractie vindt dit meten met verschillende maten; dit is onwenselijk.
Wij verzoeken de minister, haar besluit terug te draaien en wij verwachten
dat de PvdA-fractie dit met ons eens is. Zo niet, dan dreigt er bij die fractie
iets structureels te ontstaan. Zij dient samen met andere fracties moties
in, maar zij vindt dat die vervolgens niet behoeven te worden uitgevoerd.
Zie de discussie van vanmorgen met de heer Koenders over de motie over het
sanctiebeleid jegens Irak. Op die manier wordt de Kamer lam en geen leeuw.Over de nieuwe koers voor de medefinancieringsorganisaties na het IBO-rapport
en in het kader van de nieuwe subsidiewet komen wij nog te spreken. Onze fractie
is er niet gerust op dat de minister de afstand tot deze organisaties blijft
bewaren en deze de eigen verantwoordelijkheid voor het beleid laat. Maar de
staatssecretaris van cultuur bepaalt toch ook niet het programma van het Concertgebouw?De rol van het bedrijfsleven is in het Nederlandse ontwikkelingsbeleid
te lang een ondergeschoven kindje geweest. Ten onrechte, zo vinden wij, en
daarom hebben wij er ook weinig begrip voor, dat de beloofde notitie over
economie en ontwikkeling pas na twee jaar is verschenen. Wel is de fractie
blij verrast door de positieve toonzetting van de notitie. Eerdere uitspraken
van de minister wezen in de richting dat zij van het ORET-Miliev-programma
af zou willen, maar nu wordt dan toch het belang van de private sector voor
duurzame ontwikkeling ten volle erkend, evenals de rol van technische assistentie
voor capaciteitsopbouw. Klopt het nu dat na het Kamerdebat hierover het beleid
is dat uitzending van deskundigen mogelijk blijft, mits vraaggericht en bijdragend
aan duurzame ontwikkeling? En zal er dus niet volstaan worden met gebruikmaking
van het internet en het overhandigen van een zak geld om op de een of andere
manier de capaciteit in de betrokken landen te versterken? Tropenartsen, landbouwkundig
ingenieurs, weg- en waterbouwkundigen, noem maar op, zij blijven nodig zolang
zij nodig blijven. De verpleegsters die nu uit Zuid-Afrika, Indonesië
en de Filippijnen naar Nederland worden gehaald, vormen voor die landen al
een aderlating. Bij de begroting van Sociale Zaken zal mijn fractiegenote
Gerda Verburg hierover een voorstel doen in het kader van de Wet arbeid vreemdelingen.
Ik wil nu de suggestie van Wemos noemen om per werknemer uit een ontwikkelingsland
die hierheen wordt gehaald, geld te doneren om in dat land iemand voor die
zelfde functie op te leiden, opdat de capaciteit daar aangevuld wordt. Graag
een reactie van de minister hierop.Er zijn twijfels of met het nieuwe loket voor het bedrijfsleven de bureaucratie vermindert, de toegankelijkheid vergroot wordt en de
onderuitputting van het programma definitief verleden tijd is. De CDA-fractie
spoort de minister aan, versneld voort te gaan met clustering van dit type
economische stimuleringsinstrumenten, vereenvoudiging en een verhoging van
het financiële budget. Het belang van economische versterking van Afrikaanse
landen is evident. Toch missen wij voorstellen daartoe, evenals de rol van
de vakbonden en wat de minister gaat doen voor die noodzakelijke enabling
environment voor het bedrijfsleven, wat in het SER-advies in 1997 al bepleit
is. Wij missen ook nadere voorstellen ter versterking van het lokale ondernemerschap
van midden- en kleinbedrijf. Zou het CBI hierin eventueel een rol kunnen spelen?
Zou de minister het bedrijfsleven nog eens over deze onderwerpen willen raadplegen,
om een gericht beleid te kunnen ontwikkelen?Voorzitter: WeisglasMevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Voorzitter! Wat is er gebeurd sinds de toezegging van de minister twee
jaar geleden om met de Stichting van de Arbeid een gedragscode internationaal
ethisch ondernemen te zullen opstellen, nadat de SER verleden jaar december
om een advies was gevraagd? Is er helemaal niets bereikt of gebeurt er in
de praktijk al veel meer? Het was geruststellend om staatssecretaris Ybema
verleden week op een symposium met werkgevers over ethisch ondernemerschap
te vernemen dat internationale ondernemers geen kannibalen met vorken zijn,
maar ik denk dat het kabinet ten aanzien van dit onderwerp te veel soep met
een vork zit te eten, want er wordt helemaal geen voortgang geboekt."Jongeren zien rijke wereld" kopte Spits afgelopen vrijdag. Uit een opinieonderzoek
van de NCDO blijkt dat jongeren de rijkdom in veel landen overschatten en
een beperkt zicht hebben op de grote welvaartverschillen wereldwijd. Toch
blijken jongeren internationaal gericht te zijn. Meer dan de helft wil voor
kortere of langere tijd in het buitenland werken en vindt dat het zin heeft
iets voor ontwikkelingslanden te doen. Via een Europees fonds en sommige universiteiten
zijn er voor slechts enkele jongeren momenteel internationale stageplaatsen.
Deze kunnen een geweldige sociale en culturele verrijking voor de jongeren
zijn. Zou de minister willen nagaan eventueel met NCDO of anderen hoe het
idee van een internationale stage veel breder uitgewerkt kan worden, opdat
meerdere jongeren hiervoor in aanmerking kunnen komen.Samenvattend, de gedachte dat vrijhandel en liberalisering het armoedeprobleem
zouden kunnen oplossen is inmiddels door de werkelijkheid afgestraft. Het
is veel meer dan alleen maar een kwestie van verdeling. Het gaat erom hoe
armoedebestrijding beklijft, hoe het particulier initiatief en de private
sector daarbij betrokken worden, hoe de democratisering van onderop bevorderd
wordt en de continuïteit van het Nederlands ontwikkelingsbeleid gegarandeerd
blijft. Het gaat er ook om hoe de minister straks haar belofte waarmaakt en
aantoont hoe haar hulp geholpen heeft, waar die Nederlandse gulden gebleven
is en wat ermee bereikt is. Over al deze zaken moet het debat met de minister
vandaag en morgen gaan.Mevrouw Dijksma (PvdA):Mijnheer de voorzitter! De begroting van het jaar 2001 is een belangrijk
ijkpunt voor de daden van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking, Eveline
Herfkens. Meteen na haar aantreden heeft zij op de haar karakteristieke wijze
laten horen dat zij twee doelstellingen voor ogen had als nieuwe minister.
Allereerst moest het beleid voor ontwikkelingssamenwerking effectiever worden.
Als gevolg daarvan zou het beleid meer worden toegespitst op meetbare verbetering
en resultaten. Hulp helpt, nietwaar? Daarnaast moest het draagvlak voor ontwikkelingssamenwerking
onder de Nederlandse bevolking en in ons parlement worden verstevigd. Wij
zijn nu twee jaar verder en er is een hoop op de rails gezet. Het landenbeleid
is geconcentreerd. Er wordt niet meer via de veelal kleine projecten gewerkt,
maar sectorgewijs. De zeggenschap van ontwikkelingslanden zelf in het vaststellen
van de prioriteiten in hun ontwikkelingsbeleid is daarmee danig vergroot.
In haar poging al het bestaande beleid tegen het licht te houden, heeft de
minister zich beziggehouden in een trits van beleidsdocumenten, met de effectiviteit
en toekomst van het multilaterale hulpkanaal en binnenkort zijn de particuliere
organisaties aan de beurt.De fractie van de PvdA steunt de minister nadrukkelijk in haar dadendrang
om de kwaliteit van de ontwikkelingshulp te verbeteren en ook in de gedachte
dat de landen in het Zuiden zelf meer verantwoordelijkheid moeten nemen en
krijgen binnen bestaande ontwikkelingsrelaties. Dat ervaren wij als verfrissend
en het past ook in deze tijd, waarin na 50 jaar ervaring te hebben opgedaan
in het opbouwen van relaties met ontwikkelingslanden, de volwassenheid van
deze relaties en het wederzijds respect centraal horen te staan.Ondanks al deze loftuitingen heeft de PvdA niet kritiekloos aan de zijlijn
gestaan in de afgelopen twee jaren. Er zijn momenten geweest waarop wij van
mening waren dat de minister misschien iets te hard van stapel liep, bijvoorbeeld
toen zij al te boud stelde dat het langdurig uitzenden van ontwikkelingswerkers
niet meer van deze tijd is. Het was en is mijn fractie er bij deze gelegenheden
niet om te doen geweest, rücksichtslos de belangen van de gevestigde
orde te bedienen, maar de voorstellen of de wijze van presentatie noopten
ons soms wel tot het leveren van constructieve kritiek. Daarbij is het fair
om op te merken dat bijvoorbeeld het felle debat over de technische assistentie
heeft geleid tot een goed resultaat. De minister heeft opmerkingen van de
Kamer en ook suggesties van mijn fractie serieus verwerkt in een nieuw voorstel
voor een beleidskader, waarvoor dank. Wij zijn daar tevreden mee. De discussie
over het ontwikkelingsbeleid zal de komende jaren ongetwijfeld verder worden
aangezwengeld, maar dit debat moet als het even kan nog diepgaander en breder
worden gevoerd. Daar zou ik vast een voorschot op willen nemen.Wat mijn fractie intrigeert, is de focus die de minister lijkt te hebben
op de rol van de staat. Minister Herfkens heeft snel de neiging de dialoog
met het maatschappelijk middenveld naar de achtergrond te plaatsen door haar
enigszins exclusieve benadering van de nationale overheden in het internationaal
en Nederlands beleid. Maar wie weet kan deze begrotings behandeling
op mijn veronderstelling een heel ander licht werpen.Voorzitter! Vorige maand was de president van de Wereldbank, de heer Wolfensohn,
in Nederland om zijn nieuwste World development report te presenteren. Het
zal niemand zijn ontgaan dat ook dit bezoek weer de nodige onrust teweegbracht
in navolging van Seattle en Praag. Demonstranten probeerden soms op radicale
wijze de Wereldbankpresident ervan te overtuigen dat zijn beleid armoede in
het Zuiden niet vermindert. Sterker nog, sommige groeperingen, maar ook ex-werknemers
van de Wereldbank als de heer Stiglitz zijn van mening dat dit beleid armoede
juist versterkt. Nu vind ik de pogingen van de heer Wolfensohn om armoedebestrijding
een permanente plek te geven in het Wereldbankcircuit bemoedigend. Bovendien
deel ik vurig zijn mening dat de absolute afname van de totale ontwikkelingshulp
in de afgelopen tien jaar een misdaad is. De hamvraag is dan ook verpakt in
de titel van het World development report, "Attacking poverty". Hoe zetten
wij de aanval op de armoede in? De president van de Wereldbank verwijst steeds
naar de starre houding van de nationale parlementen. Die verwijzen weer naar
de Wereldbank en zo komen wij er dus niet uit. De minister heeft haar voorkeur
voor het benutten van de multilaterale instellingen niet onder stoelen of
banken gestoken. Maar wij moeten daarbij opmerken dat wij hier wel praten
over een instrument voor ontwikkelingsbeleid dat enkel en alleen via nationale
overheden opereert en dus weinig ruimte laat voor een kritische blik van het
maatschappelijk middenveld. Mijn fractie wil benadrukken dat er een gebrek
aan transparantie is bij het werk van die multilaterale instellingen en wij
vinden ook dat dit moet worden verbeterd. Met betrekking tot onze eigen instrumenten
van hulp moeten wij bijvoorbeeld niet met twee maten meten. De overhead van
medefinancieringsorganisaties is al jarenlang een onderwerp van discussie,
maar als die naast de veel grotere overhead wordt gezet van multilaterale
instellingen, moet toch worden geconstateerd dat het erop lijkt dat daar wat
meer door de vingers wordt gezien. Met zo'n situatie is mijn fractie ongelukkig.
Wij vinden dat de minister zich moet inzetten voor een beter en onafhankelijk
evaluatiesysteem van het werk van de multilaterale instellingen. Daarbij merk
ik op dat de IOB misschien wel iets "te BZ" is. Wat ziet de minister als mogelijkheid
om de evaluatie te verbeteren? Zou de Algemene Rekenkamer misschien niet eens
vaker ingezet kunnen worden? En hoe wordt het personeel op de ambassade bijvoorbeeld
ingezet bij de beoordeling van het werk van de multilaterale instellingen?
Heeft de minister ook een NGO-netwerk opgebouwd om eens vaker te bekijken
hoe het daar leeft?De minister zegt nu dat zij eenderde van haar begroting voortaan wil spenderen
via multilaterale organisaties. Bij het begrotingsonderzoek heeft zij al eerder
gezegd dat zij het argument dat dit het gemiddelde is van de landen om ons
heen, niet vaker zal gebruiken. Dat is maar goed ook, want dat is op zichzelf
natuurlijk geen argument. Ik denk dat het belangrijk is dat wij wel erkennen
dat het voor ontwikkelingslanden goed is als zij niet overspoeld worden door
donoren. Het delen van de lasten middels het gebruik van zo'n internationaal
hulpkanaal moet ook als een voordeel kunnen worden gezien. Maar wij moeten
dat niet ongeconditioneerd gaan doen. Ik vind het dan ook van belang om te
vermelden dat het initiatief van mijn collega Bert Koenders om de rol van
de nationale parlementen bij het controleren van bijvoorbeeld de Wereldbank
te vergroten, toch echt navolging verdient. Die controle moet aan kracht gaan
winnen. Wat is de inzet van de minister? Hoe voorkomt zij nu dat wij geld
weggeven en niet meer kunnen controleren wat ermee gebeurt?Wij runnen geen ziekenhuisjes meer, maar het steunen van de minister...Mevrouw Karimi (GroenLinks):Ik ben natuurlijk heel erg blij met de inbreng van mevrouw Dijksma, want
zij doet een aantal aanbevelingen die wij geformuleerd hadden in de nota Wereldbank,
die wij eerder hebben gepresenteerd. Dat stemt mij dus heel erg tevreden.
Maar welke conclusie trekt de Partij van de Arbeid nu? Moeten eerst inderdaad
die verbeteringen, transparantie en democratisering bijvoorbeeld, plaatsvinden,
voordat je overgaat tot het overmaken van meer geld naar de instellingen,
ja of nee?Mevrouw Dijksma (PvdA):Wat mijn fractie wil, is dat de minister haar voorstel niet zonder condities
aan ons voorlegt. Wij zouden een agenda van de minister willen zien, waarin
zij puntsgewijs aangeeft hoe de transparantie verbeterd kan worden en waarin
ze ook aangeeft op welke wijze de Nederlandse zeggenschap over de besteding
van die middelen versterkt kan worden. Wij vinden dat dit van belang is, voordat
we nu zomaar van tevoren zeggen: doet u maar eenderde van die begroting naar
de multilateralen. Ik wil er overigens – dat is ook eerlijk om te zeggen –
geen tienjarenproject van maken. Het gaat mij erom dat de Nederlandse inzet
duidelijk is en dat we ook een verbetering gaan bewerkstelligen, want dat
is wel het minste wat we kunnen doen.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Voorzitter! Ik steun de inzet van mevrouw Dijksma op dit punt, maar ik
heb nog wel een vraag over het onderdeel internationale instellingen van haar
betoog. Verdient het geen aanbeveling om voordat je overgaat tot de uitwerking
van beleid in het kader van die Poverty reduction strategy papers, in de landen
zelf een armoedetoets te doen? Daar heb ik een voorstel voor gedaan en ik
vraag mevrouw Dijksma daarop te reageren.Mevrouw Dijksma (PvdA):Ja, voorzitter, daar wil ik graag op reageren. Ik hoor hier, ergens in
vak K – dat mag ik natuurlijk niet horen – dat zoiets al bestaat.
Maar ik ben het wel met mevrouw Van Ardenne eens dat die Poverty reduction
strategy papers veel te wensen overlaten en dat daar, zeker als je kijkt naar
het werk van het IMF, veel meer nog dan bij de Wereldbank, kritiek op te leveren
is. Ik vind dus dat die internationale instellingen die zich over het algemeen
heel graag als bank gedragen, maar wat minder als organisatie die zich met
ontwikkelingssamenwerking bezighoudt, daar wel op gewezen moeten worden. Juist
bij dit soort instrumenten zullen we dus met spitsvondige ideeën en goede
voorstellen de boel wat meer in de klem moeten zetten.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Dan zijn we het dáár ook over eens.De heer Van Middelkoop (RPF/GPV):Voorzitter! Ik zou mevrouw Dijksma een vraag willen stellen over de kanaalkeuze,
bilateraal of multilateraal. Ik heb met veel instemming naar haar verhaal
geluisterd, maar zij zei op een gegeven moment dat zij beoogde meer Nederlandse
zeggenschap te krijgen over de besteding van de gelden van Wereldbank, enz.
Is dat niet bijna logisch tegenstrijdig? Immers, het is van tweeën één:
je geeft je geld bilateraal uit en dan heb je inderdaad behoorlijk wat zeggenschap,
maar als je het multilateraal wilt uitgeven, dan hevel je het over naar een
instelling die naar haar aard internationaal zeggenschap heeft en kun je niet
meer nationaal zeggenschap claimen.Mijn vraag betreft derhalve uitsluitend de logica van uw verhaal, mevrouw
Dijksma.Mevrouw Dijksma (PvdA):Daar heeft u op zichzelf gelijk in, maar mijn stelling is dat we ook in
dat internationale metier wel een sterkere rol zouden kunnen spelen. Wat wij
bijvoorbeeld keer op keer hebben gezegd, is dat we het ook belangrijk vinden
om vanuit de Kamer met onze Nederlandse vertegenwoordiger bij de Wereldbank
de discussie meer aan te gaan, zodat wij ook vanuit het parlement de sturing
op datgene wat er namens Nederland ingebracht wordt, kunnen versterken. Ik
heb daarbij overigens, net als u waarschijnlijk, niet de illusie dat als Nederland
piept, iedereen daarvan meteen ondersteboven is. Maar ik vind wel dat nationale
parlementen als zodanig – daar moeten wij onze eigen verantwoordelijkheid
ook in nemen – hun rol en hun grip op datgene wat daar internationaal
gebeurt, moeten versterken. Immers, we moeten ook niet doen alsof wij, als
we iets overdragen aan wat dan dé internationale gemeenschap heet,
daar als het ware niets meer mee te maken zouden hebben.De heer Van Middelkoop (RPF/GPV):De strekking van uw verhaal is uitstekend en daar sta ik helemaal achter.
Nog één vraag. Ook al zouden wij spreken met de Nederlandse
vertegenwoordiger bij de Wereldbank – daar ben ik vóór –
dan nog heeft die functionaris mijns inziens niet de bevoegdheid om het Nederlandse
standpunt daar uit te dragen. Want zijn verantwoordelijkheid is er toch ook
een die zich afspeelt binnen het bestuur van de Wereldbank? Hij zit er toch
niet namens Nederland en is toch niet verantwoordelijk in die zin?Ik zie de minister op dit punt al een deel van het antwoord geven. Het
kan zijn dat ik de dingen verkeerd zie en dat er een rechtstreeks ministeriële
verantwoordelijkheid is – die suggestie wordt gewekt; ik kijk nu naar
de minister – voor deze functionaris. Als dat zo is, dan wint het verhaal
van mevrouw Dijksma alleen maar aan waarde. Dat is zo, mevrouw de minister?De voorzitter:Nee, geen vragen aan de minister.Mevrouw Dijksma (PvdA):Maar het is zo, zo blijkt mij. Daarmee wint mijn verhaal – dank
u wel voor het compliment – aan waarde.Voorzitter! "Wij runnen geen ziekenhuisjes meer maar wij steunen de begroting
van de minister voor gezondheidszorg", is een veel gehoord credo van minister
Herfkens. Ik vind dat ten principale een heel juiste benadering, maar ik ben
ook van mening dat wij daarbij de rol van het maatschappelijk middenveld niet
mogen veronachtzamen. Wij hebben gezien dat de minister bij het landenbeleid
heeft toegezegd, dat ook haar ambtenaren zullen letten op die rol van dat
maatschappelijk middenveld in de landen zelf en ook zullen kijken naar de
prioriteiten die die organisaties in arme landen aangeven. Wij begrijpen dat
dat onvoldoende gebeurt. Kan de minister de Kamer daarover informeren? Wij
hebben het veel over het begrip "ownership", dat inhoudt dat landen zelf zeggenschap
krijgen over hun hulp. Wat ons betreft, is dat echter niet een "ownership"
van de overheid alleen, maar ook van de maatschappelijke organisaties in de
landen waarover wij praten. Legt de minister dat begrip net zo uit?De nota Ondernemen tegen armoede, die de Kamer recent heeft ontvangen,
beschrijft in vrij algemene termen de relatie tussen economische tendensen
en de ontwikkeling van met name het Afrikaans continent. Ik ben blij dat de
nota er nu eindelijk is. De particuliere sector is van groot belang voor de
duurzame ontwikkeling van Afrika. Het blijkt niet voor niets dat in heel veel
Afrikaanse landen de informele dienstensector een zeer vitaal onderdeel is
van de lokale economie. Ik vind het belangrijk dat wij moeten bezien of er
mogelijkheden zijn om op een nieuwe basis verder te gaan met de versterking
van de lokale economie in die landen; dat heb ik een beetje in de nota gemist.
Kunnen wij daar nieuwe onderwerpen bij agenderen? Wij hebben meegemaakt dat
het debat in Nederland over de rol van het bedrijfsleven hier en de ontwikkelingslanden
in het zuiden nogal in de kramp is geschoten, omdat wij het eigenlijk bijna
altijd alleen maar over exportkredietverzekering hadden. Dat was een agenda
waar mijn fractie in ieder geval niet zoveel mee heeft. Wat ik belangrijk
vind, is om bijvoorbeeld de digitale kloof tussen noord en zuid te gaan dichten
en de mediasector te gaan versterken. En dan zwijg ik nog maar over ICT, want
dat staat in arme landen natuurlijk nog helemaal in de kinderschoenen. Daar
moeten wij toch echt veel meer aan gaan doen. Welke mogelijkheden ziet de
minister om mediasectoren in landen waarmee wij geen bilaterale relatie onderhouden,
te versterken? Het ruimte geven aan journalisten en een onafhankelijke pers
is namelijk vaak het begin van democratie. Dat is belangrijk. Zou bijvoorbeeld
binnen het bestaande bedrijfslevenprogramma aandacht kunnen worden besteed
aan het inzetten op media en andere aspecten van wat ik nu maar de nieuwe
economie noem, zoals ICT? Dat geldt ook voor gentechnologie. In Nederland
hebben wij een hoog oplopend debat over de voors en tegens daarvan. Ik ben
het met een aantal publicisten eens, dat wij de discussie over de gentechnologie
moeten kantelen en meer moeten bezien vanuit de belangen van landen in het
zuiden. Wij merken dat de onderzoeken op het terrein van bijvoorbeeld voedselzekerheid
doorgaan, maar dat landen in ontwikkeling daar weinig van profiteren. Zij
worden daarbuiten gehouden. Als de trein dan toch aan het doordenderen is,
dan is het in ieder geval belangrijk om de rol van het Zuiden hierin beter
te garanderen. Welke mogelijkheden ziet de minister om die onderzoeken meer
in het Zuiden een rol te laten spelen, zodat de betrokken landen en de arme
boeren daar ook nog wat aan hebben? Ten slotte kom ik op het landenbeleid. In de begroting wordt voorgesteld
om Rwanda een plaats op de landenlijst te geven. Dit land is natuurlijk betrokken
bij een oorlog en daar moeten wij niet te gemakkelijk over doen. Tegelijkertijd
wil ik bepleiten om Rwanda een kans te geven, de kans die de minister voorstelt.
Zo'n voorstel maakt namelijk in één klap een einde aan het idee
dat Nederland alleen nog maar geïnteresseerd is in de "donordarlings"
van deze wereld. Ik vind het dan wel van belang dat de minister aangeeft,
hoe zij onze bezorgdheid over de betrokkenheid van dit land bij de situatie
in Congo zal overbrengen aan de regering in Kigali, en welk debat zij daarover
met de regering wil aangaan.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Zouden we, naast de acceptatie van Rwanda als land waarmee we extra relaties
zouden willen onderhouden, een land dat daar vlakbij ligt, in een bijna even
benarde positie verkerend, zeker als het gaat om de bevolking, niet moeten
betrekken bij ons landenbeleid? Ik doel op Burundi.Mevrouw Dijksma (PvdA):Op zichzelf was ik vanochtend gecharmeerd van de opmerkingen van de heer
Hoekema, die sprak over een regionale benadering. Als je kijkt naar het Grote
Merengebied is dat een belangrijk voorstel. Ik zal nu niet zondermeer allerlei
landen uit de hoge hoed willen toveren om die meteen vandaag op de lijst te
plaatsen. Maar met dit antwoord hoop ik aan te geven dat ik oog heb voor het
feit dat problemen, zeker in dat gebied, niet stoppen bij de grens. Als je
kijkt naar de ervaringen die Nederland al heeft in Rwanda – we zitten
daar al en we hebben daar al mensen op een ambassade – zijn dat aspecten
die moeten worden meegenomen, voordat je gaat nadenken over het starten van
een relatie met andere landen, waar je dat misschien niet hebt.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Is het niet heel erg zuur dat we Burundi om onduidelijke redenen als het
ware hebben geïsoleerd, en met Rwanda wel een relatie hebben onderhouden
in de afgelopen jaren, en dat Burundi nu almaar verder achterop raakt? Zou
u dat in uw overweging willen meenemen?Mevrouw Dijksma (PvdA):Maar ik weet niet helemaal of dat zo is. Dat zouden de debatten hier moeten
opleveren, voordat we dat soort zaken allemaal maar gaan suggereren of aannemen.
Ik weet niet of er een isolatiepolitiek ten aanzien van Burundi is gevoerd;
ik heb daar een wat andere indruk aan overgehouden.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Heeft u een verklaring voor het feit dat Nederland als donerend land volstrekt
afwezig is in Burundi?Mevrouw Dijksma (PvdA):Wij hebben natuurlijk altijd al vanuit de historie keuzes gemaakt. De
vraag is, of wij helemaal niets doen in Burundi. Laten we die vraag dan maar
door de minister laten beantwoorden. Ik denk alleen dat wij, omdat wij al
een ambassade hebben in Kigali, daar mensen met langjarige ervaring met belangrijke
projecten hebben. Dat betekent natuurlijk ook dat je daar sneller iets kunt
doen. Dat moet u in uw overwegingen dan niet veronachtzamen.Mevrouw Van Ardenne-van der Hoeven (CDA):Ik sluit Rwanda niet uit, ik wil Burundi insluiten.Mevrouw Dijksma (PvdA):Wij voeren hier geen debat waarbij de één een land wil insluiten,
en de ander een land wil uitsluiten. Op die manier komen we geen steek verder.
Het gaat om een inhoudelijke benadering die je moet kiezen. Verwijzend naar
wat vanmorgen over de regionale benadering is gezegd, zeg ik dat dat bij uitstek
op het Grote Merengebied van toepassing zou kunnen zijn.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Pleiten voor een regionale benadering van het Grote Merengebied is nu
juist geen reden om in dit debat tegen de minister te zeggen: wacht maar even
met het op de lijst zetten van Rwanda, en komt u maar terug met een uitgewerkte
regionale benadering, dan kijken we wat de beste benadering is ten opzichte
van Rwanda, Burundi en noem maar op. Dat zou een meer logische benadering
zijn.Mevrouw Dijksma (PvdA):Wat ik belangrijk vind, is om niet te wachten met Rwanda en om die beslissing
nu wel te steunen. Maar dat staat een vervolgbenadering natuurlijk niet in
de weg. Ik denk dat het belangrijk is dat in en buiten de Kamer – ik
verwijs naar de heer De Hoop Scheffer, die daarover ook de nodige opmerkingen
heeft gemaakt – duidelijk moet zijn dat de Kamer haar nek durft uit
te steken voor die landen, die niet op de lijst van de donordarlings van deze
wereld staan. Dat hebben wij in de afgelopen jaren ook steeds tegen de minister
gezegd. Als er nu een goed voorstel ligt, moeten we ook gewoon durven doorbijten.Mevrouw Karimi (GroenLinks):U heeft het over donordarlings, alsof Rwanda dat niet zou zijn. Ik betwijfel
dat. Als je uit het oogpunt van het conflict kijkt, denk ik dat het de vraag
is of je geen verkeerd signaal afgeeft als je Oeganda en Rwanda op dergelijke
lijsten plaatst, en andere landen uitsluit. Dan is het evenwichtiger om de
ministers te verzoeken om een regionale benadering te geven met een geïntegreerde
benadering ten opzichte van de regio. In dat geval kunnen wij bekijken welke
instrumenten beschikbaar zijn en welke instrumenten waar ingezet kunnen worden.Mevrouw Dijksma (PvdA):Nogmaals, ik ben van mening dat mijn benadering niet in de weg staat het
bekijken van de uitvoering van verstandige handelingen in die regio, nadat
wij hebben besloten dat Rwanda op de lijst van bilaterale landen komt. Wij
moeten hiervan ook niet een soort spel maken en met een atlas alle mogelijkheden
bekijken. Wij moeten gewoon beginnen en vervolgens naar de ministers uitstralen –
dat is ook politiek belangrijk – dat wij meer verwachten dan alleen
het plaatsen van Rwanda op de landenlijst. Als wij het daar nu over eens zijn,
laten wij dan vervolgens debatteren over de wijze waarop wij verder kunnen
komen op dat punt. Ik ben overigens bang dat als wij die beslissing nu niet
nemen, wij de andere voorstellen over de regionale benadering vertragen.Het bezoek van de minister aan Suriname was succesvol. De minister heeft
zich echter na afloop van haar bezoek negatief uitgelaten over de wijze
waarop Ballast Nedam het ondernemerschap in Suriname heeft ingevuld. Ik ben
het daarmee eens, maar welke betekenis heeft de opmerking van minister nu
precies? Is zij voornemens de Surinaamse regering te helpen om de bedrijfsafspraken
met Ballast Nedam open te breken?De heer Verhagen (CDA):Wat vindt mevrouw Dijksma van de opmerkingen van staatssecretaris Ybema?
Hij heeft heel duidelijk gezegd dat Ballast Nedam niets te verwijten valt
en dat er geen sprake van kan zijn dat een dergelijk bedrijf zaken weigert
omdat de regering niet bevalt, zeker als dat niet het regeringsbeleid is.
Vindt mevrouw Dijksma het niet opmerkelijk dat twee bewindslieden totaal verschillende
geluiden op dit terrein laten horen?Mevrouw Dijksma (PvdA):Dat is af en toe gebruikelijk, geloof ik.De heer Verhagen (CDA):Dat zou het echter niet moeten zijn, zoals wij gisteravond geconstateerd
hebben.Mevrouw Dijksma (PvdA):De heer Verhagen heeft daarin natuurlijk gelijk. Ik deel echter de visie
van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking op de rol van Ballast Nedam
in Suriname. Ik vraag haar daarnaast: als u A zegt, wat betekent dan B? Dat
de heer Ybema geheel andere uitspraken over dit onderwerp gedaan heeft, is
een zaak die in het kabinet moet worden besproken. De Kamer heeft, als het
goed is, te maken met eenheid van beleid en daar hecht ik ook aan. Laat de
minister mede namens de staatssecretaris maar aangeven op welke manier zij
Ballast Nedam zal aanpakken.De heer Verhagen (CDA):Het is moeilijk om te spreken over eenheid van beleid als twee bewindslieden
namens het kabinet totaal verschillende opvattingen verkondigen. Het begint
inderdaad een structureel probleem te worden en om die reden heb ik de minister
van Buitenlandse Zaken als coördinerend bewindsman gevraagd naar de opvatting
van de regering. Ik hoop dat mevrouw Herfkens naar deze coördinerend
bewindspersoon zal luisteren.Mevrouw Dijksma (PvdA):Uiteindelijk maakt het mij niet uit wie hier iets over zegt. Belangrijk
is dat de opvatting van de regering helder is en hopelijk is die opvatting
gelijk aan de woorden van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking. Als
dat niet het geval is, hebben wij een probleem.De minister heeft vorige week op de radio opmerkingen gemaakt over de
landenlijst. Zij heeft daarbij geopperd, voorzichtig gesteld, dat de landenlijst
teruggebracht moet worden naar minder dan 20 landen. Zij heeft gesuggereerd
dat Latijns-Amerikaanse landen kunnen afvallen. Ik vind dat de discussie over
de landenlijst niet gedomineerd mag worden door de macht van het getal. Dat
heb ik steeds gezegd en daar blijf ik ook bij. Als de minister al redenen
heeft – die wij op dit moment niet zien – om een aantal landen
op de "uitvoegstrook" te plaatsen, dan moet zij dat ook als een officieel
voorstel aan de Kamer doen, omkleed met inhoudelijke argumenten. Vooralsnog
is mijn fractie niet ondersteboven van dit jongste voorstel van de minister.De heer Apostolou (PvdA):Graag wil ik een viertal onderwerpen aan de orde stellen die het ontwikkelingsproces
en de armoedebestrijding in arme landen ernstig kunnen belemmeren. Ten eerste
vraag ik de aandacht van de minister voor de aids-problematiek. In Afrika
lijden meer dan 34 miljoen mensen aan HIV-aids. Meer dan 10 miljoen mensen
zijn inmiddels aan aids overleden. Dat vraagt om meer actie. Het probleem
is internationaal erkend. Wij vernemen graag de visie van de minister voor
Ontwikkelingssamenwerking op het punt van aids. Zij heeft een prijzenswaardig
initiatief ontwikkeld om de prijzen van medicijnen tegen aids te drukken en
zo de toegang van de armen tot deze medicijnen te vergemakkelijken. Dat is
echter niet voldoende. Zijn de werkzaamheden van Unaids volgens de minister
een adequaat antwoord op de ernstige gevolgen van deze ziekte. Is het Utsteinsamenwerkingsverband
geen uitgelezen kans om een aids-programma te ontwikkelen, waarbij naast de
aandacht voor preventie bij vrouwen tevens de verantwoordelijkheid van mannen
centraal staat. Geweld tegen vrouwen blijkt een oorzaak te zijn van de besmetting
met het HIV-virus. Er bestaan voorbeelden van bedrijven in Zuid-Afrika die
aids-projecten medefinancieren en hiervoor subsidie krijgen. Zou de minister
meer van dit soort initiatieven kunnen ontplooien?Voorzitter! Geld is niet het enige wat nodig is. Het is noodzakelijk dat
een politiek debat met de leiders van Afrikaanse landen wordt
gevoerd. Zolang Mbeki in Zuid-Afrika de kans krijgt zijn verantwoordelijkheid
te ontlopen en het probleem van de oorzaak van aids te ontkennen schieten
wij heel weinig op. Er is politiek commitment van de Afrikaanse leiders nodig
om door preventie en controle aids uit te roeien. Zou Nederland als belangrijke
donor opnieuw een poging kunnen doen om aids in een volgende bijeenkomst van
de Global coalition for Africa te agenderen, maar dan deze keer als hoofdthema?
Of ziet de minister nog andere mogelijkheden?Voorzitter! Het tweede onderwerp betreft het milieubeleid. Tijdens een
hoorzitting in de Kamer en naar aanleiding van schriftelijke reacties van
enkele organisaties constateerden wij dat er veel onrust bestaat bij experts
op dit terrein, omdat Nederland de streefnorm van 0,1% BNP niet haalt. Het
budget voor het zogenoemde clean development mechanism wordt niet als ODA-uitgave
aangemerkt. De minister heeft op dit punt een ware overwinning behaald door
dit CDM buiten haar begroting te houden. De vraag blijft echter of de minister
de ecologische en milieucomponent als beleidsprioriteit waarmaakt. De minister
heeft blijkbaar tot nu toe niet genoeg laten blijken dat zij veel heeft met
het milieubeleid. Over het algemeen zitten de milieuministers in de Derde
Wereld in een moeilijke positie. Zonder enig westers initiatief en steun komen
zijn nergens. Ondertussen is bewezen dat aandacht voor milieubeleid heel belangrijk
is voor effectieve bestrijding van duurzame armoede.De fractie van de PvdA wil de minister aansporen meer aandacht te besteden
aan het milieubeleid. Van de 21 landen waarmee een structureel samenwerkingsprogramma
bestaat, zijn er alleen vier die milieu als sector op hun activiteitenlijst
hebben geplaatst. Welke mogelijkheden ziet de minister om meer landen dit
beleidsaspect als prioriteit in hun programma op te laten nemen?Milieuorganisaties in Nederland en elders stellen dat door een te strakke
afbouw van goed lopende activiteiten veel projecten abrupt moeten worden stopgezet
zonder een redelijke overname door andere instanties. Dat is te betreuren.
In hoeverre is de minister bereid ruimte te laten voor continuering van goedlopende
milieuprogramma's die niet onder de landenlijst vallen? De concentratiegebieden
van bijvoorbeeld de tropische regenwouden, een van de internationale milieudoelstellingen
van Nederland, liggen niet in de gekozen landen. De organisatie Tropenbos
zegt dat zij haar werkzaamheden in Colombia in opdracht van DGIS moet verleggen
van het Amazonegebied naar het gebied Chocó. Kan de minister uiteenzetten
waarom deze keuze wordt gemaakt?De PvdA-fractie vindt dat de minister alles in het werk moet stellen om
de aandacht voor de milieucomponent waar te maken. Onderuitputting van het
daarvoor uitgetrokken budget zou niet moeten voorkomen.Het derde onderwerp dat ik onder de aandacht van de minister wil brengen,
is dat van de rol van wapens en met name kleine wapens en landmijnen in landen
waar gewapende conflicten plaatsvinden of plaats hebben gevonden. De actuele
situatie in Ethiopië en Eritrea laat zien hoe gevaarlijk de aanwezigheid
van mijnen in landen na een gewapend conflict is. Jaarlijks sterven duizenden
kinderen aan de gevolgen van een ontploffing van mijnen of ze raken voor hun
leven gehandicapt. Verder is het onacceptabel dat Europese landen zich nog
altijd schuldig maken aan de handel in wapens met landen in conflict. Op dit
punt moeten initiatieven worden genomen om de transparantie van de export
van wapens, met name kleine wapens, te bevorderen. Ook de Oost-Europese landen
die in de toekomst lid zullen worden van de Europese Unie, moeten daarop geattendeerd
worden. In 2001 wordt een VN-conferentie over kleine wapens georganiseerd.
Nederland zou een pleidooi moeten houden voor de totstandkoming van een bindend
verdrag met betrekking tot de handel in kleine wapens. Mevrouw Vos heeft vanochtend
al over de clusterbommen gesproken. Ter wille van de tijd sluit ik mij aan
bij de door haar gestelde vragen. Ik hoor daarop graag een antwoord van de
regering.Juist vanuit de coherentie van het OS-beleid geredeneerd, is het van belang
te weten welke rol de minister voor Ontwikkelingssamenwerking op het gebied
van wapens en landmijnen voor zichzelf ziet weggelegd. Kan de minister voor
Ontwikkelingssamenwerking nader ingaan op haar flankerend beleid inzake Eritrea
en Ethiopië? Duurzame vrede en stabiliteit in deze regio van Afrika kan
niet alleen door militaire aanwezigheid worden gerealiseerd, maar moet ook
bewerkstelligd worden door sociale en economische ontwikkeling.Ten slotte vinden we dat burgervredesinitiatieven in conflictlanden forse
ondersteuning verdienen.Het vierde onderwerp betreft de kwijtschelding van schulden. Tijdens de
algemene politieke beschouwingen heeft de fractievoorzitter van de PvdA aangedrongen
op een verbreding en verdieping van het HIPC-initiatief. Ik herhaal hier zijn
oproep. Het HIPC-initiatief is gestart in 1996 en aangepast in 1999, maar
het heeft minder succes gehad dan werd gehoopt. Welke druk gaat de regering
uitoefenen op multilaterale instellingen zoals het IMF, de Wereldbank en commerciële
banken om de schulden van de HIPC kwijt te schelden? De beoordeling van landen
in het HIPC-initiatief dient met voortvarendheid plaats te vinden zodat zij
in aanmerking komen voor kwijtschelding. Zijn de criteria niet te streng om
zich te kunnen kwalificeren? Het was de bedoeling dat zich aan het eind van
dit jaar ongeveer twintig landen konden kwalificeren. Wat is nu de stand van
zaken?De minister kondigt een ambitieus programma aan met het doel om, naast
het HIPC-initiatief, de nog uitstaande ODA-leningen van HIPC additioneel en
op bilaterale basis kwijt te schelden. Deze kwijtschelding dient volgens de
regering plaats te vinden na het HIPC-beslispunt. Dat kan inhouden dat lang
moet worden gewacht. Daarom is het nodig kritisch naar de criteria voor kwalificering
te kijken. Waarom heeft de minister ervoor gekozen, bij de bilaterale kwijtschelding
van schulden door Nederland te wachten op het HIPC-beslispunt?Het laatste onderwerp waarvoor ik de aandacht wil vragen, betreft het
stabiliteitspact voor de Balkan. Collega Koenders heeft hier ook over gesproken.
Tijdens het begrotingsonderzoek kondigde de minister aan dat zij het aparte
artikel dat voor het stabiliteitspact staat, zal afbouwen zodat "een en ander
gewoon indaalt in de normale ontwikkelingssamenwerking". Het is niet duidelijk
wat de reikwijdte van deze uitspraak is. De PvdA-fractie vraagt om opheldering
op dit punt. Nu de situatie in de Federale Republiek Joegoslavië
veranderd is, zou het merkwaardig zijn om over afbouw te spreken. Ik hoop
dat het hier om een misverstand gaat. De PvdA-fractie pleit ervoor, dat op
dit punt goed doordachte beslissingen worden genomen. Veranderingen in het
bestaande beleid en de bestaande afspraken moeten na diepgaand en grondig
overleg met de Kamer plaatsvinden. Het bedrag van 200 mln. dollar per jaar
dat voor het stabiliteitspact is uitgetrokken, is toch bedoeld als hulp voor
de DAC-landen in de regio plus Montenegro en Kosovo? Zal nu de Europese Unie
openingen heeft gemaakt naar de Federale Republiek Joegoslavië, een deel
van dat geld ook bestemd zijn voor Servië? Er dient op dit punt tijdens
deze behandeling van de begroting duidelijkheid te worden verschaft. Wat zal
de inbreng van Nederland op de Balkanconferentie op 24 november a.s. zijn?Mevrouw Karimi (GroenLinks):Voorzitter! Minister Herfkens verdedigt haar derde begroting in de Kamer,
een begroting waarop ze geheel een eigen stempel heeft kunnen drukken. Dit
debat is ook de beoordeling van tweeënhalf jaar Herfkens op Ontwikkelingssamenwerking.
En om maar meteen met de deur in huis te vallen, de balans die ik opmaak,
zal niet zo positief zijn. Van GroenLinks krijgt de minister geen 6,5 gemiddeld,
het rapportcijfer dat zij kreeg van diverse OS-deskundigen. Overigens is dit
cijfer geflatteerd door de zeer hoge uitschieter naar boven in de vorm van
een 9 van Sweder van Wijnbergen, een oud-Wereldbankeconoom. Voor onze beoordeling
zijn van belang de concrete resultaten en die vallen bitter tegen. Om deze
stelling met feiten te onderbouwen, zal ik achtereenvolgens ingaan op de kaalslag
in het OS-beleid, onder andere het landenbeleid en de rol van maatschappelijke
organisaties, op de blinde vlek van de minister voor milieu, op het coherentiestreven
van de minister – de minister heeft zelf uitgenodigd om haar op dat
vlak af te rekenen, dus dat zal ik zeker niet laten – en op de doorgeslagen
voorliefde voor de macro-economische benadering met als pendanten liberalisering
en privatisering naar recept van de Wereldbank en het IMF.Nadat de minister direct na haar aantreden steeds uitriep dat zij geld
te weinig had, is haar klacht nu geworden dat ze geld te veel heeft. Los van
het feit dat dit een schandalige uitspraak is van een minister voor Ontwikkelingssamenwerking,
maakt die klacht de armoede van het beleid akelig duidelijk. Voor het jaar
2001 komt er door groei van het BNP een groot bedrag bij. Gelukkig. Dat is
een goede gelegenheid om beleid te ontwikkelen op de verschillende terreinen
van armoedebestrijding, als basisgezondheidszorg, aids-bestrijding, basisonderwijs,
stedelijke armoedeproblematiek, conflictpreventie en -beheersing en milieu,
om een paar terreinen te noemen. In plaats hiervan wil de minister het geld
dat er door de groei van het BNP is bijgekomen, uitgeven via de gemakkelijke
weg van multilaterale instellingen, met name de Wereldbank. Hiervoor is de
minister zelfs zo creatief geweest om een dubieuze norm te introduceren in
haar beleid. Volgens de minister ligt de bijdrage van Nederland aan multilaterale
instellingen lager dan het DAC-gemiddelde. Het DAC-gemiddelde is een geheel
willekeurige, uit de mouw geschudde norm. Buitengewoon gevaarlijk om het als
norm te introduceren. Waarom hier wel het DAC-gemiddelde als norm nemen, maar
niet bij het OS-budget, zo zouden sommige mensen zich kunnen afvragen. Inhoudelijk
is het DAC-gemiddelde ook een non-argument. Landen die een lager aandeel van
het BNP als het budget van hun OS hebben, zitten gauw op meer dan eenderde
van hun budget aan multilaterale instellingen als zij alleen voldoen aan hun
verplichte bijdrage aan de internationale instellingen vanwege hun lidmaatschap.
Het DAC-gemiddelde als norm voor welk beleidsdoelstelling dan ook moet onmiddellijk
van tafel. De beleidsdoelstelling om eenderde van het budget voor ontwikkelingssamenwerking
via de multilaterale instellingen uit te besteden, kan niet rekenen op de
steun van GroenLinks. Het is ook niet te begrijpen waarom de minister niet
wil sturen op internationaal afgesproken kwantitatieve doelstellingen –
ik noem de 20-20-doelstelling – en waarom er dan wel mag gestuurd worden
op kanalen. Wil zij uitleggen waarom het instrument belangrijker is dan inhoudelijke
doelstellingen?Voorzitter! Ik kom nu op het landenbeleid. Hoe serieus moeten wij de begroting
van de minister nemen als zij een week voor de begrotingsbehandeling al weer
roept dat zij het aantal van landen waarmee Nederland een ontwikkelingsrelatie
onderhoudt, wil verminderen? Over dit onderwerp en de problematiek van de
themalijsten wordt niet gerept in de begroting. Wanneer is de minister tot
dit inzicht gekomen? Op deze manier schoffeert de minister de Kamer.Nu onze inhoudelijke reactie. Nu de minister anderhalf jaar na het invoeren
van haar beleid nog roept dat de themalijsten korter moeten en dat de structurele
bilaterale relatie minder kan, bevestigt zij ons idee dat haar landenbeleid
is mislukt. Zij loopt in haar eigen "lijstjesfetisjisme" vast. De zogenaamde
goede landen blijken helemaal geen goede landen. Dit geldt bijvoorbeeld voor
Burkina Faso, Nicaragua en Sri Lanka. Ik kan zo nog even doorgaan als wij
de criteria van de minister zelf serieus nemen.Voor een goed beleid op het terrein van goed bestuur, mensenrechten, vredesopbouw
en milieu is een andere visie nodig dan een geheel willekeurig samengestelde
landenlijst met een zeer beperkte budget. Tijdens het debat over de landenkeuze
in juni 1999 zei de minister: "De lijst kan niet, hoewel ik dol op flipperen
ben, als een flipperkast worden beschouwd. Wij moeten lange termijn programma's
en een kwaliteitsslag maken door de inzet van thema- en sectordeskundigen."
De minister maakt nu zelf van haar eigen lijst een flipperkast. Waar is de
kwaliteitsslag gebleven? Was anderhalf jaar haar lange termijn? Welke gedegen
analyse en evaluatie heeft zij gemaakt om tot die conclusie te komen? Wat
moeten wij met een minister die anderhalf jaar geleden zei: twintig is een
mooi getal voor het aantal landen waarmee wij een bilaterale relatie zouden
kunnen hebben en nu spreekt over vijftien? Langzamerhand vragen wij ons af
of iemand in dit land weet waar de minister met haar beleid naartoe wil. Kaalslag
wordt langzaamaan de term die van toepassing is op het handelen van de minister.Mevrouw Dijksma (PvdA):Voorzit ter! Er mag natuurlijk altijd kritiek worden geleverd,
maar mevrouw Karimi moet oppassen dat zij niet doorslaat. Waarop baseert zij
de veronderstelling dat het landenbeleid – dat volgens mij nog in de
kinderschoenen staat – is mislukt?Mevrouw Karimi (GroenLinks):De minister heeft een aantal criteria geformuleerd en gezegd dat alleen
een bilaterale relatie wordt aangegaan met de landen die aan die criteria
voldoen. Als ik de lijsten naloop van de landen die daaraan volgens de minister
voldoen zoals Sri Lanka, Nicaragua, Burkina Faso en de Palestijnse gebieden
en uitga van het beleid van de minister dat een ontwikkelingsrelatie is bedoeld
als beloning voor goede landen, dan denk ik – met het rapport van Amnesty
International in de hand – dat alle landen van die lijst moeten worden
afgevoerd als de criteria strikt worden toegepast.Mevrouw Dijksma (PvdA):En stelt mevrouw Karimi voor om dit te doen?Mevrouw Karimi (GroenLinks):Nee, absoluut niet. Wij kiezen voor een heel andere benadering van een
bilaterale relatie. Wij willen ons ook niet in het keurslijf van de lijstjesbenadering
van mevrouw Herfkens laten persen. Dit is de kern van mijn verhaal waarop
ik verder zal ingaan in mijn betoog.Mevrouw Dijksma (PvdA):Voorzitter! Ik vind dat mevrouw Karimi de inhoudelijke discussie die over
de criteria is gevoerd, tekortdoet als zij niet erkent dat het niet gaat om
een foto van een land, maar om een film. Zij doet de minister onrecht als
zij suggereert dat de criteria die wij hebben opgesteld, eigenlijk niets voorstellen.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Dat zeg ik ook niet. Ik zeg alleen dat wij een groot probleem hebben met
de landen die op die lijst staan, als de benadering van een ontwikkelingsrelatie
met een land alleen wordt toegespitst op het feit dat de ontwikkelingen zodanig
moeten zijn dat wij altijd kunnen zeggen dat er sprake is van een goed beleid
of een goed bestuur of ten minste dat de ontwikkelingen in die richting gaan.
Het probleem zit 'm in de benadering van mevrouw Herfkens en niet in moeilijkheden
in die landen zelf. Wanneer men de ontwikkelingsrelatie beperkt tot relaties
van overheid tot overheid en tot begrotingssteun, dan beperkt men zijn eigen
handelingsmogelijkheden. Daardoor ben je gedwongen, je alleen op de regeringen
te richten die je goed acht. Dat wordt steeds moeilijker, wat ook uit de landenlijst
blijkt.Mevrouw Dijksma (PvdA):U haalt er nu een heleboel bij en daar zouden wij lang over kunnen spreken.
Misschien zouden wij het daarover ook wel eens kunnen worden, maar mijn stelling
was dat u nu niet duidelijk kunt maken waarom op dit moment, amper anderhalf
jaar nadat wij zijn begonnen met het landenbeleid, dat beleid al mislukt zou
zijn. Ik vind dat u daarmee onrecht doet aan het werk dat wij ook hier in
deze Kamer verzetten, mede op grond van de medeverantwoordelijkheid die wij
hebben genomen, om van het landenbeleid een succes te maken.Mevrouw Karimi (GroenLinks):Ik kan nu al zeggen dat dit beleid is mislukt omdat ik zie dat de minister
met de handen in het haar zit als gevolg van haar eigen landenbeleid. Ik verwijs
naar haar uitspraak dat het aantal landen waarmee Nederland een bilaterale
relatie heeft, kan worden verminderd. Ik verwijs naar de themalijsten die
tijdens het begrotingsonderzoek aan de orde zijn geweest en naar de discussie
over de invulling van het begrip "goed bestuur" enz. De minister heeft aangegeven
dat zij belangrijke knelpunten aantreft bij de uitvoering van die zaken. Ik
voeg daaraan nog toe de signalen die wij uit het veld krijgen. Al met al kan
men zich echt serieus afvragen of men de goede weg wel is ingeslagen.Voorzitter! Ik kom terug op de inzet die wij vanaf het begin hebben gekozen.
Wij hebben reeds bij het debat over de landenselectie de minister gewaarschuwd
voor haar lijstjesbeleid. Inmiddels is meer dan bekend dat de minister niet
goed luistert en blijkbaar dus ook niet hoort wat de Kamer inbrengt. Tot mijn
stomme verbazing zei de minister afgelopen maandag bij het in ontvangst nemen
van de GroenLinks-nota over conflictpreventie waarin we forse kritiek hebben
geuit op haar beleid, dat volgens haar GroenLinks geheel instemde met haar
landenbeleid. Voorzitter! Ik citeer een deel van mijn inbreng uit het stenografisch
verslag van het notaoverleg: "Mijn fractie is voor een benadering die meer
recht doet aan de complexere wereld en uitgaat van de dynamiek in de ontwikkelingslanden
en het belang van ontwikkelingssamenwerking als een politiek instrument. Wij
zijn niet voor het opstellen van gekunstelde lijsten. Gezien de realiteit
van ontwikkelingssamenwerking als politiek instrument en het belang van de
samenhang tussen beleidsterreinen zijn themalijsten een te eendimensionaal
instrumentarium. Het voorstel van GroenLinks luidt dan ook: schaf de themalijsten
af. Dit zal leiden tot een betere integratie van diverse beleidsthema's."
Hoe kan de minister deze duidelijke taal niet gehoord hebben?De minister zit vast omdat ze de wereld vanuit Den Haag veel te simpel
voorstelt. Ontwikkelingsprocessen zijn buitengewoon ingewikkelde processen;
iedere samenleving kent eigen problemen en dynamiek. Het is natuurlijk absurd
te denken dat met een simplistisch schema uit Den Haag de ontwikkelingsrelatie
met alle landen ingevuld kan worden. Ons bereiken berichten uit verschillende
landen dat ook de sectorale aanpak grote problemen oplevert. Programma's zijn
stopgezet zonder een duidelijke vervolgstrategie. In landen waar toezeggingen
waren gedaan om in bepaalde regio's voor langere tijd via bepaalde programma's
aanwezig te zijn, worden projecten nu zonder pardon stopgezegd. Ik heb in
ieder geval klachten gehoord uit Vietnam en Tanzania. Het is afbouwen en wegwezen.In dit debat moet de minister helder aangeven hoe de exitstrategieën
in verschillende landen hebben gewerkt en waar projecten en programma's zijn
gestopt zonder duidelijke vervolgstrategie. De begroting geeft geen zicht
op dergelijke belangrijke vragen. Het controleren van het beleid is juist
vanwege de radicale beleidswijziging broodnodig. De informatie die hierover
naar de Kamer gaat, moet duidelijk zijn.Voorzitter! De ambassades moeten dit beleid allemaal gaan uitvoeren, en
nog meer. Zij moeten nu ook toezicht houden op multilaterale instellingen
en netwerken onderhouden. Gender, milieu, contacten onderhouden
met NGO's, het kritisch volgen van multilaterale instellingen kun je er als
diplomaat niet zomaar bij doen. Daar is specifieke expertise en training voor
nodig. Kortom, waar blijft de kwaliteitsomslag? Het systeem van roulatie leidt
in veel gevallen tot gebrek aan continuïteit in kennis; opgebouwde netwerken
gaan steeds weer verloren. Wanneer kunnen wij de beloofde nota van de minister
voor Ontwikkelingssamenwerking over een geschikt apparaat voor ontwikkelingssamenwerking
verwachten?Voorzitter! Ik zei het al: GroenLinks heeft afgelopen maandag haar nota
"Met alle geweld voorkomen", een nota over conflictpreventie, gepresenteerd.
Collega Marijke Vos is al er op ingegaan. Ik zal hier specifiek ingaan op
het gedeelte dat het beleid van deze minister betreft. In Nederland wordt
breed de constatering gedeeld dat het Nederlandse beleid voor conflictpreventie
en -beheersing aan herprofilering toe is. Het verstarde landenbeleid van de
minister werkt niet in het voordeel van een gericht conflictpreventiebeleid.
GroenLinks doet een aantal voorstellen om het beleid in Nederland een nieuwe
impuls te geven en met betere structuren en instrumenten conflictpreventie
tot de core business van het buitenlands beleid en het ontwikkelingssamenwerkingbeleid
te maken. Wie de nota goed leest, ziet ook dat GroenLinks de nadruk legt op
een sterker beleid gericht op conflictpreventie. Dit heeft niets te maken
heeft met een behoefte aan een rood, wit en blauw vlaggetje. De minister maakt
er ook een karikatuur van als zij zegt dat blijkbaar iedereen – en dat
zijn er velen – die voor een sterker conflictpreventie- en beheersingbeleid
pleiten alleen uit zijn op een Nederlandse profilering. Het gaat om het fundamentele
besef dat ontwikkelingssamenwerking dweilen met de kraan open is als zij niet
gericht bijdraagt aan conflictpreventie. Het is een te luie en te laffe stelling
dat alles wat we met ontwikkelingssamenwerking doen al conflictpreventie is.
Er kan en er moet op dit terrein meer gebeuren.Wij hebben onder andere een voorstel gedaan voor de oprichting van een
nationale raad van conflictpreventie, een platform waarin de overheid en NGO's
samen informatiestromen vergelijken en tot analyses van de landen en regio's
kunnen komen. De inzet van verschillende instrumenten kan dan beter op elkaar
worden afgestemd. Dat er een grote behoefte is in Nederland om met het ministerie
een dialoog daaromtrent aan te gaan wordt door alle NGO's gedeeld, een overleg
over meer dan noodhulp of de budgetten, maar juist ook over inhoudelijke aspecten.
We zouden de minister willen vragen om zo spoedig mogelijk in gesprek te treden
met ontwikkelingsorganisaties en vredesorganisatie, om te kijken op welke
manier dit platform vorm kan krijgen. Is de minister daartoe bereid? Kan de
Kamer over de uitkomsten worden geïnformeerd?Verder gaf de minister tijdens het begrotingsonderzoek aan dat het GMV-programma
moeilijk in te vullen is. Op mijn verzoek heeft zij een brief gestuurd, waarvoor
mijn dank, waarin zij over de knelpunten en invulling per land spreekt. Een
voorbeeld maakt duidelijk dat de minister en wij blijkbaar op verschillende
golflengtes zitten. Over Colombia schrijft zij: "vanwege ontwikkelingen in
het vredesproces" (...) "is het niet mogelijk een goed GMV-beleid te starten".
Dat moet zij mij uitleggen. In Colombia hebben we inderdaad met een conflict
te maken en met vallen en opstaan wordt er gewerkt aan een vredesproces. In
onze optiek van conflictpreventie- en beheersing gaat het nu juist om activiteiten
in dit soort landen. Het gaat erom dat er in dergelijke landen een gericht
beleid komt. Als zij met deze zin bedoelt dat zij omdat er geen vrede is ook
niets kan bijdragen aan vredesopbouw dan hebben wij een fundamenteel meningsverschil
over de invulling van conflictpreventie en vredesopbouw.Voorzitter! Wij vinden dat het inhoudelijk mogelijk moet zijn om voor
een conflictpreventiebeleid noodhulp, wederopbouw, vredesopbouw en ontwikkelingssamenwerking
in te zetten. De budgetten voor het GMV-programma, zowel gedelegeerd als centraal,
moeten verhoogd worden. Wij zullen amendementen indienen voor het verhogen
van het budget voor het GMV-programma.Een geïntegreerde regionale aanpak ten opzicht van brandhaarden is
broodnodig. Een voorbeeld is het Grote Merengebied. Actueel, ook omdat de
minister voorstelt met Rwanda een structurele bilaterale ontwikkelingsrelatie
aan te gaan. Wij hadden al eerder gezegd dat die samenwerking tot de mogelijkheden
zou moeten behoren. Maar Rwanda als een land met een goed bestuur en goed
beleid te beschouwen aan wie we begrotingssteun gaan gegeven, gaat ons veel
te ver. We willen wel dat Nederland met een substantieel budget aanwezig blijft,
maar bijvoorbeeld met geoormerkte budgetten in het onderwijs en de gezondheidszorg.
Belangrijker is dat eindelijk de regering, beide ministers, met een geïntegreerde
beleidsnota voor het Grote Merengebied komt, waarin de kwesties van ontwikkeling
en vrede integraal aandacht krijgen. Is de regering bereid om met een dergelijke
nota te komen? Anders overweeg ik op dit terrein een motie in te dienen.De manier waarop flexibel omgegaan kan worden met de verschillende vormen
van ontwikkelingssamenwerking is ook van groot belang voor Eritrea en Ethiopië.
Kan de minister bevestigen dat er naast noodhulp in die twee landen ook een
gericht wederopbouwprogramma wordt ingezet, ook als er bijvoorbeeld nog geen
sprake is van een vredesakkoord? Het is een van de ijkpunten die de regering
heeft genoemd voor het hervatten van de ontwikkelingsrelatie met die landen.
Tussen noodhulp en begrotingssteun liggen vele mogelijkheden. Graag ook een
reactie van de minister op de rol van Burkina Faso, dat fungeert als wapentussenhandelaar
en diamantenafnemer en dat op deze wijze indirect betrokken is bij de conflicten
in Sierra Leone en Liberia.Vluchtelingen en ontheemden en de positie van de UNHCR moeten ook een
belangrijk punt van aandacht zijn. In Pakistan heb ik zelf gezien dat UNHCR
beschikt over ƒ 10 per jaar per vluchteling. Dat kan natuurlijk niet.
Kan de regering nog aangeven wat zij bilateraal en in andere verbanden kan
doen om de positie van UNHCR te versterken?Het ingevoerde bilaterale beleid heeft ook desastreuze gevolgen voor het
milieubeleid. Bij het begrotingsdebat van verleden jaar besteedde ik hier
ook al aandacht aan. De Kamer organiseerde dit jaar ter voorbereiding van
de begrotingsbehandeling een rondetafelgesprek over milieu en ontwikkeling,
waar de heer Apostolou ook al naar verwees. De kritiek die werd geuit op het
beleid van de minister, was niet gering. Ik beperk me echter tot de volgende
voorstel len. Aan een vraaggestuurde ontwikkelingsrelatie wordt
door de minister veel lippendienst bewezen. Voor een goed milieubeleid in
relatie tot armoedebestrijding in ontwikkelingslanden kan zij een analyse
laten uitvoeren van problemen en vragen die er zijn bij een aantal ecoregio's.
Milieuvraagstukken zijn niet binnen de landsgrenzen op te lossen; overstromingen
in Bangladesh, Vietnam of Mozambique, drie landen waarmee wij bilaterale relaties
hebben, maken dit duidelijk. Hier is een regionale aanpak voor nodig. Ik zou
de minister willen vragen om op korte termijn met een analyse te komen van
een aantal ecoregio's en aan te geven wat de mogelijkheden voor Nederland
zijn om voor deze regio's een langetermijnbeleid in te zetten. Misschien helpt
het om steun van de minister te krijgen als ik vertel dat ook de Wereldbank
nut en noodzaak van de gerichte benadering van de eco-regio's inziet. Graag
een reactie.De minister zegde bij de begrotingsbehandeling 2000 toe dat zij nog eens
zou kijken of er voldoende milieudeskundigheid op ambassades is en of er voldoende
capaciteit is. Kan de minister de Kamer inlichten over haar bevindingen?Over één punt van vorig jaar hoeven we ons gelukkig niet
druk meer te maken: het clean development mechanism zal niet meer uit de ODA-gelden
betaald behoeven te worden. Wij zijn natuurlijk heel erg verheugd dat na al
het tegenstribbelen van de coalitiepartijen ons inzicht eindelijk gemeengoed
is geworden. Het was natuurlijk prachtig, de heer Apostolou een compliment
aan de minister te horen geven omdat zij de verworpen motie van mijn collega
Van Middelkoop en mij uitvoert.Kortom, voorzitter, de minister moet zich ernstige zorgen gaan maken over
haar nalatenschap bij het OS-beleid als zij geen fundamentele wijziging in
haar koers brengt. Oorspronkelijk was ik van plan ook iets te zeggen over
de stijl van de minister en de gevolgen daarvan voor het draagvlak voor ontwikkelingssamenwerking.
Tijdens het debat over technische assistentie is daar naar mijn mening echter
voldoende over gezegd. Ik hoop dat de minister er alles aan zal doen om een
herhaling van de situatie zoals die rondom de technische assistentie te voorkomen.
Wij zijn ook om een geheel andere reden verheugd dat de felle aanval op de
technische assistentie vooral retoriek was en dat erkend wordt dat er ook
een hoop goeds gebeurt op dit terrein. GroenLinks is hier verheugd over, want
wij maakten ons al zorgen over de vraag hoe we in de toekomst nog een oud-minister
voor Ontwikkelingssamenwerking moeten uitzenden die, uiteraard op verzoek
van het desbetreffende land, een paar jaartjes premier in een ontwikkelingsland
wil zijn.De heer Hessing (VVD):Voorzitter! Ik volg met belangstelling de wijze waarop minister Herfkens
bezig is om het beleid op gebied van ontwikkelingssamenwerking te actualiseren.
Haar intenties spreken mij zeer aan. Het beleid moet effectiever worden, meer
vraaggericht, met een sectorale benadering, met samenwerking in partnerships,
enz. Ik heb het gevoel dat de minister bezig is met een cultuuromslag; een
omslag in denken en doen, van input naar output, van aanbod naar vraag, van
goede intenties naar concrete resultaten. Als dat de marsroute is, mag de
minister rekenen op de steun van de VVD.De hoofddoelstelling van ontwikkelingssamenwerking, namelijk armoedevermindering,
spreekt ons zeer aan. Ook de onderverdeling in vier samenhangende componenten,
te weten economische ontwikkeling, sociale ontwikkeling, natuur en milieu,
en de cluster goed bestuur, mensenrechten en vredesopbouw, vinden wij een
zinvolle. Het zal dan ook niet verbazen dat wij zeer verbaasd zijn dat die
fraaie doelen geen vervolg krijgen in de vier daarmee overeenkomende beleidsartikelen.
Integendeel, de minister legt ons drie kanaalgerichte artikelen voor. Maar,
mevrouw de minister, kanalen zijn toch geen doelen? De antwoorden op de feitelijke
vragen 100 en 102, naar het waarom daarvan, zijn ontwijkend. De uitgangspunten
van VBTB schijnt de minister nog niet echt geïnternaliseerd te hebben.
Maar wat erger is, is dat vraag 107 ernstig is gemaltraiteerd. De essentie
van die vraag wordt gewoon weggelaten. De vraag luidde: Wat zijn de doelen,
de beoogde resultaten, de geplande activiteiten en de daarbij behorende middelen?
Dit conform VBTB. Kan de minister verklaren waarom dit deel van de vraag is
zoekgeraakt en niet is beantwoord? Maar wat nóg erger is, is dat de
vraag vervolgens beantwoord wordt met alleen maar inputgegevens: hoeveel geld
gaat naar welke landen. En niets over doelen, resultaten en activiteiten.
Ik denk dat dit illustratief is voor het achterhaalde inputdenken.
Kan de minister toelichten waarom zij nog niet meedoet met VBTB?Effectiviteit is het belangrijkste criterium voor de VVD. Daarom willen
wij beter inzicht in wat de minister voor Ontwikkelingssamenwerking gaat doen.
Welke doelen stelt zij zich? In welke landen? Met welke beoogde resultaten?
En met welke activiteiten en middelen? Die informatie ontbreekt nog steeds
en dat maakt de beoordeling van de effectiviteit van het beleid zo goed als
onmogelijk. Voor het bepalen van de effectiviteit is ook de vraag naar de
uitvoering van groot belang. De minister zegt daarover zelf op pagina 13 van
de memorie van toelichting dat in een verantwoorde kanaalkeuze de hulp geleid
wordt via het kanaal dat in de betreffende situatie het effectiefst is. Prima,
mevrouw de minister, zo hoort dat! Maar doet de minister dit dan ook? Kan
zij inzichtelijk maken dat zij dit goede uitgangspunt zelf ook in praktijk
brengt? Wil zij dit eens illustreren, bijvoorbeeld voor een thema als onderwijs,
lokale economie of water? Wat gebeurt er op die terreinen in bilateraal, multilateraal
en particulier opzicht? Wat gebeurt er in totaal of bijvoorbeeld voor Burkina
Faso, Indonesië of Zambia?Het beoordelen van de effectiviteit is met name moeilijk bij de VN-organisaties,
mede door de wijze waarop onze financiële steun aan die organisaties
is georganiseerd. Wij moeten ons op dat punt veel zakelijker opstellen; wij
moeten veel duidelijker verantwoording vragen in termen van resultaten. Nog
beter is result based budgeting. Ik kom hier nog op terug.Economische verzelfstandiging is van groot belang. Vorig jaar hebben wij
over dit onderwerp een Kamerbreed gesteunde motie aangenomen. Helaas is die
motie niet uitgevoerd. In die motie werd in de eerste plaats nadere aandacht
gevraagd voor deze onderwerpen, zowel in diverse landenprogramma's als in
de centraal aangestuurde instrumenten. In de motie werd verder gevraagd om
de Kamer nader te informeren over de voortgang hiervan en eventuele budgettaire
consequenties mee te nemen in de Voorjaarsnota. Alledrie de punten zijn niet
uitgevoerd. Als antwoord op een schriftelijke vraag daarover lees ik dat wij
een notitie krijgen. Dank voor die notitie, mevrouw de minister, maar dat
was niet de vraag. Laat ik het van de positieve kant benaderen. De intenties
van de minister zijn goed, maar het is haar nog niet gelukt om de motie uit
te voeren. Misschien wil zij haar leven beteren en ons vandaag alsnog vertellen
hoe de notitie Ondernemen tegen armoede doorwerkt in de begroting voor 2001
of hoe zij de komende maanden zal laten zien dat zij de motie van vorig jaar
alsnog gaat uitvoeren.De notitie Ondernemen tegen armoede is door ons vorige week ontvangen.
Collega's hebben er ook al op geduid en ik herhaal het: we hebben er wel lang
op moeten wachten. Maar laten we ook dit weer van de positieve kant bekijken:
de eerste indruk is dat de notitie beslist een stap in de goede richting is.
Op bladzijde 44 en verder van de notitie komen enkele interessante suggesties
naar voren: de duiding van mogelijkheden, zowel bilateraal, als multilateraal,
alsmede de clustering rond begrippen zoals kennis, rendement en risico. Ik
denk dat we moeten afspreken dat we deze notitie zo spoedig mogelijk met elkaar
bespreken, zowel wat betreft de aanpak, als wat betreft de verdere uitwerking
daarvan.Maar afgezien van de notitie is er de vraag wat de minister concreet gaat
doen in 2001 om de lokale economie in ontwikkelingslanden te bevorderen. Als
ik kijk naar de tabel op bladzijde 66, zijn er eigenlijk maar twee landen
waar dit als sector is opgevoerd. En als u mij vraagt heel ruim te denken,
zou ik natuurlijk ook de thema's rurale ontwikkeling daaronder kunnen tellen.
Maar ik denk dat dit een beetje onzuiver is en zelfs dan komen we hooguit
op acht landen. Ik vind dat toch erg mager. Waarom bevorderen we niet dat
in alle 22 landen gewoon keihard aan de lokale economie gewerkt gaat worden?
Duurzame economische ontwikkeling is van essentieel belang voor mensen in
alle ontwikkelingslanden.Het budget is overigens, mevrouw de minister, gedaald van 496 mln. in
2000 naar 446 mln. voor 2001; dat wil zeggen 50 mln. minder. Daarbinnen zit
er nog een plus van 25 mln. voor Indonesië. Effectief is er dus eigenlijk
75 mln. minder beschikbaar voor andere landen. Ik vind dat niet echt een stimuleren
van de duurzame economische ontwikkeling.Mevrouw Dijksma (PvdA):Voorzitter! Ik wilde even weten of ik het goed begrepen heb, dat de heer
Hessing de notitie Ondernemen tegen armoede nóg een keer wil bespreken.
Ik had een beetje de indruk dat we dat nu zouden doen.De heer Hessing (VVD):Nee ik wil hem niet nóg een keer bespreken. Ik wil hem één
keer bespreken. Dat doen we binnenkort, zodat we ruim aandacht aan die nota
kunnen geven, met alle plussen en minnen. Ik vind het niet verstandig om die
nota nu en detail, in het kader van deze begrotingsbehandeling, aan de orde
te stellen. Daar is hij te interessant voor en daar heeft hij ook een te grote
impact voor, denk ik.Mevrouw Dijksma (PvdA):Maar u citeert zelfs uit bladzijden van de nota; vandaar dat ik de veronderstelling
had dat we hem nu ook meenemen. Dat heb ik in ieder geval wel gedaan.De heer Hessing (VVD):Nee, het lijkt me dat we nota dan geen recht doen. Ik vind hem dermate
substantieel en interessant dat we hem gewoon in een passend algemeen overleg
aan de orde zouden moeten stellen.Voorzitter! Onderwijs is van eminent belang voor ontwikkeling; daarom
moet basisonderwijs een zeer hoge prioriteit hebben in het kader van duurzame
sociale ontwikkeling. Vorig jaar heeft de Kamer hierover een motie aangenomen –
ook die was Kamerbreed –, met als opdracht aan de minister om méér
te doen aan basisonderwijs. Noch uit de begroting, noch uit het antwoord op
de feitelijke vraag 162 blijkt echter dat er méér aan gedaan
wordt. In de memorie van toelichting staat weliswaar dat er 27 mln. méér
naartoe zou gaan, maar dan wel verspreid over dertien landen. Als we kijken
naar artikel 14.08 en Indonesië apart houden, dan loopt het budget terug
met 16 mln. Op de bladzijden 62 en 63 van de memorie van toelichting probeert
de minister nog eens uit alle hoeken en gaten geld toe te rekenen aan onderwijs,
en komt dan al majorerend uit op ongeveer 500 mln. Ik heb heel grote twijfels
over die rekensom. Maar ook dan gaat nog slechts 6% van het Nederlandse ODA-budget
naar onderwijs. Dat is weinig, dat is veel te weinig, zeker als we de doelstel ling "basisonderwijs voor iedereen in 2015" waar willen maken. Laten
we ons dáár sterk voor maken. Immers, onderwijs is de meest
rendabele investering in duurzame sociale ontwikkeling. Van mij zou er 100%
van het budget naartoe mogen. Nog steeds zijn er meer dan 100 miljoen kinderen
zonder basisonderwijs en bij ongewijzigd beleid is dat in 2015 nog steeds
het geval. Daarom doe ik nogmaals een beroep op de minister voor Ontwikkelingssamenwerking:
doe meer, doe veel meer, aan basisonderwijs. Deze zaak is voor ons zo belangrijk,
dat ik overweeg hierover een motie in te dienen.In het verlengde hiervan heb ik nog een tweede verzoek aan de minister:
wilt u ons eens informeren over de voortgang van de afspraken die gemaakt
zijn in Dakar, in april van dit jaar? Wat is daar afgesproken over de voortgangsbewaking?
Hoe is de stand van zaken in diverse ontwikkelingslanden: welke plannen van
aanpak zijn daar en zijn er partnershipprogramma's in die landen? Hoe wordt
daaraan bijgedragen en door wie? Waar zitten de zwakke plekken en wat gaan
we eraan doen? Ik zou de minister willen vragen ons daarover te informeren,
bijvoorbeeld in of vóór april volgend jaar.Ook de watersector is van groot belang voor ontwikkeling, zowel als basisvoorziening
voor mensen in ontwikkelingslanden als in verband met de politieke en sociale
stabiliteit in diverse regio's. Vanmorgen kwam aan de orde de rol van water
in het Midden-Oosten. Maar ook elders, eigenlijk in ieder land, speelt water
een cruciale rol. Daarom moet Nederland ook in deze sector meer doen, mede
omdat er in Nederland veel expertise op dit terrein aanwezig is die bijvoorbeeld
prima in een "partnership" met de Wereldbank kan worden ingebracht. Wanneer
kan de Kamer de toegezegde notitie op dit punt tegemoetzien? Is dat nog dit
jaar? Kan de minister ons informeren over de voortgang bij de in maart dit
jaar op het Wereldwaterforum gemaakte afspraken? In dit verband wil ik graag
een woord van waardering uitspreken voor collega Van den Berg, die zich erg
inzet op dit gebied. Ik steun hem van harte. Water is een essentiële
levensvoorwaarde voor iedereen, dus ook voor mensen in ontwikkelingslanden.In het kader van het bilaterale ontwikkelingssamenwerkingsbeleid bestaan
er uiteraard landenprogramma's voor de 18+4 landen waarmee Nederland een structurele
ontwikkelingssamenwerkingsrelatie onderhoudt. Ik wil die programma's graag
zien. Het enige dat wij als Kamer weten, is de tabel op bladzijde 66 van de
begroting. Ik vraag mij af of dat voldoende is om de begroting goed te keuren.
Dat lijkt mij niet. Daarom wil ik de minister met klem verzoeken de Kamer
jaarlijks een of twee A4'tjes per land te doen toekomen waarop de kerninformatie
van de Nederlandse betrokkenheid staat vermeld: in welke sectoren zijn wij
actief, welke doelen willen wij bereiken, welke zijn de beoogde resultaten;
welke activiteiten, welke middelen en welke prestaties. Dat is toch niet te
veel gevraagd om een allocatie van 3,3 mld. per jaar goed te keuren?Recent hebben wij op uitdrukkelijk verzoek van de Kamer een document ontvangen
over Bangladesh, Sri Lanka en Vietnam. Dat is een stap in de goede richting.
Wij moeten dat zo spoedig mogelijk bespreken. De eerste indruk is dat het
een erg analytisch stuk is, sterk inputgericht en zonder de zojuist bedoelde
verantwoordingsinformatie. Wat ook opvallend was, is dat de minister in de
aanbiedingsbrief spreekt van een "briefing document". Met alle respect, ik
hoef niet door de minister voor Ontwikkelingssamenwerking te worden gebrieft.
De minister moet gewoon verantwoording afleggen conform de eisen die de Kamer
daaraan stelt. De VVD wil überhaupt een veel betere verantwoording van
de zijde van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking in den brede over
het OS-beleid.De heer Van Middelkoop (RPF/GPV):Hoe verhoudt het verstrekken van inlichtingen over alle landen op een
aantal parameters zich tot de afspraak die de vaste commissie heeft gemaakt,
namelijk dat wij er om de zoveel tijd een paar landen uitlichten waarover
wij informatie vragen die wij vervolgens gaan bespreken? Dat vind ik een heel
goede procedure. Ik voorspel de heer Hessing dat, als zijn verzoek wordt gehonoreerd,
wij erg veel informatie krijgen die wij nauwelijks kunnen behappen. Ik kies
liever een paar keer een paar landen uit, zoals wij nu doen, dan te vragen
wat nu extra wordt gevraagd. Of heb ik het niet goed begrepen?De heer Hessing (VVD):Jawel. Ik zie ook uw probleem wel. Daar moeten wij met elkaar over praten.
Als je strikt in de leer bent, moet je zeggen dat wij de begroting niet kunnen
goedkeuren als wij niet min of meer weten wat er met de allocaties in de landen
gaat gebeuren. Naar mijn gevoel kun je dat, als je dat wilt, heel makkelijk
op één A4'tje per land samenvatten en kun je de Kamer die informatie
voor de behandeling van de begroting verstrekken. Het is weinig extra werk,
want de informatie is er. Ik heb er echter ook volstrekt begrip voor, zoals
de minister vorig jaar opmerkte, dat wij misschien nog niet zover zijn. In
dat geval is het, lopende dat proces, misschien niet zo onverstandig om door
te gaan op de nu gekozen koers en een keer per drie maanden te kijken naar
de ontwikkeling in enkele landen. Dat heeft overigens voornamelijk ten doel
om meer in de diepte naar de landen te kijken. Met de A4'tjes doelde ik op
begrotingsverantwoordingsinformatie in enge zin.Wat het landenbeleid betreft, stemt de VVD-fractie niet in met het toevoegen
van Rwanda aan de lijst. Er is geen sprake van goed bestuur en het land voert
nog steeds oorlog in Congo. Ik hoorde net mevrouw Dijksma zeggen dat wij die
lijst misschien wat politieker moeten maken en dat Rwanda er toch wel bij
mag, ook al is het geen "donordarling". Als wij echter dat als criterium nemen,
dan wordt het een volstrekte willekeur met die lijst. Ik was juist zo blij
dat de minister een paar duidelijke criteria had ontwikkeld. Als de minister
nu aanleiding ziet om van koers te veranderen, die criteria te flexibiliseren
of wat dan ook, dan is dat op zichzelf bespreekbaar. Maar wij hebben een afspraak
gemaakt over het toepassen van vrij harde criteria, wat overigens wat mij
betreft eerder moet leiden tot landen op de "uitvoegstrook" dan tot landen
op de "invoegstrook". Ik ben er geen voorstander van om los daarvan de zaak
politieker te maken, zoals mevrouw Dijksma voorstelde, en allerlei landen
toe te voegen die misschien in het proces kunnen worden meegenomen.Mevrouw Dijksma (PvdA):De heer Hessing heeft natuurlijk volledig recht op zijn eigen opvattingen
in dezen. De beslissing om Rwanda op de landenlijst te zetten, is niet plotseling genomen: het land stond al een jaar op de "invoegstrook".
Op de lijst staan meer landen die op de een of andere wijze betrokken zijn
bij conflicten. Sterker nog: wij zien een tendens dat in ontwikkelingssamenwerking
de rol van conflicten sowieso groter wordt, of we dat nu leuk vinden of niet.
Als we de stelling van de heer Hessing blijven aanhouden, betekent dat dat
we straks nergens meer zitten.De heer Hessing (VVD):Met respect: het is niet míjn stelling, het is onze stelling. Wij
hebben met z'n allen een aantal criteria geaccordeerd. Het is van tweeën
één: óf we flexibiliseren de criteria – daarover
valt met mij te praten – óf we zeggen: conform de criteria gaat
een land wel of niet op de invoegstrook. Als u op basis van de huidige criteria
vraagt of Rwanda toe is aan invoegen, zeg ik wat mijn fractie betreft: "nog
lang niet".Mevrouw Dijksma (PvdA):Ik denk dat die criteria allang flexibel waren. Immers, bij de landenlijst
hebben we steeds gezegd dat het niet alleen maar om de macht van het getal
gaat, bijvoorbeeld om de mate van armoede, maar dat we daarin steeds flexibel
zijn geweest. We hebben daarbij gekeken naar ontwikkelingen in landen en naar
opportuniteit om ergens aanwezig te zijn. Ik zou het wel jammer vinden als
de VVD-fractie die rol van ontwikkelingsbeleid afwijst. U zegt dat u dat niet
doet, maar waarom dan toch dat negatieve oordeel?De heer Hessing (VVD):Ik wijs dat niet af, maar dan moeten we er met elkaar over praten. Als
we gezamenlijk tot het oordeel komen dat aan de criteria die nu ten grondslag
liggen aan de lijst iets moet worden veranderd, is dat – ik zeg dat
nogmaals – bespreekbaar, misschien zelfs inclusief uw idee om een land
een duwtje in de goede richting te geven. Maar laten we dat dan open met elkaar
afspreken. U bent nu een beetje hypocriet: we hebben een strenge lijst, maar
we leven er niet meer helemaal naar. Daarmee heb ik het een beetje moeilijk:
het is van tweeën één.Mevrouw Dijksma (PvdA):Maar we praten er nu toch over? Wanneer moeten we er dan op een andere
manier over praten? Dit is toch het moment, ook voor uw fractie, om te laten
zien waar u staat en waar u naar toe wilt? Ik ben blij dat u zegt, een flexibel
landenbeleid te willen voeren, maar wanneer komt u daarmee over de brug?De heer Hessing (VVD):Ik ben niet aan zet om het initiatief te nemen om de criteria aan te passen.
Er liggen criteria. Als ik tegenover die criteria het invoegen van Rwanda
toets – dat wordt mij gevraagd – zeg ik dat dat nog niet klopt
met de criteria. Rwanda hoort nog niet te worden ingevoegd. Een andere vraag
is of we langzamerhand niet moeten gaan nadenken over een flexibilisering
van de criteria. Dat lijkt mij bespreekbaar, zij het dat de regering daarbij
aan zet is. Die moet daarvoor het initiatief nemen.De heer Van Middelkoop (RPF/GPV):Ik heb ook de stelling betrokken dat Rwanda nog niet op de landenlijst
hoort. Langzamerhand begin ik te begrijpen dat het iets ingewikkelder ligt.
Als ik dat zeg, heb ik er geen bezwaar tegen dat wordt doorgegaan met wat
nu gebeurt in het kader van rechtspraak, democratisering enzovoorts. Naar
mijn overtuiging praat je dan echter over de themabenadering, wat op zichzelf
de plaatsing op de landenlijst niet rechtvaardigt. De minister moet daar morgen
maar op reageren. Maar anders zijn wij bezig met versoepeling van de criteria,
en dat is iets te gemakkelijk. Maar de heer Hessing is het met mij eens dat
de projecten in Rwanda die nu in de door mij genoemde zin lopen, kunnen doorgaan?De heer Hessing (VVD):Zeker. Een verdere stimulering van Rwanda om vooral nog even door te gaan
en wellicht te gelegener tijd in te voegen, is op haar plaats.Voorzitter! Er ligt tevens een lijst van 18 GMV-landen. Wanneer komt het
GMV-beleidskader naar de Tweede Kamer? Kunnen we afspreken dat dat begin volgend
jaar gebeurt? De notitie van GroenLinks illustreert de belangstelling van
de zijde van de Tweede Kamer om over GMV te spreken.Wat doen we in Afrika? Afrika behoeft speciale aandacht: humanitair, economisch
en geostrategisch. Elf van de tweeëntwintig programmalanden liggen in
Afrika. Er zijn grote problemen, maar er zijn ook grote kansen. Nederland
kan een voortrekkersrol spelen in het Special program of assistence for Africa.
In Global coalition for Africa kan meer aandacht geschonken worden aan de
ontwikkeling van de private sector. Wat zal Nederland daar concreet aan doen?
Ik roep in dit kader mijn collega's op om het voorziene algemeen overleg over
Afrika niet te blijven uitstellen.Voorzitter! Een relatief nieuw thema binnen ontwikkelingssamenwerking
is de cohesie. De minister voor Ontwikkelingssamenwerking verdient lof voor
haar inzet op dit punt, zowel voor de onderkenning van het fenomeen, als voor
de moed om er iets over te zeggen. Ik kan niet anders dan de minister aanmoedigen
om daarmee door te gaan.Het EU-landbouwbeleid is een groot kwaad. Het frustreert de ontwikkelingen
in Afrika en andere minst ontwikkelde landen. Ghana ziet geen andere uitweg
meer dan ook zelf maar landbouwsubsidies te verstrekken om de EU-subsidies
te matchen. De brief van minister Brinkhorst van 2 oktober jl. geeft interessante
aanzetten, maar illustreert tegelijkertijd dat de EU-landbouwsubsidies een
grote negatieve impact hebben in de Europese Unie, maar vooral op de ontwikkeling
in Afrika. Wat gaat de minister voor Ontwikkelingssamenwerking daar verder
aan doen?Voorzitter! Ik kom op het punt van de Europese Unie. Ook dit vereist onze
aandacht want het OS-beleid is zeer zorgwekkend en wij zijn niet bij machte
om er iets aan te doen.Mevrouw Dijksma (PvdA):Het onderwerp van de landbouwsubsidies intrigeert mij in hoge mate. Ik
ben het geheel met de heer Hessing eens, ook wat betreft de vraag aan de minister
voor Ontwikkelingssamenwerking. Zal deze vraag namens de VVD-fractie ook bij
de behandeling van de landbouwbegroting worden gesteld?De heer Hessing (VVD):Ik zal mijn best doen om dat te bevorderen.Mevrouw Dijksma (PvdA):Dat lijkt mij uitstekend.De heer Hessing (VVD):Voorzitter! De beantwoording van de feitelijke vragen 96 en 132 is eigenlijk
illustratief voor de problematiek in de Europese Unie met betrekking tot het ontwikkelingssamenwerkingsbeleid. In antwoord op vraag 96 stelt
de minister: "Er wordt thans hard gewerkt aan de kwaliteit en de effectiviteit
van de hulp (zie tevens het antwoord op vraag 132)". De vraagstelling van
vraag 132 is hoopgevend en luidt als volgt: "Wat gaat de Europese Unie doen
om de effectiviteit van haar OS-beleid te vergroten?". En wat staat er als
antwoord? "Zie het antwoord op vraag 96." Dat is nu van het kastje naar de
muur gestuurd worden. Dus blijft de vraag wat de Europese Unie gaat doen om
de effectiviteit van haar OS-beleid te vergroten, met natuurlijk daaraan gekoppeld
de vraag mijnerzijds of de minister die vraag alsnog kan beantwoorden.Toch is het al met al wel triest. Wij vinden allemaal dat het OS-beleid
van de Europese Unie faalt. De minister vindt dat, de Kamer vindt dat, de
Europese Commissie vindt dat, en toch gaat het gewoon door. Dat is toch onvoorstelbaar?
Willens en wetens gaat daar goed geld "down the drain". Waarom? Niet in het
belang van de mensen in ontwikkelingslanden. Daar zijn wij het over eens,
Alleen ter meerdere eer en glorie van de bureaucratie te Brussel, mijnheer
de staatssecretaris. En dat accepteert de minister ten laste van het budget
van OS? Ik vind het diep triest. Het beste lijkt mij dat wij gewoon stoppen
met ontwikkelingssamenwerking via de Europese Unie. Het is namelijk weggegooid
geld.Voorzitter! Het beleid van de multilaterale organisaties moet worden aangepast
en de financiering ervan moet transparanter. De VVD pleit in dit verband voor
een zakelijke benadering. Ik denk daarbij met name aan meer nadruk op effectiviteit,
samenwerking en financiering op basis van specifieke en inhoudelijk georiënteerde
trust funds en partnerships, het oormerken van bijdragen en op resultaat gebaseerde
financiering, result based budgeting. En dus, mevrouw de minister, veel minder
of gewoon geen algemene bijdragen zonder meetbare resultaatsverplichting.
Eerder vanmiddag heeft mevrouw Dijksma haar verontwaardiging over de hoge
overhead aldaar uitgesproken. Ik heb overigens de indruk dat de notitie met
de weidse titel "Samenwerken voor effect op weg naar een internationale ontwikkelingsarchitectuur"
ook enigszins die kant opgaat, maar toch nog sterk hangt op de institutionele
infrastructuur. De VVD ziet liever een zo functioneel mogelijke benadering.
In ieder geval biedt de notitie een interessante analyse en dito gedachten
met betrekking tot het beter functioneren van en de samenwerking met de multilaterale
organisaties. Het lijkt mij verstandig dat wij ook die notitie op korte termijn
bespreken. In lijn met deze gedachte ligt het voor de hand ook de systematiek
van de financiering van multilaterale organisaties te overwegen. Thans zijn
er veel te veel algemene bijdragen zonder resultaatsverplichting. Wij moeten
de financiering meer koppelen aan concrete programma's, trust funds en partnerships.
Dat geeft ook de mogelijkheid om beleidsmatige interventies op boardniveau
met gerichte bijdragen te ondersteunen. Dat kan de effectiviteit van de multilaterale
organisaties zeer ten goede komen. Is de minister het met deze benadering
eens? Overigens is het wel jammer dat ik pas na herhaald vragen, eerst via
feitelijke vragen en later nog eens via het begrotingsonderzoek, een overzicht
heb gekregen van de bijdragen aan de multilaterale organisaties in 2001. Dat
had toch gewoon in de begroting moeten staan?Voorzitter! Aansluitend op deze laatste opmerking moet mij van het hart
dat de voorliggende begroting niet uitblinkt door inzichtelijkheid. Integendeel,
op dat punt schiet de begroting echt tekort. In de eerste plaats is het lastig
dat de memorie van toelichting is gebaseerd op de beoogde nieuwe indeling
en niet aansluit op de begrotingsstaat. Verder is de tekst sterk inputgericht
en tamelijk wollig. Concrete informatie over allocaties per sector, per land
en per thema ontbreekt. Een eenvoudige vraag: hoeveel geld gaat er naar de
sector onderwijs in Zambia en hoeveel daarvan bilateraal, multilateraal of
via particuliere kanalen? Die vraag is niet te beantwoorden op basis van de
begroting. Die informatie is ook niet aanvullend beschikbaar. Dat moet echt
beter. Er staat ook nauwelijks informatie in over doelen en beoogde resultaten.
De begroting voldoet nog niet aan de eisen van VBTB. De vraag is opportuun
of de beschikbare informatie voldoende is om de begroting goed te keuren.De tabel op de bladzijden 56 en 57 met internationale indicatoren is zinledig
in het kader van de Nederlandse begroting voor ontwikkelingssamenwerking.
Erger nog, de tabel is misleidend. De minister zegt zelf: er is geen causale
relatie tussen onze bijdrage en deze internationale indicatoren. Dat klopt,
maar dan moet de minister dat ook niet suggereren. Deze tabel hoort niet thuis
in deze begroting.Voorzitter! Bij de nieuwe indeling van de begroting zoals beoogd voor
2002 heeft de Kamer een aantal serieuze vraagtekens geplaatst. De minister
heeft gekozen voor drie kanaalgerichte artikelen. Ik had liever vier inhoudelijke
beleidsartikelen gezien. De begroting moet in ieder geval meer conform VBTB
worden opgesteld, dus meer informatie over doelen, beoogde resultaten, activiteiten,
middelen en prestaties. In het jargon: dramp. Dat moet, ook als de minister
vasthoudt aan de indeling in de kanaalgerichte verzamelartikelen. De bedoelde
dramp-informatie moet dan per land, per programma, per trust fund of per partnership
worden verstrekt, eventueel aanvullend op de begroting. Het nieuwe beleidsartikel
8 is volstrekt appels en peren. Het is misschien beter om een aantal subartikelen
te verdelen over bijvoorbeeld vier enigszins zinvolle clusterartikelen.Ten slotte nog niets over prestatiemeting. Ik verwijs daarvoor naar de
brief van 9 mei en dan vooral naar de bladzijden 17 en 18. De daarin genoemde
instrumenten lijken mij prima. Maar, mevrouw de minister, alstublieft niet
weer allerlei proefprojecten. Ga dit nu eens gewoon doen en dan vooral kort
en zakelijk.De heer Ter Veer (D66):Mijnheer de voorzitter! Dit kabinet is halverwege de rit. Bij haar aantreden
heeft minister Herfkens er geen twijfel over laten bestaan dat zij niet onopgemerkt
de scepter op deze portefeuille zou zwaaien. Met instemming van de Kamer werd
in de achterliggende tijd een drastische reductie van het aantal landen waarmee
wij een bilaterale relatie onderhouden teruggebracht tot 21. Vraag is: hoe
verloopt de exitstrategie in de landen waar deze intensieve relatie wordt
afgebouwd? Terecht is dit keuzeproces en uiteindelijke vaststelling
van de lijst met grote betrokkenheid van de Kamer gebeurd. Ziet minister Herfkens
reden om in de lijst van 18+4 nog wijzigingen aan te brengen nu Rwanda is
toegevoegd? Ik spits dit nog wat toe. Hoe staat het met de doelstelling om
50% van deze bestedingen in Afrika te doen?Ik heb een aantal opmerkingen over Ethiopië en Eritrea. Met instemming
van de Kamer is besloten dat Nederland deelneemt aan UNMEE. In de laatste
officiële brief van minister Herfkens over het onderwerp bilaterale relaties
met de landen Ethiopië en Eritrea over dit onderwerp heet het dat afhankelijk
van de ontwikkelingen in het vredesproces in de loop van 2001 er gedacht wordt
aan het voorzichtig weer ontdooien van de bevroren bilaterale hulprelatie.
De fractie van D66 is het daar niet mee eens. Wij menen dat het in de rede
ligt vanaf nu te beginnen met het intensiveren van de diplomatieke contacten
met deze beide landen. Het doel moet uiteraard in de eerste plaats de voortgang
in het vredesproces zijn. Tegelijkertijd moet er worden gewerkt aan de wederopbouw
en het herstel van de maatschappelijke verhoudingen. Wij menen dat de aanwezigheid
van Nederlandse militairen in Ethiopië en Eritrea een ideale kans biedt
om direct in de eerste zes maanden van de UNMEE-actie een grote stap voorwaarts
te zetten met de normalisering van de wederzijdse betrekkingen. Ook de maatschappelijke
stabiliteit kan door de bilaterale samenwerking een impuls krijgen. Eigen
waarneming destijds in Cambodja heeft mij geleerd dat er een goede wisselwerking
kan uitgaan van militaire aanwezigheid, net als van het geven van impulsen
via projecten. Die maken een normalisering van het dagelijks leven mogelijk.Grote betrokkenheid van de Kamer was er ook bij de aanwijzing van het
Foster parents plan als medefinancieringsorganisatie. D66 was het met deze
beslissing van de minister eens. Het bezorgt je overigens niet de applausprijs
van de gevestigde vier medefinancieringsorganisaties. Dat dit toch een te
verdedigen beslissing is, hangt in de eerste plaats samen met de vigerende
subsidieregels. Dat wij er ook politiek mee instemmen, hangt samen met het
nagestreefde doel van onderwijs, maar uitgevoerd in samenwerking met plaatselijke
NGO's. Een derde belangrijke overweging pro komt voort uit het draagvlak voor
ontwikkelingssamenwerking dat deze organisatie hier in ons land weet te mobiliseren.
Verwacht de minister nog nieuwe aanvragen voor het mogen kwalificeren als
medefinancieringsorganisatie?Voor deze regeerperiode is afgesproken dat de werkverhouding, zoals die
bestaat met de MFO's, ongewijzigd zal blijven. Zijn er overwegingen om dit
in de komende periode te veranderen? Zo ja, welke zijn dat? Mijn fractie meent
dat de niet-gouvernementele invalshoek een eigen waarde heeft. Wij menen voorts
dat MFO's soms ook nog in landen actief en effectief kunnen zijn daar waar
het klimaat van regering tot regering geen werkbare relatie meer mogelijk
maakt. Dit is met name het geval als een regering, op weg naar goed bestuur,
toch kampt met corruptie. Voor mijn fractie blijft ook zwaar wegen dat het
al eerder ter sprake gekomen draagvlak door alle MFO's onmiskenbaar wordt
gesteund. Wat de NCDO betreft vraag ik de aandacht van de minister voor het
pleidooi voor een verhoging van het budget voor kleine plaatselijke activiteiten,
zoals in de brief ook nadrukkelijk wordt gevraagd.Mevrouw Dijksma (PvdA):Voorzitter! Ik ben het geheel eens met de opmerking over de NCDO. Wat
is het standpunt van D66 over het aanwezig zijn van MFO's in landen waarmee
wij wel een relatie hebben van overheid tot overheid? Ziet de heer Ter Veer
ook in dat geval een rol voor de medefinancieringsorganisaties weggelegd?De heer Ter Veer (D66):Ik vind dat het in de eerste plaats aan de medefinancieringsorganisaties
zelf is om terzake keuzen te doen. Ik zou echter heel lang aarzelen als minister
of Kamer om het tegendeel van hen te vragen. Meer dan dat kun je in feite
niet doen.Mevrouw Dijksma (PvdA):Dus het idee dat wij via de minister veel meer gaan sturen in de richting
van de medefinancieringsorganisaties vindt de heer Ter Veer, net als de PvdA,
niet zo verstandig.De heer Ter Veer (D66):Ik vind het prima dat er een goed contact en een goed werkoverleg is tussen
de minister en de MFO's. Uiteraard moet er uit zo'n gesprek iets goeds voortkomen,
maar het lijkt mij dat mijn eerste antwoord voldoende duidelijk was.De fractie van D66 is erkentelijk voor de extra inspanning ter bestrijding
van aids. De motie van D66, vorig jaar aangenomen bij de begrotingsbehandeling,
is uitgevoerd. Ik zou bijna zeggen: uiteraard. Ondanks het bedrag blijft het
echter een druppel op een gloeiende plaat. Vorige week lazen wij in de krant
dat nu ook president Mbeki van Zuid-Afrika ongerust is over aids. Hij schijnt
te hebben gesproken van medische genocide. Ziet de regering mogelijkheden
ook dit jaar een extra impuls te geven voor de aids-bestrijding. Daar waar
Nederlandse medici een vooraanstaande rol spelen, is een extra gebaar van
de regering in deze richting op zijn plaats.Met spijt moet ik vaststellen dat de minister en ik als het gaat over
landbouw en voedselproductie nog steeds niet op elkaars golflengte zitten.
In vele landen, ook in onze 22 landen, zijn er nog te veel die niet voedselzelfvoorzienend
zijn. Gewoon niets te eten hebben, ondervoed zijn of een dagelijks rantsoen
hebben dat voedingsdeficiënties met zich brengt, is de ergste vorm van
armoede. Dat is een probleem dat je niet mag overlaten aan de FAO, zeker niet
als je daarnaast heel kritisch bent over deze FAO. Het is ook te simpel om
de keuzevrijheid van de thema's op basis van goed bestuur en ownership over
te laten aan de bilaterale partner. Er kan geen maatschappelijke stabiliteit
zijn als de voedselzekerheid niet veilig is gesteld.Een tweede reden waarom een landbouwkundige impuls is gerechtvaardigd,
is dat veel landen een goede markt op kunnen bouwen op het punt van de export
van tropische landbouwproducten. De discussie wordt door de minister te zeer
gesimplificeerd, als zij volstaat met erop te wijzen dat het analfabetisme
bij vrouwen wordt bestreden en dat er daardoor een veel betere uitgangspositie
voor de voedselproductie is.Minister Herfkens:Maar het is wel zo.De heer Ter Veer (D66):Het is wel een factor die niet mag worden onderschat, maar
er is meer en er moet meer gebeuren dan dat. Volgende week bij de behandeling
van de landbouwbegroting zal ik opnieuw zeggen dat er coherentie moet zijn
en dat wij dat ook al regelmatig, ook in de commissie voor Landbouw als wij
met minister Brinkhorst spreken, aan de orde stellen. De minister werkt daar
van zijn kant ook hard aan.Op drie andere onderwerpen heeft de Kamer indringend met deze minister
gesproken. Ik doel op het internationaal onderwijs, ORET en de technische
assistentie. In alle drie de gevallen streed de Kamer tegen een beeld dat
door de minister was neergezet, namelijk: het moet allemaal anders en wij
doen het huidige beleid in de aanbieding. Waarom gaat het fout? Wat is er
mis met de beeldvorming? Naar mijn mening is het samen te vatten met het volgende.
De minister zet een beeld neer waardoor het lijkt alsof het in het verleden
niet goed is gedaan, dat het allemaal over de hoofden van de ontvangende landen
heen is neergezet en bedisseld en dat het vooral goed was voor het Nederlandse
ego en de eigen portemonnee. Wie deze wind aanwakkert, moet niet verbaasd
zijn een storm te oogsten. Zij moet er vooral voor waken dat de slinger niet
doorslaat naar de andere kant. Niemand betwist dat in een volwassen bilaterale
relatie ownership en goed bestuur de leidende trefwoorden zijn. Maar dat ontslaat
niemand van de plicht om kritisch te blijven volgen hoe een en ander wordt
aangepakt en hoe het uitwerkt. Een al te grote bescheidenheid mag er niet
toe leiden dat beschikbare expertise chronisch onaangesproken blijft of dat
daardoor expertise verschrompeld of verloren gaat.Onderwijs blijft nodig. Heeft de minister kennisgenomen van de brief van
PUON? Met een klein bedrag kunnen zij hun werk blijven voortzetten. Daar kan
toch niemand op tegen zijn? Is met de internationale onderwijsinstellingen
een goede route naar de toekomst uitgezet? Ontwikkelingsrelevante exporttransacties
blijven nodig. Hoe staat het in dit verband met de ICT-branche? Hivos heeft
erop gewezen dat de investeringen en bestedingen in die richting chronisch
onderbezet zijn. Zelfs in onze westerse hightech economie is dit een tak van
economische bedrijvigheid waar de kost voor de baat gaat. Is, als je alles
optelt, hier niet een geweldige achterstand in te halen en zouden aparte inspanningen
niet op hun plaats zijn? Goed bestuur hoeft niet direct te leiden tot veel
begrotingsgelden die voor onderwijs en gezondheidszorg worden vrijgemaakt
en om die reden heeft mijn fractie bij het algemeen overleg over technische
assistentie de aandacht gevestigd op deze terreinen.Dit brengt mij logischerwijs bij het onderwerp economie en ontwikkeling.
Ik dank de minister voor de nota over dit onderwerp. De nota komt op een goed
moment. De ondertoon, ook in de opmerkingen die ik tot op heden heb gemaakt,
is de vraag die ik mij stel, namelijk hoe het verder moet als wij het stadium
van de ontwikkelingssamenwerking voorbij zijn. Iedereen zal het erover eens
zijn dat het uiteindelijke doel is: een zelfstandig land dat volwaardig deelneemt
aan de wereldgemeenschap en dat in de wereldeconomie een eigen plek heeft
verworven. De nota beschrijft dit goed en geeft ook de goede actiepunten weer.
Wat mij opvalt is echter de discrepantie in onze houding tegenover de nieuwe
economie in Midden- en Oost-Europa enerzijds en die in de Derde Wereld anderzijds.
De hulpprogramma's van het eerste uur in Midden- en Oost-Europa zijn ondertussen
opgevolgd door programma's waarbij de gelijkwaardigheid al veel meer vanzelfsprekend
is. Het grote verschil is dat met betrekking tot Midden- en Oost-Europa iedereen
het erover eens schijnt te zijn dat niet minder, maar meer hulpprogramma's
geboden zijn. Richting de Derde Wereld lijkt echter het ultieme streven erop
te zijn gericht hulp overbodig te maken. "Hulp helpt", zo is de slogan. Omdat
dat zo is, wordt het mogelijk om hulpprogramma's af te bouwen. Of het een
is waar of het ander is waar. Mijn fractie meent dat samenwerkingsprogramma's
nodig zullen blijven. Het karakter ervan zal echter veranderen. Voor een deel
zullen deze misschien niet meer zijn te vatten onder de vier thema's, maar
dat zij dan zo. Het landen deelgenoot maken van de nieuwe economie, ICT en
biotechnologie vergt een zeer omvangrijke uitwisseling van kennis en vaardigheden.
Ik vraag de regering om aanvullend op de nota Economie en ontwikkeling aan
te geven welke verschillen zij bij nader inzien zelf constateert tussen de
twee genoemde ontwikkelingen.Voorzitter! Over de OS-inspanning via de EU is vaak in overleggen van
gedachten gewisseld. De vaste commissie is van mening dat dit niet goed gaat.
Er is nu een nieuwe topambtenaar met een Nederlands paspoort. Misschien kan
hij voor enige verbetering op dit punt zorgen.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Mede op verzoek van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking heb ik
een procedurele opmerking over de nota Ondernemen tegen armoede. Deze nota
is in de commissie nog niet in procedure geweest, maar er zijn wel enkele
vragen over gesteld. De commissie mag ervan uitgaan dat de procedure voor
deze nota een aparte behandeling is. Mede omdat de nota mede is ondertekend
door staatssecretaris Ybema, stel ik voor dat de Kamer niet van de minister
verlangt dat alle vragen over die nota uitputtend worden beantwoord.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter! In de vaste commissie hebben wij afgesproken dat een aantal
nota's bij de begrotingsbehandeling betrokken kan worden. Er wordt alleen
een nader overleg hieraan gewijd als er punten blijven liggen. Ik zou het
betreuren als de minister van beantwoording afziet omdat er nog een nader
debat volgt. Het lijkt mij het beste zoveel mogelijk in het kader van de begrotingsbehandeling
af te werken. In de commissie kunnen wij dan nagaan welke elementen nadere
behandeling behoeven.Mevrouw Dijksma (PvdA):Ik ben het eens met de heer Verhagen. Op grond van de procedureafspraken
verkeerde ik in de veronderstelling dat de desbetreffende nota vandaag behandeld
kon worden. Als ik geweten had dat er nog een apart overleg voor werd uitgetrokken,
had ik mijn tijd aan een aantal andere onderwerpen kunnen besteden. Ik pleit
ervoor de nota zoveel mogelijk in het kader van de begrotingsbehandeling af
te handelen.De heer Ter Veer (D66):Ik stel prijs op beantwoording, maar dat hoeft een vervolgoverleg
met de minister en de staatssecretaris niet in de weg te staan,De voorzitter:De minister zal de vragen over de nota op hoofdlijnen beantwoorden. De
mogelijkheid van een nadere behandeling staat altijd nog open.De ministers en de staatssecretaris zullen morgenochtend om 10.15 uur
antwoorden.De vergadering wordt van 17.10 uur tot 17.20 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20002001-1232-1254.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl