Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van onder meer de Wet op het voortgezet onderwijs in verband met de invoering van de leerwegen in de hogere leerjaren van het middelbaar algemeen voortgezet onderwijs en het voorbereidend beroepsonderwijs, alsmede van leerwegondersteunend en praktijkonderwijs (regeling leerwegen mavo en vbo; invoering leerwegondersteunend en praktijkonderwijs) (25410)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1997-1998, pag. 3746-3763

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

05-02-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

nr. 48, pagina 3746-3763

29-01-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25410Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Regeling van werkzaamheden (donderdag 29 januari 1998)Pagina 3735-3736
Presentie en opening (29 januari 1998)Pagina 3707-3707
Behandeling van: - wetsvoorstel Regels ter bescherming van het Antarctisch milieu ter uitvoering van het Protocol betreffende milieubescherming bij het Verdrag inzake Antarctica (Wet bescherming Antarctica) (25211) en - het voorstel van rijkswet Goedkeuring van het op 16 januari 1992 te Valletta tot stand gekomen Europees Verdrag inzake de bescherming van het archeologisch erfgoed (herzien) (23821, R1509)Pagina 3707-3707
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van onder meer de Wet op het voortgezet onderwijs in verband met de invoering van de leerwegen in de hogere leerjaren van het middelbaar algemeen voortgezet onderwijs en het voorbereidend beroepsonderwijs, alsmede van leerwegondersteunend en praktijkonderwijs (regeling leerwegen mavo en vbo; invoering leerwegondersteunend en praktijkonderwijs) (25410)Pagina 3746-3763
Voortzetting van de behandeling van de brief van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid inzake de koopkracht (25857)Pagina 3736-3746
Behandeling van de brief van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid inzake de koopkracht (25857)Pagina 3707-3735
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (29 januari 1998)Pagina 3764-3765
Voortzetting van de behandeling van:het wetsvoorstel Regeling van de inwerkingtreding van de algemene maatregel van bestuur van 26 maart 1996 tot wijziging van het Besluit vergunningen koolwaterstoffen continentaal plat 1996 (willekeurige afschrijving) (Stb. 214) (24671)Pagina 3763-3764

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 91 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van onder meer de Wet op het voortgezet onderwijs
in verband met de invoering van de leerwegen in de hogere leerjaren van het
middelbaar algemeen voortgezet onderwijs en het voorbereidend beroepsonderwijs,
alsmede van leerwegondersteunend en praktijkonderwijs (regeling leerwegen
mavo en vbo; invoering leerwegondersteunend en praktijkonderwijs) (25410).(Zie vergadering van 28 januari 1998.)De voorzitter:In tegenstelling tot wat gisteren leek, hebben wij toch nog enige tijd
vrij kunnen spelen voor de afronding van dit debat. Het moet uiterlijk om
18.00 uur klaar zijn, omdat er tussen 18.00 en 18.30 nog een wetsvoorstel
moet worden afgehandeld. Dat moet per se vandaag gebeuren.Ik doe een beroep op uw medewerking opdat wij dit debat vandaag kunnen
afronden en niet volgende week nog een staartje daarvan moeten behandelen.De algemene beraadslaging wordt hervat.Staatssecretaris Netelenbos:Voorzitter! Ik ben blij dat wij vandaag het debat kunnen vervolgen. Het
is een belangrijk wetsvoorstel en het is langzamerhand nodig dat men weet
waar men aan toe is.Ik dank de Kamer voor de steun op hoofdlijnen aan dit wetsvoorstel, die
door alle woordvoerders uitdrukkelijk naar voren is gebracht. Dat is zeer
belangrijk omdat wij hier te maken hebben met een groot deel van het voortgezet
onderwijs; 60% van de leerlingen gaat naar het voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs,
VBO en MAVO en naar het voortgezet speciaal onderwijs.Wij hebben hier een belangrijk thema aan de orde. Wij moeten ervoor zorgen
dat het VBO als het ware weer wat sterker wordt – upgraded, zoals wij
soms zeggen – zodat in de beleving van ouders en leerlingen en ook in
de samenleving dit onderwijs wordt gezien als de backbone van het Nederlandse
onderwijssysteem.De heer Van de Camp (CDA):Binnen twee seconden heeft de staatssecretaris al gesproken van "upgraded"
en "backbone".Staatssecretaris Netelenbos:Ik ben blij dat u het begrijpt.De heer Van de Camp (CDA):Ik kom terug op "go or no go"!Staatssecretaris Netelenbos:Ik zal mijn taalgebruik aanpassen. Wij hebben het hier over de ruggengraat
van het Nederlandse onderwijs bestel. Het is de bedoeling dat
de leerlingen uit het VMBO op die plaats komen waar zij thuishoren. De kern
van de discussie is dan ook de vraag, hoe je ervoor zorgt dat de aansluiting
op het tweedefaseonderwijs wordt verbeterd, hoe je ervoor zorgt dat leerlingen
die veel praktijk nodig hebben om te kunnen leren daartoe de mogelijkheid
krijgen en hoe je er vervolgens voor zorgt dat die leerlingen en hun ouders
kiezen voor dit deel van het onderwijs. Dat is een lastige discussie. Dat
zien wij bij de feitelijke situatie in het VBO en met name in het voorbereidend
technisch beroepsonderwijs. Daar is de instroom van dien aard dat wij ons
grote zorgen moeten maken over de levensvatbaarheid.Ik ben het eens met de opmerkingen van mevrouw Liemburg en de heer Cornielje
naar aanleiding van artikelen die in de kranten zijn verschenen, dat je moet
oppassen voor verkeerde beeldvorming. Dat is heel snel aan de orde bij dit
deel van het onderwijs. Dat is jammer. Daarmee wordt geen recht gedaan aan
dit onderwijs. Er moet heel goed gekeken worden naar de verschillen tussen
leerlingen en leerwegen om te kunnen zien wat er moet gebeuren om ervoor te
zorgen dat de leerling een primaire beroepskwalificatie haalt of een eindtraject
volgt in het praktijkonderwijs. Dat is feitelijk aan de orde. Ik kan daarover
omwille van de tijd niet uitweiden. Wij hebben daarover in december en januari
gelukkig uitvoerig met elkaar van gedachten gewisseld. Er is goed overleg
gevoerd. In de loop van de procedure zijn wij verder gekomen en je kunt zeggen
dat door het overleg tussen Kamer en regering het wetsvoorstel sterker is
geworden. Wat dat betreft kon ik mij niet helemaal vinden in de toon die mevrouw
Van Vliet aansloeg. In december en januari hebben wij met elkaar gesproken
over de vraag: op welke manier kunnen wij het wetsvoorstel nog aanpassen?
Toen heeft iedereen gezegd dat er goed overleg was gevoerd. Dat vond ik zelf
ook, want in de loop van de procedure hebben wij een aantal veranderingen
aangebracht die het wetsvoorstel hebben verbeterd. Van mijn kant was er geen
starheid en van de kant van de Kamer ook niet. Zoiets is heel goed.Mevrouw Van Vliet (D66):Voorzitter! Ik kan mij voorstellen dat de staatssecretaris met haar opmerkingen
slechts aan één onderwerp denkt. Gisteravond hield ik echter
een breed betoog. Ik dacht toen ook aan de Wet educatie en beroepsonderwijs
en aan dit wetsvoorstel alsmede aan het feit dat wij vier jaar lang continu
een debat voeren over risicojongeren. We vragen ons daarbij voortdurend af
wat we moeten doen. Bij mijn fractie bestaat toch een beetje het gevoel dat
de bewindspersonen van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen het bestaan van
het probleem heel lang hebben willen ontkennen. Ik geef toe dat wij bij de
behandeling van dit onderwerp eindelijk beginnen te schuiven. Er wordt nu
ontzettend veel energie in de discussies gestoken. Ik vind het eigenlijk jammer
dat wij een debat van twaalf uur nodig hebben voor bespreking van het onderwerp.
We moeten gewoon erkennen dat er iets speelt.Staatssecretaris Netelenbos:Voorzitter! Laten wij eens kijken naar het traject Van Veen. Sinds ik
staatssecretaris ben, zijn we met de discussie daarover bezig. De indiening
van de motie-Hermes/Netelenbos is eigenlijk de start van die discussie geweest.
Die motie is in 1992 ingediend. Nu hebben wij voor het eerst praktijkonderwijs.
Voor de bodemgroepen ontbreekt juist een traject dat het praktijkonderwijs
biedt. Nu maken daar namelijk alleen maar MLK-leerlingen gebruik van, maar
straks wordt de doelgroep breder. Dat maakt dat wij nu een oplossing op maat
moeten creëren. Alleen, het duurt altijd weer langer dan je wilt voordat
je een dergelijk systeem bij wet hebt uitgewerkt en dus mogelijk hebt gemaakt.
De commissie-Van Veen zei destijds dat het traject binnen een jaar gerealiseerd
zou moeten zijn. Dat is ons niet gelukt, maar destijds zeiden wij al dat het
niet binnen deze termijn zou lukken. Iedere keer krijgen wij te maken met
het feit dat wij aan iets werken dat al nodig is, maar dat we nog niet hebben.
Daardoor krijg je tijd- en frictieproblemen die je niet gemakkelijk kunt oplossen.
Overigens, de Kamer heeft het verwijderen van de oriëntatie- en schakelprogramma's
uit de ROC gesteund. Wij zagen dat als de leerlingen daar eenmaal terechtkwamen,
zij zich weer niet kwalificeerden. Dit is dus een zeer ingewikkeld vraagstuk.
De Kamer heeft met de minister afspraken gemaakt over de overgangstermijn.
We houden ons nu drieënhalf jaar bezig met de vraag hoe we de wet zo
kunnen maken, dat de risicoleerlingen ook in de eerste fase en tot en met
hun 18de, 19de jaar goed kunnen worden opgevangen. Hoe eerder de wet functioneert,
des te liever mij dat is. We hebben niet sneller kunnen lopen. Ik kan mij
ook nog herinneren dat mij een aantal keren is gezegd dat geen onomkeerbaar
beslissingen mochten worden genomen. Dat is ook niet gebeurd.Mevrouw Van Vliet (D66):Voorzitter! Omwille van de tijd zal ik niet in herhalingen vervallen,
maar ik wil erop wijzen dat het nu niet om dit wetsvoorstel gaat, maar om
de discussie die meerdere malen via de pers is gevoerd en die de beroepspraktijkvorming
en het vormingswerk betreft. Verder gaat het daarbij om het feit dat wij beide
wetten wel kunnen ondersteunen, maar dat je niet rigide moet zijn op het moment
waarop je merkt dat er groepen zijn die je niet met die wetten bereikt. Tot
nu toe is door bewindslieden ontzettend vaak ontkend dat sommige groepen niet
worden bereikt. Daarover is op 15 december het debat de eerste anderhalf uur
gegaan. Ik hoop dat wij met deze twee wetten in het vervolg naar oplossingen
willen zoeken. Het blijkt zo te zijn dat altijd weer gaten vallen, ook als
de wetten in theorie goed in elkaar zitten.Staatssecretaris Netelenbos:Voorzitter! Ik ben van mening dat wat er nu ligt, beter is en eerder een
sluitende aanpak garandeert dan hetgeen tot nu toe in een ander construct
aanwezig was. De tijd zal uitwijzen of dat zo is. Het ging nu echter om de
flexibiliteit in de discussie en het goed naar elkaar luisteren. Wat dat aspect
betreft, herken ik mij toch niet helemaal in de toonzetting van mevrouw Van
Vliet. Daarom wilde ik iets rechtzetten. We zijn met elkaar gewoon verder
gekomen. Dat zou naar mijn mening van beide kanten moeten worden onderstreept.Voorzitter! De geschiedenis van dit wetsvoorstel is natuurlijk heel belangrijk.
Hierover zal ik nu niet uitweiden. Ik herinner in dit verband wel aan de geschiedenis
van de mammoetwet en die van de basisvorming, waarvan de evaluatie
zal worden uitgevoerd. Zij hebben een rol gespeeld bij de verdere vormgeving.De heer Van der Vlies vroeg indringend: is hier sprake van een structuurwijziging
die leidt tot een tweedeling in het Nederlandse onderwijs? Aan de ene kant
zou men dan kunnen denken aan het VMBO, het voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs,
en aan de andere kant het voorbereidend hoger onderwijs, HAVO en VWO. Hij
heeft gezegd dat het goed zou zijn om daar later nog eens uitvoerig op terug
te komen. Ik ben het ermee eens dat het verstandig is om in het proces van
de evaluatie van de basisvorming aan dit vraagstuk opnieuw aandacht te besteden.
Het zal onherroepelijk weer aan de orde komen. Er komen twee hoofdstromingen
in het Nederlandse onderwijs, terwijl tot nu toe sprake was van een vierdeling:
VBO, MAVO, HAVO en VWO. Met de wetten die wij in de afgelopen periode hebben
behandeld en de wet die wij vandaag behandelen, krijgen wij enerzijds het
VMBO en anderzijds het HAVO-VWO. Tussen beide hoofdsystemen is sprake van
een soort semi-permeabiliteit. Je kunt overstappen naar de grote hoofdsystemen,
via MAVO naar HAVO, maar er zijn echt maar twee grote hoofdstromen binnen
het bestel. De gevolgen die dit heeft voor de basisvorming, voor de verder
te maken afspraken en voor de manier waarop met de evaluatie moet worden omgegaan,
zullen in de toekomst zeker ter sprake komen.Er is een aantal thema's waarvoor concreet de aandacht is gevraagd: de
zorgstructuur, de programmering van de examenvakken, het vraagstuk van de
zorgleerling, de flexibiliteit in het systeem met combinatievakken, het begrip
examen en het verrijkingsdeel erin, de aansluiting op de ROC's, de positie
van de AOC's en het landbouwonderwijs.Heel belangrijk is de inhoudelijke discussie en de vraag op welke manier
moet worden omgegaan met het praktische deel van het onderwijs in het VMBO.
Hoe kunnen wij het zo plooien dat de cesuur tussen basisvorming en de bovenbouw
wat flexibeler wordt, waardoor het voor leerlingen interessanter is om onderwijs
te volgen in dit deel van het onderwijs? Dat spitst zich extra toe op de zorgleerling.
Kan er voor leerlingen meer variëteit in het programma komen en kan er
voor de zorgleerling iets extra's worden gedaan? De derde en vierde nota van
wijziging proberen voor dit vraagstuk een oplossing te vinden.Voor de basisberoepsgerichte leerweg is sprake van combinatievakken, waardoor
de basisvorming verder in de tijd doorgetrokken wordt en waardoor het tweede
jaar een hele dag in de week kan worden besteed aan beroepsoriëntatie.
Daarnaast zijn er in de brugklas leerlingen die beter gemotiveerd kunnen raken
wanneer zij ook al iets van beroepsoriëntatie krijgen. Het voorstel is
om de tweede moderne vreemde taal te laten vallen. Via de regionale verwijzingscommissie
moet worden beslist of het gaat om een zorgleerling, voor wie dit aan de orde
kan zijn.Er ligt een amendement voor op grond waarvan de discussie weer verbreed
wordt. Het zou niet alleen moeten gaan om de zorgleerlingen. Zo gauw je aan
de lessentabel gaat sleutelen, kom je in een heel ingewikkeld debat terecht.
De leden zullen zich dit nog wel herinneren van het debat over de basisvorming.
Je hebt namelijk te maken met heel verschillende scholen. De ene school is
groot, de andere klein. De ene school heeft veel brugklassen, de andere maar
heel weinig. Wanneer je veranderingen probeert in te passen in de regelgeving,
loop je dus al heel snel tegen grenzen aan. Dat was de discussie toen en dat
is de discussie nu eigenlijk nog steeds. Ik meen dan ook dat ik moet vragen
om voorstellen van de Kamer op dit punt te mogen toetsen op uitvoerbaarheid,
zodat wij weten wat wij daarmee eigenlijk afspreken.De heer Van de Camp heeft gezegd dat de basisberoepsgerichte leerweg wel
erg theoretisch is. De deskundigen zijn het er echter over eens dat het huidige
programma in elk geval op papier theoretischer is dan het nieuwe programma.
Ik heb toegezegd dat wij er nog een keer naar zullen kijken. Je kunt evenwel
niet blijven volhouden dat wat er nu ligt, theoretischer is dan de huidige
praktijk. Ik vind dat je ook moet varen op degenen die hier vanuit de beroepspraktijk
bij betrokken zijn. Dat neemt niet weg dat de motivatie van een leerling die
achterop is geraakt, op zichzelf een zeer gewichtig thema is. Ik wil daar
in ieder geval niet dogmatisch mee omgaan en ik denk dat de Kamer dat ook
niet wil. Wij moeten dus bekijken hoe wij scholen de ruimte kunnen geven om
keuzes te kunnen maken.Ik heb nog eens goed gekeken naar de alternatieve lessentabel van de heer
Cornielje. Ik heb daar gisteren al even bij interruptie op gereageerd. De
heer Cornielje stelt dat je met zijn tabel ook in het brugklasjaar een aantal
zaken kunt doen. Door de tabel van de heer Cornielje heb je in het derde jaar
echter minder beroepsgerichte vakken dan ingevolge het wetsvoorstel. Nu krijg
je in het derde en ook in het vierde jaar 480 uur beroepsgerichte vakken.
Volgens de schikking van de heer Cornielje kom je op 360 uur in het derde
jaar. Ik voel daar helemaal niets voor, omdat ik het niet goed vind dat je
in het derde jaar minder beroepsgerichte vakken krijgt. Heel veel leerlingen
zullen namelijk definitief gaan kiezen in het derde jaar. Door het voorstel
van de heer Cornielje zullen zij dat niet meer goed kunnen doen, omdat er
beroepsgerichte uren af zijn. Bovendien heb ik nog nooit een school ontmoet
die dat een goed idee vindt. Een school zal dat dus ook niet doen.De heer Cornielje (VVD):Voorzitter! Voor de volledigheid moet wel gezegd worden dat er 360 uur
bovenop komen in de eerste twee leerjaren waar nu van nul uur sprake is. Ik
zeg dit even voor het evenwicht van het plaatje.Staatssecretaris Netelenbos:Ja, maar het gaat mij ook een beetje om de organisatie van de school.
Minder uren beroepsgerichte vakken in het derde jaar heeft namelijk ook grote
consequenties voor het samenvoegen van groepen. Leerlingen gaan heel vaak
samen op bij vakken. De scholen zijn de modellen daarvoor nu al aan het uitwerken.
Dat blokkeer je vrij snel, wanneer dat voor bepaalde groepen leerlingen niet
meer kan. Los van de principiële vraag of je het wilt, is het ook lastig
qua uitvoering. Bovendien vind ik het niet verstandig om minder tijd te hebben
voor wiskunde en dergelijke. Het wiskundeprogramma is namelijk erg essentieel
voor bijvoorbeeld jongeren die techniek kiezen. Je kunt in een ROC niet met
succes een diploma halen wanneer de wiskunde niet op orde is.De heer Cornielje (VVD):Voorzitter! Ook daar is geen enkel uur van afgegaan, behalve voor de groep
zorg- en welzijnleerlingen die het vak wiskunde eventueel niet zouden kiezen
in het eindexamenpakket. Voor alle overige leerlingen in alle andere pakketten
is het aantal uren wel gelijk gebleven. Dat heb ik ook al gezegd in het overleg
naar aanleiding van het advies van de Onderwijsraad.Staatssecretaris Netelenbos:Dat klopt, maar dat neemt niet weg dat als voor die zorgleerling bijvoorbeeld
de tweede moderne vreemde taal verdwijnt, hij of zij wiskunde moet kiezen.
Nu kies je óf een taal óf wiskunde. Deze hele discussie geeft
al aan hoe ingewikkeld het is. Zo gauw je in dat huis van tabellen en adviezen
gaat rommelen, kom je onmiddellijk te staan voor de vraag wat de leerling
nog wel kan kiezen en wat niet en hoe je dat dan moet ordenen. Ik vind dat
dus eigenlijk niet zo'n begaanbare weg.Hoe zou het dan wel kunnen? Op zichzelf ben ik namelijk bereid om te zoeken
naar een manier waarop recht kan worden gedaan aan wat de Kamer wil, namelijk
meer praktijkonderwijs in de eerste twee jaar indien een school daarvoor wil
kiezen. Dat zou wat mij betreft op de volgende manier kunnen. Zo zou het interessant
zijn om toe te staan dat voor alle VMBO-leerlingen de mogelijkheid geschapen
wordt dat 10% van de vrije ruimte wordt besteed aan beroepsoriëntatie.
Dat kan een school dan op verschillende manieren invullen. Zij kan er bijvoorbeeld
voor kiezen om dat in het tweede jaar te doen, waardoor een dag per week beschikbaar
is voor beroepsoriëntatie. Zij kan er natuurlijk ook voor kiezen om het
te spreiden, in de zin van 120 uur in het ene jaar en het 120 uur in het andere
jaar.De heer Cornielje (VVD):U sprak van 10% van de vrije ruimte. Ik neem aan dat u bedoelt: 10% te
halen uit de vrije ruimte.Staatssecretaris Netelenbos:Ja, te halen uit de vrije ruimte, die 20% groot is. Daarvan is nu bepaald
dat daarvoor aan de orde zijn studie- en beroepskeuzebegeleiding, godsdienstonderwijs
en basisvormingsactiviteiten. Je zou kunnen toestaan dat een school 10% daarvan –
zo'n 240 uur – besteedt aan de beroepsoriëntatie.Daarnaast hebben wij het over die leerling die de moderne vreemde taal
niet in zijn pakket heeft. Dat is in mijn beleving een leerling voor wie de
Kamer altijd veel aandacht heeft gevraagd. Het is een leerling die bijvoorbeeld
al achteropraakt op de basisschool en die veel moeite heeft met het programma
en motivatieproblemen heeft. Die leerling gaat naar de regionale verwijzingscommissies
omdat het een zorgleerling is. Een leerling die echt veel problemen heeft,
moet wat mij betreft in de kleine klas van het zorgdeel van het leerwegondersteunend
onderwijs. In de nota van wijziging is bepaald dat men in de overgangsfase
toelaatbaar wordt geacht door de RVC voor het leerwegondersteunend onderwijs.
Dan is verder nog apart bepaald dat de RVC zou moeten adviseren over de vraag
of al dan niet sprake is van een vrijstelling. Mevrouw Liemburg heeft gelijk
dat dit een dubbelslag is in bureaucratie. Het zijn namelijk twee soorten
van beslissingen. Mede na de discussies van gisteren heb ik hierover nagedacht.
Je zou het ook zo kunnen regelen dat ten aanzien van een leerling die toelaatbaar
is voor het leerwegondersteunend onderwijs, de school zelf mag beslissen of
die leerling de tweede moderne vreemde taal niet krijgt. Dat zou nog eens
240 uur in twee jaar betekenen. Dat houdt voor die leerling dan in dat er
sprake kan zijn van 10% generiek en 10% specifiek, dus van 20% besteding aan
beroepsoriëntatie. Voor die leerling geldt dan een dag beroepsoriëntatie.
Voor een andere leerling kan dan uitgegaan worden van een halve dag beroepsoriëntatie
of bijvoorbeeld een hele dag in het tweede jaar. Als wij het zo uitwerken,
ontstaat er geen probleem met het schuiven in tabellen. De school heeft de
keuzevrijheid. De school kan de tweede moderne vreemde taal voor de zorgleerling
laten vallen als zij dat wil. Aldus wordt recht gedaan aan de gedachte dat
je er al in de brugklas mee kunt beginnen. Dan kun je dat ook echt fors doen
voor die leerlingen voor wie het echt moet. Voor alle VMBO-leerlingen kan
de school de beroepsoriëntatie in de eerste twee jaren onderbrengen.
Ik heb een en ander uitgewerkt op papier en zou dat hier rond kunnen delen
om een indruk te geven van hoe zo'n nota van wijziging eruit zou kunnen komen
te zien. Op die manier kunnen wij met elkaar iets moois bereiken. Alle woordvoerders
hebben op de noodzaak van flexibiliteit gewezen. Er kan ook worden voldaan
aan de voorwaarde van praktische uitvoerbaarheid.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter! De staatssecretaris is mij net voor. Ik had haar willen vragen
of zij dit ook op schrift wilde stellen. Mij gaat het inderdaad om de bestemming
van de vrije ruimte. Ik wil kunnen nagaan of een en ander in de praktijk goed
functioneert. Ik ben blij dat de staatssecretaris ons dit stuk nu doet toekomen,
dan kan ik dat tussen nu en de stemmingen rustig bekijken. Het debat behoeft
dan niet opgehouden te worden. De doelstelling van collega Cornielje was ook
de mijne. Ik moet dan ook bereid zijn om consequenties aan mijn opstelling
te verbinden. Identiteitsgebonden scholen moeten de vrije ruimte voor de eigen
activiteiten kunnen blijven benutten. Dat blijft wel mijn randvoorwaarde.Staatssecretaris Netelenbos:Dat is mogelijk. Daarnaast blijft er voor twee jaar 240 uur over voor
de andere zaken.De heer Van der Vlies (SGP):Ik sluit dat niet uit, maar ik wil dat even zorgvuldig nagaan.Staatssecretaris Netelenbos:Gisteren vond de heer Van der Vlies in een interruptiedebat met mevrouw
Liemburg de opstelling van de PvdA-fractie nogal merkwaardig. Hij heeft een
goed geheugen en hij kan zich misschien nog herinneren dat ik indertijd een
motie heb ingediend met het doel het IVBO buiten de basisvorming te houden.
Het gehele veld is vervolgens over ons heengevallen.De heer Van der Vlies (SGP):Die motie heb ik gesteund, maar zij is niet aangenomen.Staatssecretaris Netelenbos:Wij hebben haar na de reactie van het onderwijsveld ingetrokken.De heer Van de Camp (CDA):Ik neem aan dat de staatssecretaris eerder doelde op de 240 uur die beschikbaar
was voor de tweede moderne vreemde taal.Staatssecretaris Netelenbos:Dat klopt.De heer Van de Camp (CDA):De scholen behouden het recht om die tweede moderne vreemde taal aan te
bieden. Er zullen waarschijnlijk leerlingen zijn die Turks of Arabisch willen
doen. Dat blijft dus mogelijk.Staatssecretaris Netelenbos:Ja. Het is een kan-bepaling.Mevrouw Van Vliet (D66):Betekent dit dat de regionale verwijzingscommissie niet meer betrokken
wordt bij de toekenning van de extra uren beroepsoriëntatie?Staatssecretaris Netelenbos:De toelaatbaarheid wordt door de regionale verwijzingscommissie bepaald.
Als dat is gebeurd, kan de school besluiten om de moderne vreemde taal uit
het programma te halen en daar de beroepsoriëntatie voor in de plaats
te stellen.De heer Van de Camp (CDA):Ik dacht dat de regionale verwijzingscommissie niets te maken heeft met
de verwijzing naar een VMBO-opleiding. Deze commissie gaat toch alleen over
de toelaatbaar tot het praktijkonderwijs?Staatssecretaris Netelenbos:In de overgangssituatie niet. In het kader van het "go or no go"-amendement
moet worden bepaald of de RVC wordt gehandhaafd. Als de budgettering haar
intrede heeft gedaan, zal de commissie leerlingenzorg ingesteld worden. Zolang
dat niet het geval is, is de RVC nog nodig, omdat het budget anders veel te
hoog zou worden. Tijdens het debat in december heb ik het voorbeeld genoemd
van een school die plotseling de verhouding tussen IVBO en VBO had omgedraaid.
Men kwam uit op een aandeel van 300% IVBO. Omdat er sprake is van een openeindefinanciering,
is er in de overgangsfase een besluit van de RVC nodig. Deze bepalingen vervallen
als de budgettering is bereikt. Op dat moment moet bepaald worden op welke
wijze met dit besluit wordt omgegaan. Dit kan overgelaten worden aan de commissie
leerlingenzorg, maar een en ander moet dan wel betrokken worden bij de evaluatie,
mede gezien in het licht van het amendement op stuk nr. 42. Voorzitter! Ik
rond dit punt hiermee af. Wij zijn uit een lastig, maar belangrijk dilemma
gekomen.Voorzitter! In het amendement op stuk nr. 41 wordt gesteld dat bij wet
moet worden besloten of er sprake is van de mogelijkheid van combinatievakken.
Dat geldt dan voor alle leerwegen. Ik vind dat op zichzelf jammer. Ik zou
combinatievakken op vrij korte termijn mogelijk willen maken, met name voor
de basisberoepsgerichte leerweg, omdat juist zwakke leerlingen veel baat hebben
bij combinatievakken. Dit wordt onderstreept door een uitwerking van het Platform
voor voortgezet MLK-onderwijs, onder leiding van mevrouw Huisman. Men heeft
de basisvorming nog eens uit de invalshoek van het praktijkonderwijs bekeken
en men is nagegaan op welke wijze er met algemene doelen binnen het praktijkonderwijs
gewerkt kan worden. Men heeft naar aanleiding van de discussie de vakken uiteen
gehaald, terwijl het MLK in de praktijk vakintegratie kent. Men vond dat bijzonder
jammer. Men was dan ook blij met de nota van wijziging, waarin voor de zwakste
leerlingen de combinatievakken wordt geïntroduceerd. Het platform stelt
op basis van expertise vast dat dit beter is voor deze leerlingen. Als bij
wet voor alle leerwegen combinatievakken ingevoerd moeten worden, ben je heel
wat jaren verder. Ik hoop de combinatievakken in de zomer uitgewerkt te hebben.Er is in de Kamer een breed draagvlak voor deze gang van zaken, wellicht
ook omdat er wordt gedacht dat de regering bij koninklijk besluit kan doen
waar zij zin in heeft. De Kamer voelt daar niets voor. Ik kan dat wel begrijpen.
Ik vraag mij daarbij wel af of het mogelijk is om dit in plaats van bij wet,
bij AMvB met een voorhangprocedure te regelen. Daarin kan de bepaling worden
opgenomen dat het, als het niet naar genoegen van de Kamer is geregeld, alsnog
bij wet wordt geregeld. Dat is flexibeler dan het volgen van een wetsprocedure.
Ik vraag de indieners om over dat alternatief na te denken.De heer Cornielje (VVD):Natuurlijk is dat een alternatief. Argument voor ons voorstel is inderdaad
dat wij maar moeten afwachten wie er in de toekomst op de stoel van de staatssecretaris
zit. Het is de vraag of de Kamer dan voluit in de gelegenheid is om te beoordelen
of de genoemde combinatievakken gewenst zijn. De suggestie van de staatssecretaris
wil ik zeker in overweging nemen. Een AMvB met een zware voorhangprocedure
betekent dat de Kamer voluit het recht houdt om een en ander, mocht dat noodzakelijk
zijn, bij wet te regelen. Ik zal dat met de medeondertekenaars bespreken.Staatssecretaris Netelenbos:Voorzitter! Ik kom op de zorgleerling in het praktijkonderwijs of in het
leerwegondersteunend onderwijs. Ik ga in op de structuur van het wetsvoorstel.
Ik ga daarbij tevens in op de interpretatie van het beruchte amendement op
stuk nr. 42 over go or no go. De heer Van de Camp vindt de naamgeving niet
helder. Hij verwees naar ingekomen brieven waarin een verkeerde interpretatie
wordt gegeven. Ik heb dat ook gezien, maar dat komt ook omdat er nog geen
sprake is van praktijkonderwijs. Er is nog geen ruime voorlichting gegeven.
Het is dan ook moeilijk te volgen, zeker als informatie uit de media gehaald
moet worden. Ik vind "praktijkonderwijs" een heel mooie benaming voor datgene
wat binnen de scholen voor praktijkonderwijs gebeurt, omdat jongeren daar
op maat, gebaseerd op wat de leerling aankan, worden voorbereid op de praktijk.
Het is zeer geïndividualiseerd, er zijn geen voorschriften van de overheid
over de inhoud en de leerling krijgt een traject op maat. Het betreft bijna
twee keer zoveel leerlingen als in het huidige MLK-onderwijs. Ik kan niet
nalaten om dat te onderstrepen. Men legt de huidige MLK-populatie vaak eendimensionaal
op het praktijkonderwijs; dat zal veranderen. Dat betekent dat in het praktijkonderwijs
leerlingen zitten van wie de school op basis van het schooldossier zegt dat
zij daar onderwijs moeten volgen. Dat kan de basisschool of het voortgezet
onderwijs zijn. De regionale verwijzingscommissie bekijkt of de leerlingen
echt daar moeten zijn.In de zojuist rondgedeelde nota van wijziging wordt ook ingegaan op de
benaming van het certificaat dat de leerlingen daar uiteindelijk krijgen.
Mijn voorstel is om de leerlingen een getuigschrift praktijkonderwijs te laten
krijgen. Als men daar het praktijkonderwijs heeft afgerond,
krijgt men dus een getuigschrift praktijkonderwijs waaruit op te maken is
wat de leerling heeft gevolgd, welke leerstof hij zich eigen heeft gemaakt
en wat zijn kwalificaties zijn. Daarmee geef je die leerling echt een soort
diploma, maar dat noem je "getuigschrift". Daar voeg je "praktijkonderwijs"
aan toe, zodat daarover geen misverstand kan ontstaan. Ik hecht aan die naam,
die allang is ingeburgerd in het onderwijsveld. Er is dus geen enkele aanleiding
om dat te veranderen.Vervolgens is de vraag aan de orde of de leerling, lopende de rit, toch
kan overstappen naar het reguliere onderwijs. Dat zou zo nu en dan wel eens
kunnen voorkomen. Ook in het zojuist genoemde document van de commissie onder
leiding van mevrouw Huisman is dat beschreven, maar het ligt niet erg voor
de hand. Het programma is immers nogal verschillend, maar het kan natuurlijk
voorkomen. Soms is een leerling een laatbloeier en blijkt dat er meer kan.
De heer Van de Camp heeft gewezen op zij-instromers die de Nederlandse taal
ineens vaardig zijn; ook dan kan het voorkomen dat een leerling weer "terug
te schakelen" is. Dat is niet de mainstream van de ordening, maar in de werkelijkheid
bestaat natuurlijk veel variëteit en dit zal dus ongetwijfeld voorkomen.De heer Van de Camp (CDA):Zouden ook wij dat rapport van mevrouw Huisman en de haren mogen ontvangen?
Ik neem overigens aan dat het, ondanks de wettelijke moeite met combinatievakken,
in de praktijk mogelijk blijft dat vakken geclusterd worden.Staatssecretaris Netelenbos:Ja, maar de wet bepaalt voor welke vakken dat kan gelden; het kan dus
niet onbeperkt. Als je het aantal vakken wilt uitbreiden, moet je daar dus
apart over besluiten.De bekostiging van het praktijkonderwijs is vrij simpel geregeld. Zo'n
school heeft een BRIN-nummer; dat betekent dat die school naar rato van het
aantal leerlingen wordt gefinancierd. Daarover hoeven wij verder niet ingewikkeld
te doen.Vervolgens hebben wij te maken met een veel lastiger traject waar veel
aandacht voor is gevraagd. Dat betreft de leerlingen in het leerwegondersteunend
onderwijs en de vraag hoe het VSO-LOM daarin moet participeren. Het is juist
dat er nu drie alternatieven zijn uitgewerkt: het orthopedagogisch-didactisch
centrum, de nevenvestiging en de fusie ofwel het opgaan in bijvoorbeeld een
smalle of brede scholengemeenschap. Die modellen zijn nu aan de orde en daardoor
kunnen in ieder geval de expertise, kennis en vaardigheid van de mensen die
in het VSO-LOM werken en de kleinschalige setting die voor deze leerlingen
nodig is – dat onderstreep ik – zo gehandhaafd worden dat er sprake
is van het kunnen halen van een diploma. Met name door de heer Van de Camp
is gevraagd hoe het "go or no go"-amendement moet worden vertaald. Daar zat
de ondertoon in dat hij eigenlijk zou willen dat er sprake blijft van zelfstandigheid.
Dat is een sterfhuisconstructie. Ik heb al vaker gezegd dat dit er niet toe
kan leiden dat de desbetreffende leerlingen in overeenstemming met hun eigen
keuze binnen de sectoren examenprogramma's kunnen volgen. Dat kan men niet
organiseren. Men moet het dus zoeken in vormen van symbiose, en wel op een
zodanige manier dat men de programma's kan aanbieden. Het technisch overleg
waarin alle partijen participeren is daar allang van overtuigd. Ik kom zo
over de status van het overleg te spreken. Men ziet dat de varianten die worden
besproken juist leiden tot het levensvatbaar houden van de expertise en de
kleinschaligheid. Dat laatste is natuurlijk ook van groot belang. Al het andere
is natuurlijk allemaal verkend.Mevrouw Van Vliet heeft gevraagd of het niet mogelijk is om een constructie
te bedenken van de 2%-regeling zoals wij die bij Weer samen naar school kennen.
Die vraag is al eerder door haar gesteld. Die vraag is ook aan de orde geweest
in het technisch overleg. Men ziet dat dit niet kan werken. Men kan niet op
basis van een 2%-basisfinanciering werken. Mevrouw Liemburg heeft bij interruptie
terecht opgemerkt dat dit ook direct het maximum wordt. Daarmee is het dus
een soort van op kleine schaal opgetuigd sterfhuis.De heer Van de Camp onderschat de kracht van juist het orthopedagogische
traject in het voortgezet onderwijs omdat heel veel leerlingen heel veel vraagstukken
geven. Het oude VSO-LOM en straks het leerwegondersteunend onderwijs heeft
men zeer hard nodig om ervoor te zorgen dat de leerling gekwalificeerd wordt.
In de vierde nota van wijziging staat dat het samenwerkingsverband verantwoordelijk
is voor alle leerlingen. Men mag dus geen leerlingen van een school verwijderen
zonder dat er een alternatief is of dat er een beoordeling is dat een leerling
naar, bijvoorbeeld, 2/3-onderwijs moet. Wij moeten een totaalaanbod realiseren
voor alle leerlingen. Dat is heel erg nieuw. Moeilijke leerlingen kan met
niet meer kwijt, tenzij zij toelaatbaar zijn voor 2/3-onderwijs. Dat maakt
dat men meer dan ooit zo'n voorziening nodig heeft. Men ziet dat ook aan de
modellen in het technisch overleg. Daar worden alle modellen die binnen de
drie opties mogelijk zijn, doorgesproken. Dat gaat in goede harmonie, omdat
men ziet dat het nodig is.De heer Van de Camp (CDA):De staatssecretaris getuigt weer van een groot optimisme. Dat zij haar
gegund. Even ter correctie, ik heb niet gezegd dat het VSO-LOM zelfstandig
moet blijven. Ook ik heb meerdere malen gezegd dat de twee subsystemen naar
elkaar toe moeten groeien. Het VSO-LOM moet men echter een goede uitgangspositie
geven in de onderhandelingen.Ik heb twee vragen. Er zijn scholen voor voortgezet onderwijs die krimpen.
Die hebben personeel over. Die scholen kunnen makkelijk besluiten om het personeel
dat over is, ook ter beperking van de wachtgelden, OPDC-achtige taken te laten
vervullen, namelijk ondersteuning van de zwakkere leerling binnen de scholengemeenschap.
Dan komt het OPDC in een wat overbodige positie. Dat kan.Mijn tweede vraag is de volgende. De staatssecretaris zegt dat men geen
leerlingen meer mag uitsluiten. Stel dat de heren conrectoren daarom de betrokken
leerlingen naar het OPDC sturen met de boodschap: zoek het verder maar uit.
In geen enkel model dat de staatssecretaris schetst, heeft het OPDC een zelfstandige
onderhandelingspositie. Men is altijd afhankelijk van de meerderheid binnen
het samenwerkingsverband. Wij hebben daar gisteravond uitgebreid over gesproken.
Ik ben daar inderdaad zeer uitgebreid over bevraagd. Noch de
staatssecretaris, noch de coalitiepartijen hebben echter een goed startpunt
voor het VSO-LOM. De staatssecretaris brengt hen in een onderhandelingspositie
van drie jaar en dan mogen zij uiteindelijk beoordeeld worden bij het vreselijke
amendement met die Engelse naam.Staatssecretaris Netelenbos:Bij het traject dat wordt ingeslagen, kunnen wij straks nog oordelen over
de vraag of het goed is geregeld. Dat zit ook in het amendement met die vreselijke
naam, het "go or no go"-amendement. Op dit moment worden de modellen in het
technisch overleg doorgesproken. Deze kunnen in maart in de Kamer worden besproken.
Op dit moment worden drie modellen doorgesproken: het samenwerkingsmodel,
het expertisemodel en het zorgvoorzieningsmodel. Van die drie modellen is
het eerste model geen orthopedagogisch-didactisch centrum. De andere twee
zijn dat wel. Zij worden op een verschillende manier uitgewerkt. Zij worden
zo uitgewerkt, dat je op het moment dat je daarmee in zee gaat, juridisch
ook een aantal dingen regelt. De heer Van de Camp zou gelijk hebben dat het
allemaal liefdewerk oud papier is en dat het op een gegeven mis zou kunnen
gaan, wanneer wij overgeleverd waren aan het zogenaamde rectorrisico, doordat
er juridisch niets vastligt. In de fase die wij ingaan, leggen wij per samenwerkingsverband
een aantal dingen juridisch vast. Dat levert ook zekerheden. De heer Van de
Camp vindt de drie jaren in het traject daar naartoe, die wij nu ingaan, tijdverlies.
Mijns inziens is dat niet zo, want er is geen alternatief. Het komt niet tot
een goede uitwerking en tot een balans binnen het samenwerkingsverband als
je het traject niet ingaat.Vervolgens worden er een aantal modellen aan de samenwerkingsverbanden
gecommuniceerd, via de lijn van het technisch overleg. Daar is men zo goed
als aan het afronden. Het loopt heel goed. Ik overdrijf niet. In maart is
het afgerond en stuur ik het aan de Kamer. Die zal er ongetwijfeld ook iets
over vinden. Vervolgens sturen wij de modellen naar de samenwerkingsverbanden,
die hun keuzes kunnen bepalen. Als je die keuzes maakt, leg je juridisch vast
wat je wilt.Naarmate het proces beter loopt, weet je beter, zeker over drie jaar,
hoe de vlag erbij hangt. Ontstaat er een geschil waar men eens naar wil laten
kijken, dan is er een geschillencommissie. De heer Van de Camp kan dat een
grof instrument vinden om tot een beslechting van zaken te komen, maar zo
zal het vaak niet gaan. Als een keer iets vastloopt en een uitspraak daarover
wordt gevraagd, komt die trein natuurlijk weer in beweging.Mevrouw Van Vliet stelde een vraag over de positie van de Kamer. De uitwerking
van het technisch overleg komt in maart in de Kamer en wordt vervolgens naar
de samenwerkingsverbanden gestuurd. Dan gaat men drie jaar op weg. Daarna
kijken wij hoe de situatie is. Er is geen alternatief. Juist doordat het technisch
overleg nu zo goed loopt, zijn velen die daar meepraten overtuigd. Dat neemt
natuurlijk niet weg dat men op de werkvloer eerst wil zien en dan geloven.
Daar heb ik alle begrip voor. Daarom hebben wij ook tijd nodig.De heer Van de Camp (CDA):Ik heb de notitie van het technisch overleg ook in de trein gevonden,
om het zo maar uit te drukken. Opvallend is dat het tweede model zoals het
er nu ligt, nauwelijks het predikaat OPDC kan verdienen. Het wordt natuurlijk
een heel gekke wereld dat wij, althans het CDA, hier vragen om een afdoende
regeling en de staatssecretaris vervolgens voor een uitwerking in het technisch
overleg zorgt, om met juridische modellen te komen. Dan vraag ik op mijn beurt
waarom dat niet in de wet kan.Staatssecretaris Netelenbos:Nee, de wet schrijft drie opties voor. Daaruit mag een keuze worden gemaakt.
Ik houd van een overheid die opties biedt en niet met een soort eenheidsmodel
opereert. Dat was een beetje in de discussie van gisteren aan de orde. Ik
geloof niet in één model. Wat voor het ene samenwerkingsmodel
een goed model is, ligt voor het andere samenwerkingsverband weer anders.
Er moet flexibiliteit zijn binnen een aantal afspraken. Vervolgens moet je
gaan bekijken hoe er in artikel X, H, lid 6, volgens het expertisemodel sprake
is van bovenschoolse inzet van samenwerkingsverbanden. Het orgaan dat daarbij
nodig is, is in de wet zelf opgenomen. De Kamer zelf amendeert er de centrale
dienst in, maar er is ook nog het samenwerkingsorgaan dat een functie daarin
kan krijgen. Binnen de wet zelf kan men een aantal keuzes maken. Ik vind dat
helemaal niet gek, omdat je opties voorlegt en geen eenheidsworst. Mijn bezwaar
tegen amendementen die er liggen, is dat daarin maar van één
model wordt uitgegaan.Mevrouw Van Vliet (D66):Over die modellen op zichzelf kunnen wij natuurlijk discussiëren,
maar niet een model voldoet als je niet onderhandelingsposities hebt die een
beetje gelijk zijn. VSO-LOM maakt zich er zorgen over dat een model van de
grotere scholengemeenschappen wordt opgelegd. Ik zou bijvoorbeeld best berekeningen
over een regeling voor een vast percentage willen zien en een berekening met
een basisbekostiging. U zegt dat het niet werkt, maar ik wil dit graag op
papier krijgen. Laat u mij op papier de berekening maar zien, plus een onderbouwing
van uw standpunt dat het niet werkt. Juist dat kan onderdeel van modellen
zijn die de scholen op een betere uitgangspositie brengen. Ik hecht er ontzettend
veel waarde aan dat de Kamer dit te zien krijgt. VSO-LOM zegt weliswaar dat
het in goede harmonie in technisch overleg wordt besloten, maar voelt zich
toch geroepen in een brief nog eens onze aandacht hierop te vestigen. Kennelijk
heeft VSO-LOM het gevoel dat het dit onderdeel niet goed naar buiten kan brengen.
Ik vind het dan mijn taak als Kamerlid om te vragen het hier te kunnen zien
en er nader over te kunnen discussiëren.Staatssecretaris Netelenbos:Voorlopig gebeurt er natuurlijk helemaal niets. In de periode van drie
jaar die wij ingaan, is het spel van de samenwerkingsverbanden aan de orde
binnen de samenwerkingsverbanden. De drie opties die met de wet mogelijk worden
gemaakt, en het punt dat u nu naar voren brengt, zal ik van een beschouwing
voorzien om aan te geven waarom de modellen die nu worden uitgewerkt, beter
kunnen werken dan het andere model. Dan kan de Kamer het zelf wegen, want
de wet regelt dit allemaal niet. In maart kunnen wij erover praten. Dan lopen
wij het hele palet nog een keer langs. Vanaf 1999 kunnen er bewegingen tussen
scholen ontstaan. Dat zijn keuzes die men kan maken. Vervolgens
hebben wij via het amendement op stuk nr. 42 een afspraak gemaakt over de
manier waarop wij op een gegeven moment de balans opmaken om te bezien of
wij de stop uit het systeem halen om de omslag te maken van "kunnen" naar
"moeten". Er zijn dus voor de Kamer nog genoeg veiligheidspallen in het systeem
om te kunnen aangeven hoe wij verdergaan. Het proces heeft echt zijn tijd
nodig. Toe nu toe is het overleg in goede harmonie gegaan, wat altijd een
goed signaal is voor het gevoel dat men eruit kan komen. Ik zeg dus toe dat
de Kamer in maart het hele palet krijgt van datgene wat er allemaal aan de
orde is, inclusief datgene wat u gisteren en vandaag naar voren hebt gebracht.Mevrouw Van Vliet (D66):Ik kan er dus op vertrouwen dat wij een berekening krijgen waaruit blijkt
waarom zo'n basisbekostiging goed is of waarom niet en waarom een 2%-regeling
goed is of waarom niet. Dat is expliciet wat VSO-LOM ons vraagt. Ik kan mij
best voorstellen dat VSO-LOM nader met de Kamer erover wil praten waarom het
eventueel toch voor zo'n model kiest. Dit betekent niet dat wij daar naartoe
gaan, maar het is beter voor de discussie.Staatssecretaris Netelenbos:Ik werk dat uit. Ik denk dat het niet kan en zal uitleggen waarom ik dit
denk. Dan kunt u dat van commentaar voorzien.De heer Van der Vlies (SGP):Ik heb een opmerking en een vraag. U sprak in verband met mijn amendement
op stuk nr. 33 van een eenheidsworst; er wordt één oplossing
aangereikt. Nee, het gaat om een kan-bepaling. Het is een mogelijkheid voor
scholen die ervoor kiezen. Andere scholen kunnen ergens anders voor kiezen.
Laten wij dit nu eens duidelijk vaststellen; ik heb het gisteren ook al naar
voren gebracht.Staatssecretaris Netelenbos:De mogelijkheid van een afdeling voor leerwegondersteunend onderwijs zit
in de overgangsbepalingen van het wetsvoorstel. Het wetsvoorstel gaat echter
uit van de gedachte dat wij naar een gebudgetteerd zelfverzorgingssysteem
toegaan, maar dat staat er haaks op. Het loopt dus niet in de pas met dat
gebudgetteerde zelfverzorgend zijn. Dat is het lastige in het voortgezet onderwijs;
daar is het anders dan in het basisonderwijs, waar deels rechtstreeks bekostigd
kon worden en deels zelfverzorging kon worden georganiseerd. Wat u voorstelt,
zit dan ook in het wetsvoorstel tot het moment waarop het amendement op stuk
nr. 42 wordt uitgewerkt. Vooralsnog wordt u dus op uw wenken bediend, maar
het is de vraag of het zo blijft.De heer Van der Vlies (SGP):Daar had ik nog een vraag over. Hiermee sluiten wij dus naadloos op elkaar
aan. Ik heb gisteravond de heer Cornielje gevraagd wat hij met "no go" bedoelt;
vergeef mij nog een keer de Engelse term. Hij heeft daar zijn opvatting over
gegeven; ik neem daarvan kennis en ik respecteer die opvatting. Nu kom ik
bij de staatssecretaris, want ik moet er rekening mee houden, gezien de ondertekening,
dat het amendement op stuk nr. 42 de eindstreep haalt. Dat wordt dus wetstekst.
Dan gaat het er ook om hoe de regering, als deel van de wetgever, een en ander
interpreteert. In de toelichting staat namelijk: besluit de einddatum van
1 augustus 2002 naar achteren op te schuiven. Er wordt dus niet gezegd "no
go" en wij houden het bij het oude. Nee, wij gaan opnieuw een periode van
zoeken en onzekerheid in. Gisteren zei ik dat mijn amendement heel wel in
het verlengde kan liggen van het amendement op stuk nr. 42, want dat zou de
richting kunnen aangeven voor een oplossing. Maar het betekent dan wel iets
anders dan dat slechts de expiratiedatum naar achteren wordt geschoven. Dat
blijft het zwaard van Damocles.Staatssecretaris Netelenbos:Het nadeel van het amendement van de heer Van der Vlies is dat het de
dynamiek uit het proces haalt. Wij willen bereiken dat men gaat toewerken
naar constructies waarin leerlingen die zorg nodig hebben, kunnen kiezen.
Nu kunnen leerlingen in het LOM of in het IVBO niet alles kiezen en dat is
voor leerlingen anno 1998 niet goed. Je trechtert in dat geval de leerlingen
immers in een traject dat toevallig in de aanbieding is. Wij willen de zorg
zodanig organiseren dat op alle trajecten voor een diploma in het VMBO de
leerling kan kiezen voor dat vak waar zijn hart naar uitgaat: consumptieve
techniek, de verzorging, de handel of commerciële dienstverlening. Voor
het uitwerken van een goed arrangement in dat samenwerkingsverband heb je
een dynamisch proces nodig. Ik heb er, gezien de wijze waarop het overleg
verloopt, veel vertrouwen in. Toch zijn er velen – dat spreekt ook uit
het amendement op stuk nr. 42 – die zeggen: eerst zien en dan geloven.
Over drie jaar kunnen wij bezien hoe het zich ontwikkelt. Er is al zoveel
in beweging en sommigen zijn echt al helemaal klaar: zodra het mogelijk is
gaan zij beginnen, want zij hebben de constructie geregeld. Al die elementen
kun je in de afweging betrekking. Het eindbeeld waar je naar streeft, moet
je overeind houden, want anders verlies je de dynamiek. Natuurlijk kan de
betreffende bewindsman of -vrouw wel, als hij of zij over drie jaar de balans
opmaakt, bezien wat er dan te doen staat. Ik vind het echter fout om amendementen
zoals die van de heer Van der Vlies of die van de heer Van der Camp in te
voeren omdat daarmee het proces geen kans krijgt. Men kan dan achteroverleunen
en bereikt dan niet wat voor ogen staat, namelijk dat men de breedte ingaat
zodat leerlingen in hun opleiding kunnen kiezen. Expertise blijft altijd voorhanden
en dat blijft een belangrijk punt in de beoordeling. Naar mijn idee is er
dus geen alternatief traject denkbaar, want dit is met iedereen die er verstand
van had, doorgesproken. Ik kom echt niet tot een andere conclusie. Als men
in dit voorstel elke duwer van het proces eruit haalt, dan leidt dat tot niet
bewegen. Het is dan echt fout georganiseerd voor de leerling.De heer Van der Vlies (SGP):Daar gaat toch de discussie over. Ik kan niet verhinderen dat de staatssecretaris
haar conclusie trekt uit ontwikkelingen en doelstellingen. Maar ik betwist
haar dat VSO-LOM-scholen die voor zelfstandigheid strijden, respectievelijk
voor een herkenbare pedagogisch-didactische werkeenheid, een beetje steriel
bezig zijn, met de armen over elkaar zitten en zich onttrekken aan de dynamiek
van het proces, integendeel.Staatssecretaris Netelenbos:Maar die zelfstandige werkeenheid zit uitdrukkelijk in twee van de drie
modellen. Als men een zelfstandige werkeenheid wil worden,
moet men nooit fuseren. Dat is een keuze die in het wetsvoorstel zit. Daarom
loopt het proces ook zo goed.De heer Van der Vlies (SGP):Mij dunkt, er zou een reële keuzemogelijkheid aan de drie die u noemt
aangereikt moeten worden, zowel om bestuurlijke redenen als om werksoortinhoudelijke
redenen. Het gaat om de zorg voor het kind. Ik ben er niet van overtuigd dat
mijn optie een dolksteek zou zijn voor de dynamiek van het proces. Dat weiger
ik te aanvaarden. Ik zeg maar precies hoe ik erover denk!Staatssecretaris Netelenbos:Het gaat natuurlijk iedereen om de zorg voor het kind. Kinderen die extra
zorg nodig hebben, moeten echter ook kunnen worden wat zij willen. Dat kan
nu niet in Nederland. Wanneer je extra zorg nodig hebt, word je "getrechterd"
in een beperkt aantal beroepen en dat is niet goed.Ik stel voor dat wij toch over drie jaar de balans opmaken binnen de afgesproken
context. Ik heb hier eigenlijk niet veel meer aan toe te voegen. Het loopt
echt heel goed.De heer Van de Camp (CDA):Even voor de parlementaire geschiedenis, voorzitter. Artikel 10h bevat
geen modellen, alleen voorschriften. Artikel 10h noemt het VSO-LOM niet eens.
Daarin wordt alleen maar gesproken over een orthopedagogische aanpak. Het
bestaansrecht van het VSO-LOM is in artikel 10h op geen enkele wijze gewaarborgd.Voorzitter: WeisglasStaatssecretaris Netelenbos:Dat heeft u mij ook niet horen zeggen. Het gaat om het orgaan wat je opricht
om een rechtspersoon te creëren om het zorgonderwijs te regelen. Het
begrip LOM verdwijnt. Dat ben ik volstrekt met de heer Van de Camp eens.Mevrouw Liemburg en mevrouw Van Vliet hebben aandacht gevraagd voor de
inhoudelijke pilots. In het voorjaar zullen wij scholen uitnodigen om daaraan
deel te nemen. Vervolgens beginnen wij dan per 1 augustus van het komende
schooljaar. De basisgedachte daarbij is dat dit tevens de scholen zijn die
gaan oefenen met het examen voor die leerlingen waarvoor wij nu geen centraal
eindexamen hebben. Dat zijn de voorlopers waarover wij in januari uitvoerig
hebben gesproken. Daarna zullen wij bekijken hoe er verdergaand geëxperimenteerd
kan worden door middel van het met elkaar in samenhang brengen van algemene
vakken en beroepsvakken. Ik denk dat veel scholen daarin willen participeren.
Zij krijgen daarvan in het voorjaar bericht.Mevrouw Liemburg (PvdA):Kunnen scholen daarop inschrijven?Staatssecretaris Netelenbos:Ja, dat is het geval. Scholen die hier vaak genoemd zijn, zoals Nova en
Olympus, zouden zich als de wiedeweerga moeten aanmelden.De heer Van der Vlies vindt dat de grondslag van de school moet worden
onderschreven en niet gerespecteerd. Die discussie hebben wij eerder gevoerd.
Het zal hem niet verbazen dat ik zijn desbetreffende amendement te ver vind
gaan, omdat het gaat om scholen binnen een samenwerkingsverband. Je begint
je te bekennen tot elkaar via een samenwerkingsverband en vervolgens bied
je een totaaloplossing voor alle leerlingen. Je mag natuurlijk wel het respect
vragen.De heer Van der Vlies (SGP):Zeker, en dat zou dan ook in de wet kunnen staan. De staatssecretaris
heeft zelf het initiatief genomen om het neer te schrijven in de Wet op het
primair onderwijs. Hier is het nog niet neergeschreven. Ik heb gisteravond
gevraagd waarom eigenlijk niet. Zou dat dan niet consequent en nuttig zijn?
Ik houd mijn principiële punt, maar ik ben voldoende ingesteld op werkelijkheden
om dat te accepteren, maar dan moet het wel in de wet staan.Staatssecretaris Netelenbos:Ik vind dat ontzettend vanzelfsprekend. Ik stel voor dat de heer Van der
Vlies het amendement aanpast.In het voortgezet onderwijs is geen sprake van leerlingenvervoer. Met
betrekking tot tegemoetkomingsregelingen wijs ik op de tegemoetkoming studiekosten.
Een deel van het onderwijs dat overgaat naar het voortgezet onderwijs, komt
daarvoor in aanmerking. Het ZMLK heeft natuurlijk wel leerlingenvervoer, maar
dat zit niet in dit deel van het onderwijs. Daarover komen wij nog te spreken,
maar daarin is nu helemaal niets veranderd.Voortgezet onderwijs valt echter niet onder leerlingenvervoer en dat geldt
dus straks ook voor het praktijkonderwijs en het leerwegondersteunend onderwijs.
Men moet dan aanspraak maken op TS als men daarvoor in aanmerking komt.De heer Van der Vlies (SGP):VSO valt er nu toch onder?Staatssecretaris Netelenbos:Maar VSO is primair onderwijs en dat wordt straks voortgezet onderwijs.De heer Van der Vlies (SGP):Ik zal dit nakijken.Staatssecretaris Netelenbos:Voor het IVBO geldt nu ook niet de regeling voor het leerlingenvervoer.De heer Van der Vlies (SGP):Ik heb gisteren al gezegd niet het naadje van de kous te weten, maar ik
zal nakijken of hetgeen u zegt waar is.Staatssecretaris Netelenbos:Voorzitter! De heren Van der Vlies en Van de Camp hebben voorts nog vragen
gesteld over de nazorg voor de leerling die uit het praktijkonderwijs komt.
Daarvoor is nu niets geregeld. De praktijk is vaak dat de school nog een jaar
de nazorg regelt, en met dit voorstel komt daar geen wijziging in. Het regelen
van de nazorg op deze manier is echter geen voorschrift, maar praktijk. Daarnaast
vervult de WIW een belangrijke rol voor mensen die zorg nodig hebben. Hierbij
komt de gemeente in beeld en op dit punt wil ik met deze discussie niets veranderen.
Op zichzelf is het namelijk heel goed mensen die extra aandacht nodig hebben
te volgen. Dit wetsvoorstel regelt echter niets voor de verhoudingen. Er zal
dus niet plotseling sprake zijn van een andere benadering.De heer Van de Camp (CDA):Voorzitter! Ik begrijp wel dat de staatssecretaris dit aspect niet in
dit wetsvoorstel kan regelen. Het probleem blijft daarmee wel bestaan. Er
is nu eenmaal een categorie van VSO-MLK-leerlingen die niet onder de gemeentelijke
WSW kan vallen. Met die leerlingen zal de school moeten gaan leuren. Kunnen
wij dat probleem niet oplossen? We gaan namelijk de capaciteit verdubbelen.Staatssecretaris Netelenbos:Door de bank genomen levert de school nog een jaar de nazorg. Jobcoaching
en alle zaken die van belang kunnen zijn voor mensen die extra zorg nodig
hebben, hoeven niet met de onderwijsbegroting te worden geregeld. Dat zou
een beetje erg veel van het goede zijn. Soms heb je bij dergelijke trajecten
te maken met zorgverzekeraars en soms gelden WIW-aanspraken. Met het voorgestelde
kunnen leerlingen wel langer gevolgd worden als het gaat om hun resultaten.
Hier wordt echter niet voor de scholen met praktijkonderwijs een extra taak
aangegeven met de bijbehorende financiële middelen. Daartoe geeft dit
wetsvoorstel geen aanleiding en in de begroting is daarvoor ook geen ruimte.De voorzitter:Ik zie dat mevrouw Van Vliet wil interrumperen. Gelet op de tijd wijs
ik erop dat wij voor een keus staan. Het wordt: de gelegenheid krijgen voor
het plegen van interrupties en dan geen tweede termijn óf het houden
van een korte tweede termijn tussen nu en zes uur en dan geen interrupties.
Ik zeg dit, opdat de leden dat in overweging kunnen nemen.Staatssecretaris Netelenbos:Voorzitter! Mevrouw Liemburg heeft een vraag gesteld met betrekking tot
de ongediplomeerde schoolverlater. Wat moet hij als hij het VMBO zonder diploma
verlaat? De wet gaat ervan uit dat die leerling instroomt in de assistentenopleiding.
Als die er binnen de sector niet is, is de leerling toelaatbaar op niveau
2. Dat betekent dat hij dan dezelfde rechten heeft als de leerling die met
een diploma uit de basisberoepsgerichte leerweg komt. Het is natuurlijk de
bedoeling dat er meer assistentenopleidingen komen. Daarover wordt gesproken
in de WEB. De mogelijkheden nemen toe, maar zolang die niet over de volle
breedte beschikbaar zijn, is de leerling ook op niveau 2 in een ROC toelaatbaar.Mij is gevraagd: wat gaat er veranderen binnen een ROC? Bij wet wordt
geregeld hoe het zit met de instroomvereisten. Dat kan ik nu nog uitvoerig
toelichten, maar gelet op de tijd lijkt mij dat niet zo vreselijk verstandig.
Straks wordt bij ministeriële regeling, als aangegeven bij het wetsvoorstel,
het nodige geregeld. Er kan dus geen misverstand bestaan over de vraag of
de sluitende doorstroom, de verticalisering van de inhoud van het onderwijs,
aan de orde is. De discussies daarover leiden tot wijzigingen in de WEB. De
minister zal de Kamer daarvan natuurlijk op de hoogte stellen en vervolgens
kan de Kamer, als zij dat nodig vindt, met hem overleg plegen. Straks kunnen
echter geen additionele eisen gesteld worden ten aanzien van leerlingen die
uit het nieuwe VMBO komen. Nu worden binnen de ROC vaak nog extra eisen gesteld.
Dus de verticalisering moet echt passend zijn. Bij de WHW handelen wij op
dezelfde manier voor leerlingen die uit het HAVO en VWO komen. De situatie
zal dan dus heel veel beter zijn. Ik hoop dat als dit allemaal is geregeld,
de discussie hierover voorgoed is afgerond. Men kan dan namelijk niet iets
extra's vragen en voorkomen wordt dat er dan voor een leerling geen passende
oplossing is. Over de desbetreffende ministeriële regelingen wordt nu
gesproken met de BVE-raad en met anderen. Zij zullen de Kamer nog toegezonden
worden. Ook op grond van de WHW moet nog het een en ander gebeuren. Ook in
dat verband is de discussie niet afgerond. Dat kan ook allemaal niet tegelijkertijd.De heer Van de Camp heeft gezegd dat hij het idee van de centrale dienst
in dit geval steunt. Het CDA houdt daar in het algemeen niet zo van, maar
in dit geval gaat men er gelukkig mee akkoord.Mevrouw Liemburg en de heer Van de Camp hebben gevraagd of een samenwerkingsverband
altijd moet bestaan uit drie scholen voor VBO-MAVO en een school voor praktijkonderwijs.
Hoe hard is die eis? Alles afwegend, heb ik gemeend een hardheidsclausule
in de wet te moeten opnemen. Het moet in ieder geval gaan om twee scholengemeenschappen
waar VBO-MAVO-onderwijs wordt gegeven. Om moverende redenen kan de minister
beslissen dat mag worden afgeweken van de algemene norm van drie plus één.
Er moet een inhoudelijke beoordeling worden gegeven of het voor de hand liggend
of verstandig is. De eis is niet bikkelhard; er kan van worden afgeweken.In januari heb ik gezegd dat het wel eens heel verstandig zou kunnen zijn
om iedereen maar een diploma te geven. Sommige woordvoerders vonden dit bij
nader inzien wat onduidelijk. Het idee was gebaseerd op het aan een leerling
meegeven van een positieve annotatie. Het zijn toch al vaak leerlingen die
moeilijk in het leven staan en al heel vaak teleurgesteld zijn. Zij hebben
hard hun best gedaan, hebben het net niet gehaald en krijgen dan geen papiertje.
Het klinkt niet als zij een pakketje schriftelijke bewijzen krijgen met hun
schooldossier. Alles afwegend, heb ik gedacht dat wij de term "getuigschrift"
zouden kunnen invoeren. Dan zijn er straks twee getuigschriften: het getuigschrift
praktijkonderwijs en het getuigschrift VMBO. Vervolgens zet je daarop wat
de leerling binnen zijn examendossier heeft gedaan. Volgens mij kan daarmee
geen misverstand ontstaan.Ook ik heb het commentaar van de VVO op het verrijkingsdeel gelezen. Men
is er bang voor dat met het alleen via een schoolexamen examineren, het niveau
van het examen daalt. Ik vind het jammer dat dergelijke gedachten opborrelen,
omdat het moet kunnen met het oog op de autonomie van scholen, de eigen positie
in de examinering, de goede normering van het schoolexamen. Alles afwegend,
is het misschien verstandiger om het verrijkingsdeel voor de theoretische
en de gemengde leerweg te verwerken in het centraal examen. Ik zeg toe dat
dit zal worden uitgewerkt in het examenbesluit.Ik kom op de AOC's. De heer Cornielje wil in plaats van de 20%-regel uitgaan
van een 15%-regel. Daarmee zou iedere school in aanmerking kunnen komen voor
de gemengde leerweg. Ik vind dat geen juiste benadering. Als je uitgaat van
15%, krijg je heel veel vestigingsplaatsen die de gemengde leerweg kunnen
aanbieden en dat geeft verkeerde concurrentieverhoudingen. Ik wil wel iets
anders toezeggen. Er is maar één school die een probleem heeft
met de 20%-norm. Laten wij kijken of wij daar op maat een gemengde leerweg
kunnen toestaan, zonder daarmee verkeerde concurrentieverhoudingen te creëren.De heer Cornielje (VVD):Ik zal dit in Zwolle overbrengen.Staatssecretaris Netelenbos:Dat betekent dat u het amendement op stuk nr. 30 intrekt?De heer Van de Camp (CDA):Dit lijkt mij toch een wat ongelukkige benadering. Blijkbaar
gaat het om een school in Zwolle...De voorzitter:Ik wil geen onderlinge discussies in deze termijn. Ik zie de heer Cornielje
alweer naar voren komen.De heer Van de Camp (CDA):Het gaat erom dat anderen, in dit geval mijn collega Reitsma, mij melden
dat gelet moet worden op die school in Noord-Limburg. Wij kunnen echter geen
wetgeving gaan maken voor individuele scholen.Staatssecretaris Netelenbos:De vorige keer hebben wij er uitvoerig over gesproken hoe het zit met
de AOC's en de 20%-bepaling. Toen kwam naar voren dat er maar één
AOC is dat helemaal niets kan. Andere AOC's hebben wel eens iets met hun vestiging,
maar dat is een andere discussie. Ik vind het dan ook niet goed om het percentage
generiek te verlagen, want daarmee richt je ontzettend veel aan voor het reguliere
onderwijs. Voor het AOC te Zwolle zou je, als iedereen in harmonie vindt dat
het kan, op maat iets kunnen toestaan. Volgens mij is dat veel beter dan generiek
het percentage verlagen. Ik wil dus niet verdergaan dan dit, omdat ik dat
niet verstandig vind in het kader van de concurrentie.Mevrouw Liemburg heeft gezegd dat er, gezien de ontwikkeling van het landbouwonderwijs
en het reguliere onderwijs, wellicht aanleiding is om de adviesaanvrage die
nu in concept bij de Onderwijsraad ligt inzake de toegankelijkheid van het
landbouwonderwijs, te verbreden naar het overige onderwijs. Ik vind dat geen
goede gedachte, omdat de toegankelijkheid van het landbouwonderwijs veel meer
te maken heeft met het feit dat in het hoger landbouwonderwijs de instroom
sterk afneemt. Dat is een groot vraagstuk voor bijvoorbeeld de Landbouwuniversiteit
Wageningen. De Onderwijsraad heeft al een advies gemaakt over de toegankelijkheid
van het gehele onderwijs. Dat is ook al verschenen. Het reguliere onderwijs
kan trouwens nog veel leren van de aantrekkelijkheid van het landbouwonderwijs.
Er wordt vaak sectorbreed onderwijs gegeven. Het reguliere onderwijs kan daar
evenwel een aantal keuzes in maken.Voorzitter! De heer Van de Camp heeft gevraagd hoe het nu precies gaat
met de wijziging van de infrastructuur en de beslissing over de gemengde leerweg,
of dit consequenties heeft voor de bekostiging en of met name het laatste
in een planprocedure wordt gebracht. De wijziging van de infrastructuur heeft
op zichzelf geen consequenties voor de bekostiging. "Intrasectoraal gaan"
leidt dus niet tot een andere bekostiging. Men moet dat binnen de eigen lumpsum
opvangen. Daarom moet de school daar ook zelf een aantal keuzes in maken.
Verder beslist de school zelf of zij een gemengde leerweg wil aanbieden. Het
is dus niet zo dat daar een planprocedure voor komt. Je kunt het doen, maar
je kunt het ook laten. Het hoeft niet, het mag.De heer Van de Camp (CDA):Om de tweede termijn aanmerkelijk te bekorten, wil ik nu vragen of dit
ook geldt voor de intrasectorale programma's.Staatssecretaris Netelenbos:U bedoelt de planprocedures. Daar gaat het om de ijkpunten die door de
regievoerder samen met de provincie worden gehanteerd. Als je alle afdelingen
van een intrasectoraal programma hebt, dan mag je breed gaan. Dan behoef je
daar dus geen toestemming voor te vragen, tenzij er sprake is van een laatste
kernafdeling voor de basisberoepsgerichte leerweg. Als dat het geval is, krijg
je weer te maken met het advies van de provincie. In de brief van de regievoerder
staat precies wat de richtlijnen zijn waaraan men zich moet houden. Die boodschap
is nog eens herhaald in een soort nieuwjaarskaart. Dat is dus wel bekend bij
de scholen.Voorzitter! Er is 50 mln. extra voor uren die de docenten nodig hebben
om een en ander voor te bereiden, en 52 mln. uit de BSM-operatie voor VBO-MAVO.
Er is dus in totaal 102 mln. extra. Die 52 mln. is met name bedoeld om de
infrastructuur van het VMBO op poten te zetten, vergelijkbaar met de extra
impuls bij HAVO-VWO voor de mediatheek. Ik zal het wetsvoorstel inzake wijziging
van BSM binnenkort aan de Kamer toesturen. Omdat dit voorstel er nog niet
is, heb ik gemeend de 52 mln. die in de begroting staat, op het VMBO te moeten
richten. Men kan dan zelf kiezen om bijvoorbeeld een technopark op poten te
zetten of iets anders in de infrastructuur te doen om klaar te zijn voor het
nieuwe VMBO-traject.Voorzitter! De heer Cornielje heeft gezegd dat wat betreft de technocentra
goed moet worden ingespeeld op de ontwikkelingen in het veld. Ik ben het daar
zeer mee eens. Ik vind de ontwikkeling rond de technocentra uiterst interessant,
waarbij HBO, ROC, VBO en het bedrijfsleven gezamenlijk kunnen komen tot het
goed equiperen van die centra en waarbij scholen als het ware trekkingsrechten
organiseren om ervoor te zorgen dat ze met het nieuwste van het nieuwste aan
de slag kunnen. Dat kun je nooit als school alleen; dat moet je samen doen.
Dat zijn dus uiterst interessante ontwikkelingen. Dat zit ook in het rapport
"Een leven lang leren" en in het traject promotiecampagne techniek waarbij
wordt gekeken hoe zo'n impuls kan worden ondersteund. Daar is dus alle aandacht
voor. Ik zie ook dat scholen hierover allang binnen de eigen regio in gesprek
zijn om na te gaan hoe ze een en ander kunnen organiseren.De heer Van de Camp heeft gesproken over de motorvoertuigentechniek en
mode en kleding. De helft van het aantal afdelingen motorvoertuigentechniek
zal moeten worden gesaneerd. Dat is een lastig traject, maar wordt wel als
zeer noodzakelijk gezien. Samen met de Bovag wordt bezien hoe dat het beste
kan zodat een goede spreiding over Nederland mogelijk is. Dat past vervolgens
in de planprocedure waarin de provincie een belangrijke adviesrol vervult.
Hetzelfde geldt voor mode en kleding. Dat vak is bijna overal zieltogend,
behoudens enkele uitzonderingen in grote steden. Wij zullen dan ook goed moeten
kijken hoe wij via de verbreding van de commerciële dienstverlening een
en ander nog in stand kunnen houden.Ik heb nu een vijfde nota van wijziging in concept rondgedeeld. Ik zou
eigenlijk van de leden willen horen of ik die definitief kan indienen, waarmee
dit voorstel onderdeel uitmaakt van de besluitvorming.Vervolgens kom ik te spreken over de amendementen. Ik constateer dat het
amendement op stuk nr. 14 is ingetrokken. Ik ontraad aanvaarding van het amendement
op stuk nr. 15 van de heren Van der Vlies en Schutte omdat
daarmee de tijd die beschikbaar is voor maatschappijleer, het enige vak dat
nergens verplicht is, op z'n minst gehalveerd zal worden, waarmee mijns inziens
de leerlingen echt tekort wordt gedaan, aangezien dit vak toch wel uiterst
belangrijk is voor alle leerlingen.Mevrouw Liemburg (PvdA):De staatssecretaris zei zo-even dat het amendement op stuk nr. 14 is ingetrokken,
maar dat is mijns inziens niet het geval.Staatssecretaris Netelenbos:Oh, dan heb ik mij vergist. Het amendement op stuk nr. 14 zou ik kunnen
overnemen.De voorzitter:Het amendement-Liemburg c.s. (stuk nr. 14) is overgenomen.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter! De staatssecretaris was bezig een amendement van mij te becommentariëren.
Daar wil ik nu even op reageren. De staatssecretaris kijkt naar de positie
van het vak maatschappijleer, terwijl de verdediger van het amendement ook
eens kijkt naar het vak geschiedenis. Ik dacht dat wij het er wel over eens
konden zijn dat dit vak op zichzelf versterking behoeft. Welnu, daar heb ik
naar gezocht. In de praktijk van het leven kom je dan natuurlijk een heel
eind richting dezelfde leerstofgebieden, gelet op de wijze waarop een en ander
in de scholen wordt ingevuld binnen de kaders die daarvoor zijn aangereikt.
Dus de schade die wordt aangericht bij het vakgebied maatschappijleer, hangt
af van de wijze waarop scholen het deel invullen dat door hen in vrijheid
in te vullen valt. En dat is de praktijk van het leven.Staatssecretaris Netelenbos:Ik heb ten aanzien van de combinatievakken de praktijk van een ander deel
van het leven naar voren proberen te brengen. Daar ben ik overigens niet echt
in geslaagd. Maatschappijleer is een belangrijk vak. Je kunt niet staande
de vergadering zo'n vak van een minder aantal uren voorzien, want dat heeft
grote implicaties voor de desbetreffende leerkrachten. Op dit moment studeert
een commissie onder leiding van oud-commissaris van de koningin De Wit op
de positie van het vak geschiedenis in het basisonderwijs en in het voortgezet
onderwijs. Dit soort ingrijpende beslissingen moeten niet bij amendement worden
genomen. Eerst moet dit advies afgewacht worden. Ik wijs er trouwens op dat
maatschappijleer niet in de basisvorming is opgenomen en geschiedenis wel.Voorzitter! Ik ontraad aanneming van het amendement op stuk nr. 16. Dit
geldt ook voor het amendement op stuk nr. 17.Ik laat het oordeel over het amendement inzake het samenwerkingsverband
en de centrale dienst aan de Kamer over. Ik heb mij in dezen verplicht aan
de betrokken organisaties.In het amendement op stuk nr. 20 wordt voorgesteld "commerciële dienstverlening"
te wijzigen in "handel en verkoop" . Ik blijf de oorspronkelijke titel veel
dynamischer vinden, maar ik laat het oordeel over dit amendement aan de Kamer
over.Voorzitter! Ik neem het amendement op stuk nr. 22 over.De voorzitter:Het amendement-Cornielje c.s. (stuk nr. 22) is overgenomen.Staatssecretaris Netelenbos:In het amendement op stuk nr. 23 wordt voorgesteld het VMBO als benaming
ook te verbinden aan categoriale VBO's en MAVO's. Ook dit kan ik overnemen.De voorzitter:Het amendement-Cornielje/Liemburg (stuk nr. 23) is overgenomen.Staatssecretaris Netelenbos:Voorzitter! De amendementen op de stukken nrs. 26 en 27 kan ik ook overnemen.De voorzitter:Het amendement-Van Vliet c.s. (stuk nr. 26) en het amendement-Van Vliet
(stuk nr. 27) zijn overgenomen.Staatssecretaris Netelenbos:Voorzitter! Het amendement op stuk nr. 30 handelt over de gemengde leerweg.
Ik weet niet of de heer Cornielje en mevrouw Van Vliet hun amendement na de
discussie over de percentages van 20 en 15 handhaven. Het zal duidelijk zijn
dat ik bezwaar heb tegen aanneming ervan.Ik ontraad ook aanneming van het amendement op stuk nr. 31 inzake het
OPDC met rechtspersoonlijkheid.Voorzitter! In het amendement op stuk nr. 32 wordt voorgesteld de integrale
invoering een jaar uit te stellen. Het zal duidelijk zijn dat ik zeer veel
bezwaar heb tegen dit amendement. Ik wijs op de structuur van het praktijkonderwijs
en de afspraken die men binnen het samenwerkingsverband kan maken. Het is
dan ook belangrijk – ik verwijs ook naar de discussie met mevrouw Van
Vliet over de risicoleerling – om per 1 augustus 1998 te beginnen. Voor
de leerlingen zal het nieuwe examenprogramma pas per 1 augustus 1999 worden
ingevoerd.Ik kom op het amendement van de heer Van der Vlies over de afdeling leerwegondersteunend
onderwijs. Het zal duidelijk zijn dat ik aanneming van dit amendement ontraad.Voorzitter! Het amendement op stuk nr. 37 gaat over de termijn van 20
jaar. Ik laat het oordeel daarover aan de Kamer over. Het is een alternatief
voor mijn voorstel.Het amendement op stuk nr. 39 betreft de benaming van de permanente commissie
leerlingenzorg. Ik heb geen enkel bezwaar tegen dit amendement. Ik kan het
dan ook overnemen.De voorzitter:Het amendement-Van Vliet c.s. (stuk nr. 39) is overgenomen.Staatssecretaris Netelenbos:Het amendement op stuk nr. 40 gaat over de vakken geschiedenis en maatschappijleer.
Ik ontraad aanvaarding ervan.Ten aanzien van het amendement op stuk nr. 41 hebben de indieners toegezegd
na te zullen denken over het voorstel inzake een AMvB met een zware voorhangprocedure.Het amendement op stuk nr. 44 gaat over de naamgeving van categoriale
MAVO's. De discussie daarover is gevoerd tijdens het algemeen overleg in januari.
Het amendement is daarvan een uitwerking. Onder bepaalde condities is het
mogelijk dat men, als men bijvoorbeeld bestuurlijk in een federatie is opgegaan,
onder condities van bijvoorbeeld geen onderlinge concurrentie, ook de gemengde
leerweg mag aanbieden. Ik heb hier geen bezwaar tegen en wil het dan ook overnemen.De voorzitter:Het amendement-Liemburg/Cornielje (stuk nr. 44) is overgenomen.Staatssecretaris Netelenbos:Het amendement op stuk nr. 42 is het beruchte "go or no go"-amendement.
Het is duidelijk dat ik hiertegen geen bezwaar heb. Ik ga ervan uit dat, gezien
de discussie, hierover gestemd zal worden.Het amendement op stuk nr. 43 is verwerkt in de nota van wijziging. Het
is dus al overgenomen.De voorzitter:Wij hebben nog 35 minuten voor de tweede termijn. Ik doe een beroep op
eenieder om de tweede termijn kort te houden.De heer Cornielje (VVD):Voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor haar beantwoording. Zij gebruikte
in haar inleiding het beeld van de ruggengraat; het VMBO als ruggengraat van
het voortgezet onderwijs. Dat spraak mij zeer aan. Het is een complex orgaan
dat bestaat uit vele schakels die ten opzichte van elkaar ook nog beweeglijk
zijn en de functie hebben om het lichaam overeind te houden. Het is bovendien
een heel kwetsbaar orgaan, omdat er zenuwbanen doorheen lopen. Als ik naar
de schakels kijk, zie ik ook de verschillende schakels in het onderwijs: leerlingen
die van de ene naar de andere vorm moeten kunnen schakelen. Dan hebben wij
het over het leerwegondersteunend onderwijs en de beweeglijkheid om de kinderen
juist daar te brengen. Wij hebben dan het uiterste uit de kinderen kunnen
halen. Wij hebben allemaal een hoog ambitieniveau en wij willen allemaal het
beste uit de leerlingen halen. Nogmaals: het grote lichaam dat nu overeind
wordt gehouden, is het nieuwe VMBO, het nieuwe voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs.
Ik denk dat dat een heel goede benaming is.Voorzitter! Ik zal kort ingaan op enkele punten. Eén vraag is nog
niet beantwoord, namelijk de vraag over de informatievoorziening door het
procesmanagement voortgezet onderwijs. Omdat wij te maken hebben met een zeer
complex wetsvoorstel en complexe invoeringsprocessen van nieuwe eindexamenprogramma's,
nieuwe structuren en een nieuwe zorgstructuur, denk ik dat het goed is dat
de informatievoorziening goed gestroomlijnd gaat worden. Ik heb zelf de suggestie
gedaan om daar het model van het gele katern van Uitleg voor te nemen. Dat
vind ik een heel helder overzicht. Dan weet iedereen ook wat hij moet lezen.Over de zorgstructuur zijn de argumenten voldoende gewisseld. Wij zullen
het amendement op stuk nr. 42 in stemming laten komen.Met betrekking tot AOC's hebben wij gevraagd om een ruimhartige toewijzing
van de gemengde leerweg aan uitvoeringslocaties van AOC's. Dat is gebeurd
in de brief die wij in november hebben ontvangen. Het leidt er uiteindelijk
toe dat ongeveer 37 van de 64 uitvoeringslocaties van AOC's kunnen beschikken
over een gemengde leerweg. Er zal echter één AOC zijn die slechts
één uitvoeringslocatie heeft, namelijk het AOC in Zwolle, dat
die opleiding dan niet zou kunnen aanbieden. Om een inhoudelijke reden –
en niet omdat ik toevallig in Zwolle woon – is het gewenst om aan dat
AOC een gemengde leerweg toe te wijzen: dat AOC is namelijk ook de aanvoer
van leerlingen die doorstromen naar het MBO, dat daar de grootste poot vormt.
Op deze wijze wordt tegemoetgekomen aan de door ons geuite wens. Bovendien
zeg ik met klem dat wij – noch naar de ene, noch naar de andere kant –
geen oneigenlijke concurrentie tussen het overige VBO en het VBO binnen AOC's
willen stimuleren. Wij kunnen instemmen met de toezegging van de staatssecretaris
om een maatoplossing voor deze instelling te leveren. Mede namens de medeondertekenaar
mevrouw Van Vliet trek ik het amendement op stuk nr. 30 daarom in.De voorzitter:Aangezien het amendement-Cornielje/Van Vliet (stuk nr. 30) is ingetrokken,
maakt het geen onderwerp van beraadslaging meer uit.De heer Cornielje (VVD):Ik kom op het punt van de combinatievakken natuurleer en mens en maatschappij.
Zoals ik in een interruptie al heb aangegeven, willen wij zeker overwegen
om het amendement te vervangen door een voorstel waarmee een AMvB met zware
voorhangprocedure wordt geïntroduceerd. Wij zijn niet pertinent tegen
combinatievakken, maar het gaat ons erom dat er een besluitvorming plaatsvindt
waar de Kamer ten volle bij betrokken is en waarover de Onderwijsraad zo nodig
inhoudelijk adviezen moet kunnen geven. Als een wettelijke procedure te lang
duurt, willen wij een AMvB met zware voorhang zeker overwegen. Inhoudelijk
is de VVD-fractie nogal kritisch over de combinatievakken. Wij moeten goed
bezien welke vakken gecombineerd kunnen worden. Een vak als biologie behoort
op de lestabel te blijven staan, maar als er iets ontwikkeld is, komt de discussie
nog terug en dan hebben wij een goede parlementaire behandeling om daarover
te beslissen.Voorzitter! Het punt van de diplomering is heel goed opgelost. Wij hebben
daar allemaal opmerkingen over gemaakt en hebben allemaal nagedacht over de
beste vorm. Een getuigschrift waarin vermeld wordt wat de leerlingen allemaal
kunnen, is voor deze leerlingen uitstekend. Dan krijgen zij toch een document
in handen, net zoals men een getuigschrift krijgt wanneer men de praktijkschool
heeft afgerond. Wij danken de staatssecretaris voor de toezegging die zij
heeft gedaan om het verrijkingsdeel apart centraal te toetsen. Ik denk dat
dit de kwaliteit van het onderwijs ten goede zal komen. Wij zijn nu bezig
met het opwaarderen van het VMBO. Dit past daarbij.Voorzitter! Ik eindig met het belangrijkste onderwerp. De VVD-fractie
heeft sinds het begin van het traject van recht doen aan verscheidenheid gezegd
dat het beroepsgerichte karakter van het VBO behouden moet blijven. Dat was
onze allereerste reactie op 14 februari 1995. Het is diverse malen in het
besluitvormingsproces aan de orde geweest: in de algemene overleggen, in het
nota- en het wetgevingsoverleg en ook bij de begrotingsbehandelingen en de
bespreking van de onderwijsverslagen. Ik vind het heel goed dat wij in gemeen
overleg met de regering tot een oplossing komen waarbij er een zeer motiverende
leerweg ontstaat waarbij er veel ruimte is voor beroepsgerichte vakken voor
die leerlingen die dit nodig hebben. De aanvankelijke positie was dat maximaal
24 uur beroepsgerichte vakken geboden zouden kunnen worden. Als ik het goed
heb uitgerekend na het korte debat van net, zou dat nu maximaal 36
uur kunnen worden. Voor deze leerlingen is dit een fantastische uitkomst van
dit debat.De heer Van der Vlies (SGP):Mijnheer de voorzitter! Ik zeg de staatssecretaris graag dank voor haar
beantwoording. Zij heeft in mijn richting toegezegd op enig welgekozen moment
terug te komen op de vraagstelling rondom de gevolgen van dit wetsvoorstel
in de richting van structuurwijzigingen. Ik dank haar voor die toezegging.
Dat zal een onontkoombare discussie zijn. Ik heb daar nu geen opvattingen
over. Niet alles hoeft vanaf het allereerste begin bewust gestuurd te worden.
Wij moeten ons wel bewust zijn dat er van lieverlee onbedoelde effecten kunnen
ontstaan. Wij moeten daarop alert reageren.Ik heb het een doorbraakje gevonden dat de staatssecretaris zelf kwam
met een oplossing door de beroepsoriëntatie in de brugklas voor leerlingen,
zoals collega Cornielje dat beoogde, uit te breiden ten opzichte van wat wij
hierover in het vorige overleg hebben geaccordeerd. Dit is toch wel een doorbraakje.
Er komt een vijfde nota van wijziging. Wat mij betreft is het een goede verbetering.
Ik plaats een kanttekening bij de benutting van de vrije ruimte ervoor. Ik
ga daar nog naar kijken. Ik zeg niet dat het fout zit. De staatssecretaris
heeft gesuggereerd dat het goed zit. Zij verdient het om serieus genomen te
worden. Ik wil het echter afchecken. Ik heb dat in de korte tijd tussen haar
mededelingen en dit moment uiteraard niet zorgvuldig kunnen doen.In de nota van wijziging zit ook de regeling van het getuigschrift voor
het praktijkonderwijs. Ik denk dat dit een stimulans is voor de leerlingen
die het betreft. Zij krijgen iets mee. Dat is in het algemeen stimulerend.Dit waren een aantal goede dingen. Daarna ging het een poosje fout, met
name over mijn amendement op stuk nr. 33. Ik heb daar geen nieuwe overwegingen
bij. Ik ga niet nog eens het hele verhaal houden. Maar ik houd bijvoorbeeld
mevrouw Van Vliet wel voor, dat toch niet helemaal waar is wat zij gisteravond
in een interruptie aan mijn adres suggereerde, namelijk dat als wij dan te
beslissen hebben over go or no go, wij bij de tweede mogelijkheid de afdeling
voor het leerwegondersteunend onderwijs creëren. De staatssecretaris
heeft uitdrukkelijk gezegd dat dit niet het perspectief is. Natuurlijk kunnen
wij de zaak dan niet laten expireren, maar moet er weer een traject achteraan.
Wij moeten dan binnen dezelfde setting zoeken naar goede oplossingen, waarbij
natuurlijk aan scholen en belangen recht wordt gedaan. Dat is vooral ook de
invalshoek van collega Cornielje.Dat dient ook enkele woordvoerders van andere fracties dan die van de
SGP en het CDA aan het denken te zetten. Ik hoop dat nog eens serieus naar
een en ander wordt gekeken. Ik beveel mijn amendement op dit stuk warm aan
in de aandacht van de fracties. De staatssecretaris doet dat niet, maar torpedeert
het. Maar, wie weet! Wij hebben een dualistisch systeem. Het is best mogelijk
dat inhoudelijke overwegingen, andere dan die van de staatssecretaris, de
doorslag geven. Ik betreur het dat de staatssecretaris niet is ingegaan op
mijn suggestie om het respecteren van de grondslag in de wet neer te schrijven,
zoals zij dat deed in de Wet op het primair onderwijs.Ook de situatie rond het leerlingenvervoer kon ik niet meteen checken.
Ik vind wel dat dit punt nog even aandacht verdient. Uiteraard zal ik daar
wegen voor zien te vinden. Wij hebben ook nog een wetsvoorstel inzake het
leerlingenvervoer aan snee. Die moet binnenkort worden behandeld. Misschien
is dat een goed moment om er even kritisch naar te kijken. Ook op dit punt
wil ik niet in het openbaar gesuggereerd hebben dat hetgeen de staatssecretaris
zei, niet deugt of zo, maar ik wil het even verifiëren. Het punt is van
voldoende gewicht om zorgvuldig behandeld te worden. Mij was aangereikt dat
als de schoolsoort MLK verdwijnt of VSO-LOM verdwijnt, ook de titel verdwijnt,
omdat zij zo benoemd zijn in de wet. Dan kan er een probleem ontstaan. Je
zult maar een leerling voor het MLK hebben die aangewezen is op leerlingenvervoer.
Ik weet uit eigen ondervinding dat die er zijn. De titel voor de bekostiging
daarvan zou vervallen en dat kan niet. Wie weet is het ergens geregeld waar
ik dat nu nog niet kan overzien.Mevrouw Liemburg (PvdA):Voorzitter! Ik sluit mij natuurlijk aan bij de dank van vorige sprekers
voor de beantwoording door de staatssecretaris. Er blijven nog een paar punten
over. Wat de zorgstructuur betreft zijn wij buitengewoon ingenomen met de
beantwoording. Wij zijn al eerder met de voorstellen akkoord gegaan en het
lijkt erop dat wij ook kunnen instemmen met de vijfde nota van wijziging,
omdat die helemaal tegemoetkomt aan wat wij willen.Ik heb wat meer moeite met het antwoord inzake de aansluiting op de assistentenopleidingen
voor degenen die het VMBO ongediplomeerd verlaten. Het is mooi dat zij kunnen
instromen op niveau 2 van de ROC's, maar daarmee zeg je natuurlijk niet meer
dan dat je ze van de straat houdt. Dat niveau is natuurlijk niet bestemd voor
deze categorie leerlingen. Wij vinden dan ook dat de aansluiting tussen VMBO
en ROC's bijzonder veel aandacht behoeft, ook al omdat de bekostigingssystematiek
van het MBO niet echt uitnodigt om voorzieningen te treffen voor deze leerlingen.
Daarom hebben wij op dat onderdeel nog een motie.De Kamer,gehoord de beraadslaging,van mening, dat: - afspraken over longitudinale leertrajecten
tussen scholen voor voortgezet onderwijs en ROC's de doorstroming van leerlingen
kunnen bevorderen;- daarbij onder meer gekeken wordt naar opvang
en begeleiding van specifieke leerlingengroepen waardoor voortijdig schoolverlaten
wordt tegengegaan;verzoekt de regering een dergelijke samenwerking te stimuleren, ook in
financiële zin,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Liemburg, Cornielje en Van Vliet.
Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 46 (25410).Mevrouw Liemburg (PvdA):Voorzitter! Nu de staatssecretarisLiemburg toegezegd heeft een hardheids clausule in de wet op te nemen die het mogelijk maakt dat er samenwerkingsverbanden
met minder dan drie scholengemeenschappen tot stand komen, trek ik mijn amendement
op stuk nr. 12 in.De voorzitter:Aangezien het amendement-Liemburg (stuk nr. 12) is ingetrokken, maakt
het geen onderwerp van beraadslaging meer uit.Mevrouw Liemburg (PvdA):Voorzitter! De benaming "getuigschrift" vinden wij een heel goede vondst.
Ook hiermee stemmen wij dus in.Ik ben er blij om dat de staatssecretaris een oplossing gevonden heeft
voor het ene AOC dat de gemengde leerweg niet kan aanbieden, maar ik maak
nog wel enig voorbehoud. Ik kan mij de vraag van de heer Van de Camp wel voorstellen.
Als je een uitzondering maakt voor iets wat in de wet geregeld wordt, kun
je niet op voorhand overzien wat de consequenties zijn. Er zijn scholen die
problemen hebben met de uitvoeringslocaties. Ik wil niet graag in een discussie
terechtkomen over de vraag wat er nu wel of niet in de wet staat.De heer Cornielje (VVD):Het toetsingskader wordt bij brief vastgesteld en wordt met de Kamer besproken.
In het toetsingskader kan de bepaling opgenomen worden dat ieder AOC over
ten minste één gemengde leerweg moet kunnen beschikken. Dan
is het ook formeel adequaat afgedekt. Er is een onderwijsinhoudelijke reden
voor, namelijk dat de doorstroming van VBO naar MBO beter mogelijk wordt gemaakt.Mevrouw Liemburg (PvdA):Als het zo kan, wordt het goed geregeld. Dat moeten wij dus nog even afwachten.
Ik wil echter voor willekeur waarschuwen. Als wij hier regels maken, moeten
deze algemeen gelden. Binnen deze regels moet differentiatie mogelijk zijn,
maar deze moet wel terug te vinden zijn in de wettelijke basis.De staatssecretaris heeft mijn verzoek afgewezen om de Onderwijsraad te
vragen een onderzoek te doen naar de relatie tussen VBO-groen in brede scholengemeenschappen
en VBO-groen binnen de AOC's. Haar argumentatie klopte echter niet helemaal.
Het onderzoek dat de Onderwijsraad in zijn werkprogramma heeft opgenomen,
is een ander dan zij noemde. Wat ik voor ogen heb, staat op bladzijde 11 van
het werkprogramma van de Onderwijsraad en heeft echt betrekking op het agrarisch
onderwijs binnen de AOC's. Hierbij wordt gekeken naar het effect van spreiding
van onderwijsvoorzieningen op de plattelandsontwikkeling, bereikbaarheid enzovoort.
Het gaat dus wel degelijk om VBO-groen binnen de AOC's. Ik stel er toch prijs
op als de staatssecretaris met de Onderwijsraad in contact treedt. Ik weet
dat de raad dit onderzoek nog niet ter hand heeft genomen; dit is vorige week
duidelijk geworden tijdens een kennismakingsgesprek dat wij met de nieuwe
Onderwijsraad hadden. Ik zie dat onderzoek graag uitgevoerd, al was het maar
om een einde aan de geruchtenstroom te maken dat er concurrentie is. Wij hebben
behoefte aan feiten hierover, want anders ontstaan er onaangename situaties
in de discussie. Dat zou ik heel jammer vinden.Ik heb een vraag over de nevenvestigingen gesteld waarop de staatssecretaris
niet is ingegaan. Ik had hierover een motie aangekondigd en dien deze nu dan
ook in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,van mening, dat: - een goede spreiding van onderwijsvoorzieningen
nagestreefd moet worden;- door het invoeren van de lumpsumbekostiging
in het voortgezet onderwijs het in stand houden van nevenvestigingen onder
druk kan komen te staan;- dit effect door het invoeren van leerwegen
in het voorgezet onderwijs nog eens versterkt kan worden;verzoekt de regering het sluiten van nevenvestigingen zoveel mogelijk
te voorkomen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Liemburg, Cornielje en Van Vliet.
Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 47 (25410).Mevrouw Liemburg (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Tot slot sluit ik mij graag aan bij de tevredenheid
die de heer Cornielje hier uitstraalde over het wetsvoorstel zoals het na
de stemmingen zal luiden; er moeten natuurlijk wel nog wat wijzigingen worden
aangebracht. Ik vind het jammer dat wij zoveel strijd hebben moeten leveren
om voldoende praktijkonderwijs in dit wetsvoorstel te krijgen. Daarom kan
ik mij wel wat voorstellen bij de opmerkingen van mevrouw Van Vliet hierover.
Dat in de beeldvorming pregnant naar voren komt dat de staatssecretaris iets
tegen praktijkvakken heeft en iedereen maar met theoretische kennis wil volstoppen,
is een beetje het gevolg van de manier waarop wij erover hebben gediscussieerd.
Dit vind ik jammer als ik zie welk prachtige resultaat wij na alle touwtrekkerij
hebben bereikt. Er zal nog heel wat aan public relations gedaan moeten worden
om dat beeld weer uit de hoofden van mensen te halen.De heer Van de Camp (CDA):Voorzitter! Ik sluit mij aan bij de dank van de collega's voor de diepgaande
beantwoording van mevrouw Netelenbos. Maar in alle euforie van hedenmiddag
zou je vergeten dat er ook gestaakt wordt. Ik weet niet of de staking een
succes is; ik weet sowieso niet of je kunt zeggen dat een staking een succes
is. Wij zullen in het 8 uur-journaal – misschien halen wij het 6 uur-journaal
nog – moeten kijken wat er allemaal gebeurd is.Voorzitter! Mijn eerste opmerking betreft de zorg van mevrouw Van Vliet.
Ik ben het met haar eens dat dit wetsvoorstel ongetwijfeld een verbetering
is, maar talloze kinderen zullen er toch niet in zullen passen. De staatssecretaris
herinnert zich misschien nog dat wij op 15 december de brief van minister
Ritzen kregen, gedateerd 12 december, over de leerlingen van het Albedacollege:
een tussengroep die weer overal en nergens past. Versta mij goed, dat is de
staatssecretaris bepaald niet te verwijten. Maar die kinderen zullen blijven
bestaan, ook al verbeteren wij het MAVO en VBO. Ik neem aan
dat wij over de brief van minister Ritzen afzonderlijk zullen overleggen.
Er is natuurlijk een categorie van 15- en 16-jarigen die zich niet aan onze
prachtige leerwegindeling houdt. Daarop moeten wij alert blijven.Mijn tweede opmerking betreft het feit dat de staatssecretaris zich versprak,
maar wel heel eerlijk, toen zij zei dat wij na 2002 een gebudgetteerde situatie
hebben rond het zorgbudget. Wij hebben daarover al eerder gesproken in deze
Kamer. Ook in de schriftelijke behandeling is daar uitgebreid over gesproken.
Ik realiseer mij heel goed dat wij dit vandaag niet oplossen. Maar een gebudgetteerde
situatie van het zorgbudget is wel de realiteit. Als er meer leerlingen komen,
is er meer zorgbudget; als er meer leerlingen zijn met zorgbehoefte, is er
niet meer zorgbudget. Wellicht dat volgende kabinetten hier nog eens naar
moeten kijken.Mijn derde opmerking is dat ik het niet het belangrijkste punt vind, in
tegenstelling tot mijn collega Cornielje. Ik ben wel, evenals mevrouw Liemburg,
content dat wij in gemeen overleg niet het praktijkonderwijs maar de beroepsoriëntatie
en het aantal beroepsgerichte vakken respectievelijk beroepsvoorbereidende
vakken in de basisvariant van de basisberoepsgerichte leerweg hebben verhoogd,
respectievelijk hebben vergroot. Als je zoiets aan je familie moet uitleggen,
is het niet meer te volgen. Daar was wat strijd voor nodig, maar ik kan mij
eerdere debatten herinneren met mevrouw Ginjaar en qua soepelheid doen die
twee staatssecretarissen niet voor elkaar onder.De heer Cornielje (VVD):Voorzitter!...De voorzitter:Ik ga, gezien de klok en toezeggingen aan minister Wijers, nu geen interrupties
meer toestaan.De heer Van de Camp (CDA):Mijn opmerking was bepaald niet vervelend bedoeld aan het adres van de
heer Cornielje, want ik kom nu toe aan mijn belangrijkste punt en dat betreft
subjectieve inschatting. Dat mag. Ik vind het namelijk vervelend dat de positie
van het VSO-LOM niet is geregeld. Ik zeg niet dat ik dit het belangrijkste
vind, want ik vind het even belangrijk als de praktijkgerichte vakken. Maar
er komt wel een einde aan het VSO-LOM en dat was geen verspreking. Ook ik
zal niet, in navolging van collega Van der Vlies, alle argumenten herhalen
waarom mijn amendement zou moeten worden gesteund. Ik voorspel dat zich wel
een aantal problemen zal voordoen in de komende jaren. Ik kan mijn gelijk
niet op voorhand bewijzen. De staatssecretaris evenmin. Ik herhaal dat ik
het onverantwoord vind dat het VSO-LOM niet in een betere onderhandelingspositie
wordt gebracht binnen het samenwerkingsverband dan met de drie modellen uit
de notitie van het technisch overleg.Voorzitter! Ik sluit mij aan bij de opmerking van collega Van der Vlies.
Ook ik begrijp niet waarom de bepaling uit de Wet op het primair onderwijs,
dat je bij de praktijkschool de grondslag zou kunnen respecteren, niet in
deze wet kan worden opgenomen. Ik ga nu geen grondwetdebat voeren, maar het
is natuurlijk heel vreemd dat een bijzondere school voor praktijkonderwijs
geen leerling kan weigeren. De Vereniging voor onderwijsrecht zou daaraan
een hele ochtend kunnen wijden, ook als je dat beziet in het kader van 80
jaar pacificatie. Maar dat een bijzondere school voor praktijkonderwijs nog
niet eens aan de ouders mag vragen om de grondslag te respecteren à
la de Wet op het primair onderwijs, vind ik toch wel heel magertjes. De staatssecretaris
heeft reeds vijf nota's van wijziging ingediend, misschien kan bij een zesde
nota van wijziging die aangepaste suggestie van collega Van der Vlies nog
een keer in overweging worden genomen!Mevrouw Van Vliet (D66):Voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor haar antwoorden. Ik heb gisteravond
aan het begin van mijn betoog het gevoel uitgesproken dat het de Kamer enorm
veel energie kost om met deze staatssecretaris en ook met minister Ritzen
tot overeenstemming te komen over wat er met kwetsbare leerlingen moet gebeuren.
Ik realiseer mij heel goed dat je moet oppassen om al te gemakkelijk van wetsregels
af te stappen, maar ik ben ervan overtuigd dat, ondanks hetgeen wij vandaag
regelen, er toch altijd leerlingen zullen blijven die er op de een of andere
manier niet inpassen. Wij krijgen misschien wel nooit een antwoord op de vraag
waarom dat zo is. Dat betekent echter niet dat wij niet moeten proberen een
oplossing te vinden. Ik doe nogmaals een beroep op de flexibiliteit van deze
twee bewindslieden, en van deze staatssecretaris in het bijzonder.Als ik hetgeen ik in deze brede inleiding heb gezegd nu versmal naar het
voorliggende wetsvoorstel, denk ik dat dit vandaag wel gebeurd is. In de loop
van de maanden dat wij hierover gediscussieerd hebben – vanaf de eerste
notities tot het nu voorliggende wetsvoorstel met al zijn wijzigingen –
zijn er heel veel aanpassingen gedaan die naar de mening van mijn fractie
verbeteringen zijn, juist voor die kwetsbare leerlingen. Er is heel uitgebreid
gewezen op de toename van de beroepsoriëntatie. Er is gesproken over
24 uur en 36 uur. Ik herinner mij die getallen nog uit de eerste rapporten
van de commissie-Van Veen. Het is een uitermate goede zaak. Ik vind het heel
plezierig dat de staatssecretaris dit mogelijk heeft gemaakt.Ik vind dat ook op het gebied van het VSO-LOM veel verbeterd is. Daarmee
ga ik dan in tegen de mening van de heer Van de Camp. In het begin was er
geen enkele sprake van een OPDC. Langzaam maar zeker zijn er meer opties gekomen,
ook omdat de Kamer steeds heeft gevraagd om een zelfstandige voorziening.
De fractie van D66 doelt daarmee op de mogelijkheid om leerlingen tijdelijk
uit te plaatsen als het ook met ondersteuning niet lukt in het reguliere onderwijs.
En die ruimte is er nu.Wij hebben onze zorgen uitgesproken over het VSO-LOM. De staatssecretaris
heeft ons in dit verband toegezegd dat de berekeningen van de basisbekostiging
en de 2%-regeling naar de Kamer worden gestuurd. Als de heer Van de Camp zulke
grote zorgen heeft over de plaats van het VSO-LOM – zo klonk het althans
in mijn visie – ondanks alle veiligheidspallen die wij eromheen hebben
gebouwd, kan ik mij voorstellen dat hij tegen het wetsvoorstel zal stemmen.
Ik vind het dus heel erg jammer wat hij heeft gezegd, want daarmee krijgt
het VSO-LOM een slechte uitgangspositie.De voorzitter:De heer Van de Camp wordt nu uitgedaagd, maar ik ga interrupties niet
meer toestaan.De heer Van de Camp (CDA):Voorzitter! Dit kan niet. Ik vind dit erg onheus.De voorzitter:Het spijt mij verschrikkelijk. Als u het nodig vindt, komt er volgende
week een derde termijn, maar voorzitter Bukman heeft voor dit debat een tijdslimiet
bepaald. Daarom sta ik geen interrupties meer toe. Ik ben het wel met u eens
dat dit niet erg aardig is. Ik heb echter minister Wijers beloofd dat hij
om half zeven naar Schiphol kan vertrekken.Mevrouw Van Vliet (D66):Voorzitter! Ik zal nog aangeven waarom VSO-LOM naar onze mening nu wel
een goede positie heeft gekregen. Sinds het begin van de debatten over het
rapport van de commissie-Van Veen is veel veranderd. Er zijn meer opties.
Er is de mogelijkheid niet op de aangegeven weg door te gaan als daarvoor
redenen zijn. De staatssecretaris heeft toegezegd dat we op het gebied van
de bekostiging en de zorgbudgetten uitgebreid geïnformeerd worden over
de rol van het technisch overleg. Ik hoop dat met deze uitgangspositie het
VSO-LOM zich in dat veld sterk voelt. Dit wilde ik nog tegen de heer Van de
Camp zeggen. Als hij zich nu onheus bejegend voelt, is dat niet zo bedoeld.
Wel wil ik zeggen dat ik het jammer vind dat hij het VSO-LOM ondersteunt op
de manier als nu is gebeurd. Wij hebben aangegeven waarom wij menen dat wij
de aangegeven stap nu wel kunnen zetten.Voorzitter! Ik heb nog een vraag over het getuigschrift. Mij is niet helemaal
duidelijk wat het getuigschrift bij de basisberoepsgerichte leerweg gaat betekenen
voor de vervolgopleiding. Naar mijn idee ging men daarmee steeds richting
een assistentenopleiding, omdat er toch sprake is van ongediplomeerdheid,
ondanks het feit dat onderwijs in een aantal vakken is gevolgd. Wat is de
opstelling van de staatssecretaris in dit verband?Wij zijn van mening dat wij met dit wetsvoorstel een heel goede stap hebben
gezet voor het voorkomen van voortijdig schoolverlaten en het geven van onderwijs
op maat. Ook wordt er hiermee voor gezorgd dat leerlingen met een diploma
doorstromen. Als dat niet lukt, kunnen zij via een praktijkbegeleiding toch
de arbeidsmarkt op. De D66-fractie zal bij alle volgende stappen de vinger
aan de pols houden, maar wij hebben alle vertrouwen in het proces.De heer Cornielje (VVD):Voorzitter! Gelet op het gestelde in de vijfde nota van wijziging, wil
ik, mede namens de andere ondertekenaars, het amendement op stuk nr. 43 intrekken.De voorzitter:Aangezien het amendement-Cornielje c.s. (stuk nr. 43) is ingetrokken,
maakt het geen onderwerp van beraadslaging meer uit.Het woord is vervolgens aan de staatssecretaris. Hoewel ook dit niet helemaal
redelijk is, verzoek ik haar haar antwoord binnen zeven minuten af te ronden.Staatssecretaris Netelenbos:Voorzitter! Ik wil kort reageren op de woorden: geen pantser, maar ruggengraat-VMBO.
Ik wil niet meer ingaan op de amendementen. Op de amendementen heb ik uitvoerig
gereageerd en het is niet nodig mijn opmerkingen daarover te herhalen. Dan
blijft nog de bespreking van een aantal kleine punten over. Allereerst wil
ik het dan hebben over de AOC's en Zwolle.Wat Zwolle betreft gaan wij kijken wat er mogelijk is zonder dat een conflict
ontstaat met het omringende onderwijs. Wij gaan dus na hoe we daar kunnen
komen tot de introductie van een gemengde leerweg. Daarvoor zal een procedure
worden gestart. Dit betekent dat geen conflicten moeten ontstaan en dat de
minister beslist. Een verbreding wil ik niet. Die hoeft ook niet aangebracht
te worden, omdat volgens de berekening aan de hand van de 20% ieder AOC zijn
plannen kan maken. We moeten echter niet iets over de volle breedte krijgen,
want dan ontstaan weer problemen met het reguliere onderwijs. Hier en daar
hebben we al zieltogende afdelingen en die trend moeten we niet versterken.
Dus zo gaan wij dit doen en een verbreding wil ik niet aanbrengen.Over de combinatievakken komen we nog te spreken. Er is gezegd dat biologie
altijd op de lijst moet blijven staan. Met zo'n uitspraak heb ik moeite. Wat
bijvoorbeeld het landbouwonderwijs betreft, wordt namelijk nadrukkelijk gepleit
voor de mogelijkheid van science, voor natuurleer. Ik vind ook dat je de flexibiliteit
van geest moet hebben om datgene wat goed is voor leerlingen en het onderwijs
te kunnen verkennen. Dus de aangeven zekerheden heb ik niet. Ik stel mij echter
voor dat we de discussie hierover voeren als er een uitwerking voor alle vakken
is en wij precies weten waarover wij het hebben. Tegen mevrouw Liemburg en
de heer Cornielje zeg ik nog dat de Onderwijsraad zijn visie geeft over de
inhoud. Dus los van de vraag hoe je iets regelt, de Onderwijsraad passeren
we niet.Voorzitter! Vervolgens zijn nog opmerkingen gemaakt over het getuigschrift.
De laatste vraag van mevrouw Van Vliet ging hierover. Het getuigschrift van
het VMBO geeft aan wat de leerling binnen de school heeft gedaan en hoe hij
als het ware zijn examendossier heeft gevuld. De leerling moet straks practica
doorlopen, werkstukken maken en opdrachten uitvoeren. Daar komt een beoordeling
op. Dat zet de school in het getuigschrift, waarmee de leerling kan aantonen
wat hij beheerst. Dat is belangrijk voor een ROC. De leerling gaat in principe
naar de assistentenopleiding, maar die is er niet altijd. Dat betekent niet
dat daarmee wegen worden afgesloten. De bouw is daarmee in de breedte niet
beschikbaar en dat is jammer. De leerling mag dan naar het tweede niveau,
waar wel rekening met hem moet worden gehouden. Het is de zorg van de Kamer
en van mij dat de leerling niet mislukt. Daarover moeten afspraken worden
gemaakt.Waarom regel ik niet zelf bij nota van wijziging dat de grondslag wordt
gerespecteerd? Het gaat om het samenwerkingsverband. De eerste stap is het
daarin samenwerken. Vervolgens ben je er voor alle leerlingen. Ik vind het
vanzelfsprekend dat wanneer je naar een school gaat, je die school ook respecteert
in alles wat zij betekent. Om dat ook voor het voortgezet onderwijs vast te
leggen, vind ik niet nodig. Als leden dat willen, moeten zij daarvoor een
amendement voorstellen. Dit soort extra bepalingen vind ik
niet nodig; het ligt vreselijk voor de hand dat het op deze manier gaat. Als
je geen respect hebt voor de school waar je je kind naartoe stuurt, ga ik
ervan uit dat je daar helemaal niet komt.Wat het leerlingenvervoer betreft is sprake van een misverstand. Het voortgezet
onderwijs kent geen bekostiging leerlingenvervoer. Het ZMLK-onderwijs wel,
maar dat valt onder de Wet op de expertisecentra. Zo gauw je kind naar het
IVBO gaat – straks het leerwegondersteunend onderwijs – of naar
de praktijkschool, is er geen sprake van leerlingenvervoer. Nieuw is de tegemoetkoming
studiekosten voor deze leerlingen, die vallen onder de regelingen van het
voortgezet onderwijs. Ik stel voor dat de heer Van der Vlies deze discussie
voortzet bij het wetsvoorstel inzake het leerlingenvervoer. Ik vind niet dat
wij nu ineens de doelgroep moeten verbreden. Je kunt in het samenwerkingsverband
terecht en dat zijn nooit lange reistijden.Mevrouw Liemburg heeft op stuk nr. 46 een motie ingediend over de afstemming
tussen de ROC's. Afstemming vindt deels bij wet en deels bij afspraken plaats.
Het enige punt is dat ook gevraagd wordt om financiële middelen. Er is
sprake van een afspraak tussen de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
en de ROC's, op grond waarvan voor regionale afspraken ruim een ton beschikbaar
is. Ik vind de motie dus nogal voor de hand liggend.De motie op stuk nr. 47 vind ik lastiger. Het ligt niet op onze weg om
uiteindelijk invloed te hebben op het voortbestaan van nevenvestigingen. Het
is het autonome schoolbestuur dat beslist. Nevenvestigingen zijn heel belangrijk
bij de spreiding van voorzieningen. Het gaat heel goed. Er is geen sprake
van het sluiten van nevenvestigingen en problemen met de bereikbaarheid als
gevolg daarvan. Ik heb geen titel waarop ik scholen kan aanspreken op het
wel of niet sluiten van nevenvestigingen. Ik kan niet anders dan voorlichten.
Als de uitleg is dat wij nog eens het belang hiervan moeten onderstrepen,
dan heb ik er geen bezwaar tegen. Voorlichten kan, maar verder kan ik niet
gaan, want daar heb ik geen titel voor.Voorzitter! Ik kom dan op de voorlichting als zodanig. De heer Cornielje
heeft gevraagd of bij de voorlichting door het PMVO niet het gele katern gevolgd
kan worden. Het is bekend dat er naast het gele katern een blauw katern zit
in Uitleg. Dit gaat over het voortgezet onderwijs. Daar moet de praktische
informatie in, want het gele katern is uitsluitend voor regelingen. En dat
zou dus te verwarrend zijn. Via het blauwe katern kan praktische en vooral
niet te hoogdravende informatie gegeven worden. Het gaat erom wat er allemaal
aan de orde is en waar je aan moet denken bij hulp bij variatie op keuzes.
Als dat de boodschap is, dan ben ik het daar geheel mee eens.In reactie op de vraag naar de verbreding van de adviesaanvrage aan de
Onderwijsraad zeg ik nogmaals dat ik graag zou zien dat de Kamer nog eens
goed kijkt naar het toegankelijkheidsadvies dat al door de Onderwijsraad is
gemaakt. Dat is niet het laatste woord dat de Onderwijsraad daarover spreekt.
De raad komt nog met een vervolg. In het licht van wat de minister van Landbouw
nu met de Onderwijsraad afspreekt, vind ik het niet nodig om nog weer iets
extra's te doen. Het thema toegankelijkheid wordt immers al bekeken. Oneigenlijke
concurrentie kennen wij, en daar waar dat aan de orde is, wordt men daar ook
op aangesproken. In Groningen bijvoorbeeld heb ik de inspectie erop afgestuurd,
omdat daar echt iets aan de orde was wat niet kon. De partijen zijn daar ook
op aangesproken.De heer Van de Camp en ik blijven het een beetje oneens in onze beschouwing
van hoe het zou kunnen gaan met het LOM. De term LOM verdwijnt, maar daarmee
verdwijnt nog niet de zorg voor de leerling. De term LOM bestaat ook niet
meer in het primair onderwijs, maar de orthodidactische en orthopedagogische
benadering kan ook in een kleine setting blijven bestaan. Ik vind het een
beetje jammer – mevrouw Van Vliet heeft daar gelijk in – dat het
beeld wordt neergezet dat wij hier bezig zijn met dingen die niet in het belang
zijn van kinderen die extra zorg nodig hebben.Voorzitter! Volgens mij heb ik hiermee alle vragen in een noodtempo beantwoord.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, aanstaande dinsdag te stemmen.Daartoe wordt besloten. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19971998-3746-3763.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl