Wetboek en van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering in verband met de invoering van de mogelijkheid van beëindiging van het huwelijk zonder rechterlijke tussenkomst alsmede van een gewijzigde vaststelling en effectieve handhaving van de afspraken en rechterlijke beslissingen die in verband met de ontbinding van het huwelijk of nadien tot stand zijn gekomen over de wijze waarop door beide ouders vorm wordt gegeven aan het voortgezet ouderschap (Wet beëindiging huwelijk zonder rechterlijke tussenkomst en vormgeving voortgezet ouderschap) (29676)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2005-2006, pag. 1371-1383

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

28-06-2006

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

nr. 31, pagina 1371-1383

13-06-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29676Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van het Voorstel van wet van het lid Luchtenveld tot wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek en van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering in verband met de invoering van de mogelijkheid van beëindiging van het huwelijk zonder rechterlijke tussenkomst alsmede van een gewijzigde vaststelling en effectieve handhaving van de afspraken en rechterlijke beslissingen die in verband met de ontbinding van het huwelijk of nadien tot stand zijn gekomen over de wijze waarop door beide ouders vorm wordt gegeven aan het voortgezet ouderschap (Wet beëindiging huwelijk zonder rechterlijke tussenkomst en vormgeving voortgezet ouderschap) (29676)Pagina 1437-1441
Behandeling van het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 25 april 2005 te Luxemburg tot stand gekomen Verdrag betreffende de toetreding van de Republiek Bulgarije en Roemenië tot de Europese Unie (met Akte, Protocol, Slotakte en Bijlagen); Trb. 2005, 196 (30256, R1800)Pagina 1400-1412
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 25 april 2005 te Luxemburg totstandgekomen Verdrag betreffende de toetreding van de Republiek Bulgarije en Roemenië tot de Europese Unie (met Akte, Protocol, Slotakte en Bijlagen); Trb. 2005, 196 (30256, R1800)Pagina 1442-1446
Lijst van besluiten (dinsdag 13 juni 2006)Pagina 1455-1456
Wetboek en van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering in verband met de invoering van de mogelijkheid van beëindiging van het huwelijk zonder rechterlijke tussenkomst alsmede van een gewijzigde vaststelling en effectieve handhaving van de afspraken en rechterlijke beslissingen die in verband met de ontbinding van het huwelijk of nadien tot stand zijn gekomen over de wijze waarop door beide ouders vorm wordt gegeven aan het voortgezet ouderschap (Wet beëindiging huwelijk zonder rechterlijke tussenkomst en vormgeving voortgezet ouderschap) (29676)Pagina 1371-1383
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 13 juni 2006)Pagina 1456-1458
Presentie en opening (dinsdag 13 juni 2006)Pagina 1371-1371
Themadebat over het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2006 (30300 VI), met als thema's: - veiligheid versus fundamentele rechten (inclusief bestrijding terrorisme); - bruikbare rechtsorde (regeldruk, handhaving, vertrouwen in de rechtspraak en de internationale rechtsorde)Pagina 1383-1398
Voortzetting van het themadebat over het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2006 (30300 VI), met als thema's: - veiligheid versus fundamentele rechten (inclusief bestrijding terrorisme); - bruikbare rechtsorde (regeldruk, handhaving, vertrouwen in de rechtspraak en de internationale rechtsorde)Pagina 1446-1455
Voortzetting van de behandeling van het Voorstel van wet van het lid Luchtenveld tot wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek en van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering in verband met de invoering van de mogelijkheid van beëindiging van het huwelijk zonder rechterlijke tussenkomst alsmede van een gewijzigde vaststelling en effectieve handhaving van de afspraken en rechterlijke beslissingen die in verband met de ontbinding van het huwelijk of nadien tot stand zijn gekomen over de wijze waarop door beide ouders vorm wordt gegeven aan het voortgezet ouderschap (Wet beëindiging huwelijk zonder rechterlijke tussenkomst en vormgeving voortgezet ouderschap) (29676)Pagina 1412-1423
Behandeling van de brief van de Tijdelijke Commissie Subsidiariteitstoets van 13 juni 2006 met het advies en bijlagen aan de beide Kamers ter zake van COM (2006) 168 (gewijzigd voorstel voor een EG-richtlijn inzake strafrechtelijke maatregelen ter verzekering van de handhaving van intellectuele eigendomsrechten) (30587)Pagina 1423-1423
Herdenking van de heer M.J.J. van AmelsvoortPagina 1398-1399
Behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de jeugdzorg alsmede wijziging van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (30344); - het wetsvoorstel Verhoging van de kinderkorting in de Wet inkomstenbelasting 2001 (30434)Pagina 1371-1371
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van titel 7.10 (arbeidsovereenkomst) van het Burgerlijk Wetboek met betrekking tot het concurrentiebeding (28167)Pagina 1399-1400
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 25 april 2005 te Luxemburg totstandgekomen Verdrag betreffende de toetreding van de Republiek Bulgarije en Roemenië tot de Europese Unie (met Akte, Protocol, Slotakte en Bijlagen); Trb. 2005, 196 (30256, R1800)Pagina 1423-1430
Voortzetting van het themadebat over het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2006 (30300 VI), met als thema's: - veiligheid versus fundamentele rechten (inclusief bestrijding terrorisme); - bruikbare rechtsorde (regeldruk, handhaving, vertrouwen in de rechtspraak en de internationale rechtsorde)Pagina 1430-1437

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 88 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het Voorstel van wet
van het lid Luchtenveld tot wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek
en van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering in verband met de invoering
van de mogelijkheid van beëindiging van het huwelijk zonder rechterlijke
tussenkomst alsmede van een gewijzigde vaststelling en effectieve handhaving
van de afspraken en rechterlijke beslissingen die in verband met de ontbinding
van het huwelijk of nadien tot stand zijn gekomen over de wijze waarop door
beide ouders vorm wordt gegeven aan het voortgezet ouderschap (Wet beëindiging
huwelijk zonder rechterlijke tussenkomst en vormgeving voortgezet ouderschap)
(29676).De voorzitter:Ik heet speciaal welkom de heer Luchtenveld. Wij waarderen altijd initiatieven
waardoor iets goeds tot stand kan komen. Tevens heet ik welkom de minister
van Justitie, de heer Donner. Wij zijn blij dat hij hier weer een dagje mag
zijn. Ook heet ik welkom mevrouw Heida, de heer Schonewille en de heer Geldorp
in hun hoedanigheid als adviseurs van de initiatiefnemers.De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Tan (PvdA):Voorzitter. De controversen en emotionele ophef rondom dit initiatiefvoorstel
van collega Luchtenveld van de VVD worden tot op het laatste moment geïllustreerd
door de signalen die de Eerste Kamer de afgelopen tijd kreeg. Zo hebben wij
via de mail op 6 juni jongstleden van de ondertekenaars van het Manifest
Integriteit van het Ouderschap een dringend pleidooi vóór dit
wetsontwerp ontvangen. De circa 50 hoogleraren, juristen, economen,
psychiaters, en dergelijke, die het manifest hebben ondertekend, menen dat
dit wetsontwerp dringend noodzakelijk is omdat het een constructieve, consistente
aanscherping is van de huidige echtscheidingsregeling.Daartegenover staat de Vereniging van Familierecht Advocaten en Scheidingsbemiddelaars
(de VFAS), die ons verzoekt tegen dit wetsvoorstel te stemmen en de voorkeur
uitspreekt voor het wetsvoorstel van minster Donner. Bij de negen genoemde
bezwaren in de brief van 6 juni 2006 noemt de VFAS als laatste de risico's
van gerechtelijke overbelasting door de rechtstreekse toegang tot de rechter
bij niet-nakoming van het ouderschapplan en het uitsluiten van hoger beroep
en cassatie in dit soort zaken.Het zijn inderdaad juist deze twee onderdelen die bij de fractie van de
PvdA de meeste vragen en twijfels oproepen, zoals later in dit betoog nader
aan de orde zal komen. Vooruitlopend daarop alvast de aankondiging dat zonder
bevredigende oplossing voor vooral het ontbreken van hoger beroep en cassatie,
de PvdA-fractie niet voltallig voor dit wetsvoorstel zal kunnen stemmen.Dit wetsvoorstel heeft een lange en complexe ontwikkeling doorgemaakt
sinds de indiening door de heer Luchtenveld op 7 juli 2004, dus bijna
twee jaar geleden. De behandeling in de Tweede Kamer heeft tot ingrijpende
amendering geleid, onder andere door toedoen van onze PvdA-collega aan de
overzijde Ella Kalsbeek en mevrouw De Pater-van der Meer van het CDA. Over
het algemeen wordt de amendering als verbetering gezien en die mening deelt
de PvdA-fractie, hoewel voor sommigen, zoals onder anderen de hoogleraren
mevrouw Wortman, de heer Nuytink en mevrouw Antokolskaia, deze verbetering
helaas onvoldoende is om alsnog in te stemmen met dit voorstel.Uit de schriftelijke inbreng van deze Kamer kwam naar voren hoe uiteenlopend
de verschillende fracties tegen dit wetsvoorstel aankijken. De PvdA heeft
zich gematigd opgesteld. Wij namen met belangstelling kennis van het voorstel,
in tegenstelling tot het CDA dat grote bedenkingen had en de VVD die gemengde
gevoelens weergaf. D66 en de SGP/CU spraken waardering uit en stelden vragen,
en brachten fundamentele bezwaren naar voren.Het wetsvoorstel maakt administratieve ontbinding mogelijk van een huwelijk
of geregistreerd partnerschap. Door het amendement-Kalsbeek/De Pater-van der
Meer is deze vorm van ontbinding op basis van gemeenschappelijk verzoek alleen
mogelijk als er geen kinderen bij zijn betrokken over wie de partners, of
een van hen, ouderlijk gezag uitoefenen.Volgens art 1:149 a lid 3 BW verklaren de echtgenoten ten overstaan van
de ambtenaar van de burgerlijke stand, dat hun huwelijk duurzaam is ontwricht.
Deze ambtenaar spreekt vervolgens uit, dat het huwelijk is beëindigd
en maakt daarvan akte op in het register. Voorafgaand hieraan moeten partijen
overeenstemming hebben bereikt over eventuele partneralimentatie, het gebruik
van de huurwoning, de verdeling van de gemeenschap, de verrekening van eventuele
huwelijkse voorwaarden en de verevening of verrekening van pensioenrechten.
Hiertoe is de medewerking vereist van een deskundige (notaris, advocaat of
gekwalificeerde echtscheidingsbemiddelaar), die de overeenkomst toetst en
ondertekent. In de memorie van antwoord is deze toetsing omschreven als: controle of
belangen van beide partijen zijn besproken en besproken is of het convenant
op evenwichtige wijze uitdrukking geeft aan de desbetreffende belangen. De
deskundige bewaakt dat partijen opereren op basis van "informed consent"
en zal zonodig één van de partijen adviseren een second opinion
in te winnen bij een eigen, gekwalificeerde adviseur, bijvoorbeeld inzake
verkapte pensioenregelingen in bonussen. De handtekening wordt onthouden als
er strijd is met de openbare orde, goede zeden, dwingend recht of bij een
onevenwichtige overeenkomst.Onduidelijk is vervolgens de reikwijdte van de rol van de ambtenaar van
de burgerlijke stand, mede in relatie tot die van de deskundige. Moet deze
ambtenaar de overeenkomst marginaal of inhoudelijk toetsen? Kunnen verzoekers
beroep instellen tegen een eventuele afwijzing? Gaat de ambtenaar van de burgerlijke
stand het werk van de deskundige overdoen in een vervolggesprek? Graag een
reactie hierop van de indiener, liefst met een concreet voorbeeld van de gang
van zaken.Bij de rechterlijke echtscheiding van partners met ouderlijk gezag over
kinderen wil de initiatiefnemer van het wetsvoorstel ouders dwingen na te
denken over de invulling van hun ouderschap na de scheiding, door het ouderschapplan
als voorwaarde voor te schrijven. De opzet om tot een meer gelijkwaardige
rol in de zorg- en opvoedingstaken te komen, acht de PvdA-fractie ook uit
emancipatoir oogpunt bezien een loffelijk streven. Ouders die er niet in slagen
op eigen kracht tot overeenstemming over een ouderschapplan te komen, kunnen
door de rechter naar een bemiddelaar worden verwezen. De amendementen waarmee
de minimumnorm voor de omgangstermijn is geschrapt, hebben onze instemming.
Ook de mogelijkheid dat een ouder eenhoofdig gezag op aanvraag en in het belang
van het kind verkrijgt, acht de PvdA-fractie essentieel in extreme situaties
zoals huiselijk geweld.De voorstellen over de rechtstreekse toegang tot de rechter, zonder verplichte
procureurstelling bij executieproblemen over het ouderschapplan of de omgangsregeling,
hebben veel vragen opgeroepen, ook van de zijde van de PvdA. Ondanks het pleidooi
van minister Donner heeft de Tweede Kamer de motie-De Pater-van der Meer verworpen
en de door de heer Luchtenveld voorgestelde procedure aanvaard. Dus kan een
ouder zonder procureur, schriftelijk met afschrift van het ouderschapplan,
een aanvraag tot mondelinge behandeling binnen een termijn van drie weken
indienen. Zowel de griffie als de rechtbank kan partijen terugverwijzen naar
een mediator. Als bij de scheiding een scheidingsbemiddelaar betrokken was,
zijn ouders in ieder geval verplicht eerst met die instantie contact op te
nemen alvorens naar de rechter te gaan. De indiener noemt als overige factoren
voor de zeefwerking: het verschuldigde griffierecht en het risico van kostenveroordeling,
de ambtshalve mogelijkheden van de rechter om maatregelen te nemen en sancties
te treffen tegen querulanten.De heer Russell (CDA):U zegt dat het verzoek dat de ouders bij de rechtbank kunnen neerleggen
bij executieproblemen door de griffie terugverwezen kan worden naar een mediator.
Is het niet juist dat de rechter eerst een zitting moet bepalen en partijen
moet horen? De andere partij moet, uitgaande van het beginsel van fairplay en hoor en wederhoor, de mogelijkheid hebben op het verzoek
te reageren. Pas daarna kan de rechter een beslissing nemen over de vraag
of het nuttig is dat hij er zelf iets mee doet of dat een mediator wordt ingeschakeld.
Het lijkt me evident dat de griffie niet naar een mediator kan doorverwijzen,
maar wordt dit pingpongen in deze situatie niet uiterst ingewikkeld?Mevrouw Tan (PvdA):Ik heb uit de stukken begrepen dat voor de mondelinge behandeling de mogelijkheid
bestond voor zowel de griffie als de rechtbank om partijen eerst terug te
verwijzen naar een mediator. Ik hoor graag van de indiener of ik de juiste
conclusie heb getrokken.Niettemin deelt de PvdA-fractie de zorg van degenen die wijzen op het
risico van een toevloed aan bagatelzaken bij de rechtbanken en de navenante
gevolgen voor de werklast. Het moge duidelijk zijn dat de risico's zeer uiteenlopend
worden ingeschat, ook door de rechterlijke macht. Daarom toch de vraag niet
alleen aan de indiener, maar vooral ook aan de minister: wat staat ons te
doen als onverhoopt deze regeling tot ontwrichting leidt door toevloed van
de werklast?De PvdA-fractie stemt in met het standpunt van mevrouw prof. mr. S.F.M.
Wortman en anderen dat er geen goede reden is, het hoger beroep en de cassatie
in deze zaken uit te sluiten als het gaat om executie van het ouderschapplan
en een omgangsregeling, zeker als de beslissing een vergaande wijziging van
de omgangsregeling kan inhouden. Het argument van de indiener is dat de rechter
een knoop moet kunnen doorhakken en zo moet voorkomen dat voormalige echtelieden
tegen hoge kosten elkaar jarenlang bezighouden met procederen over hetzelfde
geschilpunt, maar door de aanvaarding van het amendement op stuk nr. 26 is
de aparte procedure voor gezagswijziging via verzoekschrift en met verplichte
procureurstelling gehandhaafd. Bovendien zal een ontevreden ouder altijd een
nieuw verzoek kunnen indienen door een wijziging in de omstandigheden aan
te brengen. Wordt de wens het conflict niet te lang te laten voortslepen dan
niet door deze mogelijkheden in de praktijk onderuit gehaald? En wordt dan
het offer van extra waarborgen voor de zorgvuldigheid niet onevenredig groot?
Onderschrijft de indiener de inschatting dat hoger beroep en cassatie via
procureurstelling minder risico's voor de werklast van de rechterlijke macht
inhouden? Voor de PvdA-fractie is dit een zeer zwaarwegend punt en wij vragen
de indiener dringend zich hierop te beraden en ons een doorwrochte reactie
te geven.Wat betreft Brussel II en de erkenning van de problemen buiten de EU neemt
de PvdA-fractie genoegen met de beantwoording in de memorie van antwoord.
Daarin wijst de indiener op de vereisten van de in maart 2005 in werking getreden
Verordening Brussel II inzake de "constitutieve beslissing" van
een "autoriteit", de ambtenaar van de burgerlijke stand. Ook de
verklaring van de minister van Justitie dat met de door de heer Luchtenveld
voorgestelde wijzigingen de regeling van de administratieve scheiding "Brusselproof"
is, wekt vertrouwen.Tot slot, voorzitter, de meer wetstechnische aspecten van het voorstel-Luchtenveld.
In de memorie van antwoord geeft de indiener aan op welke wijze hij te werk
is gegaan, heeft samen gewerkt met Bureau Wetgeving van de Tweede Kamer en
de ambtenaren van het departement van Justitie en heeft overlegd met prof.
mr. A.J.M. Nuytinck en met de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie.In de memorie van antwoord worden de opmerkingen van de twee laatstgenoemden
stuk voor stuk langsgelopen en becommentarieerd. Niettemin is de stroom kritische
kanttekeningen niet alleen op inhoudelijk, maar ook op wetstechnisch gebied
niet geluwd. Dat geldt voor de hiervoor geciteerde hoogleraren en ook voor
diverse auteurs uit de mij door de indiener persoonlijk ter hand gestelde
bundel "Herziening van het Echtscheidingsrecht" van voorjaar 2006.Een citaat uit de Inleiding door prof. M. V. Antokolskaia: "Per saldo
zijn er aan het initiatiefwetsvoorstel nog tal van serieuze bezwaren blijven
kleven, zowel van juridisch-technische als van rechtspolitieke aard. De juridisch
technische bezwaren zijn onder meer gelegen in een grote hoeveelheid wetstechnische
slordigheden ...". "Een aantal van de problemen waarmee de Tweede
Kamer, de minister en de adviesorganen in verband met het initiatiefwetsvoorstel
hebben geworsteld, zouden misschien voorkomen of verminderd hebben kunnen
worden wanneer de expertise uit de academische gemeenschap meer bij het wetgevingsproces
zou zijn betrokken. Het politieke proces, gekenmerkt door de competitie tussen
beide wetsvoorstellen, heeft er echter toe geleid dat in dit geval opvallend
weinig beroep op de academische gemeenschap is gedaan. Er is niet gewerkt
met een wetenschappelijk klankbord, noch zijn er adviezen uit de wetenschappelijke
hoek gevraagd."De heer Russell (CDA):Is mevrouw Tan het met mij eens dat, waar zij spreekt over "Brusselproof",
er meer is dan alleen Europa? Hoe kijkt de PvdA-fractie aan tegen executieproblemen
als het bijvoorbeeld om Marokko, Turkije, de VS of China gaat? Met deze landen
zijn geen uitwisselingsrelaties met mensen die hier trouwen, hier kunnen scheiden
maar vervolgens problemen ondervinden. Voor landen buiten Europa is niets
geregeld. Een rechterlijk vonnis wordt in elk normaal land geaccepteerd als
een definitieve uitspraak. Een andere regeling stuit meestal op grote problemen.
Hoe ziet u dit in relatie tot de door mij zojuist genoemde landen?Mevrouw Tan (PvdA):Wij zien dit voorstel als een wijziging en verbetering van de huidige
situatie en regelgeving. In de thans geldende regelgeving is evenzeer sprake
van de problemen waarop de heer Russell wijst. Als wij die problemen willen
verhelpen, moeten wij die langs een andere weg oplossen. Om deze reden zien
wij geen doorslaggevend argument om nu grote bezwaren tegen het initiatief
te hebben. Wij maken een vergelijking met de thans geldende situatie.De heer Russell (CDA):Dat snap ik niet. In de huidige situatie doet de rechter een uitspraak.
Er komt een beschikking in naam der Koningin en daarmee kan men executeren.
Dat wordt straks anders. Er wordt een autoriteit in het leven geroepen, maar
dit is niet de rechter. Het gaat nu om een latent probleem dat in de voorbereiding
in deze Kamer ook aan de orde is geweest. Als u dat afzet tegen de huidige
situatie, zie ik niet in dat de rechter straks geen centrale rol meer speelt.Mevrouw Tan (PvdA):De heer Russell weet, gezien zijn beroepspraktijk, beter
dan ik dat naast de huidige echtscheidingsprocedure via de rechtbank er tal
van andere mogelijkheden zijn, vaak aangeduid met "flitsscheiding".
Sprekend over de huidige situatie, verwijs ik daarnaar.Ik wil dus graag een commentaar op het citaat over het feit dat er zo
weinig advies gevraagd is aan de academische gemeenschap en er niet met een
wetenschappelijk klankbord is gewerkt, noch met uitgebreide adviezen uit de
wetenschappelijke hoek. Ik hoor graag een reactie van de indiener en de minister
van Justitie op de vraag wat dit voor gevolgen heeft voor de juridische kwaliteit
van dit voorstel.Voorzitter. Het geheel overziende zal duidelijk zijn dat de PvdA-fractie
inzake dit wetsvoorstel een gematigd positief standpunt inneemt. Wij zijn
voorstander van deze regeling tot beëindiging van het huwelijk zonder
rechterlijke tussenkomst ter vervanging van de zogenaamde flitsscheiding.
Van alle genoemde bezwaren tillen wij het zwaarst aan het ontbreken van hoger
beroep en cassatie bij de rechtsgang voor executieproblemen bij het ouderschapplan.
Daarnaast is voor ons de rechtstreekse toegang tot mondelinge behandeling
binnen drie weken door de rechter een onderwerp van zorg. De toegezegde evaluatie
na drie en zes jaar stemt ons positief, maar toch vraag ik of bij onverhoopte
onbeheersbare toevloed van bagatelzaken eerder ingrijpen mogelijk is. De vragen
en twijfels van anderen over het ouderschapplan zijn voor ons weliswaar merendeels
navolgbaar, maar niet onoverkomelijk, met uitzondering van de kwestie van
het ontbreken van hoger beroep en cassatie.Een groot voordeel van de lange ontstaansontwik­keling van dit wetsvoorstel
is dat er naar verluidt inmiddels inhoudelijke overeenstemming is tussen de
minister en de indiener over het wetsvoorstel op stuk nr. 29676 in relatie
tot het wetsvoorstel van de minister op stuk nr. 30145. Kan de minister aangeven
wat zijn voornemen terzake het wetsvoorstel op stuk nr. 30145 is na de afhandeling
van het wetsvoorstel op stuk nr. 29676?Wij zien de beantwoording met belangstelling tegemoet.De heer Russell (CDA):Voorzitter. Ook na de eerste gedachtewisseling omtrent onderhavig wetsvoorstel
in de Eerste Kamer – nadat het originele voorstel in de Tweede Kamer
ingrijpend van karakter is gewijzigd – blijft de CDA-fractie grote moeite
hebben met dit wetsvoorstel en vraagt zich af wat dit wetsvoorstel toevoegt
aan de huidige praktijk. Het enig voor de CDA-fractie denkbare voordeel is
dat een kleine groep mensen – namelijk partijen zonder kinderen die
over alle relevante nevengevolgen overeenstemming hebben bereikt – niet
meer de gang naar de rechter hoeven te maken. Deze kleine groep mensen kan
overigens naar huidig recht binnen vier weken na indiening van een gemeenschappelijk
verzoek tot echtscheiding bij de rechtbank tegen relatief lage kosten ook
al een echtscheidingsbeschikking in handen hebben. Tegenover dit voordeel
staat een aanzienlijk aantal nieuwe problemen dat het wetsvoorstel oproept.
Deze problemen betreffen de volgende door mij achtereenvolgens te behandelen
onderwerpen: de administratieve echtscheiding, de rechterlijke echtscheiding,
de rechtsgang voor executieproblemen, de mogelijke erkenningsproblemen buiten
de EU en de op punten onvoldoende procesrechtelijke afwerking van het wetsvoorstel.Met de door indiener aan de administratieve echtscheiding gestelde voorwaarde
van voorafgaande overeenstemming over nagenoeg alle nevengevolgen, breekt
hij niet alleen met het huidige recht, maar gaat hij ook in tegen ontwikkelingen
in de rest van Europa die juist een vergroting van de partijautonomie voor
zowel de administratieve als de rechterlijke echtscheiding impliceren. De
CDA-fractie verwijst daartoe naar het rechtsvergelijkend onderzoek van de
reeds eerder genoemde prof. mr. Antokolskaia, hoogleraar familierecht aan
de Vrije Universiteit. Hieruit blijkt onder meer dat landen met een modern
echtscheidingsrecht, zoals Engeland, Zweden, Finland, Zwitserland en natuurlijk
Nederland bij echtscheiding op gemeenschappelijk verzoek geen voorafgaande
overeenstemming over de nevengevolgen eisen en bij echtscheiding op eenzijdig
verzoek al helemaal niet, zoals hierna zal blijken.In een eerder stadium van de discussie heeft de CDA-fractie reeds de vrees
geuit dat van de advocaat, notaris en scheidingsbemiddelaar teveel wordt verlangd,
namelijk dat deze een soort superpsycholoog/rechter is. Wat hier van deze
particulier deskundigen verlangd wordt, is heel wat anders dan tot op heden
het geval is. Tot nu toe rust de eindverantwoordelijkheid voor de toets immers
bij de onafhankelijke rechter. Wij hebben toen opgemerkt dat het niet uitgesloten
is dat juist de "betere" advocaten, notarissen en scheidingsbemidde­laars
niet in zijn voor deze gecombineerde taak van psycholoog/rechter. Belangrijker
is dat die taak bezegeld moet worden met een kwaliteitshandtekening ter goedkeuring;
deze handtekening geeft namelijk aan dat alle belangen evenwichtig in de regeling
zouden zijn weergegeven. Met het oog op het feit dat zij bijna nooit van beide
partijen, die midden in een verwerkingsproces zitten, een compleet inzicht
krijgen en zij ook geen macht hebben, deze zich te verschaffen en met het
oog op de beroepsaansprakelijkheid zal menigeen wel eens medewerking kunnen
ontzeggen aan administratieve echtscheidingen. De indiener heeft de vrees
voor dit scenario niet weg kunnen nemen. Blijkens zijn antwoord, pagina's
6 en 7, acht hij immers de mediator/advocaat/notaris inderdaad aansprakelijk
voor fouten in de overeenkomst over de nevengevolgen, zodat de angst van het
CDA voor terughoudendheid in medewerking van genoemde beroepsgroepen gerechtvaardigd
lijkt en er dan een verkeerde praktijk zou ontstaan, namelijk dat partijen,
en vooral de sterkere partijen, op zoek gaan naar een dienstverlener die gemakkelijk
zijn handtekening zet. Zoals Wortman in WPNR zegt, zou de toets overigens
een andere dienen te zijn. Nagegaan moet worden of de echtgenoten zich voldoende
bewust zijn geweest van de zin en strekking van het overeengekomene en zij
de overeenkomst in vrijwilligheid zijn aangegaan.Een belangrijk punt van zorg blijft de kwaliteitswaarborg van de mediator.
Ook vanuit wetenschappelijke hoek wordt deze zorg gedeeld. In tegenstelling
tot de gevestigde beroepsgroepen van advocaten en notarissen is de beroepsgroep
van mediators een relatief jonge. De indiener heeft onze bezorgdheid niet
kunnen wegnemen. In zijn antwoord gaat hij ten onrechte zonder meer uit van
daartoe goed opgeleide mediators. Met zijn betoog heeft hij
het CDA echter geenszins kunnen overtuigen dat mediators ook daadwerkelijk
de vereiste kwaliteit bezitten. Hij maakt niet duidelijk hoe hij de door hem
ook gewenste kwaliteit van mediators denkt te kunnen garanderen. In het wetsvoorstel
vervult de Raad voor de Kinderbescherming geen rol meer in echtscheidingszaken,
terwijl deze in decennia veel expertise heeft opgebouwd. Is dit wijs, zo vraagt
de CDA-fractie aan de indiener.Voor de indiener is ten aanzien van de invoering van de administratieve
echtscheiding een belangrijke overweging van principiële aard geweest
dat de rechter slechts daar een taak heeft waar burgers een geschil met elkaar
hebben, zie pagina 6 van het antwoord. Met deze overweging miskent hij echter
dat een rechter ook voluntaire jurisdictie toekomt, in geval geen sprake is
van een geschil. Voluntaire jurisdictie, ook wel oneigenlijke rechtspraak,
is de meer administratieve taak van de rechter die, hoewel geen sprake is
van een geschil, toch door de wetgever bij de rechter wordt neergelegd, omdat
het voorwerp van die oneigenlijke rechtspraak (deels) van openbare orde is.Uit het al genoemde onderzoek van Antokolskaia blijkt bovendien dat in
geen enkel Europees land voorafgaande toestemming over de gevolgen van echtscheiding
een voorwaarde is voor het initiëren van een echtscheiding op eenzijdig
verzoek. Zij benadrukt dat in dit opzicht het Nederlandse wetsvoorstel volstrekt
uniek is.In de literatuur is de waarschuwing geuit dat de aan zowel het gemeenschappelijk
als eenzijdig verzoek tot echtscheiding gestelde eis van een voorafgaand ouderschapplan
mogelijk in strijd is met artikel 6 EVRM, omdat de toegang tot de rechter
afhankelijk is gemaakt van het oordeel van de rechter over de vraag of partijen
lang genoeg getracht hebben, overeenstemming te bereiken. Het CDA heeft de
indiener eerder gevraagd op deze kritiek te reageren. Hij heeft mijn fractie
met zijn reactie echter niet kunnen overtuigen. De vraag is namelijk of het
verplichte ouderschapplan en de daaraan gekoppelde uitzonderingsmogelijkheden
niet een te hoge drempel voor de rechtshulpzoekende opwerpen. Die vraag behandelt
hij niet. Hij neemt in zijn antwoord zonder meer aan dat de uitzonderingsmogelijkheden
voldoen aan artikel 6 EVRM en dat staat geenszins vast. Wij horen de indiener
daar graag nader over.Het in beginsel verplichte ouderschapplan impliceert harmonieus overleg
in de voorfase van de echtschei­dingsprocedure, waarin partijen meestal
in een conflictueuze, soms zeer conflictueuze situatie zitten, die juist tot
echtscheiding heeft geleid. Ik heb echter al eerder aangegeven dat in dat
prille stadium van de huwelijksproblemen overleg en overeenstemming niet afdwingbaar
zijn. In zijn antwoord is de indiener ook op dit punt niet overtuigend: enerzijds
erkent hij de argumenten van mijn fractie dat het niet altijd gemakkelijk
zal zijn om partijen tot harmonieus overleg over het ouderschapplan te bewegen,
anderzijds wil hij partijen wel daartoe dwingen. Hij laat echter na nader
toe te lichten waarom hij die dwang noodzakelijk acht en of die dwang op deze
wijze effectief zal zijn en tot het door hem gewenste doel zal kunnen leiden.
Dwang leidt over het algemeen niet tot goede uitkomsten.Onduidelijkheid bestaat bij het onderhavig wetsvoorstel over de sanctie
bij een ontbrekend ouderschapplan. Het wetsvoorstel van minister Donner is
wel heel duidelijk over deze sanctie, namelijk: niet-ontvanke­lijkheid
van verzoekers in hun echtscheidingsverzoek. Het initiatiefvoorstel-Luchtenveld
heeft deze sanctie echter – bewust? – niet overgenomen en merkt
overigens niets over een sanctie op, een naar mijn smaak onnodige onduidelijkheid
op een belangrijk punt.Zoals de CDA-fractie in een eerder stadium aangaf, is zij met minister
Donner van mening dat het gevaar levensgroot is dat de rechtbanken bedolven
zullen raken onder zinnige – in opwelling gedane? – en veel minder
zinnige schriftelijke aanvragen. Juist van mensen die na jaren procederen
nog te maken krijgen met executieproblemen, kan bijna niet verwacht worden
dat zij zich in de gang naar de rechter nog kunnen en zullen beheersen, want "de
mogelijkheid is toch geschapen" zal de stelling zijn. En juist deze groep
mensen wordt van een heel gemakkelijke manier voorzien om de rechter zonder
enige rem te adiëren en daarmee het leven van de andere partner, en de
rechter, onmogelijk maken, omdat die telkens – al dan niet na inwinnen
van advies – zal moeten reageren en/of ter zitting zal moeten verschijnen.
Minister Donner heeft tevergeefs als onzes inziens zinnig compromis voorgesteld
dat deze informele rechtsgang wordt omgebogen tot een verzoekschriftprocedure,
met procureurstelling, dus met advocaat, met behoud van de driewekentermijn
voor een mondelinge behandeling. Hiermee kan in ieder geval enige selectie
van de aan de rechter voor te leggen vragen door een advocaat in het belang
van de rechtzoekende plaatsvinden. In zijn reactie op onze eerdere kritiek
dienaangaande meent de indiener dat de toegang tot de rechter in geval van
een executieprobleem reeds "beduidend moeilijker is gemaakt". Ik
zie echter nog steeds niet in dat de gang naar de rechter in de artikel 253a-procedure
moeilijk en al helemaal niet beduidend moeilijker is. De indiener zal ons
nog moeten laten zien wat hij precies bedoelt.Een van de door indiener genoemde drempels voor toegang tot de rechter
is de rechterlijke verwijzing naar een mediator. Dit roept bij mijn fractie
echter de vraag op wie de mediator moet betalen, indien de rechter daarnaar
verwijst. Dat zijn uiteindelijk natuurlijk de partijen en te verwachten is
dan ook dat zij in veel gevallen om puur financiële redenen niet akkoord
zullen gaan met een verwijzingsvoorstel van een rechter, zodat die rechter
zich toch zelf over de zaak zal moeten buigen. Je kunt namelijk niet gedwongen
worden om in mediation te geraken en als het al gebeurt, kun je de mediation
na één keer stuk laten lopen en dan zal de rechter toch zelf
moeten gaan beslissen. Vrees voor toevloed van bagatel- en andere zaken lijkt
dus zeker niet weggenomen door de indiener.In een eerder stadium van de discussie heeft mijn fractie reeds gewezen
op mogelijke erkenningsproblemen in landen die niet aangesloten zijn bij het
Brussel-Il bis-verdrag en waarmee vele Nederlanders sterke banden hebben,
zoals in Turkije, Verenigde Staten, China, Marokko en Suriname. Dit zou veel
personen uit die landen die hier te lande reeds lang woonachtig zijn, zeer
kunnen duperen. Indiener stapt naar onze mening te gemakkelijk over deze problematiek
heen. In zijn antwoord beperkt hij zich in dezen tot de opmerking dat de administratieve
echtscheiding "waarschijnlijk ook buiten de grenzen van de Europese Unie
zal worden erkend". Ten aanzien van de Verenigde Staten, China, Marokko,
Turkije, Egypte en Suriname is de erkenning dus geenszins gegarandeerd
en blijft de CDA-vraag recht overeind.Een in de politieke discussie onderbelicht punt, waar echter wel in de
wetenschappelijke discussie aandacht voor is gevraagd, betreft de procesrechtelijke
aspecten van de voorstellen. Mevrouw mr. dr. Coenraad van het Molengraaff
Instituut in Utrecht, komt tot de conclusie dat meer aandacht voor de processuele
kant van de voorgestelde regelingen dringend gewenst is. Zo strekt de substantiëringsplicht
zich blijkens de wettekst slechts uit tot de "gevraagde voorzieningen".
Betekent dit dat partijen dus bepaalde nevengevolgen buiten de rechter kunnen
houden door er eenvoudigweg niet om te vragen? Dit zou echter in strijd zijn
met de bedoeling van het wetsvoorstel om alle nevengevolgen onder de aandacht
van de rechter te brengen. Onduidelijk is dus wát gesubstantieerd dient
te worden. Ook de processuele vormgeving van de eis van het ouderschapplan
bij eenzijdig verzoek laat te wensen over. Zo vraagt Coenraad zich terecht
af waarom artikel 819 Rv niet tevens voorziet in de mogelijkheid het ouderschapplan
in de echtscheidingsbeschikking op te nemen in geval van een eenzijdig verzoek
tot echtscheiding. Artikel 819 Rv beperkt zich nu immers tot het gemeenschappelijk
verzoek en dat wordt door het wetsvoorstel niet aangepast.Tot slot laat ook de doorverwijzingsvoorziening naar mediation naar haar
mening nog aan procesrechtelijke duidelijkheid te wensen over. Zo blijft in
het midden of een rechter ook (of juist?) terzake van nevengevolgen die partijen
bewust buiten de procedure hebben willen houden een aanbod tot mediation mag
doen. Tevens blijft in de lucht hangen of de doorverwijzingsprocedure ook
geldt voor de voorlopige voorzieningenprocedure. Dit zou als wettelijk signaal
voor mediation in de voorfase heel wenselijk zijn. Dan is er nog het probleem
van het ontbreken van hoger beroep en cassatie. Wat is de reactie van de indiener
op deze onduidelijke punten van procesrechtelijke aard?Nieuwe wetgeving is alleen acceptabel en nuttig indien die wetgeving noodzakelijk
is voor een bestaand en urgent probleem. De grote vraag van de CDA-fractie
is of er hier een bestaand en urgent probleem is. Eén ding is de CDA-fractie
duidelijk, namelijk dat de Vereniging van Familierecht Advocaten en Scheidingsbemiddelaars
van het begin af tegen dit wetsvoorstel is geweest en dat is wel een belangrijk
signaal. Daarbij heeft zich nu ook onder andere mr. M.L.C.C. de Bruijn-Luckers,vice-president
van het gerechtshof te Den Haag gevoegd, buiten de eerder genoemden in deze
bijdrage.Ik sluit kort en krachtig af: uit het voorgaande moge duidelijk zijn geworden
dat het CDA worstelt met dit wetsvoorstel en de eventuele toegevoegde waarde
van het wetsvoorstel. Het wetsvoorstel in zijn huidige vorm roept meer problemen
op dan het naar de mening van de CDA-fractie oplost. Daarbij komt nog dat
er consensus is dat geen nieuw wetgeving zal worden geïnitieerd als deze
niet strikt noodzakelijk is voor een urgent en bestaand probleem.Naar de mening van de CDA-fractie voldoet de bestaande wetgeving.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Voorzitter. Wij behandelen vandaag het initiatiefwetsvoorstel van de heer
Luchtenveld over de beëindiging van het huwelijk zonder rechterlijke
tussenkomst en de vormgeving van het voortgezet ouderschap. Het is de verdienste
van de heer Luchtenveld dat hij met zijn wetsvoorstel de flitsscheiding afschaft
en het ouderschapplan introduceert. De VVD-fractie heeft grote waardering
voor haar partijgenoot, de heer Luchtenveld, dat hij zo'n groot project ter
hand heeft genomen. Het is niet niks; menigeen zou zich door het gevoelige
onderwerp en de omvang van het project hebben laten afschrikken. Zo niet de
heer Luchtenveld: met groot doorzettingsvermogen, maar ook met flexibiliteit –
ik verwijs naar de behandeling in de Tweede Kamer waar het wetsvoorstel ingrijpend
geamendeerd is, mét steun van de initiatiefnemer – en tegelijk
met vasthouden aan het oorspronkelijke uitgangspunt, al zou dit ook maar voor
een deel gerealiseerd kunnen worden, heeft de heer Luchtenveld zich de pleitbezorger
betoond van het wetsvoorstel.Hulde voor het initiatief, voor de inspanningen, voor het geloof in de
gekozen oplossingen. Dat neemt niet weg dat de VVD-fractie in de Eerste Kamer
in het voorlopig verslag over het wetsvoorstel heeft opgemerkt dat zij met
gemengde gevoelens van het wetsvoorstel heeft kennis genomen. Dat was geen
gemakkelijke constatering en voor de indiener van het wetsvoorstel zonder
twijfel teleurstellend. En toch brengt de taak van een lid van de Eerste Kamer,
als medewetgever, met zich dat álle wetsvoorstellen die de Eerste Kamer
bereiken na te zijn aangenomen door de Tweede Kamer, beoordeeld worden op
rechtmatigheid, uitvoerbaarheid, handhaafbaarheid. Dat geldt voor wetsvoorstellen
die afkomstig zijn van de regering en dat geldt voor initiatiefwetsvoorstellen,
ongeacht door wie het initiatiefwetsvoorstel ten koste van veel denkwerk,
inspanning en tijd is ingediend.Daar wil ik nog het volgende aan toevoegen. Voor wetgeving op het terrein
van het personen- en familierecht geldt een uiterste zorgvuldigheid, om twee
redenen: ten eerste geeft juist die wetgeving de sociale structuur van onze
samenleving juridisch vorm; ten tweede houdt het personen- en familierecht
zich bezig met de positie van minderjarigen, die zelf geen stem hebben in
het wetgevingsproces.De indiener van het wetsvoorstel heeft de in het voorlopig verslag gestelde
vragen uitvoerig beantwoord in de memorie van antwoord. Dank daarvoor. Wij
hebben echter op die vragen in het schriftelijk traject geen bevredigende
antwoorden gehad. Er blijven dan ook desondanks voor de VVD-fractie een aantal
wezenlijke vragen over het wetsvoorstel over. Ik zal die vragen thans achtereenvolgens
aan de orde stellen. Het betreft de volgende onderwerpen: (1) het huwelijk
met en zonder kinderen; (2) de bemiddeling; (3) de procureurstelling; (4)
het hoger beroep; (5) gelijkwaardig ouderschap; (6) artikel 247, lid 3; (7)
de gezagsregeling; (8) artikel 821, lid 4 Rv.; (9) overgangsregelingen. Ik
zal in mijn betoog steeds spreken over het huwelijk, maar het moge duidelijk
zijn dat ik daaronder tevens begrijp het geregistreerd partnerschap.In het voorlopig verslag is door mijn fractie het onderscheid aan de orde
gesteld dat thans door het wetsvoorstel, in de geamendeerde vorm, wordt gemaakt,
namelijk het onderscheid tussen huwelijken met en huwelijken zonder kinderen.
Huwelijken zonder kinderen kunnen op twee manieren worden ontbonden: door
de rechter of administratief. Een huwelijk met kinderen, of meer
precies een huwelijk waarbij de ouders het gezamenlijk gezag over een of meer
minderjarige kinderen uitoefenen, kan slechts door de rechter ontbonden worden.
Naar het oordeel van mijn fractie doet dit onderscheid afbreuk aan het instituut
huwelijk, zoals dit geregeld is in het Burgerlijk Wetboek. Kennelijk heeft
een huwelijk zonder kinderen een mindere of in ieder geval een andere status
dan een huwelijk met kinderen. Het antwoord van de indiener van het wetsvoorstel
in de memorie van antwoord, namelijk dat er geen verandering van status plaatsvindt
op het moment dat er kinderen worden geboren, overtuigt niet. De regeling
van het wetsvoorstel geeft een andere indicatie. Om welke reden is de mogelijkheid
van administratieve scheiding voor echtparen zonder kinderen gehandhaafd,
naast de mogelijkheid van scheiding via de rechter, nu echtparen met kinderen
slechts kunnen scheiden via de rechter? Ligt het niet veel meer voor de hand
om voor alle huwelijken één lijn te trekken, namelijk scheiding
via de rechter, nu voor die weg is gekozen voor echtscheiding mét kinderen?
Per slot van rekening werd ook in de oorspronkelijke versie van het wetsvoorstel één
lijn getrokken, namelijk de administratieve scheiding voor alle huwelijken.
Het kostenaspect kan voor de huwelijken zonder kinderen geen rol spelen: de
kosten voor een scheiding op gemeenschappelijk verzoek via de rechter of met
wederzijds goedvinden via de administratieve procedure zijn vergelijkbaar,
evenals de snelheid van de procedure. Graag een reactie van de initiatiefnemer
van het wetsvoorstel.Daaraan wil ik nog twee opmerkingen van belang toevoegen. Ten eerste is
de erkenning van de administratieve scheiding niet zo vanzelfsprekend als
de indiener doet voorkomen, zoals al eerder is opgemerkt. Allereerst doet
zich de vraag voor of de administratieve scheiding erkend zal worden door
landen buiten de Europese Unie. Dat is uiterst twijfelachtig. In hun bijdrage
aan de bundel die verschenen is naar aanleiding van de studiedag van de VU,
getiteld "Herziening van het echtscheidingsrecht" op 29 augustus
2005, schrijven Vlas en Ibili op pagina 252 dat landen als Turkije en Zwitserland
te kennen hebben gegeven, een scheiding zonder rechterlijke tussenkomst niet
te zullen erkennen. Dat levert toch problemen op? Hoe ziet de indiener dit?
Vervolgens doet zich de vraag voor of de administratieve scheiding met een
beroep op Brussel II bis in de landen van de Europese Unie op erkenning kan
rekenen. Daarover zal eventuele jurisprudentie definitief uitsluitsel moeten
geven.Ten tweede is van belang dat artikel 149a, lid 7 bepaalt dat echtgenoten
de overeenkomst bedoeld in artikel 150 kunnen overleggen, in welk geval de
ambtenaar van de burgerlijke stand ervoor zorgdraagt dat de overeenkomst onderdeel
uitmaakt van de akte van administratieve scheiding en dat kan dan weer een
executoriale titel opleveren. Let wel: zij kúnnen de overeenkomst overleggen.
Ook een rechterlijke uitspraak en een notariële akte leveren een executoriale
titel op. Nu voor de administratieve scheiding óf een advocaat óf
een notaris óf een scheidingsbemiddelaar dient te worden ingeschakeld,
lijkt het sterk te adviseren om de notaris in te schakelen, omdat in dat geval
de verklaring inzake beëindiging van het huwelijk met wederzijds goedvinden
de status van een notariële akte kan krijgen en dus een executoriale
titel. Dan hoeven echtgenoten er niet over na te denken of ze gebruikmaken
van artikel 149a, lid 7. Want stel dat ze het vergeten; dat kan een lastig
probleem opleveren. Is dit zo bedoeld door de indiener? Zo nee, hoe ziet hij
dan in de administratieve scheidingsprocedure de positie van advocaat en scheidingsbemiddelaar,
die geen executoriale titel kunnen verschaffen, ten opzichte van die van de
notaris? Is voor advocaat en scheidingsbemiddelaar nog wel een rol van betekenis
weggelegd, nu de notaris in zijn nieuwe rol sterkere kaarten in handen heeft,
namelijk de executoriale titel?Het wetsvoorstel creëert een grote rol voor bemiddelaars. De vraag
is wel hoe dit betaald moet worden. Bij navraag is mij gebleken dat een goede
bemiddelaar een voorschot vraagt – let wel: een vóórschot –
dat kan oplopen tot € 3000 en dat is een fors bedrag! Er zijn namelijk
meestal meerdere sessies nodig, al was het maar om het verdriet of de woede
van beide partijen over het stuklopen van de relatie in goede banen te leiden,
als therapie. Dat kost tijd, dat is niet in één uurtje opgelost.
Het zal ongetwijfeld ook goedkoper kunnen, maar niet te ontkennen valt dat
een succesvolle bemiddeling kwaliteit vergt en dat kwaliteit betaald moet
worden. Voor de middengroepen, die de bemiddeling uit eigen zak zullen moeten
betalen, zullen die kosten een grote barrière vormen. Is daaraan gedacht?
Zijn daarvoor voorzieningen getroffen?In artikel 253a, gezamenlijk gezag, en in artikel 377e, eenhoofdig gezag,
is de vormvrije toegang tot de rechter opgenomen. De procedure vangt aan met
het indienen van een schriftelijke aanvraag en procureurstelling is niet vereist.
Binnen drie weken na de aanvraag dient er een mondelinge behandeling plaats
te vinden. De geschillenregeling van artikel 253a ziet op ruzies over regelingen
inzake de "zorg- en opvoedingstaken" bij gezamenlijk gezag van de
ouders na scheiding. Kortom, ruzie over de uitvoering van het ouderschapplan.
Als het gezag na scheiding aan een van beide ouders is opgedragen, geldt art
377e. Een verplichte procureurstelling is niet nodig want, zo stelt de indiener
in zijn brief van 21 november 2005 aan de Tweede Kamer, "het oordeel
van de rechter zie ik dus vooral als een ordemaatregel in een snelle mondelinge
behandeling, om te voorkomen dat het geschil escaleert". Overigens is
het niet verboden dat ouders zich bij de mondelinge behandeling binnen drie
weken na de aanvraag door een advocaat laten bijstaan, zo blijkt uit dezelfde
brief. Mijn fractie heeft grote moeite met deze regeling. Zij voorziet een
vloedgolf aan werk voor de rechter door deze regeling en het is zeer de vraag
of escalatie van het conflict erdoor voorkomen wordt.Ouderschapsconflicten kunnen aanleiding geven tot impulsieve reacties,
een aanvraag is dan gauw geschreven. De filterende werking van een advocaat
die met betrokkene de actuele situatie doorneemt en daarover adviseert, ontbreekt.
Vervolgens moet de rechter binnen drie weken na indiening van de aanvraag
een mondelinge behandeling beleggen. Dat is kort dag en dat moet dan maar
in de agenda van de rechter ingepland kunnen worden. Wie zorgt voor de oproeping
van de wederpartij? En wat te doen als het adres van de andere ouder inmiddels
onbekend is? Dan wordt niet voldaan aan de vereisten van artikel 253a, lid
2 en artikel 377e, lid 2. De aanvraag is dan niet ontvankelijk. Een advocaat
heeft toegang tot de GBA om een adres te achterhalen, maar een particuliere
persoon niet. Kunnen of moeten minderjarige kinderen vanaf
twaalf jaar op grond van artikel 809 Rv. eventueel worden opgeroepen voor
de mondelinge behandeling bij de rechter? Wie moet dat doen? Wie zorgt voor
de nazorg van de ouders? Een advocaat kan na afloop die nazorg voor zijn rekening
nemen, want die zal ongetwijfeld nodig zijn voor de partij voor wie de uitkomst
van de mondelinge behandeling tegenvalt. En kan na kortere of langere tijd
door een van beide ouders weer een aanvraag bij de rechter worden gedaan,
omdat er nog steeds een ouderschapsconflict is, óf over dezelfde problemen óf
over nieuwe problemen? De veronderstelling dat dit kan, is toch juist? En
wat te doen als de ene ouder wél met een advocaat bij de mondelinge
behandeling aanwezig is en de andere niet? Moet de rechter de andere ouder
dan alsnog in staat stellen om met een advocaat te komen en moet er dan weer
een nieuwe afspraak worden gemaakt? Dit is slechts een greep uit de problemen
die zich ongetwijfeld zullen voordoen.Kortom, zonder verplichte procureurstelling, met bovendien een te korte
termijn van drie weken voor de mondelinge behandeling ziet mijn tractie de
rechter voor een bijna onmogelijke taak gesteld. En wat moet de rechter nu
bij de mondelinge behandeling beslissen? Met weinig gegevens kan de rechter
niets anders doen dan naar de bemiddelaar verwijzen. Bovendien – en
daar moeten wij niet al te licht overheen stappen – is het volkomen
onduidelijk óf er procesrechtelijke regels van toepassing zijn en,
zo ja, welke.In de al eerder genoemde bundel over de herziening van het echtscheidingsrecht
concludeert Coenraad op pagina 92 dat de processuele vormgeving van de plannen
van de indiener over het voortgezet ouderschap bij echtscheiding nog veel,
heel veel, te wensen overlaat. Ik laat gedetailleerde behandeling van de procesrechtelijke
kwesties nu achterwege. Wél zou mijn fractie graag van de indiener
vernemen hoe hij die kritiek beoordeelt.In geval van een artikel 253a- c.q. een artikel 377e-procedure is er geen
mogelijkheid van hoger beroep. De rechter kan wél ambtshalve dwangmaatregelen
opleggen. De politie kan bijvoorbeeld ingeschakeld worden bij de handhaving
van de zorg- en opvoedingstaken op grond van artikel 253a, lid 5, respectievelijk
artikel 377e, lid 5 in combinatie met artikel 812 lid 2 Rv. Dat lijkt ons
overigens niet in het belang van het kind. Het inschakelen van de "sterke
arm" is ook nu mogelijk, óf bij de afgifte van de woning óf
bij de afgifte van een kind. Maar dat is eenmalig! Het inschakelen van de
politie op grond van de artikelen 253a, lid 5 respectievelijk 377e, lid 5
in combinatie met artikel 812, lid 2 Rv. is niet eenmalig, dat kan steeds
gebeuren als blijkt dat dit nodig is naar aanleiding van een aanvraag in verband
met een geschil over de uitvoering van het ouderschapplan. Maar er is geen
hoger beroep mogelijk! Alleen in het geval van gijzeling. Voor de ouder jegens
wie de dwangmaatregelen worden genomen, is er dus geen rechtsbescherming.De rechtsbescherming van hoger beroep is er ook niet als de rechter besluit
tot een wijziging – artikel 253a, lid 5 zegt "aanpassing" –
van de bestaande zorg- en opvoedingstaken, anders genoemd: de omgangsregeling.
Ook niet als de rechter besluit tot een vergaande wijziging van die taken.
Afgaande op de tekst, lijkt artikel 253a niet de mogelijkheid te bieden om
de regelingen over de verdeling van de zorg- en opvoedingstaken van het kind –
tijdelijk – op te schorten en een van beide ouders geheel daarmee te
belasten. Dat kan alleen via artikel 251a, de toekenning van het gezag aan
een van beide ouders en dus ontzegging van het gezag aan de andere ouder.
Als een niet-verzorgende ouder een aanvraag bij de rechter doet om een regeling
voor zorg- en opvoedingstaken vast te stellen en de rechter weigert dit, is
er geen hoger beroep mogelijk.Kortom, zonder de mogelijkheid van hoger beroep is er een gebrek aan rechtsbescherming.
De mogelijkheid van hoger beroep kan ertoe leiden dat een van beide partijen
van die mogelijkheid gebruikmaakt om te chicaneren en de andere partij het
leven – extra – zuur te maken. Echter, in de afweging van eventuele
chicanes enerzijds en rechtsbescherming anderzijds moet de balans doorslaan
naar de rechtsbescherming, omdat door de rechter te nemen maatregelen dusdanig
ingrijpend kunnen zijn dat de andere partij onrecht wordt gedaan als er geen
mogelijkheid is van hoger beroep.Nu het gelijkwaardig ouderschap. Een van de kernpunten van het initiatiefwetsvoorstel
is het gelijkwaardig ouderschap. Dit is verwoord in artikel 251, lid 2. De
wet maakt echter geen onderscheid tussen man en vrouw. De vraag kan dan ook
gesteld worden wat de toegevoegde waarde is van de introductie van de nieuwe
norm. Welke rechten kan een ouder ontlenen aan de norm gelijkwaardig ouderschap?
Kan een ouder op grond van die norm co-ouderschap afdwingen? Zo nee, wat dan
wel? Wanneer het kind bij een van de ouders de hoofdverblijfplaats heeft,
dan brengt dit toch automatisch met zich dat het ouderlijk gezag niet langer
op gelijkwaardige wijze door beide ouders wordt uitgeoefend? Dan neemt deze
ouder toch vanzelfsprekend de meest voorkomende gezagsbeslissingen, in het
belang van het kind? Gelijkwaardig ouderschap is mooi, indien en voorzover
het betekent dat de ene ouder als zodanig niet meer bevoegdheden aan het gezag
kan ontlenen dan de andere en gerechtigd is, evenzeer als de andere ouder,
zich voor het kind in te zetten en daarvoor iets te betekenen, zoals mevrouw
Kok schrijft in haar bijdrage aan de eerdergenoemde bundel "Herziening
van het echtscheidingsrecht". Of heeft de norm een meer dwingend karakter
en levert de norm een niet te rechtvaardigen inbreuk op de vrijheid van ouders
om hun kinderen op te voeden op de wijze die zij goed vinden? Is de huidige
norm, namelijk dat het ouderlijk gezag van rechtswege doorloopt, niet voldoende?
Het is terecht dat bij de beslissing over de invulling van het gezamenlijk
gezag de gelijkwaardigheid van beide ouders uitgangspunt is, maar dat is iets
anders dan de gelijkwaardige uitoefening van het ouderlijk gezag, zoals in
het wetsvoorstel staat. Gezien de vragen die het begrip "gelijkwaardig
ouderschap" oproept, zouden de leden van de VVD-fractie graag van de
initiatiefnemer vernemen om welke reden het op gelijkwaardige wijze uitoefenen
van het gezag in het wetsvoorstel met zoveel woorden nog is opgenomen.In artikel 247, lid 3 is de verplichting opgenomen voor de ouder bij wie
de kinderen normaal verblijven, om de band met de andere ouder te bevorderen.
Die verplichting blijft gedurende de gehele minderjarigheid van het kind bestaan.
Die verplichting miskent de onmacht daartoe in situaties waarin de andere
ouder het kind in de steek heeft gelaten. Het kan zijn dat die ouder na jaren
opeens opduikt. En dan moet op elk moment dat de uit het zicht verdwenen ouder
de wens daartoe te kennen geeft, de verzorgende ouder klaarstaan
om het ontwikkelen van de band te faciliteren. Ook kan het belang van het
kind met zich brengen dat de bevordering van de band met de andere ouder "bevroren"
wordt, bijvoorbeeld als de omgang aan die andere ouder is ontzegd op grond
van artikel 377a, lid 3. Nadat die periode voorbij is, moet de verzorgende
ouder weer de band gaan bevorderen. Is het in het licht hiervan niet een té
zware emotionele belasting voor de verzorgende ouder om steeds weer geconfronteerd
te worden met de verplichting van artikel 247, lid 3? Leidt dit niet juist
tot spanningen voor de verzorgende ouder en is daarmee het belang van het
kind gediend? Kortom, is artikel 247, lid 3 met het oog op de belangen van
het kind niet te absoluut gesteld?Ik heb zojuist, toen ik sprak over hoger beroep – of liever gezegd
het ontbreken van de mogelijkheid daartoe in verband met de artikelen 253a
en 377e – kort de gezagsregeling aangestipt. Ik wil daar nog op terug­komen.De voorzitter:Mevrouw Broekers, omdat ik graag wil dat u vanavond ook nog mee discussieert,
wijs ik u erop dat u nog twee minuten spreektijd hebt.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Voorzitter. Ik heb nog één pagina. Ik hoop dat ik het even
mag afmaken, want ik ben bijna klaar. Ik wil nog een belangrijk punt aan de
orde stellen.Zoals ik al zei, lijkt artikel 253a van het wetsvoorstel niet de mogelijkheid
te bieden om de regelingen over de verdeling van de zorg- en opvoedingstaken,
zoals vastgelegd in het ouderschapplan, in het belang van het kind op te schorten
en een van beide ouders daarmee te belasten. Dat kan wel op grond van het
huidige artikel 1:377a BW, als het gezag aan een van beide ouders is opgedragen
na scheiding, en op grond van de uitspraak van de Hoge Raad van 18 november
2005, NJ 2005, 574, in het geval van gezamenlijke gezagsuitoefening. Een en
ander betekent dat het wetsvoorstel met zich brengt dat als zwaarwegende belangen
van het kind zich verzetten tegen de verdeling van de zorg- en opvoedingstaken
uit het ouderschapplan, de mogelijkheid om één van beide ouders
te belasten met de zorg- en opvoedingstaken alleen kan worden gerealiseerd
door aan een van beide ouders het gezag toe te kennen. Dit betekent dus dat
aan de andere ouder het gezag ontnomen wordt. Dat is een drastische maatregel.
Mijn fractie zou graag van de indiener vernemen hoe hij deze regeling beoordeelt
in het licht van de zojuist genoemde beschikking van de Hoge Raad van 18 november
2005, waarin de Hoge Raad bepaalde dat ook bij gezamenlijk gezag de mogelijkheid
dient te bestaan om de bestaande regelingen betreffende omgang, in het wetsvoorstel
zorg- en opvoedingstaken, op te schorten.Artikel 821 Rv. biedt de mogelijkheid aan ieder der echtgenoten om een
voorlopige voorziening te vragen. Vervolgens moet volgens lid 4 van dat artikel
binnen vier weken het verzoek tot echtscheiding worden gedaan, anders verliest
de voorlopige voorziening haar kracht. Hoe pakt deze regeling uit in combinatie
met het ouderschapplan? De kans lijkt namelijk uiterst gering dat in een periode
van vier weken tussen de voorlopige voorziening en het verzoek tot echtscheiding
een ouderschapplan tot stand komt in een relatie waarin de verhoudingen kennelijk
grondig verstoord zijn. Biedt artikel 815 lid 5 Rv. dan een uitweg? Maar is
artikel 815 lid 5 Rv. daarvoor geschreven en biedt het dan niet een mogelijkheid
om het verplichte ouderschapplan te omzeilen?Een laatste punt dat ik namens mijn fractie aan de orde wil stellen betreft
overgangsregelingen. Ouders met minderjarige kinderen die onder het huidige
recht gescheiden zijn, hebben geen ouderschapplan en dus lijkt de weg van
artikel 253a naar de rechter voor hen niet open te staan. Is die conclusie
juist? Of mag de rechter op basis van artikel 253a jo. artikel 815 en artikel
827 Rv. zelf een regeling over de zorg en opvoeding – een ouderschapplan
dus – opstellen? Artikel 377h is vervallen. Wat betekent dit voor lopende
omgangsregelingen die onder het huidige recht tot stand zijn gekomen?Voorzitter, ik kom tot het slot van mijn betoog. Het voorstel tot invoering
van een ouderschapplan en de afschaffing van de flitsscheiding beoordeelt
mijn fractie positief. Er zitten echter heel veel haken en ogen aan de uitwerking
van het wetsvoorstel. Op pagina 1 van de memorie van toelichting formuleert
de initiatiefnemer zijn uitgangspunt. "Als je samen kunt trouwen en kinderen
verwekken, kun je ook samen scheiden en regelingen treffen voor de zorg van
de kinderen." Als dat uitgangspunt juist is, zouden er ook nu niet al
te veel problemen hoeven te zijn. Ook nu kunnen ouders in goede harmonie heldere
afspraken maken over bijvoorbeeld de zorg voor de kinderen na echtscheiding.
Als je, zoals de initiatiefnemer doet, uitgaat van redelijk denkende en handelende
echtgenoten in geval van echtscheiding met minderjarige kinderen – en
die zijn er nu ook – welk probleem lost dit wetsvoorstel dan op? Of
ontstaan er juist weer nieuwe problemen, niet in de laatste plaats op het
punt van de belasting van de rechterlijke macht?Voorzitter, de VVD-fractie ziet het als haar taak om de grootste zorgvuldigheid
te betrachten met het personen- en familierecht. Wij wachten dan ook met veel
meer dan gewone belangstelling de beantwoording van onze vragen en opmerkingen
af. Zoals de indiener uit onze inbreng zal begrijpen, hebben wij grote aarzelingen
bij dit wetsvoorstel.De heer Engels (D66):Voorzitter. Volgaarne begin ik mijn bijdrage met een huldeblijk aan de
initiatiefnemer, de heer Luchtenveld. Het ontwerpen en verdedigen van een
initiatiefvoorstel is in het algemeen gesproken al geen sinecure. Gelet op
de aard en omvang de reacties uit wetenschap, van regeringszijde en de Tweede
Kamer op het voorliggende initiatiefvoorstel mag in dit geval zeker van een
bovengemiddelde parlementaire prestatie gesproken worden. Daarvoor komt de
initiatiefnemer naar de mening van de D66-fractie een nadrukkelijk compliment
toe.In de schriftelijke voorbereiding heeft mijn fractie zich in beginsel
open opgesteld ten opzichte van het thans voorliggende concept. Wij stonden
in beginsel positief tegenover de introductie van de mogelijkheid van echtscheiding
zonder rechterlijke tussenkomst en een primair op het belang van het kind
gerichte vormgeving van het ouderschap na een echtscheiding. Natuurlijk hebben
wij gezien dat het aanvankelijke ontwerp als gevolg van het advies van de
Raad van State, de invloed van het regeringswetsvoorstel 30145,
de reacties vanuit de wetenschap en de gedachtewisseling met de Tweede Kamer
op belangrijke onderdelen is aangepast. Ook mijn fractie heeft zich afgevraagd
in hoeverre het voorliggende ontwerp nog een meerwaarde vertegenwoordigt ten
opzichte van de bestaande situatie en in relatie tot het aangehouden wetsvoorstel
van de regering.Die meerwaarde ligt voor mijn fractie in de eerste plaats in het gegeven
dat met dit wetsvoorstel de volwaardige rechtsfiguur van de administratieve
scheiding in de plaats treedt van de bestaande flitsscheiding. Wij achten
de mogelijkheid om te kunnen scheiden zonder rechterlijke tussenkomst in het
geval er geen kinderen zijn, een belangrijke en goede ontwikkeling. De meerwaarde
van dit voorstel zien wij in de tweede plaats vooral in het streven om de
vormgeving van het ouderschap na een echtscheiding nadrukkelijker te plaatsen
in de sleutel van de belangen van de betrokken minderjarige kinderen, alsmede
in het perspectief van een in beginsel gelijkwaardige rol van beide ouders
in de zorg- en opvoedingstaken van hun kinderen. Uit de beschikbare literatuur
en mede gelet op niet zelden schrijnende ervaringen uit de maatschappelijke
werkelijkheid mag mijns inziens toch wel worden geconcludeerd dat juist op
het punt van de aard en omvang van het contact van kinderen met beide ouders
sprake is van een indringende problematiek.Naar aanleiding van de in de schriftelijke voorbereiding opgeworpen vragen
en de reactie van de indiener daarop wil ik nog enkele specifieke kwesties
aanstippen.De heer Russell (CDA):De D66-fractie zegt dat het in relatie tot de flitsscheiding van belang
is dat dit wetsvoorstel wordt geaccepteerd. Ik wil de D66-fractie graag voorhouden
dat er ongeveer 20.000 echtscheidingen zijn waarbij kinderen betrokken zijn,
waaronder zo'n 2500 flitsscheidingen. De heer Engels doet alsof de flitsscheidingen
een meerderheid vormen waarvoor nu het probleem wordt opgelost. De totaliteit
van de echtscheidingen ligt rond de 30.000 tot 35.000. Het probleem van de
flitsscheidingen met kinderen waarover de heer Engels het heeft, is dus een
relatief klein probleem in relatie tot het totaalaantal. Hierbij leg ik hem
de vraag voor wat nu het voordeel is ten opzichte van de huidige situatie.
Dat heb ik nog niet gehoord. Het lijkt een soort magisch begrip: de flitsscheidingen
worden opgelost. Daarover kunnen wij het eens zijn. Het gaat om 2500 scheidingen;
dat is de praktijk.De heer Engels (D66):Terugkomend op dat deel van mijn betoog, heb ik twee punten naar voren
gebracht. Het eerste betrof het punt waarover de vraag is gesteld. Mijn fractie
vindt dat de introductie van de administratieve scheiding in zijn algemeenheid
een pluspunt zou zijn. Nu dat alleen is gekoppeld aan een situatie waarin
de echtelieden geen kinderen hebben, is dat ten opzichte van de flitsscheiding
nog steeds een pluspunt. Dit was echter een kwalitatieve redenering en geen
kwantitatieve. Vervolgens heb ik aangegeven dat de belangrijkste overweging
van mijn fractie om positief te kijken naar dit wetsvoorstel, juist ligt in
die andere situatie: een echtscheiding met kinderen waar naar ons oordeel
de voorgestelde regelingen op een aantal punten een verbetering betekenen.
Dat was de lijn van het betoog.Voorzitter. De fractie van D66 gelooft niet dat met de administratieve
echtscheiding de deur naar lichtvaardige echtscheidingen wordt opengezet.
Nog afgezien van de vraag in hoeverre deze afweging in principe deel uitmaakt
van de verantwoordelijkheid van huwelijkspartners zelf, moet worden vastgesteld
dat ook de rechter uit hoofde van zijn taak geen waarborg biedt tegen mogelijk
onvoldragen motieven voor echtscheiding. In dit verband zou men wellicht ook
de vraag moeten stellen naar mogelijk te lichtvaardig aangegane huwelijken.
Wij kunnen ons vinden in de benadering dat het, los van de formele beëindigingsfiguur,
uiteindelijk gaat om de daaraan vooraf gaande materiële fase van onderhandelingen
en afspraken. De kwaliteit en zorgvuldigheid van dit primaire proces bepaalt
ook naar mijn mening immers in hoge mate de procesgang van de formele afwikkeling.Evenmin gelooft mijn fractie dat een van beide partijen in een procedure
zonder rechterlijke betrokkenheid eerder onder druk van de andere partij zou
instemmen met bepaalde regelingen. Ook op dit punt is de kwaliteit en zorgvuldigheid
van het voortraject bepalend. Uiteraard blijft het altijd mogelijk geschilpunten
aan de rechter voor te leggen. In dat licht kan mijn fractie ook instemmen
met de in het voorstel opgenomen procedurele drempels die de gang naar de
rechter enigszins ontmoedigen.De heer Russell (CDA):Ik vind het een mooi verhaal.De heer Engels (D66):Dank u wel.De heer Russell (CDA):Nee, echt. Als de praktijk zo was, dan zou het echt fantastisch zijn.
De heer Engels zegt: "als de kwaliteit in de voorfase goed is en partijen
hun best doen". Maar hoe reageert hij op de praktijk waarin nu juist
de verwerking in die voorfase zo'n grote rol speelt? Hoe kan hij nu beweren,
als je de praktijk ziet en de partijen op het moment dat die echtscheiding
gaat lopen juist niet in een gelijkwaardige situatie verkeren, dat het allemaal
zonder enig probleem gaat lopen? Dat suggereert hij met zijn verhaal dat je
niet naar de rechter toe moet, omdat het in de voorfase wel goed komt. Zo
begrijp ik zijn verhaal. Mijn verhaal is, vanuit de praktijk, wat minder idealistisch.
Men komt tot de echtscheiding vanwege gedoe. Dat gedoe is niet opgelost als
je over een ouderschapplan of over geld of over kinderen gaat praten. Juist
niet! Dan worden er spelletjes gespeeld door beide partijen. Hoe ziet de heer
Engels dat in de praktijk?Mevrouw Tan (PvdA):Voorzitter, mag ik een vraag stellen aan de heer Russell? Ik kan zijn
betoog niet meer volgen. In het geval van een echtscheiding waarbij de echtelieden
grote, bijna onoverbrugbare conflicten hebben, bestaat toch de keuze om allebei
een advocaat te nemen en naar de rechter te gaan? Het is toch gewoon een keuze
die men heeft om gezamenlijk via de administratieve weg te scheiden? Als die
conflicten groot zijn, zal dit inderdaad een moeilijk begaanbare weg zijn.De heer Russell (CDA):Dat was mijn punt niet. Mijn punt was dat de D66-fractie een ideaalbeeld
schetste van hoe je tot een ouderschapplan en afspraken komt. Ik zou willen
dat die ideaalsituatie bestaat, dus ik had het niet over onoverbrugbare zaken.
Ik wees alleen op het punt dat als je gaat scheiden om een bepaalde reden,
die ideaalsituatie niet bestaat. Daarop vroeg ik een reactie van
de D66-fractie, maar ik wil mevrouw Tan graag ook faciliteren met mijn antwoord.
Ik maak mij zorgen over het praktische gehalte van de gedachte van de D66-fractie
dat het wel los zal lopen en de rechter dus niet aan de orde komt.Mevrouw Tan (PvdA):Het gaat er gewoon om dat er diverse varianten van mogelijkheden tot echtscheidingen
zouden moeten zijn.De heer Engels (D66):De heer Russell heeft nu twee keer gesuggereerd dat mijn betoog erop neer
zou komen dat het in de praktijk allemaal wel los zal lopen met de afwikkeling
van een echtscheiding, ook gelet op de belangen van de kinderen, maar dat
was natuurlijk geenszins het geval. Ik heb een aantal opmerkingen gemaakt
naar aanleiding van twee vraagpunten. Het eerste was of met het aannemen van
dit wetsvoorstel lichtvaardiger tot echtscheiding zou worden overgegaan. Daarvan
heb ik gezegd dat mijn fractie dat niet ziet. De heer Russell hoeft mij niet
te overtuigen van de indringendheid van alle aspecten die te maken hebben
met een echtscheiding. Daarover hebben wij geen verschil van mening. Noch
in de huidige situatie, noch in de situatie die zou intreden na aanneming
van dit wetsvoorstel, zal hij mij ooit horen beweren dat wij daarmee betrekkelijk
losjes met de hand in de zak deze praktijk verder kunnen volgen. De realiteit
laat zien dat echtscheidingen vrijwel altijd indringend zijn en dat het in
veel situaties heel moeilijk zal zijn om te voorkomen dat er niet onnodige
problemen ontstaan, zeker ook in relatie met de kinderen. Dat is de invalshoek.
Ik mag zeggen dat dit de primaire invalshoek is van waaruit mijn fractie dit
wetsvoorstel heeft bekeken. De opmerkingen die ik maakte over het voordeel
van een administratieve scheiding of over het voordeel van een rechterlijke
tussenkomst, betreffen slechts enkele aspecten. Mijn opvatting daarover is
dat ik niet zie – maar misschien dat de praktijk later uitwijst dat
het wel zo is – dat een administratieve scheiding de deur naar echtscheidingen
verder zal openzetten. Dat was mijn stelling.Voorzitter. Het kan niet de bedoeling zijn dat voormalige echtelieden
een eventueel voortgezette "vechtrelatie" voeden met allerlei gerechtelijke
procedures en daarmee in wezen een conflict ten koste van een hoge prijs in
stand laten. Nog afgezien van het kostenaspect speelt hier het belang van
de werklast binnen de rechterlijke macht – al wordt daarover verschillend
geoordeeld – en vooral de effecten daarvan op het welzijn van de betrokken
kinderen.Ik kom aan een afronding van mijn inbreng. Met buitengewoon veel aandacht
heeft mijn fractie kennis genomen van de negatieve effecten die conflictueuze
echtscheidingen kunnen hebben op het welzijn van de betrokken kinderen. Met
name de studie Het verdeelde kind heeft de nodige indruk gemaakt. Waar het
welzijn van het minderjarige kind een goede band met beide ouders veronderstelt,
benadrukt het wetsvoorstel in mijn ogen terecht de verantwoordelijkheid van
de ouders om in een ouderschapplan goede en vooral ook conflictregulerende
afspraken te maken. Het ouderschapplan dwingt gescheiden ouders daarmee allereerst
om elkaars gelijkwaardigheid in de contacten, opvoeding en verzorging te erkennen.
Bovenal dwingt het de ouders vervolgens de afspraken daarover zodanig in te
richten dat uiteindelijk niet het belang van een der ouders of dat van beide
ouders, maar het belang en het welzijn van het kind prevaleert. Een ouderschapplan
met een dergelijke uitkomst vormt uiteindelijk de uitdrukking van het gegeven
dat ouders ook na een scheiding ouders blijven. Wat mij betreft, vormt dit
element uiteindelijk de crux van het initiatiefvoorstel. Ik zou – deels
ten overvloede, maar voor alle duidelijkheid – de indiener willen vragen
of hij zich in deze interpretatie van het voorliggende ontwerp kan vinden.Tot slot realiseert mijn fractie zich met de indiener dat dit voorstel
niet het sluitende antwoord kan zijn op de zich hier voordoende problemen,
maar dat het hopelijk wel een bijdrage kan leveren aan een vermindering daarvan.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. Sprekend namens de fracties van de SGP en de ChristenUnie
zou ik in deze gedachtewisseling graag het volgende naar voren brengen. Het
dwingt altijd weer respect af wanneer een Tweede-Kamerlid erin is geslaagd
om het zo ver te brengen dat hij in deze Kamer een initiatiefwetsvoorstel
kan presenteren en verdedigen. Dat geldt temeer in dit geval, gelet op de
behandeling die het wetsvoorstel in de Tweede Kamer heeft ontvangen. Het ging,
ik zeg het nu maar simpel, allesbehalve vlot en soepel. Iemand typeerde die
wijze van behandeling in de Tweede Kamer als een "lijdensgang door de
parlementaire molen". Het voorstel dreigde inderdaad bij tijd en wijle
vermalen te worden door aangenomen amendementen en de min of meer afgedwongen
nota's van wijziging, terwijl op de achtergrond stond het "concurrerende"
regeringsvoorstel. Een direct gevaar leverde dat regeringsvoorstel niet op,
omdat door de Tweede Kamer het verslag eerst in februari 2006, na de eindstemming
over het initiatiefvoorstel, is uitgebracht.Het oorspronkelijke initiatiefvoorstel heeft veel kritiek geoogst. Deze
stelling is mijns inziens onweerlegbaar. Gedurende de behandeling in de Tweede
Kamer zijn veel bepalingen uit het regeringsvoorstel door middel van amendementen
of door overname door de indiener in het initiatiefvoorstel terechtgekomen.
Al naar gelang men oordeelde over het oorspronkelijke voorstel, is men thans
van oordeel dat die veranderingen gedurende twee jaar behandeling in drie
plenaire termijnen, het voorstel al dan niet ten goede zijn gekomen. Een gegeven
is in elk geval dat het eindresultaat op een brede steun, van tweederde van
de stemmen, in de Tweede Kamer heeft mogen rekenen. Alleen het CDA en onze
fracties stemden ten slotte tegen het voorstel.Het blijft intussen eveneens een gegeven dat het voorstel in zijn huidige
gedaante, zoals het nu hier voor ons ligt, allerminst onomstreden mag heten.
Ik wijs slechts op de kritiek van de hoogleraren Nuytinck en Antokolskaia,
alsook van de vice-president van het Gerechtshof te Den Haag, mevrouw De Bruijn-Luckers.
Zelfs de principiële voorstanders van administratieve echtscheiding zijn
verdeeld over het nut en de wenselijkheid, alsook de meerwaarde van het onderhavige
voorstel. Naar alle waarschijnlijkheid is dat het gevolg van het uitgesproken
compromis-karakter dat het uiteindelijke voorstel kenmerkt.Wij hebben kennis genomen van de omvangrijke stukkenwisseling tussen de
indiener en de Tweede Kamer, alsook van de uitvoerige mondelinge gedachte wisseling. Gezien dit gegeven, gevoegd bij de kennisneming van de
memorie van antwoord aan deze Kamer, bestaat er aan onze kant geen behoefte
aan een (gedeeltelijke) herhaling van de discussie, waaraan onzerzijds geen
nieuwe elementen kunnen worden toegevoegd.Een andere opstelling zou volgens mij in dit geval een misplaatste indruk
kunnen wekken – de indiener zal begrijpen waar ik op doel – en
onnodig beslag op de tijd van de Kamer leggen. Het is de indiener in de discussie
met onze geestverwante fracties in de Tweede Kamer reeds gebleken dat zij
vrij principieel getoonzette bezwaren hebben geuit over het terugdringen van
de rol van de rechter bij echtscheidingen. Wij delen die bezwaren en om die
reden zouden wij kunnen volstaan met te verwijzen naar de stemverklaring van
de heer Rouvoet die hij bij de eindstemming op 29 november verleden jaar
in de Tweede Kamer heeft afgelegd.Ondanks de op zich goede elementen die wij in het wetsvoorstel bespeuren,
houden wij bezwaren tegen het mogelijk maken van een administratieve scheiding
zonder rechterlijke tussenkomst. Ook in praktische zin waarderen wij de positie
van de rechter anders dan die van de ambtenaar van de burgerlijke stand. Ook
trekken wij ons de opmerking van mevrouw De Bruijn-Luckers aan als zij schrijft
over de totstandkoming van een ouderschapplan: "In dit wetsvoorstel wordt
de rol van de rechter op de zitting onderschat. Sommige ouders zijn nu eenmaal
gevoeliger voor het machtswoord van de rechter dan voor de goede raad van
hun advocaat."Als het gaat om de positie van de rechter, leek het mij onnodig om te
herinneren aan het aspect van de volontaire jurisdictie. Ik ben blij dat de
heer Russell dat zojuist wel gedaan heeft in zijn bijdrage. Ik hoop dat daarmee
duidelijk is geworden dat het aspect van openbare orde bij de rechter ook
een rol speelt, ook al is er geen sprake van een geschil. Bij een echtscheiding
zijn beide elementen evenwel verenigd. Immers, er is een geschil en de openbare
orde is daarbij in het geding.Tot slot zou ik nog een vraag aan de regering willen voorleggen. In de
memorie van antwoord aan deze Kamer (pagina 19) schrijft de indiener, wijzend
op de convergentie die tussen zijn wetsvoorstel en het voorstel van de regering
is ontstaan, dat uit de op 14 december 2005 – dus na de eindstemming
in de Tweede Kamer over het initiatiefvoorstel – verschenen derde nota
van wijziging bij wetsvoorstel 28167, nr. 12, inzake de aanpassing van de
wettelijke gemeenschap van goederen, blijkt dat de regering reeds rekening
houdt met het op enig tijdstip in werking treden van wetsvoorstel 29676. In
de bundel "Herziening van het echtschei­dingsrecht" (Amsterdam
2006), waaraan vandaag al vaker is gerefereerd en die ons door de initiatiefnemer
is toegezonden, op zijn initiatief zo mag ik aannemen, staat dat het duidelijk
is dat het contraseign door de regering niet zal worden geweigerd indien de
Eerste Kamer het wetsvoorstel aanvaardt. Mijn vraag aan de regering is dan
ook: wordt deze conclusie volgens de minister van Justitie met recht door
de indiener getrokken? Zo ja, mag daaraan dan de conclusie worden verbonden
dat de minister het regeringsvoorstel (30145), als het initiatiefvoorstel
in de Eerste Kamer wordt aangenomen, zal intrekken?Met belangstelling zien wij naar een reactie op onze bijdrage uit.De heer Van Raak (SP):Voorzitter. Als je eenmaal besluit om te gaan trouwen, moet je eigenlijk
niet meer willen scheiden. Dat vind ik. De praktijk is echter helaas anders:
jaarlijks scheiden er meer dan 30.000 echtparen en daarbij zijn meer dan 30.000
kinderen betrokken. De helft van het aantal kinderen blijkt na een scheiding
geen of slecht contact te hebben met de niet-verzorgende ouder. Steeds meer
scheidingen zijn zogeheten flitsscheidingen: voor weinig geld, op zeer korte
termijn en zonder tussenkomst van de rechter.In mijn opvatting over scheiden ben ik ook een beetje bevooroordeeld geraakt.
Ik heb namelijk onlangs mijn vriendin Preeti ten huwelijk gevraagd en zij
heeft daarop met "ja" geantwoord.De voorzitter:Gefeliciteerd.De heer Van Raak (SP):Dank u wel. U zult ook begrijpen, voorzitter, dat ik mij nu niet kan voorstellen,
ooit te willen scheiden. Als het toch zo ver zou komen, denk ik dat dit, mijn
vriendin kennende, niet in een flits zal gebeuren.Voorzitter. Gelukkig staat de indiener van dit wetsvoorstel wat dichter
bij de huwelijkse werkelijkheid. Alhoewel ... Als je samen kunt trouwen, moet
je ook samen kunnen scheiden, zo luidt zijn devies. Dat vragen wij ons echter
ernstig af. Ik denk eerder dat je, als je zoiets als een scheiding in goede
onderlinge harmonie kunt regelen, eigenlijk een bijzonder goed huwelijk hebt.De behandeling van dit wetsvoorstel in de Tweede Kamer is uitputtend geweest.
Dat heeft geleid tot een beter inzicht, alsook tot een aantal aanpassingen
en compromissen. Mijn fractie was bij aanvang erg gelukkig met dit wetsvoorstel,
maar met de vele aanpassingen heeft zij telkens een klein beetje van haar
enthousiasme verloren. Ik noem bijvoorbeeld het amendement-Kalsbeek/De Pater
dat een administratieve scheiding niet openstelt voor ouders met minderjarige
kinderen. Dat amendement had voor ons dus niet gehoeven.Het initiatiefwetsvoorstel is ook enigszins uitgekleed. Er ligt nu bij
ons een staketsel dat eigenlijk om een nieuwe aankleding vraagt. Daarvoor
is deze Kamer evenwel niet in het leven geroepen. Wij keuren namelijk wetten
of goed of af. Dit wetsvoorstel zullen wij in ieder geval met welwillendheid
tegemoet treden. Ik hoop in ieder geval dat de indiener in zijn nieuwe functie
als wethouder in Amersfoort deze wet ook zal kunnen houden. Laten wij er het
beste van hopen!Over dit initiatiefwetsvoorstel hing de schaduw van een wetsvoorstel van
de minister. Tijdens de behandeling in de Tweede Kamer is dit initiatiefvoorstel,
mede door de vele aanpassingen, naar het voorstel van de minister toe gegroeid.
Kan de indiener uitleggen waarom hij eigenlijk ooit besloten heeft tot een
initiatiefwet en niet heeft gewacht op het voorstel van het kabinet? Wat zijn
op dit moment de verschillen tussen zijn voorstel en dat van de minister?
Evenals enkele andere woordvoerders leg ik de vraag aan de minister voor of
wij na eventuele goedkeuring van dit initiatiefwetsvoorstel alsnog zijn voorstel
in deze Kamer mogen verwachten.Het doel van deze initiatiefwet is niet in de eerste plaats om flitsscheidingen
te voorkomen, zoals in sommige media is gesuggereerd. Dit wetsvoorstel is
vooral bedoeld om een regeling te treffen voor een voortgezet
ouderschap ná de scheiding. Op deze manier moet een gelijkwaardige
verzorging en opvoeding van beide ouders bevorderd worden. Is de indiener
het met ons eens dat het veel beter zou zijn als niet pas tijdens de echtscheiding,
maar al veel eerder een ouderschapplan werd opgesteld en dat ook na de echtscheiding
de ouders de gang van zaken met elkaar zouden moeten bespreken? Waarom is
dit laatste niet in de wet opgenomen? Natuurlijk gaan wij eigenlijk niet over
het eerste deel van mijn vraag.In hoeverre de echtscheidingsovereenkomst en het ouderschapplan in de
praktijk van goede kwaliteit blijken te zijn en recht doen aan de belangen
van beide ouders en kinderen, moet nog worden afgewacht. Veel hangt af van
de notaris, de advocaat of de scheidingsbemiddelaar. De bemiddelaars zijn
getraind in het tot een goed einde brengen van een dergelijk gezamenlijk proces.
Advocaten hebben doorgaans meer ervaring met het behartigen van de belangen
van één partij. De vraag is of in de praktijk niet één
partij toch het onderspit delft in de onderhandelingen. In het onderhavige
initiatiefwetsvoorstel wordt een groot beroep gedaan op het verantwoordelijkheidsgevoel
en de redelijkheid van mensen. Hoe graag wij dat ook zouden zien, het zijn
juist deze eigenschappen die gemakkelijk sneuvelen in het emotionele mijnenveld
van de echtscheiding.Wij hebben begrepen dat aan het voorstel ook een meer principiële
overweging ten grondslag ligt, en wel dat de rechter er vooral is om geschillen
te beslechten en niet zozeer om overeenkomsten te bekrachtigen. Door een gezamenlijk
op te stellen echtscheidingsovereenkomst en een eventueel ouderschapplan moet
een gang naar de rechter dus worden voorkomen. Als ouders echter niet uit
een ouderschapplan komen, komt de zaak toch voor de rechter. De praktijk zal
moeten uitwijzen hoe vaak dat het geval zal zijn. Is de indiener het met ons
eens dat scheidingen zelden gebeuren in een sfeer van goede harmonie en dat
de kans wel erg reëel is dat de rechter niet minder, maar juist vaker
als scheidsrechter zal moeten optreden?De mogelijkheden om bij niet-naleving van de echtscheidingsovereenkomst
of het ouderschapplan naar de rechter te stappen, zijn ruim. De rechter moet
binnen drie weken het verzoek om een uitspraak mondeling behandelen. Dit is
vandaag al een paar keer gezegd. Gezien de doorlooptijd bij de rechtbanken
moet de haalbaarheid hiervan echter ernstig worden betwijfeld. Voor een toevloed
van bagatelzaken moet toch gevreesd worden. Mevrouw Tan wees hier ook al op.
Dat de rechter in dat geval kan doorverwijzen naar bemiddeling, is goed, maar
ook dit is geen wondermiddel, zo meent mijn fractie. Veel mensen zullen naar
onze verwachting uiteindelijk toch bij de rechter terechtkomen.Mijn fractie vindt dat er een relatief snelle remedie mogelijk moet zijn
bij het frustreren van de afspraken door een van beide partijen. Tegelijk
vragen wij ons wel af of in dit wetsvoorstel niet wat te veel wordt gevraagd
van de rechterlijke macht. Als wij het goed hebben begrepen, valt de bemiddeling
onder de regeling van de rechtsbijstand. Kan de minister dit bevestigen?In de memorie van antwoord aan deze Kamer spreekt de indiener geruststellende
woorden over de erkenning van de administratieve scheiding in het buitenland.
Wat dit betreft, was er een knelpunt bij de flitsscheiding. Het lijkt er evenwel
op dat dit probleem in dit initiatiefwetsvoorstel geen rol meer speelt. Het
moet wel bijzonder goed in de gaten gehouden worden, of dit werkelijk zo is.
Mocht blijken dat de administratieve scheiding in sommige niet-EU-landen,
zoals Turkije of de Verenigde Staten, niet wordt erkend, dan zal de wet moeten
worden aangepast. Anders zijn de familierechtelijke problemen waarin mensen
terecht kunnen komen, niet te overzien. De heer Russell heeft hier ook al
op gewezen.De heer Russell (CDA):Ik heb mij afgevraagd of ik u de volgende vraag wel mag stellen, omdat
ik daarmee enigszins uw prille geluk verstoor. Toch doe ik het. In uw betoog
miste ik wel het kostenaspect. Ook u gaat ervan uit dat het niet zo gemakkelijk
zal gaan. Ik noem mediation, advocaat, notaris, et cetera. Wij kunnen ervan
uitgaan dat die een grote rol spelen. Mevrouw Broekers heeft ons in verband
met het kostenaspect al voorgehouden wat een voorschot van een mediator is.
Bij het opstellen van het ouderschapplan is een mediator wellicht nodig, alsook
eventueel voordat men naar de rechter gaat en nadat men bij de rechter is
geweest. Welnu, dat komt neer op twee keer een voorschot van € 3000.
Hebt u daar een mening over? Hebt u daarover al nagedacht met uw vriendin?
Ik maak mij er namelijk grote zorgen over.De heer Van Raak (SP):Met mijn vriendin heb ik het er nog niet over gehad. Ik ga dat ook niet
doen, want wij worden heel gelukkig.Mijn fractie gaat ervan uit dat ook bij bemiddeling partijen een beroep
kunnen doen op rechtsbijstand. Misschien bedoelt de heer Russell met zijn
vraag dat, wanneer iedereen vaker een bemiddelaar inschakelt of vaker naar
de rechter stapt, dit meer geld gaat kosten. Als een bemiddeling echter slaagt,
levert dat alleen maar geld op.De heer Russell (CDA):Wij moeten dan even invullen wat rechtsbijstand is. Dat lijkt nu een soort
toverwoord te zijn. Bedoelt u dat mensen beneden een bepaalde inkomensgrens
een beroep kunnen doen op bijstand door een advocaat die door de Staat betaald
wordt? Dat betreft slechts een relatief klein gedeelte. Hoe zit dit met de
anderen? Immers, in het grootste deel van de gevallen zal men het zelf moeten
betalen of zelf een bijdrage moeten doen, ook met een inkomen dat niet zo
hoog is. Dat brengt natuurlijk een extra last met zich.De heer Van Raak (SP):Ik kan mij de zorg van de heer Russell indenken. Mede door het sociale
beleid van uw partij en uw ministers zullen steeds meer mensen een beroep
kunnen doen op die rechtsbijstand. Overigens merk ik op dat dit kostenaspect
voor ons geen doorslaggevend argument zal zijn om tegen deze wet te stemmen.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt enkele minuten geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20052006-1371-1383.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl