Behandeling van het Voorstel van wet van het lid Noorman-den Uyl houdende vaststelling van een wet inzake ondersteuning van alleenstaande ouders bij arbeid en zorg (Wet voorzieningen arbeid en zorg alleenstaande ouders) (29948)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2004-2005, pag. 5317-5333

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

20-06-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

nr. 89, pagina 5317-5333

09-06-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29948Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Regeling van werkzaamheden (donderdag 9 juni 2005)Pagina 5316-5317
Behandeling van het Voorstel van wet van het lid Noorman-den Uyl houdende vaststelling van een wet inzake ondersteuning van alleenstaande ouders bij arbeid en zorg (Wet voorzieningen arbeid en zorg alleenstaande ouders) (29948)Pagina 5317-5333
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Werkloosheidswet in verband met het preventief inzetten van reïntegratie-instrumenten, het opdragen van de reïntegratietaak aan overheidswerkgevers, het ondersteunen van WAO-herbeoordeelden bij scholing, het subsidiëren van scholing in het kader van de WAJONG en enkele andere wijzigingen in wetten die de reïntegratie-instrumenten betreffen (30016)Pagina 5333-5338
Debat over de WAO/WIAPagina 5338-5352
Presentie en opening (donderdag 9 juni 2005)Pagina 5309-5309
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 9 juni 2005)Pagina 5352-5353
Behandeling van het Jaarverslag 2004 van de Nationale ombudsman (30030)Pagina 5309-5316

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 416 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het Voorstel van wet
van het lid Noorman-den Uyl houdende vaststelling van een wet inzake ondersteuning
van alleenstaande ouders bij arbeid en zorg (Wet voorzieningen arbeid en zorg
alleenstaande ouders) (29948).De algemene beraadslaging wordt geopend.De voorzitter:Ik heet niet alleen mevrouw Noorman-den Uyl en staatssecretaris Wijn van
harte welkom, maar ook mevrouw Pinkus en de heer Van Leeuwen, medewerkers
van mevrouw Noorman-den Uyl.De heer De Wit (SP):Voorzitter. Aan mij de eer om dit debat te openen. Met veel plezier zwaai
ik de initiatiefneemster alle lof toe voor dit belangrijke wetsvoorstel. Het
wetsvoorstel getuigt van vindingrijkheid, want mevrouw Noorman heeft een creatieve
oplossing gevonden voor een belangrijk probleem. In de schriftelijke voorbereiding
heeft mijn fractie dan ook al aangegeven dat het wetsvoorstel een goed initiatief
is dat een oplossing biedt voor een aantal belangrijke problemen.Voordat de initiatiefneemster naast haar schoenen gaat lopen, maak ik
nog wel de volgende kanttekening. In de memorie van toelichting staat dat
in dé politiek consensus bestaat over het werken door ouders met kleine
kinderen. Mijn fractie heeft in het verleden echter altijd benadrukt dat wij
er de voorkeur aan geven dat ook alleenstaande ouders in de bijstand met kleine
kinderen moeten kunnen kiezen tussen werk en zorg of voor een combinatie daarvan.
Wij meenden namelijk dat een sollicitatieplicht voor deze groep mensen heel
negatieve gevolgen zou kunnen hebben. De kern van het probleem daarbij en
zeker ook in dit debat is dat het zo moeilijk is om arbeid en zorg te combineren.
Dit probleem staat overigens los van het gegeven dat een investering in de
opvoeding van kinderen een belangrijke investering de toekomst is. In ieder
geval in de nieuwe wet – ik noem de Wet werk en bijstand nog maar even
zo – is de sollicitatieplicht voor alleenstaande ouders in de bijstand
met de nodige voorwaarden omkleed. Mijn fractie heeft zich daar ook bij neergelegd.
Ik heb in het initiatiefwetsvoorstel geconstateerd dat de initiatiefneemster
die voorwaarde overneemt. Wij zijn het er van harte mee eens dat er vooral
gekeken moet worden naar belangrijke voorzieningen zoals kinderopvang, de
mogelijkheden van scholing en in zijn algemeenheid de belastbaarheid voor
werk van een alleenstaande ouder met kleine kinderen.Voorzitter. Het voordeel van dit wetsvoorstel is naar de mening van de
SP-fractie heel duidelijk dat alleenstaande ouders met kinderen onder de 16
jaar de mogelijkheid krijgen om uit de bijstand te komen, om inkomen te verwerven
dat zij mogen houden en dan ook nog inkomen dat vaak hoger is dan het bedrag
dat zij op grond van de bijstand zouden krijgen. Dat is, hoe je het ook wendt
of keert, een belangrijke verbetering ten opzichte van de huidige situatie,
waarin alleenstaande ouders in de bijstand hun inkomen meestal voor het grootste
gedeelte dienen in te leveren. Het biedt ook een belangrijk aanknopingspunt
om het armoedeprobleem aan te pakken. Naar mijn idee heeft de initiatiefneemster
daar terecht op gewezen. Het armoedeprobleem staat juist deze weken weer volop
in de belangstelling van de Nederlandse samenleving, niet in het minst door
het trieste verschijnsel van een ware run op de voedselbanken en op hulpverlening
door de kerken, zoals recent nog in het nieuws was, en door het feit dat mensen
die al jaren op het minimum zitten, blijven klagen dat de armoede niet meer
op te lossen lijkt. Als laatste voordeel wil ik noemen dat dit wetsvoorstel
verder kijkt dan alleen de strikt bij de WWB-populatie behorende groep, omdat
er ook een uitloop in zit naar mensen met een inkomen tot 115% van het minimuminkomen.
Dat biedt ook voor de 350.000 kinderen die in armoede opgroeien – zij
worden in het wetsvoorstel eveneens genoemd, in de memorie van toelichting –
een belangrijk aanknopingspunt om aan die armoede iets te doen. Vanuit de
SP-fractie ontvangt het wetsvoorstel dan ook duidelijke steun.In het volgende wil ik de initiatiefneemster een aantal opmerkingen voorhouden
die schriftelijk door de staatssecretaris zijn gemaakt in zijn brief van 3 juni.
Ik zou daarop graag een reactie van haar horen in de beantwoording straks.
In de eerste plaats merkt de staatssecretaris op dat de Vazalo-toeslag belast
zou worden op grond van de inkomstenbelasting en de premie volksverzekering.
Kunnen de indienster en de staatssecretarissen daar duidelijkheid over verschaffen?
Dat zou toch een belangrijk punt zijn dat wellicht een negatieve invloed zou
kunnen hebben. Ik ben benieuwd naar de mening van de initiatiefneemster op
dat punt.In de tweede plaats is er een groot verschil in de uitstroomcijfers. In
het wetsvoorstel wordt in het meest ambitieuze scenario zelfs op termijn een
aantal van 60.000 genoemd en in het realistische scenario gaat het om een
uitstroom van 25.000. Het laatste scenario is al een mooi resultaat, als het
zou lukken, maar de staatssecretaris trekt in zijn brief heel sterk aan de
rem. Hij heeft het over een niet realistische benadering en komt tot een heel
ander cijfer, te weten op een basisscenario van 6000. Ik ben dus benieuwd.
Ik heb overigens in de brief van de staatssecretaris geen onderbouwing gezien
van de uitstroom. Ik ben daar benieuwd naar en zou hierop ook graag het commentaar
horen van de initiatiefneemster.Het derde punt van verschil zijn de kosten. De staatssecretaris komt tot
een structureel bedrag van € 16 mln. Dat is nogal wat tegenover
de positieve resultaten die de initiatiefneemster schildert in het wetsvoorstel
van € 3 mln. tot € 75 mln. structureel in 2009. Hierover
verneem ik graag het oordeel van de initiatiefneemster, maar ook hoor ik graag van de staatssecretarissen hoe zij tot deze opvatting komen.Ten slotte is er een verschil van mening over de invoeringsdatum, 1 januari
2006 of 1 januari 2008. Dat scheelt nogal wat. De staatssecretaris van
Sociale Zaken laat niet na om te melden in zijn brief dat het bij de Vazalo-toeslag
gaat om een ingewikkelde toeslag. Waarom is nu opeens 1 januari 2008
gekozen? Wat is daarvan de achtergrond?Dit zijn mijn vragen aan de initiatiefneemster. Ik ben vanzelfsprekend
buitengewoon benieuwd naar haar antwoorden. Dat geldt natuurlijk ook voor
de visie van beide staatssecretarissen. Ik betuig mijn steun voor dit wetsvoorstel.Mevrouw Bussemaker (PvdA):In het begin van betoog memoreerde de heer De Wit dat de SP voor alleenstaande
ouders de mogelijkheid wil openhouden om thuis te zijn en voor hun kinderen
te zorgen. Ik ken dat standpunt van de SP, waarover wij al een- en andermaal
hebben gedebatteerd. Begrijp ik het goed dat de manier waarop de indiener
het nu heeft geformuleerd om het zorgen voor kinderen te combineren met het
verrichten van betaalde arbeid – en daarin als het ware die zorg te
incorporeren – wat de heer De Wit betreft een aantrekkelijke optie is?De heer De Wit (SP):Ja. Ik ben zo ver gegaan dat ik het "een vindingrijke oplossing" heb genoemd,
ook omdat het element erin zit van de keuze voor deeltijdarbeid, die hier
als uitgangspunt wordt genomen, en omdat het inkomen loont. Daardoor zit er
ook een prikkel om ernaar te streven door middel van werk uit de bijstand
te komen. Dat is een belangrijk beginsel, dat ook mijn fractie onderschrijft.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Kortom, de bezwaren die u in eerdere debatten hebt geuit tegen het bevorderen
van arbeidsparticipatie door alleenstaande ouders zijn in dit wetsvoorstel
wat u betreft weggenomen.De heer De Wit (SP):Ja. Ik heb ook verwezen naar de Wet werk en bijstand, die op dezelfde
manier als dit wetsvoorstel een aantal randvoorwaarden formuleert rond het
deelnemen aan de arbeidsmarkt van alleenstaande ouders met kleine kinderen.De heer Weekers (VVD):Voorzitter. Ik spreek mijn waardering uit voor het feit dat collega Noorman-den
Uyl zich het lot heeft aangetrokken van vele alleenstaande ouders, die thans
als het ware gevangen zitten in een bijstandsuitkering, en zich de moeite
heeft getroost om met een initiatiefwetsvoorstel een bijdrage te leveren aan
de discussie om de zelfredzaamheid centraal te stellen in plaats van de uitkeringsafhankelijkheid.
Dat verdient lof. Die lof spreek ik hier namens mijn gehele fractie uit.Mijn fractie is namelijk met de indienster van mening dat je mensen niet
moet opsluiten in een uitkering, maar dat alles op alles moet worden gezet
om mensen in hun eigen bestaan te laten voorzien. Onafhankelijk zijn van de
overheid vergroot de eigenwaarde van mensen, en werk helpt mensen uit een
sociaal isolement. Bovendien leidt te lang langs de kant staan tot langdurige
uitkeringsafhankelijkheid. Dat verkleint de kans op zelfredzaamheid. Mijn
fractie is het dan ook eens met de leuze van mevrouw Noorman-den Uyl in de
nota naar aanleiding van het verslag "aan de slag en uit de bijstand".Wat dit betreft is mijn fractie zeer ingenomen met het feit dat kabinet
en Kamer met invoering van de Wet werk en bijstand per 1 januari vorig
jaar een koerswijziging hebben ingezet, die erop neerkomt dat ook van alleenstaande
ouders wordt verwacht dat zij in hun eigen levensonderhoud voorzien, en derhalve
in beginsel ook niet meer worden vrijgesteld van de plicht om werk te zoeken,
respectievelijk te aanvaarden. Slechts in individuele gevallen met bijzondere
omstandigheden kan van dat uitgangspunt worden afgeweken.Dat brengt mij tot het eerste principiële bezwaar dat mijn fractie
heeft tegen het initiatiefvoorstel, althans tegen een uitgangspunt ervan.
Het doel onderschrijft mijn fractie zeer, maar in de uitwerking stuiten wij
op bepaalde bezwaren. Mijn eerste bezwaar betreft de relatie met de Wet werk
en bijstand. Het sluit aan bij een opmerking van de Raad van State, die in
zijn advies heeft aangegeven dat het niet verstandig is om nu alweer een wetsvoorstel
aan te nemen dat ingrijpt in een nog niet volgroeide Wet werk en bijstand.
Tot vorig jaar waren alleenstaande ouders met kinderen jonger dan vijf jaar
vrijgesteld van sollicitatie- en werkervaringsplicht. Nog niet zolang daarvoor
gold die vrijstelling zelfs voor alleenstaande ouders met kinderen tot twaalf
jaar. Met andere woorden, tussen de oren van zowel uitkeringsgerechtigden
als sociale diensten was het normaal dat alleenstaande ouders niet hoefden
te werken. Dat is terecht veranderd.Een dergelijke verandering vereist een cultuuromslag, en dat is niet in
één klap van vandaag op morgen gerealiseerd, zeker niet als
de conjunctuur ook nog eens niet meewerkt en het werk niet voor het oprapen
ligt. Toch meen ik dat bij een toenemend aantal gemeenten een omslag in denken
en doen te ontwaren valt. Tijdens een werkbezoek sprak ik laatst met een alleenstaande
moeder die door het nieuwe bijstandsbeleid van haar gemeente de overstap van
uitkering naar werk had gemaakt. Aanvankelijk met tegenzin, maar na enkele
weken werken bleek zij er uiteindelijk bijzonder blij mee. Op een ander werkbezoek
trof ik alleenstaande moeders die door het nieuwe bijstandsbeleid deels aan
het werk waren geholpen, nog niet volledig onafhankelijk van de gemeente konden
leven, maar wel met voldoening over de invulling van hun eigen bestaan.Dit soort voorbeelden beziend, vraag ik mij af of wij thans al met een
nieuwe wettelijke regeling moeten komen om het doel, dat zowel indienster
als VVD-fractie voor ogen staat, namelijk het bevorderen van de zelfredzaamheid
van alleenstaande ouders, dichterbij te brengen. Is een nieuwe regeling op
dit moment eigenlijk wel nodig en verstandig? Ik vraag zowel de indienster
als de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid of zij dezelfde
cultuuromslag in het land bespeuren en of zij met de Raad van State en de
VVD-fractie van mening zijn dat wij, voordat wij met nieuwe wetgeving en regelingen
komen, de Wet werk en bijstand tot volle wasdom moeten laten komen. Moeten
wij de effecten daarvan niet eerst goed evalueren? Wij moeten niet onmiddellijk
naar nieuwe complexe regels grijpen als hetzelfde doel met
het bestaande instrumentarium wellicht ook kan worden bereikt, zeker als dat
bestaande instrumentarium betrekkelijk nieuw is en nog niet zijn volle werking
in de praktijk kent.Ik kom op de kwestie deeltijdarbeid versus voltijdarbeid. Een tweede principieel
bezwaar tegen het initiatiefvoorstel is dat kennelijk wordt geaccepteerd dat
een alleenstaande moeder in beginsel alleen voor deeltijdarbeid beschikbaar
zou zijn vanwege de zorg en opvoeding van de kinderen. Ik beaam dat het voor
alleenstaande ouders moeilijker is om fulltimewerk te verrichten dan voor
ouders die de taken in huis kunnen verdelen. De VVD-fractie wil de "slechts
parttimebeschikbaarheid" echter niet tot norm verheffen. Dat doet de indienster
wel. In antwoord op een vraag van de ChristenUnie schrijft zij dat zij met
de leden van die fractie van mening is dat de zorg en de opvoeding van kinderen
ertoe leidt dat de alleenstaande ouder in beginsel alleen voor deeltijdarbeid
beschikbaar is. Dat is niet in overeenstemming met het uitgangspunt dat wij
nog niet zolang geleden in de Wet werk en bijstand hebben vastgelegd en evenmin
met de feiten en de maatschappelijke trends. Mevrouw Noorman geeft zelf in
de nota naar aanleiding van het verslag aan dat van de alleenstaande ouders
25% tot 35% fulltime werkt. Bovendien werkt bijna de helft tussen de 24 uur
en 34 uur. Kennelijk wordt zonder problemen aanzienlijk meer gewerkt dan mevrouw
Noorman blijkens haar wetsvoorstel voor mogelijk dan wel voor wenselijk houdt.
Zelfs haar fractiegenote mevrouw Bussemaker vindt, blijkens de motie die zij
enkele jaren geleden samen met mevrouw Schimmel heeft ingediend, dat alleenstaande
ouders met kinderen onder de zestien ten minste 20 uur werkzaam moeten zijn.
Mevrouw Noorman-den Uyl heeft ervoor gekozen dat aantal uren te verminderen.
Ik lees in de stukken dat zij van mening is dat het voldoende is als die ouders
18 uur werken. Als ik dat niet goed heb begrepen, verneem ik dat natuurlijk
graag. Ik heb begrepen dat het zelfs mogelijk is met minder uren te volstaan
als de partner alimentatie of een hoger salaris dan het wettelijk minimum
loon ontvangt. Dan wordt het naar mijn idee wel heel gemakkelijk om bij de
gemeenschap voor een aanvullende beurs aan te kloppen.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Erkent de heer Weekers met mij dat het ook voor alleenstaande ouders belangrijk
is om die combinatie van arbeid en zorg mogelijk te maken? Als men spreekt
over 18 of 20 uur werken, betekent dat niet dat het is verboden om meer uren
arbeid te verrichten.De heer Weekers (VVD):Het is naar mijn idee altijd beter om zorg met arbeid te combineren met
als doel de economische zelfstandigheid van de doelgroep te bevorderen. De
vraag is echter of wij principieel als uitgangspunt willen nemen dat betrokkenen
slechts in deeltijd werken en dat zij verder een beroep kunnen doen op de
overheid. Een andere mogelijkheid is dat wij in eerste instantie vasthouden
aan het principe dat die mensen zelf de broek moeten ophouden en dat zij pas
bij de overheid kunnen aankloppen op het moment dat dit om de een of andere
reden niet mogelijk is. Het door ons gekozen uitgangspunt is dus belangrijk.
Dat neemt niet weg dat ik erken dat een combinatie van arbeid en zorg met
een deeltijdfunctie eenvoudiger is dan met een fulltimefunctie.Als mensen voor een aanvulling een beroep doen op de bijstand, staan daar
plichten tegenover met een prikkel om totaal onafhankelijk te worden van de
overheid. In het initiatiefvoorstel is daar geen sprake van. In dergelijke
gevallen zou dat voorstel ertoe kunnen leiden dat de extra overheidssubsidie
voor parttime werkende alleenstaande ouders met zich meebrengt dat zij geneigd
zijn minder te werken. Ik verzoek zowel de initiatiefneemster als de staatssecretaris
van SZW daarop te reageren. Tevens wijs ik op de tendens dat steeds meer ouders
de verzorgende en opvoedende taken met anderen willen delen, ook na een echtscheiding.
Sinds 1998 wordt na een echtscheiding het ouderlijk gezag standaard aan beide
ouders toegekend. Zowel het kabinet als de Kamer is van mening dat de zorgtaken
gelijkwaardig over beide ouders moeten worden verdeeld. In de toekomst zal
dat ook in een ouderschapsplan moeten worden vastgelegd. Dat betekent dat
de alleenstaande ouder ook van de andere ouder mag verlangen dat hij zijn
verantwoordelijkheid nakomt, zodat er voor de eerstgenoemde meer tijd en ruimte
ontstaat om in het eigen levensonderhoud te voorzien. Zowel de heer Luchtenveld
als de minister van Justitie heeft daartoe wetsvoorstellen ingediend. Het
is overigens niet nodig fulltime te werken om uit de uitkering te komen, zeker
niet als men ook partner- en of kinderalimentatie ontvangt. Naar mijn mening
moeten gemeenten bij de toetsing meer de nadruk leggen op de vraag of er nog
een ex-partner is die jegens de kinderen en zijn voormalige levensgezel zijn
verantwoordelijkheid moet nemen. Wat mij betreft gaat het daarbij niet alleen
om geld, maar ook om de opvang en de verzorging van de kinderen. Dat vergroot
de kans om met een parttimebaan uit de bijstand te komen. Met enkele honderden
euro's aan partner- en kinderalimentatie kan men aan de bijstand ontsnappen
als men drieënhalve dag werkt. Als de andere ouder tenminste twee dagen
de zorg en de opvoeding van de kinderen voor zijn rekening neemt, is slechts
anderhalve dag kinderopvang noodzakelijk. Naar mijn idee kan dat niet bezwaarlijk
zijn.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Dit klinkt een beetje als de ideale samenleving, die ik overigens best
wil onderschrijven. Maar op welke termijn denkt u dat de partner- en/of kinderalimentatie
en de eerlijke verdeling van zorgtaken worden gerealiseerd? Denkt u niet dat
de werkelijkheid helaas iets weerbarstiger is? Moeten we deze vrouwen ondertussen
maar in armoede achterlaten?De heer Weekers (VVD):Ik erken dat de werkelijkheid in een aantal gevallen wat weerbarstiger
is, maar ook hier bespeur ik een cultuuromslag, met name bij ouders die er
in toenemende mate voor kiezen, arbeid en zorgtaken na echtscheiding eerlijker
te verdelen en minder snel traditionele rolpatronen te volgen. Ik erken dat
een aantal mensen zijn aangewezen op de bijstand, en regelingen hebben getroffen
die de traditionele rolpatronen wél volgen, maar die zouden wat mij
betreft moeten worden doorbroken. Ik denk dat gemeenten een taak hebben bij
het helpen van deze mensen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Dat ben ik helemaal met u eens. Maar het gaat vooral om
de groep mensen die dat nog niet zo perfect heeft geregeld, ook in de toekomst
niet. Ook die groep moet tegemoet worden gekomen. U bent uitermate kritisch,
en dat mag natuurlijk, maar wat is dan uw alternatief voor deze groep bijstandsmoeders
met kinderen, die toch heel moeilijk meer dan het minimum kunnen verdienen?De heer Weekers (VVD):Mijn alternatief is dat optimaal gebruik wordt gemaakt van de mogelijkheden
die de WWB biedt, en dat maatwerk wordt geleverd voor degenen die om een uitkering
komen vragen, om er zo voor te zorgen dat er een opleidingstraject wordt aangeboden.
Ook bij de vraag of de ex-partner in financiële zin zijn verantwoordelijkheden
waarmaakt, kan de gemeente een rol spelen. Te vaak is het in het verleden
voorgekomen dat de lasten van een echtscheiding op de gemeenschap werden afgewenteld,
en dat moet echt stoppen.Mijn fractie maakt bezwaar tegen het feit dat de kinderalimentatie buiten
beschouwing wordt gelaten bij de Vazalo-toeslag. Mevrouw Noorman zegt dat
dat niet anders kan, gelet op de systematiek van de Awir. Maar dan kom ik
tot de vraag, of dat de Awir niet het meest geëigende instrumentarium
maakt om het probleem op te lossen.Mevrouw Noorman heeft wel een punt als het gaat om de armoedeval. Volgens
mij is haar wetsvoorstel vooral vanuit die gedachte ingegeven. Het kan en
mag in de ogen van mijn fractie niet zo zijn dat werken niet loont, en dat
het profijtelijker is om in een uitkering te blijven hangen, in plaats van
de handen uit de mouwen te steken. Niets is zo demotiverend om op arbeid nog
geld te moeten toeleggen. Dat geldt temeer wanneer je ook nog eens de verzorging
van je kinderen op dat moment aan een ander moet overlaten. Dat vraagt om
een oplossing. Heeft mevrouw Noorman overwogen om haar regeling zodanig te
vereenvoudigen dat slechts de armoedevalproblematiek wordt opgelost via de
Awir, waarbij wordt afgezien van een ingewikkelde overbruggingsregeling in
het startjaar? Juist in het startjaar kunnen de werkbonus en de vrijlatingsregeling
in het kader van de WWB de stap van bijstand naar werk aantrekkelijker maken,
hetgeen per 1 januari van het jaar daarop zou kunnen leiden tot uitstroom
uit de bijstand, en vervolgens zou je iets moeten verzinnen. Dat kan een Awir-achtige
regeling zijn, een versoberde Vazalo-toeslag, die kan ingaan als een blijvende
situatie is bereikt. Is mevrouw Noorman bereid dat alsnog te doen? Is zij
bereid de leeftijdsgrenzen aan te passen? Mijn fractie vindt een extra overheidssubsidie
tot het jongste kind 16 jaar is, wel erg aan de royale kant. Veel kinderen
van 14 of 15 jaar hebben zelf al een bijbaantje, variërend van supermarktmedewerker
tot krantenbezorger. Waarom zouden we hun alleenstaande ouder dan nog moeten
ondersteunen als overheid? Heeft mevrouw Noorman overwogen om de grens bij
12 te leggen en zo niet, is zij bereid dat alsnog te doen?Zoals gezegd, voorzover het initiatief de armoedeval bestrijdt, spreekt
dat mijn fractie aan. De indienster en de staatssecretaris van Financiën
vraag ik wel of er niet tegelijkertijd een nieuwe armoedeval wordt gecreëerd,
althans dat een verschuiving plaatsvindt naar 115% van het wettelijk minimumloon.
Kan de problematiek van de armoedeval niet op een andere, wat simpeler manier
worden ondervangen? Niet zo lang geleden hebben wij daarover een motie aangenomen.
Ik meen dat de regering daarbij heeft toegezegd in het kader van de prinsjesdagstukken
met een plan van aanpak te komen om de armoedevalproblematiek op te lossen
dan wel om er in ieder geval voor te zorgen dat de marginale druk nooit hoger
kan zijn dan 100%. Dus wij verwachten wat dat betreft ook van de regering
nadere actie. Misschien heeft zij daarop al gestudeerd en kan zij ons daarvan
reeds een voorproefje geven. Aan de staatssecretaris van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid vraag ik of een creatieve inzet van het premie-instrument
op het thema armoedeval soelaas kan bieden.Dan nog een vraag van geheel andere orde, die financieel echter wel relevant
is. Wat is de zogenaamde dead weight loss van het voorstel? Als het aan mevrouw
Noorman ligt gaan een aantal mensen de Vazalo-toeslag ontvangen die thans
geen beroep doen op de bijstand. Welke gevolgen heeft dit voor de financiële
onderbouwing? De financiële onderbouwing van de indienster wijkt namelijk
behoorlijk af van de financiële onderbouwing die het kabinet in zijn
brief van afgelopen maandag geeft.Met betrekking tot de verzilveringsproblematiek heb ik een vraag aan de
staatssecretaris van Financiën. Was niet het uitgangspunt dat heffingskortingen
in het leven zijn geroepen voor degenen die daadwerkelijk belasting betalen?
Ik heb de staatssecretaris een tijdje geleden in deze zaal horen roepen: no
tax, no credit. Is het voorstel van mevrouw Noorman dan niet een poging om
negatieve inkomstenbelasting als basis te introduceren? Mocht dat het geval
zijn, dan zou dat bij ons op een principieel bezwaar kunnen stuiten.De indienster gaat ervan uit dat tweederde van de alleenstaande ouders
gebruik gaat maken van de regeling. Wij hebben ook signalen van de VNG ontvangen
waaruit blijkt dat gemeenten twijfelen aan deze veronderstellingen. De VNG
geeft aan dat door de gemeentelijke leden van het uitvoeringspanel de effectiviteit
wordt geschat op 6% ofwel 5400 alleenstaande ouders die uit de bijstand stromen
en gebruikmaken van de Vazalo-regeling. Hoe verhoudt dit zich tot de veel
rooskleuriger cijfers die de indienster heeft gepresenteerd in de drie scenario's?
Heeft zij of de VNG de getallen uit de lucht gegrepen? Zou met een goede wortel-en-stokbenadering
binnen de Wet werk en bijstand niet ten minste hetzelfde uitstroompercentage
van 6 bereikt kunnen worden? Zou, als de gemeenten echt werk van de WWB maken,
niet hetzelfde resultaat behaald kunnen worden? Of is er toch nog een aanvullend
instrumentarium voor nodig?De Vazalo-regeling omvat verder een pakket flankerende maatregelen die
toegang tot de arbeidsmarkt moeten faciliteren en ondersteunen: kinderopvang,
scholing en tijdelijk gesubsidieerd werk. Ik zou graag van de indienster willen
weten waarom de Vazalo-toeslag flankerend beleid nodig heeft, aangezien de
gemeenten toch al moeten investeren in reïntegratie, zelfs voor niet-uitkeringsgerechtigden.
Dus zou ik zeggen: zeker voor alleenstaande ouders in de bijstand. Daarnaast
plaats ik vraagtekens bij het uittrekken van extra geld voor gesubsidieerde
arbeid. Wat dat betreft zie ik meer in de voorstellen van de
Raad voor Werk en Inkomen als het gaat om leerwerktrajecten die juist toegepast
zouden kunnen worden voor de doelgroep waarover mevrouw Noorman maar ook de
VVD-fractie zich bekommeren. Door de vergrijzing die in het verschiet ligt,
de enorme zorgvraag die daarmee op ons afkomt en het verwachte tekort aan
personeel in de verzorging over een paar jaar, liggen er gouden kansen om
ook alleenstaande ouders vanuit de bijstand aan het werk te helpen. Juist
voor de zorg is de combinatie van leren en werken een uitstekend concept.
Als aanloop daarnaartoe, ook voor hen die nog niet helemaal meekunnen, kan
het concept van participatiebanen, zoals ook door de RWI is bedacht, uitstekend
werken. Extra geld voor gesubsidieerde arbeid is dan niet nodig.Indienster creëert voor alleenstaande ouders het recht op scholing
op mbo-niveau. Thans bestaat al de mogelijkheid voor gemeenten om uitkeringsgerechtigden
en ook niet-uitkeringsgerechtigden scholing aan te bieden. Ik vind het een
plicht van gemeenten om uitkeringsgerechtigden zo mogelijk aan een startkwalificatie
te helpen. Indienster stelt dat gemeenten scholen zeer beperkt inzetten. Ik
vraag de staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid dan ook of
hij mogelijkheden ziet om meer met scholen te doen. De gemeenten hebben de
taak mensen klaar te maken voor de arbeidsmarkt en ze bij te scholen en om
te scholen. Daaraan wordt te weinig gedaan. Mij lijkt een zelfstandig recht
op scholing en bijstand niet aan de orde en dan zeker niet als exclusief recht
voor een bepaalde groep in de bijstand, zoals alleenstaande ouders. Dat kan
discriminerend uitpakken naar andere groepen. Indienster stelt dat alleenstaande
ouders, ook op termijn, alleenverdieners zijn voor het gezinsinkomen. Waar
haalt zij het vandaan dat alleenstaande ouders nooit meer aan een nieuwe partner
zullen komen?Het uitstroompercentage dat mevrouw Noorman-den Uyl noemt, vind ik zorgelijk.
De uitstroom van niet-alleenstaande ouders is 23% tot 42% hoger dan die van
alleenstaande ouders. Deze cijfers zijn gebaseerd op een onderzoek uit 2001
en 2002 en vallen nog onder de figuur van de oude Algemene Bijstandswet, met
sollicitatievrijstelling voor alleenstaande ouders. Dat was een totaal andere
cultuur.Ik vraag mevrouw Noorman-den Uyl en de staatssecretaris of zij mijn verwachting
delen dat deze cijfers met de Wet werk en bijstand anders uitpakken. De staatssecretaris
vraag ik of hij met de gebruikelijke monitoren, dus zonder nader onderzoek
of informatievraag bij de gemeenten, kan meten of de uitstroom van alleenstaande
ouders met de WWB verbetert ten opzichte van de ABW.Ik vraag mevrouw Noorman-den Uyl nog nader in te gaan op de administratieve
lasten en vooral te reageren op de opmerkingen van het kabinet. Het kabinet
is nogal kritisch als het gaat om administratieve lasten. Mevrouw Noorman-den
Uyl lijkt dat te bagatelliseren.Ik vraag ook om een nadere reactie op de fraudebestrijding. Hoe moet worden
omgegaan met mensen die zeggen aan de Vazalo-voorwaarden te voldoen? Betreft
dat het toucheren van de maximale Vazalo-toeslag, althans het voorschot van
90% van het wettelijk minimumloon? Stel dat achteraf blijkt dat men toch niet
aan de voorwaarden heeft voldaan. Indienster zegt dat het in dat geval geen
probleem is, want in de bijstand had men ook 90% gekregen. Het is een vestzak-broekzakverhaal
voor betrokkenen. Men heeft zich echter wel een jaar kunnen onttrekken aan
de plichten die de gemeenten opleggen bij het genieten van een bijstanduitkering.
Ik noem de sollicitatieplicht, de plicht om mee te werken aan reïntegratie
en scholing of gewoon de plicht om mee te doen aan het sociaal activeringsprogramma
Work first of om een participatiebaan te accepteren.Indienster heeft een uitvoeringstoets gevraagd aan de Belastingdienst
Toeslagen. Deze acht uitvoering pas mogelijk in 2008. Het vereist een aanpassing
van een groot aantal automatiseringssystemen. Toch zegt indienster zonder
verdere argumentatie vast te willen houden aan de invoeringsdatum van 1 januari
2007. Waarom houdt zij zo krachtig vast aan die datum?De doelstelling van het initiatiefvoorstel steunt mijn fractie van harte.
Rond de uitwerking hebben wij een aantal bezwaren. Ik heb ze zojuist genoemd.
Ze zijn van zowel principiële als praktische aard. De praktische bezwaren
zijn wat makkelijker op te lossen. De gedachte achter het voorstel is sympathiek,
maar de voorliggende uitwerking kan mijn fractie niet steunen. Om toch constructief
af te sluiten, vraag ik de regering hoe zij een regeling beziet, waarbij de
Vazalo-toeslag wordt beperkt tot een oplossing van de armoedeval voor alleenstaande
ouders met kinderen jonger dan twaalf jaar, uitgevoerd door de Belastingdienst
Toeslagen per 2008. De overbruggingsregeling in het startjaar wordt daarbij
achterwege gelaten. Ik heb al gezegd dat dat wellicht met het bestaande instrumentarium
van de WWB kan worden opgelost. Met andere woorden, wij moeten wel een oplossing
zoeken voor het probleem, maar dat is volgens mij aanzienlijk minder groot
dan mevrouw Noorman suggereert. Alle franje is er dan vanaf gehaald. Mijn
vraag aan de indienster is of zij er dan nog wel wat in ziet.De heer Bruls (CDA):Mijnheer de voorzitter. Allereerst sluit ik mij van harte aan bij de waardering
voor de inspanningen die collega Noorman-den Uyl heeft geleverd bij dit wetsvoorstel.
Vooropstaat dat hiermee gedegen werk is verricht en dat vergt ook een gedegen
debat. Ik heb het genoegen mogen smaken, zoals meerderen, om ook buiten deze
Kamer vaak met haar over deze problematiek te spreken. Mevrouw Noorman en
ik kennen elkaar genoeg, zodat het wel zal lukken om hieraan een bijdrage
te leveren.Allereerst maak ik een paar opmerkingen over de veranderingen die hebben
plaatsgevonden bij de Wet werk en bijstand en de Awir die wij recent hebben
vastgesteld. In dat kader geef ik een beoordeling van de doelstelling van
dit initiatiefwetsvoorstel. Ik zal een paar opmerkingen maken over de doelgroepenbenadering,
het tijdstip van invoering, de realisatiecijfers voor het aantal mensen dat
gebruikmaakt van deze regeling, de reïntegratie, het recht op scholing
en de uitvoering. Iedereen kan intunen op het moment dat hem of haar schikt.Sinds de jaren negentig zijn er veel veranderingen aangebracht in het
Nederlandse systeem van wet- en regelgeving voor wet en inkomen. Werk boven
inkomen is hierbij een van de leidende motto's geworden. Van
links tot rechts werd ingezien dat sociale zekerheid meer stimulerend moest
worden, zodat meer mensen aan het werk gaan. In die benadering vormt een uitkering
een tijdelijke onderbreking, terwijl mensen verder in hun eigen bestaan voorzien
voor zichzelf en voor hun gezin. De kabinetten-Balkenende zijn hiermee zeer
voortvarend aan de gang gegaan en leveren een aanzienlijke bijdrage aan deze
noodzakelijke veranderingen.De Wet werk en bijstand vormt hiervan een uitstekend voorbeeld. Het uitgangspunt
bij die wet is de verantwoordelijkheid van mensen om te voorzien in het eigen
bestaan en dat van hun gezin. Dat is een gezond, nuchter, Hollands uitgangspunt
en daar is niets mis mee. Gemeenten hebben ook meer ruimte gekregen om een
bijstandsgerechtigde naar werk te begeleiden. Maatwerk is hierbij de nieuwe
norm en niet een algemeen, ongericht doelgroepenbeleid, zoals wij tot dusver
maar al te vaak hadden.Als dat niet lukt, is en blijft er het recht op een bijstandsuitkering.
Als Nederlanders moeten wij er trots op zijn dat wij een van de weinige landen
zijn die een laatste voorziening hebben op kosten van de algemene kas. Het
gros van de Nederlanders zegt dat het goed is dat wij deze voorziening hebben
en dat deze verankerd is. Mevrouw Noorman is altijd de eerste om in dit verband
zelfs naar de Grondwet te verwijzen, maar ik zal haar voor zijn. Dat moeten
wij ook zeggen. Als wij meewerken aan een toonzetting dat de bijstand eigenlijk
een schande is, doen wij onszelf ook een beetje onrecht aan, vind ik persoonlijk.In de Wet werk en bijstand zijn de uitkeringshoogte en de toeslagen niet
veranderd. Daarmee blijft de bijstand als laatste voorziening een ankerpunt
in het Nederlandse stelsel van werk en inkomen. Daarnaast is door de introductie
van de langdurigheidstoeslag in de Wet werk en bijstand voor het eerst rekening
gehouden met de nadelige inkomensgevolgen, als iemand onverhoopt langdurig
in de bijstand verblijft. Sommige gemeenten kenden deze al in een of andere
vorm, maar nu is dit in een algemeen wettelijk kader vormgegeven. Nu wij hier
toch staan, vraag ik de staatssecretaris hoe het staat met de aanpassing van
de criteria om in aanmerking te komen voor de langdurigheidstoeslag, waar
wij al eerder over hebben gesproken. Ik zie wel een relatie met dit wetsvoorstel,
omdat dit in zekere zin ook gaat over inkomensgevolgen en het bieden van inkomenszekerheid
aan mensen.De tweede belangrijke wet in dit verband is de Algemene wet inkomensafhankelijke
regelingen (Awir), die per 1 januari 2006 ingaat. Deze wet biedt de basis
voor een aanzienlijke stroomlijning van tal van inkomensafhankelijke regelingen
op het terrein van wonen, zorg en opvoeding. De systematiek van de Awir is
gericht op inkomensafhankelijke tegemoetkomingen in de kosten van alle soorten
huishoudens. Dat is dus ook goed voor huishoudens die bestaan uit alleenstaande
ouders en hun kinderen. De CDA-fractie ziet hiermee de basis gelegd voor een
systeem van overzichtelijke toeslagen op de bovengenoemde terreinen, waarbij
de draagkracht op huishoudniveau in combinatie met lastenmaximering het uitgangspunt
is. Daar staat de CDA-fractie voor. De Awir biedt hiervoor een goede basis.Een belangrijk voordeel van de Awir is dat de armoedeval hiermee succesvol
kan worden bestreden. De heer Weekers sprak ook over dit punt. Het wordt meer
lonend om werk te doen op een inkomensniveau dat op of vlak boven het minimumniveau
ligt. Tegen de achtergrond van deze twee belangrijke, recente wetsveranderingen
onderschrijft de CDA-fractie een aantal van de doelstellingen van het initiatiefwetsvoorstel.
Het doel van mevrouw Noorman-den Uyl om alleenstaande ouders in de gelegenheid
te stellen om met werk in deeltijd voldoende inkomen te verwerven voor zichzelf
en de kinderen valt zonder meer toe te juichen. Ook het streven om met dit
wetsvoorstel meer werken meer lonend te maken en de armoedeval tegen te gaan,
wordt door de leden van mijn fractie van harte gedeeld. Deze leden waarderen
het ook dat de indienster in haar voorstel inhaakt op de hier vastgestelde
wetten, zoals de Wet werk en bijstand. In het herziene wetsvoorstel is mevrouw
Noorman-den Uyl ook ingegaan op de Awir, waardoor de mogelijkheden om de armoedeval
te bestrijden verbeterd zijn.De principiële tegenstelling tussen de Wet werk en bijstand en het
Vazalo-wetsvoorstel, waarvan mevrouw Noorman-den Uyl in haar nota naar aanleiding
van het verslag melding maakt, berust op een verouderd beeld van de bijstandswet.
Wij hebben nu te maken met de Wet werk en bijstand en niet met de Algemene
Bijstandswet. Ik heb soms de indruk dat zij met dit initiatief afrekent met
fantomen uit het verleden. Mevrouw Noorman-den Uyl heeft tegen het nieuwe
regime gestemd. Dit wordt echter gedragen door een goede meerderheid in het
parlement.De CDA-fractie heeft zich ook verbaasd over de stellingname van de initiatiefneemster
dat met dit voorstel geaccepteerd wordt dat een alleenstaande ouder in beginsel
alleen voor deeltijdarbeid beschikbaar is vanwege de zorg voor en de opvoeding
van kinderen. Toen ik dit las, kreeg ik een fors déjà vu. Ik
kijk ook naar de collega's die erbij waren in augustus 2003 bij behandeling
van het wetsvoorstel Wet werk en bijstand. Hoe heb ik het nou met de PvdA?
Mevrouw Noorman-den Uyl is een gewaardeerd lid van de PvdA-fractie. De fracties
van de ChristenUnie, GroenLinks, de SP en het CDA hebben er toen voor gepleit
om de sollicitatieplicht voor alleenstaande ouders, die de zorg voor hun kinderen
boven alles willen laten gaan, af te schaffen. Als mevrouw Noorman-den Uyl
het hiermee eens is, moet zij durven zeggen dat deze mensen niet meer hoeven
solliciteren. Dat is toen afgewezen. Sterker nog, mevrouw Noorman-den Uyl
heeft een amendement ingediend, waarbij er allerlei faciliteiten uit de kast
werden gerukt om de mensen aan het werk te krijgen. Dat amendement is aangenomen.
Deeltijd of voltijd, iedereen aan het werk en uit de uitkering. Dat is een
van de kerndoelstellingen van de Wet werk en bijstand. De genoemde partijen
hebben geen meerderheid kunnen krijgen voor hun standpunt. Het zij zo. Ik
ben daar sportief in. Op dit punt kon ik echter een wrange glimlach niet onderdrukken.Ik kom niet met een amendement om dit alsnog te regelen, tenzij mensen
spontaan laten weten door mij te zijn overgehaald.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Bij de discussie over de Wet werk en bijstand is over alleenstaande moeders
met kinderen gezegd dat er in bijzondere gevallen ontheffing van de sollicitatieplicht
kan worden verleend voor deze groep. De heer Bruls vergeet
een element van die discussie. Het is immers hardvochtig en onrechtvaardig
in het systeem dat deze groep vervolgens in armoede blijft leven. Zij verkeren
op een lage uitkering met weinig perspectief. Ik heb toen gevraagd of het
CDA ook opkomt voor alleenstaande ouders met kinderen door meer mogelijkheden
te geven om bij te verdienen of door de uitkering op te plussen zolang de
ontheffing geldt. Wij moeten er niet voor zorgen dat mensen naar de voedselbank
gaan. Wij moeten ervoor zorgen dat zij zichzelf kunnen redden. Is de heer
Bruls alsnog bereid om op korte termijn iets te doen voor die groep?De heer Bruls (CDA):Het antwoord is nog steeds "nee". Het is namelijk een onlogische combinatie.
U zegt dat wij een goed uitkeringsstelsel hebben, waar de bijstand deel van
uitmaakt. U erkent ook dat er voor mensen die langdurig in de bijstand zitten
een langdurigheidstoeslag is. De voorzieningen zijn dus geregeld. Dan vind
ik het raar om voor één groep een uitzondering te maken. Ik
ben het met u eens dat wij eigenlijk treurig moeten zijn over de opkomst van
de voedselbanken, maar wij moeten wel kijken waar ze vandaan komen. Het heeft
niet alleen te maken met een laag inkomen, maar vooral met de fors gestegen
kosten. Ons uitkeringsstelsel is niet verkeerd, maar de kosten zijn in de
afgelopen jaren op tal van vlakken fors gestegen. Ik koppel dat aan het economische
tij, waardoor meer mensen geen baan hebben en een laag inkomen hebben. Wij
moeten oppassen dat wij niet naar een bepaalde groep kijken. Iemand die werkt
voor het minimumloon en die geen aanspraak kan maken op een aantal toeslagen,
is er in sommige opzichten veel slechter aan toe. Daarom is mijn fractie ook
sterk voor de uitbouw van een lastenmaximeringssysteem, want dan kunnen wij
dat op het niveau van de huishoudens bestrijden. Dat is alleen een ander debat.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Het is soms even zoeken waar het CDA precies staat in deze kwesties. U
zegt dat de kosten zijn gestegen, maar daar was u zelf bij. Ik denk aan de
korting op de huursubsidie, de stijging van de zorgkosten, de stijging van
de huurprijzen en zo kan ik nog wel even doorgaan. Daar bent u verantwoordelijk
voor. Ik was daartegen, dus ik voel mij daar niet verantwoordelijk voor. Bij
de behandeling van de Wet werk en bijstand hebben wij het uitgebreid gehad
over deze specifieke groep. Waarom bent u niet bereid om een betere regeling
te treffen voor alleenstaande moeders in de bijstand met kinderen? Dan hoeven
zij hun kinderen niet in armoede op te voeden. U zegt zelf dat de kosten zijn
gestegen. Dat kunt u toch niet voor kennisgeving aannemen? Daar moet u iets
voor regelen.De heer Bruls (CDA):Ik was nog aan het begin van mijn betoog. Wij hebben het vandaag over
een wetsvoorstel dat daar een poging toe doet. Als u het mij niet euvel duidt,
wil ik deze eerste termijn nu wel eens afmaken. Ik heb nog een aantal vragen
voor de initiatiefneemster. Het zou apart zijn als ik nu al een bepaald oordeel
geef. Voor het overige herhaal ik dat u geen onlogische koppelingen moet leggen.
Er is sprake van een keuze tussen het opvoeden van kinderen en aan het werk
gaan. Dat moet u niet koppelen aan de oplossing van de armoedeproblematiek,
want dat is niet terecht. Als je de mogelijkheid hebt om niet te solliciteren,
is het je niet verboden om je inkomen te verbeteren. Daarom is er iets loos
met de koppeling die u legt. U gaat ervan uit dat je nooit meer een kans hebt
als je in die situatie zit, maar dat weiger ik te aanvaarden. Het is in ieder
geval duidelijk dat u en ik het niet altijd over alles eens zijn.Voorzitter. De CDA-fractie onderschrijft een aantal oogmerken van dit
wetsvoorstel, maar heeft ook wel vragen bij een aantal doelstellingen. Het
valt ons op dat het streven om alleenstaande ouders uit de bijstand te krijgen
als een doel op zichzelf wordt gezien, terwijl dat toch een van de kerndoelstellingen
van de nieuwe Wet werk en bijstand is. Waarom zou deze groep een extra impuls
moeten krijgen? Het argument dat mensen in de bijstand veel inleveren aan
privacy en eigenwaarde heeft absoluut een kern van waarheid, maar dat geldt
voor iedereen in de bijstand. Het is niet aantoonbaar dat dit voor deze groep
meer zou gelden dan voor anderen in de bijstand. Bovendien is het merkwaardig
dat dit argument gebruikt wordt om mensen op een andere manier afhankelijk
te maken van de overheid, namelijk via de Vazalo-toeslag. Hoe je het wendt
of keert, het creëert op een ander moment natuurlijk eenzelfde problematiek,
ook wat betreft de armoedeval. Ik wijs in dit verband ook op de geringere
prikkelwerking onder het Vazalo-regime in vergelijking met de Wet werk en
bijstand. Als je onder Vazalo valt, val je niet meer onder de Wet werk en
bijstand. Daar is de indienster gelukkig klip en klaar over. Dat vinden wij
echter niet verstandig. Daar zijn wij tegen.Voorzitter. Dit brengt mij op ons derde punt van kritiek op de doelstellingen
van deze wet. Mevrouw Noorman wijst op de onvolkomenheden van de instrumenten
in de Wet werk en bijstand op het punt van premies en vrijstellingsmogelijkheden
om bijstandsgerechtigden uit de uitkering te krijgen. Daar heeft zij gelijk
in. Een financiële prikkel is maar deels in staat om mensen duurzaam
uit een uitkering te helpen. Persoonlijke omstandigheden, culturele verschillen
tussen groepen, mentaliteit, opleidings- en ervaringsniveau, de kwaliteit
van de dienstverlening door gemeenten en reïntegratiebedrijven en de
bewuste keuze voor de zorg voor eigen kinderen spelen evenzeer en misschien
nog wel een veel belangrijker rol dan het financiële verhaal. Terecht
wordt dan ook gewezen op de bijstandsafhankelijkheid van veel mensen uit deze
doelgroep, maar dat geldt ook voor andere doelgroepen. Via dit wetsvoorstel
wordt mijns inziens via een complexe omweg feitelijk echter toch een oude
bepaling uit de Algemene Bijstandswet opnieuw ingevoerd, de structurele vrijlatingsbepaling
van inkomsten uit deeltijdarbeid. Daar kun je voor of tegen zijn, maar zo
is het volgens mij wel. Zo probeert de indienster, c.q. de PvdA-fractie volgens
mij alsnog haar gelijk te krijgen over wat bij de Wet werk en bijstand is
afgeschaft. Na de nodige afwegingen was mijn fractie er toen voor om die bepaling
te schrappen om de heel eenvoudige reden dat die structurele vrijlatingsbepaling
onvoldoende was voor een structurele uitstroom uit de bijstand naar volledige
inkomenszelfstandigheid. Die bepaling heeft met andere woorden dus niet gewerkt.
Zij gaf wel een bepaald extraatje bovenop de uitkering, maar daarvoor was
zij niet bedoeld; zij was bedoeld om mensen via deeltijdwerk
de mogelijkheid te bieden om ervaring op te doen en vervolgens geheel uit
te stromen. Als je van mening bent dat die toeslag, dat extraatje bovenop
de uitkering er moet zijn –"extraatje" is eigenlijk niet het goede woord,
want voor veel mensen is het fundamenteel nodig – moet de discussie
worden aangegaan over de uitkeringshoogte worden bezien of die nog wel van
deze tijd is. Ik heb net gezegd dat ik dat wel vind, maar dat men er niet
te lang in moet zitten, omdat je dan wel in allerlei armoedeproblemen kan
komen. Over wat dat sociaal voor consequenties kan hebben, zijn mevrouw Van
Gent en ik het in ieder geval wel met elkaar eens. Het is daarom wel goed
dat wij naast de bijzondere bijstand die langdurigheidstoeslag hebben. Ik
zou graag van de indienster vernemen of mijn analyse klopt.Bovendien gaat dit onder het Vazalo-regime gepaard met geen controle-
of sanctiemogelijkheden voor de gemeenten. Als een deelnemer aan de Vazalo-regeling
geen gebruik maakt van het recht op scholing lijkt er op grond van dit wetsvoorstel
geen enkele sanctie mogelijk. Het is immers op basis van vrijwilligheid dat
men in een Vazalo-regeling stapt. Volgens de indienster is de Wet werk en
bijstand dan niet van toepassing. Ik ben niet zo flauw om te zeggen dat dit
niet waar kan zijn, omdat bijvoorbeeld iedere leerplichtige die van school
gaat en geen verdere scholing volgt gelijk met sancties te maken krijgt. Het
zal zonder meer voor heel veel mensen gelden dat ze zeer gemotiveerd zijn
om op die manier onafhankelijk van de bijstand te raken, zeker voor het gros
van de bijstandsgerechtigden, maar het is toch niet juist om een dergelijk
onderscheid te maken met anderen in de bijstand of in de WW?De heer De Wit (SP):Begrijp ik nu goed dat de heer Bruls meer heil verwacht van de bijzondere
bijstand en de langdurigheidstoeslag?De heer Bruls (CDA):Ik zeg dat wij die voorzieningen in het leven hebben geroepen om tegemoet
te komen aan het probleem dat de bijstandsuitkering in sommige gevallen onvoldoende
alle kosten voor het noodzakelijk levensonderhoud dekt, vooral als men langer
in de bijstand zit. Die erkenning wordt daarmee tot uitdrukking gebracht.De heer De Wit (SP):Maar wij hebben een- en andermaal over die langdurigheidstoeslag gesproken
en met name de heer Bruls liet zich toen niet onbetuigd om aan te tonen dat
die langdurigheidstoeslag niet werkt, dat daar heel veel kritiek op is, dat
wij er eigenlijk van af zouden moeten en een andere vorm zouden moeten kiezen
voor financiële tegemoetkoming van mensen die langdurig in de bijstand
zitten.De heer Bruls (CDA):Nee, mijn kritiek met u was dat de voorwaarden waaronder iemand op die
langdurigheidstoeslag aanspraak kan maken op dit moment wellicht iets te streng
zijn. Er wordt alleen maar gekeken of men bij wijze van spreken ook maar een
dag heeft gewerkt en er € 1 heeft bij verdiend. In dat geval is
de opbouwtermijn van vijf jaar al direct verloren. Dat is toch veel te radicaal?
De Kamer was daar redelijk unaniem over en daarom vraag ik de staatssecretaris
dan ook hoe het staat met wijzigingsvoorstellen op dit punt. Nogmaals, dat
is een andere discussie dan wanneer je afstapt van het fenomeen als zodanig,
tenzij wij het helemaal op een nieuwe leest willen gaan schoeien, maar dat
lijkt mij voor dit debat en op dit moment wat te ver gaan!De heer De Wit (SP):Het gaat mij om de nuance in uw betoog dat u bedenkingen heeft tegen de
langdurigheidstoeslag.De heer Bruls (CDA):Ik heb een genuanceerde en kwetsbare persoonlijkheid, ook al kom ik soms
misschien anders over.De doelgroep van de Vazalo wordt gevormd door alleenstaande ouders van
wie het jongste thuiswonende kind nog geen zestien jaar is met een inkomen
uit tegenwoordige arbeid van minimaal € 4366 en een maximaal inkomen
van 115% van het netto minimumloon. Daarbij wordt vooral gedacht aan bijstandsgerechtigden.
Dat staat ook in de aanhef van het wetsvoorstel. De problemen van deze groep
zijn voor de indienster aanleiding om dit wetsvoorstel aan de Kamer voor te
leggen.Mijn fractie is vooralsnog niet overtuigd van de juistheid van deze beperkte
afbakening. Waarom vallen tweeoudergezinnen er niet onder? Deze gezinnen kunnen
ook met deze problemen worden geconfronteerd. Waarom vallen mannen en vrouwen
die mantelzorg geven aan zijn of haar moeder, er niet onder? Waarom niet iemand
met een arbeidshandicap in de bijstand? Veel arbeidsgehandicapten zitten immers
niet in de WAO maar in de bijstand en kunnen slecht in deeltijd werken.Waarom pas je het niet toe op deze groepen, die vaak ook heel schrijnende
problemen hebben? Is het wel rechtvaardig om dat niet te doen? Laat ik het
zware woord maar eens gebruiken. Ik twijfel nog heel erg over dit punt. Als
wij voor dit voorstel kiezen, komen wij dan niet onmiddellijk terecht in een
discussie over deze groepen. Ik heb, eerlijk gezegd, geen goed verhaal voor
deze mensen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik ben het met u eens dat je de Vazalo kunt uitbreiden naar andere groepen.
Het lijkt er nu echter op dat u zegt: omdat die groepen er niet onder vallen,
heb ik extra veel kritiek op de Vazalo. Als dat zo is, is dat toch een beetje
de wereld op zijn kop. Als dit echt een probleem voor u is, ben ik graag bereid
om met u een amendement in te dienen dat het wetsvoorstel tot deze groepen
uitbreidt. Dan zij wij allebei gelukkig en niet kwetsbaar meer.De heer Bruls (CDA):Je moet in het leven altijd kwetsbaar willen blijven. Dat is alleen maar
gezond. Ik heb al eerder gezegd dat ik een aantal kritische en minder kritische
opmerkingen zou maken over dit wetsvoorstel. Dit is één van
mijn kritische opmerkingen. Ik wacht rustig uw reactie en de reactie van de
indienster af en dan maak ik mijn afweging.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Dat is een verstandige lijn. U zegt echter in één adem dat
het wetsvoorstel te beperkt is en dat een aantal zaken in het wetsvoorstel
u niet bevallen. U neemt in het debat een cruciale rol in omdat de VVD-fractie
dit wetsvoorstel niet ziet zitten en alle voorstanders van deze wet hun hoop
op u gevestigd hebben. Wij hopen dat u samen met de andere voorstanders ervoor
zorgt dat bijstandmoeders met jonge kinderen eindelijk een reëel perspectief
krijgen op deelname aan de arbeidsmarkt. Is uw grondhouding
nu positief of negatief?De heer Bruls (CDA):Ik heb geen enkele behoefte om mijn persoonlijke grondhouding tegenover
welk wetsvoorstel dan ook te duiden. U moet uw conclusies maar trekken uit
mijn vragen en opmerkingen. Mijn volgende opmerkingen betreffen het tijdstip
van invoering en wellicht kunnen die u helpen om een scherper beeld te krijgen
van mijn oordeel.De overgangstermijn van het wetsvoorstel moet op 1 januari ingaan.
Het is echter de vraag of dat gezien de complexiteit van het wetsvoorstel
en de benodigde voorbereiding wel een realistische datum is. De VNG en het
kabinet hebben hier belangwekkende opmerkingen over gemaakt. Zo hebben zij
aangegeven dat een later tijdstip van implementatie feitelijk onontkoombaar
is gezien alle stappen die nog gezet moeten worden. Bij de Wet werk en bijstand
is rekening gehouden met een invoeringstermijn van minimaal één
jaar na de officiële start van de wet. Gemeenten hadden na de ingangsdatum
van 1 januari dus minstens één jaar de tijd om de wet in
te voeren. Voor de afbouw van de gesubsidieerde arbeid hadden zij zelfs nog
meer tijd. Kan mevrouw Noorman-den Uyl aangeven waarom invoering per 1 januari
2006 volgens haar wel mogelijk is? Eerlijk gezegd is dit het minst bezwaarlijke
punt, want het moet mogelijk zijn om dit goed te regelen. Ik wil echter ook
een meer principieel punt aan de orde stellen.Voor mijn fractie zijn de Wet werk en bijstand en de Awir cruciaal. De
Wet werk en bijstand is nu anderhalf jaar bezig. Ik constateer met de heer
Weekers dat er zeer goede voorbeelden te noemen zijn van gemeenten die echt
werk zijn gaan maken van serieuze reïntegratie-inspanningen. Niet het
makkelijke werk dat er gewoon prikkels of sancties op worden gezet. Nee, er
wordt echt geïnvesteerd om mensen aan het werk te helpen. Er zijn er
ook die daar nog niet zo heel veel van bakken, om het in ronde woorden te
zeggen, en een heel grote groep zit tussen die twee in. Je moet constateren
dat je in anderhalf jaar veel kunt doen, maar natuurlijk lang niet alles.
Die wet is nog volop in de implementatie. Sterker nog, de evaluatieopzet van
die wet wordt eerdaags, ik dacht volgende week, ten tweeden male besproken
in de Kamer en zal pas volgend jaar uitgevoerd worden. In dat stadium zitten
wij met de Wet werk en bijstand.Met de Awir zitten wij nog een slag later, want die moet überhaupt
nog ingevoerd worden per 1 januari 2006. Juist die wet is natuurlijk
cruciaal voor de bestrijding van de armoedeval, een punt dat terecht in dit
wetsvoorstel wordt aangesneden. De instrumenten en mogelijkheden van deze
wet zijn nog niet ten volle benut of zelfs nog niet te gebruiken op dit moment,
terwijl er feitelijk al een wijzigingsvoorstel aangedragen wordt. Mijn hoofdvraag
aan de indienster is deze: ligt het niet eigenlijk voor de hand om eerst het
ingezette beleid de kans te geven om vruchten af te werpen, alvorens te besluiten
tot wijzigingen? Ik wil hiermee niet bij voorbaat zeggen dat wij het helemaal
niet moeten doen. Ik zeg het omdat wij als Haagse wetgevers vaak het verwijt
krijgen dat wij erg goed zijn in het maken van nieuw beleid en nieuwe wetgeving,
maar erg slecht in het kijken hoe beleid wordt uitgevoerd en of de uitvoering
aangepast moet worden. Het is veel politici eigen – ik onttrek mij daar
ook niet aan – dat praten over wat je nieuw kunt maken interessanter
is dan kijken of hetgeen wij hebben afgesproken ook echt werkt in de praktijk.
Als het niet goed werkt, moet je het willen aanpassen. Zo open sta ik er wel
in, zeg ik tegen mevrouw Noorman-den Uyl. Echter, is anderhalf jaar WWB en
min een halfjaar Awir niet gewoon te kort?Voorzitter. Ik wil een aantal opmerkingen maken ten aanzien van de realisatiecijfers.
Prijzenswaardig aan het wetsvoorstel, en dat mag de regering zich aantrekken,
is dat de initiatiefneemster concrete, kwantitatieve doelstellingen heeft
opgenomen. Dat is nog niet gezegd, maar ik vind dat echt een prachtig punt.
Dat maakt het wetsvoorstel kwetsbaar, want het is makkelijk om er van alles
over te roepen. Het maakt het wetsvoorstel echter ook sterk. Er zijn van diverse
zijden vragen gesteld over de cijfers en er is gewezen op een te optimistisch
ambitieniveau. Mijn fractie heeft daar in het schriftelijke verslag ook vragen
over gesteld. Mevrouw Noorman-den Uyl is er uitvoerig op ingegaan in de nota
naar aanleiding van het verslag. Ik moet zeggen dat de twijfels die ik had, niet helemaal zijn weggenomen.
Om de indienster even te helpen, geef ik aan waar mijn twijfels precies zitten.
Ik wil een tweetal punten noemen. Allereerst wordt er in de nota naar aanleiding
van het verslag – en dat is een nieuw element vergeleken bij wat wij
al wisten – aangevoerd dat de netto arbeidsparticipatie van alleenstaande
ouders met kinderen, dus niet alleen die in de bijstand, maar alle alleenstaande
ouders met kinderen, 57% bedraagt. Bij de alleenstaande ouders in de bijstand
is dat percentage 14,7. Volgens de indienster moet het verschil van 32% te
overwinnen zijn. Dat zijn de letterlijke woorden uit de nota naar aanleiding
van het verslag.Mevrouw Noorman-den Uyl (PvdA):Het is niet gebruikelijk, maar mag ik een kleine correctie aanbrengen
op mijn eigen tekst? Er zit een minuscuul rekenfoutje in, waarvoor mijn excuses.
Het verschil is niet 32%, maar 42% en dat is dus ook de potentie binnen de
bijstand die zou kunnen uitstromen. Bij dezen heb ik de opstelling gecorrigeerd
die ik in de randen van de nacht heb gemaakt.De heer Bruls (CDA):Ik corrigeer dan ook mijn spreektekst. Kunt u nagaan hoe zeer ik vertrouw
op wat mevrouw Noorman-den Uyl ons presenteert. Ik heb het niet eens nagerekend.
Dit maakt het punt dat ik wil maken alleen maar krachtiger. Het verschil van
42% zou volgens u, mevrouw Noorman-den Uyl, te overwinnen zijn. Waarom? Waarop
baseert u deze aanname? Hoe groter het verschil is, hoe lastiger het zal worden.
Volgens mij zit er een denkfout achter. Het verschil in samenstelling en eigenschappen
van de groep bijstandsgerechtigden ten opzichte van de totale groep alleenstaande
ouders wordt hier eigenlijk volledig genegeerd. Bijstandsgerechtigden hebben
natuurlijk ook kansen op een baan. Zij zijn niet kansloos en dat moeten wij
ook niet willen uitdragen. Je moet wel willen zeggen dat die kansen doorgaans
helaas minder goed zijn dan die van niet-bijstandsgerechtigden. Of je nu alleenstaande
ouder bent, alleenstaande of een gezin hebt, je komt niet zomaar in de bijstand.
Daaraan liggen heel wat redenen ten grondslag. Er is ook een
verschil tussen de werkzoekenden met WW en in de bijstand. Een willekeurige
gemeentebestuurder zal zeggen hoe lastig is om de uitstroom uit de bijstand
vorm te geven, zelfs bij alleenstaanden die met niemand iets te maken hebben
en die achterstand hebben op de arbeidsmarkt. Dat is niet zo gemakkelijk te
overwinnen. Ik heb daarom grote twijfels over het optimisme dat de 42 procentpunt
te overwinnen is. Ik zou willen dat het zo was, maar als dit zo eenvoudig
was, zou dit de afgelopen jaren, sinds het motto "werk boven inkomen" aanzienlijk
zijn teruggebracht.Er is natuurlijk een verschil in uitstroompercentage tussen alleenstaande
ouders in de bijstand en andere bijstandsgerechtigden. Dat is een heel logisch
verschil, omdat een ouder de zorg voor haar of zijn kind meestal bovenaan
zet. De CDA-fractie zou dat ook niet anders willen.Wat echter wel overeenkomt tussen beide groepen, zijn de schommelingen
in het uitstroompercentage. Ik heb daarover een vraag gesteld, waarop ook
een antwoord is gekomen, dat echter naast de vraag zat die ik bedoelde te
stellen. In de voortgangsrapportages van de Agenda voor de toekomst zijn de
dalingen en de stijgingen in de uitstroompercentages van alleenstaande ouders
ten opzichte van anderen in de bijstand nagenoeg gelijk. De percentages zijn
verschillend, maar de trends zijn hetzelfde. Dat wijst erop dat de factoren
die hierop van invloed zijn, zoals de conjunctuur of de beschikbare werkgelegenheid
voor bijstandsgerechtigden, voor alleenstaande ouders en voor anderen in de
bijstand soortgelijke effecten heeft. Het gaat, met andere woorden, niet zozeer
om de absolute verschillen tussen die percentages, maar om de relatieve overeenkomsten
tussen de trends.Dan moet je ook constateren dat het er blijkbaar meer aan ligt hoe je
je reïntegratiebeleid opzet of wat de algemene randvoorwaarden zijn voor
de groep bijstandsgerechtigden dan aan het genoemde verschil. Ik vind het
heel logisch dat dat verschil bestaat. Van een alleenstaande ouder met de
zorg voor kinderen vind ik het volkomen logisch dat deze op sommige momenten –
en misschien wel permanent – zegt: die zorg voor mijn kind moet ik leveren
en kan niet een ander leveren; dat betekent dat ik beperkt ben ik mijn werkkansen.
Dat is een verschil.Mevrouw Noorman-den Uyl heeft in haar wetsvoorstel reeds gewezen op diverse
goede initiatieven om de reïntegratie van alleenstaande bijstandsouders
te verbeteren. Onder de bestaande wet- en regelgeving zijn er in diverse gemeenten
goede ervaringen mee opgedaan, nota bene zelfs onder de Algemene bijstandswet.
Die ervaringen verdienen het om op grotere schaal te worden verspreid. De
Wet werk en bijstand heeft die mogelijkheden alleen maar vergroot voor bijstandsgerechtigden
om hiervan werk te maken. Andere factoren spelen daarbij ook een rol, waarnaar
ik al heb verwezen.Deelt de staatssecretaris deze zienswijze en wat wil hij eraan doen om
de duurzame uitstroom voor alleenstaande bijstandsouders te verbeteren nu
het WWB-regime van toepassing is?De CDA-fractie is het in ieder geval niet eens met het recht op scholing,
c.q. de verplichte scholingsinzet voor gemeenten. Dat druist volledig in tegen
de filosofie van de Wet werk en bijstand, waarin individueel maatwerk nu juist
de norm is, een norm die steeds beter wordt gehanteerd en die nu niet in een
pril stadium de nek moet worden omgedraaid. Dat werkt naar mijn mening averechts
en geeft minder draagvlak voor de bijstand. Mijn buurvrouw heeft recht op
scholing, maar ik niet. Geef mij maar eens aan wat het verschil is, behalve
de gezinsomstandigheden. Dat geeft geweldige discussies. Er zijn nu al per
straat in dit land discussies tussen WAO'ers en bijstandsgerechtigden. Mensen
begrijpen niet allemaal de verschillen in ons ingewikkelde socialezekerheidsstelsel.
Dat moet je nu niet anders gaan doen.Wat mensen wel begrijpen, is dat niet iedereen gelijk is en dat dit maatwerk
behoeft. Dat maatwerk geeft nu juist de Wet werk en bijstand.Er is bovendien gerede twijfel, bij mij en ook bij anderen, of het beschikbare
bedrag voor scholing en gesubsidieerde arbeid wel voldoende is. Er is namelijk € 2000
per alleenstaande ouder die instroomt in de verzamelregeling gereserveerd,
zo heb ik gelezen. Dat bedrag kan overigens alleen maar beschikbaar komen
als de ambitieuze uitstroomdoelstellingen van het wetsvoorstel kunnen worden
gerealiseerd. Hierover zijn anderen al eerder met kritiek en vragen gekomen.
Nu zal niet iedereen van dat budget van € 2000 gebruik maken. Dat
gebeurt nu ook niet onder het bijstandsregime, maar het is toch een betrekkelijk
gering bedrag om iemand te scholen naar het mbo-niveau. Ik wijs op een duidelijke
stellingname van de Vrouwenvakschool tijdens de expertmeeting, door de indienster
zelf georganiseerd op 27 oktober 2004: "Als vrouwen redelijk Nederlands
kunnen spreken, is er ongeveer € 10.000 per vrouw aan scholingsbudget
nodig."Men moet redelijk Nederlands kunnen spreken, dus voor allochtone vrouwen
die een taalcursus nodig hebben, moet er extra geld komen. Wat is het recht
op scholing in dezen waard? Waarom denkt mevrouw Noorman dat € 2000
voldoende is?Er zijn meerdere vragen gesteld over de uitvoeringscomplexiteit van het
wetsvoorstel Vazalo. Het is een sympathiek wetsvoorstel dat volgens de VNG
praktisch gezien onuitvoerbaar is. Het voorstel geeft niet alleen extra uitvoeringslasten
voor gemeenten en Belastingdienst, maar ook alleenstaande ouders kunnen geconfronteerd
worden met onzekerheid over hun inkomen. Dat geldt met name voor deze groep
mensen, omdat wij uit de praktijk weten dat juist deze groep van alleenstaande
ouders in de bijstand vaak geen vaste deeltijdbaan en wisselende maandelijkse
inkomsten heeft. Het wordt aardig complex. De ene maand kun je er grof op
achteruitgaan en de andere maand gaat het dan weer goed.Los van de onzekere financiële consequenties voor veel bijstandsgezinnen,
kan er ook sprake zijn van calculerend gedrag. Ik wil dat niet overdrijven,
maar die mogelijkheid is zeker aanwezig. Voor een ouderpaar kan het financieel
interessant zijn om bewust niet samen te gaan leven. Ik ben het met mevrouw
Noorman eens dat niemand erom zal gaan scheiden. Dat vertrouwen heb ik wel
in de mensheid. Een band uit liefde zal sterker zijn dan een band uit geld.
Ik zeg er wel bij dat er ook geen gezinnen gevormd gaan worden door deze regelgeving.
Als CDA'er betreur ik dat.De CDA-fractie is benieuwd naar de reactie van de initiatiefneemster en van het kabinet. Daarna zullen wij ons eindoordeel bepalen.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Ik was wat getriggerd door de opmerking van de heer Bruls dat er geen
gezinnen zullen worden gevormd door deze regeling. Wij hebben het hier wel
eens over modellen in andere landen. Misschien is de heer Bruls bekend met
het beleid rond alleenstaande ouders en rond arbeid en zorg in Scandinavische
landen. Men spreekt daar van "family friendly policies". Alleenstaande ouders
en gezinnen krijgen daar meer kinderen dan in Nederland. Misschien is het
beleid van de indiener dus zo slecht nog niet.De heer Bruls (CDA):Dit voorstel is wat anders dan stimulerend beleid. Wij zullen het dan
moeten gaan hebben over de uitbouw van arrangementen die wij bijvoorbeeld
ondergebracht hebben in de Wet werk en bijstand. Ik heb de partijleider van
de PvdA daar heel interessante betogen over horen houden. Ik wacht de voorstellen
af, inclusief de gevolgen voor de belastingdruk voor de Nederlander.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Ik doelde natuurlijk op de voorstellen om betaald werk te kunnen combineren
met de zorg voor kinderen en voor anderen, ook voor die groep van alleenstaande
ouders. Deelt de heer Bruls mijn constatering dat het beleid in landen als
Zweden en Denemarken gezinsvriendelijker is, meer gezinnen doet vormen en
meer kinderen geboren laat worden?De heer Bruls (CDA):Dat er meer gezinnen gevormd worden, daar geloof ik helemaal niks van.
Volgens mij is dat in Scandinavië helemaal niet zo.De heer Varela (LPF):Voorzitter. Ik spreek mijn waardering uit voor het initiatief dat mevrouw
Noorman-den Uyl heeft genomen. Haar voorstel is zeer sympathiek. Zelden heb
ik de afgelopen drie jaar een voorstel gezien dat door alle partijen zo positief
tegemoet is getreden als het gaat om de beoogde doelstelling. De partijen
buitelen over elkaar heen om aan te geven dat het ze ernst is, dat ze het
erover eens zijn dat arbeid en zorg op een goede manier gecombineerd kunnen
worden en dat er een prikkel dient te komen voor alleenstaande ouders om actief
naar werk te zoeken. Mijn fractie ondersteunt de gedachte van mevrouw Noorman-den
Uyl volledig dat de overheid rekening dient te houden met het feit dat alleenstaande
ouders, met name die van jonge kinderen, een belangrijke zorgtaak moeten vervullen.
Die mag niet worden verstoord door een maatschappelijke druk om zelf in een
inkomen te voorzien. Wij vragen ons echter wel af of de doelstelling van dit
initiatiefwetsvoorstel niet beter kan worden bereikt binnen de bestaande wetgeving.
Ik heb al opgemerkt dat wij bij dit voorstel een aantal bedenkingen hebben,
omdat het diverse onbedoelde neveneffecten kan hebben. Mijn fractie staat
te boek als pragmatisch en zij vermoedt dat dit initiatiefwetsvoorstel een
calculerend effect bij de doelgroep teweeg zou kunnen brengen. Het is mogelijk
dat een alleenstaande ouder, die een beroep moest doen op de bijstand, met
de nodige moeite een fulltimebaan als productiemedewerker op het minimumniveau
heeft gevonden. Opeens blijkt dat het op grond van deze wet tot de mogelijkheden
behoort om met een parttimebaan een vergelijkbaar inkomen te verwerven, waarbij
de sollicitatieplicht vervalt. De overige tijd kan de alleenstaande ouder
dan besteden aan de opvoeding van zijn kind. In zo'n geval zou die ouder een
dief van zijn eigen portemonnee zijn als hij bij zijn baas niet verwees naar
de Wet aanpassing arbeidsduur en niet eiste dat hij voortaan slechts 20 uur
per week hoeft te werken. Het risico van dit initiatiefwetsvoorstel is dat
betrokkenen die de moeite hebben genomen om zaken goed te regelen, min of
meer worden gedwongen om minder te werken. Naar mijn idee kan dat niet de
bedoeling zijn.Wij vinden het onlogisch dat overige vormen van inkomen niet worden meegerekend
om de aanvullende uitkering vast te stellen, zoals dat bij de bijstand het
geval is. Het kabinet stelt naar ons oordeel terecht dat het niet de bedoeling
is dat de overheid opdraait voor de financiële consequenties van een
echtscheiding. Daarom wordt bij een aanvraag voor bijstand altijd rekening
gehouden met eventuele inkomsten uit bijvoorbeeld alimentatie. Zoals ik al
zei, zou dat ook in dit initiatiefwetsvoorstel moeten worden opgenomen.De LPF-fractie geeft de voorkeur aan aanpassing van de bestaande wetgeving
om de met dit initiatiefwetsvoorstel beoogde doelen te bereiken. Het voordeel
daarvan is dat daarmee minder kosten gemoeid zullen zijn. Ook zal sprake zijn
van minder lasten en neveneffecten. Er mag bij het kabinet
geen misverstand ontstaan over het feit dat de meerderheid van de Kamer de
doelstellingen van dit initiatiefwetsvoorstel steunt. Wij zijn benieuwd naar
de reactie van de regering op dit debat en verzoeken de staatssecretaris na
te gaan of en, zo ja, hoe het mogelijk is om de wens van de Kamer voor vereenvoudiging
van de combinatie van arbeid en zorg te vervullen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Voorzitter. Ik complimenteer mevrouw Noorman-den Uyl en haar medewerkers
met dit initiatiefwetsvoorstel. Het is een staaltje van noeste arbeid. Om
een initiatiefwetsvoorstel voor te leggen, is het nodig om door te zetten
en tot laat in de avond door te werken. Uit ervaring weet ik dat dit niet
altijd meevalt. Wij hopen dan ook dat dit initiatiefwetsvoorstel op een goede
manier landt, al zal daarvoor nog wat nodig zijn. De fractie van GroenLinks
staat positief tegenover het initiatiefwetsvoorstel, maar dat neemt niet weg
dat ik op een aantal onderdelen kritisch zal ingaan.De naam van de wet, namelijk Vazalo, klinkt niet opwindend. Het gaat echter
om het doel en dat spreekt ons zeer aan. Wij delen de passie met mevrouw Noorman-den
Uyl. Het is uitermate belangrijk dat wij veel meer aandacht besteden aan deze
doelgroep. In de "oude" bijstand was de teneur: moeders met kinderen kunnen
niets, ze hoeven niets en ze mogen niets. Ze werden wat aan hun lot overgelaten,
scholing was lastig en ze werden niet echt aangesproken op arbeidsperspectief.
Ik moet zeggen dat ik dat altijd heb betreurd, zodat we daarover bij de WWB
een uitgebreid debat hebben gevoerd. Het gaat om een grote groep mensen: zo'n
94.000 alleenstaande ouders (2004), waarvan 90% vrouw is. De heer Bruls is
heel trots op ons uitkeringssysteem. Over de fundamenten ben ik niet echt
chagrijnig, maar bij de uitwerking maakt mijn trots wel eens plaats voor schaamte,
als ik berichten hoor van mensen die steeds moeilijker rond kunnen komen en
steeds vaker in de marge van de samenleving verkeren. Zij zijn uiteindelijk
aangewezen op de voedselbanken, die booming business zijn in Nederland. Het
is toch de treurigheid ten top dat met name aan dit soort zaken zoveel behoefte
bestaat. Daarmee wordt het nog belangrijker dat mensen die in zo'n moeilijke
positie zitten, daaruit moeten worden gehaald. Je moet die mensen mogelijkheden
geven om zelf de regie te voeren, en een hoger inkomen te verkrijgen.De wet-Vazalo zien wij als een investering in bijstandsmoeders, het stimuleren
om werk te vinden en een eigen inkomen te verwerven, het participeren in de
samenleving en niet blijven zitten, niet omdat mensen dat leuk vinden, maar
door allerlei omstandigheden. De regels werken nu vaak tegen in plaats van
mee. Voorkomen moet worden dat mensen in de eeuwigdurende bijstand, lees eeuwigdurende
armoede terechtkomen, maar dat zij perspectief hebben. Mijn fractie vindt
dat uitermate belangrijk.Een ander belangrijk punt in de wet-Vazalo is de mogelijkheid om in deeltijd
te werken. De GroenLinks-fractie heeft daar jarenlang de aandacht voor gevraagd,
niet alleen voor het recht om in deeltijd te werken, maar ook het recht om
meer te gaan werken, als dat zo uitkomt. Het wetsvoorstel komt daar een heel
eind aan tegemoet. Ik kreeg een brief waarin staat dat het alleen opvoeden
van kinderen, niet omdat je daarvoor per se hebt gekozen, maar omdat de andere
partner afwezig is, topsport, ja zelfs een deeltijdbaan op zich is. Je moet
dat waarderen, want het is van groot belang dat je je kinderen in die situatie
op een goede manier kunt opvoeden.Voorzitter: WeisglasMevrouw Van Gent (GroenLinks):Een andere reactie die je vaak krijgt, is "geld maakt niet gelukkig".
Maar geen geld maakt ook niet gelukkig! Mensen die geld genoeg hebben, zeggen
het eerste, zich daarbij nauwelijks inlevend in de betekenis van het lang
moeten rondkomen van een minimuminkomen. Dat is een keihard bestaan, het is
elke dag weer overleven en zien hoe je kinderen kunnen deelnemen aan activiteiten.
Het gaat niet om weinig kinderen: het gaat om ongeveer 372.000 kinderen in
Nederland die in armoede opgroeien, een zeer grote, kwetsbare groep. Wij moeten
er alles aan doen om die kinderen te laten deelnemen aan de huidige samenleving.
Zij moeten echt kunnen meedoen, in plaats van te moeten overleven. Het is
er wat dat betreft voor de minima allemaal niet beter op geworden in Nederland.
Ik meen dat de Wet Vazalo, hoe ingewikkeld die ook is, een goede bijdrage
kan leveren om aan die situatie wat te veranderen. Het allerbelangrijkste
vind ik dat mensen zelf de touwtjes in handen kunnen nemen om aan hun situatie
wat te verbeteren en om te proberen om wellicht niet nu of morgen, maar wel
overmorgen of later te kunnen voorzien in hun eigen inkomen. Dat principe
onderschrijven wij volledig.Een ander principe dat in de wet geregeld wordt, is het recht op ondersteuning
ofwel het recht op reïntegratie. Ik ben het daarmee van harte eens. Ook
bij de behandeling van de Wet werk en bijstand heb ik daar een behoorlijk
punt van gemaakt. Als je mensen allerlei plichten oplegt en je het van belang
vindt dat mensen participeren, dan is het niet meer dan logisch dat bij die
plichten ook rechten horen, waaronder het recht op reïntegratie. De in
de WWB gekozen formulering op dit punt dat men "aanspraak kan maken op" vinden
wij te vaag. Aan de staatssecretaris van SZW vraag ik dan ook of hij er geen
spijt van heeft dat het er zo in is komen te staan. Keer op keer blijkt namelijk
dat degenen met de grootste afstand tot de arbeidsmarkt het minst in aanmerking
komen voor dit soort trajecten. Ik zou graag van hem meer cijfers en bewijsmateriaal
krijgen waaruit blijkt dat de aanspraak op dit soort trajecten juist voor
de meest kwetsbaren voldoende werkt. Ik heb er namelijk enorme twijfels over.Bij de Wet werk en bijstand hebben wij lang gesproken over de arbeidsplicht
van bijstandsmoeders. GroenLinks had daarbij grote aarzelingen. Uiteindelijk
hebben wij ermee ingestemd dat in uitzonderingssituaties opschorting van de
sollicitatieplicht plaatsvindt. Daar hebben wij wel meteen bij gezegd dat
het uitermate belangrijk is ervoor te zorgen dat de inkomenspositie voor deze
groep wordt verbeterd, aangezien de bijstand geen vetpot is. Helaas laat de
heer Bruls van het CDA het er nu ook weer een beetje bij zitten als ik hem
interrumpeer. Volgens hem impliceert het recht op zorgen ook het recht om
in armoede te kijken hoe men elke maand weer rondkomt. Ik vind
dat een treurige redenatie die getuigt van schraalhans is keukenmeester of
van gratis medeleven. Het goede nieuws van vandaag is dat de heer Bruls kwetsbaar
is, maar tegelijkertijd moet ik constateren dat hij een beetje dubbelhartig
is, aangezien hij de problemen van de kwetsbaren niet helpt op te lossen.
De heer Bruls heeft aangegeven in beginsel positief te staan tegenover de
Wet Vazalo. Hij heeft het ook nog gehad over liefde. Ik werd er helemaal week
van. Vervolgens haalt hij het wetsvoorstel echter door de gehaktmolen en laat
hij er weinig van over. En dat vind ik jammer. Misschien komt hij nog met
een amendement om het aan te passen, zodat wij samen de doelgroepen kunnen
uitbreiden. Ik ben het namelijk met hem eens dat je de scheiding niet zo strikt
moet hanteren. Ik ging ervan uit dat wij het samen eerst voor de groep bijstandsmoeders
met kinderen zouden regelen en dat wij vervolgens nog een aantal stappen zouden
zetten. Ik stel de heer Bruls nu dan maar voor om gezamenlijk een amendement
in te dienen dat strekt tot uitbreiding van het aantal doelgroepen. Dan is
hij gelukkig, dan is mevrouw Noorman gelukkig en dan ben ik gelukkig, terwijl
al die mensen om wie het gaat diep ontroerd zullen zijn; die spatten dan echt
van geluk uit elkaar, althans niet letterlijk maar figuurlijk bedoeld.De voorzitter:Ik was er niet zo-even, maar volgens mij heeft mevrouw Van Gent de heer
Bruls al geïnterrumpeerd toen hij achter het spreekgestoelte stond, althans
dat was buiten het gebouw waar ik toen was hoorbaar. Ik sta de heer Bruls
nu één interruptie aan het adres van mevrouw Van Gent toe.De heer Bruls (CDA):Na dit gloedvolle betoog heb ik een vraag. Wat vindt mevrouw Van Gent
van mijn vraag over het moment waarop dit wetsvoorstel wordt ingediend? Wij
gaan pas volgend jaar met de Awir beginnen. Dat is een belangrijke stap in
het bestrijden van de armoedeval. Mijn vraag is toch niet zo gek?Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik wil de heer Bruls niet beledigen door het gek te noemen. Hij heeft
een punt, maar vooralsnog hoeft het een het ander niet uit te sluiten. Dat
heb ik begrepen uit een uitgebreide toelichting die wij over dit onderwerp
hebben ontvangen. Ik ga ervan uit dat mevrouw Noorman-den Uyl dat in haar
termijn verder zal onderbouwen.De heer Bruls zegt dat hij een positieve grondhouding heeft. Ik wil geen
ruzie met hem. Ik begrijp dat wij hem en zijn fractie nodig hebben voor het
wetsvoorstel. Ik hoop dat wij vrienden kunnen zijn. De heer Bruls is in beginsel
positief, maar hij heeft wel veel vragen. Misschien komt hij met een aantal
amendementen. Ik wacht dat wel af. Hij zit enigszins op de lijn van: laten
wij het uitstellen en misschien komt daar afstel van. Met die strategie ben
ik het niet eens.Over de gecompliceerdheid van het voorliggende wetsvoorstel is veel geschreven.
De uitvoering komt bij mij ook redelijk gecompliceerd over. In mijn fractie
is gekscherend opgemerkt dat het een beetje lijkt op een sociaal-democratische
oplossing voor een reëel probleem. Kan mevrouw Noorman-den Uyl in haar
termijn in maximaal drie zinnen uitleggen aan de bijstandmoeder die gebruikmaakt
van haar regeling hoe het in zijn werk gaat? Kan zij uitleggen hoe het snel,
efficiënt, eerlijk en effectief kan worden geregeld? Het lijkt mij belangrijk
dat men dat snel op een rijtje heeft. Zij weet net zo goed als ik dat de vraag
is gesteld of een en ander niet te ingewikkeld is. Ik vind het jammer als
de regeling om die reden niet doorgaat.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Mevrouw Van Gent spreekt over een sociaal-democratische oplossing voor
een reëel probleem. Wat heeft zij daar op tegen?Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik ben vandaag zeer genuanceerd en heb het woord "tegen" niet in mijn
mond genomen.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Mevrouw Van Gent suggereerde dat wel. Ik begrijp dat zij dat niet zo bedoelt
en dat zij een sociaal-democratische oplossing voor een reëel probleem
een goede oplossing vindt.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Mevrouw Bussemaker begrijpt dat goed, maar zij moet het niet te ingewikkeld
maken. Ik heb die vraag aan mevrouw Noorman-den Uyl gesteld omdat wij al veel
instituten, uitvoeringsregelingen en uitzonderingsregelingen hebben. De sociale
zekerheid is een zeer complexe wereld, waarbij de klanten vaak van voren niet
weten waar zij van achteren aan toe zijn en omgekeerd. Dat spreekt de GroenLinks-fractie
niet aan. Wij gaan altijd uit van de drie E's: Eerlijk, Effectief en Efficiënt.
Wij willen zo min mogelijk uitvoeringskosten en willen de verantwoordelijkheid
zo veel mogelijk leggen bij de mensen om wie het werkelijk om gaat. Het gaat
ons niet om bureaucratie, maar om banen en perspectieven voor deze doelgroep.Ik vraag de indieners naar de uitvoering versus de winst, ofte wel de
kosten-batenanalyse. Er is gezegd dat de uitvoeringskosten uitkomen op een
bedrag van € 5 mln. incidenteel en € 2 à € 5
mln. structureel. Klopt dat? Kan mevrouw Noorman-den Uyl een heldere kosten-batenanalyse
geven van dit wetsvoorstel? Begrijp mij goed, het gaat mij om een positieve
insteek, maar een antwoord op deze vraag kan bijdragen aan een nog grotere
meerderheid voor het wetsvoorstel.De invoeringsdatum voor het wetsvoorstel is gesteld op 1 januari
2007. Dat roept de vraag op wat wij in de tussentijd doen. Wij weten bijna
allemaal dat deze groep het erg moeilijk heeft. De indienster heeft aangegeven
dat de huidige regelingen onvoldoende zijn. Ik vraag de indienster en de staatssecretaris
of wij niet op korte termijn een paar concrete oplossingen moeten invoeren.
De VNG heeft voorgesteld om de bijverdienregeling voor mensen in de bijstand,
en dan vooral de groep die tijdelijk is uitgezonderd van de sollicitatieplicht,
langer te laten zijn dan zes maanden. Andere mogelijkheden zijn de drie-eurobanen
of de microkredieten die wij willen inzetten. Op korte termijn kunnen deze
een heel goede bijdrage zijn aan een oplossing.De fractie van GroenLinks heeft de reactie van het ministerie van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid gelezen op het wetsvoorstel Vazalo. Het eerste wat
bij mij opkwam, was dat het pennetje behoorlijk in azijn was gedoopt, toen
dat stuk werd geschreven. Misschien hebben zij er veel plezier over gehad
op het ministerie. De insteek was om dit idee af te branden, omdat men er niets in zag. Dit kwam op mij over als een compleet chagrijnige
reactie in plaats van serieus mee te denken over hoe je kunt investeren in
deze groep. Dat betreur ik echt. In de brief is een theoretisch model geschetst.
Wat voor perspectief kan de staatssecretaris op korte termijn bieden aan deze
groep? Hoe kan hij ervoor zorgen dat zorg en arbeid op een goede manier worden
verdeeld, zodat deze groep er beter van wordt? De kosten voor de bureaucratie
om dit wetsvoorstel uit te voeren zijn € 5 mln., maar daarmee kunnen
ook 2500 uitstroompremies worden gefinancierd. Hoe ziet de staatssecretaris
dat?De fractie van GroenLinks is positief over dit voorstel, maar wij hebben
nog wel een aantal vragen. Waarom mag men zich niet scholen op hbo- of universitair
niveau? Het lijkt mij goed om op korte termijn een aantal maatregelen te nemen
om deze groep te helpen. Op iets langere termijn kan de Wet Vazalo een uitkomst
zijn. Ik hoop dat de heer Bruls met goede amendementen komt en nog eens heel
goed nadenkt, want hij weet net zo goed als ik dat er weinig alternatieven
zijn voor deze groep. Hij vindt het zorgen voor kinderen van groot belang,
maar het is ook van groot belang dat er perspectief komt voor mensen die in
een moeilijke situatie zitten. Ik zou zeggen: laten wij proberen om dit door
te laten gaan, wellicht met aanpassingen, maar laten wij het niet uitstellen,
want dan komt het misschien tot afstel en dat zou ik doodzonde vinden.Mevrouw Huizinga-Heringa (ChristenUnie):Voorzitter. Om te beginnen complimenteer ik mevrouw Noorman-den Uyl en
haar medewerkers met het voorliggende wetsvoorstel. Wij wisten allemaal dat
haar kennis van de Wet werk en bijstand en de Awir groot is. Daar heeft zij
ook blijk van gegeven bij dit voorstel. De korte periode die nodig was om
de nota naar aanleiding van het verslag te produceren, was indrukwekkend.
Daar kunnen misschien zelfs ministeries nog wel een voorbeeld aan nemen.Het initiatiefwetsvoorstel raakt aan een onderwerp dat de ChristenUnie
na aan het hart ligt, de positie van alleenstaande ouders in de bijstand.
Wij hebben daarover al veel en vaak gesproken. De initiatiefnemer kent onze
positie in dat debat. Wij vinden het goed dat alleenstaande ouders in de bijstand
een reële mogelijkheid krijgen om hun talenten te ontwikkelen. Dat is
noodzakelijk. Wij vinden het van belang dat zij zich op de arbeidsmarkt bewegen
en zelf in hun onderhoud voorzien. Tegelijkertijd vinden wij dat de zorgtaken
van deze ouders niet in het gedrang mogen komen. Daarbij wegen voor ons de
belangen van de minderjarige kinderen erg zwaar. In de Wet werk en bijstand
is naar ons oordeel geen goed evenwicht gevonden tussen die beide belangen.
Daarin prevaleert de arbeidsplicht boven de zorgplicht en de zorgverantwoordelijkheid.
Mijn fractie vindt dat ouders het recht moeten hebben om zorgtaken te laten
prevaleren. Een deeltijdbaan hoeft daaraan niet in de weg te staan. Als de
arbeidsplicht verder gaat, vinden wij dat principieel onjuist. De uiteindelijke
vormgeving van artikel 9 van de WWB, vooral het vierde lid daarvan, was voor
mijn fractie in 2003 zelfs een van de redenen om tegen de wet te stemmen.
Dat lid was het resultaat van een amendement van de initiatiefnemer van dit
wetsvoorstel. Het gaat erom dat bij het opleggen van de arbeidsplicht de belastbaarheid
van de ouder, de scholing en de beschikbaarheid van kinderopvang voorwaarden
zijn. Ons bezwaar was dat ouders geen rechten kunnen ontlenen aan dit wetsvoorstel.Ook bij mijn fractie kwam even de gedachte op dat het erop lijkt dat de
initiatiefnemer met dit wetsvoorstel enigszins repareert wat zij met haar
amendement op de WWB bedorven heeft. Dat moet mij van het hart. Tegen de heer
Bruls, die woorden van gelijke strekking sprak, zeg ik dat ik vraagtekens
zet bij zijn uiteindelijk vrij negatieve oordeel over dit wetsvoorstel. Het
is toch mooi dat wij een stapje in de goede richting zetten?Mevrouw Bussemaker (PvdA):Kan mevrouw Huizinga-Heringa de opmerking over een reparatie van de WWB
toelichten?Mevrouw Huizinga-Heringa (ChristenUnie):Bij de WWB was de inzet van mijn fractie, net als die van de heer Bruls,
een arbeidsvrijstelling voor ouders met kinderen beneden de vijf jaar. Het
recht om daarop een beroep te doen is er niet gekomen. Er is wel iets in de
wet gekomen. Het is nu aan gemeenten om uit te maken of een ouder die ontheffing
wordt verleend. Een ouder kan er geen rechten aan ontlenen. Wij hebben voor
onze inzet geen steun van de fractie van de PvdA gehad. Het amendement van
mevrouw Noorman-den Uyl was een van de redenen om tegen de Wet werk en bijstand
te stemmen. Dit wetsvoorstel repareert voor een stuk wat toen bedorven is.De heer Bruls (CDA):Vindt u het niet een erg omslachtige wijze om alsnog een vrijstelling
van de sollicitatieplicht te verkrijgen?Mevrouw Huizinga-Heringa (ChristenUnie):Daarover zal ik nog enkele opmerkingen maken. Ik zie echter liever een
halfvol dan een halfleeg glas.De heer Bruls (CDA):Dan had ik op uw steun moeten kunnen rekenen bij de Wet werk en bijstand.
Toen stond er een halfvol glas dankzij een amendement van mijzelf. Ziet mevrouw
Huizinga-Heringa dit voorstel vooral als een poging om de doelgroep te ontheffen
van de sollicitatieplicht?Mevrouw Huizinga-Heringa (ChristenUnie):Ik zie dat het deze uitwerking heeft. Ik hoor daarop graag een reactie
van mevrouw Noorman-den Uyl. Overigens was er bij de behandeling van de WWB
in 2003 geen sprake van een halfvol glas, maar van een glas met een bodempje
water. Dat was ons niet genoeg. Wij kregen gisteren nog een mail van een alleenstaande
ouder die van de gemeente te horen had gekregen dat zij sollicitatieplichtig
is voor 38 uur. Deze afzender schreef ons dat zij buitengewoon blij zou zijn
als zij een baan voor twintig uur zou krijgen om in staat te zijn haar jonge
kind op te voeden. Zij zou blij zijn met aanneming van dit wetsvoorstel.Ik kan mij heel veel voorstellen bij het uitgangspunt van de indiener
dat alleenstaande ouders in beginsel alleen voor deeltijdarbeid beschikbaar
zijn. Ik denk dat wij elkaar een eind kunnen naderen. Ik hoor nog wel graag
in welke mate er naar het oordeel van de initiatiefneemster sprake dient te
zijn van een partiële sollicitatieplicht. Wij zouden er grote moeite
mee hebben als dit wetsvoorstel ertoe zou leiden dat een categorie
alleenstaande ouders gedwongen wordt om in belangrijke mate te gaan werken
buiten schooltijden, op tijdstippen waarop zij graag bij hun kinderen willen
zijn.Ik kom bij de inhoud van het wetsvoorstel. De indiener streeft ernaar
bijstand overbodig te maken voor alleenstaande ouders. Dat is een goed streven.
In de schriftelijke bijdrage heb ik gesteld dat de doelgroep ook onder de
werking van het voorgestelde regime in belangrijke mate afhankelijk wordt
van een door de overheid verstrekte toeslag. Het heeft dan alleen een andere
naam en het komt uit een andere pot. Ik deel de opvatting van de indiener
dat in haar voorstel de privacy veel minder wordt aangetast dan wanneer voor
een oplossing in de WWB zou worden gekozen, omdat de Vazalo-toeslag vergelijkbaar
is met andere inkomensafhankelijke toeslagen. Ik vind dat een goed argument.
Wat voor ons nog belangrijker is, is dat de Vazalo-toeslag een centraal vastgelegd
recht is, waarop ieder een beroep kan doen en waarvoor je niet afhankelijk
bent van de goodwill bij de gemeente. Daarbij kan de oplossing via de WWB
ook nog leiden tot rechtsongelijkheid. Dat was voor ons een ander belangrijk
argument om tegen de WWB te stemmen.De Vazalo-toeslag in absolute zin is het hoogst voor alleenstaande ouders
met een relatief laag inkomen. Ik heb in het verslag geconstateerd dat dit
misschien ook tot onbedoelde gedragseffecten kan leiden. Een gevolg zou kunnen
zijn dat ouders juist minder gaan werken. De indiener sluit dat in haar antwoord
niet uit, maar zij spreekt wel de stellige verwachting uit dat dit niet veel
zal gebeuren. Ik zou daar wel graag een onderbouwing van krijgen.Een voordeel van het wetsvoorstel is dat een oplossing wordt geboden voor
de armoedeval. Ik sluit mij in dit geval wel aan bij de vragen van collega
Weekers. Is de ingewikkelde regeling die betrekking heeft op het eerste jaar
wel nodig? Kan die niet omzeild worden?Het kabinet is niet overtuigd van de wenselijkheid van dit wetsvoorstel.
De staatssecretaris wijst op de drie huidige vrijlatingsregelingen. Ik denk
dat de indiener in de toelichting op haar wetsvoorstel nu juist heeft aangetoond
dat deze regelingen niet veel soelaas bieden. Wat men structureel meer overhoudt,
biedt een veel kleinere prikkel dan de Vazalo-toeslag. Bovendien zijn premies
binnen de bijstand zeer tijdelijk. Los daarvan zijn gemeenten niet verplicht
de vrijlatingsregelingen maximaal toe te passen. Het argument van de Raad
van State dat de WWB niet zo snel na inwerkingtreding moet worden aangepast,
vinden wij niet overtuigend. Wij zien nu al dat wij belangrijke voordelen
kunnen realiseren met een bepaalde wijziging en dan zullen wij dat ook moeten
doen. Met het aannemen van de WWB mag de zaak niet voor een aantal jaren op
slot zitten. Dat lijkt mij geen goede houding.De uitgangspunten die de staatssecretaris ons in zijn brief van 3 juni
heeft aangereikt, wijken af van die van de indiener. Collega De Wit heeft
daarop gewezen. Ik sluit mij kortheidshalve bij zijn vragen op dat punt aan.Het is ook mij opgevallen dat de reactie van de staatssecretaris op dit
initiatiefwetsvoorstel buitengewoon negatief is. Stel dat het de fracties
die wel wat zien in dit wetsvoorstel lukt om ook de CDA-fractie mee te krijgen
en er een meerderheid voor is. Mag ik dan aannemen dat de staatssecretaris
hier zijn handtekening onder zet? Of staat hij er zo negatief tegenover dat
hij zegt: dat nooit?Voorzitter. Ik hoop met de indienster dat haar voorstel ertoe leidt dat
eenoudergezinnen met kleine kinderen meer financiële draagkracht zullen
krijgen in combinatie met de mogelijkheid om voldoende aandacht en zorg aan
hun kinderen te besteden!Mevrouw Koer Kaya (D66):Voorzitter. Ook ik wil de indienster complimenteren. Het doel van dit
voorstel spreekt onze fractie zeer aan. Als woordvoerder voor emancipatie
pleit ik voor economische zelfstandigheid van vrouwen, maar ook dit voorstel
is een manier om daar vorm aan te geven. Ik heb nog wel enkele vragen.Wij twijfelen nog steeds aan de uitvoerbaarheid. Ik doel dan op de administratieve
lastenknip in uitvoering na een deel van het eerste jaar en de effectiviteit.
Volgens mij stimuleren wij in ieder geval parttime werk en dat is mooi, maar
wellicht schrijven wij fulltime werk wat te gemakkelijk af. De indienster
erkent ook dat alleenstaande ouders voornamelijk in deeltijd kunnen werken.
Uit het antwoord op onze schriftelijke vraag blijkt echter dat ruim een kwart
van de eenoudergezinnen meer dan 35 uur per week werkt. Kennelijk is het voor
een kwart van die gezinnen dus geen probleem om fulltime te werken. Dat brengt
mij vanzelf op de vraag waarom zij dat wel kunnen en de rest niet. Is daarnaar
gekeken? Welke obstakels liggen daaraan ten grondslag? Ik kan mij voorstellen
dat bijvoorbeeld kinderopvang, voor-, na-, tussenschoolse opvang beter moeten
worden geregeld, dat er meer kwaliteit moet worden geboden, dat er meer flexibiliteit
in openings- en sluitingstijden moeten komen, dat er een mismatch is op de
arbeidsmarkt, bijvoorbeeld omdat de opleiding niet aansluit of er juist helemaal
geen opleiding is. Graag een reactie daarop, want als het aan dit soort punten
ligt, moeten wij naar oplossingen zoeken die daar antwoord op geven!Het voorstel wordt volledig gefinancierd door de inverdieneffecten. Dat
is natuurlijk mooi, maar ik vraag mij wel af in hoeverre de inschattingen
realistisch zijn. Het kabinet zegt dat het tekort in 2007 29 mln. bedraagt,
in 2008 22 mln., in 2009 15 mln en vanaf 2010 structureel 16 mln. Als dat
juist is, pleit dat natuurlijk niet voor deze regeling. Graag wil ik daarom
zowel van de staatssecretaris en de minister als van mevrouw Noorman-den Uyl
een goed onderbouwde reactie. Onze fractie wacht met belangstelling de beantwoording
af. Op basis daarvan zullen wij ons standpunt bepalen.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Voorzitter. Ook ik spreek graag mijn complimenten uit in de richting van
de indienster en haar medewerkers voor dit wetsvoorstel. De vraag is inderdaad
of het wel nodig is dat ruim éénderde van de alleenstaande ouders
in Nederland op bijstand zijn aangewezen of dat zij ook wel op eigen benen
kunnen staan. Moeten wij niet eerst investeren in mensen, zodat zij voor zichzelf
kunnen zorgen voordat wij met het vangnet bijstand klaarstaan? Dat is de opvatting
van de PvdA en die herkennen wij in het initiatiefvoorstel Wet voorzieningen
arbeid en zorg alleenstaande ouders.Het is een goed streven om de bijstand overbodig te maken voor personen
die vanwege de zorg voor kinderen onder de 16 jaar tijdelijk nog niet in staan
zijn om volledig in een eigen inkomen te voorzien. Het wetsvoorstel wil een
substantiële inkomensverbetering voor eenoudergezinnen met een inkomen
rond het minimum bereiken en een gerichte versterking van de kansen van kinderen
uit die gezinnen. Het doel van het wetsvoorstel is om op termijn tienduizenden
alleenstaande ouders onafhankelijk te maken van de bijstand. Wij vinden dat
een lofwaardig streven en een substantiële verbetering ten opzichte van
de huidige situatie.In Nederland gaan wij eigenlijk al vanaf de jaren vijftig op een heel
moeizame manier om met alleenstaande ouders als het gaat om de combinatie
van arbeid en zorg. Het is mijn stelling dat wij eigenlijk nooit hebben kunnen
kiezen of het ouders, doorgaans moeders, zijn, dan wel werknemers. Wij hebben
daardoor een beleid gevoerd dat die combinatie nooit echt centraal heeft gesteld.
Er is geen goed evenwicht geweest en dus is er ook geen antwoord gegeven op
de vraag wat de publieke verantwoordelijkheid is.Recentelijk kwam mij een citaat onder ogen van oud-minister Ruding uit
1982. Hij sprak over: wel trouwen; toch scheiden; wel kinderen nemen; niet
zelf verdienen; geen of weinig alimentatie van de voormalige echtgenoot en
beiden dienen de rekening daarvoor exclusief bij de staat in. Dat was indertijd
de boodschap van minister Ruding. Ik was het toen al niet met hem eens, maar
het geeft wel aan dat er toen ook een probleem was.In de periode dat Ruding deze uitspraak liet optekenen, zei VVD-leider
Nijpels: "De verdeling in het huidige rollenpatroon kan natuurlijk niet uitsluitend
beschouwd worden als een individuele keuze van de partners. Zij is veelal
een verdeling die door de maatschappij als geheel is afgedwongen of althans
is gestimuleerd. Je zou dit een als een rechtsgrond kunnen beschouwen op basis
waarvan de overheid verplicht is een aantal van de gevolgen van de echtscheiding
op te vangen." Het is mijn overtuiging dat de heer Nijpels hiermee een waar
woord sprak. Wij moeten inderdaad stimulansen creëren om mensen zo snel
mogelijk uit de bijstand te krijgen en de combinatie van arbeid en zorg mogelijk
te maken.De afgelopen jaren is er wel een voorzichtige aanzet geweest om beleid
te formuleren. In een vorige kabinetsperiode heb ik samen met toenmalig collega
Schimmel van D66 een motie ingediend, waarin de regering werd gevraagd om
de arbeidsparticipatie van alleenstaande ouders te stimuleren met een minimum
van 20 uur en flankerend beleid als kinderopvang en scholing. Dat is een gedachte
die ik terugvind in het wetsvoorstel. Deze motie was overigens een reactie
op een voorstel van een PvdA-minister dat mijn fractie niet aansprak omdat
hij het evenwicht tussen arbeid en zorg niet wilde bewaren, alleenstaande
ouders alleen maar zag als werknemers en hen een volledige arbeidsplicht wilde
opleggen.Bij de Wet werk en bijstand is gedebatteerd over een amendement dat regelde
dat alleenstaande ouders met kinderen jonger dan vijf jaar recht hebben op
kinderopvang als voorwaarde voor een arbeidsverplichting. Verder is er toen
ook gedebatteerd over een amendement van de regeringscoalities waarin geregeld
werd dat het college van burgemeester en wethouders moest beslissen over de
arbeidsplicht voor alleenstaande ouders. Het is mijn stelling dat het initiatiefwetsvoorstel
van mevrouw Noorman een volgende stap is in deze gedachtegang. Zij neemt arbeid
en zorg namelijk als uitgangspunt voor de positie van alleenstaande ouders
en geeft die een structurele inbedding. Zij stelt dus niet uitkeringsafhankelijkheid
maar zelfredzaamheid voorop.Het is de hoogste tijd dat in het beleid de zorgtaak van deze groep ouders
erkend wordt. Andere landen, bijvoorbeeld Denemarken, doen dat al langer.
Nederland loopt achter op dit terrein. Ik zie de Vazalo van mevrouw Noorman
dan ook als compensatie voor de zorgplicht van deze groep.De relatie tussen de Vazalo en de Wet werk en bijstand is al door vele
andere sprekers aan de orde gesteld. Volgens de indiener van het wetsvoorstel
verschillen de regelingen principieel. Volgens de regering staan ze elkaar
echter in de weg. Ik volg de lijn van de indiener, maar dat neemt niet weg
dat ook ik inzie dat er op onderdelen problemen zijn met de relatie met de
Wet werk en bijstand. Ik vraag de staatssecretaris nog eens uit te leggen
waarom het er volgens hem haaks op zou staan. Volgens mij is het een andere
systematiek die nodig is om de filosofie, die ik zojuist schetste, waar te
maken.De aparte regeling voor scholing is volgens mij wel een probleem. Op het
recht op scholing tot mbo-niveau voor alleenstaande ouders is van meerdere
kanten kritiek geleverd. De indiener meent dat alleenstaande ouders de zorg
voor kinderen duurzaam moeten kunnen combineren en dat opleiding noodzakelijk
is als startkwalificatie. Ik zie dat ook in, maar tegelijkertijd denk ik dat
dat ook voor andere groepen geldt. Waarom zou deze redenering niet opgaan
voor arbeidsgehandicapten? Het is mijn voorstel om te bezien of die scholing
naar andere groepen uitgebreid moet worden. Hoe verhoudt een en ander zich
overigens met het overleg dat met de gemeenten wordt gevoerd?Het is het doel van de indiener om de wet per 1 januari 2006 in te
laten gaan. Ik constateer dat van verschillende kanten, onder andere door
automatiseringsdeskundigen, is aangegeven dat dat absoluut onmogelijk is en
dat de optie om het uit te stellen tot 1 januari 2007 wel degelijk moet
worden overwogen. Ik heb daar nog geen reactie op vernomen van de indiener
en die hoor ik graag. Wat mij betreft, gebeurt het zo snel mogelijk, maar
de indiener weet net zo goed als ik dat er in 2006 al heel veel wetsvoorstellen
moeten ingaan. Het kan voordelen hebben om dit daarin mee te laten lopen,
maar ik kan mij ook voorstellen dat wij het risico willen vermijden om nog
meer problemen te veroorzaken dan wij wellicht al krijgen. De vraag is even
hoe de praktische inwerkingtreding zich verhoudt tot de Awir en een aantal
andere wetten.Er is van verschillende kanten op gewezen dat het een complexe wet is.
Ik moet zeggen dat dit wetsvoorstel in vergelijking met andere wetten die
ik op dit moment behandel, een toonbeeld van eenvoud is. Denkt u maar aan
de wet waarover wij hier zo dadelijk nog een debat krijgen. Het is altijd
lovenswaardig om te kijken of het nog eenvoudiger kan. Die opmerkingen zijn
van verschillende kanten gemaakt en ik verzoek de indiener om dat bezwaar
serieus te nemen en te overwegen of het op punten nog eenvoudiger
kan.Dan kom ik bij de toekomstverwachtingen. De indiener zegt dat er op termijn
60.000 alleenstaande ouders op eigen benen geholpen kunnen worden. Dat is
ambitieus, daarom is er ook een realistisch scenario van 25.000. Het kabinet
noemt dat nog veel te onrealistisch en veel te ambitieus. De heer De Wit heeft
daar vragen over gesteld waar ik mij graag bij aansluit. Ik miste in de reactie
van het kabinet eveneens een onderbouwing van de uitspraak dat de doelen van
mevrouw Noorman-den Uyl niet realistisch genoeg zouden zijn. Ik zal u eerlijk
zeggen dat ik in heel veel kabinetsvoorstellen concrete doelstellingen mis
en als er al doelstellingen zijn, dan zijn zij nauwelijks ambitieus te noemen.
Ik heb dus helemaal niets tegen ambitieuze doelstellingen, maar wij moeten
wel met elkaar het debat voeren over de kans dat zij ook haalbaar zijn.Afrondend heb ik twee vragen aan de staatssecretaris. In het initiatiefwetsvoorstel
van mevrouw Noorman-den Uyl worden er punten genoemd die nodig zijn, waaronder
flankerend beleid. Mijn vraag aan de staatssecretaris is: stel dat dit wetsvoorstel,
al dan niet met enkele wijzigingen, wordt aangenomen, bent u dan bereid om
flankerende beleid te organiseren op de wijze die beschreven staat in het
wetsvoorstel? Daar las ik in de kabinetsreactie nog te weinig over. Ik moet
verder zeggen – dat hebben anderen ook al gedaan – dat ik de reactie
van het kabinet wel erg zuur vond. Het leek er wel op dat men alle bezwaren
bij elkaar gezocht had. Het leek soms ook wel spijkers op laag water zoeken.
Het kabinet zegt de bedoeling van dit wetsvoorstel sympathiek te vinden. Wij
missen in Nederland al 30, 40 jaar goed beleid, structureel beleid om voor
deze groep de combinatie van ouderschap en betaald werk mogelijk te maken.
Dan vind ik dat een regering die dit wetsvoorstel afwijst, met vaak bijna
oneigenlijke argumenten, óf met een beter perspectief en met alternatieven
moet komen, of wij moeten toch maar eens kijken of het op deze manier kan.
Vooralsnog lijkt mij dit in ieder geval een structurele verbetering ten opzichte
van de huidige situatie.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Hiermee zijn wij gekomen aan het einde van de eerste termijn van de kant
van de Kamer. De initiatiefnemer zal de Kamer op een nog nader te bepalen
moment antwoorden.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20042005-5317-5333.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl