Behandeling van het voorstel van wet van de leden Dittrich en Van Haersma Buma tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband met het vervallen van de verjaringstermijn voor de vervolging van moord en enkele andere misdrijven alsmede enige aanpassingen van de regeling van de verjaring en de stuiting van de verjaring en de regeling van de strafverjaringstermijn (opheffing verjaringstermijn bij zeer ernstige delicten) (28495)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2004-2005, pag. 2873-2882

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

11-02-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

nr. 45, pagina 2873-2882

02-02-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28495Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Regeling van werkzaamheden (woensdag 2 februari 2005)Pagina 2882-2883
Voortzetting van de behandeling van het voorstel van wet van de leden Dittrich en Van Haersma Buma tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband met het vervallen van de verjaringstermijn voor de vervolging van moord en enkele andere misdrijven alsmede enige aanpassingen van de regeling van de verjaring en de stuiting van de verjaring en de regeling van de strafverjaringstermijn (opheffing verjaringstermijn bij zeer ernstige delicten) (28495)Pagina 2917-2929
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (woensdag 2 februari 2005)Pagina 2929-2930
Debat over het rapport Inventarisatie milieucriminaliteitPagina 2883-2917
Behandeling van het voorstel van wet van de leden Dittrich en Van Haersma Buma tot wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband met het vervallen van de verjaringstermijn voor de vervolging van moord en enkele andere misdrijven alsmede enige aanpassingen van de regeling van de verjaring en de stuiting van de verjaring en de regeling van de strafverjaringstermijn (opheffing verjaringstermijn bij zeer ernstige delicten) (28495)Pagina 2873-2882
Presentie en opening (woensdag 2 februari 2005)Pagina 2873-2873

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 61 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het voorstel van wet
van de leden Dittrich en Van Haersma Buma tot wijziging van het Wetboek van
Strafrecht in verband met het vervallen van de verjaringstermijn voor de vervolging
van moord en enkele andere misdrijven alsmede enige aanpassingen van de regeling
van de verjaring en de stuiting van de verjaring en de regeling van de strafverjaringstermijn
(opheffing verjaringstermijn bij zeer ernstige delicten) (28495).De voorzitter:Ik heet de initiatiefnemers welkom. Als adviseurs hebben zij meegebracht
de heren Tijsma en Van Beers. Ik heet ook de minister van Justitie welkom.De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Wolfsen (PvdA):Voorzitter. Tijd heelt niet alle wonden. Tijd wist niet alle sporen. Tijd
maakt niet alle bewijs altijd onbetrouwbaar. En tijd brengt soms nieuwe opsporingstechnieken,
zoals DNA-onderzoek of video-opnames. De discussies over de rechtvaardiging
van verjaringstermijnen zijn van alle tijden. Het is logisch en redelijk dat
je voor snelheidsovertredingen en andere verkeersovertredingen niet nog na
twintig jaar kunt worden vervolgd. Hetzelfde geldt voor winkeldiefstal natuurlijk.
Het is logisch en redelijk dat een verdachte, hoe ernstig het feit ook is
dat hij heeft gepleegd, recht heeft op een berechting binnen een redelijke
termijn. Dan moet de verdachte wel weten dat hij wordt vervolgd en dan moet
hij dus zijn opgespoord en voor de rechter worden gebracht.Omdat tijd niet alle wonden heelt, niet alle sporen wist, niet alle bewijzen
onbetrouwbaar maakt en soms voor nieuwe technieken zorgt, is het inmiddels
niet meer logisch en niet meer redelijk dat verdachten die strafbare feiten
hebben gepleegd, zoals moord of terroristische misdrijven, die wij zo ernstig
vinden dat je daarvoor in beginsel levenslang kunt worden gestraft, hun gerechtvaardigde
straf kunnen ontlopen door "slim" uit handen van justitie te blijven, bijvoorbeeld
door naar het buitenland te gaan of door het feit zo geraffineerd te plegen
dat het niet of nauwelijks kan worden opgelost. Wie gestraft kan worden tot levenslang, moet levenslang kunnen worden vervolgd. Ik complimenteer
de initiatiefnemers dan ook zeer met dit wetsvoorstel. Het is goed dat zij
dit hebben opgepakt. En passant nemen zij ook de verlenging van de termijn
voor een andere categorie misdrijven mee, zoals doodslag. Voor doodslag wordt
de termijn twintig jaar en ook daarmee kunnen wij instemmen.Ik vind het ook goed dat de initiatiefnemers op advies van de Raad van
State aansluiting hebben gezocht bij de ernst van het strafbare feit. Dat
past in de logica van het Wetboek van Strafrecht: hoe ernstiger het feit,
hoe zwaarder de straf kan zijn en hoe langer dus ook de verjaringstermijn.De heer Eerdmans heeft een aantal amendementen ingediend over verkrachting
en het vervolgen van terroristische organisaties. Die amendementen sporen
hier niet helemaal mee, maar ik denk dat het netjes is dat ik de heer Eerdmans
vraag om ze toe te lichten, voordat ik daar commentaar op geef.Nu hebben de initiatiefnemers ook nog een bijzondere regel aangepast.
Dat is de stuiting van de verjaring. Verjaringstermijnen zijn in het algemeen
geldig, maar in bijzondere, concrete zaken tegen een concrete verdachte kan
een verjaringstermijn worden gestuit. Tot op heden is die regeling op de persoon
gericht. De initiatiefnemers noemen dat "persoonlijke werking". Remmelink
heeft ooit over het stuiten van de verjaring en over vervolging gezegd dat
het in feite gaat om een officiële daad van de justitiële autoriteiten
die daardoor laten blijken dat zij iemand nog steeds als verdachte zien. De
indieners willen deze op de persoon gerichte regeling nu veralgemeniseren
en een soort zakelijke werking geven, als ik het goed begrijp. Daarmee ontstaan
er in feite twee regelingen. De ene geldt in het geval er een concrete verdachte
is, want dan kan de verjaring worden gestuit door op tijd een dagvaarding
te betekenen. De andere geldt dan in algemene zin door een daad van vervolging,
die niet meer hoeft te worden betekend aan een concrete verdachte. Een daad
van vervolging is echter geen schot procedurele hagel. Ik begrijp niet goed
hoe deze regeling moet gaan werken, en vraag dan ook een nadere toelichting
van de initiatiefnemers. Hoe willen zij willekeur voorkomen en rechtszekerheid
bewerkstelligen, niet alleen voor de verdachte, maar ook voor de slachtoffers?
Hoe willen zij betekeningsproblemen gaan oplossen? Een daad van vervolging
is eigenlijk, zoals ik al zei, een concrete aanklacht, waarmee je aan iemand
kenbaar maakt dat je hem gaat vervolgen. Volgens het initiatiefvoorstel zou
echter ook een daad van vervolging kunnen plaatsvinden zonder zich te richten
op een bepaalde persoon. Zoals het nu vorm is gegeven in dit voorstel, lijkt
het enigszins op een juridisch trucje.Voordat wij een eindoordeel kunnen vormen, zal ik hier graag een toelichting
op krijgen van de initiatiefnemers.Mevrouw Griffith (VVD):Voorzitter. De meeste ernstige misdrijven laten lang hun sporen na, niet
in de laatste plaats bij slachtoffers of hun nabestaanden. Nu het technisch
mogelijk is om jaren later nog een zaak rond te krijgen, is het dan ook logisch
dat er bij deze ernstige delicten wordt bekeken of de verjaringstermijn kan
komen te vervallen.Mijn fractie is zeer verheugd met het initiatief van de fracties van D66
en het CDA, maar ook met het feit dat de huidige minister van Justitie het
nog door de toenmalige minister van Justitie Korthals ingediende wetsvoorstel
heeft ingetrokken. Dat getuigt van voortschrijdend inzicht. Ik zal graag vaker
zien dat de minister zegt: Kamer, u bent wijs en verstandig, ik ga volledig
met u mee. Ik zie dat nog veel te weinig en ben dan ook verheugd dat de minister
van Justitie het initiatief tot intrekking heeft genomen. Dit is een compliment,
mijnheer de minister.Minister Donner:Ik doe dat iedere keer als de Kamer wijs is.Mevrouw Griffith (VVD):Voorzitter. Uit de wetsgeschiedenis blijkt, dat de aandacht is verschoven
van de positie van de dader naar de positie van het slachtoffer. Wij onderstrepen
dat de positie van het slachtoffer en de nabestaanden in het Nederlandse recht
versterkt moet worden. Nieuwe technologische ontwikkelingen (DNA-onderzoek,
audiovisuele middelen) dragen daaraan bij. Wij zijn dan ook zeer verheugd
dat de initiatiefnemers met hun wetsvoorstel zijn gekomen. Wij vinden het
onrechtvaardig als plegers van ernstige strafbare feiten door verjaring hun
straf zouden ontlopen.De heer Wolfsen zei al dat in eerste instantie door de initiatiefnemers
een limitatieve opsomming is gegeven van delicten waarbij de verjaring zou
moeten komen te vervallen. Mijn fractie steunt het overnemen door de initiatiefnemers
van het voorstel van de Raad van State om alleen te kijken naar de delicten
waar levenslang op staat. Ook wij vinden, dat niet goed gemotiveerd kan worden
waarom bij het ene ernstige delict de verjaringstermijn wel komt te vervallen,
en bij het andere ernstige delict niet. Zo staat op kindermoord negen jaar,
maar wij vinden dat dermate ernstig dat ook daarvoor de verjaringstermijn
zou moeten komen te vervallen.In de memorie van toelichting staat dat in Nederland tussen de 200 en
300 mensen door een levensmisdrijf om het leven worden gebracht. In deze memorie
geven de indieners ook aan dat een aantal van die misdrijven niet wordt opgehelderd,
maar dat nog onbekend is welk aantal dat precies is. Hebben de indieners daar
onderzoek naar gedaan, en kunnen zij hier toch nog iets over zeggen? Anders
blijft het enigszins bij symboolwetgeving, waarmee wij de slachtoffers tegemoet
willen komen. Ik zou dus graag willen weten hoeveel zaken er niet opgehelderd
kunnen worden door het verloop van de verjaringstermijn. Hoeveel zaken zullen
er naar verwachting straks wel opgehelderd kunnen worden?In artikel 29 van het Statuut van Rome staat dat oorlogsmisdrijven, misdrijven
van genocide, misdrijven tegen de menselijkheid alsmede misdrijven van agressie
niet kunnen verjaren. Ik weet niet hoe die misdrijven van agressie zijn verwerkt
in ons Wetboek van Strafrecht. Kunnen de indieners hier opheldering over geven?
Ik weet namelijk niet precies welke misdrijven hiermee worden bedoeld.De initiatiefnemers stellen voor om artikel 70 aan te passen. Lid 5 wordt
geschrapt en de verjaringstermijn in lid 4 wordt verhoogd van 15 naar 20 jaar.
De leden 1 t/m 3 veranderen niet. Waarom wordt de verjaringstermijn van die
delicten niet verhoogd? Ik noemde zojuist al het voorbeeld van kindermoord waarvoor een maximum straf van negen jaar is vastgesteld. Dit valt
net binnen de termijn van tien jaar die in lid 4 is opgenomen.Ik heb mij verbaasd over de reacties in de consultatieronde van de Nederlandse
Orde van Advocaten en de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak. Zij hebben
geen oordeel over het wetsvoorstel, omdat het een politieke vertaling van
een maatschappelijke wens in wetgeving is. Hoe denken de indieners hierover?
Delen zij de mening dat hun wetsvoorstel alleen maar een politieke keuze is?
Passen wij ons aan aan de gedachte in de samenleving dat slachtoffers en nabestaanden
een bepaalde rechtvaardiging kunnen vinden in het feit dat ernstige delicten
niet verjaren? Het OM geeft brede steun en wijst erop dat er een groot maatschappelijk
draagvlak is voor deze wijziging. Ik krijg graag een reactie van de indieners
op de inbreng van de Nederlandse Orde van Advocaten, de Nederlandse Vereniging
voor Rechtspraak en de Raad voor de Rechtspraak. De heer Wolfsen stelde zo-even
een aantal cruciale vragen over stuiting van de verjaring. Ik denk dat er
in dit wetsvoorstel ook aspecten naar voren komen die voor de verdediging
van belang zijn. Die heb ik echter niet aangetroffen in de reactie van die
instellingen in de consultatieronde.Ik maak de indieners nogmaals mijn complimenten voor dit wetsvoorstel.
De VVD-fractie zal het steunen.De heer Eerdmans (LPF):Mevrouw de voorzitter. Ik dank de indieners van dit wetsvoorstel voor
hun initiatief. Ieder initiatief om ons Wetboek van Strafrecht te verbeteren,
heten wij van harte welkom, want het is aanzienlijk verouderd. Er is geen
zelfstandig, dragend of omvattend argument te noemen voor de verjaring van
misdrijven. In 1881 is vervolgingsverjaring ingevoerd in artikel 70 Wetboek
van Strafrecht omdat de strafbehoefte zou verdwijnen in de loop der tijd,
de rechtszekerheid voor dader en slachtoffer moet zijn gewaarborgd, de dader
na verloop van tijd al genoeg gestraft zou zijn – de zogenaamde ballingschaptheorie –
en de bewijsvoering in de loop der jaren steeds moeilijker zou worden. Die
argumenten uit 1881 zijn heel dadergericht. Volgens de memorie van toelichting
worden die argumenten nu nog gebruikt voor het in stand houden van verjaring.
Zelfs als ik al die argumenten bij elkaar veeg, vind ik ze niet overtuigend.
Ik ben blij dat de initiatiefnemers mijn mening over de verjaring van ernstige
delicten delen. Moord en misdrijven tegen de menselijkheid zijn delicten waarop
levenslange gevangenis staat. Het zijn daarom misdrijven waarbij verjaring
niet past.Het argument van de bewijslast is ingegeven door de gedachte dat het steeds
moeilijker wordt om bewijslast aan te voeren. Dit argument verliest steeds
meer zijn kracht. Gisteren is de wet van kracht geworden die het mogelijk
maakt om in meer gevallen van DNA gebruik te maken. Er zijn ongeveer tienduizend
profielen toegevoegd aan de landelijke DNA-bank. Hierdoor, maar ook door het
verbeterde cameratoezicht wordt het mogelijk om sneller bewijs te vergaren
en met succes vervolging in te stellen.Mijn fractie gaat een stap verder dan de initiatiefnemers, want zij is
principieel van mening dat commune misdrijven uit Boek 2 van het Wetboek van
Strafrecht niet mogen verjaren. Waarom kunnen dit soort misdrijven verjaren?
Waarom zouden wij een verkrachten, een pleger van ernstig geweld of een brandstichter
van rechtswege na verloop van tijd de dans laten ontspringen? Ik denk dat
wij veel meer zouden moeten uitgaan van de ernst van de misdaad en de fysieke
schending van de integriteit van het slachtoffer.Neem de Utrechtse serieverkrachter. Deze man heeft zich in ieder geval
tot 1995 in de omgeving van Utrecht vergrepen aan vrouwen. Waarom zou deze
verkrachter zich na verloop van tijd, volgens het wetsvoorstel na twintig
jaar, veilig mogen weten? Waarom zou deze verkrachter in 2015 niet meer van
rechtswege gepakt kunnen worden? Dat dit niet mogelijk is, vind ik zeer onwenselijk.
Verkrachting is immers een traumatiserend misdrijf dat slachtoffers vaak hun
hele leven lang met zich mee dragen. Verjaring is in zo'n geval niet rechtvaardig.
Deze persoon heeft een spoor van verwoesting getrokken door de levens van
veel mensen en mag daarom nooit wegkomen met dit ernstige vergrijp, dus ook
niet na twintig jaar. Voor doodslag geldt hetzelfde. Net als de moordenaar, wiens misdaad in
dit voorstel niet langer verjaart, heeft ook een doodslagpleger iemand opzettelijk
gedood. Waarom zou deze misdaad wel na twintig jaar verjaren en moord niet?
Hetzelfde geldt overigens ook voor zware mishandeling. Dat is eveneens een
zeer ernstig misdrijf. Verder vind ik dat wij hierbij ook groepsgeweld moeten
betrekken. Dit soort geweld komt steeds vaker voor. Manuel Fetter is een voorbeeld
van iemand die hierdoor tragisch om het leven is gekomen. De daders van dit
soort ernstige misdrijven mogen nooit en te nimmer de dans ontspringen.Helaas is uit dit voorstel, in vergelijking met het eerste voorstel van
Boris Dittrich, een aantal levensdelicten geschrapt. Ik betreur dat zeer.
Waarschijnlijk is dit op advies van de Raad van State gedaan, zoals de heer
Wolfsen opmerkte, maar dat neemt niet weg dat ik het zeer betreur. Mijn fractie
vindt dat deze geschrapte levensdelicten wel degelijk in dit voorstel thuishoren.
Dat is de reden dat ik een aantal amendementen heb ingediend.Het meest principiële amendement, het amendement waarin het politieke
standpunt van mijn fracties het duidelijkst wordt, is het amendement op stuk
nr. 12. In dit amendement wordt geregeld dat de verjaring van alle misdrijven
uit Boek 2 van het Wetboek van Strafrecht wordt geschrapt. Op stuk nr. 11
heb ik verder een amendement ingediend over de verjaring van verkrachting
en op stuk nr. 10 een amendement over terrorisme.Ik wijs er in dit verband nog maar eens op dat het opportuniteitsbeginsel
van het openbaar ministerie van kracht blijft. Het openbaar ministerie is
dus ook in de toekomst niet automatisch gedwongen om vervolging in te zetten.
Maar wij moeten niet iemand de kans geven om met een dergelijk ernstig delict
weg te komen. Ik hoor uiteraard graag een reactie op de door mij ingediende
amendementen.De plegers van terrorisme vallen uiteraard onder dit wetsvoorstel. Sinds
wij op 10 augustus de categorie terroristische misdrijven in het Wetboek
van Strafrecht hebben omschreven, kennen wij ook het begrip "deelneming aan
terroristische activiteiten". De deelnemers aan terroristische misdrijven
kunnen echter ook na dit wetsvoorstel nog steeds profiteren
van de rechtstaat die ze trachten te vernietigen. Ik vind dat zeer ernstig,
want het is onterecht dat zij op termijn hun straf kunnen ontlopen. Mijn fractie
is verder van mening dat er geen reden is om de misdrijven van deelnemers
aan terroristische organisaties te laten verjaren. Daarbij moet worden gedacht
aan mensen die geld verzamelen en leden rekruteren, mensen die dus niet direct
betrokken zijn bij het plegen van een aanslag maar wel hebben meegewerkt aan
de voorbereiding.Ik meen dat dergelijke daden niet in het wetsvoorstel zijn opgenomen en
daarom heb ik een amendement ingediend dat kan voorkomen dat deelnemers aan
terroristische organisaties daarmee wegkomen. Ik wijs op 11 september,
de aanslagen in Madrid, de moord op Van Gogh en het zaaien van angst en haat.
Iedereen erkent dat dit zeer ernstige zaken zijn en ik denk dan ook dat de
Kamer bereid moet zijn om dit wetsvoorstel op alle mensen die hierbij betrokken
zijn, van toepassing te laten zijn.Mevrouw Van der Laan (D66):Ik heb een vraag over uw amendement. Terroristen hebben veel handlangers,
op allerlei verschillende niveaus. Sommige mensen zamelen geld in via moskeeën,
anderen vervalsen paspoorten en er zijn mensen die onderdak bieden. En dan
zijn er de mensen die met getrokken pistolen of met een bom aan hun lichaam
echt de doden doen vallen. Begrijp ik goed dat u geen enkel onderscheid wilt
maken tussen het jongetje dat zijn neef de brief brengt waarin staat waar
deze moet zijn en daarmee dus eigenlijk ook een onderdeel is van het complot,
en degene die met de bommen om zijn lichaam in de volle metro stapte?De heer Eerdmans (LPF):Wij hebben deze discussie eerder gevoerd naar aanleiding van de aanpassingen
in het Wetboek van Strafrecht. Dit artikel stelt inderdaad het voorbereidende
werk strafbaar, zoals het inzamelen van geld. Het gaat om delicten waarbij
er daadwerkelijk sprake is van het bijdragen aan het plegen van een aanslag.
Bij amendement van mijn fractie is de strafmaat voor dergelijke delicten bepaald
op 15 jaar. Bij terroristische activiteiten vergt het onderzoek veel tijd, en dat
is een reden om verjaring niet toe te passen. Heel vaak zijn deze misdrijven
internationaal. Iemand kan naar Somalië vluchten en daar pas later worden
ontdekt. In deze delicten kan dus heel veel recherchewerk gaan zitten en het
kan zijn dat er pas na verloop van veel tijd nieuwe feiten boven water komen.
Daarom pleiten wij ervoor om geen verjaring toe te passen. Een andere reden
om dat niet te doen is de ernst van de delicten.Ik heb nog één vraag aan de indieners. Dit wetsvoorstel
doet het Nederlandse strafrecht weer meer verschuiven van dadergericht naar
daadgericht strafrecht. Wij juichen dat zeer toe. Het gaat om moord en om
andere ernstige internationale misdrijven, waarbij strafvervolging mogelijk
is. Ik vind het wel merkwaardig dat dit uitgangspunt in het wetsvoorstel wordt
verlaten bij het jeugdstrafrecht. De indieners bepleiten door aanpassing van
artikel 77d dat een moord, gepleegd door een jeugdige dader, wel kan verjaren,
namelijk na twintig jaar. Waarom is er voor dat onderscheid gekozen en wat
gebeurt er als een rechter besluit om een jeugdige moordenaar toch volgens
het volwassenenrecht te vervolgen? Als iemand 16 jaar of ouder was toen hij
een moord pleegde, maar nog geen 18, kan betrokkene dan volgens dit initiatiefwetsvoorstel
wel of niet rekenen op verjaring na 20 jaar?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Ook ik maak namens mijn fractie de indieners een compliment.
Dat is meer dan een obligaat begin in een debat over een initiatiefwetsvoorstel.
Ik vind het belangrijk dat de Kamer gebruik maakt van haar recht op initiatief.
Dat moet niet voor ieder wissewasje gebeuren, maar als er belangrijke dingen
zijn waarvan de Kamer vindt dat deze gewoon geregeld moeten worden, terwijl
de regering nalatig is of het te lang laat duren, is het het goed recht van
de Kamer om dat gat op te vullen. Daarom waardeer ik het als van die mogelijkheid
een gepast gebruik wordt gemaakt. In dit geval is dat zeker aan de orde. Wij
steunen de invalshoek en de richting van de indieners. Ik schaar de heer Van
Haersma Buma daar graag onder. Oorspronkelijk was de lijst van indieners iets
anders van samenstelling, maar wij weten hoe het gelopen is. Ik vind het van
belang dat dit recht wordt gebruikt.In dit concrete geval is er ook een sterk inhoudelijke argumentatie waarom
ik de indieners wil bijvallen. Er is sprake van een situatie die wel wordt
beleefd als "summum ius summa iniuria". Juridisch klopt het wel, maar het
deugt niet. Soms worden er beslissingen genomen over het wel of niet vervolgen
van mensen, of andere besluiten in strafrechtelijke zaken, die niemand fatsoenlijk
kan uitleggen. Volgens de letter van de wet klopt het natuurlijk wel, maar
het gaat in tegen het rechtsgevoel. Als het maar enigszins mogelijk is, moeten
wij ervoor zorgen dat de rechtsnormen wel voldoen aan het rechtsgevoel. U
zult van mij niet verwachten dat ik de normen altijd aangepast wil zien aan
het rechtsgevoel, integendeel. Als het echter mogelijk is en er is een goede
grond voor, dan moet je er wel degelijk voor zorgen dat rechtsgevoel en rechtsnorm
zo dicht mogelijk bij elkaar blijven. Ik denk dat hier sprake is van een situatie
waarin wij, als het even kan, ervoor moeten zorgen dat aan die eis tegemoet
wordt gekomen. Aan de indieners komt het compliment toe dat zij zich tot taak
hebben gesteld, in verjaringszaken rechtsnormen en rechtsgevoel met elkaar
in overeenstemming te brengen. Dat valt te prijzen, want het is precies waar
wij bij verjaringszaken mee te maken hebben. Het is en blijft uitermate onbevredigend
dat het verloop van de tijd in beginsel altijd, met uitzondering van de oorlogsmisdrijven,
het instellen van een vervolging onmogelijk maakt. Dat leidt tot extremen,
zoals het geval van een schrijver die precies 18 jaar na dato in een boek
de moord op zijn vrouw beschrijft, omdat het vanaf dat moment straffeloos
kan; het feit is dan immers verjaard.Als ik dit als uitgangspunt neem, is daarmee overigens niet gezegd dat
het allemaal simpel ligt. Wij moeten ons realiseren dat de verjaringsregels
in het Wetboek van Strafrecht niet voor niets ooit tot stand zijn gekomen.
In het algemeen neemt het belang van vervolging door het enkele tijdsverloop
af. De rechtszekerheid is er niet altijd mee gediend als iemand na langere
tijd alsnog voor de rechter kan worden gebracht. De bewijsvoeringsproblemen
nemen met het tijdsverloop meestal toe. Het is allemaal waar. Het gaat niet
om gemakkelijke beslissingen. Wat te doen met iemand die misdrijven heeft
gepleegd, maar daarna gedurende vele jaren een nuttig leven heeft opgebouwd
en maatschappelijk relevante dingen heeft gedaan? Dat zijn lastige vragen.
Kan de toetsing aan deze eisen van redelijkheid en proportionaliteit –
daar praat je dan eigenlijk over – niet beter op individueel niveau
plaatsvinden? Toetsing kan door het OM bij het besluit om al dan niet tot
vervolging over te gaan en vervolgens door de rechter bij het besluit om al
dan niet tot strafoplegging over te gaan en zo ja, met welke strafmaat. In
de huidige situatie zijn de verjaringsregels zo dat het enkele tijdsverloop
de vervolging stuit. Dat is, vinden wij met de indieners, ongewenst. Tegen
die achtergrond zal het geen verbazing wekken dat de indieners kunnen rekenen
op de steun van de fractie van de ChristenUnie. Wij hebben dat ook naar voren
gebracht in wat wij in de schriftelijke inbreng aan de orde hebben gesteld.Ik heb nog enkele opmerkingen. In de eerste plaats zou ik wat meer zicht
willen krijgen op hoe doorslaggevend de stand van de techniek is in de ogen
van de indieners als motief voor hun wetsvoorstel. Als ik het persbericht
nog eens lees dat op 31 juli 2002 bij de indiening van het oorspronkelijke
wetsvoorstel is uitgegeven door toen nog de heren Dittrich en Rietkerk, lijkt
het er een beetje op dat de indieners hun rechtvaardiging in eerste instantie
in die stand van de techniek hebben gezocht. Sporenonderzoek kan tegenwoordig
inderdaad ook na jaren nog resultaat opleveren. Vandaar dus. Dat beeld hing
rond het wetsvoorstel. Het onaantrekkelijke van dit argument is dat het een
gelegenheidsargument is. Het is niet principieel van aard en speelde derhalve
bijvoorbeeld ook geen rol toen 30 jaar geleden de verjaring van oorlogsmisdrijven
werd opgeheven. Toen stond de ernst van het feit zelf centraal. Dat zou volgens
mij ook bij de discussie over de opheffing van verjaringstermijnen centraal
moeten blijven staan. Graag hoor ik een toelichting op de betekenis van de
nieuwe technische mogelijkheden – ik denk met name aan DNA-sporen –
als dragend argument voor het indienen van dit wetsvoorstel.Mijn tweede opmerking betreft de keuze van de indieners om de opheffing
van de verjaring te beperken tot gevallen waarop levenslange gevangenisstraf
is gesteld. Dat is een aanpassing ten aanzien van de eerder voorgelegde tekst.
Ik zou in dit debat toch graag een nadere toelichting van de indieners krijgen
op wat die aanpassing materieel betekent. Waar eerst nog moord centraal stond,
wordt er nu gekozen voor levenslange gevangenisstraf. Wat betekent dat materieel?
Volgens mij komen de indieners in de praktijk niet onder alle omstandigheden
op hetzelfde uit. Is dat ook de bedoeling?Mijn derde opmerking betreft het feit dat de verjaringstermijn bij de
zware misdrijven verlengd is naar 20 jaar. De overige termijnen worden ongemoeid
gelaten. De heer Eerdmans heeft daarover gesproken en er ook amendementen
over ingediend. Mevrouw Griffith heeft voorbeelden gegeven van misdrijven
die als ernstig worden ervaren en toch onder die tien jaar duiken, om het
maar zo te zeggen. De vraag waarom de indieners daar niet voor gekozen hebben,
is op zijn plaats, zonder dat ik daarmee uitspreek er voorstander van te zijn
om het meteen over de hele breedte aan te passen. Ik hoor graag van de indieners
waarom zij daar niet voor gekozen hebben. Voorts ben ik benieuwd naar hun
reactie op de amendementen van de heer Eerdmans en naar het standpunt van
de minister over deze kwesties en het wetsvoorstel an sich. Overigens is de
minister op een voor hem zeer ongebruikelijke en misschien ook wel onwennige
rol hier aanwezig, namelijk als adviseur van het parlement. Dat is ook wel
eens plezierig.Mevrouw Van der Laan (D66):Mevrouw de voorzitter. Ik zit nu bijna twee jaar in de Kamer. Nu en dan
houden wij ons bezig met zaken die relevant zijn, waaraan mensen concreet
iets hebben en die echt aan iets beantwoorden. Dit onderwerp leeft bij mensen.
Zij zitten met vragen daarover. Ik ben van mening dat dit een voorbeeld is
van een onderwerp dat daadwerkelijk inhoud heeft en ik vind het daarom prettig
dat ik hier mag staan.Ik complimenteer de indieners met hun initiatief en ik voeg daaraan toe
dat ik hun voorstel steun. Er worden veel vragen gesteld. Dat toont al aan
dat dit onderwerp ongelooflijk ingewikkeld is. Het was voor de indieners al
een kwestie van kiezen, maar na vandaag zal duidelijk zijn welke definitieve
keuzes worden gemaakt. Ondanks het feit dat wij het voorstel steunen, stel
ik een aantal vragen.De reden dat wij dit voorstel steunen, is dat nabestaanden van slachtoffers
levenslang hebben. Dat horen wij vaak van slachtoffers om ons heen. Het is
dan natuurlijk vreemd als het slachtoffer altijd wordt geconfronteerd met
het verlies van zijn kind of zijn geliefde, wetende dat dit niet geldt voor
de dader. De heer Rouvoet noemde naar mijn idee het beeldend voorbeeld van
een schrijver. Sommige daders weten maar al te goed dat zij na achttien jaar
vrijuit kunnen gaan. Dat is echter onverteerbaar. Het is daarom bijzonder
belangrijk dat dit voorstel nu voorligt. Het komt in de praktijk namelijk
voor dat daders vrijuit gaan en het is inderdaad juist dat er ongelooflijk
veel ontwikkelingen zijn – ik doel dan vooral op het gebruik van DNA-materiaal –
waardoor een van de hoofdargumenten voor de verjaring in dit soort gevallen
niet meer geldt. Het is soms na jaren namelijk nog mogelijk zaken te bewijzen.
Dat is dus een heel goede reden om met dit voorstel te komen.Voor de fractie van D66 past dit voorstel ook goed in het streven om slachtoffers
en nabestaanden een meer centrale plaats in het strafrecht te geven. Als de
moordenaar van je kind of van je partner vrijuit gaat omdat de tijd verstrijkt,
is dat namelijk niet te bevatten. Naar mijn idee heeft de Kamer de taak om
ervoor te waken dat ons juridisch instrumentarium niet kafkaësk is, waarbij
men zich als individu niet thuisvoelt.Het is belangrijk mensen ook de ruimte te geven en de rechten van de slachtoffers
en de nabestaanden veel meer te waarderen. Dat gaat overigens steeds meer
de goede kant op. De rechten van de verdachten zijn al goed geregeld.De fractie van D66 vindt het verder goed om het strafrecht bij de tijd
te brengen. Sinds 1881, toen de fundamenten van de huidige
regeling werden gelegd, is er namelijk veel veranderd. Dan doel ik niet alleen
op de innovaties op het terrein van het bewijsrecht, zoals het DNA-materiaal
waarover ik zojuist sprak. Ik heb dan bijvoorbeeld ook de brede media in gedachten,
zoals internet. Dergelijke media zijn natuurlijk geschikt om bijvoorbeeld
de aandacht op een moordzaak te vestigen, zeker als er nieuwe informatie beschikbaar
is. Dan is het namelijk mogelijk het collectieve geheugen op te fissen. De
maatschappij vergeet niet zo snel. Ook op die manier kunnen wij ervoor zorgen
dat zaken worden opgelost, zodat het voor slachtoffers en voor nabestaanden
mogelijk is een hoofdstuk af te sluiten.Onze eerste vraag heeft betrekking op de overgangsregeling.De heer Eerdmans (LPF):Mevrouw Van der Laan sprak over het hoofdstuk 'slachtoffers' Daarop haak
ik in.Het misdrijf verkrachting valt buiten dit wetsvoorstel. Dat is zeer traumatiserend.
Ik heb het voorbeeld genoemd van een serieverkrachter in Utrecht. Wat is het
gevoel van mevrouw Van der Laan bij het idee dat zo'n serieverkrachter na
30 jaar niet meer kan worden gestraft? Hoe ziet zij dat in het licht van de
slachtoffers?Mevrouw Van der Laan (D66):Dat voelt niet goed. Ik begrijp het pleidooi van de heer Eerdmans en ik
heb daarvoor sympathie. Toch vraag ik mij af waarom hij alleen het misdrijf
verkrachting eruit licht. Er zijn namelijk nog andere zware misdrijven, zoals
ernstige lichamelijke mishandeling. Mevrouw Griffith noemde kindermoord als
voorbeeld. Ik meen dat wij over deze kwestie onze gedachten moeten laten gaan.
Het lijkt mij niet goed nu met een amendement snel een punt toe te voegen
en daarbij andere zaken te vergeten. Naar mijn idee is het goed om uitgebreid
en langer over deze kwestie te spreken en na te gaan wat de mogelijkheden
op dit punt zijn. Ik meen dat zeker de mogelijkheid om de verjaring te stuiten
heel veel kansen biedt. Ik meen dat zeker de mogelijkheid om de verjaring
te stuiten zeer veel kansen biedt. Ik ben er absoluut van overtuigd dat die
serieverkrachter zijn lot niet zal ontlopen, omdat ik ervan uitga dat de politie
weet dat dit maatschappelijk gezien onaanvaardbaar zou zijn. Ik maak mij er
zorgen over dat er nog zo weinig is opgehelderd, maar ik maak mij er geen
zorgen over dat deze misdaad zal verjaren. Ik weet zeker dat de politie alles
in werking zal zetten om te zorgen dat het staat.De heer Eerdmans (LPF):Die verkrachter is al tien jaar spoorloos, dus daarop hebben wij voorlopig
geen zicht. Ik noem in het bijzonder verkrachting omdat dat uitgerekend een
misdaad is waarvan men de oplossing met DNA-materiaal zoveel verder kan brengen.
Mijn fractie wil alle misdrijven uitsluiten, maar ik vind verkrachting dermate
traumatiserend, ernstig en met nieuwe technieken zeer goed oplosbaar, dat
ik hoop dat mevrouw Van der Laan in elk geval het amendement hierover kan
omarmen.Mevrouw Van der Laan (D66):Wij moeten daarover nadenken. Ik vind het moeilijk er één
zaak uit te halen, want ik vind het toebrengen van zwaar lichamelijk letsel
ook heel ver gaan. Verkrachting is ook een vorm van lichamelijk letsel. Als
je in elkaar wordt geslagen, als je daaraan een handicap overhoudt, als je
wellicht het gezichtsvermogen verliest, dan is dat ook iets verschrikkelijks.
Ik wil er niet nu één of twee zaken uithalen. Ik wil liever
dat wij er op een gestructureerde manier over nadenken en dat wij bezien welke
zaken bij elkaar passen, zodat wij er niet nu heel snel en hapsnap enkele
zaken uithalen omdat die ons aanspreken. Ik wil dit op een goede manier doen,
want het betreft hier wel ons rechtssysteem. Ik ben van mening dat men dit
soort zaken zorgvuldig en systematisch moet doen.De heer Eerdmans (LPF):Ik vind het prima dat de paar puntjes – die overigens wel vrij grote
punten zijn – die mevrouw Van der Laan noemt, bij elkaar komen en aan
een totaalpakket worden toegevoegd. Ik vrees echter dat zij op deze wijze
een schip aan de horizon ziet vertrekken en dat men dit voorstel over een
tijdje nog eens bekijkt. Als wij nu verkrachting kunnen toevoegen, zullen
veel slachtoffers daarmee zeer blij zijn.Mevrouw Van der Laan (D66):Het is de vraag of wij de huidige slachtoffers überhaupt kunnen helpen.
Daarover gaat mijn volgende punt, de overgangsregeling.In het voorliggende wetsvoorstel is geen sprake van terugwerkende kracht.
Dit betekent dat wij een wet zullen krijgen – ik verneem brede steun –
die voor de toekomst geldt. Als er nieuwe aanwijzingen zijn in een moordzaak
die enkele jaren geleden is verjaard, kan de dader onder de huidige wet toch
niet meer worden veroordeeld. Dit kan een ongelooflijk bittere pil zijn voor
de nabestaanden. Sterker nog, als je kind wordt vermoord op de dag dat de
Eerste Kamer dit wetsvoorstel behandelt, verjaart de moord niet meer. Dat
is wel het geval als het de dag ervoor wordt vermoord. Dit is natuurlijk voor
de nabestaanden zeer onverteerbaar.Ik vraag daarom aan de minister van Justitie en de indieners waarom zij
geen voorstander zijn van het toekennen van terugwerkende kracht aan het wetsvoorstel.
Ik vraag de andere fracties te willen meedenken over een andere overgangstermijn,
om dit soort onrechtvaardigheid te voorkomen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik begrijp wel waar de vraag vandaan komt, maar moeten wij, hoe onsympathiek
ook, niet onder ogen zien dat ook daarvoor het legaliteitsbeginsel en het
rechtszekerheidsbeginsel van belang zijn? Het nadeel dat mevrouw Van der Laan
noemt, is inherent aan het wel of niet strafbaar stellen van zaken en het
wel of niet tot vervolging overgaan. Er zit een zeker nadeel aan als het openbaar
ministerie besluit niet tot vervolging over te gaan. Dat is niet fijn voor
de slachtoffers. Hebben rechtszekerheid en legaliteitsbeginsel als uitgangspunten
voor ons strafrecht niet ook betrekking op de regels rond verjaring?Mevrouw Van der Laan (D66):Dat is juist. Ik heb erover nagedacht hoe wij dit kunnen doen op een wijze
die niet in strijd is met deze basisbeginselen van onze rechtsstaat, die ook
ons zeer dierbaar is. De reden voor deze regel in het strafrecht is dat nieuwe
regels niet ongunstiger mogen uitpakken voor de verdachte. Dat zou onrechtvaardig
zijn. Men moet uitgaan van een bepaald geldend rechtssysteem. Er kan geen
nieuwe wet worden aangenomen waardoor de positie van de verdachte slechter
wordt. Dat is in strijd met de rechtszekerheid. Ik kan mij
een tussenoplossing voorstellen tussen de overgang vanaf dag één
en de terugwerkende kracht, waarbij men beziet of de positie van de verdachte
er inderdaad op achteruit gaat.Stel dat nog geen verdachte is genoemd en dat de verdachte dus nog geen
positie heeft. In zo'n geval kan het wel werken met terugwerkende kracht,
want de verdachte heeft nog geen positie die achteruit kan gaan. Het is iets
anders als er al een verdachte genoemd is. Bij alle zaken die nu lopen waarbij
een verdachte in beeld is, gaat diens positie er inderdaad op achteruit. Deze
moet dus worden uitgesloten van een eventuele aanpassing van de overgangsregeling.
Daarmee komen wij tegemoet aan het rechtsbeginsel van de rechtszekerheid,
dat er vooral op gericht is de positie van de verdachte niet te verslechteren.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik heb sympathie voor deze benadering, dus ik wil daarover meedenken.
Ik vind dit geen vreemde invalshoek. Ik ben natuurlijk benieuwd naar de reactie
van de indieners. Laten wij bezien of wij hier iets mee kunnen. Ik ben er
nog niet zeker van, maar ik voel met mevrouw Van der Laan dat de genoemde
beginselen niet een soort verheven beginselen zonder reële betekenis
zijn. Zij hebben een bedoeling. Ik kan mij vinden in de insteek van mevrouw
Van der Laan.Mevrouw Van der Laan (D66):Het zou alleen gelden voor gevallen waarin er nog geen verdachte is. Als
er nog geen verdachte is, kan diens positie dus ook niet verslechteren. Dan
hebben wij het basisrechtsbeginsel gegarandeerd. Dat komt niet tegemoet aan
de gevallen waarin er wel een verdachte is. Ik begrijp dat en ik houd daarover
een ontevreden gevoel, maar wij moeten toch een soort afweging maken tussen
datgene wat de rechtszekerheid en de rechtsstaat van ons eisen en de tegemoetkoming
die wij nu al doen middels dit wetsvoorstel over de verjaring.De heer Wolfsen (PvdA):Ik ben het eens met de heer Rouvoet. Het klinkt heel sympathiek, maar
toch is het een vreemde redenering. Mevrouw Van der Laan zegt dat er nog geen
verdachte zou zijn. Er is natuurlijk wel een verdachte, maar deze is niet
bekend. Iemand heeft de daad gepleegd. Het feit dat je vandaag niet kunt worden
vervolgd en morgen weer wel, noemt mevrouw Van der Laan geen verandering en
geen verslechtering. Ik zou het als verdachte wel een verslechtering vinden,
als ik vandaag kon worden vervolgd voor een feit waarvoor ik gisteren niet
kon worden vervolgd. Het zou uniek zijn in het recht om iets opnieuw strafbaar
te stellen. Kent mevrouw Van der Laan daar voorbeelden van? Het lijkt mij
bij eerste beoordeling volstrekt in strijd met het legaliteitsbeginsel.Mevrouw Van der Laan (D66):Het beste voorbeeld zijn natuurlijk de Nürenbergtribunalen, waarbij
werd teruggekomen op het oorlogsrecht. Wat in oorlogstijd gebeurde, was op
dat moment niet strafbaar. Sterker nog, het was onderdeel van de naziwetgeving.
Later hebben wij gezegd dat dat absoluut niet kon. Dat is met terugwerkende
kracht gebeurd.Natuurlijk is er een verdachte, maar die is niet benoemd. Het gaat erom
of de concrete verdachte, die concreet is aangesproken op het misdrijf en
die weet in welke situatie hij zit als verdachte, nu weet dat men achttien
jaar heeft om te bewijzen dat hij het heeft gedaan en dat het daarna voorbij
is, want dan heeft men zijn kans gehad. Dat is iets anders dan een serieverkrachter
die spoorloos is, of dan een moordenaar die verdwenen is. Het is een heel
ander geval, waarbij de verdachte als enige weet dat hij de verdachte is,
maar dat verder absoluut niet bekend is. Zijn positie en zijn rechtszekerheid
zijn dan niet in het geding, want hij gaat ervan uit dat hij niet verdacht
is, omdat er geen enkel spoor is en wij absoluut niets weten. Hij weet dan
als enige na achttien jaar dat hij niet meer verdacht is.De heer Wolfsen (PvdA):Het blijft sympathiek klinken, maar je kunt de rechtszekerheid ook de
voorspelbaarheid van het recht noemen en hoe het recht reageert op bepaald
gedrag. De verdachte weet natuurlijk zonder twijfel, evenals de genoemde schrijver,
dat je na achttien jaar niet meer kunt worden vervolgd. Dat is rechtszekerheid.
Hoe sympathiek het ook klinkt, mevrouw Van der Laan spreekt er wel heel gemakkelijk
over. Vindt zij dat zelf ook niet?Mevrouw Van der Laan (D66):Het feit dat ik gemakkelijk spreek, betekent niet dat ik er gemakkelijk
over denk. Dit is een groot dilemma. De politiek moet de afweging maken over
de rechtszekerheid van de verdachte, maar wij moeten niet vergeten dat het
hier gaat om een verdachte van een zeer ernstig misdrijf. Dat staat ook precies
in het initiatiefwetsvoorstel. Wij kiezen er nu al voor om te zorgen dat ernstige
delicten niet meer verjaren en daarmee zenden wij een signaal naar de samenleving,
maar eerlijk gezegd geloof ik niet dat een potentiële moordenaar denkt:
"Het verjaart niet meer. Dan zal ik maar eens van mijn moord afzien." Dat
zit niet in de mentaliteit van een moordenaar. Sterker nog, criminaliteitsonderzoek
wijst uit dat de meeste criminelen ervan uitgaan dat zij überhaupt nooit
worden gepakt. Je kunt niet in het hoofd van een moordenaar treden. De gedachte:
"Ik zorg dat ik achttien jaar onderduik en daarna komt het wel weer goed,"
komt niet bij hem op. Daarom vroeg ik mij in eerste instantie af waarom terugwerkende
kracht überhaupt nodig zou zijn. Maar juist omdat het een lastige kwestie
is, vind ik dat wij moeten zoeken naar een soort tussenoplossing door onderscheid
te maken. Aan de ene kant is er de verdachte die weet dat er een onderzoek
naar zijn betrokkenheid bij een misdrijf is ingesteld en die dus echt al een
bepaalde rechtspositie heeft die concreet zou kunnen verslechteren. En aan
de andere kant kun je denken aan degene die nog door niemand verdacht wordt
en pas later als verdachte wordt aangemerkt. Het is bijna hardop nadenken;
ik voel een onrechtmatigheid en ik probeer een balans te vinden. Mijn opmerking
was ook bedoeld als een oproep aan mijn collega's om erover na te denken of
wij iets zouden kunnen doen om de regeling toch nog iets rechtvaardiger te
maken voor degenen die nu met dit probleem worstelen, want eigenlijk zeggen
wij nu dat wij voor hen niets meer kunnen doen en dat de regeling alleen geldt
voor de moorden die vanaf de inwerkingtreding gepleegd worden.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Als u het goedvindt, voorzitter, zou ik nog even willen
reageren op de interruptie van de heer Wolfsen. Hij zei dat hij het eigenlijk
volstrekt met mij eens was, maar dat bleek uiteindelijk toch niet helemaal
zo te zijn. Hij vond mijn gedachte wel sympathiek, maar vooral merkwaardig.
Ik denk dat wij wel heel zorgvuldig moeten zijn met de terminologie, want
anders gaat het verkeerd rondzingen, wat de strekking van het betoog van mevrouw
Van der Laan niet ten goede zou komen. De heer Wolfsen zegt dat er natuurlijk
wel een verdachte is, maar dat die de enige is die het weet. Als wetgever
moeten wij spreken van een verdenking van een strafbaar feit waarbij de dader
nog onbekend is. Volgens mij is het voor een goede beoordeling van wat mevrouw
Van der Laan aan de orde stelt, cruciaal om te beseffen dat het strafrecht
in werking treedt zodra er een verdachte in de zin van artikel 27 is. Vanaf
dat moment is alles van toepassing waarmee die verdachte op de huid kan worden
gezeten, maar dan komen ook pas de rechten aan bod waarop hij aanspraak kan
maken. Ik denk dat er daarom ruimte is voor de gedachtegang van mevrouw Van
der Laan, want zolang er nog geen verdachte bekend is, heeft die niets te
vrezen, maar ook niets te verwachten van het recht.Mevrouw Van der Laan (D66):Ik zou zelfs niet willen uitgaan van het moment waarop de verdachte bekend
is, maar van het moment waarop er daadwerkelijk vervolging is ingesteld. Dan
is er een officieel proces begonnen en dan kan de verjaringstermijn ingaan.
Mijn overgangsvoorstel heeft betrekking op de situatie waarin er nog geen
verdachte is.Mevrouw Griffith (VVD):Ik voel natuurlijk ook die onrechtvaardigheid, maar ik hecht ook aan rechtszekerheid.
Overigens heb ik er nog geen beeld van hoe groot het probleem is, voor hoeveel
zaken zonder verdachte de verjaringstermijn dreigt te verstrijken, zaken waarbij
u vindt dat die termijn gestuit of opgeheven zou moeten worden. Het lijkt
mij goed om dit eens in kaart te brengen voordat wij besluiten tot een inbreuk
op ons rechtssysteem. En hoe zal het in de praktijk gaan? De verjaring begint
op de dag nadat de moord, het levensdelict heeft plaatsgevonden. Is het nu
uw bedoeling dat bijvoorbeeld alle moordzaken die na 1 januari 1980 zijn
gepleegd, niet meer verjaren, dat voor al die zaken de nieuwe regeling geldt?De heer Van Fessem (CDA):Voorzitter, ik wil nog even ingaan op de opmerking van mevrouw Van der
Laan over het moment waarop er een verdachte bekend is. Dat wordt aan de verdachte
bekendgemaakt en dan worden er stappen ondernomen. Overigens wordt de verjaring
dan gestuit, zodat de kans op verjaring ook al kleiner wordt. Maar een echt
officiële verdachte wordt vervolgd of de zaak wordt geseponeerd. Dan
is er sprake van een daad die het onmogelijk maakt om verder nog iets te doen,
dus haar exercitie lijkt mij iets te theoretisch.Mevrouw Van der Laan (D66):Wat zou u dan willen voorstellen? Niet het moment van vervolging instellen
bepalend laten zijn, maar het bekend worden van een verdachte?De heer Van Fessem (CDA):Als er een verdachte bekend is, gaan politie en OM aan de slag. Dan stuit
de verjaring en ontstaan er rechtsgevolgen. Het is irreëel om te veronderstellen
dat men iemand verdenkt en verder niets doet. Uw gedachte is dus iets te theoretisch;
ik kom er straks nog wel op terug.Mevrouw Van der Laan (D66):Ik kom eerst op de vraag van mevrouw Griffith over het aantal gevallen.
Ik heb de cijfers niet bij de hand. Wellicht heeft de minister van Justitie
ze wel bij de hand; hij heeft altijd alles bij de hand. Zo niet, dan kunnen
zijn ambtenaren het heel snel opzoeken. Ik heb wel contact gehad met de Vereniging
ouders van een vermoord kind, die helaas veel leden heeft. Ik zal het daar
vragen, maar waarschijnlijk zal ik dat pas om 18.00 uur weten. Die vereniging
is echter maar een onderdeel van de groep. Het is wel een belangrijke vraag.Ik kom vervolgens bij de ingangsdatum. Alles wat nu verjaard is, is verjaard.
Het lijkt mij het meest redelijk dat wij vanaf het moment van inwerkingtreding
van de wet achttien jaar terugrekenen. Ik breng de gedachte hier naar voren.
Ik dank de collega's ook van harte voor het meedenken. Misschien kunnen wij
naar aanleiding van de reacties van de indieners en de minister van Justitie
verder overdenken of wij iets kunnen doen om aan het gevoel van onrecht dat
nog leeft, tegemoet te komen.Ik heb nog twee korte vragen voor de indieners. De eerste gaat over misdrijven
die de dood tot gevolg hebben. Als een lijk wordt gevonden, is niet altijd
direct duidelijk of een moord is gepleegd dan wel sprake is van doodslag of
een andere doodsoorzaak. Welke verjaringstermijn zou volgens de indieners
in beginsel van toepassing moeten zijn, als sprake is van een lichaam dat
door geweld om het leven lijkt te zijn gebracht?De tweede vraag betreft misdrijven waar een straf van meer dan tien jaar
op staat. Dat zijn heel ernstige misdrijven. Waarom maken de indieners voor
deze misdrijven een andere afweging dan dat waarvoor wij nu gekozen hebben?De heer Van Fessem (CDA):Mevrouw de voorzitter. Tijdens mijn rechtenstudie en misschien ook tijdens
geschiedenislessen heb ik geleerd over de trias politica. De Tweede Kamer
was de wetgever en de regering de executieve. Tegenwoordig wordt heel gemakkelijk
gezegd dat de regering de wetgever is en dat het parlement controleert. Ik
vind deze situatie waarin de Tweede Kamer zelf echt wetgever is, heel plezierig.
Ik denk dat het zo hoort.Dit brengt mij meteen op de grote complimenten die ik wil maken aan de
indieners voor dit initiatief. Ik ben niet de eerste die het zegt; het is
zeer welgemeend. Wij zijn voortdurend bezig om het aloude Wetboek van Strafrecht
en het Wetboek van Strafvordering in overeenstemming te brengen met de eisen
des tijds, zowel inhoudelijk als qua procedure. Het initiatiefwetsvoorstel
is daarin een heel belangrijke stap die in elk geval maatschappelijk op veel
draagvlak kan rekenen. Het is iets waarbij mensen zich iets kunnen voorstellen
en waarover gepraat kan worden. Het is dus niet louter theoretisch. Het voorstel
past in de huidige tijd, waarin technische ontwikkelingen sneller gaan dan
wij kunnen voorzien en de wetgever vaak niet anders kan dan er hijgend achteraan
lopen. Met deze wijziging hoeven nabestaanden ook niet te vrezen dat nieuwe
technische ontwikkelingen en mogelijkheden te laat komen. Allerwegen
is er het gevoel van onrecht dat daders van bewust opzettelijke levensdelicten
na achttien jaar hun straf ontlopen. Niet alleen lijkt achttien jaar niet
meer zolang te duren – de tijd vliegt voorbij, is een sedert jaren bekende
uitspraak – maar het lijkt ook onwenselijk dat levens van nabestaanden
wel blijvend verwoest kunnen worden en dat het leven van de dader na verloop
van jaren weer zijn een normale loop kan hernemen. Dat wordt als een grove
onrechtvaardigheid gevoeld. De herinnering is ook bovendien veel sterker dan
in 1881, toen het misschien bij krantenberichten bleef. Nu zijn er visuele
media. Films en items van achttien jaar geleden kunnen onmiddellijk weer tevoorschijn
worden gehaald. Sterker nog: het internet zorgt ervoor dat alles altijd beschikbaar
is. Herinneringen vervagen dus niet. Dat was misschien in 1881 een belangrijke
reden; de tijd gaat verder en het gaat door. Natuurlijk zouden wij er als
persoon naar kunnen streven om degenen die ons onrecht aandoen, te vergeven.
Dat staat echter los van wat gerechtvaardigde gevoelens zijn van bestraffing
en wat het gevolg daarvan kan zijn. Met name het achterhalen van de waarheid,
met vragen als "wie deed het, waarom deed een persoon het, wat is er precies
gebeurd?", draagt bij aan een goed rouw- en verwerkingsproces. Daarbij is
de positie van het individu en a fortiori die van het slachtoffer of nabestaande
veel sterker geworden, tegenover de positie van de maatschappij als zodanig.
Ook het toekennen van meer rechten – een van de initiatiefnemers had
al eerder een initiatief voor het toekennen van spreekrecht aan slachtoffers
in rechtszaken – vloeit voort uit de maatschappelijke ontwikkelingen.
Te lang is gekeken door de bril van de dader en te weinig vanuit het oogpunt
van het slachtoffer en nabestaanden. Ik denk dan ook dat wij nu bezig zijn
met een inhaalslag.Het is goed dat het initiatief is verbeterd. Eerst ging het om een aantal
delicten, maar nu gaat het om alle delicten die met levenslang zijn bedreigd.
Dat houdt in dat ook delicten met een terroristische component niet meer kunnen
verjaren. Dat is buitengewoon actueel in deze tijd. Aangezien bij terroristische
misdrijven meestal doden zullen vallen, is toepassing op die delicten die
onze democratische rechtsorde bedreigen, van belang. De bescherming van deze
orde is met name de laatste jaren heel pregnant geworden. Alom bestaat het
vurige verlangen om deze orde met zijn grondrechten en vrijheden zo veel als
mogelijk in stand te houden.Het criterium zal nu worden de bedreiging met levenslange gevangenisstraf,
bijvoorbeeld moord. Nu zal na lange tijd, bijvoorbeeld 25 jaar, niet altijd
duidelijk zijn of een daad, een levensberoving, een moord dan wel een doodslag
betreft. Het OM zal kiezen voor de tenlastelegging van moord, want dan is
er geen niet-ontvankelijkheid wegens verjaring meer en kan de zaak in behandeling
worden genomen als subsidiair doorslag. Bij vrijspraak voor moord en bewezenverklaring
van doodslag zal het OM niet-ontvankelijk verklaard worden wegens verjaring.
Dan spelen zich een aantal zaken af. Eerstens is het natuurlijk zeer bevredigend
dat de waarheid wordt achterhaald, met name voor de nabestaanden. Echter het
onbestraft blijven van de dader/verdachte zal hen moeilijk vallen. Ook voor
de dader/verdachte is een en ander onverteerbaar. De wet geeft hem/haar door
verjaring vergetelheid, maar dan is het toch openbaar geworden. Zien de initiatiefnemers
dit dilemma ook? Hebben zij een oplossing?Wij hebben naar aanleiding van een opmerking van mevrouw Van der Laan
al uitgebreid gedebatteerd over het overgangsrecht. Wij kunnen ermee leven
dat een thans verjaard feit dat blijft. Dat vloeit namelijk voort uit het
algemene rechtsbeginsel. Maar de misdaden die geschied, maar nog niet verjaard
zijn, lijken door de initiatiefnemers wisselvallig behandeld te worden. Ik
verwijs naar stuk nr. 28495, nr. 7, de gewijzigde memorie van toelichting.
Daarin staat onder 8 onder meer: "Inwerkingtreding van dit wetsvoorstel, nadat
het tot wet is verheven, heeft tot gevolg dat de verjaringstermijn van reeds
gepleegde ernstige misdrijven wordt verlengd". In de nota naar aanleiding
van het verslag staat op de laatste bladzijde echter: "Ook misdrijven die
plaatsvinden tijdens de behandeling van dit wetsvoorstel, waarnaar de leden
van de VVD-fractie hebben gevraagd, vallen dus onder het oude regime". Dat
zijn twee tegenover gestelde opmerkingen. Wij willen hier graag opheldering
over. Ik teken daarbij aan dat mijn fractie een voorkeur heeft voor de eerste
versie, dus geen rust voor de verdachte van dit soort delicten vanaf de inwerkingtreding
van de wet. De dader weet dat hij het gedaan heeft, maar verder niemand. Die
rust gun ik hem niet. Ik vind dan ook niet dat mensen die tien jaar geleden
een moord hebben gepleegd, onder de oude wet moeten vallen. Ook die daad moet
niet verjaren. Misschien zijn er dan mensen die alsnog naar buiten komen en
hun wandaad opbiechten.Het is een heel revolutionair voorstel. Wij zijn het al bijna vergeten,
maar dit is toch iets bijzonders. De heer Eerdmans wil nog veel verder gaan
en alle termijn afschaffen. Wij moeten echter oppassen dat dit goede initiatiefwetsvoorstel,
dat de instemming heeft van de CDA-fractie, onmiddellijk ouderwets lijkt,
vanwege de ingediende amendementen. Ik wil toch iets over de amendementen
zeggen, met name over het amendement over verkrachting. Wij hebben daarover
nagedacht. Ik kwam op een delict als mishandeling, waarbij iemand blijvend
letsel oploopt, invalide wordt en bijvoorbeeld vanaf zijn hoofd naar beneden
verlamd is. Het leven van die persoon is vergald. Die persoon zal misschien
nog vijftig jaar of langer zo door moeten gaan. Voor dat slachtoffer zal het
ook onverteerbaar zijn dat de dader nog vrij rondloopt. Ik kan mij zo nog
meer misdrijven voorstellen, bijvoorbeeld kindermoord of doodslag. Ik speel
met de gedachte om de minister om een notitie te vragen waarin ingegaan wordt
op het al dan niet wenselijk zijn van het verjaren van delicten die een heel
ernstige lichamelijke integriteitschending bevatten. Ik ben benieuwd naar
de reactie van de initiatiefnemers en van de minister hierop.De heer Eerdmans (LPF):Ik wil in dit verband de volgende situatie schetsen. U staat op een avond
in Apeldoorn voor een zaal vol met CDA'ers en u houdt een succesvolle spreekbeurt.
Na afloop stelt iemand uit de zaal u de vraag waarom het fenomeen van verjaring
op misdrijven in Nederland wordt toegepast. Wat is uw antwoord daarop? Ik
heb daar heel lang over nagedacht, maar ik krijg er geen vinger
achter. Als u nu aan burgers moet uitleggen waarom wij in Nederland verjaring
op misdaden hebben staan, hoe zou u dat dan doen?De heer Van Fessem (CDA):Mogelijk kan ik een zaal met CDA'ers gemakkelijker overtuigen dan die
ene LPF'er, de heer Eerdmans. Ik denk dat het goed is dat de maatschappij,
inclusief de benadeelde, op enig moment tot rust komt. Wij moeten geen valse
of onterechte hoop geven aan mensen dat de dader nog wordt gepakt. Zij blijven
dan hun hele leven hopen dat de dader wordt gepakt en komen daardoor niet
aan verwerking toe. Ik kan mij dus heel goed voorstellen dat besloten wordt
voor verjaring te kiezen.De heer Eerdmans (LPF):Dat kan ik redelijk volgen, maar het idee dat een dader gepakt wordt nadat
het misdrijf is verjaard, is natuurlijk nog erger. Dat gebeurt misschien in
één op de honderd gevallen. Dat ene geval is dan zeer dramatisch
en ingrijpend. Dan heb ik het niet eens alleen over verkrachting. Het kan
ook gaan om een vorm van ernstige mishandeling.De heer Van Fessem (CDA):Uw amendementen hebben mij aangezet tot nadenken over de vraag hoever
je daarin moet gaan. Ik zeg daarbij dat ik niet hoop dat het systeem van de
wet dan zaligmakend is. Systemen zijn er om veranderd te worden. Ik zou het
nu te snel vinden om te besluiten tot afschaffing van de verjaring bij alle
misdrijven of alleen als het gaat om verkrachting. Daar moeten wij eerst goed
over nadenken en openlijk over debatteren. Misschien woelt dit een discussie
los in het land, in de media en in de wetenschap. Ik wil die discussie eerst
afwachten.De heer Eerdmans (LPF):Ik proef uit uw woorden dat u daar wel voor voelt.De heer Van Fessem (CDA):De CDA-fractie staat niet onsympathiek tegenover uw voorstel, maar wil
het misschien iets breder trekken.De heer Wolfsen (PvdA):U zei net in een tussenzin iets belangrijks, een standpunt dat ik ook
inneem. Ik wil even checken of ik dat goed begrepen heb. U zei dat u zich
met betrekking tot het overgangsrecht kunt vinden in het voorstel dat lopende
verjaringstermijnen worden verlengd. U zei toen in een tussenzin dat zaken
die nu verjaard zijn, verjaard moeten blijven. Is dat het standpunt van uw
fractie?De heer Van Fessem (CDA):Dat is inderdaad ons standpunt op basis van rechtszekerheid. Ik denk dat
wij, als wij vervolgen met deze wet, in Europa de kous op de kop zullen krijgen.
Dat vind ik ook terecht. Ik heb er alle begrip voor dat het voor slachtoffers
redelijk onverteerbaar kan zijn dat misdrijven verjaren, maar ik denk dat
wij in dit geval niet moeten tornen aan ons systeem van rechten en plichten
en rechtszekerheden.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 11.28 uur tot 13.30 uur geschorst.Voorzitter: Weisglas 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20042005-2873-2882.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl