Behandeling van het wetsvoorstel:  Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (XI) voor het jaar 2000 (26800 XI)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1999-2000, pag. 877-907

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

03-04-2000

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

nr. 21, pagina 877-907

21-03-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26800-XIToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel: Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (XI) voor het jaar 2000 (26800 XI)Pagina 922-951
Behandeling van het wetsvoorstel: Wijziging van de Mediawet in verband met de invoering van een vernieuwd concessiestelsel voor de landelijke publieke omroep (26660)Pagina 863-877
Lijst van besluiten (21 maart 2000)Pagina 951-951
Behandeling van het wetsvoorstel: Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (XI) voor het jaar 2000 (26800 XI)Pagina 877-907
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (21 maart 2000)Pagina 951-953
Voortzetting van de behandeling ban het wetsvoorstel: Wijziging van de Mediawet in verband met de invoering van een vernieuwd concessiestelsel voor de landelijke publieke omroep (26660)Pagina 907-922
Presentie en opening (21 maart 2000)Pagina 863-863

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 157 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling
van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van
Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (XI) voor het jaar
2000 (26800 XI).De beraadslaging wordt geopend.De heer Pastoor (CDA):Mijnheer de voorzitter! Precies twee maanden geleden opende de staatssecretaris
van Volkshuisvesting de bouwvakbeurs in Zuidlaren. De aandacht werd daar getrokken
door zijn poging om samen met een echte bouwvakker een muurtje te metselen.
Dat viel zo op, omdat de fotoreportage daarvan in het Nieuwsblad van het Noorden
werd ondertiteld met de mededeling: "Een bouwvakker kijkt liever even de andere
kant op als de staatssecretaris als onderdeel van de openingshandeling probeert
een muur te metselen." Waarom ging die ter assistentie geroepen bouwvakker
met de rug naar de staatssecretaris staan? Kon hij het resultaat van het metselwerk
niet langer aanzien of waren het dieper liggende beleidsachtergronden die
hem daartoe bewogen? Ik houd het op het eerste. Hoewel, hoewel, als je in
de begroting van VROM op zoek gaat naar de beleidslijnen voor de toekomst
of slechts voor het komende jaar op het terrein van de volkshuisvesting blijf
je eigenlijk met lege handen staan. De nota Wonen wordt, nog eens, in het
vooruitzicht gesteld en de daarin te behandelen thema's, net als in de in
april 1999 al uitgebrachte zgn. "Agenda", puntsgewijs aangegeven.Het is enerzijds begrijpelijk dat de staatssecretaris op de inhoud daarvan
niet wil preluderen, maar het is anderzijds jammer dat de memorie van toelichting
op het terrein van de volkshuisvesting zo beleidsarm is. Dat maakt het ook
lastiger om het doel van een begrotingsbehandeling, het bespreken van het
beleid, te realiseren. Desondanks wil de CDA-fractie graag met de bewindsman,
respectievelijk de bewindslieden, graag enkele onderwerpen bespreken.Laat ik beginnen met te zeggen dat mijn fractie met grote instemming kennis
heeft genomen van de verwoording door de bewindslieden van de basis voor hun
beleid. Daarover zijn de minister en de staatssecretaris buitengewoon helder.
Ik citeer: "In het beleid van het ministerie staan mensen en hun leefomgeving
centraal. Mensen als individuele burgers, als deel van de samenleving en als
deel van de ecosystemen." Het via beleidsvorming investeren in de mens is
te beschouwen als echt investeren in de kwaliteit van de samenleving. Het
was ook dat uitgangspunt, de noodzaak om in de kwaliteit van de samenleving
te investeren, dat onze fractievoorzitter centraal stelde in zijn algemene
beschouwingen op 16 november jongstleden. Daarom zeg ik het nogmaals: onze
fractie onderschrijft het door de bewindslieden omschreven uitgangspunt van
harte. Uiteraard zullen wij dat ook als leidraad hanteren bij de beoordeling
te zijner tijd van het aan het parlement voor te leggen beleid in de Vijfde
nota ruimtelijke ordening en in de nota Wonen.In dat kader past ook de opmerking in de al eerder genoemde zgn. "Agenda"
bij het onderwerp wonen en huren, dat de verwachting is dat een groep mensen
ondanks de algemene welvaartsontwikkeling niet op eigen kracht zal kunnen
meekomen in de "hoofdstroom" van de samenleving. Daaruit is ook de onrust
onder burgers af te leiden over berichten dat de huursubsidie wel eens afgeschaft
zou kunnen worden. Weliswaar heeft de regering geen officieel standpunt daarover
ingenomen, maar het politieke circuit heeft er wel uitlatingen over gedaan.
Met de VNG en de vier grote steden die de staatssecretaris daarover schriftelijk
benaderden, dringen wij bij hem aan op een publieke uitspraak over het behoud
van de huursubsidie.Mijnheer de voorzitter! Al jarenlang denken wij, praten wij, overleggen
wij in ons land over de discrepantie die er nu al bestaat en die de komende
jaren nog meer zal toenemen, tussen de huisvestingsmogelijkheden voor ouderen
en de aantallen ouderen in onze Nederlandse samenleving. Tot in de beginjaren
negentig kenden de overheden de contingentering in de sociale sector. Dat
was in de praktijk uitgegroeid tot een sturingsinstrument voor het verhoudingsgewijs
realiseren van meer ouderenwoningen. Die contingentering is verdwenen. En
ziedaar, blijkens in 1999 gepubliceerde cijfers is bijvoorbeeld in 1998 de
productie van huurwoningen in woonzorgcomplexen met meer dan 50% teruggelopen.
Voeg daar nog aan toe dat onder het vorige kabinet het aantal verzorgingshuisplaatsen
en dus ook woonmogelijkheden is teruggebracht, dan geeft dat een volstrekt
onevenredig beeld in relatie tot de sterk toenemende vergrijzing. De vorige
maand verschenen publicatie "Volkshuisvesting in cijfers 1999" van VROM bevestigt
dat nog eens. Zo liep in de periode 1993-1997 het aantal verzorgingshuisplaatsen
met 17.000 terug op een totaal van 117.000 in 1997. Dat cijfer doet dan ook
verbleken het aantal van 32.000 woningen die, zoals de staatssecretaris ons
laat weten, sinds 1987 in woonzorgcomplexen zijn gerealiseerd. Onze fractie
is van oordeel dat hier een kernpunt van zorg – in tweeërlei zin
des woords – ligt in het huidige volkshuisvestingsbeleid. Daarom willen
wij ook waardering en instemming uitspreken voor het initiatief van de staatssecretaris
om samen met zijn collega van VWS een woonzorgstimuleringsfonds in het leven
te roepen. Het is bovendien toe te juichen dat met dit initiatief niet gewacht
is op de verschijning van de nota Wonen. Jammer en naar ons oordeel onterecht
is dat er slechts een regeling met een tijdelijk karakter met een korte loopduur
van drie jaar en met een aflopend bedrag is gepresenteerd. Onze fractie is
van oordeel – wij spreken vandaag tenslotte over de begroting –
dat een bedrag van 48 mln. in 2000 aflopend tot 38 mln. in 2002 bij lange
na niet toereikend is om dit kernpunt, meer huurmogelijkheden in woonzorgcomplexen,
echt inhoudsvol en in voldoende mate bij te sturen. Wij vragen de staatssecretaris
zijn inzet nog eens te heroverwegen en bij te stellen. Stellig wil hij ook
nog eens uitleggen hoe hij precies de relatie ziet tussen de tijdelijkheid
van de regeling en het tot stand brengen van regiovisies in de zorg. Wij kunnen
de validiteit van dat verhaal niet ontdekken, omdat immers de regiovisies
geen geldverstrekkende documenten zijn.Een ander beleidsveld waar onze fractie bij stil wil staan, is de vernieuwing
van de binnensteden en het Investeringsbudget stedelijke vernieuwing, een
van de belangrijkste, zo niet het belangrijkste sturings- en stimuleringsmechanisme
voor nu en de komende jaren. Hoewel de Wet stedelijke vernieuwing nog niet
haar beslag heeft gekregen, beheerst het voorbereidingsproces voor de start
in 2000 al een paar jaar alle drie bestuurslagen. Op 4 maart 1999 ondertekenden
de minister-president, de voorzitter van de VNG en die van het IPO het zgn.
bestuursakkoord nieuwe stijl. Daarin was ook "stedelijke vernieuwing" onderwerp
van afspraken. Gestipuleerd werd dat de noodzaak van vernieuwing zich niet
tot de G25 beperkt. Er werd door de drie overheden vastgesteld dat instrumentarium,
rijkscoördinatie en integrale planvorming ook voor andere gemeenten dan
de G25 van grote waarde zijn. Naar ons oordeel staat of valt de nieuwe opzet
van de stedelijke vernieuwing met een sluitend samenspel van en tussen die
drie betrokken overheden. Dat geldt wellicht in wat mindere mate voor de intussen
G30, maar zeker voor de overige gemeenten. Daarom valt op wat over dit onderwerp
door de staatssecretaris wordt geschreven in het toezichtverslag sociale huursector
1998, dat ons vlak voor kerst 1999 gewerd. Daarin wordt namelijk geconstateerd
dat op lokaal en regionaal niveau volkshuisvestelijke taken blijven liggen,
met name op het gebied van stedelijke vernieuwing, herstructurering en leefbaarheid.
Kan de staatssecretaris, gezien zijn eerder geciteerde constatering en omdat
immers de G30-gemeenten al voor 30 november hun ontwikkelingsplan klaar moesten
hebben en de provincies en de andere gemeenten dit voorjaar hun voorbereiding
gereed moeten hebben, al enig inzicht geven in het samenspel van de drie overheden
en de resultaten daarvan in relatie tot de uitgezette doelen?Mijnheer de voorzitter! Tot slot nog een tweetal opmerkingen, die zowel
te maken hebben met ruimtelijke ordening als met volkshuisvesting. Bij de
behandeling van de begroting van VROM in de Tweede Kamer hebben de leden Van
Gent en Biesheuvel een motie ingediend, die beoogt nadere aandacht voor het
feit dat steeds meer recreatieverblijven worden gebruikt voor permanente bewoning,
terwijl gemeentebesturen onvoldoende doeltreffende instrumenten ter beschikking
hebben om permanente bewoning te voorkomen of te bestrijden. Die motie is
met algemene stemmen aanvaard en de minister heeft toegezegd daar voor de
zomer nader over te berichten. Onze fractie kan zich voor 100% scharen achter
hetgeen in die motie is verwoord. De vorming van een nieuw soort gehele of
gedeeltelijke woongebieden, die bewust niet als zodanig bestemd zijn, baart
ook ons zorgen. Er is echter een ander facet, eigenlijk het omgekeerde, waar
wij in dit verband ook nog de aandacht voor willen vragen. Wij doelen dan
op het kopen van woningen in woonkernen, veelal nabij water of andere
recreatiegebieden, met een gewone woonbestemming, die verkocht worden als
tweede woning ten behoeve van recreatief verblijf. Ook daar geldt de overweging
van ander gebruik dan bedoeld en ook daar zou een nader onderzoek naar doeltreffende
instrumenten naar ons oordeel op zijn plaats zijn. In dat verband wil ik de
bewindslieden nog wijzen op een artikel in de Volkskrant van 17 februari jongstleden
onder de titel "Rijke stedelingen maken dorp sociaal arm", waar het dorp Dwarsgracht
in de Overijsselse gemeente Brederwiede model wordt gezet voor deze problematiek,
een modelzetting die afgelopen zondagavond nog eens opnieuw plaatsvond in
de rubriek Van gewest tot gewest. Wij vragen de bewindslieden dat aspect in
hun onderzoek te betrekken en het daarheen te leiden dat ook de Eerste Kamer
door hen wordt geïnformeerd.In de memorie van toelichting bij de begroting schrijven de bewindslieden
dat in het belang van de rechtszekerheid en de rechtsgelijkheid, maar ook
van de effectiviteit het kabinet hecht aan een goed toezicht en een goede
handhaving en tevens dat zij van mening zijn dat gedogen op hun beleidsterrein
uitzondering moet zijn. Daarom zullen in 2000 de inspecties RO, Volkshuisvesting
en milieuhygiëne nauwer gaan samenwerken met elkaar en met de dienst
recherchezaken. Dat beleidsvoornemen ontbeert een nadere toelichting wat betreft
de feitelijke en wettelijke consequenties. De Wet ruimtelijke ordening, het
Besluit ruimtelijke ordening en de Woningwet hanteren voor de inspecties werkwoorden
als "opmerkingen maken", "afschriften ontvangen", "verrichten van onderzoek"
en "het handhaven van wetten". Het in de memorie van toelichting omschrevene
suggereert meer, suggereert een taakwijziging ten opzichte van de huidige
taak. Zien wij dat juist? En, zo ja, wat betekent dat dan met name op het
gebied van ruimtelijke ordening en volkshuisvesting voor de autonome taken
van provincie en gemeente, aan welke overheden de inspecties, anders dan de
minister of de staatssecretaris, geen aanwijzingen kunnen geven of anderszins
opdrachten kunnen verstrekken? Onze fractie stelt het op prijs van de bewindslieden
te horen of zij voornemens zijn de wetgeving op het punt van de inspecties
aan te passen, vóór het omschreven voornemen in 2000 wordt doorgevoerd.De heer Van Gennip (CDA):Mijnheer de voorzitter! Ergens tijdens de behandeling in de Tweede Kamer
komt de minister met een uitspraak, bijna terloops, die ons inziens de benadering
van het milieuvraagstuk typeert en die wij van harte onderschrijven: "Ik zal
het niet meer alleen hebben over verdroging, verzuring of vermesting, maar
vooral ook over gezondheid, kwaliteit van woon- en leefomgeving en toegang
tot veilig drinkwater en veilig voedsel. Het milieubeleid moet beredeneerd
worden vanuit de consequenties voor de leefomgeving, zowel in Nederland als
over de grens." Kijk, die benadering spreekt ons aan. De benadering van natuur
en milieu niet vanuit een thematische probleemstelling, maar vanuit de diepe
zorg van burgers voor hun eigen leefomgeving; de planetaire problematiek niet
vanuit een Titanic-mentaliteit van bijna onvermijdelijke ondergang en onomkeerbaarheid,
maar vanuit een agendastelling.Het is daarom jammer, dat de consequente doortrekking van die lijn in
deze begroting en bij dit beleid lang niet altijd zichtbaar is, duidelijke
paradoxale elementen vertoont en soms zelfs contraproductief lijkt. Ik moet
mij daarbij beperken tot een paar onderwerpen, die ik over een tweetal blokken
zou willen spreiden: het energievraagstuk en de financieringsproblematiek
van natuur- en milieubehoud. Als ik nog tijd heb, heb ik nog een derde blok:
het internationale beleid.Ik begin met het energiebeleid en de beperking van de uitstoot van CO2, vooral in het licht van de Kyoto-doelstelling en van de vernieuwbaarheid.
Ik wijs in de eerste plaats op het paradoxale beleid ten aanzien van de kerncentrale
Borssele. De Raad van State heeft de voorgenomen sluiting recentelijk in een
buitengewoon scherp arrest onrechtmatig verklaard. Als je het vonnis leest,
dan vraag je je af hoe de rijksoverheid – vergeef mij de uitdrukking –
zo heeft kunnen klungelen. Hoe is het mogelijk dat er zo slordig is omgegaan
met eigen voorschriften en rechtsregels? Dat is echter niet in de eerste plaats
de verantwoordelijkheid van deze minister. Deze minister draagt de zware medeverantwoordelijkheid
voor de inhoudelijke opstelling ten aanzien van deze sluiting. Vraag mij nu
niet of ik onbekend ben met de afvalproblematiek en de andere gevaren. Ik
ben mij daar, in navolging van de grote natuurkundige, milieuactivist en vader
van het conciliair proces, Von Weizsäcker, zeer van bewust. Hij geeft
in de afwegingsprocessen van uitputting en uitstoot bij fossiele brandstoffen,
in vergelijking met kernenergie, deze laatste toch het voordeel van de twijfel.
Borssele alleen al: er wordt 1,4 miljoen ton CO2-uitstoot vermeden.
Borssele: er zijn recentelijk honderden miljoenen geïnvesteerd om daar,
erkend, één van de modernste en veiligste centrales in de wereld
van te maken, eentje die zeker nog tien tot vijftien jaar probleemloos elektriciteit
kan produceren. Dat is een periode, waarin het energiebeleid van de 21ste
eeuw met al zijn opties, waaronder kernenergie – ik citeer wat dat betreft
de regering zelf – vorm moet krijgen. Borssele kan ruim een kwart van
de Nederlandse voorraad afgescheiden splijtbaar plutonium wegwerken. Het kan
ons een rol geven in het veiliger maken van de kerncentrales elders. Het zijn
geen lofprijzingen van mij, maar wederom van de regering zelf. En wat doet
deze regering? Sluiten! Het is de regering van de quick fix, geen problemen,
snelle oplossingen en even niet naar de gewekte verwachtingen of naar de langetermijnconsequenties
kijken. Dat is kenmerkend – ik citeer de Groningse hoogleraar bestuurskunde
Herweijer – voor deze paarse aanpak. En wat doet deze regering nog meer?
Ja zeker, energie uit het buitenland importeren, uit Frankrijk, en wat voor
energie? Ja, precies: kernenergie. En wat zegt juist deze minister tegen de
Zeeuwen, als ze aarzelen met windenergieparken: Schandelijk, die "not in my
back-yard"-mentaliteit! Aardige paradoxen. Wil de regering de sluiting van
Borssele misschien dan toch heroverwegen?Over windenergie gesproken. Dat is ook weer zo'n paradox. In de Tweede
Kamer is gesproken over het feit dat groene stroom van de Europese autoriteiten
kennelijk niet goedkoper mag zijn dan de, laat ik maar zeggen, gewone. Nog
erger lijken de indringende consequenties van het belastingstelsel
van de 21ste eeuw voor de belangrijkste financier van windenergie, de groenfondsen.
Na een aarzelende start zijn deze fondsen een uiterst succesvolle rol gaan
spelen in allerhande vormen van energievoorziening. Denk aan de warmtekrachtkoppeling,
windmolens, installaties voor biomassagebruik, energiebesparing, zoals groenlabelkassen
en, buiten het directe energiekader, juist milieubesparing in groenlabelstallen
en verwerving van grond voor natuur. Weg de verwachtingen van die duizenden
ethische beleggers. Weg die creativiteit van gewone en alternatieve beleggingsinstellingen.
Weg die verwachtingen van boeren, natuurbeschermingsorganisaties, ondernemingen
in de tuinbouw, die in hun ondernemingsplan met deze mogelijkheid rekening
hadden gehouden. Maar misschien kunnen ze zich nog tot filmmaker laten omscholen.
Die houden, neen, die krijgen in het nieuwe belastingplan hun begunstigde
positie wel. Mijn fractie komt zeker terug op dit punt, maar ik vraag nu al
aan deze minister of hij zich ervoor wil inspannen deze belangrijke financieringsbron
voor natuur en milieu te redden.Een andere paradox betreft het LPG-beleid ten aanzien van vrachtverkeer.
Ook hier zien wij eerst een stimulering in de vorm van subsidies voor research
en ontwikkeling. Nederland zou met een structureel gebruik van LPG in met
name zijn stedelijk transport- en busvervoer een fantastische bijdrage direct
en als voorbeeld kunnen leveren voor minder schadelijke uitstoot. In het NMP-3
is ingezet op zeker de helft van de brandstofmix ten gunste van LPG, maar
de minister weet ook dat de gebleken technologische potentie wordt gefrustreerd
door een gebrek aan maatregelen in de vorm van lagere LPG-prijzen of subsidies.
Zal het milieubeleid van Paars II te vergelijken zijn met die slechte ruiter,
die zijn paard te vroeg opment, zodat het voor de eerste de beste hindernis
al terugschrikt? Wat wil de regering doen om het LPG-gebruik bij stedelijk
transport tot een doorbraak te brengen?Een andere win-winsituatie voor ons land kan de tuinbouw zijn. Ik heb
vorig jaar ook al gewezen op de gigantische mogelijkheden om een enorme geconcentreerde
CO2-vastlegging te bereiken, tezamen met energiebesparing door
de verbinding, bijvoorbeeld in het Bleiswijkcomplex, van WKK-Vinex-blokverwarming
en het kassencomplex. Het gaat daarbij ook om de aanwending van industriële
restwarmte en de opslag van CO2. Er kan aldus sprake zijn van het
realiseren van een substantieel deel van onze nationale CO2-doelstelling.
En wat zien wij nu? Juist bij dit aansprekende project gaat de liberalisatie
van de energiemarkt in de vorm van de nieuwe gasprijsstructuur en de import
van vuile energie, bijvoorbeeld uit Oost-Europa, er waarschijnlijk voor zorgen
dat de spilenergiecentrale niet kan worden gebouwd. Paradoxen? Wat doet de
regering om dit soort projecten veilig te stellen?Als laatste vraag in dit kader zou ik opnieuw de aandacht van de minister
willen vragen, nu urgenter dan ooit, voor de compensatie van de non-profitinstellingen
terzake van de regulerende energieheffing. Zo dikwijls en van zovele kanten
is in deze Kamer al aangedrongen om waar te maken wat de woordvoerder van
de PvdA in de Tweede Kamer zei, namelijk dat het niet om meer belasting gaat,
maar om andere belasting en dat deze heffing daarom niet tot lastenverzwaring
mag leiden. Wel is evident dat het bij instellingen die naar hun aard geen
winst maken wel om een lastenverzwaring gaat, tenzij de regering ook hier
de inventiviteit en de creativiteit opbrengt voor compenserende maatregelen.
Geld en milieu dus.Ik sprak over het zoeken van goede doelen door nutsbedrijven die kennelijk
te vroeg zijn geprivatiseerd. Ik weet in ieder geval van één
terrein waar geld tekort is. Dat is de financiering van milieuvoorzieningen
en natuurbouw. Ik sprak al over de waarschijnlijk dramatische gevolgen van
het droog lopen van de groenfondsen als financieringsinstrument voor milieu-
en energiebesparingprojecten Vooral de achterstand terzake van de Ecologische
Hoofdstructuur en in het algemeen bij de aankoop van grond voor natuur is
uiterst beangstigend. Moet dat in een zo rijk land en bij een bevolking die
blijkbaar zo massaal te interesseren is voor milieu en natuur? Of geldt ook
hier de wet van Beaumont, namelijk dat gemeenschapsvoorzieningen altijd onder
druk komen als het het land slecht gaat? Als dat het geval is, dan wordt daar
het eerst op bezuinigd. Als het het land goed gaat, dan kunnen wij de marktsector
niet bijhouden. Sociaal-democratie en christen-democratie hebben beide ooit
hun raison d'être ontleend aan het doorbreken van die vicieuze cirkel.Ik zei het hierboven al. De liberalisatie van de energiemarkt lijkt op
paradoxale wijze juist energiebesparings- en milieuprojecten te treffen. Bij
de aankoop van gronden ter realisering van de EHS zien wij op verschillende
manieren werken, wonen, vervoeren het winnen van de natuur en de landbouw.
Het KPMG-rapport Grond voor Natuur geeft een indrukwekkende opsomming van
gemeentelijke interventie, fiscale onevenwichtigheid, te geringe overheidsbudgetten
en gebrek aan visie en marktkennis. De geestverwante van de minister en onze
collega, mevrouw Meindertsma, heeft die paradoxale situatie bij de begrotingsbehandeling
van LNV nog eens haarscherp belicht, tegen de achtergrond van de kennelijke
bereidheid van particulieren en particuliere beleggingsinstellingen om een
gedeelte van hun investeringen richting milieu en natuur te geleiden.Als bestuurster weet zij ook, net als de minister in zijn vorige verantwoordelijkheid,
hoe een andere factor van daadkrachtig beleid, dat anticipeert op de markt
en niet alleen volgt, wordt gefrustreerd door ons op kasbasis gebaseerde begrotingssysteem.
Dat leidt tot frustraties bij boeren, die hun bedrijven ingekleurd zien worden,
maar geen idee hebben hoeveel jaar er nog geld zal zijn voor de aankoop, terwijl
zij niet zelden wel allerhande planologische schaduwwerkingen moeten gedogen.
Dit leidt tot nog grotere frustraties bij die agrariërs die bereid zijn,
zonder hun bedrijf op te geven, structurele – ik herhaal structurele –
veranderingen in hun bedrijfsvoering aan te brengen ten gunste van natuur
en landschap. Dit leidt tot de grootst mogelijke frustraties bij de natuurbeschermingsorganisaties,
die op hun vingers voorrekenen dat de schema's voor de EHS bij lange na niet
worden gehaald en dat de belastingbetaler uiteindelijk waarschijnlijk 5 mld.
extra zal moeten betalen voor de noodzakelijke aankopen. Dit leidt tot een
beetje frustratie bij pensioenfondsen en beleggers, omdat er geen fatsoenlijke
formules meer zijn of blijven om in een gediversifieerde portefeuille ook
licht- en donkergroene bestanddelen te kopen.Het gaat om nieuwe energie, milieu en natuur. Vooral natuur, maar ook
om behoud van landschap, monumenten, dorps- en stadsgezichten. Er is zoveel
wat niet direct te gelde te maken is, maar daarom wel waardevol is en geld
kan en moet aantrekken. Ik mag het hier aan de orde stellen, omdat het om
meer gaat dan die natuur, maar ook omdat deze minister medeondertekenaar is
van de Belvederenota.De centrale vraag in onze welvaartsstaat is: Hoe takken wij geldstromen
af van de hoofdstroom van consumptieve bestedingen en lucratieve beleggingen
naar gemeenschapsvoorzieningen, naar investeringen voor de kwaliteit van de
huidige en de toekomstige samenleving, naar behoud van wat generaties voor
ons hebben opgebouwd en naar de klassieke public goods als lucht, water, landschap,
bos, natuur? Het antwoord op die vraag is eigenlijk één van
de grote agendapunten voor de politiek in deze decennia. Slagen wij er met
zijn allen in om middelen vrij te maken voor investeren in de kwaliteit van
ook onze fysieke leefomgeving? Dat was ook de centrale vraag van onze fractievoorzitter
bij de algemene beschouwingen. Tien jaar geleden vroeg Lubbers zich af hoe
hij het zijn kleinkinderen kon uitleggen, als zij met die vraag zouden komen,
dat de steden verloederden, terwijl er bijna een miljoen werkelozen in die
steden woonden. Moeten onze kleinkinderen zich straks ook afvragen waarom
wij bij de miljardencycloon die ook over ons land raasde geen betekenisvol
deeltje ervan lieten neerdalen in financieringen voor milieu en natuur? Ik
ben benieuwd of een substantieel deel van de 800 mln. die de minister volgens
krantenberichten vraagt, vanwege de meevallers, wordt gebruikt voor deze financiering.Het antwoord is niet: gewoon de belastingen verhogen. Soms gaat het er
juist om, door middel van minder belastingen, particulier geld los te weken,
zoals wij hebben gezien bij de groenfondsen. Soms gaat het om een beter overheidsinstrumentarium,
zoals een ander begrotingssysteem. Soms gaat het om het bewandelen van andere
wegen om hetzelfde doel te bereiken. Denk aan particulier en agrarisch natuurbeheer.
Denk ook aan de onderschatte potentie van agrarische en milieucoöperaties.
Soms gaat het om goed koopmanschap en meestal om een combinatie van instrumenten
en middelen. Daarbij hoort mijns inziens ook wat ze elders deftig financial
engineering noemen. Of gewoon: als wij nu op onze vingers kunnen natellen
dat wij bij onveranderde traagheid straks 5 mld. meer moeten betalen, alleen
al voor de EHS, waarom zetten wij een gedeelte van dat geld dan niet in om
het met kapitaalmarktmiddelen nu al mogelijk maken van het versnellen van
de verwervingen, bijvoorbeeld door garanties en rentesubsidies? De sparende
Nederlanders schreeuwen om beleggingsmogelijkheden. Wij zien tientallen miljarden
loskomen voor soms wel heel erg onzekere investeringen.Anderen, zoals gedeputeerde van Geel, pleiten voor de instelling van een
grondbank, ook om de structurele machtspositie van rood ten opzichte van groen –
ik heb het niet over de politieke verhoudingen – te corrigeren. Hoe
zijn de grondclaims voor natuur en landbouw te versterken tegenover die voor
werken, wonen en transporteren? De minister zelf kwam met de interessante
gedachte om stallen in te ruilen voor woningen en zo nieuw geld naar het landelijk
gebied te brengen. Hoe zit het overigens met dit beleidsvoornemen?In het partijprogramma van mijn beweging wordt in dit verband een pleidooi
gevoerd voor de instelling van een nationaal erfgoedfonds, een gedachte, die
ik enkele jaren geleden heb proberen uit te werken in deze Kamer. In zo'n
fonds zouden allerhande soorten financieringen bijeen kunnen komen, van loterijgelden
tot subsidies en van giften tot investeringen. Maar de heer Van Aartsen heeft
mij toen hartelijk uitgelachen. De aankopen waren immers op schema. Waar had
ik het eigenlijk over? Nu loop ik wel eens met mijn handen in de zakken op
het platteland rond, maar ik kom toch niet veel boeren tegen, die voor ƒ
2 per meter hun grond kwijt willen; de toenmalige minister van LNV kennelijk
wel.Van Aartsen had overigens wel een beetje gelijk. Misschien moeten wij
niet in deze Kamer proberen allerhande financieringsmodellen uit te dokteren.
Misschien verdient die grote maatschappelijke en politieke uitdaging van deze
tijd beter. Het gaat om niet minder dan de vraag of wij ons land de komende
tien, twintig jaar onomkeerbaar laten verloederen, verstenen en verasfalteren,
of dat wij een beslissende impuls geven aan een nationaal tegenproject voor
schone lucht, zuinige energie, behoud landschap en monumenten en herstel en
opbouw van natuur. Misschien verdient de veelsoortige, gecompliceerde financiële
onderbouwing van zo'n tegenproject wel een aparte staatscommissie, waarin
bancaire en investeerderdeskundigheid samenkomen met expertise op fiscaal,
administratiefrechtelijk en bestuurlijk gebied en op dat met betrekking tot
de ruimtelijke ordening. Op die manier zou dat centrale tegenproject de politieke
en maatschappelijke onderstreping krijgen die het verdient. Gaarne een reactie
van de minister.Dan kom ik nog even te spreken over enkele punten uit de internationale
agenda. Ik hoor graag de opvatting van de minister over de plaats van het
milieu in Seattle en zijn visie op de voortzetting van de agenda in dat kader.
Wat vindt de minister een jaar na dato van de zo wezenlijke samenwerking op
Europees gebied? Uit het debat in de Tweede Kamer krijg ik de indruk dat het
optimisme dat de minister vorig jaar uitstraalde wat is bekoeld. Kan de regering
in Europees verband wat meer aandacht besteden, in navolging van president
Clinton, aan de relatie tussen energiebesparing, groene energie, agrificatie
en hout? Ik herinner de minister in dit verband ook aan een beleidsvoornemen
van enkele jaren geleden, namelijk om in het kader van de duurzaamheidverdragen
ook een Europees land te betrekken, bijvoorbeeld een Baltisch land, in ieder
geval een land dat niet onder de DAC-normen valt.Milieubeleid, zo zei de minister, moet worden beredeneerd vanuit de consequenties
voor de leefomgeving, zowel in Nederland als over de grens. Daar ben ik het
van harte mee eens, maar alleen fysieke leefomgeving? Deze minister moet zijn
beleid verwezenlijken in een leefomgeving, in een cultuur, die niet erg is
gericht op soberheid, bezuinigen, aan elders en aan de toekomst denken. Deze
minister moet dat beleid verwezenlijken in een politiek klimaat, waarin de
 demarcatielijnen tussen het commerciële en het niet commerciële
dagelijks onduidelijker worden. Eén van de meest opmerkelijke ontwikkelingen
daarbij is dat de partij van de minister zelf mee lijkt te gaan met het uitgummen
van die grensstreep. Wij hebben vandaag gezien wat de consequenties kunnen
zijn van premature of niet aan zorgvuldige voorwaarden gebonden privatiseringen
in de energiesector. Ik verwijs wederom naar de bijdrage van mijn fractie
bij de algemene beschouwingen. Dat is contraproductief juist ten opzichte
van het door deze minister voorgestane milieubeleid. Maar dat is slechts één
aspect. De boeiende en beslissende vraag is hoe vruchtbaar een milieubeleid
kan zijn, als het niet is ingebed in een totaalbeleid van soberheid, toekomstgerichtheid,
mondiale verantwoordelijkheid en zorg voor de publieke zaak. Hoe vruchtbaar
kan een op zichzelf goed milieubeleid zijn als het zijn plaats moet vinden
binnen en naast een beleid van overprivatisering of overcommercialisering
dat zelfs voor één dag terughoudendheid in de week geen plaats
kent? Hoe vruchtbaar kan dat beleid zijn naast een beleid terzake van de publieke
omroep dat ook in de opvatting van veel sociaal-democraten onrecht doet aan
de eigen tradities van cultuur, identiteit en non-profitkarakter? Milieubeleid
is beleid om een tegenstroom te stimuleren, want anders wordt het bijna letterlijk
een vlag op een modderschuit. De uiteindelijke balans van dit beleid wordt
opgemaakt met het criterium of naast technologie, naast internalisering in
marktwerking, ook een ander bewustzijn gaat prevaleren. Dat bepaalt uiteindelijk
of dit beleid ten diepste paradoxaal is of authentiek. Ik acht de minister
in staat, maar tot nu toe heb ik dat gemist, om in die tweeslag groei/waarden,
in navolging van de econoom Amartya Sen, tot een duidelijke plaatsbepaling
te komen van het milieu in relatie tot groei en waarden. Wij wensen de minister
daar veel succes bij.De heer Ketting (VVD):Mijnheer de voorzitter! "Alles gaat de door mij gewenste kanten uit, stap
voor stap." Aldus werd de minister van VROM geciteerd in september vorig jaar.
Mijn fractie acht dit een wat ruimhartige uitspraak. Zij beoordeelt het beleid,
zoals dat is neergelegd in de begroting voor 2000 als positief. Niet te bevlogen,
helder en actief. Met name het uitgangspunt waar de burger en zijn leefomgeving
centraal staan met voldoende keuzevrijheid en uitzicht op een duurzame toekomst
is te verlokkelijk om er kritiek op uit te oefenen. Helaas geeft de uitwerking
hiervan onvoldoende zekerheid over de verwezenlijking. Dit klemt temeer daar
de minister bij zijn geciteerde optimistische uitspraak CO2 kennelijk
over het hoofd heeft gezien. Een uitstoot in 1998, 11% hoger dan die in 1990
en één in 2003 die zelfs 15% hoger is, zijn grote passen, maar
in de verkeerde richting.Mijnheer de voorzitter! Ik zal ingaan op een viertal aspecten, op het
klimaatbeleid, op geluidhinder, op gedragsverandering en maatschappelijk draagvlak.
Tot slot maak ik enkele diverse kanttekeningen.Al zijn de geleerden het over het broeikaseffect nog steeds niet helemaal
eens, de politieke conclusie is wel een realiteit. Ook uit dien hoofde is
het vereist dat de nog steeds doorgaande groei van de uitstoot wordt omgebogen.
De in de begroting en ook in de uitvoeringsnota Klimaatbeleid vermelde maatregelen
overtuigen niet. De uitstoot van CO2 is een internationaal probleem.Ik had een pakkende tekst opgenomen over het ontbreken van deel 2 van
de klimaatnota over het buitenlands beleid. De minister heeft kennelijk een
fijne neus voor wat er binnen de VVD-fractie leeft, want hedenochtend kwamen
wij in het bezit van deze nota. Helemaal bestuderen, was er in die korte tijd
niet bij. Begrijp ik toch goed dat er een concrete start wordt gemaakt met
de Kyoto-mechanismen? Hoe komt die ene uitvoeringsorganisatie, met name om
het bedrijfsleven in te schakelen, eruit te zien? Over het beleidsvoornemen
om qua percentage 50/50 te hanteren tussen binnenland en buitenland kom ik
nog te spreken.Een kwart van de binnenlandse doelstelling, 6 megaton groot, zou op zogenaamde
vrijwillige basis moeten worden opgehoest door de kolen- centrales. Heeft
dit werkelijkheidswaarde of betreft het een noodgreep? Minister Jorritsma
zwakte dit vorig jaar november in de Tweede Kamer gelukkig behoorlijk af.
Zij wilde niet het onmogelijke vragen. De kolencentrales hoefden niet te sluiten.
Is dit nu eenheid van beleid? Sinds die tijd heeft mijn fractie weinig meer
vernomen. Hoe staat het met dit voornemen? Hoe denkt de minister zulke maatregelen,
maar ook toename van warmtekracht of restwarmtebenutting, te kunnen bereiken
in en door een marktconforme sector? Het lijkt erop dat de minister is blijven
steken in de nutsgedachte, maar dit is verouderd denken. De energiebedrijven
zouden overigens eind vorig jaar zijn gekomen met een zogenaamde "position
paper" over hun rol na afloop van het MAP, het Milieuactieplan. Gezien de
kritiek van de Rekenkamer op de verantwoording van de MAP-gelden is dit maar
goed ook. Deelt de minister deze kritiek en waar blijft deze "position paper"?Met het CPB, de ECN en het RIVM is mijn fractie van oordeel dat het pakket
maatregelen te zacht is. Als de doelstelling uit het regeerakkoord overeind
blijft staan, dan moet er meer uit de kast worden gehaald, zoals de kabel
naar Noorwegen. Die kan een grote hoeveelheid elektriciteit uit waterkracht
in de wacht te slepen. Mijn fractie heeft begrepen dat de weigering van de
minister van Economische Zaken om grootschalige waterkracht als groen aan
te merken een struikelblok is. Dit kan toch niet waar zijn? Kan de minister
toezeggen dat hierin verandering komt? Dat de kerncentrale Borssele blijft
draaien na 2004 is een meevaller voor de minister. Een vermindering van 1,4
megaton CO2. Dat helpt! Kan de minister daarnaast bevorderen dat
er meer kernstroom uit België en Frankrijk wordt geïmporteerd? Om
redenen van kosteneffectiviteit, sociaal maatschappelijke positieve neveneffecten,
economische ontwikkeling en internationale cohesie hecht mijn fractie zeer
veel belang aan buitenlandse CO2-beperkende maatregelen. Een internationaal
probleem vraagt om een internationale oplossing.Met de VROM-raad en de SER is mijn fractie van mening dat de verdeling
50/50 tussen binnenlandse en buitenlandse maatregelen best ten voordele van
het buitenland mag verschuiven. Het is een politieke keuze en geen dwingende
wet. Ziet de minister dit ook zo? Dat moet haast wel. Hij heeft immers in
Berlijn verklaard dit ook van de VS te accepteren. Mijn fractie
vraagt de minister om zich dus te verzetten tegen het voorstel van de Europese
Unie het niveau van de binnenlandse maatregelen te koppelen aan het gebruik
van buitenlandse mechanismen. Kan hij dit toezeggen?Mijn fractie ondersteunt de ambitie van de minister om het gastheerschap
van de CoP, the Conference of Parties, volgend jaar tot een succes te maken,
hij spreekt zelfs van een doorbraak. Dit is echter een vogel in de lucht.
In de hand kunnen wij hebben het starten op nationaal en Europees niveau met
verhandelbare emissierechten. Deze blijken in de VS uiterst effectief te zijn.
Is de Commissie verhandelbare reducties eigenlijk al ingesteld?Ook de aanpak van joint implementation en clean development mechanisms
ademt de aanpak van de minister. Het gaat in de goede richting, maar stapje
voor stapje. De minister schrijft in zijn brief van augustus vorig jaar aan
de Tweede Kamer dat de kosteneffectiviteit nog slecht is te beoordelen en
dat veel projecten niet in één keer door de toetsing komen.
Maar komt dat niet, doordat deze te klein zijn, te gering in aantal en qua
opzet wellicht te bureaucratisch? Doorbraken worden niet lepeltjesgewijs bereikt.
Buitenlandse overeenkomsten, zeker in samenwerking met de EBRD en de Wereldbank,
hebben nog een ander gevolg. De beleidsruimte van de minister wordt daardoor
behoorlijk ingeperkt. Ook convenanten en benchmarkovereenkomsten versterken
dit. Wat is de mening van de minister?Zeker bij de inschakeling van buitenlandse financiers komt de positie
van het Nederlandse bedrijfsleven in de knel. Mijn fractie acht dit ongewenst.
Vooral bij de Wereldbank geldt: koop Amerikaanse waar, dan helpen wij elkaar.
Is de minister bereid de inschakeling van het Nederlandse bedrijfsleven te
bevorderen?Mijnheer de voorzitter! In de Randstad ligt 50% van de geluidbelasting
boven de streefwaarde voor nieuwbouw. De doelstellingen ter vermindering van
de verstoring en geluid worden in 2000 niet gehaald. De gezondheidsproblemen
rond Schiphol nemen toe. VNO-NCW geeft haar laatste decembernummer van Milieunieuws
de titel "Stilte, een nieuw probleem". De minister kondigt echter bezuinigingen
op maatregelen tegen de geluidshinder aan. Er zijn wel mooie teksten, zoals
"Rust en stilte dienen speciale aandacht te krijgen", maar geen geld. Mijn
fractie begrijpt dit niet. Nog in mei 1998 stelde het kabinet maatregelen
in het vooruitzicht, opdat burgers sneller kunnen optreden tegen geluidhinder.
Onderzoek van TNO wijst uit dat lawaai één van de grootste milieuproblemen
is in de beleving van de burger. Is de minister zijn bekommernis vergeten
na zijn logeerpartij naast de A16 in Dordrecht? Mijn fractie is tevreden dat
het voornemen van de minister inmiddels is teruggedraaid, met name in het
belang van de burger, die onontbeerlijk is voor het draagvlak van ons ambitieuze
milieubeleid.Daarmee belanden wij bij het volgende deel, namelijk gedragsverandering.
Een beter milieu begint bij een ander, kopte de Volkskrant een jaar geleden.
Het lijkt er welhaast op. Het elektriciteitsverbruik in de huishoudens is
sinds 1945 vervijfvoudigd. Wij kopen meer elektrische apparaten en die laten
we voor het gemak stand-by staan. Alleen al het laatste vraagt 10% van het
elektriciteitsverbruik! Sinds 1993 is de bezorgdheid voor het milieu gezakt
van de tweede naar de zevende plaats. Dat is niet best. Een verbetering is
niet waarneembaar. De burgers zeggen desalniettemin in het huishouden te doen
wat zij kunnen. Dit staat in het recent verschenen onderzoek van het Sociaal
en cultureel planbureau "Duurzaam milieu, vergankelijke aandacht", waaruit
ik meer zal putten. De consument blijkt vol ongerijmdheden te zitten. Zwerfafval
wordt als één van de grootste ergernissen aangegeven, maar men
produceert het zelf. De oude kranten, glas en GFT worden keurig voor het milieu
gescheiden, maar wel per auto aangeleverd. Dit wordt verklaard door de in
het SCP-onderzoek genoemde publieke vermoeidheid ten aanzien van het milieu.
Buiten afvalscheiding is er niet veel belangstelling meer.Mijnheer de voorzitter! Het belang strekt verder dan deze waarnemingen.
Nu vrijwel alle milieumaatregelen zijn getroffen en de doelstellingen niet
worden bereikt, is het de gedragsverandering, waarmee de strijd moet worden
gewonnen. Is dit ook de reden waarom de minister in het Milieuprogramma 2000-2003
aangeeft dat het kabinet zich richt op versterking van de rol van de burger
in de verdere ontwikkeling van het milieubeleid? Wanneer worden de resultaten
van het project "burger en milieu", die begin 2000 zouden uitkomen, verwacht?De gedragswetenschappelijke kant en de elementen waaruit het maatschappelijk
draagvlak wordt gevormd, zijn wel wetenschappelijk verkend. De praktische
toepassing echter om het gedrag te beïnvloeden, met name op langere termijn,
heeft al te lang op zich laten wachten. Mijn fractie dringt er bij de minister
op aan dit veld dezelfde aandacht te geven als de harde meer bètagerichte
technologieën. Hij zou hier bijvoorbeeld bij het net opgerichte NIDO
op kunnen aandringen. Gaarne een reactie van de bewindsman. Dit geldt ook
voor de gevolgen van de ICT-ontwikkelingen op het milieubeleid. Mijn fractie
heeft dit aspect node gemist. Of surft de minister zelf niet over de elektronische
snelweg?Mijnheer de voorzitter! Al moet nog veel worden onderzocht, een aantal
elementen speelt een rol: informatie, voorbeeldwerking, stimulering en handhaving.
Wij werken ze in deze volgorde af. De aandacht voor het milieu ebt langzaam
maar zeker weg, constateert het Sociaal en cultureel planbureau. Dit heeft
een tweeledige oorzaak. In tegenstelling tot wat vaak wordt verondersteld,
zijn de media wel van belang voor de agendering van milieuaspecten, maar in
veel mindere mate voor inhoudelijke overdracht van informatie. Mijn fractie
kan zich niet aan de indruk onttrekken dat het ministerie van VROM in toenemende
mate de nadruk legt op de RO- in plaats van de Milieu-aspecten. Huiskamerresearch
mijnerzijds op basis van de VROM-knipselkrant geeft aan dat slechts 15% van
de opgenomen artikelen over het milieu gaat. Zelfs de minister lijkt meer
zijn aandacht op de RO- dan de M-kant te richten. Is de indruk van mijn fractie
juist? Of kan mijn fractie worden gerustgesteld door de 700 mln. die de minister
heeft aangevraagd voor het milieu?Het SCP geeft aan dat verschillende sociaal-psychologische processen bepalen
of een boodschap ook wordt begrepen. Is dit de reden van een sociaal instrumentarium
dat het departement ontwikkelt? Past dit in het onderzoeksprogramma
dat de RMNO in het najaar van 1999 gereed zou hebben, maar dat mijn fractie
nog niet onder ogen heeft gekregen? Kortom, hoe onderzoekt VROM hoe informatie
wordt ontvangen en hoe wordt dit dan teruggekoppeld naar het informatiebeleid?
Het is vanzelfsprekend dat het vertrouwen in de informatiebron van doorslaggevende
betekenis is. Welnu, mijnheer de voorzitter, hierin scoort de overheid laag:
slechts 48% van de bevolking spreekt vertrouwen uit in de overheid, te vergelijken
met 76% voor wetenschappelijke bronnen. Geen opwekkend beeld. Dat de politieke
partijen niet verder komen dan 23%, maakt de treurnis alleen maar groter.Geloofwaardigheid en consistentie gaan hand in hand. Zo'n tien jaar geleden
waren de gevolgen van de zure regen zo ernstig, dat zelfs de kerktorens bijna
hun topje lieten hangen en nu horen we er niet zo veel meer van. Op NOx-bestrijdende maatregelen wordt zelfs bezuinigd in deze begroting.
Topconferenties als Rio, Rio+, New York en Kyoto worden met veel ophef aangekondigd
en zeker door tallozen bezocht, maar voor de burger zijn de resultaten nauwelijks
waarneembaar. Bedrijven krijgen een fikse boete aan hun broek bij emissieoverschrijdingen,
maar bij Schiphol wordt gedoogd. De burger haalt zijn schouders op. Offerbereidheid
is een uitputbaar goed, waarmee dus zorgvuldig moet worden omgesprongen. Is
er daarnaast niet te veel vermorst aan kleine acties als douchekop of composthoop,
terwijl meer ingrijpende maatregelen nog moeten komen en ook moeten worden
geaccepteerd. Graag de reactie van de minister.Voorzitter! Het goede voorbeeld doet goed volgen. Nu de benzineprijs rond
de rijksdaalder per liter ligt – het merendeel overigens bestaande uit
belastingen – is de prijsstelling van kerosine in het vliegverkeer niet
aannemelijk te maken. Mijn fractie gunt eenieder zijn of haar vliegvakantie
of een zakentrip naar het buitenland. Als echter mobiliteit moet worden omgebogen,
kan het vliegverkeer niet buiten de discussie blijven. Mondiale overeenstemming
ligt vooralsnog niet binnen handbereik. Binnen de EU misschien wel. Nederland
zou hier harder aan kunnen trekken dan alleen een onderzoek aan de Europese
Commissie te vragen aangaande een Europese heffing. Zijn de resultaten die
eind 1999 zijn beloofd overigens al beschikbaar?Gedrag kan ook worden beïnvloed door financiële prikkels, in
overwegende mate in de vorm van straffen en boetes. Is de minister het ermee
eens dat beloning effectiever kan zijn? Stimuleren is enthousiasmeren. Het
milieu kan ook "fun" zijn. Dit laatste is meer de benadering in Scandinavië
geweest en bij ons was dat "schuld en boete". Mijn fractie geeft de voorkeur
aan de lijn van onze noorderburen. Wat die echter niet hebben, maar wij wel
is het Groene Poldermodel. Maar groen mag niet groezelig worden. De brief
die de minister hierover op 21 februari jongstleden aan de Tweede Kamer stuurde,
stelde mijn fractie niet geheel gerust, ook al werd hij door nóg eens
vier ministers medeondertekend. Er wordt wel met erg veel instanties overlegd.
Wordt een helder besluit dan geen soep en hoe kan het tijdschema worden aangehouden?
Wie mag wel meepraten en waarover? En als een keuze is gemaakt, wordt die
dan ook aanvaard? Hoe verhoudt de zin "om afspraken te maken over samenwerking
met maatschappelijke organisaties" zich met de strofe dat "de eindverantwoordelijkheid
uitdrukkelijk bij de rijksoverheid blijft liggen"? Mijn fractie onderschrijft
het belang van overleg, maar hecht aan heldere verhoudingen en verantwoordelijkheden.
Ziet de minister dit ook zo?Mijnheer de voorzitter! Nu de markt meer ruimte krijgt en de overheid
terugtreedt, moeten ook meer marktconforme instrumenten worden toegepast.
Een der belangrijkste is het prijsmechanisme. Is de minister het ermee eens,
dat gestreefd moet worden naar een prijsstelling waarin alle kostenelementen,
ook de maatschappelijke, moeten worden opgenomen en dat ook hier de overheid
een voorbeeldfunctie dient in te nemen? Bij de algemene beschouwingen in 1995
stelde de minister-president een groene boekhouding voor het Rijk in het vooruitzicht
en beloofde minister De Boer een eerste proeve in 1996 aan de Tweede Kamer
te sturen. De brief dienaangaande van minister Jorritsma van medio november
vorig jaar, mede namens deze minister, behelsde helaas nog maar een eerste
aanzet. Hoe wordt dit vervolgd? Toch niet door een verdere verhoging van de
regulerende energiebelasting? 3,4 mld. is nu wel mooi geweest. Wat is de opdracht
van de Werkgroep vergroening van het fiscale stelsel? Kan de minister toezeggen
dat de bedrijven die deelnemen aan het convenant benchmarking buitenspel blijven?
Anders is het met vrijwilligheid en draagvlak van de industrie snel gedaan.Ten slotte de handhaving. Niets knaagt meer aan het maatschappelijk draagvlak
en milieubewust gedrag dan het ontbreken van sancties bij het niet-naleven
van regels. Mijn fractie juicht het toe dat de minister hier meer aandacht
aan geeft. Het oprichten van het MIOT en SEPH kan daaraan bijdragen. Kan de
minister echter de zorg van mijn fractie wegnemen over een toenemende mate
van verbrokkeling en afnemende afstemming die de effectiviteit van de handhaving
kunnen aantasten? Wij hebben toch een goed functionerende Inspectie? Waarom
deze niet een extra instrument gegeven dan weer nieuwe instituties in het
leven te roepen? Node mist mijn fractie een voldoende uitwerking van handhaving
op Europese schaal. Komt er een groen Interpol? Immers, vele milieuaspecten
en dus ook delicten strekken zich over de landsgrenzen uit.Mijnheer de voorzitter! Nederland bevindt zich qua milieuprestaties niet
meer in de Europese kopgroep. De VROM-raad constateert ook dat de ambtelijke
afstand tussen Brussel en Den Haag eerder groter dan kleiner wordt. Mijn fractie
neemt waar dat in de Europese Unie zaken als handhaving, draagvlakvorming
en integratie van het milieubeleid met andere sectoren zoals landbouw en transport
hoog op de agenda staan. Dit vraagt van de minister een zeer pragmatische,
doelgerichte, ja bijna opportunistische houding om in vaak wisselende allianties
en met geven en nemen resultaat te boeken. Hoe kijkt de minister daartegenaan?
Daarbij komt dat hij zal moeten werken vanuit een visie op de huidige en toekomstige
identiteit van ons land. Waarom doen we het eigenlijk en onder "we" valt ook
de overheid. Makelaar of architect? Niet alleen waardevrij bestuurder. De
overheid die verantwoordelijkheid neemt voor een sector als de drinkwatervoorziening
en deze niet zonder meer aan de markt overlaat. Mijn fractie steunt de minister
in zijn opvatting dienaangaande. Maar daarmee zijn we er niet.
Als marktwerking in het geding komt, moet deze op een passende manier worden
aangestuurd. De passages over PPS in de begroting hebben mijn fractie nog
niet overtuigd. Gaarne nadere analyse van de minister, hoe hij denkt om te
gaan met een ook op lange termijn betrouwbare overheid als partner, risicoverdeling
en met name welke regelgeving nodig is om ook op lange termijn de markt op
een effectieve manier te laten functioneren. En als PPS of privatisering niet
mogelijk is bij de drinkwatervoorziening, hoe denkt de minister de prestaties
van deze sector dan te kunnen verhogen? Kent de minister de brief die VNO-NCW
in oktober vorig jaar aan de fractievoorzitters in de Tweede Kamer stuurde?
Vast wel! Wat is zijn mening over deze voorstellen?Mijnheer de voorzitter! De minister kondigt in zijn begroting een kabinetsbesluit
in het vorig najaar aan over het NMP-4. Kan hij hier meer over vertellen?
Met name daar de minister half november in de NRC verklaarde "nog niet veel
op papier te hebben staan". Dat kan toch niet waar zijn. Mijn fractie mag
toch aannemen dat het tijdschema van het NMP-4 nog staat voor begin 2001?
Met belangstelling wacht mijn fractie de reactie van de minister af.De heer De Beer (VVD):Mijnheer de voorzitter! Reeds enige jaren heeft de VVD in de Eerste Kamer
kritiek geleverd op het VRO-beleid, zoals dat in de praktijk wordt uitgevoerd.
Die kritiek zal ik kort samenvatten in een viertal punten.Ten eerste: het restrictief beleid. Ook de VVD staat geen ongebreidelde
groei van ieder dorp voor. Maar voor de kleinere gemeenten moet wél
ruimte blijven voor autonome groei; situaties in natuurgebieden of dergelijke
daargelaten. Het huidige RO-beleid schept in een groot aantal gemeenten in
het land een schaarste aan woonruimte. Die schaarste is kunstmatig. Zij wordt
niet veroorzaakt door gebrek aan bouwcapaciteit of ruimte of geld, maar puur
door het restrictief beleid. Je behoeft geen economie gestudeerd te hebben
om te begrijpen dat dit de woningprijzen omhoog stuwt. De laatste tijd maken
velen zich zorgen over de sterke prijsstijgingen van de koopwoningen. Daarvoor
worden allerlei oorzaken genoemd, zoals de gestegen welvaart, de lage rente,
het achterblijvend aanbod. Maar het lijkt tot slechts weinigen door te dringen,
dat ook de rijksoverheid schuldig is aan de prijsexplosie.Ten tweede: de woningkwaliteit in de Vinex-gebieden. Wij moeten niet alle
Vinex-gebieden over één kam scheren. Er zijn goede en slechte
voorbeelden. Maar het algemene beeld is toch wel dat de rijksoverheid, door
grote dichtheden op te dringen aan de gemeenten, een gouden kans heeft verknoeid
om de vereiste kwaliteitsslag te maken. En aan de vrije bouw werd tot voor
kort weinig of geen kans geboden. Ik las zojuist in een ochtendblad dat de
Nederlandse vereniging van makelaars gisteren een rapport heeft overhandigd
aan de staatssecretaris, waarin staat dat de Vinex-kavels en ook de woningen
vaak te klein zijn; zij dringt aan op het openbreken van de contracten. De
VVD heeft exact twee jaar geleden precies hetzelfde gezegd. Toch leuk om te
zien dat dat op een gegeven moment door anderen wordt opgepakt.Ten derde: de keuze tussen hoog- en laagbouw. Niet iedere Nederlander
wil in een eengezinshuis wil wonen. Maar in dit opzicht wordt tot op heden
nog steeds onvoldoende rekening gehouden met de wensen van de woonconsumenten.
Met het gevolg, dat ook hier de prijzen in sommige segmenten van de markt
onevenredig stijgen.Ten vierde: de scheefgegroeide verhouding in aantallen koop- en huurwoningen,
met name in de grote steden. Amsterdam, bijvoorbeeld, telt slechts 14% eigen
woningen. Ook dit is een verklaring voor de exorbitante stijging van de woningprijzen.
De blaam treft hier in de eerste plaats de lokale bestuurders, maar de rijksoverheid
heeft dit mogelijk gemaakt door het rijkelijk toedelen van woningwetwoningen.Onze liberale visie is dat ten eerste en ten principale de gerechtvaardigde
wensen van de woonconsumenten gerespecteerd dienen te worden, of dat nu kopers
of huurders zijn. Dat kan, zonder gevaar voor onze open ruimte, zoals de vorige
minister van VROM ons wilde doen geloven. Een klein rekenvoorbeeld. Stel dat
wij gemiddeld 25 woningen per hectare bouwen in plaats van 40. Dan zou Nederland
over een halve eeuw slechts 0,5% méér bebouwd zijn. Maar dan
zijn wel miljoenen bewoners veel meer naar hun zin gehuisvest! Verder zal
het meer marktconform bouwen, zowel geografisch als kwalitatief, helpen om
de woningprijzen weer in normale banen te leiden. Wij achten het niet aanvaardbaar
dat het wonen kunstmatig duur wordt gemaakt. En ten slotte zal blijken dat
woonmilieus in en rond de steden die beantwoorden aan de marktwensen, de meest
duurzame zijn. Naar verwachting zullen wij over 20 jaar de helft rijker zijn
dan nu. Dat zal zich zonder enige twijfel vertalen in veel hogere en royalere
wooneisen. Als wij daar nu niet reeds de ruimte voor scheppen, belasten wij
de volgende generatie meteen buitengewoon slechte erfenis. Waarom lezen wij
daarover nooit iets in de regeringsnota's, in plaats van dat gezeur over de
compacte stad?Voorzitter! Met de komst van staatssecretaris Remkes is een frissere wind
gaan waaien. Hij heeft duidelijk afstand genomen van een aantal Vinex-ideologieën,
waaronder de dwingelandij van de aantallen woningen en de bebouwingsdichtheid.
Vooral dat laatste is cruciaal. Evenals wij is hij bezorgd over de toekomstwaarde
van de nieuwgebouwde omgeving. In zijn brief aan de Tweede Kamer over de kwaliteit
van de Vinex-gebieden verwoordt hij dat heel diplomatiek als volgt: "dat het
op een aantal punten nog wel beter en anders kan". Verder zal hij zich inzetten
voor ongeveer eenderde particulier opdrachtgeverschap, zowel collectief als
individueel. Dit ambitieniveau lijkt ons aan de hoge kant, maar wellicht is
het een goede tactiek om een voortreffelijk streven niet bij voorbaat te laag
in te zetten. En ronduit verheugend is, dat hij zich bereid heeft verklaard
om met de partijen in het veld en met de regio's te praten over een kwaliteitshandvest
en aanpassingen van de Vinex-convenanten; en voorts dat mogelijke verbeteringen
op zo kort mogelijke termijn worden vertaald in beleid en uitvoering. Kan
hij ons reeds mededelingen doen over de voortgang van deze gesprekken? Wij
zien de komst van de nota Wonen in de 21ste eeuw dan ook met vertrouwen tegemoet.
En wat ons betreft kan vervolgens de Vinacnota zachtjes de prullenmand in
glijden. Die nota, een extrapolatie van het starre Vinex-beleid
voor de jaren 2005-2010, is immers allang achterhaald door de verbeterde inzichten.Voor één aspect vragen wij bijzondere aandacht. In de nota
Agenda wordt het idee van woonvouchers geopperd als alternatief voor de huursubsidie.
Hoe men ten principale ook moge denken over een openeinderegeling als de Huursubsidiewet,
de grote verdienste van het systeem is dat het mensen met een niet zo hoog
inkomen in staat stelt om aanmerkelijk beter te wonen, indien zij bereid zijn
om daar ook uit eigen zak meer geld aan te besteden. Op die manier wordt een
belangrijke impuls gegeven aan de kwaliteit van onze volkshuisvesting. Dat
effect gaat verloren met een systeem, waarbij de driehoeksrelatie tussen huur,
inkomen en subsidie wordt losgelaten. Wellicht wil de staatssecretaris deze
overweging meenemen bij zijn nieuwe nota.Voorzitter! In de startnota De ruimte van Nederland, die wij een jaar
geleden in dit huis bespraken, maakte de minister duidelijk dat de bemoeienis
van het Rijk met gemeenten en provincies een stuk intensiever zou moeten worden;
een standpunt, dat ons toen reeds verontrustte. Over de corridors werd slechts
in abstracto gefilosofeerd. Door allerlei uitspraken van de minister is het
er intussen niet duidelijker op geworden. Met name zijn toespraak op de nieuwjaarsvergadering
van de ANWB wekt sterk de indruk dat hij zich zachtjes distantieert van het
corridorconcept. In antwoord op schriftelijke vragen van het Tweede-Kamerlid
mevrouw Verbugt wordt dit ontkend; maar in zijn speech had de minister reeds
aangegeven dat je het begrip "corridor" op velerlei wijze kunt uitleggen.
Daarom vragen wij hem nu om een uiteenzetting te geven over hoe hij zich de
corridors precies voorstelt en welke functie zij krijgen in de Vijfde nota.
Daar moeten onderhand toch wel heel concrete gedachten over zijn ontwikkeld
ten departemente. Of is het wellicht zo, dat corridors "uit" zijn en knooppunten
in stedelijke netwerken "in"? Dit lijkt ons een uitgelezen gelegenheid om
daar helderheid over te verschaffen. Ik weet zeker dat ook collega Stekelenburg,
voorzitter van het corridorteam Zuidoost, met bijzondere belangstelling naar
het antwoord zal luisteren.Inmiddels zijn ook de rode en groene contouren geïntroduceerd. De
rode contouren komen in de plaats van de gedetailleerde afspraken tussen Rijk,
provincie en gemeenten over plaats en aantallen te bouwen woningen en hectaren
bedrijfsterreinen. Op het eerste gezicht lijkt het dat de gemeenten binnen
die contouren meer beleidsvrijheid krijgen. Maar is dat wel waar? Wij mogen
toch aannemen dat die contouren niet zomaar in het wilde weg op de kaart worden
gezet? Ligt daaraan geen berekening ten grondslag omtrent de lokale woningbehoefte,
een veronderstelde bebouwingsdichtheid en de daaruit voortvloeiende ruimtebehoefte
over een periode van X jaar? En betekent dit niet dat – afgezien van
een beperkte bandbreedte bijvoorbeeld met betrekking tot de bebouwingsdichtheid –
het in feite toch weer gaat om een toegestaan contingent woningen? Kan de
minister ons hierop antwoorden? Trouwens, voor hoeveel jaar zullen de contouren
gaan gelden? Wij nemen aan dat zij niet voor de eeuwigheid zijn bedoeld. En
hoe zit het met de groene contouren? Kunnen daarbinnen nog in beperkte mate
bouwactiviteiten plaats vinden? En zo ja, op grond van welke criteria worden
die vastgelegd?Voorzitter! Over de gevolgen van de vogelrichtlijn maken wij ons grote
zorgen. De Tweede Kamer heeft zojuist de beraadslaging daarover afgesloten.
Zoveel is duidelijk, dat Nederland verder gaat dan de Europese richtlijn feitelijk
vereist. Een minderheid van VVD, CDA en SGP kon dit niet verhinderen. Is het
resultaat inderdaad dat 80% van ons wateroppervlak en 7% van het landoppervlak
wordt aangewezen als speciale beschermingszones? Als dat waar is zullen de
negatieve gevolgen voor de economische ontwikkeling, sport en recreatie, maar
ook voor de gebouwde omgeving aanzienlijk kunnen zijn. Hoe dominant zal het
belang van de vogels worden bij alle afwegingen, die in de beschermde zones
met betrekking tot het ruimtelijkeordeningsbeleid moeten worden gemaakt? Op
welke wijze zal dit zichtbaar worden gemaakt in de Vijfde nota?Het water krijgt steeds grotere aandacht in ons denken over ruimtelijke
ordening. Terecht! Welke gevolgen heeft dit voor de Vijfde nota? Zullen bijvoorbeeld
de potentiële bergingsgebieden, waar de laatste tijd zoveel rumoer over
is ontstaan, er een plaats in krijgen? Eén van de gevolgen van het
uitblijven van de Vijfde nota is dat het risico van allerlei ad-hocbeslissingen
toeneemt. Een zeer betreurenswaardig voorbeeld is de gang van zaken met betrekking
tot het industriegebied in de Hoekse Waard. Rijnmond behoort tot de landelijke
top wat betreft tekort aan bedrijventerreinen. Wanneer die niet snel worden
aangelegd, gaat Rotterdam netto 26.000 arbeidsplaatsen verliezen. En dat,
terwijl de werkloosheid al 2,5 maal zo hoog is als het landelijk gemiddelde.
De regering had een bescheiden gebied van 100 ha aan de rand van de Hoekse
Waard bestemd om Rotterdam tot 2005 uit de brand te helpen. Helaas, een meerderheid
van de Tweede Kamer – waartoe de VVD niet behoorde – stemde dit
bij motie weg. In de Vijfde nota zal wel een voorstel voor de Tweede Maasvlakte
en andere bedrijfsterreinen in het Rijnmondgebied worden gedaan; maar daar
is Rotterdam niet op korte termijn mee geholpen. Wat denkt de regering hieraan
te kunnen doen?Voorzitter! Onderhand is iedereen het er wel over eens dat de Wet op de
ruimtelijke ordening op de schop moet. De kwalificatie van "lappendeken" is
al een versleten cliché geworden. De zojuist verschenen nota Fundamentele
herziening Wet op de ruimtelijke ordening bevat dan ook een aantal zeer nuttige
verbeteringsvoorstellen om te komen tot een leesbare wet, overzichtelijke
procedures en een transparante rechtsbescherming. Ook is ons opgevallen dat
er een passage is gewijd aan onnodige procedureverschillen en detaillistische
reguleringen, voorzien van voorbeelden. De minister zal zich ongetwijfeld
herinneren dat wij precies op dat punt opmerkingen hebben gemaakt bij de laatste
wijziging van de Wet RO, toen de projectprocedure werd ingevoerd. Het doet
ons dan ook genoegen te zien dat onze boodschap is overgekomen. Nu nog de
concretisering, straks in de wettekst!Anderzijds willen wij onze grote bezorgdheid uitspreken over de sterk
centralistische teneur van de nota. Geen misverstand: de VVD erkent dat het
mogelijk moet zijn om provincies en gemeenten zo nodig te dwingen, projecten
van landsbelang op te nemen in streek- en bestemmingsplannen. Met de Tracéwet
en de Luchtvaartwet wordt daarin reeds voorzien. Voor andere grote werken,
zoals havens, kan de in de maak zijnde rijksprojectenprocedure dienen. Voor
dit laatste plaatsen wij overigens de aantekening dat die zich moet beperken
tot grote, nationale projecten. Aanpassing van streek- of bestemmingsplannen
moet dus zonder verdere chicanes van wie dan ook plaats kunnen vinden. Die
nationale beslissingen hebben immers hun eigen, democratische procedure doorlopen.
Kortom, ook de VVD bepleit een planologische hiërarchie; maar dan wel
voor een beperkt aantal, in de wet vastgelegde zaken.Maar zien wij het goed, wanneer wij constateren dat de nota veel verder
gaat dan dat? Voor het Rijk worden een aantal nieuwe wettelijke bevoegdheden
gecreëerd, die er niet om liegen. De hardste zijn wel om "zwaarwegend
beleid" zelf in een bestemmingsplan vast te leggen en zelf voorbereidingsbesluiten
te nemen; ja zelfs om een gemeente bij wijze van sanctie de bevoegdheid op
het gebied van de ruimtelijke ordening te ontnemen. De gemeenten worden dubbel
ingepakt, want de provincies zouden vergelijkbare bevoegdheden krijgen. Dat
alles gaat wel heel erg ver. De crux is uiteraard: wanneer is sprake van "zwaarwegend
beleid" van het Rijk of van de provincie? Dat moet worden aangetoond en dwingt
tot selectiviteit, zo staat in de nota. Maar "beleid" is al een veel verder
strekkend begrip dan "belang"; en de paar voorbeelden uit de nota duiden op
een zeer ruime interpretatie. Wij vragen ons met grote zorg af, wat er in
de praktijk terechtkomt van die selectiviteit.Nu is ons niet ontgaan dat in de nota ook vier zinnen – vier zinnen!! –
zijn gewijd aan de grotere vrijheid, die provincies en gemeenten zouden kunnen
krijgen bij die plannen of planonderdelen, waar rijks- of provinciaal beleid
niet specifiek in het geding is. Dat zou dan kunnen door het toezicht daarop
te verminderen of mogelijk zelfs achterwege te laten. Dat is de enige, nogal
zuinige verbetering van de positie van de lagere overheden, die de nota heeft
te bieden. Daar moeten wij het mee doen. Waar de 46 pagina's uitweiden over
alle beperkingen die de hogere overheden aan de lagere kunnen opleggen, wordt
de mogelijk grotere beleidsruimte van gemeenten en provincies op geen enkele
wijze verder uitgewerkt. Dat geeft ons geen goed gevoel. Trouwens, wat zal
daarvan in de praktijk terechtkomen als de hogere overheden er al gauw toe
neigen om allerlei zaken tot hun beleid te verklaren? Met belangstelling wachten
wij de reactie van de minister af op de door ons geuite twijfels over de voornemens,
zoals die in de nota staan.Voorzitter! De staatssecretaris geeft blijk van een positieve grondhouding
ten opzichte van de woningcorporaties. Dit in tegenstelling tot enkele woordvoerders
uit de Tweede Kamer. Wij steunen de staatssecretaris daarin. De woningcorporaties
maken, na een eeuw van voortreffelijk werk in de volkshuisvesting, een periode
van grote veranderingen mee. Dit proces verloopt heel redelijk. Daarnaast
spelen zij in toenemende mate een nieuwe rol in de huisvesting van senioren
en hoogbejaarden in woonzorgcomplexen, in samenwerking met zorginstellingen.
Ik kom daar hierna nog over te spreken. Wij nemen aan, dat de toekomst van
de woningcorporaties ruime aandacht zal krijgen in de nota Wonen in de 21ste
eeuw. Zal daarbij ook de concurrentieverhouding met het bedrijfsleven aan
de orde komen, in het licht van de richtlijnen van de commissie-Cohen?Verleden jaar reeds gaven wij te kennen dat wij de afspraak in het regeerakkoord
over het revolving fund betreuren. Bij Financiën wordt de vermogensbelasting
afgeschaft, bij VROM wordt zij ingevoerd! Al zal bij corporaties in financiële
nood niet altijd sprake zijn geweest van slecht beheer, het gevaar dreigt
dat slecht management wordt beloond ten laste van succesvolle corporaties.
Hoe meer wij over het revolving fund te horen krijgen, des temeer blijkt dat
dit een onzalig idee is. Gelukkig opteert de regering niet zonder meer voor
de ergste variant, te weten het automatisch afromen van de rijke corporaties
ten gunste van de arme. Corporaties krijgen de kans om op eigen initiatief
te hulp te schieten bij probleemprojecten en kunnen op die manier worden vrijgesteld
van een vermogensafhankelijke heffing. Ik vertel niets nieuws als ik zeg,
dat de sector geen behoefte heeft aan deze Robin-Hoodrol onder dwang. Hier
wordt een flinke portie bureaucratie geschapen. Zo vinden wij het absurd dat
eventuele klachten van huurdersorganisaties eerst bij het departement moeten
worden gedeponeerd om vervolgens naar het College sluitend stelsel te worden
doorgesluisd. Maar wij hebben begrepen dat dit idee van de Tweede Kamer kwam,
en niet van de regering. Staat dit alles niet haaks op het streven naar marktwerking
en deregulering? In zijn brief van 28 januari jongstleden maakt de staatssecretaris
duidelijk dat het Rijk zich intensief met het toezicht zal moeten gaan bemoeien.
Hoeveel ambtenaren zullen straks, als alles volop draait, hierbij worden betrokken?Mijnheer de voorzitter! Enige tijd geleden bracht ik met de partijcommissie
volkshuisvesting en ruimtelijke ordening van de VVD een werkbezoek aan het
woonzorgcentrum Puntenburg in Amersfoort. De bewoners kunnen beschikken over
twee- en driekamerappartementen van verschillende grootte, verhuurd door een
woningcorporatie. De zorg kan op afroep en op maat worden geleverd door een
nabijgelegen gelegen verpleeginrichting. Een pendelbusje zorgt voor de verbinding
tussen de twee instellingen. Een mooi en modern woonzorgcentrum, zoals er
de laatste tijd steeds meer worden gebouwd. En toen, terwijl wij door de gangen
liepen, stelde ik een geheel verkeerde vraag. Ik vroeg: "Wat kost dit de bewoners
nu méér dan het klassieke woon-slaapkamertje met douche in een
verzorgingstehuis?" Dat bleek een verkeerde vraag, want het antwoord luidde
dat dit niet duurder, maar goedkoper was. Dit werd nog eens bevestigd bij
een tweede werkbezoek, ditmaal aan de Pelgromshof in Zevenaar. Dit werkelijk
prachtige complex van de Algemene Stichting Woningbouw Zevenaar kreeg een
internationale architectuuronderscheiding. De appartementen variëren
globaal van 70 tot 80 m2. Heel bijzonder is dat de
eerste huurders de plattegrond vrijwel geheel zelf kunnen bepalen. Mocht een
volgende huurder een andere indeling wensen, dan is dat voor minder dan circa ƒ
10.000 te realiseren. Zelfs hier bleken de kosten voor wonen en zorg op maat
voor de bewoners, zodra zij over een inkomen beschikken dat enige honderden
guldens per maand hoger ligt dan de AOW, voordeliger te zijn
dan in een "normaal" verzorgingstehuis. Hier wordt de zorg deels door het
personeel in het complex zelf geleverd, deels door Thuishulp. In beide gevallen
strekt de zorg op maat zich uit van eenvoudige diensten zoals beveiliging,
maaltijden, bejaardenalarm en vuilafvoer tot en met verpleeghuisniveau, zolang
dit laatste niet permanent is. Het is duidelijk dat onze opvatting over de
huisvesting van senioren en hoogbejaarden zich spectaculair aan het wijzigen
is. Meer nog, dat de nieuwe inzichten in een rap tempo in praktijk worden
gebracht. Dat is ook hard nodig. De huidige en toekomstige generatie van ouderen
heeft in toenemende mate een redelijke tot zeer goede wooncarrière
achter de rug op het moment dat de behoefte aan zorg zich aandient. Je zal
maar je hele leven in een mooi huis hebben gewoond om vervolgens de laatste
levensjaren op een woon-slaapkamertje door te moeten brengen waar je vrijwel
niets van je eigen meubilair in kwijt kunt of, erger nog, op een zaaltje met
alleen nog maar een bed en een kast; en dat alleen maar omdat je verzorging
nodig hebt. Dat is toch niet waar iemand zijn hele leven voor gewerkt en gespaard
heeft!Het interessante van de huidige ontwikkeling is dat die zich spontaan
ontplooit, zonder sturing of zelfs medewerking van de rijksoverheid. Op overheidsniveau
was al jaren een interdepartementale discussie aan de gang over de "scheiding
van wonen en zorg", zoals het onderwerp werd aangeduid. Eigenlijk een totaal
verkeerde benaming, typisch voortgekomen vanuit het institutionele denken.
Het gaat juist om het combineren van wonen en zorg! Ook de VROM-raad hield
zich met het onderwerp bezig en kwam begin 1998 met een advies. Terwijl de
ambtelijke gesprekken moeizaam vorderden, nam de vraag naar goede huisvesting
én zorg explosief toe. De woningcorporaties en zorginstellingen, die
elkaar decennia lang niet hadden zien staan, sprongen daarop in. Het besef
drong door dat het veel logischer was om de corporaties datgene te laten doen
waar zij al een eeuw lang ervaring mee hebben, namelijk het efficiënt
bouwen en exploiteren van goede huisvesting, in dit geval voor ouderen. En
dat het even logisch is om de zorginstellingen zich te laten beperken tot
datgene waar zij goed in zijn, namelijk het leveren van zorg, zonder de rompslomp
van de huisvesting. Daarin zit reeds de eerste kostenbesparing. De tweede
besparing zit in de zorg op maat. Zo zien wij de ene na de andere woonzorginstelling
spontaan van de grond komen. Wij vinden dit een goede ontwikkeling, die recht
doet aan de gerechtvaardigde eisen van de oudere woonconsument; precies passend
in onze liberale visie op het wonen. Die ontwikkeling wordt in belangrijke
mate gestimuleerd door het feit dat verreweg de meeste ouderen financieel
beter af zijn met het nieuwe systeem. Op rijksniveau zal nog wel interdepartementaal
met gelden moeten worden geschoven; maar dat kan de gang van zaken, zoals
die zich voordoet, niet meer tegenhouden.Zoals ik reeds zei, de ontwikkeling vindt plaats zonder sturing of steun
van de overheid. Dat het Rijk nu met een woonzorgstimuleringsregeling komt,
is een welkome aanvulling voor die gevallen, waar sprake is van innovatieve
experimenten. Niets minder, maar ook niets meer. Ik heb het pleidooi van de
heer Pastoor om het fonds enorm uit te breiden, eerlijk gezegd ook niet goed
begrepen. Het is namelijk niet de bedoeling om een nieuwe subsidieregeling
in het leven te roepen, die voor al dit soort complexen zal gaan gelden. Ik
heb begrepen dat het fonds een beperkte doelstelling heeft. Ons komt het voor
dat het huidige voorstel adequaat is. Maar waar onzes inziens nog wel een
groot probleem ligt is de vraag, wat met de bestaande verzorgings- en verpleeginrichtingen
moet gebeuren. Daar zal wel sturing en misschien ook steun van de rijksoverheid
nodig zijn. Wellicht dat hier kan worden ingespeeld op een van de alternatieven,
die de VROM-raad heeft aangedragen? Verder zal het proces van gecombineerd
wonen en zorg pas volledig zijn voltooid wanneer het geen verschil meer maakt
of de woonconsument in een aanleunwoning, dan wel intramuraal is gehuisvest.
Dat laatste zou een uitbreiding van huursubsidie voor onzelfstandige woonruimte
vereisen. Mogen wij van de staatssecretaris vernemen of deze door ons gesignaleerde
knelpunten in zijn nota Wonen in de 21ste eeuw aan de orde komen en is hij
bereid, daar nu reeds iets over te zeggen?De heer Pitstra (GroenLinks):Mijnheer de voorzitter! De volkshuisvesting, het terrein van de staatssecretaris
Remkes, was de laatste tijd bepaald geen stilstaand watertje. Het leek er
een poosje op, dat na de roemruchte politieke huurdebatten in de jaren zeventig,
collega De Beer weet daar alles van, de volkshuisvesting "uit" was. Volkshuisvestingsambtenaren
klaagden wel eens tegen mij, dat ze maar beter wat anders konden gaan doen
en voor politici leek er weinig eer meer mee te halen. De volkshuisvesting
leek af, was volledig gedecentraliseerd en de corporaties moesten hun eigen
broek ophouden. Maar dat was schijn en de revival van de volkshuisvestingsdebatten
is logisch, omdat er nog steeds grote, deels nieuwe problemen bestaan.Allereerst de kwestie van de explosieve stijging van de koopwoningenmarkt,
door velen een "gekte" genoemd. Nauw hiermee verbonden is het feit dat de
huursector steeds verder in het defensief wordt gedrongen. Enerzijds door
de enorme huurverhogingen, anderzijds omdat de zeggenschap en de zo door de
staatssecretaris beleden keuzevrijheid van de bewoner, waar ik overigens voor
ben, nog steeds binnen de huursector onvoldoende georganiseerd is. Ondanks
de dure imagocampagne van Aedes wordt huren nog steeds geassocieerd met onvrijheid,
niet zelf mogen bepalen wat er in of aan je huis mag gebeuren en zelfs nog
steeds voor eigen aangebrachte verbeteringen de rekening moeten betalen. Ik
weet dat vele corporaties dit goed regelen, maar het zou beter zijn als zo'n
imagocampagne gekoppeld zou aan een wettelijke regeling waarin huurders betaald
worden voor eigen aangebrachte verbeteringen in plaats van een dergelijke
dreiging boven hun hoofd te houden, omdat de oude staat van het huis heilig
verklaard kan worden.Laat ik eerst doorgaan op het huurbeleid. De staatssecretaris leek langs
de afgrond te zijn gegaan om zijn huurbeleid te verdedigen. Bijna lag hij
op de mesthoop van ex-bewindslieden. Hij heeft vooral gekoerst op de vermeende
belangen van en de afspraken met de corporaties. Hoewel wij iets kunnen begrijpen
van de reactie van Aedes, die de politiek verwijt onbetrouwbaar te
zijn gezien de afspraken in het bruteringsakkoord, is onze stellingname dat
het afgelopen moet zijn met huurverhogingen boven de inflatie, zeker als je
de huursector uit het defensief wilt halen. Zolang er niet getornd wordt aan
het systeem van de onbeperkte aftrek van hypotheekrente waarin de rijken in
de grootste huizen de meeste staatssubsidie krijgen, wordt de huursector verder
aangetast. De huursector dreigt een reservaat voor de minder kansrijken en
minder geslaagden te worden. Kopers zijn winnaars, huurders zijn losers. Ik
weet natuurlijk wel dat de staatssecretaris onmiddellijk zal zeggen, dat dit
niet zijn beleid is. Hij zal ongetwijfeld ook vandaag lippendienst bewijzen
aan de betekenis van de huursector. Maar het is de overheersende tendens in
de realiteit. Of komt de staatssecretaris in de nieuwe nota Wonen met spectaculaire
voorstellen om deze tendens om te buigen, zo vraag ik hem nadrukkelijk en
uitnodigend?In de visie van GroenLinks ligt de oplossing in de volgende denkrichting.
Wij hebben ons altijd tegen het afschaffen van de object- en verbetersubsidies
gekeerd. Wij waren er niet voor dat de rijksoverheid haar verantwoordelijkheid
en risico volledig afschoof naar de corporaties, die dit vervolgens weer op
de huurders afwentelden. Daarom stemden we tegen het bruteringsakkoord, hoewel
de corporaties daarna voor een gematigder huurbeleid hebben gezorgd dan in
de tijd dat de huidige minister-president Kok minister van Financiën
was. Er vond toen in vier jaar tijd meer dan 20% huurverhoging plaats. Zolang
het probleem van de rijke corporaties met lage ambities en weinig verplichtingen
bestaat, zolang deze als Dagobert Duck op hun duiten mogen zitten en de verevening
in het zogenaamde sluitende – sommigen zeggen "stuitende" – stelsel
niet echt geregeld is, kunnen wij begrijpen dat verbetersubsidies voor iedereen
niet snel in het vizier komen. Nogmaals, dat is voor ons geen tabóe
als objectief zou blijken dat de middelen van corporaties onvoldoende zijn
voor de noodzakelijke investeringen, die ook door de politiek van maatschappelijk
belang worden geacht. Zo willen wij een grootscheepse, wijkgewijze aanpak
van de naoorlogse voorraad om alle woningen op energie- en milieuaspecten
aan te pakken. Als er te weinig reserve zou zijn, wat eerst nog bewezen moet
worden, dan valt daar wat ons betreft over te praten.Er kan natuurlijk ook voor gekozen worden de woonlastenproblematiek via
de IHS te regelen. Ik kan me voorstellen dat huurders daar weinig fiducie
in hebben als ze lezen dat de partij van deze minister de IHS wil afschaffen,
hoewel de Eerste-Kamerfractie van de VVD een ander geluid liet horen. Deze
keer wordt daarbij het argument van de armoedeval gebruikt. Hoe staat de staatssecretaris
in deze discussie? Blijft de huursubsidie, wat ons betreft gefiscaliseerd,
het kerninstrument in zijn nota Wonen? Iedereen weet toch dat steeds meer
huurders met lage inkomens afhankelijk zijn van deze subsidie en dat dit gaat
om forse bedragen, gemiddeld ƒ 240 per maand. Het is een logisch gevolg
van de al maar stijgende huurquote. Van 1990 tot 1998 steeg deze van 19,7%
naar 25,4%, en voor de totale woonlasten was de huurquote nog 10% hoger. Wordt
het geen tijd om opnieuw te kiezen voor een systeem waarin huurders betalen
naar inkomen en woongenot en waarin mensen met de laagste inkomens pakweg
10% betalen, oplopend naar zo'n 20% voor modaal? Wordt deze oude gedachte
van een volkshuisvestingsprijs, wat mij betreft in een modern jasje onderzocht
in de nota Wonen?Voorzitter! De staatssecretaris heeft de mening geuit dat de PvdA-woordvoerder
aan de overzijde, de heer Duivesteijn, te veel een rekening uit het verleden
aan het vereffenen is, in mijn woorden een vendetta met de corporaties voert.
Dat is een beetje begrijpelijk, want vanuit de positie van de huurders is
er ook veel kritiek te uiten, maar het is zonder meer doorgeslagen. Maar volgens
mij heeft ook de staatssecretaris een beetje last van dit verschijnsel en
dan richting de stad Amsterdam. Hij is gebiologeerd door het lage percentage
van 15 voor de koopsector – de heer De Beer sprak over 14% – en
verwijt het stadsbestuur de stijging van de koopprijzen: het zou te weinig
verkopen. Terwijl er sprake is van een fors verkoopprogramma, wijst de wethouder
van volkshuisvesting, de heer Stadig, er terecht op dat meer dan 50% van de
Amsterdammers een laag inkomen heeft en dat ook voor elke huurwoning 70 mensen
op de stoep staan.Een belangrijke impuls voor de herstructurering van de naoorlogse voorraad
zit in de ISV-budgetten. De staatssecretaris was het indertijd met ons eens
dat wijkplannen minder top-down gemaakt moesten worden, zonder alles weer
volledig bottom-up te maken. Maar in hoeverre is nu echt door hem ingegrepen
als weer zo'n plan met veel verzet van de bewoners is ingediend dat vaak het
karakter heeft van "wijken voor de rijken"? De VROM-raad en allerlei onderzoekers
hebben met empirisch onderzoek de hypothese onderuit gehaald, waar nog steeds
veel plannen op gebaseerd zijn, dat een wijk er beter op zou worden als er
meer kopers kwamen wonen, met name ook van buiten de wijk, en dat een rijke
buurman de arme buurman of buurvrouw omhoog zou trekken. Empirisch blijkt
het onwaar te zijn en de contacten zijn vaak miniem. Gaat de staatssecretaris
ingrijpen als deze dwaze bevolkingspolitiek wordt gehandhaafd onder het mom
van wijkverbetering? Het uitgangspunt moet natuurlijk zijn de keuzevrijheid
van vooral ook de huidige bewoners, die graag in de wijk willen blijven en
ook wel in een wat ruimere en duurdere koopwoning willen wonen. Ik ben benieuwd
naar de reactie van de staatssecretaris.Ten slotte ga ik in op de ecologische woningbouw, duurzaam bouwen of DUBO
genoemd. Ik maak daar al negen jaar een stevig nummer van. Zeker, er gebeurt
van alles in deze sector, waarin zo'n 100 mld. omgaat. Ik las dat men zelfs
bij Defensie enthousiast bezig is. Maar is het niet schokkend dat wij uit
een Cobouw-enquête van 24 november 1999 moeten lezen, dat 51% van de
ondervraagden nooit DUB0 bouwt, dat in de utiliteitssector slechts 15% altijd
DUBO bouwt – en dat percentage is zelfs afgenomen – en dat er
nog steeds bouwers en architecten zijn die niet met DUBO uit de voeten kunnen?
Wanneer is die tijd van vrijblijvendheid, voorbeeldplannen – die natuurlijk
allemaal prachtig zijn – en informatieoverdracht voorbij en komt er
gewoon regelgeving, zodat stedenbouwers en architecten die niets met DUBO
kunnen, begrijpen dat wij niks meer met hen kunnen omdat ze hun vak niet verstaan?
Ik zeg dit niet voor de eerste keer: waarom wel de brandwerendheid en bouwconstructies
geregeld in allerlei normen en niet de DUBO? Omdat de staatsse cretaris
werkt op basis van de slogan "slechts samen met de markt", kijk ik in dit
geval ook de minister indringend aan.Waarom wordt de EPC in 2000 op 1.0 gezet, terwijl 0.8, zelfs 0.6 gemakkelijk
te halen is en er zelfs CO2-neutrale woonwijken gerealiseerd worden?
Is het geen misser dat de verplichte APK-keuring voor woningen weer tot een
advies is geworden? Wordt de DUBO-eis, een integrale milieutoets op water,
energie, bouwmaterialen en woonomgeving, verplicht gesteld voor alle plannen
voor herstructurering van de bestaande voorraad? Wil de staatssecretaris eigenlijk
wel dat pakweg binnen een paar jaar alle investeringen in deze sector weer
voor 100% op een acceptabel basisniveau DUBO worden gebracht of zegt hij eigenlijk
dat stimuleren oké is, maar dat sluitend organiseren zijn liberale
pet te boven gaat?De vergadering wordt van 13.16 uur tot 14.15 uur geschorst.Voorzitter: Korthals AltesDe heer Van der Lans (GroenLinks):Mijnheer de voorzitter! Als er één terrein is waar er gezocht
wordt naar een nieuwe verhouding tussen overheid en samenleving, dan is dat
wel het terrein van de ruimtelijke ordening. In toenemende mate blijkt dat
juist in de sfeer van de ruimtelijke ordening het concept van de terugtredende
overheid niet werkt. De gevolgen van de terughoudendheid dringen zich immers
steeds nadrukkelijker aan ons op in de vorm van een eindeloos gescharrel in
de ruimte met als gevolg "witte schimmels", storende "lintbebouwing", ondoordachte
versnippering, parken met zomerhuisjes die zich evolueren tot buitenbuitenwijken
en een naargeestige blokkendozenarchitectuur op een snel groeiend aantal industrieterreinen.
Die ontwikkelingen hebben ertoe bijgedragen dat de overheid zich opnieuw moet
beraden op de vraag hoe zij die ontwikkelingen nadrukkelijk(er) kan sturen.Je zou kunnen zeggen dat het ministerie van VROM een frontpositie heeft
ingenomen in de zoektocht naar een nieuw soort kaderscheppende overheid, waarin
een zekere hercentralisatie gekoppeld wordt aan heldere beleidsverantwoordelijkheden
van bijvoorbeeld lagere overheden, waarbij die nieuwe verhouding als het ware
overspannen zal worden door een veel strikter regime van handhaving. Dat is
een zeer complexe opgave. Dat verklaart vermoedelijk ook waarom het feitelijke
beleid van het ministerie op dit punt zo lang op zich laat wachten.Over de Vijfde nota bezit ik inmiddels een paar ordners met krantenberichten
en discussie- en studiemateriaal. Als het de bedoeling was om de maatschappelijke
betrokkenheid te vergroten, mag dat nu al als een succes worden beschouwd.
Maar als het de bedoeling was om tot een zekere consensus te komen, dan lijkt
dat doel nog ver weg. Eerder is er sprake van een toegenomen verwarring over
begrippen zoals corridors en stedelijke netwerken. Het zou goed zijn als de
minister op dat punt wellicht wat meer helderheid zou scheppen.Zoals ik het begrijp, zijn stedelijke netwerken zeg maar samenvlechtingen
van meer of minder compacte steden die met elkaar een compleetheid van voorzieningen
en functies realiseren. Daarbij zijn dus in veel gevallen meerdere steden
in het geding, maar wat zijn de stedelijke netwerken dan eigenlijk anders
dan de stedelijke knooppunten die in de Vierde nota werden benoemd? Die vraag
is interessant, omdat de minister in zijn nieuwjaarstoespraak voor de ANWB
gesproken heeft over "rode contouren" en "groene contouren". Daarbij meldde
hij dat deze contouren niet in Den Haag worden getrokken, maar binnen de –
ik citeer – "netwerken, zones en landsdelen" zelf. Waar hebben wij het
dan precies over? Hoe hard moeten die contouren zijn? Op welk bestuurlijk
niveau moet de consensus over het trekken van rode en groene grenzen nu precies
gevonden worden? De meeste stedelijke netwerken vormen immers geen bestuurlijke
eenheid; sterker nog, zeker als het gaat om het aantrekken van nieuwe bedrijvigheid,
beconcurreren zij elkaar stevig. De planning van stedelijke voorzieningen,
van bouwlocaties en van industriegebieden gebeurt in Nederland nu eenmaal
niet op het niveau van stedelijke netwerken. Het is dus ook zeer de vraag
of er op dat niveau ook echt een integrale afweging gemaakt kan worden om
tot dwingende contouren te komen. Hoe stelt de minister zich dit nu precies
voor? Zal de provincie in de integrale afweging van de zeven uitgangspunten
een leidende rol spelen? Zouden de provincies dat kunnen? Graag een nadere
toelichting.Uit de ANWB-toespraak is links en rechts de conclusie getrokken dat er
aan het ABC-locatiebeleid een einde komt, omdat het gefaald zou hebben. Is
die conclusie juist? En ligt dat falen nu aan een lankmoedigheid van de overheid
om krachtdadig op te treden dan wel aan de inhoud van het beleid zelf? Juist
omdat de minister zelf zo nadrukkelijk wijst op handhaving, is het interessant
om vanuit die optiek nog eens naar het ABC-locatiebeleid te kijken en het
niet al te gemakkelijk overboord te zetten.Ten slotte hebben wij kennisgenomen van het initiatief om bij het tot
stand komen van de Vijfde nota ook burgers te raadplegen. Dat is een mooi
initiatief. Maar ware het niet beter geweest als er ook wat te raadplegen
was, bijvoorbeeld een beleid op hoofdlijnen? Terecht vroeg een Noord-Hollandse
gedeputeerde zich bij de start van deze opiniewijzer, die inmiddels al door
meer dan tienduizend burgers is ingevuld, af of de kans niet groot is dat
de overheid selectief gaat winkelen in de geleverde opinies. Wat gaat de minister
doen om dat te voorkomen?De discussienota over de herziening van de WRO is in de zoektocht naar
een nieuwe rol van de overheid een interessant werkstuk, dat – zo blijkt
uit de eerste reacties – het nodige stof zal doen opwaaien. Hier toont
de minister zich van zijn meest centralistische zijde door het ministerie
een veel dwingender instrumentarium toe te bedelen, waarbij zelfs de mogelijkheid
geopend wordt om, als het rijksbeleid betreft, rechtstreeks in te grijpen
in het bestemmingsplan. Daar staat tegenover dat het Rijk het toezicht loslaat
als het zaken betreft waarbij geen rijks- of provinciaal belang in het geding
is. En ten slotte wordt een veel strikter handhavingsregime voorgesteld. Naar
onze mening is dat, gezien de urgentie van ruimtelijke problemen, zeker de
moeite van het overwegen waard, hoewel er nog de nodige discussie gevoerd
zal moeten worden over de vraag, hoe de invloed van onderop op
het provinciale en rijksbeleid optimaal gewaarborgd kan worden.Op een voor ons heel belangrijk punt is de nota echter zeer teleurstellend.
Dat heeft betrekking op de wel heel summiere invulling van het begrip "ruimtelijke
omgevingskwaliteit". Dat wringt temeer omdat in de nota ruim baan wordt gemaakt
voor het verder invoeren van projectprocedures op alle bestuurlijke niveaus.
Bij de behandeling van de wijziging van de WRO in deze Kamer in juni hebben
wij met de minister uitvoerig gediscussieerd over de zinsnede "goede ruimtelijke
onderbouwing" die ten grondslag zou moeten liggen aan het realiseren van een
zelfstandige projectprocedure. Wij hebben toen gepleit om daar meer vormeisen
aan mee te geven, zodat men door bijvoorbeeld een meer integrale ruimtelijke
effectrapportage zich veel nadrukkelijker moet verhouden tot de consequenties
van de plannen voor het milieu, de leefomgeving, de leefbaarheid, de duurzaamheid
en de gezondheid. Als ik het mij goed herinner, was de minister het toen in
grote lijnen met ons eens, maar verwees hij toen naar de op handen zijnde
fundamentele herziening van de WRO.Nu het discussiestuk er ligt, zien wij echter maar heel weinig van die
discussie terug. Wat er wordt behandeld, is erg "fysiek" – het gaat
over milieu, water, verkeer en vervoer – maar het woord "leefbaarheid"
of überhaupt een verwijzing naar sociale kwaliteiten van de ruimtelijke
ordening komt er niet in voor. In dat opzicht is het document erg bestuurlijk-juridisch
en nog heel erg weinig sociaal en politiek. Dat is erg teleurstellend. Wij
zouden graag van de minister vernemen of hij met betrekking tot het toetsbaar
maken van het begrip "integrale ruimtelijke kwaliteit" nog iets onder de pet
heeft gehouden of dat hij het hierbij wil laten.Wij tasten nog volledig in het duister over wat de regering met betrekking
tot de grondpolitiek in petto heeft. Er is veel over te doen geweest. Eerst
zou het voorkeursrecht van gemeenten juridische lacunes vertonen, daarna bleek
dat gemeenten zelf ook niet altijd hun handen in onschuld konden wassen. En
dan is er ook nog altijd de vraag naar het verband met de Vijfde nota, maar
daar hoor je de laatste tijd steeds minder over. Dat maakt ons nieuwsgierig.
Hoe zit het nu precies en wanneer mogen wij op dit punt wat van de regering
verwachten? In dit opzicht is de analyse van het Centraal planbureau in het
rapport "De grondmarkt, een gebrekkige markt en een onvolmaakte overheid"
overigens zeer verhelderend. Het CPB bepleit onder meer dat "de omzetting
van landbouwgrond naar woningbouwgrond gekoppeld kan worden aan een heffing
op bebouwde grond ter compensatie van de geleden schade voor de gemeenschap
door het verlies aan open ruimte". Het is een vorm van redeneren over effectieve
beprijzing, die op steeds meer gebieden terrein wint en waar de overheid zich
een krachtig instrument kan verschaffen. Wij zijn zeer benieuwd hoe de minister
hiertegenaan kijkt als het gaat om de grondpolitiek. Een heikel en ernstig
punt is bovendien dat projectontwikkelaars zich door de aankoop van grond
automatisch voorzien van de bouwrechten. Dit is een klassiek voorbeeld van
gedwongen winkelnering waarvan steeds meer gemeenten hinder ondervinden, omdat
juist dit type projectontwikkelaars vaak halsstarrig weigeren om mee te betalen
aan infrastructuur en dergelijke en zodoende het collectieve belang schaden.
Het CPB lanceert de optie om het eigendom van grond en bouwrechten te ontkoppelen.
Ik hoor graag een reactie van de minister op dit punt.Ten slotte hekelt het CPB de subsidies voor de grondprijs die gemeenten
geven aan bedrijven die zich op een bedrijventerrein vestigen. De argumentatie
daarvoor is, zo constateert het CPB, buitengewoon dun. In de praktijk worden
de werkgelegenheidseffecten door lokale overheden steevast te groot voorgesteld
en in feite worden bedrijven indirect gesubsidieerd via de grondprijs. Daarom
pleit het CPB voor een versterking van de regie en toetsingsmogelijkheden
door de provincie. Dat lijkt ons een goede gedachte, en we zijn benieuwd wat
de minister daarvan vindt.Voorzitter! Misschien is het aardig om het denken over de nieuwe overheid,
zoals dat zich op het terrein van de ruimtelijke ordening aftekent, ook op
het terrein van het milieubeleid verder te ontwikkelen. Dat betekent dat naast
de beleidsvrijheid van maatschappelijke actoren een overheid komt te staan
die niet alleen kaderstellend is, maar ook met kracht sanctioneert. In dat
kader zou ik de minister graag willen uitnodigen om de cultuur van convenanten
nog eens tegen het licht te houden, vooral nu duidelijk is dat de doelstellingen
van het zogenaamde verpakkingsconvenant bij lange na niet gehaald worden.
Nog onlangs trokken Milieudefensie en de stichting Natuur en Milieu, nota
bene samen met de Vereniging Milieubeheer Kunststofverpakkingen, demonstratief
aan de bel, omdat de Nederlandse frisdrankindustrie bijna schaamteloos de
afspraken omzeilt door in 1999 150 miljoen statiegeldloze kleine kunststofflessen
op de markt te brengen. Over hergebruik maakt de frisdrankindustrie zich geen
zorgen, evenmin als over de enorme rotzooi op straat die deze flesjes opleveren.
Het ministerie is, aldus de Vereniging Milieubeheer Kunststofverpakkingen,
veel en veel te soepel. De vraag is niet alleen, wat de minister daaraan gaat
doen, maar de vraag steekt wat ons betreft dieper: hebben we niet te veel
convenanten gemaakt waarin een fatsoenlijk regime van controle en handhaving
ontbreekt? Denk bijvoorbeeld aan de MAP-convenanten van de elektriciteitssector
die door de Algemene Rekenkamer zijn gekraakt en het convenant over autowrakken
waarin elke mogelijkheid afwezig is om tot een onafhankelijk inzicht te komen
wat er van terechtkomt.En, bijna ten slotte, het kon niet uitblijven, nog een opmerking over
Schiphol. Anderhalve week geleden rapporteerde de commissie Milieueffectrapportage
dat groei van Schiphol onvermijdelijk negatieve gevolgen zal hebben voor de
milieudruk. Wij hadden al zo'n vermoeden. Alleen het kabinet en Schiphol zelf
zijn inmiddels nog van mening dat groei mogelijk is binnen zeer strikte milieunormen.
Hoe lang denkt de minister dat nog vol te kunnen houden?Als uitsmijter nog een vraag naar het uitbesteden van werkzaamheden en
het inhuren van adviseurs, een onderwerp dat vanwege het ondoorzichtige karakter
daarvan zich in de buitengewone belangstelling van GroenLinks mag verheugen.
Het ministerie gaf daar in 1998 meer dan 100 mln. aan uit en liet daarmee
alle andere departementen, met uitzondering van het ministerie van Justitie,
een straatlengte achter zich. Het ministerie van Verkeer en Waterstaat haalde
nog niet de helft. Kan de minister de Kamer uitleggen hoe dat
kan, waar dat geld allemaal naar toe gaat en of het niet wat minder en vooral
wat doorzichtiger kan.Mevrouw Meindertsma (PvdA):Mijnheer de Voorzitter! Ik zal met name op de onderdeling volkshuisvesting
en ruimtelijke ordening ingaan. In artikel 2, lid 2, van de Wet op de ruimtelijke
ordening staat: "Jaarlijks doet Onze Minister aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal
in de memorie van toelichting op het desbetreffende hoofdstuk van de Rijksbegroting
toekomen: a. een verslag van het door de Regering gevoerde beleid
inzake de ruimtelijke ordening;b. een wetgevingsprogramma gericht
op harmonisatie en coördinatie van ruimtelijk relevante wetgeving."In artikel 1 staat: "In deze wet wordt verstaan onder Onze Minister: de
Minister, belast met de zorg voor de ruimtelijke ordening."Ik zal niet verder stilstaan bij het in artikel 2 vermelde feit, dat volgens
de wet "Onze Minister" slechts aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal zijn
beleid hoeft toe te lichten, hoewel het in het licht van de discussie over
betekenis en functie van de Eerste Kamer en de begrotingsdebatten die hier,
ook vandaag weer, gevoerd worden, wel enige aandacht behoeft. Waar ik, namens
mijn fractie, iets uitvoeriger bij stil wil staan, is de betekenis van wat
in artikel 1 vermeld staat: "Onze Minister: de Minister belast met de zorg
voor de ruimtelijke ordening." In de wet wordt niet gerept van meerdere ministers,
maar over één minister, die belast is met de zorg voor de ruimtelijke
ordening. Een vraag die bij onze fractie leeft, is of het nog wel duidelijk
is dat het die ene minister is die belast is met de zorg voor de ruimtelijke
ordening of dat de ruimtelijke ordening inmiddels is ondergebracht bij vier
verschillende departementen, ieder met een eigen deelbelang, met eigen beleidsnota's
en met vergaande voorstellen over de ordening en inrichting van de ruimte.Mijnheer de voorzitter! Naar de mening van de fractie van de PvdA is het
zaak dat deze minister, onze minister, van ruimtelijke ordening zich als eerste
verantwoordelijk acht voor de ruimtelijke kwaliteit in zowel het stedelijk
als het landelijk gebied. De zorg voor en de coördinatie van de ordening
van de ruimte hoort in handen te liggen van de minister van ruimtelijke ordening.
Er dient in de samenleving geen onduidelijkheid te bestaan waar de afweging
plaatsvindt van de verschillende deelbelangen die een beroep doen op de invulling
van de ruimte.De strijd om de zeggenschap over en de inrichting van de ruimte is zichtbaar
en hoorbaar volop gaande tussen de departementen, tussen de verschillende
overheden en tussen marktpartijen en milieuorganisaties en temidden van al
die nota's, toespraken bij allerlei jaarvergaderingen en conferenties, polderoverleggen
en al wat dies meer zij, belt de minister met burgers om te horen waar zij
onder andere zo de waterberging gedacht hadden in hun landstreek. Twee dagen
daarna laat de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat op een bijeenkomst
op een kaartje zien waar zij – naar zij meende als de verantwoordelijk
bewindsvrouwe – de overlooppolders gedacht had. Het was maar een suggestie,
zei zij later en natuurlijk zullen bestaande afspraken rond woningbouw, bedrijventerreinen
etc. worden gehandhaafd. Is de minister met onze fractie van mening dat het
op zijn minst verwarrend is als bewindslieden van verschillende departementen
bij voortduring hun claims en plannen voor de invulling van de ruimte bekend
maken? Zijn dat geen vraagstukken die allereerst in het kabinet thuishoren,
daar tot standpuntbepaling leiden en daarna tot debatten in de Tweede Kamer
en in de samenleving? Hoe zou de leidende rol van de minister van Ruimtelijke
Ordening herwonnen kunnen worden en hoe kan de verwarring worden voorkomen
die de verschillende uitspraken in de samenleving teweeg brengen?Mijnheer de voorzitter! De totstandkoming van de Vijfde nota ruimtelijke
ordening laat op zich wachten en de wijze van voorbereiding roept bij mijn
fractie de nodige vragen op, mede gelet op het voorgaande. Ik geef nog een
voorbeeld. Op de vraag in het opinieonderzoek op de website www.geefmijderuimte.nl
van het ministerie van VROM, waar in mijn deel van het land het water de ruimte
gegeven zou moeten worden, heb ik de mogelijkheid aangekruist: "Wij accepteren
natte voeten in extreme situaties." Daarna kon ik mijn uitkomsten vergelijken
met de uitkomsten van een aantal organisaties. Ik constateerde dat de Vereniging
van institutionele beleggers in vastgoed in Nederland, de Vereniging milieudefensie
en de Stichting natuur en milieu de door mij aangekruiste mening deelden.
Omdat ik weet dat alle bewoners van de binnenstad in Kampen het ook met mij
eens zijn, ik mijn fractie bovendien ook nog wist te overtuigen, neem ik aan
dat in de ordening van de ruimte straks in Overijssel geen overloopgebieden
worden aangewezen en dat zelfs het besluit over de waterkering bij Kampen
heroverwogen kan worden. Want waarom zou de minister anders al die moeite
nemen en zouden ook al die mensen en die organisaties de moeite nemen om te
reageren? Bovendien wordt zo het financiële probleem rond de waterkering
in Kampen opgelost en veel mensen zullen zeer tevreden zijn, omdat de kwaliteit
van hun dagelijkse leefomgeving niet aangetast wordt en hun monumentale panden
niet gesloopt hoeven te worden. Of vindt de afweging van de belangen niet
op deze manier plaats? Maar hoe moet die dan wel worden begrepen? En waartoe
dienen deze raadplegingen in veelvoud dan wel? En wat bedoelt de minister
precies met zijn uitspraak in Trouw op 22 februari jongstleden: "Ik wil niet
voor de mensen denken. Het verschil tussen de nota en wat burgers willen moet
zo klein mogelijk zijn."Het is terecht dat de minister en het politieke bestuur zich in het algemeen
druk maken over de wijze waarop burgers en partijen betrokken kunnen worden
bij de beleidsvoorbereiding. Nieuwe methoden zullen uitgedacht en beproefd
moeten worden. Maar er zal ook een analyse moeten worden gemaakt van de effecten
van allerlei acties. Prof. M.A. Hajer wijdt hieraan aandacht in een column
in de Staatscourant van woensdag 1 maart jongstleden. Zijn slotconclusie luidt
dat de minister beter snel een nota met hoofdlijnen kan presenteren aan de
Kamer en over die hoofdlijnen van beleid tot politieke overeenstemming kan
komen, dan op deze – in zijn ogen – verkeerde technieken de samenleving
te benaderen? Graag een reactie van de minister op deze kritische noten. Door het ontbreken van een richtinggevende nota met hoofdlijnen kunnen
actuele beleidsvraagstukken de ruimtelijke invulling gaan bepalen. Niet een
samenhangende visie op de ruimtelijke ontwikkeling in het komende decennium
in ons land bepaalt dan de richting, maar het oplossen van een actueel probleem
is leidend en de inrichting van de ruimte volgend. In dit verband wil ik iets
nader ingaan op de Regeling beëindiging veehouderijtakken, zoals in de
Staatscourant van vrijdag 17 maart is gepubliceerd. Morgen wordt de inschrijving
geopend voor varkenshouders om gebruik te maken van deze regeling. Uit de
voorwaarden voor inschrijving valt nu te lezen dat de opbrengsten voor de
varkenshouders het grootst zijn bij deze eerste inschrijving. Uit overwegingen
om tot een snelle oplossing van de fosfaatproblematiek te komen zou dat ook
zeer te wensen zijn. Maar dan zou het ook mogelijk gemaakt moeten worden dat
alle varkenshouders die nu een aanvraag voor vergoeding van de sloop van hun
opstal vragen, tegelijkertijd met de beëindiging van hun bedrijfsactiviteiten
een positief antwoord krijgen. En daar kunnen toch problemen ontstaan, tenzij
het kabinet alsnog bereid is om daarvoor extra financiële middelen uit
te trekken.De fractie van de PvdA heeft veel waardering voor de inspanningen die
door het kabinet, en vooral de minister van Landbouw, zijn verricht om tot
een zodanige oplossing van de mestproblematiek te komen, dat veehouders niet
massaal gedupeerd worden en bereid zijn tot medewerking. Dat daarbij wordt
gestreefd naar een integrale aanpak, waarbij meerdere bestuurslagen betrokken
zijn, verdient alleen maar lof. Er hoort echter wel in alle openbaarheid een
afweging van de verschillende belangen plaats te vinden. In dit geval gaat
het om de afweging van het mestbeleid met het ruimtelijk beleid, het beleid
ten aanzien van de grote steden en het grondprijsbeleid. Daarnaast moeten
de voorstellen worden beoordeeld op praktische uitvoerbaarheid en niet in
strijd zijn met bestaande wet- en regelgeving.Het heeft de fractie van de PvdA enigszins verbaasd dat in de Tweede Kamer
niet is gevraagd om een spoeddebat om de afweging van deze belangen te bespreken,
omdat het voorstel in zijn praktische uitvoerbaarheid zo op het eerste oog
behoorlijk aanloopt tegen de grenzen van het mogelijke en het in specifieke
gevallen ruimtelijk wenselijke. Als additionele financieringsbron voor nu
1,2 mld. – in het voorstel aan de Kamer was nog sprake van 950 mln.
die de provincies in de voorfinanciering voor hun rekening zullen nemen –
wordt gedacht aan de opbrengst van de uitgifte van extra bouwkavels. Uitgegaan
wordt van de toevoeging van maximaal 6500 woningen. Als de berekening rechtlijnig
wordt gevolgd, dan komt dat neer op een te genereren netto-opbrengst van ongeveer ƒ
200.000 per te bouwen woning. Dat soort winsten wordt nergens gemaakt op woningbouwprojecten,
laat staan wanneer de overheid, welke dan ook, zelf als opdrachtgever en bijna
als planontwikkelaar moet gaan optreden. Verwervingskosten, noodzakelijk aan
te leggen infrastructuur, algemene kosten en mogelijke kosten voor andere
voorzieningen maken onderdeel uit van de kosten. En als de provincie, al dan
niet in samenwerking met marktpartijen en gemeenten, op korte termijn gronden
voor woningbouw moet gaan verwerven, dan is het de vraag of zij daarvoor het
passend instrumentarium heeft. Zou het voorkeursrecht niet ook voor de provincies
versneld van toepassing verklaard moeten worden? En zouden er niet grondbanken
gevormd moeten worden in samenwerking met private partijen en met alle gemeenten,
zowel de steden als de dorpen? Collega van Gennip heeft hiervoor in zijn betoog
interessante voorstellen gedaan. Het belang van een dergelijk type grondbank,
die eigenlijk interprovinciaal dan wel landelijk zou moeten zijn, is de mogelijkheid
om tot aanschaf van gronden voor verschillende doeleinden te komen, waardoor
verevening van kosten en baten kan plaatsvinden. Het gaat in het landelijk
gebied immers niet alleen of misschien wel juist niet om verwerving van gronden
voor woningbouw, maar ook, en veel meer, om de verwerving van gronden voor
de Ecologische Hoofd Structuur. Daarnaast gaat het bij dit voorstel, en bij
vele andere voorstellen, om de kwaliteit van het landelijk gebied, om de verhouding
tussen stad en platteland. Er zijn provincies die vele jaren een consequent
en met veel discussie gepaard gaand restrictief ruimtelijk beleid hebben gevoerd.
Die provincies – Overijssel is daar een goed voorbeeld van – hebben
meerjarige afspraken met de gemeenten gemaakt over de woningbouwprogrammering.
De toevoeging van tenminste 900 extra woningen – maar als de eerdergenoemde
opbrengst moet worden gehaald, dan gaat het vermoedelijk om het veelvoudige,
wil de inkomstenkant niet danig uit de pas lopen – betekent een ingrijpende
beleidswijziging. Wil de opbrengst ook maar enigszins gehaald worden dan moet
het gaan om hoogwaardige locaties, grote kavels met veel groene ruimte en
het is de vraag of de kwaliteit van het landelijk gebied daardoor niet geschaad
wordt. In het ene geval zal daar minder sprake van zijn dan in het andere
geval. Ook hier is maatwerk op zijn plaats. In het voorstel wordt beargumenteerd
dat de kwaliteit van het landelijk gebied door deze maatregel juist versterkt
wordt. Dat is minimaal een debat waard. Het zal zeker opgaan in die gevallen
waar lelijke varkensstallen gesloopt worden en geen vervangende bebouwing
op dezelfde plek terugkomt. Het is ook nog denkbaar dat een woonhuis op de
plaats van een stal een aardiger gezicht is dan een stal, hoewel dat niet
altijd zo is. Maar waar de kwaliteit van het landelijk gebied niet bij gebaat
is, is een aanzienlijke toename van de uitgifte van grote kavels in de directe
omgeving van de kernen. De groene contouren moeten daardoor verschoven worden.In het stuk, dat, gedateerd 25 februari, naar de Tweede Kamer gestuurd
is, staat letterlijk vermeld: "Voor de bouw van de genoemde extra woningen
is na verwerving van de grond een vrijstelling op grond van artikel 19 voldoende.
De reguliere bestemmingswijziging volgt later in een reguliere aanpassing
van het bestemmingsplan." Dat was toch niet echt de bedoeling van de verzelfstandigde
projectprocedure, zoals een halfjaar geleden in deze Kamer met nogal wat kritische
kanttekeningen vastgesteld. In de wetswijziging die nog van kracht gaat worden,
staat te lezen bij artikel 19 dat een goede ruimtelijke onderbouwing nodig
is van een bouwplan en dat daar bij voorkeur een gemeentelijk structuurplan
onder wordt verstaan. Als dat er niet is wordt ingegaan op
de relatie met het geldende bestemmingsplan. Ook zijn deze zinsneden niet
te rijmen met de discussienota over een fundamentele herziening van de Wet
op de ruimtelijke ordening, die de minister onlangs heeft doen verschijnen.
In die discussienota wordt het verplichtend karakter van het bestemmingsplan
meer dan in de gegroeide praktijk het geval is, voorgesteld. Volgens prof.
Van Buuren, Trouw 3-03-2000, staat deze regeling haaks op het beginsel van
de duurzame ruimtelijke ordening die de minister nastreeft. Hij wijst in hetzelfde
commentaar op het "gevaarlijke precedent" dat het kabinet schept door de plotselinge
uitgifte van duizenden extra kavels louter en alleen met een financiële
argumentatie. Wanneer wordt de volgende uitzondering gemaakt zo vraagt deze
hoogleraar zich af. Naar het mijn fractie voorkomt is deze regeling ook strijdig
met de programma-afspraken met de steden over hun woningbouwplannen op de
Vinex-locaties en in de bestaande stad. Wat zijn volgens de minister de afwegingscriteria
op grond waarvan het verantwoord is dat de woonbebouwing in het landelijk
gebied, zowel op de plaats van stallen als in de dorpskernen mag toenemen?
En hoe moet aan bevolking, gemeentebesturen en marktpartijen uitgelegd worden
dat het restrictieve beleid dat tot nu toe het provinciaal ruimtelijkeordeningsbeleid
bepaalde ( de provincie Gelderland kreeg in het vorige kabinet van de toenmalige
minister van Ruimtelijke ordening zelfs een aanwijzing dat er te veel gebouwd
werd in het landelijk gebied) nu niet meer op dezelfde manier geldt? En wat
gaat de minister van Ruimtelijke ordening doen wanneer blijkt dat de gedachte
opbrengst van 6500 woningen onvoldoende is om de vergoeding aan de veehouders
te compenseren? Mag het gedachte aantal woningen dan vermeerderd worden? Of
zou het toch meer voor de hand liggen wanneer het Rijk bereid is het risico
te dragen van verminderde opbrengst dan wel grotere vraag tot vergoeding van
veehouders?Nog een enkele opmerking over het beleidsveld volkshuisvesting. In de
memorie van toelichting lezen we onder de paragraaf sociale rechtvaardigheid
dat er geïnvesteerd gaat worden in de kwaliteit van de samenleving, in
stedelijke vernieuwing, in betaalbare huisvesting, in afstemming van woon-zorg
en dienstverleningsarrangementen. Investeren in stedelijke vernieuwing betekent
in veel gevallen dat in de steden de kwaliteit van het woningbestand verbeterd
moet worden opdat de mensen met een hoger inkomen niet uit de stad vertrekken
omdat ze er de woning van hun voorkeur niet kunnen vinden. Daarom wordt er
in de steden niet alleen nieuw gebouwd op uitbreidingslocaties, maar worden
er ook ingrijpende plannen voor aanpassing van het woningbestand in de bestaande
stad ontwikkeld.Plannen voor herstructurering en soms grootschalige sloopplannen roepen
bij bewoners nogal wat verzet op, vooral bij bewoners met een laag inkomen
die het gevoel hebben dat zij verdreven worden om plaats te moeten maken voor
mensen met een hoger inkomen. Zeker wanneer de keuzemogelijkheden voor de
mensen met een laag inkomen en de kwaliteitstoename voor deze groep omgekeerd
evenredig is met het vergroten van de keuzemogelijkheden voor de hogere inkomensgroepen,
is het protest begrijpelijk. Goedkope huurwoningen worden bijna niet meer
gebouwd, en zeker niet in de regio of in de plattelandsgemeenten. Doorstroming
van mensen met een laag inkomen vindt tot op heden bijna uitsluitend binnen
de steden plaats; buiten de steden en ook op de uitbreidingslocaties wordt
zelden gebouwd voor de laagste inkomensgroepen, waardoor het vooral de bestaande
steden zijn die de lagere inkomens blijvend zullen huisvesten en die ook de
groei van deze groep zullen moeten opvangen. Dit behoort een voorwerp van
zorg te zijn, zeker wanneer vitalisering van de steden een beleidsvoornemen
is.Het voorstel van extra woningbouw ten gunste van de schadeloosstelling
voor veeboeren zal uitsluitend ten goede komen aan de hogere, en met het oog
op de inkomsten het liefst de allerhoogste inkomensgroepen en het draagt daardoor
bij aan vergroting van de inkomensverschillen tussen de stedelijke en de landelijke
gebieden. Is de staatssecretaris het met deze analyse eens en deelt hij ook
de opvatting van de fractie van de PvdA dat het gewenst is, te streven naar
een meer evenwichtige woningbouwverdeling tussen stad en regio? En aan welke
instrumenten zou hierbij dan gedacht moeten worden? Zou dit echter niet moeten
betekenen dat in de bestaande stad meer duurdere en op de grootschalige uitbreidingslocaties
meer goedkopere woningen gebouwd moeten gaan worden? Is het voorgestelde beleid
van de staatssecretaris om op de Vinex-locaties het aandeel van woningen in
de sociale sector te verkleinen ten opzichte van wat oorspronkelijk afgesproken
was, hier juist niet mee in strijd?Eind 1999 is de eerste fase van de integrale herziening van de huurwetgeving
in werking getreden. Die herziening verschaft huurders het recht om zich bij
achterstallig onderhoud rechtstreeks tot de huurcommissie te wenden. Het komt
mijn fractie voor dat het van belang is wanneer zo'n aanzienlijke verbetering
van de positie van de huurder ook gepaard gaat met bekendmaking ervan en voorlichting
aan deze huurders om hen te wijzen op deze mogelijkheden. Het is mij gebleken
dat de bekendheid van deze regeling minimaal is. Is de staatssecretaris van
plan dan wel bereid om aan de bekendmaking van deze wet de nodige aandacht
te besteden?Tot slot, mijnheer de voorzitter. Tot vreugde van de fractie van de PvdA
staat er op blz. 23 van de memorie van toelichting dat de huursubsidie een
kerninstrument van het volkshuisvestingsbeleid blijft en dat de toegankelijkheid
van de huursubsidie vergroot zal worden. Wij gaan ervan uit dat het beleid
van de staatssecretaris, in tegenstelling tot politieke geluiden die ook wel
eens klinken in hem welgezinde kringen, nu en ook in zijn aangekondigde nota
Wonen dit beleidsinstrument niet zal aantasten. Het is toch juist dat wij
daarvan uit kunnen gaan? Tenzij wij natuurlijk tot een brede discussie komen
over afschaffing van alle inkomensgerelateerde subsidies, te beginnen bij
de hypotheekrenteaftrek.De heer Rabbinge (PvdA):Mijnheer de voorzitter! De rapportage van het Sociaal en cultureel planbureau
"Duurzaam milieu, vergankelijke aandacht", vanochtend ook al door de heer
Ketting aangehaald, illustreert het, de politici ontkennen het, maar de feiten
bewijzen het: milieu is niet meer de topprioriteit in het beleid.
Daarvoor bestaan vele mogelijke oorzaken. De beleidsdoelen zijn grotendeels
gerealiseerd en de verschuiving naar andere doelen past daarbij. Sinds 1970,
toen de Club van Rome met het rapport "Grenzen aan de groei" de noodklok luidde,
is er veel veranderd. Met name in de laatste jaren is de veel bepleite en
nagestreefde ontkoppeling van economische groei en toename van negatieve milieueffecten
een feit geworden. Indrukwekkend zijn de in de RIVM-Milieubalans gepresenteerde
gegevens over de prestaties op het gebied van afvalverwerking, hergebruik,
verminderde SO2-uitstoot enz. enz. In het milieuprogramma 2000-2003
worden die gegevens aangehaald en wordt er aangetoond dat de dynamiek van
de samenleving en de economie een sanering en een schoonmaakactie mogelijk
heeft gemaakt. Veel achterstallig onderhoud op milieugebied is in de laatste
decennia goedgemaakt. Nederland is minder vuil, minder zuur, minder versnipperd,
minder verdroogd en er is nog veel meer gedaan zonder dat dit een drastische
ombuiging van productie en consumptiepatronen heeft betekend.Anders ligt het voor de vier hardnekkige problemen die de regering opsomt:
de klimaatproblematiek, het mest- en ammoniakprobleem, de NOx-uitstoot
door het toenemende autoverkeer en de geluidsoverlast van het verkeer. Die
problemen worden niet aangepakt door de groei aan te passen, doch zij vergen
vanwege het structurele karakter vaak draconische maatregelen en veranderingen.
In het regeerakkoord wordt daarover vermeld, dat bij meer dan behoedzame groei
de eventuele extra milieudruk zal worden gecompenseerd. Dit is van belang,
omdat de hardnekkige problemen daar alles mee te maken hebben. Wat kan de
minister daarover nu zeggen? Via de pers heeft hij al weten dat 700 mln. extra
zal worden uitgetrokken. Ik meen dat een dergelijke handelwijze past bij de
opvatting die ook in het regeerakkoord naar voren wordt gebracht.Bij wijze van voorbeeld kan het zojuist bereikte akkoord voor de mest
en de intensieve veehouderij en met name varkenshouderij dienen. Mijn fractiegenoot
heeft in dat verband al uitgebreid gesproken over de uitvoerings- en ruimtelijke
aspecten. Vanuit de milieuoptiek is dit akkoord zeer toe te juichten. Het
kan wellicht een oplossing voor de mest- en ammoniakproblematiek betekenen.
Die problematiek heeft Nederland in de Europese Unie zo'n negatieve naam bezorgd
en het zou daarom goed zijn als de oplossingen daadwerkelijk werden geïmplementeerd.
Dat kan een vernieuwing van de bedrijfstak betekenen. De grote schoonmaak,
de reconstructie en de herstructurering in delen van het buitengebied bieden
daarom veel perspectief. Mijn fractie is benieuwd en wil graag weten welke
rol de minister van VROM hierbij voor zichzelf weggelegd ziet. Het gaat hierbij
namelijk om het milieu en de ruimteproblematiek. Simpele oplossingen als steen
voor steen spreken aan, maar de randvoorwaarden en de uitvoeringsproblematiek
vergen nog aandacht.Last but not least noem ik: voortgaande, milieucompenserende maatregelen.
Die zijn in dit verband gewenst en noodzakelijk. Hoe denkt de minister de
ontkoppeling van de gewenste kwalitatieve groei en dynamiek enerzijds –
het gaat vooral om de kwalitatieve groei – en de drastische reductie
van de milieubelasting anderzijds ook hier te realiseren?Voorzitter! Ik sprak over het probleem van de mest, een van de hardnekkige
milieuproblemen waarmee wij de laatste tientallen jaren worden geconfronteerd.
Opvallend is de hardnekkigheid van sommige milieuproblemen en het ogenschijnlijke
gemak waarmee andere worden opgelost. Dat heeft waarschijnlijk te maken met
de aard van de milieuproblemen. Zijn er veel actoren bij betrokken? Krijgt
men bij het aanpakken van het milieuprobleem te maken met een hoge kostenpost?
Is een en ander met technologische oplossingen te realiseren? Of is een zeer
ingrijpende gedragsverandering noodzakelijk? Die situatiekenmerken van de
milieuproblemen zijn de inzet geweest van een nota die in 1992 is verschenen
en die ging over de strategie, de handhaafbaarheid en de doeltreffendheid
van het milieubeleid. Zij werd uitgebracht door de Wetenschappelijke raad
voor het regeringsbeleid. De situatiekenmerken van milieuproblemen werden
blootgelegd en vervolgens werd ingegaan op de mogelijkheden om hetzij met
dwang, hetzij met transactie, heffingen, subsidies of overreding milieudoeleinden
te realiseren. Opvallend is dat de analyse en voorspellingen ten aanzien van
de mogelijkheden om milieudoeleinden te realiseren in veel gevallen nu, zo'n
8 jaar later, worden bevestigd. Als er weinig actoren zijn en als de kosten
kunnen worden afgewenteld, blijkt het gemakkelijk via dwang milieudoelen te
realiseren. Een bekend voorbeeld daarvan is de SO2-problematiek.
Er werd in 15 jaar een reductie van 0 tot 99% bij de krachtcentrales bereikt.
Als er veel actoren zijn en de kosten relatief hoog en als tegelijkertijd
blijkt, dat de ingrepen aanzienlijk zijn, is het bereiken van de doelstellingen
veel lastiger. Denk in dit verband aan de gewasbescherming. We hebben onlangs
de discussie over gewasbescherming en gewasbeschermingsmiddelen kunnen volgen.
Toch worden op dit terrein veel resultaten geboekt, maar die zijn vooral het
gevolg van het bevorderende, stimulerende en innovatieve beleid en niet zozeer
van het dwangmatige beleid. Dat werkt doorgaans niet. Hetzelfde geldt ten
aanzien van mest. Hier moeten overreding en in veel sterkere mate transactie
worden ingezet om de milieudoelen te kunnen realiseren. Hoe denkt de minister
de hardnekkige milieuproblemen aan te pakken en op welke wijze denkt hij transactie-
en overredingsinstrumenten beter in te zetten? Juist voor de hardnekkige milieuproblemen
is zo'n weloverwogen en goed beargumenteerde benadering gewenst.Bij overreding past terughoudendheid wat betreft de inzet van overheidsvoorlichting.
Kennelijk wordt blijkens SCP-rapportages de geloofwaardigheid en betrouwbaarheid
van de overheid niet al te groot geacht. Dat is vanmorgen ook al aangehaald.
Goede, objectieve en duidelijke informatie is gewenst, niet bangmakerij of
gemoraliseer. Hoe denkt de minister dat te doen? Dat impliceert naar de opvatting
van mijn fractie niet dat er geen normatieve uitspraken kunnen of moeten worden
gemaakt. Integendeel, mijn fractie is daar zeer voor en plaatst zelfs vraagtekens
bij het hoge symboolkarakter van sommige uitspraken. Zo wordt telkenmale betoogd
dat er een archimedisch punt is voor het milieubeleid. Dat wordt gezocht door
steeds een zogenaamde objectieve maat te creëren die de
absolute randvoorwaarde is voor het functioneren van ecosystemen, menselijke
ingrepen en de economie. De SER heeft op dit punt in 1990 een uitspraak gedaan.Na de milieugebruiksruimte en het voorraaddenken wordt nu de ecologische
footprint als panacee en absolute grens voor het milieubeleid naar voren gebracht.
Veel van dit denken in absolute grenzen komt voort uit een misplaatst koekdenken.
Zeker, bij duurzame ontwikkeling gaat het om de belangen van toekomstige generaties,
de belangen van de leefomgeving en de relaties Noord-Zuid, maar die notie
biedt nog geen duidelijkheid en is niet operationeel. Niemand is tegen duurzame
ontwikkeling, het wordt daarom veelvuldig beleden, is slecht gedefinieerd
en wordt vaak misbruikt. Duidelijkheid wordt niet gecreëerd door het
harder te zeggen, maar door het beter te operationaliseren. De aarde is een
open en niet een gesloten systeem en juist door goed van dit gegeven gebruik
te maken, kan milieuwinst worden geboekt. Normatieve uitgangspunten –
zoals de PvdA in z'n beginselprogramma van ruim 20 jaar geleden al vastlegde –
zoals zuinig gebruik van energie, grondstoffen en grond, bieden een aanknopingspunt,
maar bieden ook nog geen zekerheid. Milieugebruiksruimte is het resultaat
en niet het begin van een politieke afweging.Het eindigheidsdenken moet worden doorbroken, bijvoorbeeld op het gebied
van energie. De ingestraalde energie die dagelijks binnenkomt, is namelijk
een veelvoud – minstens 5000 maal – van het gebruik. Als wij dus
maar snel overgaan van fonds naar stroomenergie wordt er voldoende garantie
geboden om een groot aantal doelen te realiseren. De biodiversiteit kan worden
vergroot als de voorwaarden voor het functioneren van natuurlijke ecosystemen
worden vergroot. Dat vergt een selectief landgebruik. Kortom, duurzame ontwikkeling
kan een stimulans en niet een beperking voor het menselijk handelen betekenen.
Het kan immers de creativiteit stimuleren en innovatie bevorderen. Dat betekent
vanzelfsprekend niet dat alles altijd kan en wij spreken daarom terecht naast
versterking en verbetering van de natuurlijke omgeving, over verdeling. Eerlijk
delen is een normatief uitgangspunt dat mijn fractie nog eens benadrukt. De
ecologische footprint en het voorraaddenken moeten van hun boekhoudkundige
benadering worden verlost. Het verstart de dynamiek. Wij verdelen koek, maar
produceren die gelukkig ook, en dat moet worden versterkt. Het beste bewijs
daarvoor wordt geleverd door het feit dat alle voorspellingen van de club
van Rome door de werkelijke ontwikkelingen worden gelogenstraft. Dat heeft
met name te maken met het feit dat er nogal wat negatieve terugkoppelingen
zijn die moeten worden gehanteerd en benut. Er zijn geen absolute grenzen
aan de groei, maar er zijn wel duidelijke normatieve doeleinden en uitgangspunten
die een politieke partij moet willen kiezen en bepleiten. Dan is er weer sprake
van gepolitiseer en wordt er niet gedépolitiseerd. Depolitisering vindt
plaats als we de zogenaamde objectieve en absolute grenzen hanteren en daarmee
in feite het menselijk handelen beperkt. Want bij de absolute grenzen wordt
ervan uitgegaan dat dit overlevingsbeleid is. Politieke voorkeuren hoeven
dan niet meer te tellen. Ik hoor graag de opvatting van de minister als de
meest gepokte en gemazelde politicus van dit kabinet hierover.Houdt het bovenstaande nu in dat alle milieuproblemen alleen maar een
kwestie van perceptie zijn en dat iedere objectiviteit daarbij ontbreekt?
Dat is onjuist, maar het is wel van belang dat men over risico's, zowel de
ecologische als de maatschappelijke, een zeer verschillende opvatting kan
hebben. In een andere WRR-studie van 1994 worden die risico's op economisch,
ecologisch en sociaal gebied expliciet gemaakt en een aantal handelingsperspectieven
onderscheiden, zoals benutten, behoeden, beheren en sparen, die werden geoperationaliseerd
in verschillende domeinen. Het bleek onmogelijk op alle terreinen eenzelfde
handelingsperspectief of soberheidsdenken te hanteren. Met soberheidsdenken
los je niet alle problemen op, zeg ik in de richting van de heer Van Gennip,
hoe jammer dat ook is. Het behoeden is niet in alle domeinen mogelijk, omdat
dit strijdig is met eenzelfde handelingsperspectief in andere domeinen. Sober
zijn in de energie betekent dat je op een andere wijze in de voedselvoorziening
actief moet zijn.Gelukkig heeft het milieubeleid inmiddels zo'n volwassenheid bereikt dat
er wel duidelijke keuzes worden gezien, terwijl blijkt dat in toenemende mate
van het benuttingsperspectief gebruik wordt gemaakt, wat overigens op zeer
veel plekken heel doelmatig bleek.De heer Van Gennip (CDA):Mijnheer de voorzitter! Soberheid kun je inderdaad relateren aan de wijze
waarop je gebruikmaakt van absoluut aanwezige goederen. Je kunt soberheid
ook relateren aan het tegenovergestelde begrip, namelijk verspilling. Ik denk
dat in vrijwel alle gevallen in een cultuur van verspilling en overconsumptie –
want daarover sprak ik – geen sprake is van het dilemma waarbij een
geringe input bij voedselproductie weer andere nadelige gevolgen heeft. Wanneer
ik spreek over verspilling, heb ik het over een situatie waarin er te allen
tijde nadeel is voor het milieu.De heer Rabbinge (PvdA):Ik ben dat met u eens. Ik zei daarom ook dat het normatieve uitgangpunt
van verspilling moet worden uitgewerkt. Dat houdt overigens niet in dat dit
in alle gevallen zo eenvoudig te definiëren of omschrijven is. Een ogenschijnlijk
verspillende of sobere houding in een handelingsdomein kan ook heel goed op
termijn betekenen dat je heel verspillend bezig bent. Op het moment dat je
je schaal en je tijdsschaal te klein creëert, kan dit grote problemen
geven. Het nastreven van gesloten kringlopen op een bedrijf zou makkelijk
een aanleiding kunnen geven tot een enorm ineffectief en inefficiënt
gebruik van hulpmiddelen. Daar zijn ook legio voorbeelden van te geven.De heer Van der Lans (GroenLinks):Ik ben een beetje de draad kwijt in uw betoog. U heeft alle instrumenten
genoemd die je al dan niet tegen elkaar kunt gebruiken. Maar misschien kunt
u naampje en beestje noemen. Is er iemand die fout redeneert? Kunt u het verhaal
een beetje in een context plaatsen? Doet de regering iets verkeerd? Dan gaan
we ergens naar toe in het verhaal. Ik vrees dat ik anders geheel de draad
kwijt ben. Dat zou zonde zijn, want ik zit aandachtig te luisteren.De heer Rabbinge (PvdA):Dat zou inderdaad heel jammer zijn. Ik aanvaard uw uitnodiging
daarom graag. Ik heb eerst het instrumentele gedeelte besproken. Het gaat
daar om de wijze waarop de overheid met verschillende typen instrumenten kan
omgaan. Vervolgens heb ik me afgevraagd vanuit welke context je redeneert
en ben ik ingegaan op het begrip "duurzame ontwikkeling", omdat dit begrip
zo vaak als legitimatie wordt gebruikt voor een heleboel maatregelen en na
te streven ontwikkelingen. Opvallend is dat de een onder duurzaamheid iets
heel anders kan verstaan dan de ander. Ik heb heel duidelijk proberen uiteen
te zetten dat het van belang is dat hier verschillende opvattingen over kunnen
zijn, dat deze normatief van karakter zijn. GroenLinks heeft bijvoorbeeld
een duidelijke opvatting daarover, zoals naar voren gebracht door de heer
Van der Lans, gericht op behoeden. Ook hij is ervan overtuigd dat er een soort
archimedisch punt in het milieubeleid wordt bereikt. Dat punt is er echter
niet. Die zekerheid kun je alleen vinden in de eigen normatieve opvatting,
gebaseerd op politieke ideologieën of opvattingen. Dat is van belang.De heer Van der Lans (GroenLinks):Ik had niet in de gaten dat het over ons ging. Dat bleek na even doorvragen
dus toch het geval te zijn. Bent u ervoor dat er ten aanzien van de CO2-uitstoot geen normen worden gesteld? Wij kwantificeren het beleid.
Als er een mestoverschot is, moet dat worden teruggebracht. Wij verbinden
daar graag kwantitatieve doelstellingen aan. Het lijkt mij goed, het beleid
te toetsen. Heeft u het daarover? Is dat een archimedisch punt, of is dat
iets geheel anders?De heer Rabbinge (PvdA):Ik betoog nu juist dat er geen archimedisch punt is. Opgelegde en gedefinieerde
milieugebruiksruimte op basis van beschikbaarheid van grondstoffen of van
andere hulpmiddelen als archimedisch punt, ontken ik. Ik noem koper als voorbeeld.
Op basis van de beschouwingen van de Club van Rome zouden wij nu al zonder
koper zitten. Toch zijn de kopervoorraden de afgelopen twintig jaar gestegen.
Dat heeft te maken met substitutie en terugkoppeling – er is nu glasfiberkabel –
en er kan op een andere wijze met de hulpmiddelen worden omgegaan. Ik hecht
dan ook belang aan een dynamiek waarin wordt geprobeerd, veranderingsprocessen
te versterken en in een bepaalde richting te sturen. In mijn ogen zijn doelstellingen
sterk normatief bepaald. Ik heb daar niets op tegen. Daarover kunnen politieke
verschillen bestaan en dat is goed.Voorzitter! Ik heb gezegd dat het milieubeleid volwassen is geworden.
Ik verneem graag van de minister hoe hij de verschillende handelingsperspectieven
ziet, met name ten aanzien van energiebeleid, voedselvoorziening en, als momenteel
zeer actueel punt, de waterproblematiek. Over laatstgenoemde problematiek
wordt momenteel eindeloos gediscussieerd in Den Haag. Er moeten normatieve
uitgangspunten worden gezocht en gekozen.Mijnheer de voorzitter! Veel van de opgeloste milieuproblemen hadden het
karakter van het orde op zaken stellen. De nog overblijvende milieuproblemen
hebben een grote mate van inertie vanwege de grote belangen, zoals mest, of
door de ingrijpende veranderingen die nodig zijn, zoals transformatie van
fonds- naar stroomenergie. Maar het belangrijkste probleem is waarschijnlijk
toch gelegen in het feit dat de jurisdictie van de overheid niet samenvalt
met de aard en de omvang van sommige milieuproblemen.De enige weg die bewandeld kan worden, is milieudiplomatie en internationaal
milieubeleid. Dat betekent niet prediken, maar het creëren van een gezamenlijk
aanlokkelijk perspectief, de zalm weer terug in de Rijn, en vervolgens via
het dealen en wheelen realiseren van een ontwikkelingspad in de tijd. Dergelijke
gezamenlijke concepten zijn binnen Europa realiseerbaar. Dat geldt bijvoorbeeld
voor de verzuringproblematiek en de strijd tegen milieutechnische inefficiënties
en onaanvaardbare productiewijzen in de landbouw. Maar hoe zit dit nu op mondiaal
niveau? De klimaatproblematiek wordt door de regering bovenaan de agenda geplaatst,
maar hoe ziet de milieudiplomatie er in dit verband uit? Hoe denkt de regering,
de hier vastgelegde doelen te realiseren of past ook hier een zekere relativering?
Eén ding is zeker, de transformatie van fonds- naar stroomenergie gaat
te langzaam en mondiaal is er zelfs sprake van een verminderd aandeel stroomenergie
en in toenemende mate fondsenergie. Dat geldt met name in de zich snel ontwikkelende
economieën in Azië. De daaruit voortvloeiende milieuproblematiek
als gevolg van onder andere de kolencentrales, is gigantisch. Het zogenaamde
haasje-over springen bij de introductie van nieuwe technologieën en stroomenergie
gaat nog veel te langzaam. Mijn fractie wil graag weten hoe de coördinerend
en erop aan te spreken minister deze problemen aanpakt. Hoe verloopt de coördinatie
tussen de verschillende ministeries en hoe denkt hij dit proces via zijn uitgebreide
ervaring in het internationale circuit aan te pakken?Mijnheer de voorzitter! Het milieubeleid is in deze eeuw in een duidelijk
andere fase terechtgekomen dan in de vorige. Na een periode van ontkenning
en bagatellisering van milieuproblemen in de jaren zestig, een hausse in de
jaren zeventig met grote zorgen voor morgen, en met veel vaak ongefundeerde
angsten, is in de jaren tachtig en negentig veel van het achterstallig onderhoud
ingelopen en wordt nu een volwassen milieubeleid met duidelijke politieke
keuzes voor de toekomst mogelijk. De minister zal daarover wellicht een duidelijke
opvatting ventileren in het NMP-4, maar voor het debat hier ware het wenselijk
als hij zijn uitgangspunten en doelstellingen expliciet verwoordt. Dan kan
dit beleidsdebat immers aan waarde winnen.De heer Van Bruchem (RPF/GPV):Mijnheer de voorzitter! In een interview in Trouw heeft de minister vorig
jaar november gezegd dat het milieu geen randvoorwaarde mag zijn, maar een
waarde op zichzelf is. Onze fracties – ik spreek mede namens de SGP-fractie –
onderschrijven deze zienswijze van harte. Voor ons komt daar nog een dimensie
bij, namelijk dat wij de natuur zien als het werk van de Schepper dat wij
zeer zorgvuldig moeten beheren en niet mogen opofferen aan datgene wat wij
materiële vooruitgang noemen.Wij spreken in het algemeen onze waardering uit voor de beleidsintenties
van de minister en de ambitie waarmee hij deze tracht te realiseren in de
weerbarstige politieke werkelijkheid van vandaag de dag. Wel willen onze fracties
 benadrukken dat de milieulasten eerlijk verdeeld moeten worden
en dat de zwakkeren in de samenleving niet onevenredig zwaar getroffen mogen
worden. Wij kunnen bijvoorbeeld niet aan de indruk ontkomen dat althans bepaalde
delen van de agrarische sector, zoals de varkenshouderij, heel wat harder
worden aangepakt dan bijvoorbeeld de luchtvaart. Vindt de minister ook niet
dat hier sprake is van een onevenwichtigheid?Mijnheer de voorzitter! Ik maak enkele opmerkingen over de relatie tussen
milieu en economie. De huidige minister-president, de heer Kok, heeft in 1989
gezegd dat op den duur in economisch opzicht niets verstandig is wat in ecologisch
opzicht onverstandig is. Dat lijkt ons een uitspraak om in het achterhoofd
te houden. In het milieuprogramma 2000-2003 staat dat de beleidsfilosofie
dat milieu en economie in veel gevallen goed kunnen samengaan, duidelijk heeft
postgevat in de maatschappij. Dat klinkt nogal geruststellend. Op pagina 7
van de memorie van toelichting is de formulering op dit punt meer taakstellend
dan geruststellend en dat bevalt onze fracties eigenlijk beter. Het zou natuurlijk
heel mooi zijn als milieu en economische groei harmonisch samengaan, want
dat verlost ons van vervelende dilemma's, wij kunnen doorgaan met produceren
en consumeren en wij hoeven geen keuzes te maken. Maar is het terecht dat
deze filosofie heeft postgevat in de samenleving, of is zij eerder te kenschetsen
als een ideologie waarmee de werkelijke problemen worden toegedekt?In de laatste jaren is er op een aantal punten bij verschillende emissies
inderdaad sprake van ontkoppeling tussen economische groei en milieudruk,
maar toch wijzen nog heel wat lijntjes inzake de milieudruk uit de Milieubalans
1999 de verkeerde kant op. Verschillende beleidsdoelstellingen worden dan
ook niet gehaald en dat betekent in elk geval dat de absolute milieudruk onvoldoende
afneemt. Bovendien is de vraag of de beleidsdoelstellingen voldoende ambitieus
zijn. In een publicatie van het CBS over Nederland in de afgelopen 200 jaar
wordt gesteld dat de milieudruk in ons land ongeveer twee derde zou moeten
verminderen, wil er sprake zijn van duurzame ontwikkeling. Ik begrijp dat
ik dit soort dingen eigenlijk niet meer mag zeggen volgens de vorige spreker,
maar ik houd het er toch maar even op. Het gaat in elk geval heel wat verder
dan de vastgelegde beleidsdoelstellingen. Bovendien: hoe duurzaam is de ontkoppeling?
Het RIVM wijst er in de laatste Milieubalans op dat de ontkoppeling tussen
productie en consumptie enerzijds en vervuiling anderzijds moeilijker wordt,
omdat de resterende technische mogelijkheden steeds duurder worden en omdat
structurele aanpassingen nodig zijn. Volgens de milieuverkenningen van het
RIVM van een paar jaar geleden zou na een periode van 10 tot 15 jaar dan ook
weer een herkoppeling optreden.Tot dusver heb ik de mondiale dimensie van de duurzaamheidsproblemen buiten
beschouwing gelaten. Momenteel verbruikt 20% van de mensheid zo'n 80% van
de natuurlijke hulpbronnen. Het gebruik van de wereldwijd beschikbare hulpbronnen
is dus erg scheef verdeeld. Volgens de vorig jaar verschenen Global Environment
Outlook van de VN, die bepaald geen opwekkend beeld schetst van de ecologische
situatie in de wereld, zou het gebruik van natuurlijke hulpbronnen in de ontwikkelde
landen moeten worden gedecimeerd – dus met 90% moeten verminderen –
om de derdewereldlanden voldoende mogelijkheden te geven om de armoede te
overwinnen.Een en ander is voor onze fracties voldoende om te stellen dat de filosofie,
dat milieu en economie kunnen samengaan, wereldwijd en op langere termijn
bezien, alleen realistisch is als er een structurele verandering van onze
economie plaatsvindt, met een veel kleiner gebruik van natuurlijke hulpbronnen,
met waarschijnlijk negatieve gevolgen voor onze welstand. Anders zou de genoemde
filosofie wel eens een utopie kunnen blijken zijn. Ik hoor graag in hoeverre
de minister deze stelling onderschrijft. Wat mogen wij in het NMP-4 over dit
onderwerp verwachten?Volgens de VN moet er sprake zijn van 90% vermindering. Dat is natuurlijk
heel wat anders dan de afgesproken reductie met 6% van de Nederlandse broeikasgasemissie,
die wij overigens voor een groot deel ook nog afkopen in het buitenland, zodat
wij onze eigen inspanningen op dit punt kunnen beperken. Financieel-economisch
gezien, zal die redenering ongetwijfeld kloppen om het zo te doen, maar vanuit
het oogpunt van een rechtvaardige verdeling van de natuurlijke hulpbronnen
op langere termijn roept het vragen op. Leidt dit beleid op termijn niet tot
een beperking van de ontwikkelingsmogelijkheden van de mondiale kleinverbruikers?
Begint een beter milieu echt in het buitenland?Mijnheer de voorzitter! Tot dusver had ik het alleen over emissies en
verbruik van hulpbronnen, maar het milieu omvat natuurlijk meer. Het gaat
ook om de leefomgeving van de mens, ook van toekomstige generaties, die volgens
de memorie van toelichting dezelfde keuzemogelijkheden moeten hebben als wij.
Ik wil overigens wel benadrukken dat in onze visie milieu en leefomgeving
ook bepaald niet samenvallen. De stand van de pinguïns op Antarctica
heeft betrekkelijk weinig effect op onze leefomgeving, maar is desalniettemin
waardevol. Bij die leefomgeving zijn aspecten van belang als ruimtebeslag,
soortenrijkdom, landschapskwaliteit, rust en stilte. De minister heeft blijk
gegeven van vrij vergaande ambities op het gebied van de leefomgeving: niet
bewaren, maar verbeteren. Wordt het bij de voortzetting van de economische
groei met de huidige accenten en in het huidige tempo echter niet steeds moeilijker
om deze ambities te realiseren? Uit diverse publicaties van het RIVM blijkt
onder meer dat het landschap steeds uniformer wordt – dat staat met
zoveel woorden in de Natuurbalans – en dat de soortenrijkdom en de natuurwaarde
in ons land in de 20ste eeuw drastisch zijn teruggelopen. Leidt het dominante
streven in onze samenleving naar "steeds meer" en "steeds sneller" niet onvermijdelijk
tot een vermindering van de kwaliteit van de leefomgeving, met uiteindelijk
ook nadelige gevolgen voor het welzijn van de mens?Collega Schuurman heeft het bij de algemene beschouwingen als volgt gezegd.
Ik herhaal zijn woorden, omdat de minister tijdens het uitspreken van die
woorden verplichtingen aan de overzijde had. "Hebben wij langzamerhand niet
een punt bereikt waarbij een verdere groei schaarse dingen nog schaarser maakt
en overvloedige dingen nog overvloediger, zodat per saldo het welzijn niet
toeneemt maar afneemt?" De minister heeft zich in een interview
al eens uitgelaten over de zin, of eigenlijk meer de onzin, van steeds snellere
verplaatsingen en over de noodzaak van versobering, dus ik neem aan dat hij
het met deze opmerkingen in grote lijnen eens zal zijn.Wij vrezen echter dat de minister op dit punt meer en meer een roepende
in de woestijn is geworden. Uit het recente rapport van het Sociaal en cultureel
planbureau blijkt dat het milieu bij de bevolking steeds lager op het lijstje
komt te staan. Wij vinden dat verontrustend maar ook verklaarbaar. De sterke
nadruk, ook van de zijde van dit kabinet en zijn voorgangers, op economische
groei, op versterking van concurrentieposities, op een 24-uurseconomie, op
produceren en consumeren, op werk, werk, werk, op individualisering en zelfontplooiing,
heeft de materialistische eenzijdigheid van onze cultuur in de hand gewerkt
en de "zorg voor elders en later" naar de achtergrond verdreven.Onze fracties zijn van mening dat het milieu weer hoger op het lijstje
van de bevolking moet komen staan ten behoeve van onze eigen leefomgeving,
ter wille van toekomstige generaties en ten gunste van natuur en milieu als
eigenstandige waarden. De overheid mag dat best stimuleren. In dit licht bezien,
zetten wij vraagtekens bij de opmerking van de minister in een interview in
Forum van september vorig jaar, dat een heropvoedingscampagne, zoals vroeger
onder de ministers Winsemius en Nijpels is gevoerd, te pretentieus zou zijn.
"Dat kan de overheid niet", aldus de minister. Misschien kan de overheid wel
meer dan zij denkt. Heropvoeding is natuurlijk een groot woord, maar een bewustwordingscampagne
om het milieu weer hoger op de agenda te krijgen of een maatschappelijk debat
over bepaalde vormen van versobering, is naar de mening van onze fracties
zeker wenselijk. In het rapport van de VROM-raad over de ecologische voetafdruk
wordt ook een dergelijke aanbeveling gedaan. Wij zijn ervan overtuigd, dat
duurzame ontwikkeling niet tot stand kan komen zonder mentale verandering.
En als het onder de genoemde ministers kon, dan moet het nu toch zeker kunnen.
De verschijning van NMP-4 zou een mooie aanleiding kunnen zijn. Het minste
wat de minister in onze visie kan doen, is organisaties die op dit terrein
actief zijn, zoals in de kring van onze partijen het Ecologisch Platform,
dat anderhalf jaar geleden het Christelijk Ecologisch Appel uitbracht, financieel
te ondersteunen.In verband met mijn opmerkingen over mentaliteitsverandering en versobering
nog een concrete vraag. Moeten we niet iets gaan doen ter beperking van de
reclame? Uit een NIPO-onderzoek van vorig jaar bleek dat driekwart van de
Nederlandse bevolking minder reclame wil. Reclame vormt een belangrijke aanjager
van de consumptie en van de bijbehorende consumptieve mentaliteit. Daarnaast
vormen reclame-uitingen als zodanig in een aantal gevallen een aantasting
van de leefbaarheid. We zouden kunnen beginnen met de reclame te weren uit
de openbare ruimte: langs wegen, op stations, op voertuigen van openbaar vervoersbedrijven,
in het luchtruim etc. Graag een reactie.Een laatste klein puntje over het milieu. Dat betreft het verpakken van
tijdschriften in plastic hoesjes; een verschijnsel dat naar mijn waarneming
de laatste tijd hand over hand toeneemt, tot mijn schaamte ook in de partijen
namens welke ik vandaag het woord voer. Iedere postbezorging levert een halve
prullenbak vol plastic op. Het plastic mag dan wel afbreekbaar zijn, maar
denkend aan de ladder van Lansink – voorkomen, hergebruiken, verbranden,
storten – is deze werkwijze op zijn minst suboptimaal, al was het alleen
maar, omdat van de vroegere papieren omslagen het grootste deel hergebruikt
werd. Bovendien kan het nog veel milieuvriendelijker met een simpel adresstickertje
op de omslag. Is de minister het met ons eens dat aan dit probleem iets gedaan
moet worden, bijvoorbeeld in de vorm van nadere afspraken met het betrokken
bedrijfsleven? Vallen deze verpakkingen trouwens onder het verpakkingenconvenant?Mijnheer de voorzitter! Nu enkele opmerkingen over de ruimtelijke ordening.
De Vijfde nota komt eraan. Er is een startnotitie en iedereen mag erover meepraten.
Maar heeft het ook zin om mee te praten of wordt er toch niet geluisterd en
gaan de ontwikkelingen gewoon door? Als de bevolking laat merken wat ze van
concrete projecten vindt, wordt daar nauwelijks rekening mee gehouden. De
Betuwelijn met alles wat erop en eraan zit, is daarvan een duidelijk voorbeeld.
Er is op alle mogelijke manieren tegen geprotesteerd, maar op grond van zogenaamde
strategische overwegingen van het kaliber "Nederland wordt anders het Jutland
van Europa", gaat deze miljardeninvestering, naar ik meen de grootste aanslag
op het rivierenlandschap sinds de St-Elisabethvloed, gewoon door.Meer in het algemeen is de vraag wat de pogingen tot ordenen van de Nederlandse
ruimte eigenlijk opleveren. De visie dat de overheid op dit beleidsterrein
slechts een van de spelers is, wijzen wij ten principale van de hand. Een
rol van de overheid en in het bijzonder de rijksoverheid als regisseur spoort
meer met onze visie op de overheid, maar ook dan blijft de vraag wie het script
schrijft. Zijn de ruimtelijkeordeningsnota's voor een groot deel niet meer
een beschrijving van – ik leen een term van de minister – ruimtelijke
aanpassing, dan beleidsvisies, die ook daadwerkelijk worden gerealiseerd?Volgens de Balans ruimtelijke kwaliteit van de RPD is er met name van
de "groene" doelstellingen uit de Vierde nota niet veel terechtgekomen. De
voornemens die passen in de economische ontwikkeling zijn wel aardig gerealiseerd,
maar een voornemen als het beschermen van de open ruimte en van kleinschalige
landschappen veel minder. Dat laatste is dan een gevolg van de diffuse verstedelijking,
van meer infrastructuur en van de schaalvergroting in de landbouw. Deze constateringen
wijzen erop dat de inrichting van ons land toch meer wordt bepaald door quasi-autonome
economische ontwikkelingen en de daarbij behorende uitbreiding van de infrastructuur
dan door het ruimtelijkeordeningsbeleid.Onze fracties vinden dit een onbevredigende gang van zaken. Mede gelet
op het hoge peil van onze materiële welvaart enerzijds en de toenemende
leefbaarheidsproblemen en de daardoor toenemende noodzaak tot ordening anderzijds,
moet het primaat voor de inrichting van ons land meer dan in de afgelopen
periode komen te liggen bij de ruimtelijke ordening en minder bij de economische
ontwikkeling. Ik kan mij niet voorstellen dat een minister van Ruimtelijke
Ordening daarover anders denkt. Maar hier doemen wel problemen op. Want het valt niet mee om de ruimte
te ordenen als je weinig greep hebt op de onderliggende krachten. Staan bijvoorbeeld
strakkere landelijke beleidslijnen niet op gespannen voet met de eveneens
beoogde decentralisatie? Als gemeenten en provincies meer zelfstandig economisch
beleid gaan voeren – zoals ik in de memorie van toelichting las –
zullen zij dan ook niet de ruimtelijke component daarvan zelf willen invullen?
Het risico van een verdere omzetting van open ruimte in bebouwing is dan vrij
groot en met name gemeenten hebben daar nogal belang bij. Andere tendensen
in de samenleving zoals individualisering, toenemende mobiliteit en een groeiende
koopkracht, lijken eveneens moeilijk te verenigen met een strakkere nationale
ruimtelijke ordening. Dit geldt zeker voor een vraaggestuurde volkshuisvesting,
waarbij de wens om "in het groen" te wonen meer kansen krijgt. Volgens een
enquête wil 40% van de huizenkopers eigenlijk een vrijstaande woning.
Hoe zou ons land eruit zien als die wens zou worden gehonoreerd? Op blz. 6
van de memorie van toelichting staat te lezen dat de inrichting van de ruimte
moet aansluiten bij de wensen en de verlangens van mensen. Past de voorkeur
van de minister voor de compacte stad daar eigenlijk wel bij? In elk geval
ligt hier een stevig spanningsveld. Heeft de minister enig idee hoe hij uit
dit spanningsveld kan komen?De heer De Beer (VVD):Mijnheer de voorzitter! Over spanningsveld gesproken. In mijn inbreng
in dit debat heb ik erop gewezen dat de nationale ruimte slechts met 0,5%
bebouwde ruimte meer wordt belast als wij 50 jaar lang 25 woningen per hectare
bouwen in plaats van 40. Wij weten dan over welke orde van grootte wij spreken.
Vindt de heer Van Bruchem niet dat dit de moeite waard is als hij zich realiseert
hoeveel miljoenen mensen dan beter gehuisvest zullen zijn?De heer Van Bruchem (RPF/GPV):Het hangt ervan af hoe dit halve procent – dat op zich betrekkelijk
gering is – over het land wordt verdeeld en wat de impact is van al
die huizen als de dorpen zich nog verder uitbreiden. Ik denk dat ik de heer
De Beer in het vervolg van mijn betoog wel enigszins tegemoet kom.Wat onze fracties betreft zou er meer onderscheid gemaakt kunnen worden
tussen wonen en bedrijvigheid, in die zin dat voor bedrijfsterreinen het streven
naar clustering rondom de compacte stad meer nadruk krijgt dan voor woningbouw.
Woningen tasten landschap en leefomgeving in de regel minder aan dan aaneengesloten
rijen grote bedrijfsgebouwen, de schoenendozen van de minister. Een rit over
de A2 of de A15 maakt dat wel duidelijk. Daarbij komt voor onze fracties dat
wij grote waarde hechten aan de levensvatbaarheid van de dorpen en daarom
moet je van tijd tot tijd wat woningen kunnen bouwen, uiteraard binnen verantwoorde
bebouwingscontouren. In dat verband spreekt de gedachte van de "groene mallen"
die de Stichting natuur en milieu naar voren heeft gebracht ons wel aan.Mijnheer de voorzitter! Ik maak een paar kanttekeningen bij het huizen-voor-stallen-beleid
in het kader van de sanering van de intensieve veehouderij, waardoor de minister
toch nog een beetje Jan-de-sloper wordt. Op het eerste gezicht een creatieve
oplossing, met aantrekkelijke kanten, vooral voor 's Rijks schatkist, waarbij
wel meteen de vraag rijst wie nu in de praktijk voor de kosten opdraait. Ik
sluit mij op dit punt graag aan bij mevrouw Meindertsma. Ook in andere opzichten
roept de regeling vragen op. Het komt er op neer dat varkenshouders onder
een aantal voorwaarden een schadeloosstelling kunnen krijgen in de vorm van
een bouwkavel, op het huidige bedrijfsperceel of elders in het dorp. Kan deze
maatregel niet in strijd komen met het beleid om "rood" en "groen", om de
woonbestemming en de agrarische bestemming van het buitengebied uit elkaar
te houden? En dan bedoel ik het echte buitengebied en niet de lintbebouwing
van varkensstallen die je hier en daar in de buurt van dorpen in Brabant aantreft.
Ontstaan er geen praktische problemen, bijvoorbeeld met bewoners die in hun
nieuwe bungalow geplaagd worden door de stank van omliggende veebedrijven?
Als ik het goed heb, wordt voorgesteld om de regels inzake stankhinder voor
de reconstructiegebieden wat te verruimen, maar daarmee is de stank natuurlijk
niet verdwenen. Het mag in elk geval niet zo zijn dat bestaande veehouderijbedrijven
door deze regeling in problemen komen. Zij zouden een soort "oudsterechtenbehandeling"
kunnen krijgen. Is het trouwens uit oogpunt van rechtsgelijkheid correct om
voor het ene gebied andere stankregels te hanteren dan voor het andere? Kan
de minister de zorg van onze fracties op deze punten wegnemen?Als de "compensatiewoningen" worden gerealiseerd in of bij de dorpen,
dan komen deze niet ten laste van bestaande contingenten en mogen ze eventueel
worden gerealiseerd buiten de huidige contouren. Staat dit beleid niet haaks
op het restrictieve beleid voor de plattelandsgebieden, zoals mevrouw Meindertsma
reeds zei? En als het restrictieve beleid wordt verruimd, dan, wat onze fracties
betreft, overal waar het uit het oogpunt van ruimtelijke ordening verantwoord
is en niet alleen daar waar varkenshouders toevallig stoppen. De 6500 woningen
die er in het kader van deze regeling bij komen, zijn geconcentreerd in een
beperkt aantal gemeenten, voornamelijk in het zuiden en het oosten van het
land, terwijl misschien in andere gemeenten de extra woningen harder nodig
zijn. Is dat wel rechtvaardig? Zullen andere gemeenten ook niet om meer woningen
gaan vragen? En gaat er geen precedentwerking uit van de regeling, als bijvoorbeeld
binnen een aantal jaren de melkveehouderij of de glastuinbouw ingrijpend zouden
moeten herstructureren? Is het wel rechtvaardig dat een varkenshouder die
mede vanwege de milieuregels moet stoppen, een bouwkavel krijgt en een glastuinder
in een vergelijkbare situatie niet? Moet er ook niet een "huizen-voor-kassen-regeling"
komen? Kortom, deze regeling is misschien wel slim, maar is ze uit oogpunt
van een consistent ruimtelijkeordenings- en huisvestingsbeleid ook wijs? Graag
een reactie van de bewindslieden.Nu een opmerking over de hoge grondprijzen. Velen maken zich er druk over,
behalve degenen die er beter van worden. De hoge grondprijzen vormen een symptoom
van schaarste: Nederland is gewoon te klein voor al onze ambities op het terrein
van wonen, werken, verplaatsen, natuur enz. Willen we de oorzaken van de hoge
grondprijzen aanpakken, dan zullen we dus met name onze ambities die veel
 ruimte vergen, moeten bijstellen. In ieder geval zullen we
zo zuinig mogelijk met de beschikbare ruimte moeten omgaan. Het meervoudig
ruimtegebruik, waaraan volgens de memorie van toelichting in de Vijfde nota
uitvoerig aandacht zal worden geschonken, lijkt onze fracties dan ook een
heel goede zaak. Onze fracties voelen weinig voor een vergaand ingrijpen door
de overheid in de grondmarkt, onder meer omdat schaarsteverschijnselen op
deze markt zich zeer moeilijk laten terugdringen door regulering. Om met prof.
Thurlings, mijn leermeester economie die ook een aantal jaren de voorzitter
van deze Kamer is geweest, te spreken: het gras van de schaarste komt toch
tussen de stenen van de regulering weer omhoog. Dit betekent overigens niet
dat wij een verruiming van het gemeentelijk voorkeursrecht op voorhand afwijzen.
Als er al iets moet gebeuren ten aanzien van de grondprijzen, dan denken wij
eerder aan een regeling in de financiële sfeer. Op zichzelf is het niet
zo erg dat grondprijzen hoog zijn, het probleem is echter dat maatschappelijke
doeleinden erdoor in het gedrang kunnen komen, zoals betaalbare woningbouw
of het veiligstellen van een redelijke oppervlakte aan natuur. Aan de andere
kant leiden de hoge grondprijzen tot soms enorme verrijking van "toevallige"
eigenaren, die hun grond een andere bestemming zien krijgen. Op grond van
deze overwegingen is voor onze fracties een zekere afroming van deze "particuliere"
winsten bespreekbaar, als tegenhanger van de planschadevergoeding zoals de
minister al eens heeft gesuggereerd, waarbij de opbrengst kan worden aangewend
voor het Grondfonds of het Fonds voor het nationaal erfgoed, waarover de heer
Van Gennip sprak. Mogelijk kan zo'n regeling zodanig worden opgezet dat ze
tegelijk functioneert als een heffing op bebouwen, zoals geopperd door het
CPB. Uiteraard moeten de redelijke belangen van de betrokken eigenaren hierbij
wel gewaarborgd zijn.Ten slotte nog een paar opmerkingen over de biotechnologie. De eerste
vraag is waar de integrale beleidsnotitie over dit onderwerp blijft, waarvan
de minister vorig jaar juni, in een algemeen overleg over biodiversiteit,
heeft aangekondigd dat deze in oktober/november 1999 zou verschijnen. Verder
zijn wij natuurlijk erg benieuwd naar de inhoud van de notitie. Verschillende
ministers hebben zich al over dit onderwerp uitgelaten – naar mijn gevoel
niet geheel eensluidend, wat mogelijk het uitblijven van de kabinetsnotitie
verklaart – maar van de coördinerend bewindsman heb ik nog weinig
gehoord. Hij heeft intussen op dit gebied wel wat gedaan, onder meer door
zich in te spannen voor de totstandkoming van het protocol van Montreal; daarvoor
hebben wij waardering. De betekenis van dit protocol is ons niet geheel duidelijk;
misschien kan de minister het wat toelichten. In elk geval hebben 130 landen
afgesproken dat bij het toelaten van moderne biotechnologische vindingen niet
alleen economische en gezondheidsaspecten een rol spelen, maar ook ecologische
aspecten, en ook dat de afzonderlijke landen tot op zekere hoogte hun eigen
normen op dit terrein kunnen handhaven. Dat zijn naar de mening van onze fracties
belangrijke afspraken, waarvan wij hopen dat ze doorwerken in het internationale
handelsoverleg. De moderne biotechnologie vergt een zeer zorgvuldige afweging
en het moet niet zo zijn dat de landen met de minste scrupules op dit gebied
de dienst uitmaken. Het gaat immers om de manier waarop je met het leven omgaat
en dat verdient als zodanig een meer respectvolle en zorgvuldiger behandeling
dan de dode materie. Om met de Wageningse hoogleraar Goewie te spreken: "wij
hebben het hier niet over auto's, maar over leven". Ik denk hierbij aan het
eigene van de verschillende soorten en de intrinsieke waarde van het dier.
Ook ecologisch gezien vergt de moderne biotechnologie bijzondere aandacht,
waarbij ik dan onder meer denk aan mogelijke langetermijnrisico's voor de
biodiversiteit en aan het gevaar van optredende resistenties wanneer bijvoorbeeld
planten permanent zelf insecticiden produceren. Bovendien is denkbaar dat
deze processen vrijwel onomkeerbaar zijn. Mag ik aannemen dat deze ethische
en ecologische aspecten een belangrijke rol spelen in de door het kabinet
uit te brengen notitie? Komt er een integraal toetsingskader waarin ethische
en ecologische bezwaren worden afgewogen tegen de beoogde doelstellingen en
wordt daarbij ook aandacht besteed aan andere, minder problematische oplossingsrichtingen?Ik wacht met belangstelling de reactie van de bewindslieden af.De heer Hessing (D66):Voorzitter! Mijn fractie heeft met bijzondere belangstelling kennis genomen
van de Balans ruimtelijke kwaliteit 1999. De rapportage geeft een helder zicht
op ontwikkelingen in de kwaliteit van het ruimtelijk gebruik. De Rijksplanologische
Dienst valt beslist te complimenteren met deze nota; ze vormt een goede onderlegger
voor te ontwikkelen beleid bijvoorbeeld de Vijfde nota ruimtelijke ordening.
Een van de interessante onderwerpen waarop de Balans ruimtelijke kwaliteit
zicht biedt betreft de bescherming van open ruimten in Nederland. In dit verband
vraagt mijn fractie aandacht voor de positie van het Groene Hart. De memorie
van toelichting bij de begroting van het vorig jaar vermeldde daarover reeds
het volgende: "Openheid is van wezenlijk belang voor de kenmerken en de kwaliteiten
van het Nationaal landschap het Groene Hart. Mede hierom wordt de groei van
de verstedelijking opgevangen in de Randstadring. Het Rijk acht de benadering
met bebouwingscontouren voor woningen en bedrijventerreinen het aangewezen
middel om ongewenst ruimtebeslag in het Groene Hart tegen te gaan. Sturing
op aantallen is niet langer noodzakelijk."Voorzitter! Dat is maar zeer de vraag. De Balans ruimtelijke kwaliteit
geeft aan dat in ieder geval voor de jaren 1990-1998 de bescherming van de
open ruimten te wensen over heeft gelaten. In de restrictieve gebieden zou
in beginsel buiten de bebouwingscontouren geen nieuwbouw mogen plaatsvinden.
Tussen 1990 en 1998 heeft echter een groei plaatsgevonden van 25%. Voor het
Groene Hart gaat het in de jaren 1989-1993 om een ruimtebeslag van 40 ha.
De heer De Beer zei dat bebouwingscontouren kunnen worden getrokken, maar
die zijn niet voor de eeuwigheid getrokken. Er zal een moment komen om opnieuw
nieuwe contouren te trekken met mogelijkheden voor bebouwing.Hoe dan ook, ondanks de inzet van Rijk en provincies moet geconstateerd
worden dat de ordening van de ruimte in de binnentuin van de Randstad
maar in zeer beperkte mate mogelijk is. Wat de afgelopen decennia ook in nota's
ruimtelijke ordening en streekplannen is vastgelegd, de dynamiek van de ruimtelijke
ontwikkelingen in het landelijk gebied lijkt zich daaraan weinig gelegen liggen.
De heer Van Bruchem zei dat er ook andere actoren zijn die meedoen en die
bepalen hoe het met de ruimtelijke ontwikkeling gaat. De rijksoverheid is
maar in beperkte mate in staat om dat te sturen.Een citaat uit een artikel van 8 maart jongstleden in NRC Handelsblad
is veelzeggend: "Het gebied blijft in hoog tempo dichtslibben en het streven
van de rijksoverheid om het in zijn oude vertrouwde vorm te bewaren, lijkt
steeds meer een illusie." Een rondgang langs bestuurders en andere betrokkenen
leert dat eigenlijk niemand meer gelooft dat deze doelstelling nog valt te
verwezenlijken. Zelfs de milieubeweging erkent dat inmiddels al zoveel is
veranderd en zal blijven veranderen dat dit eigenlijk niet meer haalbaar is.
Gaat deze ontwikkeling ongestoord verder, dan zal men over 50 tot 100 jaar
schamper moeten constateren dat het poldermodel uitgerekend in de polder is
vastgelopen en dat wij erbij hebben gestaan en ernaar hebben gekeken, maar
geen poot hebben uitgestoken om het echt te verhinderen.Dat ook de minister zich zorgen maakt, is bemoedigend. Op de jaarvergadering
van de Vereniging voor Bouwrecht op 25 november 1999 liet de minister hierover
het volgende aantekenen: "Ik hecht sterk aan het openhouden van enkele gebieden
in Nederland. Langs talrijke autowegen verrijzen echter talloze blokkendozen
die mij het zicht op die mooie gebieden ontnemen. Neem de A12, die ik vanochtend
heb genomen om hier te komen; ik constateer keer op keer dat ik weer minder
van het Groene Hart zie. En alhoewel allang door het Rijk is vastgesteld dat
dit gebied open moet blijven, zien bedrijven nog steeds kans, hun bouwsels
daar neer te zetten." Hoewel de minister met deze uitspraak ook iets in negatieve
zin zegt over de ruimtelijke gevolgen van de corridorvorming, die zich immers
voor een belangrijk deel langs het bestaande autowegennet zal voltrekken,
is mijn fractie vooral benieuwd hoe de minister aankijkt tegen de ordeningskracht
van het Rijk in het algemeen en ten aanzien van het Groene Hart meer in het
bijzonder. Mijn fractie kan alleen maar grote twijfels hebben over de mogelijkheid
om het Groene Hart in de kern als aaneengesloten open en groene ruimte te
bewaren voor het nageslacht. Ik wil hiermee niet zeggen dat mijn fractie zich
niet graag laat overtuigen van het tegendeel, maar de feitelijke ontwikkelingen
geven weinig ruimte voor hoop. Is het dan niet beter een vlucht naar voren
te nemen en scherp te formuleren welke gebieden en welke natuurkwaliteiten
binnen het Groene Hart de moeite waard zijn om te behouden en welke gebieden
zich lenen voor een andere bestemming? En na deze scheiding van gebieden dient
wel in beeld gebracht te worden, op welke wijze de meer waardevolle gebieden
dan optimaal beschermd kunnen worden. Wellicht kan via aankoop van strategische
delen, bijvoorbeeld randen van waardevolle gebieden, een dam opgeworpen worden
tegen negatieve ontwikkelingen. Gaarne een reactie van de minister.In ieder geval kijkt mijn fractie met meer dan normale belangstelling
uit naar de voorgenomen fundamentele herziening van de Wet op de Ruimtelijke
Ordening. Inderdaad is het hoog tijd om de lappendeken te verstellen. De gedachte
om de positie van het bestemmingsplan te versterken spreekt mijn fractie aan,
en zeker ook de mogelijkheid voor Rijk en provincie om voor belangrijke onderdelen
van het beleid zélf een bestemmingsplan op te stellen. Het uitwerken
van deze gedachte zou wellicht een bijdrage kunnen leveren aan het steviger
verankeren van belangrijke uitgangspunten op het terrein van de ruimtelijke
ordening. Dat per saldo een stukje centralisatie zal optreden, zoals critici
ongetwijfeld zullen opmerken en zoals ook vandaag van verschillende kanten
is opgemerkt, neemt mijn fractie voor lief. De niet aflatende strijd tussen
tal van claims op de schaarse ruimte mag niet ontaarden in het recht van de
sterkste, met het risico dat belangen van natuur en milieu ondergesneeuwd
raken. Dat tegen deze achtergrond en gelet op harde gegevens over feitelijke
ontwikkelingen zaken op provinciaal en zeker ook op rijksniveau worden getrokken,
kan mijn fractie dan ook billijken. Hoe oordeelt de minister over de kritiek
op het centralistische karakter van de plannen?Juist gelet op de druk op de ruimte kan mijn fractie zich vinden in de
verplichting voor gemeenten om juist ook in de bebouwde kom bestemmingsplannen
te maken. Juist in het bebouwde gebied is een breed gedragen integrale visie
op de toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen gewenst. En het bestemmingsplan
is bij uitstek het vehikel om de gemeentelijke discussie en afweging tussen
verschillende belangen herkenbaar en juridisch afdwingbaar in die visie te
laten neerslaan. Ook hierop is kritiek gekomen, maar vooralsnog zou mijn fractie
de minister op dit punt van harte willen steunen.Iets anders is de handhaving van de bestemmingsplannen; daar is nog het
nodige aan te verbeteren. Het ligt voor de hand om de provincies hierbij een
centrale rol bij te laten vervullen. Een dergelijke taak past goed bij een
middenbestuur. Het toezicht op rijksniveau leggen heeft geen toegevoegde waarde,
maar dan is het wel zaak dat de provincies goed zijn toegerust om deze taak
naar behoren uit te oefenen. Het moet dan in principe mogelijk zijn om tijdelijk
bevoegdheden over te hevelen naar de provincie wanneer mocht blijken dat gemeenten
hardnekkig in gebreke blijven. Dat zou een aardige toevoeging kunnen zijn
aan het bestaande instrumentarium, ware het niet dat in de Nederlandse bestuurscultuur
een dergelijke harde aanpak zelden uit de kast wordt gehaald. Het probleem
zit vaak niet zozeer in de formele bevoegdheden als wel in de feitelijke wil
om daar ook echt gebruik van te maken. Daarvan zijn voorbeelden te over. Als
wij alleen maar kijken naar het optreden van de provincie Zuid-Holland in
het bestuurlijk gezelschapsspel rondom Den Haag, dan is dat niet bemoedigend.
Heeft de minister de indruk dat de positie en de slagkracht van de provincies
in bestuurlijke zin zodanig ontwikkeld is dat daar ook echt zaken gedaan kunnen
worden?Het klimaatbeleid, en dan met name de uitvoeringsnota Klimaatbeleid, verdient
zeker ook aandacht, ook al is daar vrij recent aan de overzijde reeds uitvoerig
over gesproken. Het klimaatverdrag van Kyoto stelt hoge eisen aan het beleid
van de Nederlandse regering. Er moet nu echt iets worden gedaan, want
vluchten kan niet meer. Nederland moet een absolute vermindering van de jaarlijkse
uitstoot van zes broeikasgassen met 6% ten opzichte van het niveau van 1990
bewerkstelligen. Daarmee zijn de normen voor Nederland lager dan die voor
de Europese Unie als geheel. In het kader van Joint Implementation mag Nederland
vanuit een oogpunt van kosteneffectiviteit ten hoogste 50% van de doelstelling
in het buitenland realiseren. De uitvoeringsnota stelt dat vanwege de autonome
ontwikkeling, dat wil zeggen 3,3% economische groei en 2,7% groei van het
stroomverbruik per jaar, een relatieve reductie van bijna 20% van de uitstoot
in 2010 gerealiseerd moet worden. Gelet op de aanhoudende hoge economische
groei kan het haast niet anders zijn, dan dat een extra inzet nodig zal zijn
om die doelstelling te halen. Kan de minister aangeven in hoeverre de gedachten
hierover zijn afgerond en tot welke bevindingen hij inmiddels is gekomen?Vervolgens wil mijn fractie toch nadrukkelijk een kanttekening plaatsen
bij de gekozen verdeling binnenland-buitenland. Als gevolg van deze politiek
geïndiceerde keuze zal de uitstoot van broeikasgassen in Nederland in
2010 groter zijn dan die in het referentiejaar 1990. Dat blijft toch een teleurstellend
gegeven; per saldo hebben wij dan in Nederland alleen de gevolgen van de economische
groei weten te beperken, in die zin dat de uitstoot van broeikasgassen niet
is afgenomen, maar is vermeerderd, doch niet in hetzelfde tempo als de economische
groei: minder meer dus.Wat dit betreft zou mijn fractie van de minister toch nog graag een reactie
hebben op de argumenten die onder meer in een rapportage van de SER zijn aangedragen
en die aansturen op een grotere inzet in eigen land. Het gaat dan onder meer
om de volgende punten. Allereerst de overweging dat vanuit een langetermijnperspectief
een definitieve omslag naar een koolstofarme energiehuishouding onvermijdelijk
is. Daarvoor zijn technologische doorbraken nodig, die in het Westen tot stand
gebracht zullen moeten worden en die dus hier en nu gestimuleerd moeten worden.
Door de druk van de ketel te halen en de mogelijkheid te geven uit te wijken
naar het buitenland, wordt het lastiger die doorbraken te bewerkstelligen.Verder is er het argument dat Nederland en uiteraard de overige geïndustrialiseerde
landen een voorbeeldfunctie dienen te vervullen. Er kan pas met vrucht een
beroep gedaan worden op de minder welvarende landen als men in eigen land
laat zien dat men alles op alles heeft gezet. De bijdrage van de geïndustrialiseerde
landen aan het broeikaseffect is immers het grootst, hetgeen als zodanig al
een bijzondere verantwoordelijkheid op deze landen legt.Ten slotte is er nog het spin-off-effect. Veel maatregelen die de uitstoot
aan broeikasgassen beperken, hebben tegelijkertijd een positief effect op
de uitstoot van andere stoffen. Daarmee is uiteraard het Nederlandse milieu
direct gediend. Hoe oordeelt de minister over deze argumentatie?In 2020 moet duurzame energie een bijdrage van 10% aan de totale energievoorziening
leveren. Ook dat is een ambitieuze doelstelling. Windenergie is daarbij een
van de instrumenten. Tegen deze achtergrond heeft mijn fractie met belangstelling
kennisgenomen van de ontwerp-PKB met betrekking tot de locatiekeuze voor een
windpark op zee. In goed Nederlands schijnt dat een "Near Shore Windpark"
te moeten heten. Waarom een bij uitstek en van oudsher Nederlandse activiteit
als een windmolen van een Engelse titel moet worden ontzien, ontgaat mijn
fractie ten enenmale. Het klinkt wellicht dynamischer, maar het zal er toch
echt niet harder door gaan waaien.Overigens is volgens goed Nederlands gebruik, not in my backyard, direct
vanuit Egmond stevige kritiek geuit op de gevolgde procedure. Burgemeester
Brommet sprak in dit verband over een locatiekeuze "uit de hoge hoed", ofwel
in goed Nederlands: management bij surprise. Natuurlijk, in een land waar
de ruimteclaims over elkaar heen buitelen, zal het niet makkelijk zijn om
bij majeure projecten de neuzen direct de goede kant op te krijgen. Het is
dan verleidelijk om maar gewoon stelling te nemen en te zien waar het schip
strandt en om niet vooraf overleg te voeren met de betrokkenen. Het is echter
maar de vraag wat op termijn de beste resultaten oplevert. Kan de minister
iets zeggen over de procedure die tot deze keuze heeft geleid en welk standpunt
de gemeente inmiddels heeft ingenomen?In het verlengde hiervan is mijn fractie ook benieuwd naar de stand van
zaken rondom het windmolenplan van oud-minister De Boer. Zij wil met tien
grotere windmolenparken in één klap de achterstand in de productie
van windenergie inlopen voor 2005. Ook ambitieus! Zij stelt voor gemeenten
in drie klassen onder te verdelen en daaraan een verplichting tot het realiseren
van een bepaalde hoeveelheid windenergie te koppelen. Vervolgens kunnen gemeenten
dan de eigen verplichting in goed overleg elders realiseren. Een soort joint
implementation, maar dan op gemeentelijke schaal. Daarvoor worden convenanten
gesloten en ontvangt de gemeente waar de windmolens geplaatst worden een financiële
tegemoetkoming. Kan de minister aangeven wat de stand van zaken is?Als het gaat om de gevolgen van klimaatveranderingen heeft inmiddels staatssecretaris
De Vries van Verkeer en Waterstaat plannen ontwikkeld om de afvoercapaciteit
van de rivieren te vergroten. Het is verstandig de toevloed van rivierwater
beter te gaan beheersen dan tot nu toe het geval was. Als het onverhoopt moet
komen tot overstromingen, is het inderdaad beter die gereguleerd te laten
plaatsvinden en het niet te laten aankomen op de zwakste plekken in de dijken.
Hierbij past de aanwijzing van retentiepolders of calamiteitenpolders. De
betrokken gemeentelijke bestuurders zijn door de voorgenomen plannen onaangenaam
verrast. Ook hier is sprake van een vorm van "management by surprise". Wellicht
dat de staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat hier in bestuurlijke zin
niet handig heeft geopereerd, maar het is maar de vraag of bestuurlijk overleg
voorafgaand aan de plannen tot een ander resultaat zou hebben geleid.Hoe dan ook, de plannen van de staatssecretaris verdienen serieuze bestudering.
Mijn fractie stelt een reactie van de minister op deze plannen op prijs en
dan met name op het uitgangspunt van de staatssecretaris dat er eerst ruimte
voor het water geclaimd moet worden, voordat wij op zoek kunnen gaan naar
ruimte voor woningbouw. Mijn fractie vindt inderdaad dat in het
huidige tijdsgewricht buitendijks bouwen onverantwoord is en derhalve simpelweg
niet moet worden toegestaan. Is de minister bereid om hier bij wijze van spreken
letterlijk een dam op te werpen tegen dergelijke bestaande plannen? Gemeenten
blijken immers zeer moeilijk van dergelijke plannen los te weken. Het gaat
hier bijvoorbeeld om het nieuwbouwplan Oolderveste in Roermond. Daar moet
toch eigenlijk gewoon een streep door, punt. Iets anders zijn de plannen bij
Nijmegen, de Waalsprong. De staatssecretaris heeft daar het volgende over
gezegd: "Volgens de huidige inzichten neemt de Vinex-locatie de Waalsprong
nogal wat ruimte in beslag en staat rivierkundig niet op de meest handige
plek. (...) Er zullen over deze Vinex-locatie nog harde noten gekraakt moeten
worden." Vinex-locaties zijn niet sacrosanct, maar hier gaat de staatssecretaris
wel erg snel. Inmiddels is afgesproken dat er een quick-scan plaats vindt
om te bezien in hoeverre de ruimte voor de rivier te verenigen valt met de
geplande Waalsprong. Hoe oordeelt de minister over deze gang van zaken?Als het gaat over betwiste locaties, dan is er ook nog de locatie Valkenburg.
Aan de overzijde is inmiddels een meerderheid gevonden om vliegveld Valkenburg
te sluiten en te benutten voor woningbouw voor de Leidse regio. Mijn fractie
wil zich graag aansluiten bij het pleidooi om het vliegveld te sluiten. Kan
de minister al een tipje van de sluier oplichten over de toekomst van deze
gewilde locatie?Een volgende opmerking betreft de grondpolitiek. Juist als het gaat om
de verdeling van de schaarse ruimte is dat onderdeel van het beleid cruciaal.
Het is dan ook van groot belang dat er een intelligente afstemming plaats
vindt tussen enerzijds de Vijfde nota ruimtelijke ordening die op stapel staat
en de Grondnota van de minister. Kan de minister daar nog eens zijn licht
op laten schijnen? Met het formuleren van een nieuwe richting aan het grondbeleid
is namelijk nog geen wet in het Staatsblad gebracht, terwijl het duiden van
de contouren van het nieuwe ruimtebeeld in de Vijfde nota voor handige projectontwikkelaars
al voldoende zal zijn om strategische aankopen te doen. Dus wat denkt de minister
met een gelijktijdige presentatie nu precies te bereiken? Moet niet eerst
bijvoorbeeld de Wet voorkeursrecht gemeenten en/of de Onteigeningswet worden
bijgesteld, alvorens het nieuwe ruimtelijke beeld zichtbaar wordt?In dit verband vraagt mijn fractie ten slotte aandacht voor de recente
enquête die Cobouw heeft gehouden in een twintigtal gemeenten. Daaruit
blijkt dat projectontwikkelaars in veel Vinex-gemeenten meer dan de helft
van de grond hebben opgekocht waarop nieuwbouw moet verrijzen. Even los van
de vraag in hoeverre de betrokken gemeenten met de gang van zaken vrede hebben
en uitgaande van de juistheid van deze cijfers, blijkt wel dat de noodzaak
om een beter grip te krijgen op de grondmarkt voor de overheid geen overbodige
luxe is. Hoe oordeelt de minister daarover?Er is ook vandaag veel gesproken over de Vinex-locaties en over de bebouwing
daarvan. Daarover vinden bij voortduring gesprekken plaats en daarop wordt
met regelmaat kritiek geuit. De woningen zijn te saai, te eentonig, hebben
te weinig ruimte en sluiten niet aan bij de woonwensen van de burgers. De
makelaars hebben zich inderdaad geroerd. De Nederlandse vereniging van makelaars
heeft zich sterk gemaakt voor een andere aanpak. Ik heb begrepen dat de staatssecretaris
in zijn eerste reactie daarop heeft gezegd dat hij zich bij die gedachte aansluit.
Ik zou willen bevorderen dat bestaande afspraken die gemeenten met projectontwikkelaars
hebben gemaakt worden opengebroken en dat bezien kan worden in hoeverre meer
dan tot nu toe ingespeeld kan worden op wensen van burgers. Dat is een ontwikkeling
die mijn fractie aanspreekt, maar ik zou graag zien dat de staatssecretaris
dat bevestigt.Ik sluit mij vervolgens aan bij een opmerking van de heer Pitstra over
duurzaam bouwen. Dat is een onderwerp dat hij met grote hardnekkigheid jaar
in jaar uit en volkomen terecht naar voren haalt. Ik denk inderdaad dat er
steeds minder ruimte moet zijn voor vrijblijvendheid en er steeds meer een
noodzaak is om verplicht te gaan voorschrijven hoe het dan wel moet. Elk huis
dat in dit tijdsgewricht wordt gebouwd en dat niet voldoet aan de eisen die
daaraan uit een oogpunt van duurzaam bouwen kunnen worden gesteld, is een
gemiste kans.Mijn laatste opmerking betreft de aanpak van het mestprobleem. Er is al
gesproken over de steen-voor-steen-benadering. 6500 woningen, dat is nogal
wat. In een tijdsgewricht waarin wij in restrictieve gebieden alles op alles
zetten om bijvoorbeeld met woningbouwcontouren te voorkomen dat zaken vollopen,
en wij toch moeten constateren dat het fout gaat, denk ik dat wij heel zorgvuldig
moeten bezien waar die 6500 woningen precies moeten komen. Het kan namelijk
niet zo zijn dat wij met het oplossen van het mestprobleem een ander probleem
binnenboord halen. Ook hierop hoor ik graag een reactie van de minister.De heer Bierman (OSF):Voorzitter! Vannacht zag mijn kleindochter Lotte het levenslicht. Ik doe
die mededeling niet alleen uit persoonlijke overwegingen, maar vooral omdat
het in bredere kring misschien verstandig is dit feit te relateren aan de
bevolkingsontwikkeling. Ik wil namelijk voorkomen dat haar geboorte en die
van nog vele anderen voor de staatssecretaris meteen een reden is om het nieuwbouwprogramma
verder op te hogen. Ik wil het er nu niet meer over hebben dat er een optimalisatie
zou kunnen worden doorgevoerd door betere afstemming ten opzichte van de huidige
bewoners, maar ik wil eens even kijken hoe die bevolkingsgroei – want
die treedt op, ook Lotte draagt bij aan een stijging van de getallen –
uitwerkt op de accommodatieopgave.Ik ga ervan uit dat Lotte waarschijnlijk pas rond haar twintigste het
huis zal verlaten. Dat is het moment waarop voor haar een woning beschikbaar
moet komen. Ik weet niet of de staatssecretaris dan nog aan het bewind is.
Ik zou hem daar dan natuurlijk over kunnen onderhouden, als ik hier zelf ook
nog sta. Op dat moment is de verlating door de senioren die nu al een grote
groep omvat, al goed op gang gekomen. De senioren zijn dan bezig heen te gaan.
Sterven wordt uitsterven, want er zijn ondanks Lotte te weinig nieuwe mensen
geboren om de accommodatie die er staat, te blijven vullen. Dat houdt dus
in dat er voor haar te kust en te keur woonruimte schikbaar zal zijn. Als
ik de volkshuisvestingsopgave in een dergelijk perspectief plaats, dan blijkt dat het verzadigingspunt twintig jaar eerder ligt dan het moment
waarop de bevolkingsdaling intreedt, die nu wordt verondersteld te liggen
rond het jaar 2035. Omstreeks het jaar 2010 zou de mammoettanker van de nieuwbouwproductie
dus tot stilstand moeten zijn gekomen.Daarvan is op dit moment nog geen sprake, maar ik hoor hier wel overal
pleidooien om vanwege zeer verschillende redenen de Vinex-akkoorden open te
breken. Dat zou waarachtig nog wel een keer kunnen lukken. De kubieke meters
staan er in mijn ogen al, maar zij zijn alleen niet passend. Zou het niet
goed zijn om de beleidswending van de mammoettanker reeds nu in te zetten?
Passend maken is, zoals ik al eerder heb gezegd, punt een. Maar we zouden
ook meer huurwoningen kunnen verkopen. De staatssecretaris is in dat kader
al heel goed bezig geweest. Er zijn erg veel mensen die willen kopen. Mensen
willen weliswaar wonen, maar dan toch liever in een gekocht huis. Je vraagt
je af waarom, omdat er in de huursector op het ogenblik veel meer zeggenschap
en inspraak wordt gegeven aan de huurder over de inrichting en er zelfs mengvormen
van kopen en huren aan de orde zijn. Het gaat dus uitsluitend om de gedachte
dat men door te kopen een vermogenscomponent kan verzilveren. Je woont een
vermogen bij elkaar, als je in de koopsector zit. Dat kan in de huursector
niet. Ik zou me kunnen voorstellen dat de belastingfaciliteiten bij gedeeltelijke
koop bij de overdracht van huur- naar koopwoningen worden versoepeld, zodat
ook de mensen die gedeeltelijk kopen van het belastingvoordeel gebruik kunnen
maken en vermogen kunnen opbouwen, ook wanneer hun inkomen wat lager is. Mijn
vraag is, waar ik ongetwijfeld een fiscale Veegwet tegemoet mag zien, of ik
in die Veegwet een betere regeling kan aantreffen voor de mensen met een laag
inkomen die gaan kopen, of zij ook van de faciliteiten die de hoge inkomens
hebben in de koopsector gebruik kunnen maken. Dat lijkt me een aardig element
om de dynamiek die de staatssecretaris voorstaat, te bevorderen en daarbij
toch de gelijkheid tussen kopen en huren te verbeteren. Ik vraag dus in feite
meer aandacht voor de "huurkopers" of hoe je ze wilt noemen.Nu ik het toch over de Veegwet heb, het volgende. Ik heb me er al over
verbaasd dat de afschaffing van de overdrachtsbelasting, hoewel ik daar al
eerder pleidooien voor heb gehouden, nog niet is geëffectueerd. Wellicht
kan deze ook in de Veegwet worden meegenomen. De overheid is nu bezig de grote
prijsopdrijver te worden, want de 6% overdrachtsbelasting moet via hypotheek
gefinancierd worden en leidt weer tot opdrijving van de woningprijzen. Ook
dat zou meegenomen kunnen worden. Het openbreken van de Vinex-akkoorden en
het bijstellen ervan in het perspectief van een daling op termijn van de bevolking
en lang daarvoor de noodzaak tot een accommodatieafname, wordt gelukkig al
een beetje in de hand gewerkt omdat er vertraging in de nieuwbouw optreedt.
Ik heb gezien dat er in 1999 13% minder aan woningen is gerealiseerd. Zou
dit wellicht te wijten zijn aan de spanning die steeds meer is ontstaan op
de arbeidsmarkt, wat natuurlijk ook aan de bevolkingsontwikkeling te koppelen
is? Hierdoor is er sprake van enige, zij het ongewenste afname. Het schrappen
van de Waalsprong als Vinex-locatie zou 11.000 woningen schelen. Daardoor
kan de mammoettanker eerder van koers wijzigen. Als wij hetgeen daardoor vrijkomt
de bestemming waterberging geven – want water gaat voor woningen, zo
heb ik begrepen – is dat uitstekend. Daarmee wordt het huidige effect
in Nijmegen voorkomen, namelijk dat men voor het welslagen van de Waalsprong
op dit moment de herstructurering van bestaande wijken in Nijmegen wenst te
temporiseren. Het paard wordt dus echt achter de wagen gespannen. Onder water
zetten lijkt mij dan beter.Op basis van de ramingen voor na 2010 moeten wij volgens het beleid rekenen
op een nieuw aantal woningen van 300.000 tot 900.000. Opvallend is het gebrek
aan precisie. Het komt erop neer dat er een variatie is van Rotterdam, Den
Haag en Utrecht bij elkaar. Als men ernaast zit en men bouwt bijvoorbeeld
het maximum, is er een onomkeerbaar teveel. Het is een getallentruc waarbij
men wel ziet waar het schip strandt. Men bouwt maar en als er leegstand ontstaat
in de nieuwbouw is het vroeg genoeg om daarmee te stoppen. Ik stel het op
prijs om op grond van deze zaken de Vinex-locaties open te breken, niet vanwege
de keuze voor ruimere kavels, maar omdat de kans bestaat dat er te veel wordt
gebouwd. Wellicht kan door de keuze voor herstructurering compensatie aan
het bouwbedrijf worden geboden. Worden deze zaken in de nota Wonen opgenomen?
Zo nee, dan zal de vlucht naar de perifere koopwoning voortgaan en zal leegstand
en verpaupering van de woningvoorraad in de steden optreden. De minister voor
het Grotestedenbeleid zal dan een heleboel werk houden.Ik kom op de ruimtelijke ordening. In de Vijfde nota zal ongetwijfeld
worden ingegaan op de contouren. Ik heb begrepen dat er drie soorten zijn:
rode contouren voor de verstedelijking, groene contouren voor het landelijk
gebied en nog iets daartussen. Ten aanzien van het tussengebied kan besproken
worden of daar iets wordt neergezet. In mijn ogen zijn dat de "Jacobse en
Van Es"-terreinen, waar een uitloopmogelijkheid wordt gegeven om zaken te
realiseren waarvan wij eigenlijk al weten, zeker in het perspectief van de
bevolkingsontwikkeling, dat wij dat niet moeten doen. Ik ben voor helderheid
door uitsluitend het gebruik van groene en rode contouren zonder ruimte ertussen.
Voor de noodzakelijke dynamiek in de samenleving zou het compensatiebeginsel
geïntroduceerd kunnen worden, waarbij de overstap van groen naar rood
of van rood naar groen kan worden geëgaliseerd. Als men bijvoorbeeld
een stuk landelijk gebied wil verstedelijken, kan het goedkoop aangekocht
worden, maar een even zo groot stuk stedelijk gebied moet leeg worden opgeleverd.
Daarin is de prijscorrectie gelegen, waardoor men het in de meeste gevallen
wel uit het hoofd zal laten om ondoordacht te verstedelijken.Als het beleid die kant niet opgaat, zal er steeds vaker in de eigen staart
worden gebeten. Dat is nu al aan de gang. De ruimteclaims zijn dusdanig dat
de grondprijzen omhoog schieten en de ontwikkeling van de ecologische hoofdstructuur
al een vertraging van 17 tot 21 jaar heeft opgelopen. Ik heb begrepen dat
er nu al een prijsstijging op de EHS rust van 5 mld. Als de grond nu eens
helemaal morgen wordt aangekocht, levert dat een leuk rendement op voor de
staat. Als het later allemaal meevalt, kan men dat altijd weer prijsgeven.
Het bedrag kan nog wel eens verder oplopen dan de 5 mld. Ik
ben namelijk niet gerust op het belastingplan voor de 21ste eeuw. Daardoor
zal een nog grotere behoefte aan duurdere woningen ontstaan, zodat er nog
meer belastingvoordeel geïnd kan worden. Mijn voorstel is goed voor de
ruimtelijke ordening en het milieu: er wordt open ruimte gereserveerd.De bevolkingsontwikkeling heeft ook op de planning van de nieuwe bedrijventerreinen
een belangrijk effect. Door uittredende senioren zullen er onvoldoende beroepskrachten
zijn om de al gerealiseerde werkgelegenheid op te vangen. Als er nieuwe bedrijventerreinen
bijkomen, zullen de problemen slechts toenemen. Dus in naam van de huidige
economische bloei zeg ik: wees niet zo roekeloos, ga geen extra werkgelegenheid
aantrekken waarmee wij het probleem voor onszelf vergroten. De spanning op
de arbeidsmarkt neemt toe, de lonen stijgen, wij prijzen ons uit de markt
en dan stort de economie in. Wij hebben ook minder nieuwe wegen nodig, want
als de senioren uittreden, zullen zij in ieder geval niet op het tijdstip
onderweg zijn waarop anderen in de file zitten. Als wij nog een paar jaar
verder zijn, zal er dus vanzelf geen probleem meer zijn met de files. Zij
zullen er misschien hier en daar wel staan bij evenementen, maar er hoeft
geen extra asfalt voor aangelegd te worden. Ik meen dat al deze zaken de rode
draad in de Vijfde nota moeten vormen. Ik geef de minister in overweging om
nu eens een keer mee te liften op de ontwikkelingen die zich in zijn voordeel
ontplooien, want daardoor hoeft hij minder zwaar beleid te voeren.Hier zal ongetwijfeld tegenin gebracht worden dat wij een buitenlandse
instroom zullen hebben die een aantal effecten zal dempen. Ter geruststelling
geef ik het volgende aan. Ik heb uitgerekend dat wij daarvoor gedurende twintig
jaar een bevolkingsgroei nodig hebben die twee maal zo groot is als nu, maar
volgens mij leidt dat tot maatschappelijke ontwrichting, als zo'n buitenlandse
instroom al wenselijk wordt geacht. Als wij die ontwikkeling toch willen uit
het oogpunt van werkgelegenheid, is het misschien goed om erbij stil te staan
dat ook elders sprake is van vergrijzing en dat ook de landen waar de migranten
vandaan moeten komen, arbeiders zullen leveren die korter in het arbeidsproces
zitten. Dan zullen er dus meer nodig zijn en als wij die ook moeten accommoderen,
zullen wij helemaal in een ontwrichte situatie terechtkomen.Het eerste deel van mijn betoog was al doortrokken van een aantal milieuaspecten,
maar ik wil ook in zijn algemeenheid op het milieu ingaan. In mijn ogen zijn
wij bezig, af te glijden naar een soort "capitulisme". De normen vervagen,
wij stellen ze bij, wij administreren alles weg en overtreden ze als het niet
anders kan door te gedogen. Aan smogalarm doen wij nooit meer, dus er is waarschijnlijk
ook geen smog meer. Het gaat dan ook uitstekend. Door een regeling als "steen
voor stal" zullen op plekken waar sommige landbouwschuren al niet hadden mogen
staan, legaal woningen worden neergezet en dat vind ik suburbanisatie ten
top. Daar komt ook nog eens bij dat het gesanctioneerd wordt door het Rijk.
Ik ben daartegen, maar kan mij wel voorstellen dat in het kader van het hiervoor
geschetste rood/groen-beleid een experiment mogelijk is waarbij in ruil voor
gebieden die schoon en leeg zijn opgeleverd, kan worden verdicht in bestaand
stedelijk gebied of bijvoorbeeld een dorp. Op deze manier kunnen de verhoudingen
tussen stad en land worden gestabiliseerd.Ik hoor hier weer de pleidooien om de Vinex-locaties open te breken teneinde
tot lagere dichtheden per hectare te komen, omdat de markt dat wel zou willen
en het percentage extra grondgebruik immers niet veel voorstelt. Dat is natuurlijk
ook zo, want percentages stellen ook haast niets voor als je heel veel met
heel weinig vergelijkt. Maar het gaat om het effect: een beetje olie in een
flesje is allemaal niets, maar als dat over water wordt uitgegoten, is te
zien wat voor effect dat kan hebben. Daar gaat het in dit geval om, want het
wordt gespreid en niet op een kluitje gerealiseerd. En omdat wordt gespreid,
is meer infrastructuur nodig aangezien wonen nooit alleen komt. Dat betekent
meer autogebruik, hetgeen weer een nadelig effect heeft op het milieu. Op
deze manier bijten wij in onze eigen staart.De heer De Beer (VVD):Als dat laatste al waar zou zijn, gold het andersom ook: als mensen op
elkaar worden gepropt, willen zij er in het weekend per se op uit. Als zij
een leuke tuin hebben waar ze gezellig in kunnen zitten, dan blijven zij thuis.De heer Bierman (OSF):Daar blijkt dus helemaal niets van, want het is juist duidelijk dat de
mensen die een leuke tuin hebben, impulsinkopen doen waar het gezellig is
en dat is in de grote steden waar mensen zo op elkaar gestapeld zitten en
waar dus het beetje rust wat nog over is, ook wordt verstoord. Voor in de
file nemen zij ook nog koffie en broodjes mee om de tijd te overbruggen. De
heer De Beer moet toch eens kijken wat de praktijk eigenlijk is. Wij zijn
de boel op twee fronten aan het vernielen: in de buitengebieden zijn er geen
voorzieningen, is het saai en gaat men dus op stap en in de gebieden waar
de voorzieningen zijn, worden deze onder de voet gelopen, zodat er straks
van beide niets meer over is.Voorzitter! Ik ga over op Schiphol. Er is al wat aandacht aan besteed,
maar ik wil er toch nog even op wijzen dat Schiphol nu tweemaal zo veilig
schijnt te zijn geworden. Dat komt omdat er een nieuw model is gehanteerd.
Kent de minister dat model en kan hij zich daarin vinden? Is dat overigens
inclusief of exclusief de Bijlmerramp vastgesteld? Dit is ook weer zo'n element
waarbij er wat bijgesteld wordt. Ik zou zo graag zien dat een keer gezegd
wordt: het is tweemaal zo onveilig! Ik hoor daar nooit iets over. Zo'n model
komt nu nooit eens bij ons op tafel. Daar zijn ook redenen voor te noemen.
Immers, er is sprake van een bevolking van een aantal miljoenen in de directie
omgeving van de luchthaven.Ik plaats mij ook geheel achter de conclusies van de commissie voor de
MER, die de lawaaidoelstellingen van 2003 voor 12.000 woningen onhaalbaar
vindt en een pleidooi houdt voor 50 db(A) als grens. Die grens is thans vastgesteld
op 65 db(A). Ik begrijp dat het kabinet daar helemaal niets voor voelt. Dan
denk ik: waar zijn wij eigenlijk mee bezig, waar blijft dan die doelstelling,
waar hebben wij nog een overheid voor nodig als zij de normen toch steeds
meer aanlengt, zodat je in feite niet eens meer kunt spreken van normen.Het verbaast mij ook helemaal niet dat de bevolking milieumoe is. Mensen
zijn niet achterlijk. Als men zijn GFT gesorteerd heeft en er op een
zeker moment verder niets meer te doen is, dan houdt het een beetje op. Ik
vind het een denkfout om dan te zeggen dat mensen dus geen aandacht meer voor
het milieu hebben. Mensen kunnen helemaal niet wat zij willen! Dat mag toch
wel bij de beleidsmakers als bekend verondersteld worden. Erger nog, het beleid
is zodanig dat het negatieve effecten heeft. Uit een Vinex-onderzoek is gebleken
dat de automobiliteit door de Vinex-locaties versterkt wordt. De heer Ketting
zei dat mensen hun GFT dan met de auto wegbrengen. De Vinex-locatie is zo
in elkaar gezet dat mensen wel met de auto moeten. Zo zijn er meer voorbeelden
te geven.Mijn energieverbruik daalt nauwelijks meer. In mijn trapkast is het zo
langzamerhand een kermis van controlelichtjes, die ik helemaal niet nodig
heb. In die trapkast mag het best donker zijn. Zij geven mij ook geen enkele
informatie. Als de computer het niet doet, dan merk ik dat toch wel. Daarentegen
is de waakvlam van mijn verwarming wel weg. Waarom hebben wij fabrikanten
niet allang aan banden gelegd, waarom eisen wij niet van hen dat zij veel
meer op dat soort energiezuinigheid inspelen? Wij hebben immers ook eisen
aan auto's gesteld. Wij stellen eisen aan bouwwerken. Waarom is dat niet over
de hele breedte gedaan en moeten consumenten elektronica met allerlei tierelantijnen
zoals sluimerstanden aanschaffen, terwijl zij daar helemaal niet op zitten
te wachten? Ik vind dat de fabrikanten daar in belangrijke mate schuld aan
hebben.Ik hoor een beetje de redenering van "mensen doen het allemaal, dus zij
voelen niets meer voor het milieu". Ik vind dat een "end of pipe"-redenering.
Je kijkt naar het eind, naar de suboptimaal opererende consument, je hebt
je beeldhoek klein en dan zeg je: wij willen dat en wij hebben daar het beleid
op toegespitst, maar ze doen wat anders. Je zou je dus kunnen voorstellen
dat je dan volgens goed gebruik eerst naar de bron teruggaat en zegt: waar
gaat het eigenlijk om? Moet een verplaatsing bijvoorbeeld per se met een auto
gebeuren? De discussie wordt de hele tijd eigenlijk alleen maar zwart-wit
gevoerd. Immers, als wij tot de bron teruggaan, dan hoor ik de minister spreken
over soberheid. Hij zegt het niet meer zo stellig als voorheen. Consumeren
is slecht en mag niet meer. Er is natuurlijk een enorm spectrum aan beleidsmogelijkheden
tussen aan de ene kant het helemaal niet meer doen en aan de andere kant het
maar raak doen. Ik wil de aandacht erop vestigen dat daartussenin een heleboel
creatieve oplossingen mogelijk zijn waarvan ik al een tipje van de sluier
heb opgelicht. Ik neem aan en vertrouw erop dat dit in het NMP-4 terugkeert.De beraadslaging wordt geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19992000-877-907.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl