Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de Ruimtelijke Ordening (25311)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1998-1999, pag. 2997-3034

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

02-02-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

nr. 43, pagina 2997-3034

26-01-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25311Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemming over een motie, ingediend bij de behandeling van de politiebegroting (26200 VII), te weten: de motie-Halsema over het instellen van een commissie van toezicht voor de politiecellen (26200 VII, nr. 28)Pagina 2996-2996
Vragen van het lid Balkenende aan de ministers van Sociale Zaken en Werkgelenheid en van Volksgezondheid Welzijn en Sport, over de koopkrachtontwikkeling 1999Pagina 2983-2988
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek, houdende aanpassingen in het systeem van selectie voor opleidingen waarvoor een toelatingsbeperking is vastgesteld (25947), en over: - de motie-Hamer c.s. over een begeleidingscommissie (25947, nr. 16); - de motie-De Vries c.s. over decentrale selectie en gewogen loting (25947, nr. 17) en één andere motiePagina 2996-2997
Presentie en opening (dinsdag 26 januari 1999)Pagina 2983-2983
Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de Ruimtelijke Ordening (25311)Pagina 2997-3034
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 26 januari 1999)Pagina 3034-3036
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 26 januari 1999)Pagina 2993-2996
Vragen van het lid De Hoop Scheffer aan de minister-president, over de ontwikkelingen en de berichtgeving inzake het IOCPagina 2988-2993
Stemming over een motie, ingediend bij de interpellatie over het asielbeleid, te weten:de motie-Wijn over het nemen van concrete maatregelen (19637, nr. 411).Pagina 2997-2997

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 190 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van de Wet op de Ruimtelijke Ordening (25311).De algemene beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Verbugt (VVD):Mevrouw de voorzitter! In de aanloop naar dit plenaire debat heeft een
zeer uitvoerige schriftelijke voorbereiding plaatsgehad. Ik stel vast dat
inmiddels vele punten in de dialoog tussen de Kamer en de regering aan de
orde zijn geweest. Dit neemt niet weg dat op een aantal van deze punten er
bij de VVD-fractie nog behoefte is het debat voort te zetten. Alvorens ik
daartoe overga, wil ik eerst een opmerking maken van meer algemene aard.Op dit moment staat het ruimtelijkeplanningsstelsel volop in de belangstelling.
Dat is op zichzelf niet zo vreemd, omdat de praktijk van alledag, die steeds
dynamischer wordt, aangeeft dat er behoefte is aan flexibiliteit en daadkracht.
Op dit punt wringt het wel eens met de nu vastliggende procedures. Aan de
andere kant is er ook een heel duidelijke behoefte om het ruimtelijk beleid
op alle niveaus op een planmatige wijze en ook op basis van een integrale
afweging te laten plaatsvinden. Ik stel vervolgens vast dat er binnen dit
spanningsveld de laatste jaren al een hele serie wijzigingen is doorgevoerd
ten opzichte van de oorspronkelijke wet, die nog dateert uit 1965. De wet
heeft daarmee veel van zijn oorspronkelijke karakter verloren. De Raad van
State spreekt zelfs van een lappendeken van planprocedures. Feit is dat door
de vele ad-hocreparaties de onderlinge samenhang van het ruimtelijkeplanningsstelsel
dreigt te worden aangetast. Het stelsel was al gecompliceerd en het is er
nu niet eenvoudiger op geworden. Dan is er ook nog de vervlechting van de
Wet op de ruimtelijke ordening met andere wetten. Ik zal straks
nog ingaan op de vervlechting met de Woningwet. In ieder geval gaat het ruimtelijkeplanningsstelsel
hierdoor toch wat lijken op een ondoorzichtige strooppot. Die ondoorzichtigheid
geldt niet alleen voor de burger, maar ook voor de overheden die ermee moeten
werken. Ik verwijs naar de indringende brieven die wij hierover hebben ontvangen
van bijvoorbeeld de VNG, het IPO en het NIROV. De VVD-fractie is daarom van
mening dat een fundamentele herbezinning op het ruimtelijkeplanningsstelsel
en de positie van de Wet op de ruimtelijke ordening daarbinnen noodzakelijk
is. Zij vindt dat hier een uitdaging ligt die door dit kabinet moet worden
opgepakt. Procedures moeten duidelijker, korter en voor de burger doorzichtiger
worden. Wij zullen daar in een afzonderlijk algemeen overleg volgende week
nog nader op ingaan.Voorzitter! Wij hebben met veel belangstelling kennisgenomen van de voorgestelde
wijziging van de Tracéwet en het voornemen van het kabinet om te komen
tot een rijksprojectprocedure. Daarmee zet het kabinet een grote stap in de
richting van de eenbesluitregeling, die wij reeds in 1985 bij de aanpassing
van de Wet op de ruimtelijke ordening hebben bepleit. Wanneer denkt de minister
de rijksprojectprocedure aan de Kamer te kunnen voorleggen?De VVD-fractie dringt er bij de minister op aan om het eerder aan de Kamer
toegezegde onderzoek naar een wettelijk geregelde provinciale projectprocedure
te betrekken bij deze voorstellen en zo mogelijk daarin te integreren. Dan
bedoel ik concreet die rijksprojectprocedure en de wijziging van de Tracéwet.
Kan de minister het traject voor de provinciale projectprocedure toelichten?Dan kom ik bij de gemeentelijke projectprocedure. Vooruitlopend op meer
fundamentele ideeën over de vernieuwing van het ruimtelijkeplanningsstelsel
willen wij meedenken en meewerken aan een oplossing voor de complicaties die
in de gemeentelijke praktijk zijn gerezen rondom de toepassing van artikel
19 WRO. De minister spreekt van reparatiewetgeving. Welnu, zo willen wij de
voorliggende wetswijziging ook zien. Laat ik vooropstellen dat de VVD-fractie
wil vasthouden aan het beginsel om het ruimtelijk beleid op alle niveaus op
planmatige wijze te laten gebeuren. Wij willen daarom vasthouden aan een sterke
positie van het bestemmingsplan. Uitholling van het bestemmingsplan mag niet
de opzet zijn. Wij hebben dat ook in het verslag uitvoerig verwoord. Dat wil
niet zeggen dat wij vinden dat de werking van het bestemmingsplan op alle
punten voldoet aan de eisen die een veranderende samenleving stelt. Het feit
dat niet alle ontwikkelingen van tevoren zijn te voorzien in een plan, maakt
dat er behoefte is aan flexibiliteit. Wij denken dat een zelfstandige projectbevoegdheid,
zoals ook voorgesteld door het kabinet, op zich een aantal problemen rond
de toepassing van het huidige artikel 19 WRO kan oplossen, zij het dat wij
een aantal knelpunten zien bij de uitwerking.Om te beginnen is de vraag wat wij precies onder een project verstaan.
De term is niet juridisch afgebakend en de minister geeft in de nota naar
aanleiding van het verslag aan dat het begrip ook niet te definiëren
is. Wij weten dat het geen uitzondering is dat met inzet van het huidige artikel
19 WRO soms hele woonwijken worden gerealiseerd. Dus waarom spreekt de minister
in dat geval van een theoretische optie? De kernvraag is: waarom zou een gemeente
kiezen voor een omslachtige en dure bestemmingsplanwijziging in plaats van
een veel snellere en veel goedkopere gemeentelijke projectprocedure? Leidt
dit niet tot uitholling van het bestemmingsplan? En zo ja, wat zijn dan de
gevolgen voor de rechtspositie van de burger? We zouden graag zien dat de
minister op dit punt een nadere beschouwing geeft.In zijn algemeenheid zouden wij het nuttig vinden om te komen tot een
verlichting van de huidige bestemmingsplanprocedure. Deelt de minister ons
standpunt en, zo ja, is hij bereid om te komen tot concrete voorstellen? Wij
vinden het niet wenselijk dat het bestemmingsplan naar de achtergrond wordt
gedrongen, maar wij willen ook openstaan voor de behoefte die er in de praktijk
blijkt te bestaan aan de figuur van de zelfstandige projectprocedure. Mijn
fractie heeft in het verslag al aangegeven dat zij erover wil nadenken om
naast de verzelfstandiging van artikel 19 WRO ook prikkels in te bouwen die
ertoe bijdragen dat gemeenten over actuele bestemmingsplannen beschikken en
blijven beschikken. Los van het feit dat het al in de wet staat, is ook deVerbugt
voorganger van de huidige minister de laatste jaren actief geweest om dit
te bevorderen. Zij verdient hiervoor hulde. Dat neemt niet weg dat heel veel
gemeenten hun plannen nog steeds niet op orde hebben. Ik noem als voorbeeld
een aantal gemeenten die nog werken op basis van plannen uit
de wederopbouwtijd. Die ligt in ieder geval meer dan tien jaar achter ons.
Dat is misschien een heel bizar voorbeeld, maar een verouderd plan doet in
ieder geval afbreuk aan de rechtszekerheid van grondgebruikers, bewoners en
andere belanghebbenden. Recente voorbeelden hebben dat ook weer duidelijk
gemaakt.Wij hebben erover gedacht om bijvoorbeeld het recht van toepassing van
een zelfstandige projectprocedure alleen te geven aan gemeenten die over een
actueel plan beschikken, een plan dat jonger is dan tien jaar. Wij staan in
dit opzicht open voor de opvattingen van het kabinet, dat ook de burger wordt
gedupeerd ingeval sprake is van een nalatige gemeente. Die burger kan immers
geen aanspraak maken op een instrument om in afwijking van een bestemmingsplan
een project te realiseren. De VVD-fractie wil de nalatigheid van de gemeente
daarom niet afwentelen op de burger. Wij hebben daarom een ander voorstel
ingebracht, namelijk om de vrijstellingsverlening te koppelen aan een actueel
plan.Mevrouw Van Dok-van Weele (PvdA):Mevrouw de voorzitter! Is mevrouw Verbugt het met mij eens dat in geval
van nalatigheid door het gemeentebestuur met betrekking tot een oud bestemmingsplan,
niet alleen degene die iets wil wordt gedupeerd, maar vooral degene die zich
baseert op een bestemmingsplan, bijvoorbeeld bij het kopen van een huis? Gaat
het niet om een veel grotere groep dan alleen degenen die iets willen aan-
of bijbouwen?Mevrouw Verbugt (VVD):Ik stel in ieder geval vast dat burgers de dupe kunnen zijn van gemeenten
die hun plannen niet op orde hebben. Daar zitten heel veel facetten aan. Ik
wil hiermee heel duidelijk aangeven dat wij openstaan voor het argument dat
het kabinet geeft, namelijk dat je iets niet mag afwentelen op iemand die
daar geen schuld aan heeft. De conclusie van de nota naar aanleiding van het
verslag was dat het ei van Columbus nog niet is gevonden. Wij staan als VVD-fractie
ook open voor andere ideeën die aangedragen worden. Het is dan zaak dat
we proberen te komen tot een zo goed mogelijke dichting van dit hiaat waardoor
burgers gedupeerd kunnen worden. Wij hebben dus ook een voorstel ingebracht
om de vrijstelling te koppelen aan een actueel plan. Wij hebben ons daarbij
laten inspireren door het idee van prof. Van Buuren om, voorzover een bestemmingsplan
gedurende een periode van tien jaar niet is herzien, de gemeenteraad, als
hij geen herziening nodig acht, te doen verklaren dat het plan nog steeds
voldoet aan de aan bestemmingsplannen gestelde eisen in artikel 10, lid 1,
van de WRO. Ik erken dat het opstellen van een bestemmingsplan tijdrovend
en kostbaar is. Wij moeten gemeenten niet onnodig op kosten jagen. Het voorstel
van prof. Van Buuren is sympathiek. Het doet mijn fractie dan ook genoegen
dat de vorige minister daar heel serieus naar heeft gekeken.Wij hebben kennisgenomen van het belangrijkste bezwaar van de kant van
het kabinet, dat geen recht wordt gedaan aan de bestemmingsplanprocedure en
de daaraan verbonden rechtswaarborgen. Dat bezwaar zal zich vooral richten
op de burger, die zich niet over het voornemen tot het opnieuw vaststellen
kan uitspreken, en op de provincie, die het plan niet kan toetsen aan actueel
rijksbeleid of provinciaal beleid. Mijn fractie onderkent dit bezwaar, zij
het dat het in dit geval meer gaat om de uitwerking dan om het principe. Wij
willen tegemoetkomen aan dit bezwaar door de betreffende rechtswaarborgen
in de uitwerking aan het voorstel toe te voegen. Wij hebben op dit punt het
amendement op stuk nr. 19 ingediend. Temeer daar de minister in de nota naar
aanleiding van het verslag aangeeft geen afdoende oplossing te hebben voor
de aanpak van het probleem van de verouderde bestemmingsplannen, willen wij
de discussie hierover niet sluiten. Met de nu gekozen vorm van een zelfstandige
projectprocedure, los van het bestemmingsplan, kan dit probleem meer gaan
opspelen. Ik verwijs ook naar een recente brief van de minister over de handhavingspraktijk
en naar een recent artikel in Binnenlands Bestuur. Wij willen hierover dan
ook blijven nadenken. Wij vernemen graag het standpunt van de minister op
ons aangepaste voorstel.Voorzitter! Bij mijn fractie leven er nog zorgen over de vraag of het
loskoppelen van de zelfstandige projectprocedure van het bestemmingsplan de
duidelijkheid en inzichtelijkheid ten goede komt. De grootste duidelijkheid
wordt geboden als de burger te maken heeft met maar één planfiguur.
Wij hebben zelfs overwogen om de relatie tussen vrijstelling en bestemmingsplan
geheel los te laten. Het gaat dan om een stimulans voor het na verloop opnemen
van de vrijstelling ex artikel 19 van de WRO in het bestemmingsplan. Wij hebben
ook kennisgenomen van het standpunt van de minister. Hij heeft gelijk dat
er op grond van meerdere artikelen vrijstelling gegeven kan worden. Ik stel
wel vast dat via de nota van wijziging een bundeling heeft plaatsgevonden
van de vrijstellingsgronden. Dat is op zichzelf goed. Wij hebben oog voor
het argument van de minister, dat in het verleden al is gebleken dat vrijstellingen
op grond van artikel 19 van de WRO vaak niet worden gevolgd door een bestemmingsplanwijziging.
Wij moeten niet vasthouden aan wettelijke regelingen die in de praktijk lege
hulzen blijken te zijn. Als het principe al wordt geaccepteerd, dan zal in
dat geval de geïnteresseerde burger diverse bronnen moeten raadplegen.Omwille van de inzichtelijkheid stel ik voor de verleende vrijstellingen –
dat zijn er toch wel veel en het worden er alleen maar meer als een rijksprojectprocedure
en een provinciale projectprocedure worden ingesteld – samenhangend
te registreren in een soort van bijlage bij het bestemmingsplan. Ik verneem
graag van de minister wat hierop tegen is. Dit is eigenlijk meer een praktisch
dan een politiek voorstel. Het gaat mij erom dat de burger helderheid wordt
geboden. De informatie over het bestemmingsplan – met alles eromheen –
moet toegankelijk en optimaal zijn. Het betreft openbare informatie die voor
de burger of belanghebbende instantie toegankelijker wordt via een gecoördineerde
aanpak. Ik denk daarbij ook aan de toename van het gebruik van moderne communicatietechnieken.
In dat verband verwijs ik naar het amendement op stuk nr. 18. Als de minister
een praktisch alternatief heeft, staan wij daar vanzelfsprekend voor open.De VVD-fractie is niet enthousiast over het voorstel van een aantal fracties
om de voorwaarde van een goede ruimtelijke onderbouwing te verbinden aan het
structuurplan. Het kan om een structuurplan gaan, dus wij zijn
er niet a priori tegen. Wij delen het standpunt van de regering dat wij zeer
terughoudend moeten zijn met het introduceren van nieuwe planverplichtingen.Ik hoor graag een reactie van de minister op de kritiek van de VNG en
het NIROV, dat de termijnen voor de vrijstelling van artikel 19, eerste lid –
acht weken bij de start en twee weken aan het eind – te kort zijn. De
VVD-fractie concludeert nog niet dat zij dan ook maar opgerekt moeten worden,
omdat de minister wel zijn redenen zal hebben om de voorgestelde termijnen
te kiezen en om daaraan vast te houden. Wij willen de overwegingen van het
kabinet graag bij ons eindoordeel betrekken.Verder signaleert de VNG dat het gebruik van artikel 19 WRO in de meeste
gevallen samengaat met de bouwvergunningsprocedure. Dat heeft het voordeel
dat besluiten geïntegreerd kunnen worden genomen. Door de toepassing
van de grote vrijstelling van artikel 19, lid 1, WRO te koppelen aan de voorbereidingsprocedure
3:5 van de AWB, vreest de VNG dat deze praktijk aanmerkelijk moeilijker wordt
en dat er een nodeloos gecompliceerde procedure ontstaat. Dat is te voorkomen
door het voornoemde artikel 19, lid 1, WRO te koppelen aan de voorbereidingsprocedure
3:4 van de AWB. De VVD-fractie wil deze signalen uit de praktijk ter harte
nemen. Het is uiteindelijk in het belang van de burger dat gemeenten een ordentelijke
procedure kunnen afhandelen en niet verstikt raken in een procedurele brij.
Voor ons staat voorop dat men er in de praktijk goed mee moet kunnen werken.
Ik heb het amendement op stuk nr. 17 voorbereid om de procedures die in de
praktijk meestal gekoppeld voorkomen, beter op elkaar af te stemmen.De verwevenheid van de Wet op de ruimtelijk ordening met andere wetten
is evident en zeer complex; schier ondoorgrondelijk, heb ik vastgesteld. Ons
hebben uit de vakwereld diverse signalen bereikt dat de afstemming van de
nieuwe procedure van artikel 19 met de Woningwet niet optimaal is vormgegeven.
In het verslag heeft de fractie van de VVD al een opmerking gemaakt over de
zeer ingewikkelde formulering van artikel 50 van de Woningwet en artikel 46
van de Wet op de ruimtelijke ordening.Wij stellen vast dat onze vraag in de nota naar aanleiding van het verslag
niet is weergeven in de vorm waarin zij is gesteld. Er kan snel een misverstand
rijzen, want het is echt heel ingewikkeld, dat is mij tijdens de voorbereiding
van dit wetsvoorstel voortdurend gebleken. Zelfs in de vakwereld zijn er weinig
mensen die nog zicht hebben op de essentie van artikel 50 van de Woningwet,
namelijk het bevriezen van de bestaande situatie opdat een beoogde situatie
niet wordt gefrustreerd. In instrumentele zin betekent dit dat bouwplannen
die passen in een bestaand bestemmingsplan, maar die niet meer stroken met
het toekomstige plan, aangehouden worden totdat deze op grond van het nieuwe
bestemmingsplan moeten worden afgewezen.Wij stellen vast dat het stelsel om dat te kunnen realiseren wel heel
ingewikkeld is geworden. Mijn fractie vraagt zich af waarom een bouwplan dat
in overeenstemming is met het geldende bestemmingsplan en past in het toekomstige
plan, nogmaals ruimtelijk onderbouwd moet worden en moet worden voorzien van
een verklaring van geen bezwaar. Bovendien lijkt het ons overbodig om bij
zo'n bouwplan nog een extra voorbereidingsprocedure te volgen. In de bouwvergunningsprocedure
zit namelijk al een toetsing aan het geldende bestemmingsplan.Ik heb een poging gedaan om de procedure met betrekking tot artikel 50
van de Woningwet en artikel 46 van de Wet op de ruimtelijke ordening, dat
is de aanhoudingsregeling bij aanlegvergunning, te vereenvoudigen. Ik geef
toe dat zij nog steeds zeer ingewikkeld oogt, maar daar staat tegenover dat
de voordelen ervan duidelijk worden onderkend in de gemeentelijke praktijk.
Ik verwijs in dit verband naar de reactie van de VNG. Vandaar dat ik zeer
gemotiveerd ben om dit amendement aan de Kamer voor te leggen. Dit is het
amendement op stuk nr. 24 geworden, omdat in het eerdere amendement op stuk
nr. 20 een kleine typefout was geslopen die grote gevolgen had.Ik teken hierbij aan dat ik nog bezig ben te toetsen of de IRO's voldoende
mogelijkheden houden om repressief op te treden. Dit kan leiden tot een heel
kleine tekstuele aanpassing die ik vandaag of morgenochtend zal aanreiken.Tot slot stel ik vast dat met de introductie van de fictieve weigering
van de verklaring van geen bezwaar, artikel 19, lid 9, laatste zinsdeel, een
discussie op gang gekomen is over de vraag of dit een fataal besluit is of
dat gedeputeerde staten alsnog, zonder het opnieuw doorlopen van de gehele
procedure, een verklaring van geen bezwaar kunnen verlenen. Dat is erg ingewikkeld.
Kan de minister ons en de vakwereld hierover helderheid verschaffen?Mevrouw Ravestein (D66):Mevrouw de voorzitter! Ik deel mee dat het amendement op stuk nr. 8 door
mij is ingetrokken. Daar is een nieuw amendement voor in de plaats gekomen
op stuk nr. 30.De voorzitter:Aangezien het amendement-Versnel-Schmitz (stuk nr. 8) is ingetrokken,
maakt het geen onderwerp van beraadslaging meer uit.Mevrouw Ravestein (D66):Voorzitter! Vandaag spreken wij over een belangrijke wijziging van de
Wet op de ruimtelijke ordening, terwijl wij overmorgen een algemeen overleg
voeren met de minister over de vraag of een fundamentele herziening van de
wet noodzakelijk is. Omdat de brief die wij donderdag bespreken, ook onderdeel
uitmaakt van de stukken die wij vandaag behandelen, wil ik er heel kort iets
over zeggen.De fractie van D66 deelt vooralsnog niet de conclusie van de minister
dat een fundamentele herziening niet nodig zou zijn. Het rapport van prof.
Lubach geeft duidelijk aan dat op een aantal onderdelen een nadere studie
noodzakelijk is, die wel degelijk tot een heel andere aanpak zou kunnen leiden
van het sturen van processen van ruimtelijke ordening. Ook het advies van
de Raad van State en het laatste hoofdstuk van de startnota ruimtelijke ordening
bieden daar aanknopingspunten voor.Ik ga nu over tot de wijzigingen die vandaag aan de orde zijn. De fractie
van D66 kan zich op hoofdlijnen vinden in het onderhavige voorstel. Wel vinden
wij op een aantal punten verduidelijking, aanvulling dan wel aanscherping
nodig. Ik kom daar later op terug. Het belangrijkste onderdeel betreft natuurlijk de wijziging van artikel 19 WRO, waarbij de zelfstandige
projectprocedure in het leven wordt geroepen. Deze is zeker een verbetering
ten opzichte van de bestaande praktijk waarin vaak een anticipatieprocedure
wordt gevoerd, als een bouwplan in strijd is met het bestemmingsplan, terwijl
de uiteindelijke herziening of het nieuwe bestemmingsplan helemaal niet wordt
opgesteld.Met de zelfstandige projectprocedure wordt de burger in ieder geval niet
meer op deze manier voor de gek gehouden. De zelfstandige projectprocedure
is terecht in de vorm gegoten van een vrijstelling van het bestemmingsplan,
want hierdoor worden de rol en de betekenis van het bestemmingsplan als belangrijk
toetsingskader voor het ruimtelijkeordeningsbeleid onderstreept. Wel is het
nodig dat er overal bestemmingsplannen worden gemaakt en dat de bestaande
plannen nog actueel zijn, dat wil zeggen jonger dan tien jaar, dan wel opnieuw
vastgesteld op de wijze zoals in het amendement van mevrouw Verbugt is verwoord.De fractie van D66 heeft geworsteld, zoals men in het verslag kan lezen,
met het criterium van de goede ruimtelijke onderbouwing. Dat is naar onze
mening wel erg vaag geformuleerd. Daarom vragen wij de minister wat er op
tegen is hieraan de voorwaarde te verbinden dat een project getoetst moet
kunnen worden aan een structuurplan. Ook prof. Drupsteen heeft hiervoor gepleit
in een reactie. Het antwoord in de nota naar aanleiding van het verslag dat
dit leidt tot nieuwe planverplichting, vinden wij onvoldoende steekhoudend.
In de eerste plaats hebben veel gemeenten toch al wel een globaal ruimtelijk
plan liggen. Tegenover de burger is het veel correcter als plannen getoetst
kunnen worden aan een openbaar beleidsstuk. Het argument van de juridificatie
bij de totstandkoming van het structuurplan kan worden weerlegd met het argument
dat het in onze ogen nog veel erger is als de rechter straks moet beoordelen
of de ruimtelijke onderbouwing wel deugdelijk is. Dat lijkt ons echt een heel
ongewenste situatie.In de tweede plaats vraagt minister Van Boxtel in het kader van het grotestedenbeleid
de steden om een stedelijke visie te formuleren. Dit zou bijvoorbeeld ook
in de vorm van een structuurplan kunnen worden gerealiseerd. De fractie van
D66 hecht voorts groot belang aan de archeologie. De goedkeuring van het Verdrag
van Malta is een belangrijke mijlpaal geweest. Om die reden hebben wij een
amendement ingediend om het belang van beschermen van archeologische vindplaatsen
te waarborgen bij het verlenen van een aanlegvergunning. Ik vind het raar
dat de minister hierop reageert met te stellen dat dit belang valt onder een
goede ruimtelijke onderbouwing. Je kunt best een van de onderdelen daarvan
expliciet benoemen, bijvoorbeeld omdat je vindt dat het meewegen van archeologische
belangen nog geen vanzelfsprekendheid is, helaas.Voorzitter! De fractie van D66 hecht, zoals men mag verwachten, veel waarde
aan de inspraakmogelijkheden van de burger. Dit betekent dat burgers vanuit
het oogpunt van behoorlijk bestuur vroegtijdig kunnen worden betrokken bij
ruimtelijkeplanningsvoorbereiding. Daarom kunnen wij ons niet goed voorstellen
dat de minister moeite heeft met het handhaven van het inspraakartikel 6a
van de WRO en dat hij het ook niet met ons eens is dat dit zou moeten gelden
voor de zelfstandige projectprocedure. In datzelfde licht bezien kan het toch
ook niet zo zijn dat de termijn van tervisielegging slechts twee weken bedraagt.
Dit is voor een burger, wiens dagelijkse werk het niet is om bezwaarschriften
of zienswijzen te formuleren, toch wel bijzonder kort. Op beide punten hebben
wij amendementen ingediend. Wij zijn benieuwd naar de reactie van de minister
hierop.Op een enkel punt heeft de minister ons in de nota naar aanleiding van
het verslag kunnen overtuigen. Weliswaar hechten wij veel waarde aan de aanwezigheid
en de geldigheid van bestemmingsplannen, maar wij trekken onze eis in dat
een project niet meer dan 25% van het totale bestemmingsplangebied mag beslaan,
omdat wij ook vinden dat de gemeenten in staat moeten zijn om dat zelf te
beoordelen.Mevrouw de voorzitter! Wij wachten met zeer veel belangstelling de antwoorden
van deze minister af en wij rekenen op een positieve grondhouding bij de beoordeling
van de amendementen van D66.Mevrouw Van Dok-van Weele (PvdA):Mevrouw de voorzitter! Ik onderschrijf het gedeelte van het betoog van
mevrouw Ravestein waarin zij aangaf dat er een duidelijke relatie bestaat
tussen datgene waar wij aanstaande donderdag over praten – de vraag
of er een noodzaak is tot een fundamentele herziening van de Wet op de ruimtelijke
ordening – en het wetsvoorstel dat vandaag aan de orde is. Ik zal een
aantal keren verwijzen naar die behandeling, namelijk wanneer ik van mening
ben dat er sprake moet zijn van een fundamentele wijziging van de Wet op de
ruimtelijke ordening.Mevrouw de voorzitter! Er heeft in 1994 een evaluatie van de WRO plaatsgevonden,
hetgeen toen resulteerde in een rapport van de commissie-Van Buuren dat was
getiteld "Van projecten, plannen en praktijk". Mede naar aanleiding van dat
rapport werd onderhavig wetsvoorstel in 1997 aangeboden aan de Kamer. Dat
beoogt een aantal wijzigingen in de Wet op de ruimtelijke ordening. De belangrijkste
daarvan is het wijzigen van de in Nederland zo langzamerhand bekende en beruchte
artikel 19-procedure. De zogenaamde vrijstelling van het bestemmingsplan moet
worden veranderd in een zelfstandige planprocedure.Wat wil dat nu zeggen? Dat wil zeggen dat een gemeente een vrijstelling
en een vergunning kan verlenen voor een project dat in strijd is met het bestemmingsplan.
Die aanvraag kan op van alles betrekking hebben. Die situatie kennen heel
veel burgers in Nederland. Ik heb het dan niet alleen over de burgers die
er actief mee in aanraking komen omdat zij iets willen. Dat zijn de mensen
die het zich kunnen permitteren om iets bij of aan te bouwen of iets dergelijks.
Maar het betreft natuurlijk in heel grote mate ook de mensen die tegen zo'n
bouwsel aan moeten kijken en die niet altijd de middelen hebben – niet
alleen financieel maar ook in termen van macht – om een rol in dat spel
te spelen. Ik heb bij de beoordeling van dit wetsvoorstel met name naar die
groep gekeken.Ik ga in op de belangrijkste verschillen. De voorwaarden die nu gelden
bij een artikel 19-procedure, namelijk het aanwezig zijn van een voorbereidingsbesluit
of een ontwerp voor een nieuw of te herzien bestemmingsplan dan wel het urgentiecriterium,
worden geschrapt. Projecten worden in het huidige voorstel op hun eigen merites
beoordeeld. Dit is niet zonder reden, omdat er een praktijk is ontstaan waarin
de zojuist genoemde criteria eigenlijk maar een marginale rol zijn gaan spelen.
Wat betekent het als projecten op hun eigen merites worden beoordeeld? Dit
betekent volgens het wetsvoorstel dat er sprake moet zijn van een goede ruimtelijke
onderbouwing, waarin de gewenste planologische ontwikkeling voor burgers en
bestuur op een duidelijke wijze herkenbaar moet zijn. Als ik mij dan afvraag
hoe zoiets eruitziet, dan kom ik heel dicht in de buurt van een geldig bestemmingsplan.
Vindt u dat vreemd?Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Nee!Mevrouw Van Dok-van Weele (PvdA):Dank u wel!Alle andere vormen, zoals een structuurvisie, zélfs met een wat
meer legalistisch karakter, missen dat ene kenmerk, namelijk de rechtsbescherming
en de samenhang die het bestemmingsplan heeft. Daarenboven kan de ruimtelijke
onderbouwing ook bestaan uit heel andere elementen dan die vaak in een structuurvisie
aanwezig zijn. Ik denk aan een specifiek milieubeleid dat een gemeente op
onderdelen voert, zoals plantsoenen en snippergroen. Aan de ene kant zal een
structuurvisie te weids zijn, zeker als je spreekt over een regionale structuurvisie,
om kleine voorstellen te beoordelen. Aangezien artikel 19 nu ook de aanvragen
dekt die vroeger onder artikel 18a vielen, zal daar zeker sprake van zijn.
Aan de andere kant is een structuurvisie ook weer niet duidelijk genoeg als
het gaat om de onderbouwing van soms heel grote vraagstukken. Met andere woorden,
ik vind het prima om te stimuleren dat er een structuurvisie komt –
dat is een vorm – maar ik vind het veel belangrijker dat de rechtsbescherming,
die wel in bestemmingsplannen zit en die heel moeilijk toe te voegen is aan
een structuurvisie, blijft bestaan.Aan de andere kant moeten we constateren dat dit voorstel gebaseerd is
op een reëel en praktisch probleem in de gemeente, niet alleen voor burgers
en bedrijven, maar ook voor de bestuurders zelf en het mechanisme eromheen.
De Wet op de ruimtelijke ordening lijkt wel eens op een veelkoppig monster.
De wet kan enerzijds worden gezien als een planningsinstrument, bijvoorbeeld
straks bij de totstandkoming van de vijfde nota ruimtelijke ordening en anderzijds
als een restrictief instrument, een middel tot bescherming van de burgers
die ik straks noemde. De wet wordt ook wel gezien – dat is de laatste
jaren nog toegenomen – als een instrument om klantgericht bezig te zijn
en snel in te spelen op maatschappelijke ontwikkelingen, bijvoorbeeld de noodzaak
om een actief werkgelegenheidsbeleid te voeren in de grote steden. Ik zal
duidelijk zijn: ik geloof niet dat welke verandering ook van de Wet op de
ruimtelijke ordening als het gaat om de snelheid van de ontwikkeling van bestemmingsplannen,
in staat zal zijn om die dynamiek altijd te volgen. Dat neemt niet weg dat
ik het met mevrouw Verbugt eens ben dat we in het kader van de totale herziening
moeten kijken naar versimpeling van procedures.Vanuit die praktijk is het te verdedigen dat we gehoor geven aan de roep
om een projectprocedure die inspeelt op de dynamiek in de samenleving, een
kans te geven, maar op deze wijze zijn er wel wat praktische problemen. Ik
noem er een paar. Ik zie graag dat de minister daarop ingaat. In de eerste
plaats is er het gegeven dat een gegroeide planpraktijk wordt gelegitimeerd.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Mevrouw Van Dok heeft het nu over de dynamiek. Ik riep zojuist dat ik
het hartstochtelijk met haar eens was toen het ging om de bestemmingsplannen
en de rechtszekerheid van burgers. Ik denk dan met name aan burgers die een
bepaald project voor hun deur krijgen, de natuur en het groene beleid dat
mevrouw Van Dok net noemde. Kan zij mij vertellen hoe die de dynamiek moeten
volgen nu een slechte praktijk, het te vaak gebruik maken van de artikel 19-procedure,
in wezen omgezet wordt in beleid? De cruciale vraag is natuurlijk wat dat
gaat betekenen voor de door haar ook zo gewenste actuele bestemmingsplannen.Mevrouw Van Dok-van Weele (PvdA):In de eerste plaats gaf ik al aan dat ik die ruimtelijke onderbouwing
ook graag gevormd wil zien door beleidsuitspraken die daarmee verwant zijn,
bijvoorbeeld zo'n uitspraak over groen en milieu. Ik kom straks nog even terug
op de rol van burgers en hun inspraakmogelijkheden in dit geheel. Het hoofdmenu
is wat mij betreft het geldige bestemmingsplan. Ik ben van plan om daar aan
het eind van mijn betoog een amendement over aan te kondigen.Eerst iets over de legalisering. Terecht wordt de vrees geuit dat de mogelijkheid
om een zelfstandige planprocedure te volgen de prikkel wegneemt om het bestemmingsplan
tijdig te herzien, of zelfs om een bestemmingsplan vast te stellen. Vooral
de natuur- en milieubeweging heeft gewaarschuwd voor een praktijk van ad-hocplanologie
die kan ontstaan. Ik vraag de minister om op dit punt nader in te gaan en
daarbij ook iets te zeggen over het criterium van een goede ruimtelijke onderbouwing
in al zijn facetten, zoals ik dat aangaf en waar mevrouw Van Gent zojuist
nog de nadruk op legde.Dat een goede ruimtelijke onderbouwing ten grondslag moet liggen aan de
vergunningverlening voor een project, vind ik in het wetsvoorstel onvoldoende
uitgewerkt. In de praktijk betekent het dat allerlei voorstellen van geringe
en van grote planologische betekenis onder het begrip kunnen vallen, uitgezonderd
dan plannen van nationale betekenis, maar daar spreek ik nu niet over. Het
gaat dus om hele woonwijken, maar ook om kleinschalige zaken. Ook is er onduidelijkheid
over de rechtsbescherming van de burger. Zo is er in de huidige situatie bij
de vaststelling van een bestemmingsplan een inspraakmogelijkheid voor iedereen,
maar dat geldt niet bij een zelfstandige planprocedure, want daar komt het
begrip "belanghebbende" om de hoek kijken. Van diverse zijden is dan ook opgemerkt
dat er sprake moet zijn van afstemming van rechtsbeschermingsprocedures, en
ook dit komt, naar ik hoop, zeer binnenkort aan de orde.De vrijstellingsprocedure van artikel 19 loopt via de uitgebreide openbare
voorbereidingsprocedure (afdeling 3:5 Algemene wet bestuursrecht). Tegen het
vrijstellingsbesluit kan beroep worden aangetekend bij de rechtbank en in
hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad
van State, en behoeft niet eerst een bezwaarschriftenprocedure te worden gevolgd.
De verlening van een bouwvergunning is echter wél onderworpen aan een
bezwaar- en beroepsprocedure, maar is voorbehouden aan belanghebbenden. Dit
schept, zo vind ik, onduidelijkheid naar de burgers toe. Ook tegen de concrete
beleidsbeslissing staat beroep open. Tegen ruimtelijke plannen die daarop
zijn gebaseerd, zoals bestemmingsplannen, echter weer niet. Artikel 24 sluit
dubbel beroep uit. Dat betekent dat burgers tegen alle concrete beleidsbeslissingen
moeten protesteren, wil hun protest in een latere fase, bij de totstandkoming
van ruimtelijke plannen van andere bestuursorganen die daarop gebaseerd zijn,
ontvankelijk worden verklaard.U zult begrijpen, voorzitter, dat ik moeite heb met het lezen en het uitspreken
van deze zinnen. Wat moet een burger daar dan mee aan? Die moet wel van goede
huize komen om het te kunnen lezen, laat staan te weten.Bovendien vind ik dat ook bij de afkeuring van iets in het kader van een
zelfstandige planprocedure een goede ruimtelijke onderbouwing geleverd moet
worden voor het motiveren van die afkeuring, net zoals voor goedkeuring van
iets een goede onderbouwing geleverd moet worden. Ik denk dat dit in de rechtsgang
een rol kan gaan spelen. Ik vind dat in het geheel een onduidelijk punt.Het allerbelangrijkste – ik kom bij het hoofdmenu – vind ik
de positie en de functie van het bestemmingsplan. Ook al zou het in de toekomst
slechts een gebruiks- en beheersinstrument worden, dan nog moet er sprake
zijn van rechtsbescherming, van geldigheid en van regelmatige herziening.
Uit de commentaren op het wetsvoorstel valt op te maken dat velen vrezen voor
het verdwijnen van de prikkel tot actualisering van bestemmingsplannen, nu
gemeenten legitiem veel kunnen bewerkstelligen via een zelfstandige planprocedure.
Er wordt daarbij gepleit voor bijvoorbeeld het moderniseren en flexibiliseren
van bestemmingsplannen. Ook de commissie-Van Buuren wees in haar rapport in
1994 op het gevaar van uitholling van het primaat van het bestemmingsplan
en deed daarbij talloze voorstellen om die uitholling tegen te gaan. De minister
is echter van mening dat het bestemmingsplan niet zo'n vreselijk gevaar loopt.
De aanbevelingen van de commissie-Van Buuren zijn dan ook niet helemaal overgenomen.
Wel wordt veel verwacht van de stimulans van artikel 19 op de rol van het
structuurplan binnen het ruimtelijk beleid als basis voor de zogenoemde goede
ruimtelijke onderbouwing. Ik heb aangegeven waarom ik vind dat die twee niet
met elkaar te vergelijken zijn.In de nota naar aanleiding van het verslag worden nog een aantal opmerkingen
gemaakt over het stimuleren van de gemeenten om tijdig bestemmingsplannen
te actualiseren, bijvoorbeeld door het vereenvoudigen van de standaardvoorschriften.
Die vereenvoudiging zal aan de orde moeten komen bij het debat over de fundamentele
herziening van de WRO. De allerbeste prikkel om gemeentebesturen te stimuleren
datgene te doen wat wettelijk is vereist en datgene te doen wat naar mijn
mening niet mag ontbreken in een druk bevolkt en bebouwd Nederland, is het
vaststellen van een bestemmingsplan. Ik vind dat de enige prikkel die daartoe
kan worden gegeven, de verplichting is om het te doen. Het amendement van
mevrouw Ravestein en mij beoogt te komen tot de verplichting een geldig bestemmingsplan
te hebben om een zelfstandige projectprocedure te mogen voeren.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Terecht wijst u erop dat het actuele bestemmingsplan het belangrijkste
is en dat wij zoiets op een betere manier moeten regelen. Wat ik daarom niet
begrijp, is waarom de voorstellen die er nu liggen, doorgevoerd moeten worden.
Wij kunnen beter koersen op dat goede bestemmingsplan en bij de algehele herziening
van de wet bezien wat wij met dit soort dingen moeten. Ik vind het vreemd
het misbruik, zoals ik het zie, van artikel 19 te formaliseren, terwijl wij
willen koersen op het actualiseren van het bestemmingsplan.Mevrouw Van Dok-van Weele (PvdA):Voorzitter! Ik heb in mijn inleiding aangegeven dat ik niet geloof dat,
hoe wij ook met Internet en allerlei andere nieuwe communicatiemiddelen aan
de slag gaan, wij in staat zullen zijn een bestemmingsplanprocedure te ontwikkelen
die hoort bij de noodzaak tot het snel nemen van een aantal beslissingen.
Dat zijn niet altijd beslissingen ten nadele van de groep burgers die ik eerder
noemde. Er zijn veel voorbeelden van goede voorzieningen die gebouwd zijn
op basis van artikel 19 en die niet op tijd en adequaat tot stand waren gekomen
als de hele bestemmingsplanprocedure had moeten worden gevolgd. Waarom het
mij gaat, is dat er een referentiekader is op basis waarvan een gemeentebestuur
handelt, op basis waarvan de bevolking het gemeentebestuur kan controleren
en op basis waarvan herzieningen, ook al gaat het om een zelfstandige projectprocedure,
kunnen worden beoordeeld op hun waarde. Daaraan kan worden toegevoegd de beoordeling
aan de hand van wat genoemd is een goede ruimtelijke onderbouwing in de vorm
van een structuurvisie, een groennota en dergelijke. Mij gaat het vooral om
het handhaven van de beschermingswaarde die een bestemmingsplan heeft, ook
al wordt toegestaan uit de noodzaak die voortkomt uit de maatschappij –
ik erken dit uit mijn eigen praktijk volmondig – dat een zelfstandige
planprocedure wordt gevolgd.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):U zult het met mij eens zijn dat "dynamiek" vaak een heel subjectief begrip
is. U wilt de zeggenschap van de burgers vergroten. De burgers hebben er alle
baat bij dat er objectieve regelgeving is, althans regelgeving waarmee zij
in de inspraak iets kunnen. Waar blijft de burger als er sprake is van een
subjectieve dynamiek?Mevrouw Van Dok-van Weele (PvdA):Voorzitter! Ik heb in mijn inleiding gesproken over het veelkoppige monster.
Een gemeentebestuur is meer dan alleen de handhaver van wat er is. Een gemeentebestuur
heeft ook tot taak te zorgen voor een adequaat antwoord op veranderingen.
Een gemeentebestuur moet ervoor zorgen dat, wanneer er in de gemeente sprake
van is dat jongeren vragen om een bepaalde voorziening, die voorziening op
een zodanig tijdstip wordt gerealiseerd dat die jongeren nog haar op het hoofd
 hebben en niet al kaal zijn. Dat is de consequentie van het helemaal teruggaan
naar de letterlijke leer. Dat betekent in feite dat je helemaal
niets meer via een versnelde procedure kunt doen. Ook uit maatschappelijk
en progressief oogpunt vind ik dat niet aanvaardbaar, zeker niet voor groepen
die gebaat zijn bij sociale voorzieningen, publieke voorzieningen en dergelijke.
Heel vaak moet daarvoor een artikel 19-procedure worden toegepast, omdat niet
tien jaar van tevoren in een bestemmingsplan precies is aan te geven wat waar
moet worden gerealiseerd.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Als u spreekt over dynamiek, gaat het u dus om speciale voorzieningen
voor bepaalde doelgroepen. Dat begrijp ik toch goed? Met die voorbeelden komt
u namelijk. Mijn hart begint dan natuurlijk meteen sneller te kloppen. Het
gaat u natuurlijk ook – dat zei u zo-even namelijk – om economische
noodzaak. Dan wordt het wel een stuk ingewikkelder.Mevrouw Van Dok-van Weele (PvdA):Jawel, dan doel ik op het grotestedenbeleid, op de ontwikkelingen in binnensteden
die dringend toe zijn aan veranderingen die meer activiteiten voor andere
doelgroepen mogelijk maken. Daardoor kan werkgelegenheid ontstaan. Dat vind
ik een heel mooi voorbeeld. Het gaat dan wel via het bedrijfsleven, maar het
dient een duidelijk politiek doel. Dat vind ik heel legitieme zaken. Ook klantgerichtheid
is voor mij een reden om dit te bepleiten. Gemeenten moeten klantgericht kunnen
werken, moeten op tijd kunnen voldoen aan reële verzoeken. Dat vind ik
ook een argument. Ik heb al aangegeven dat de dominanties nog wel eens wisselen,
maar dat is ter beoordeling aan de politiek. Een politiek oordeel kan alleen
worden waargemaakt door een referentiekader te scheppen.Voorzitter! Dit brengt mij bij de rol van de provincie. De provincie heeft
in dit geheel een wat mistige positie. Gedeputeerde staten hebben de bevoegdheid
om een verklaring van geen bezwaar af te geven. Ze zijn echter niet verplicht
dit te doen. Dit is ook niet gekoppeld aan de omvang van het project waarvoor
vrijstelling is gevraagd. Dit vind ik niet juist, omdat het kan leiden tot
ongewenste discrepanties tussen provincies. Omdat het hier vrijstellingen
van vigerend beleid betreft, lijkt het mij goed als gedeputeerde staten als
toezichthoudend orgaan alle aanvragen daaromtrent toetst. Dit is ook zeker
in het belang van derden, burgers, die bedenkingen hebben ingebracht.De Vereniging van Nederlandse gemeenten heeft in haar reactie op het wetsvoorstel
een aantal opmerkingen gemaakt over de afstemming tussen de WRO en de Woningwet.
Ik onderschrijf hetgeen mevrouw Verbugt hierover naar voren bracht. Een kleine
wijziging op dit punt zie ik graag tegemoet. Dat vind ik een heel goede manier
om de klantvriendelijkheid wat meer tot haar recht te laten komen.Gezien het feit dat recht moet worden gedaan aan de dynamiek in de ruimtelijke
ordening, vind ik dat moet worden ingestemd met de voorgestelde wijziging.
Echter – en dan kom ik bij mijn tweede amendement – de planprocedure
moet wel overeenkomen met de bedoelingen van inspraak. Een eerdere suggestie
om een geheel nieuw inspraakartikel in de wet op te nemen, werd becommentarieerd
met de opmerking dat dit in strijd was met – of de doublure was van –
artikel 150 van de Gemeentewet. Als het gaat om de gehele wet, kan dit zo
zijn, maar als het alleen gaat om artikel 19, ligt het anders. Immers, met
deze planprocedure geeft men op een andere manier invulling aan de praktijk.
Gemeentebesturen moeten in hun inspraakverordening bewust aandacht besteden
aan de wijze waarop zij artikel 19 in hun beleid inpassen. Samen met mevrouw
Ravestein heb ik op dit punt een amendement ingediend.Voorzitter! Ik sluit af. Ik vind dat heel zorgvuldig moet worden gekeken
naar de rol die provincies spelen in de interactie met het Rijk. Het Rijk
heeft nu de mogelijkheid om in te grijpen in beslissingen die afwijken van
het standpunt van de inspecteurs. Dat gaat wel heel ver, zeker als dit alleen
wordt gemotiveerd vanuit strijdigheid met het nationale beleid. Ik krijg dan
graag een wat betere omschrijving van het begrip "nationaal beleid". Niet
alleen ontstaat hiermee het gevaar dat de invloed van de inspecteurs erg groot
wordt, maar ook vrees ik dat heel spoedig zeer veel moet worden geïnvesteerd
in personeelsuitbreiding.De heer Van der Staaij (SGP):Mevrouw de voorzitter! Reparatie en lokaal niveau, dat zijn twee trefwoorden
die wij tegenkomen in de memorie van toelichting op dit wetsvoorstel. Als
je daarnaar kijkt, wekt het enige verbazing dat het zó lang heeft geduurd
voordat dit wetsvoorstel plenair behandeld wordt. Als je de stukken goed leest,
 zijn er echter ook vraagtekens gerechtvaardigd bij die trefwoorden
reparatie en lokaal niveau. Ik hoop dat in mijn bijdrage duidelijk te maken.Allereerst wil ik stilstaan bij de invoering van de zelfstandige projectprocedure
en de gevolgen daarvan voor het bestemmingsplan. Daarna zal ik ingaan op de
concrete beleidsbeslissingen en op enkele aspecten van de rechtsbescherming.Het ruimtelijk beleid heeft zich altijd gekenmerkt door een planmatige
aanpak. De laatste jaren lijkt er een kentering plaats te vinden in de richting
van een meer projectmatige aanpak. De kentering komt tot uitdrukking in het
voorzien in efficiënte procedures voor het realiseren van ruimtelijke
investeringsprojecten op de verschillende bestuurlijke niveaus. Hierbij valt
te denken aan de Tracéwet, de Wet op de waterkering, de Nimby-regeling,
etc.Het voorliggende wetsvoorstel past in die trend. De voorgestelde, zelfstandige
projectprocedure, die bij deze wijziging centraal staat, biedt gemeenteraden
de mogelijkheid om teneinde een project te kunnen realiseren, vrijstelling
te verlenen van het geldende bestemmingsplan, mits het project voorzien is
van een deugdelijke ruimtelijke onderbouwing en er door GS vooraf een verklaring
van geen bezwaar is verleend.Artikel 19 van de WRO biedt nu ook al de mogelijkheid vrijstelling van
het bestemmingsplan te verlenen. Dan gaat het echter om een anticipatieprocedure.
Er wordt vooruitgelopen op het toekomstige bestemmingsplan. In de praktijk
heeft het zogenaamde oneigenlijke besluit een hoge vlucht genomen. Daarmee
wordt gedoeld op de praktijk dat in veel gevallen een voorbereidingsbesluit
slechts wordt genomen om de grondslag te scheppen voor een artikel 19-procedure,
doch niet echt de bereidheid bestaat om op afzienbare termijn het bestemmingsplan
te herzien. Dit oneigenlijke gebruik wordt door het wetsvoorstel geformaliseerd.
Een voorbereidingsbesluit of een plan in procedure zijn niet langer vereist
om gebruik te kunnen maken van artikel 19. De tournure die nu wordt voorgesteld,
is in die zin toch wel scherp, dat de band met het bestemmingsplan wordt doorgesneden.
Een artikel 19-vrijstelling is daarmee toch wel behoorlijk van karakter veranderd.
In dat opzicht is méér aan de hand dan alleen een reparatie.Het is duidelijk dat een lokale zelfstandige projectprocedure voorziet
in een behoefte. Dat is ook gebleken in de praktijk. In dit licht bezien,
is deze wetswijziging begrijpelijk. Het grote gevaar van die procedure is
echter een verdere uitholling van het bestemmingsplan, dat toch als integratiekader
van een veelheid aan ruimtelijke belangen een cruciale rol speelt in het geldende
planologische stelsel. De pretentie van plancoördinatie wordt hiermee
gedeeltelijk losgelaten, terwijl de functie van het bestemmingsplan als instrument
voor beleidssturing sterk wordt verminderd. Daarbij komt dat het bestemmingsplan
een doorwerking kent naar de medeoverheden, zoals onder meer de waterschappen
als het gaat om het buitengebied. Deze doorwerking onderstreept het grote
belang van een volwaardig bestemmingsplan. Is de vrees niet gerechtvaardigd
dat het karakter van dat plan als integratiekader tenietgaat of in ieder geval
ernstig bedreigd wordt door die zelfstandige projectprocedure? Zal als gevolg
daarvan niet in toenemende mate sprake zijn van incidentenplanologie?Het wetsvoorstel brengt flexibiliteit, maar zal de rechtszekerheid voor
burgers, bedrijven en medeoverheden zeker niet vergroten. De voorspelbaarheid
en consistentie van het ruimtelijk beleid lijken op het spel te komen staan.
Om die bezwaren te ondervangen, lijkt het mij noodzakelijk in het wetsvoorstel
een prikkel in te bouwen voor de gemeenten om de bestemmingsplannen te actualiseren
en de verleende vrijstellingen daarin te verwerken. Het blijkt dat in veel
gevallen gemeenten nu niet voldoen aan de verplichting om ten minste elke
tien jaar voor het buitengebied een adequaat bestemmingsplan vast te stellen.
Als de koppeling met het bestemmingsplan ontbreekt, valt dan ook te vrezen
dat de zelfstandige projectprocedure die nalatigheid nog verder zal versterken.
Het valt te betreuren dat hiervoor geen adequate oplossing is geboden in het
wetsvoorstel. Het zou winst zijn indien zou worden voorzien in extra stimulansen
richting gemeente om het bestemmingsplan tijdig te herijken. In verschillende
amendementen zijn hier al goede suggesties voor gedaan.Om gelegenheidsplanologie te voorkomen, is het tevens van belang dat het
zelfstandige vrijstellingsbeleid past in het door de gemeente voorgestane
ruimtelijk beleid. Het valt echter te betwijfelen of het voorgestelde criterium
voor het projectbesluit, namelijk een goede ruimtelijke onderbouwing, daar
voldoende waarborgen voor biedt. Om prof. Lubach te citeren: wat een goede
ruimtelijke ordening is, weet niemand precies. Ik ben bang dat hij daarin
voor een groot deel het gelijk aan zijn zijde heeft en dat het ontbreken van
een nadere invulling er in de praktijk toe leidt dat in de rechtspraak meer
duidelijkheid moet worden gegeven. Het is duidelijk dat de open formulering
een bepaalde flexibiliteit creëert. Als je de woorden "een goede ruimtelijke
onderbouwing" evenwel op je laat inwerken, kun je je afvragen of er nu meer
wordt gezegd dan datgene wat altijd geldt volgens de Algemene wet bestuursrecht,
namelijk dat een besluit een deugdelijke motivering moet kennen. Ik vind "motivering"
overigens een mooier woord dan "onderbouwing". Dat die goed moet zijn, spreekt
voor zichzelf. Dat die ruimtelijk moet zijn, is al ingegeven door de aard
van het besluit. Kortom, wat wordt er nu eigenlijk gezegd? Wat zou er anders
zijn, als deze woorden zouden ontbreken? Voorstelbaar is dat het structuurplan
in het kader van het gebruik van het nieuwe artikel 19 nieuw leven wordt ingeblazen
en dat op die manier aan deze problematiek wordt tegemoetgekomen. Daar zitten
echter ook haken en ogen aan. In de discussie zal hier nog verder aandacht
aan worden besteed.Een ander begrip dat centraal staat bij deze procedure, is het begrip
"zelfstandig project". Ook daarvan wordt gezegd dat het moeilijk is om hier
een nadere invulling aan te geven. Je kunt je evenwel afvragen of niet elk
bouwplan dat wordt voorgelegd, met die woorden kan worden aangeduid. Is het
voorstelbaar dat er ooit een vrijstelling voor een bepaald plan wordt geweigerd,
omdat het geen project is in de zin van de wet?In het verlengde van de voorgaande opmerkingen vraag ik mij af of het
nieuwe artikel 19 niet tot een toename van de gemeentelijke bestuurslasten
zal leiden. De weigering van een verzoek tot vrijstelling
zal immers ook een goede ruimtelijke onderbouwing moeten hebben. In dit verband
wijs ik ook op de problematiek van de illegale bouwwerken. Volgens de huidige
jurisprudentie moeten gemeentebesturen, als zij actie willen ondernemen tegen
een illegaal bouwwerk, eerst verifiëren of het bouwwerk te legaliseren
valt. Is het bouwwerk strijdig met het bestemmingsplan, maar geldt geen voorbereidingsbesluit
en is evenmin een bestemmingsplan ter inzage gelegd, dan kunnen burgemeester
en wethouders nu eenvoudigweg op die grond aanvoeren dat er geen legalisering
in het verschiet ligt. En dat wordt in de rechtspraak geaccepteerd. Hoe zal
die situatie echter zijn na invoering van de zelfstandige projectprocedure?
Is dan telkens in elk besluit een inhoudelijke motivering noodzakelijk waarom
geen legalisering via een zelfstandig projectbesluit zal plaatsvinden? Dan
kan men immers niet meer simpelweg verwijzen naar het ontbreken van de formele
vereisten voor de toepassing van de anticipatieprocedures, zoals die nu gelden.
Als dit het geval zou zijn en als er dus inderdaad in elk handhavingsbesluit
een duidelijke inhoudelijke motivering moet staan waarom legalisering via
een zelfstandige projectprocedure niet in het verschiet ligt, dan is er echt
sprake van een verzwaring van de bestuurslast ten opzichte van de bestaande
praktijk. Bovendien kun je je afvragen of het illegaal bouwen hier niet door
wordt aangemoedigd. Misschien kun je dan namelijk wel sneller dan anders een
oordeel krijgen over de kansrijkheid van je bouwsels.Mevrouw de voorzitter! Het onderhavige wetsvoorstel schept meer duidelijkheid
over beroepbare onderdelen in planologische kernbeslissingen en streekplannen.
Bij de inwerkingtreding van de Algemene wet bestuursrecht is tegen onderdelen
van besluiten in onder meer PKB's en structuurplannen beroep opengesteld.
In de praktijk bleek echter onduidelijk wanneer een besluit in de zin van
de Algemene wet bestuursrecht aanwezig was. De oplossing wordt thans gevonden
door het beroep te beperken tot als zodanig aangemerkte concrete beleidsbeslissingen.
Wel valt in de toelichting op dat het accent is verschoven van de mogelijkheid
om rechtsbescherming te bieden, naar de bevoegdheid om bindende besluiten
te nemen. In de memorie van toelichting staat dat het draait om een besluit
waarmee de knoop wordt doorgehakt voor de ruimtelijke ordening van een bepaald
gebied. De PKB, of een streekplan, wordt op de betreffende onderdelen bindend
voor de decentrale overheden. Welke onderdelen zijn aan te merken als concrete
beleidsbeslissingen, wordt bepaald door het verantwoordelijk bestuursorgaan.
Het bestuursorgaan krijgt op dit punt een blanco cheque. Uiteraard dienen
ruimtelijke plannen doorwerking te kennen richting decentrale overheden. Ik
begrijp echter uit de stukken dat de hogere bestuursorganen uitdrukkelijk
de bevoegdheid krijgen ten aanzien van lagere bestuursorganen juridisch bindende
besluiten te nemen. Of is in dit opzicht geen sprake van een verandering in
de toekenning van bevoegdheden? Het blijft toch een onduidelijk punt en in
zekere zin een verlegenheidsoplossing. Er wordt gezegd: wat nu een besluit
is, is datgene wat als zodanig is aangemerkt. Maar een inhoudelijke beantwoording
of definitie van wat de besluitonderdelen zijn in streekplannen en in PKB's,
is onduidelijk gebleven. Ik vrees dat hier toch nog een vermenging aanwezig
blijft van het politieke besluitbegrip in de zin van een knoop doorhakken,
en het juridische besluitbegrip, zoals dat in de Algemene wet bestuursrecht
(AWB) functioneert, en waarbij kenmerkend is dat sprake is van een directe
rechtsbinding. Misschien wil de minister op dit punt ingaan. Hoe verhoudt
zich nu eigenlijk zo'n concrete beleidsbeslissing met het besluitbegrip in
de AWB? Is het niet wat merkwaardig dat een bestuursorgaan in de voorgestelde
regeling door een bepaald etiket te plakken op een beslissing kan bepalen
of sprake is van een besluit, waartegen rechtsbescherming openstaat en wat
een belangrijke doorwerking heeft richting de andere overheden?"Lokaal niveau" was een van de trefwoorden in het wetsvoorstel. Maar ook
daar kun je vraagtekens bij zetten als je kijkt naar de interventiebevoegdheid
van de minister van VROM in de zelfstandige projectprocedure. Verder denk
ik aan de aanwijzingsbevoegdheid van de minister van VROM bij concrete beleidsbeslissingen,
die naar voren is gehaald en is getransformeerd in een soort vervangingsbevoegdheid.
Onder andere door de VNG zijn vraagtekens gezet bij de noodzaak van deze instrumenten.
Graag nodig ik de minister uit daarop nog verder in te gaan.Voorzitter! Ik kom toe aan de rechtsbescherming. Bij een gevolgde zelfstandige
projectprocedure staat beroep bij de bestuursrechter open in twee instanties:
beroep bij de rechtbank en hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State. Bij een bestemmingsplanprocedure is slechts beroep
mogelijk bij één instantie: de Afdeling bestuursrechtspraak.
Daarnaast heeft bij een bestemmingsplanprocedure thans nog eenieder de mogelijkheid
in beroep te gaan, terwijl bij de zelfstandige projectprocedure slechts de
belanghebbende toegang heeft tot de bestuursrechter. De beroepsmogelijkheden
van een burger worden op deze wijze bepaald door de soms toch wat willekeurige
keuze van het gemeentebestuur om te werken via de zelfstandige projectprocedure,
dan wel via de bestemmmingsplanprocedure. Is dit verschil in rechtsbescherming
gerechtvaardigd?Voorzitter! In het kader van diezelfde rechtsbescherming wijs ik er tevens
op het niet begrijpelijk te achten dat tegen een besluit tot weigering van
herziening van een bestemmingsplan geen beroep bij de bestuursrechter mogelijk
is. De belangen van de burgers om een bestemmingsplan te herzien, kunnen immers
toch even groot zijn als de belangen van hen die geen herziening wensen. Dient
daarom niet voor beide groepen beroep bij de bestuursrechter mogelijk te zijn?Voorzitter! De uitgebreide openbare voorbereidingsprocedure uit afdeling
3:5 van de AWB is van toepassing op de vrijstellingsprocedure voor artikel
19. Dit brengt met zich dat geen bezwarenprocedure openstaat. Die staat echter
wel open ten aanzien van een gelijktijdig met de vrijstelling verleende bouwvergunning,
omdat deze vergunning doorgaans niet wordt verleend met gebruikmaking van
afdeling 3:5 AWB. Verdient het geen aanbeveling voor beide besluiten gezamenlijk
afdeling 3:5 te volgen, om op die wijze onnodige vertragingen en dergelijke
te voorkomen? Ook daaraan is in de amendementen al tegemoetgekomen.Mevrouw de voorzitter! Concluderend stel ik vast dat de voorgestelde wijziging
van de WRO, in het bijzonder de introductie van de zelfstandige projectprocedure,
de realisatie van bouwprojecten op sommige punten vlotter kan doen verlopen,
en hiermee tegemoetkomt aan wensen uit de praktijk. De projectprocedure kan
echter wel leiden tot een verdere marginalisering van het bestemmingsplan
en een bedreiging van de rechtszekerheid vormen voor burgers en bedrijven.
Bovendien zijn uit een oogpunt van rechtsbescherming nog een aantal vraagtekens
te plaatsen. Ten slotte mist de SGP-fractie in het wetsvoorstel stimulansen
die bewerkstelligen dat het bestemmingsplan tijdig en adequaat wordt herzien.
Dan zou aan allerlei vrijstellingsprocedures wellicht toch minder behoefte
bestaan dan thans.Mevrouw de voorzitter! Een laatste kanttekening. Het ruimtelijkeplanningsstelsel
is reeds geruime tijd in beweging. De nu voorgestelde wijziging van de WRO
voegt daar weer het nodige aan toe. Door opeenvolgende wijzigingen is een
lappendeken van procedures ontstaan, waardoor het reeds gecompliceerde wettelijke
ruimtelijkeordeningssysteem er niet eenvoudiger en zeker niet inzichtelijker
op is geworden. Ik ben niet de eerste die vandaag deze verzuchting slaakt.
Een algehele herziening van de WRO en daarbij als een bijzonder aandachtspunt
ook een betere afstemming op de Algemene wet bestuursrecht acht de SGP-fractie
dan ook dringend gewenst.De heer Van Middelkoop (GPV):Mevrouw de voorzitter! Ik spreek mede namens de RPF-fractie.De voorgestelde wijziging van de Wet op de ruimtelijke ordening getuigt
van een flinke dosis realiteitszin. Ruimtelijke ontwikkelingen vinden immers
steeds meer ad hoc plaats. De tijd waarin de overheid het alleenrecht had
in het ruimtelijk beleid lijkt voorbij. Daarvoor in de plaats is een complex
beleidsproces gekomen, een spel met veel spelers. Die realiteitszin siert
de ontwerpers van dit wetsvoorstel. De huidige wet, die steeds verder bezijden
de werkelijkheid staat, heeft immers op belangrijke onderdelen haar oorspronkelijke
normatieve kracht verloren.Als ik de memorie van toelichting en de daaropvolgende schriftelijke voorbereiding
lees, constateer ik ook dat de consensus over hoe het niet moet groot is.
Het veelvuldig gebruik van artikel 19 is onbevredigend en het ruimtelijkeplanningsstelsel
is niet toegesneden op de dynamiek en complexiteit van ruimtelijke processen.
Hoe het wel moet, wordt echter onvoldoende duidelijk. Die duidelijkheid zullen
wij in dit debat moeten verschaffen. Het wetsvoorstel zou een verbetering
kunnen betekenen, maar blijkens het aantal amendementen dat inmiddels is ingediend,
is dat nog niet bij voorbaat gegarandeerd.Mevrouw de voorzitter! Het zwaartepunt van de Nederlandse ruimtelijke
ordening verschuift van "ruimtelijke planning" naar "ruimtelijke dynamiek".
De nadruk ligt meer en meer op een project- en investeringsgerichte aanpak.
Het zijn ontwikkelingen die in de planologische literatuur van de laatste
jaren veelvuldig besproken zijn.Onze fracties juichen toe dat in de ruimtelijkeordeningspraktijk wordt
gezocht naar antwoorden op nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen. Waar dat
resulteert in een meer projectgerichte aanpak, past echter wel de kanttekening
dat wij het kind niet met het badwater moeten weggooien. Het wezenskenmerk
van de ruimtelijke ordening, namelijk een integrale afweging van ruimteclaims,
mag niet op de achtergrond raken. Een goed afgewogen ruimtelijke ordening
moet bijdragen aan een sterke maatschappij, zonder sociaal-ruimtelijke tweedelingen
en in goede harmonie zijn met de zwakkere waarden van natuur en milieu. Ik
zou daarom deze minister, die tenslotte niet de oorspronkelijke ontwerper
is van het voorstel, de vraag willen voorleggen hoe hij dit wetsvoorstel eigenlijk
ziet. Is dit voorstel een stap in de richting van een minder planmatige en
meer projectmatige ruimtelijke ordening?Dit is meer dan vragen naar de bekende weg aan een minister die natuurlijk
de zaak voor zijn verantwoording heeft genomen. Zie ik het goed, dan is het
wetsvoorstel meer dan een honorering van gegroeide jurisprudentie en de behoefte
aan flexibilisering. Zit er ook geen ideologisch moment in het voorstel, namelijk
dat van de terugtredende overheid? Niet dat de overheid over minder bevoegdheden
gaat beschikken, maar het nieuwe stelsel zal wel een aanzuigende werking hebben
in die zin dat marktpartijen meer mogelijkheden krijgen hun ruimtelijke wensen,
hoe afwijkend ook, ter tafel van gemeentebesturen te leggen. De rechtvaardiging
van die besturen om eens geen medewerking aan een gevraagde toepassing van
een zelfstandige projectprocedure te verlenen, zal steeds lastiger kunnen
worden. Immers, waarom in het ene geval wel en in het andere geval niet? Kortom,
zal de facto het effect van de belangrijkste wijziging van de WRO geen verzwakking
betekenen van het sturend vermogen van de overheden. Dat is geenszins de bedoeling
van de wetgever, maar ik poog een beeld te krijgen van wat mogelijkerwijs
het effect is. Om die reden heb ik, ook om de minister enigszins te prikkelen,
het begrip "ideologisch moment" gebruikt.Mevrouw de voorzitter! De sterke kanten van een integraal ruimtelijk beleid
en de rol van ruimtelijke plannen daarin zouden in de voorgestelde wetstekst
beter tot uitdrukking moeten komen. De projectprocedure wordt gepresenteerd
als vrijstellingsmaatregel en het vrijstellingsbesluit moet zijn voorzien
van een goede ruimtelijke onderbouwing. Maar hoe zal de praktijk eruitzien?
Wat een goede ruimtelijke onderbouwing inhoudt, wordt op geen enkele wijze
uitgewerkt. Dat is ook niet de bedoeling. Zo'n onderbouwing kan dus alle vormen
aannemen en kan zelfs door de aanvrager of opdrachtgever worden aangeleverd,
zo meen ik begrepen te hebben uit het commentaar van de Raad van State. Dan
gaan we toch wel erg ver!In de praktijk kunnen we dus alle kanten op. De kwaliteit van veel opdrachtgevers
is ongetwijfeld goed en de gemeenten zullen het ruimtelijkebeleidsproces niet
zomaar uit handen geven. Waarom wordt dit volledig aan het vrije spel van
maatschappelijke krachten overgelaten? Waarom wordt de rol van de gemeentelijke
overheid niet wat actiever geformuleerd in de wetstekst? Immers, de verantwoordelijkheid
voor de projecten zelf kan worden gedeeld, maar de overheid is primair verantwoordelijk
dat het ruimtelijk eindresultaat meer is dan de som der projecten.
De gemeente moet dus meer doen dan in de volgwagen gaan zitten om te kijken
of het peloton projectontwikkelaars de goede kant opgaat. Ik zeg het nu recht
voor zijn raap, maar dat bevordert de duidelijkheid.Voorzitter! Ik sluit me daarom aan bij de al meer, zowel in de stukken
als door voorgaande sprekers, geuite wens om aan de ruimtelijke onderbouwing
enkele criteria te verbinden. Die onderbouwing zal op zijn minst moeten ingaan
op de relatie met de vigerende ruimtelijke plannen. Hoe past een project in
de bestaande ruimtelijke structuur en de beoogde ruimtelijke ontwikkelingen?
Men moet het denkwerk dat eraan vooraf is gegaan, serieus willen nemen.Ik merk tegelijk op dat een verwijzing naar die plannen in veel gevallen
niet zal voldoen. Het feit dat structuurplannen doorgaans vrij abstract zijn
en bestemmingsplannen steeds globaler worden, betekent dat de ruimtelijke
onderbouwing onvoldoende uit de verf komt wanneer wordt volstaan met een verwijzing
naar die plannen, nog afgezien van de volstrekte veroudering van een heleboel
bestemmingsplannen. Het lijkt erop dat het amendementen van mevrouw Versnel
op oorspronkelijk stuk nr. 15, maar nu stuk nr. 27 van mevrouw Ravestein en
mevrouw Van Dok, en stuk nr. 22 van collega Meijer dat de heer Van Wijmen
voor zijn rekening zal nemen, aan dat gegeven voorbijgaan. De strekking van
beide amendementen is mij sympathiek, maar ik betwijfel of deze niet rigide
zullen gaan uitwerken in de praktijk. Misschien krijgen wij over een en ander
nog een nadere verklaring. In die amendementen is sprake van een ruimtelijke
onderbouwing "in de vorm van" een structuurplan. Zo geformuleerd is dat een
bijzonder star vormvereiste. Ik vraag me ook af of de consequentie van de
gekozen formulering, namelijk dat dit per saldo een nieuwe planverplichting
betekent – ik verwijs naar bladzijde 12 van de nota naar aanleiding
van het verslag – altijd de meest adequate oplossing is. De verwijzing
naar het bestemmingsplan in plaats van naar een structuurplan zal in bepaalde
gevallen immers ook een goede optie zijn. Ik ben er dus niet van overtuigd
dat een verplichte vaststelling van een structuurplan in alle gevallen voldoende
meerwaarde heeft. En ik heb het dan nog niet eens over het draagvlak onder
gemeentebestuurders, als het gaat om een zwaardere bestuurslast.Deze problemen zijn mijns inziens – ik moet mij voorzichtig uitdrukken,
omdat wij allen een beetje naar het ei van Columbus zoeken – te ondervangen
door de formulering van een minimumvereiste, dat erop neerkomt dat in de ruimtelijke
onderbouwing in ieder geval wordt ingegaan op de inhoudelijke relatie tussen
het project en de wettelijke gemeentelijke of intergemeentelijke plannen die
op dat moment voor het betreffende gebied gelden. Met deze formulering bestaat
er, naast de noodzakelijke vormvereisten, voldoende ruimte voor een eigen
invulling per gemeente. Ik heb op dit punt een amendement ingediend. Het mag
duidelijk zijn dat dat amendement enigszins een compromiskarakter heeft tussen
het wetsvoorstel en de wat rigide amendementen die er liggen.Mevrouw Van Dok-van Weele (PvdA):Ik wil u bevragen over het woord "rigide". Uw betoog was mij niet helemaal
helder. U heeft het over een bestemmingsplan dat "rigide" werkt. Ik heb het
gewoon over een wettelijk vereiste dat al bestaat, namelijk het hebben van
een geldig bestemmingsplan en ik breid dat nog wat uit. Waarom vindt u dat
"rigide"? Of heb ik u misverstaan en bent u het met mij eens, maar vindt u
dat het aanscherpen van een structuurvisie op legalistische wijze een extra
last en beperking inhoudt?De heer Van Middelkoop (GPV):Dat is natuurlijk het geval. Er zijn situaties zonder structuurplannen
en situaties met verouderde structuurplannen.Mevrouw Van Dok-van Weele (PvdA):Sorry, maar u haalt mijns inziens structuurplan en bestemmingsplan door
elkaar. Het bestemmingsplan kan verouderd zijn, maar het structuurplan in
juridische zin niet. Zo'n voorstel ligt er op dit moment ook niet.De heer Van Middelkoop (GPV):Hoe dan ook, ik geef er op dit moment de voorkeur aan, de gemeenten niet
te veel te binden, omdat ik hier allerlei nadelen aan zie, behalve dan het
zichzelf serieus nemen. Ik wil hier echter graag de minister nog over horen.
De strekking van mijn amendement is het nadrukkelijk motiveren in geval van
het accepteren van de vrijstelling in termen van wat de gemeente zelf al aan
allerlei plannen beschikbaar heeft en waar zij normaal mee werkt. Het is een
voorzichtige poging. U moet niet al te zwaar tillen aan de kritiek die ik
ook een beetje ter introductie van mijn amendement, formuleer op voorliggende
amendementen. Als daarmee gewerkt kan worden, is dat prima. Wij zijn het er
in ieder geval over eens dat een en ander nu wel erg gemakkelijk gaat ten
aanzien van motivering en ruimtelijke onderbouwing.Mevrouw Van Dok-van Weele (PvdA):Er zijn nu twee interpretaties: mijn onderbouwing met als basis een geldig
bestemmingsplan voor het überhaupt mogen voeren van een zelfstandige
projectprocedure en de onderbouwing om dit te mogen doen op basis van ruimtelijk
beleid. U mixt deze twee interpretaties en gebruikt als argumentatie de ruimtelijke
onderbouwing. Daar zit wel iets in, maar ik heb deze zaken duidelijk gescheiden.
Kunt u nog even de puntjes op de i zetten? Er ontstaat anders een Babylonische
spraakverwarring.De heer Van Middelkoop (GPV):Ik moet wat voorzichtig zijn, want ik heb op dit moment niet alle puntjes
voor mij liggen, laat staan dat ik deze – om uw beeldspraak te gebruiken –
op de i kan zetten. Mijn poging om zelf met iets te komen, heeft te maken
met mijn gevoel dat in uw amendement bijvoorbeeld een koppeling wordt aangebracht
met, voor een deel hopeloos verouderde, bestemmingsplannen. De sympathie ervan
ontgaat mij niet, maar ik ben bang dat daardoor het nieuwe instrument ontkracht
wordt. Het werkt dan niet of op een verkeerde manier.Mevrouw Verbugt (VVD):Is mijn interpretatie van uw amendement juist, dat het een nadere specifieke
betekent van een goede ruimtelijke onderbouwing, zonder koppeling aan een
planfiguur?De heer Van Middelkoop (GPV):Het is iets meer, want daarvoor hoeft geen amendement ingediend te worden.
In de formulering is opgenomen dat moet worden ingegaan op
de relatie tussen het project en het geldend structuur- of bestemmingsplan.
Het voegt vermoedelijk niet zoveel toe aan hetgeen er gebeurt als het aan
de orde zijnde wetsvoorstel in zijn huidige vorm wordt aangenomen. Met mijn
amendement beoog ik gemeenten wettelijk te verplichten om bestaande structuur-
en bestemmingsplannen ten minste serieus te nemen en te betrekken bij de afweging
inzake het verlenen van vrijstelling. Als wij gezamenlijk iets verder kunnen
komen, op basis van welk amendement dan ook, vind ik dat prima. Uit de stukken
blijkt echter dat de suggesties die thans in de vorm van een amendement zijn
neergelegd, worden afgewezen. Ik vind dat onbevredigend. Vandaar dat ik heb
gepoogd een bijdrage te leveren. Ik ben de eerste die toegeeft dat het allemaal
nogal dun is, maar het is iets dikker dan hetgeen in de wetstekst is opgenomen.
Het voorstel laat het nieuwe vrijstellingsinstrument – wij zijn daar
allemaal toch wel voor – zoveel mogelijk onverlet.Mevrouw Van Dok-van Weele (PvdA):Ik vraag u duidelijk onderscheid te maken tussen het structuurplan en
het bestemmingsplan. Dat zijn twee wezenlijk andere zaken, gezien de bestaande
wettelijke verplichting. Ik vraag u tevens goed te kijken naar de twee verschillende
amendementen. Het ene betreft de structuurvisie en het andere het bestemmingsplan.De heer Van Middelkoop (GPV):Doorgaans ontgaat mij het verschil tussen amendementen die door verschillende
fracties worden ingediend niet, maar ik zal in dit geval nog beter opletten.
Wij proberen allemaal op een eigen manier iets toe te voegen aan hetgeen in
eerste aanleg goed in het wetsvoorstel is opgenomen, maar door ons iets te
mager wordt gevonden. Ik verzoek u dan ook om op die wijze mijn amendement
te wegen.Mevrouw Ravestein (D66):Als er geen geldig bestemmingsplan, dus een bestemmingsplan ouder dan
tien jaar, is en er ligt geen structuurplan voor, mag de vrijstelling dan
verleend worden?De heer Van Middelkoop (GPV):Ja, dan is de uitwerking gelijk aan die van het wetsvoorstel.Mevrouw Ravestein (D66):Dan voegt het amendement niet veel toe.De voorzitter:Dit lijkt wel een wetgevingsoverleg. Soms is dat nodig, maar dan is het
verstandig dat de minister eerst reageert. In tweede termijn kan een en ander
dan opnieuw aan de orde komen.De heer Van Middelkoop (GPV):Ik herinner mij uit een vroeger leven van u dat u met grote gretigheid
dit soort wetgevingsdebatten aanging.De voorzitter:Het was wel mijn gewoonte om het in tweede termijn te doen. Ik vind het
helemaal niet erg, want het moet ook gebeuren. Natuurlijk moeten zij naast
elkaar worden gelegd. Omdat ik de indruk had dat het allemaal nog een keer
goed bekeken moet worden, dacht ik dat wij wat meer tijd moesten nemen.De heer Van Middelkoop (GPV):Ik voel mij zeer gecoiffeerd door alle parlementaire belangstelling voor
mijn amendement!In de praktijk zal veel afhangen van de wijze waarop gemeenten met artikel
19 omspringen. Wanneer een gemeente nog werkt met te gedetailleerde of sterk
verouderde bestemmingsplannen en de investeringsdrang van wethouders en projectontwikkelaars
ongeremd groot is, verwordt een goede ruimtelijke ordening van een maatschappelijk
waarde tot een vervelende norm.Dat brengt mij op het volgende punt: het gebrek aan actualiteit van bestemmingsplannen.
Of wij nu over het oude of het nieuwe artikel 19 spreken: de veroudering van
bestemmingsplannen blijft een punt van zorg. De Nederlandse bestemmingsplannen
vormen langzamerhand een museumcollectie. Het gebruik van artikel 19 is meer
regel dan uitzondering en ik verwacht niet dat het voorliggende wetsvoorstel
daar veel verandering in brengt. Het is daarom niet denkbeeldig dat de relatie
tussen plan en project steeds verder te zoeken zal zijn.Een directe koppeling van het gebruik van artikel 19 aan de actualiteit
van het bestemmingsplan lijkt daarom zinvol. Collega Meijer heeft hiervoor
een amendement ingediend op stuk nr. 21. Ook collega Verbugt onderstreept
met haar amendement op stuk nr. 19 het belang van actuele bestemmingsplannen.
Vanwege dat belang hebben deze amendementen onze sympathie. Ik zie echter
ook in dat aanscherping van de wetstekst een vrij harde maatregel is om de
actualiteit van bestemmingsplannen te bevorderen, maar dat zullen de indieners
zich ongetwijfeld hebben gerealiseerd. Als bijdrage aan de discussie zijn
deze amendementen sowieso waardevol. Als zij bij de minister op bezwaren stuiten,
wil hij dan aangeven op welke wijze hij de actualiteit van bestemmingsplannen
wil bevorderen? De noodzaak hiervan is evident. Wat doet hij bijvoorbeeld
met de handreikingen van de VNG?Mevrouw de voorzitter! Tot slot nog twee kleine onderwerpen. Op bladzijde
18 van de nota wordt ingegaan op de kostentoerekening bij toepassing van artikel
19. Mij is uit de tekst niet duidelijk geworden wanneer wel of niet leges
moeten worden betaald door de aanvrager van een vrijstelling. Enerzijds lees
ik dat moet worden betaald voor de inspanningen die gemeenten zich moeten
getroosten om een verzoek te beoordelen en eventueel te honoreren. Anderzijds
staat een paar regels verder dat er niet hoeft te worden betaald wanneer in
een vrijstelling wordt bewilligd en er al bestaande of te wijzigen plannen
beschikbaar zijn. Het is mij niet duidelijk. Omdat het hier om een element
van rechtszekerheid gaat, vraag ik de minister helder aan te geven wanneer
wel of niet leges moeten worden betaald, voor welke kosten en op grond van
welke wettelijke verplichting.Ik kom bij mijn laatste vraag. Binnen acht weken na de aanvraag voor een
project moet er al een ontwerpbesluit liggen, inclusief een goede ruimtelijke
onderbouwing. Is die termijn in alle gevallen genoeg of is het verstandiger
om gemeenten een verdagingsmogelijkheid te bieden?Veel gemeentebesturen zullen met spanning wachten op de uitkomsten van
dit debat, ook al zouden zij een deel van die tijd kunnen gebruiken om hun
bestemmingsplannen te moderniseren. De resultaten zijn medebepalend voor het
aanzien van Nederland in de komende tijd. Het voorliggende wetsvoorstel biedt
nog niet voldoende garanties voor een zorgvuldig, consistent
en toekomstgericht ruimtelijk beleid. De balans tussen een snelle, projectmatige
benadering en een integrale afweging van ruimteclaims is nog niet helemaal
gevonden. Daarom is het goed dat wij dit debat voeren.De heer Van Wijmen (CDA):Mevrouw de voorzitter! Onze fractie heeft zich in het verslag nogal kritisch
getoond over het wetsvoorstel, met name over de zelfstandige projectprocedure
en de rechtsbescherming. Wij vinden dat de minister ons in de nota niet genoeg
tegemoetkomt en daarom achten wij amendering nodig.Je kunt de vraag stellen of het wetsvoorstel wel verder behandeld moet
worden. Ik verwijs naar de brief van de minister bij het rapport van prof.
Lubach. Wij hebben donderdag een AO over de vraag of er wel of niet een fundamentele
herziening moet komen. Er is eigenlijk sprake van een omgekeerde volgorde.
Dit wetsvoorstel grijpt zo fundamenteel in op het stelsel, dat het ingepast
had moeten zijn in die nadere vraagstelling, maar wij staan hier nu eenmaal.
Het motto zou kunnen zijn dat de ruimtelijke ordening in plaats van sturend
steeds meer volgend wordt. De heer Van der Staaij zei het heel mooi: in plaats
van voor een planmatige aanpak wordt nu gekozen voor een projectmatige aanpak.
De vraag is of je dat wel wilt. Je krijgt dan reparatieneigingen. Bijna iedereen
heeft gezegd, zelf doe ik dat ook, dat het bestemmingsplan intact moet blijven
en gevraagd hoe het met de herzieningen zal gaan. De WRO wordt een broddellap.
Willen wij zo wel verdergaan met het stelsel?Wij hebben met de WRO een goede koers gevaren sinds de jaren 1965-1970.
Nu verkwanselen wij de ruimtelijke ordening, althans wij offeren haar op aan
incidentenplanologie. Dat woord komt voor in het verslag. Het doel was te
kappen met de te vaak gebruikte oude procedure van artikel 19. Het middel
is misschien erger dan de kwaal, hoewel er een goede ruimtelijke onderbouwing
wordt geëist. Mijn observatie is dat door invoering van de zelfstandige
projectprocedure het accent in het ruimtelijk beleid verschuift van het bedrijven
van gebiedsgerichte planologie in een bredere samenhang naar het voeren van
een ruimtelijk beleid per project. Dat kan incidenteel zijn. Wederom is een
goede ruimtelijke onderbouwing de voorwaarde, maar in de nota naar aanleiding
van het verslag blijft het een tamelijk vaag begrip. Dat is vanmiddag al vaker
gezegd.Mijn suggestie is dan ook het structuurplan als verplichte ruimtelijke
onderbouwing op te nemen. De minister wijst dat voorstel af in de nota, maar
die afwijzing vinden wij niet acceptabel. Burgers en bedrijven hebben recht
op zekerheid over de bestemming van bepaalde gronden, over de inpassing van
die projecten en over de verbinding naar het bestemmingsplan. Om die reden
hebben wij op stuk nr. 22 een amendement ingediend. Wij hopen dat dit amendement
de steun van de Kamer krijgt. Anders kan het misschien ingepast worden in
andere amendementen, waardoor wij het gebrek dat door velen vandaag wordt
gevoeld, kunnen helen. De behoefte aan meer flexibiliteit kan worden gerealiseerd
door het maken van globale bestemmingsplannen. Daarmee wordt al volop gewerkt.
Een andere mogelijkheid is bepaalde gebieden een flexibele bestemming te geven.Een ander onderwerp dat voortdurend rondzingt, is de actualisatie. Wij
kennen artikel 33. Ik duik even in de historie, mevrouw de voorzitter. Tijdens
het kabinet-Den Uyl zijn daarover al Kamervragen gesteld. Deze zijn door de
heer Gruyters destijds beantwoord. Over artikel 33 is gezegd dat het geen
waarborgnorm is, maar een bepaling van orde. De burger kan daaraan geen rechtswaarborgen
ontlenen. Daarmee werd artikel 33 wat het was en bleef: een wassen neus. Je
kunt er uiteindelijk geen aanspraak op doen. De gemeenten moeten er wel gevolg
aan geven, maar hoewel zij het moeten doen, staat er geen enkele sanctie op.Dat stelsel kan onzes inziens worden verbeterd. De dwarsverbanden van
het stelsel kunnen worden versterkt. Je kunt een sanctie stellen op het niet
tijdig actualiseren van bestemmingsplannen. Ik denk daarbij bijvoorbeeld aan
de mogelijkheid gebruik te maken van de nieuwe artikel 19-procedure. Op stuk
nr. 21 is met dat doel een amendement ingediend. Kortheidshalve houdt dit
in dat artikel 19 nieuw niet gebruikt mag worden als er geen geactualiseerd
bestemmingsplan aan ten grondslag ligt. Een eenvoudiger door de gemeenteraad
in te voeren actualisatie zou, zoals mevrouw Verbugt heeft aangegeven, een
aardige constructie kunnen zijn. Op dat punt bemerk ik een verlangen naar
constructieve dwarsverbanden in de wet. Wij zullen er straks wel meer van
horen van de minister. Misschien kunnen wij de koppen bij elkaar steken om
na te gaan hoe bepaalde lijnen kunnen samengaan om voldoende steun te verwerven.
Die behoefte blijkt tamelijk algemeen te zijn in deze Kamer.De twijfel over de zelfstandige projectprocedure wordt versterkt omdat
het begrip project zo ruim kan worden uitgelegd. Volgens de nota kan daaronder
zelfs het realiseren van grote woningbouwlocaties met duizenden woningen worden
verstaan. Je kunt natuurlijk zeggen dat alles een project is. Maar in de huidige
opzet is de vrees gerechtvaardigd dat het nieuwe artikel 19 de fundamenten
van het planningsstelsel in wezen aantast of op zijn minst dat het bestemmingsplan
wordt uitgehold. Daarover is ten principale geen discussie gevoerd. De gemeenten
willen het heel graag. De provincies zijn nu weer aan bod volgens de brief
die wij donderdag zullen bespreken. Ik denk dat dit, gezien de recente ontwikkelingen
in het denken over het planningsstelsel, niet wenselijk is. Wij moeten niet
zo makkelijk zeggen dat die wet niet normatief is. Wij hoeven niet zo bang
te zijn voor normen.Er zijn dus allerlei voorstellen. Er is vanmiddag ook even gesproken over
de wetgeving inzake de grote projecten. Verder noem ik het WRR-rapport Ruimtelijke
ontwikkelingspolitiek. Voorts hebben wij het debat van aanstaande donderdag.
Kortom, het gaat nu een beetje hapsnap.Mevrouw de voorzitter! Ik heb nog een paar losse puntjes. Ook mijn directe
voorganger heeft gesproken over de leges. De regering blijft van mening dat
de kosten geheel op de aanvrager van de vrijstelling moeten drukken. Wij hebben
al eerder naar voren gebracht dat wij van mening zijn dat er sprake is van
een gedeelde verantwoordelijkheid. Die gedeelde verantwoordelijkheid zou je
ook kunnen uitdrukken door de kosten te verdelen tussen de belanghebbende
en de gemeente. Hiertoe is het amendement op stuk nr. 23 ingediend.Ik wil verder nog iets zeggen over de beroepsmogelijkheid met betrekking
tot de weigering om het bestemmingsplan vast te stellen. Wij hebben in het
verslag gevraagd waarom tegen die weigering geen beroep kan worden ingesteld,
terwijl dat wel het geval is met betrekking tot de weigering om een voorbereidingsbesluit
te nemen. De regering huldigt het standpunt dat de procedure van de totstandkoming
van een bestemmingsplan voldoende waarborgen bevat ten behoeve van de belangen
van de betrokken burgers. Dat is op zichzelf zeker waar, maar waarom wordt
er dan geen parallel getrokken met de weigering. Immers, dan is het juist
het niet ingaan van de procedure. De jurist zegt heel makkelijk: doen of nalaten,
waarbij nalaten in technische zin met doen gelijk wordt gesteld. Ook de AWB
is van dit beginsel doortrokken. De regering zegt dat zij hecht aan de beleidsvrijheid
van de gemeenten op dit punt. Die opvatting delen wij niet. Wij vinden dat
het anders zou moeten. Wij zullen het amendement van mevrouw Versnel op dat
punt derhalve steunen.De vervangingsbevoegdheid van de minister is ook alweer zoiets. Dat is
weer iets van hogerhand in de plansfeer. Och, dat is systematisch misschien
niet eens het gekste. Wij hebben ook die concrete beleidsbeslissingen die
van bovenaf kunnen indalen. Ik kom daar dadelijk nog even op terug. Wij hebben
voorgesteld om die bevoegdheid niet afhankelijk te laten zijn van het al dan
niet adequaat reageren van de inspecteur. De regering wil daaraan vasthouden.
Het is natuurlijk geen punt van leven en dood. De argumentatie is dat het
niet aangaat om de betrokkenen onverhoeds te overvallen met een voor hen nadelige
ministeriële interventie. Zij hebben dan van tevoren al een signaal van
de inspecteur gehad. De inspecteur heeft dus al iets gedaan. Wij zijn niet
helemaal overtuigd. Als het echt belangrijk is en de inspecteur heeft bijvoorbeeld
een steek laten vallen, dan zit je wel mooi scheef met je situatie. Dan worden
concrete beleidsbeslissingen misschien niet opgevolgd en kan de minister niet
meer tot vervanging overgaan.Mevrouw de voorzitter! Ik ben toe aan het laatste punt. De gemeente moet
haar bestemmingsplannen aanpassen aan zo'n concrete beleidsbeslissing. Dat
vind ik juist. Dat is consistent. Als je van hogerhand in een PKB of in een
streekplan aangeeft wat een concrete beleidsbeslissing is, dan moet die ook
doorwerken in de planhiërarchie. Dat is een verbetering in het stelsel.
Er wordt een verticale verbinding gelegd. Maar ten aanzien van een vrijstelling
op grond van artikel 19 ontbreekt het verbod om af te wijken van zo'n concrete
beleidsbeslissing. Dat mag natuurlijk niet, maar het staat er niet. Er wordt
gezegd dat de minister zo'n besluit kan vervangen indien zich een reden voor
zulk een afwijking voordoet. Ja, dank je de koekoek! Je zegt aan de ene kant
dat correcte beleidsbeslissingen rechtstreeks moeten doorwerken naar de bestemmingsplannen,
dat die daarin vertaald moeten worden. Zij moeten in ieder geval bij die herziening
worden meegenomen. Dan krijg je een concrete afwijking met een zelfstandige
projectprocedure en dan mag je dus ook niet afwijken van een concrete beleidsbeslissing.
Het stelsel wordt echter niet dichtgemaakt. Waarom niet? Het zijn zulke eenvoudige
dingen!Ik ben vakjurist. Ik heb tientallen malen bij de Raad van State gestaan
omdat er dergelijke gaten in de wet zaten. Maak het hier dus even dicht! Wij
hebben dan ook niet voor niets een amendement op dit punt in voorbereiding.
Wij willen dus dat er ook bij artikel 19-procedures niet mag worden afgeweken
van een concrete beleidsbeslissing. Wij zijn het daar volgens mij over eens.
Dat zetten wij dan ook even in de wet.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Mevrouw de voorzitter! Voor de GroenLinks-fractie is dit eigenlijk de
eerste keer dat wij over dit voorstel spreken. Ik heb vanmiddag heel goed
geluisterd en wat mij opviel, was dat iedereen dit onderwerp liever naar donderdag
had willen verplaatsen. Wij hadden liever dan de principiële discussie
gevoerd over de vraag hoe wij eventueel de Wet op de ruimtelijke ordening
willen wijzigen.De voorzitter:Mevrouw Van Gent, ik zeg het nog één keer. De vaste commissie
heeft mij gemeld dat het gereed was voor behandeling en niemand heeft mij
een verzoek gedaan om deze behandeling uit te stellen. Ik vind dus dat u echt
moet ophouden met dat te zeggen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Dat kan wel kloppen, maar ik ga nu toch in op wat andere fracties hier
vanmiddag hebben ingebracht over dit punt.De voorzitter:Dan was het slimmer geweest als u dat in de procedurevergadering van de
vaste commissie had gezegd dan wel dat in overleg met de andere fracties bij
de regeling had voorgesteld. Ik vind het niet zo prettig om iedere keer geconfronteerd
te worden met het feit dat ik een behandeling heb doorgezet waar een Kamermeerderheid
erg tegen was, terwijl dat verzoek mij nooit bereikt heeft.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik begrijp best dat mijn opmerking de druppel is die de emmer doet overlopen,
maar ik denk dat ik wel de vrijheid heb om even in te gaan op wat anderen
daarover gezegd hebben, bijvoorbeeld mevrouw Van Dok en mevrouw Ravestein.De voorzitter:Mevrouw Van Gent, u hebt mij nog steeds niet goed begrepen. Ik vind dit
buiten de orde. Wij zijn dit wetsvoorstel aan het behandelen. Als u vindt
dat dit niet behandeld had moeten worden, dan had u bij de regeling van werkzaamheden
of in de vaste commissie moeten zeggen dat het niet rijp was voor behandeling.
Ik doe dus een dringend beroep op u. Dit is niet de tijd om dit ordedebat
te voeren. Wij behandelen nu de inhoud van het wetsvoorstel.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik ben ook helemaal niet uit op een ordedebat. Het was mij gewoon opgevallen
in het debat tot nu toe.Voorzitter! Vandaag bespreken wij inderdaad de wijziging van de Wet op
de ruimtelijke ordening en ook de GroenLinks-fractie vindt het nodig om daar
een aantal opmerkingen over te maken. In de vele stukken die hierover zijn
verschenen, valt een aantal dingen op. Ik wil er vooral op wijzen dat velen
gezegd hebben dat een oneigenlijk gebruik van de artikel 19-procedure, waardoor
allerlei vrijstellingen mogelijk zijn, nu tot praktijk wordt
verheven. Aan het begin mijn bijdrage moet het mij van het hart dat de GroenLinks-fractie
absoluut niet staat te juichen om deze in onze ogen slechte praktijk formeel
om te zetten in beleid. Ik zal daar dadelijk nog op terugkomen.Er wordt ook voorgesteld – daarover zijn diverse amendementen ingediend –
om de inspraakmogelijkheden van burgers en andere belanghebbenden te verkorten
en te beperken. Naar ons idee is dat niet acceptabel. Er werd zojuist al gewezen
op een discussie die bij het grotestedenbeleid plaatsvindt, waarbij gekeken
wordt naar de integrale aanpak. Ook bij de bestuurlijke vernieuwing en het
groene poldermodel – wij hebben het er vanmiddag nog even over gehad –
wordt steeds aangegeven hoe belangrijk het is dat burgers op een heldere en
goede manier inspraak kunnen plegen op duidelijke regelgeving. Wij zijn toch
bang dat dit met deze voorstellen wordt ingeperkt. Bij het grotestedenbeleid
is met name aan de orde geweest dat het uitermate belangrijk is om de inspraak
van burgers te organiseren. Daarvoor is het ook nodig dat er rechtszekerheid
is en dat men weet bij welke plannen en procedures inspraak kan plaatsvinden.Mevrouw Van Dok had het over de dynamiek van de procedures. Zij zei dat
het bestemmingsplan soms een veelkoppig monster is en dat er situaties denkbaar
zijn dat je van het bestemmingsplan moet afwijken. Je zou natuurlijk ook gebruik
kunnen maken van artikel 19, zoals dat nu functioneert, als er actuele bestemmingsplannen
zijn. Ik denk alleen niet dat wij dat een goede gang van zaken vinden. Als
wij het zo regelen, gaan er allerlei subjectieve elementen meespelen. Wanneer
moeten wij dan de dynamische beslissing nemen om van het bestemmingsplan af
te wijken? Ik koppel dat dan aan de rechtszekerheid en de inspraakmogelijkheden
voor burgers. Dan wordt het toch zo langzamerhand wel heel ondoorgrondelijk
voor dezelfde burgers. Het wordt dan moeilijker om te participeren en, wat
misschien nog wel belangrijker is, te anticiperen. Ik wil de minister dan
ook vragen of hij dit ziet als een goede gang van zaken en of hij dit de manier
vindt om de ruimtelijke ordening in Nederland te regelen.Ik wil dit ook koppelen aan de schets die wij vrijdag van Internet hebben
kunnen plukken, wat wij ook hebben gedaan, waarin zaken worden genoemd als
een restrictiever beleid en een veel meer integrale aanpak van de ruimtelijke
inrichting van Nederland. Hoe past dit in de voorstellen die vandaag voor
ons liggen? Het komt bij mij toch over als een soort gewiebel tussen economische
en soms andere belangen, om een gegroeide slechte praktijk nu in wetgeving
om te zetten. De collega van het CDA noemt het hapsnapbeleid en ik wil dat
onderschrijven, zeker nu ons stukken bereiken waarin staat dat het uitermate
belangrijk is om echt werk te maken van een integrale aanpak van het ruimtelijkeordeningsbeleid.
Ik ben dat ook van harte met de minister eens, want wij hebben al vaker gesproken
over de "witte schimmel", het ontstaan van onduidelijke corridors en bouwprojecten
waar wij eigenlijk heel weinig sturingsmogelijkheden bij hebben. Hoe verhouden
die stukken zich dan tot dit wetsvoorstel?Ik zal niet ingaan op allerlei ingewikkelde artikelen. Gelukkig zijn er
bij dit in onze ogen slechte voorstel een heleboel amendementen ingediend,
waarmee verschillende fracties willen proberen om verbetering te brengen in
de regels voor rechtszekerheid en een integrale aanpak. Ik vind het jammer
dat de Kamer niet in staat is om bij de verschillende onderdelen die spelen,
zelf te komen met een integrale visie en een integrale aanpak.Ik kom op het bestemmingsplan, mevrouw de voorzitter. Daar is al veel
over gezegd. Ik heb daar vroeger, als gemeenteraadslid, veel mee te maken
gehad. Daarbij viel het mij steeds op dat het vaak een zeer moeizame politieke
discussie vergde om tot een goede actualisering van bestemmingsplannen te
komen. Soms had men er meer belang bij om met behulp van uitzonderingsprocedures
ad-hocbeleid te voeren. Vindt de minister dat een goede gang van zaken? Is
het wel een goede oplossing om een uitzonderingsregel die af en toe nogal
misbruikt werd, nu tot staande praktijk te verheffen? Daarmee wordt de wereld
toch enigszins op z'n kop gezet.Er is een grote meerderheid in de Kamer die vindt dat er meer instrumenten
zouden moeten zijn om andere overheden erop aan te spreken dat zij hun bestemmingsplannen
op tijd moeten herzien en rekening moeten houden met actuele ontwikkelingen.
Ik zou bij een bestemmingsplan niet direct willen spreken van een "veelkoppig
monster". Als ik mevrouw Van Dok hoor, lijkt het meer op een veelkoppige krokodil
met evenzovele tranen. Als je niet oppast, zijn er toch allerlei uitzonderingsmogelijkheden.
Mevrouw Van Dok geeft terecht aan dat er voor mensen allerlei consequenties
kunnen zitten aan veranderingen in het bestemmingsplan. Zij heeft daarbij
een aantal mooie voorbeelden genoemd, maar het kan ook een kantoorgebouw zijn
van weet ik veel hoe hoog, dat voor je huis wordt neergezet. Ik vraag de minister
hoe wij met dat soort dynamische elementen om moeten gaan, ook afgezet tegen
de inspraakmogelijkheden en de rechtszekerheid van insprekers die iedereen
ook van groot belang vindt.Een bestemmingsplan is volgens ons niet alleen een plan om dingen te handhaven.
In een bestemmingsplan moeten ook de ordenings- en planningsinstrumenten worden
geregeld. Het is uitermate belangrijk om zaken als ruimte, scheiding tussen
stad en platteland en natuur- en milieuwaarden op een goede manier te regelen.
Wij maken ons grote zorgen dat door de vele vrijstellingen, een beetje de
praktijk van de afgelopen jaren, dat soort functies van het bestemmingsplan
te veel aan inflatie onderhevig zijn. In zijn brief van 22 december jl. geeft
de minister aan dat hij het uitermate belangrijk vindt dat het toezicht op
de naleving van de Wet op de ruimtelijke ordening goed wordt geregeld. Ik
heb begrepen dat de Rekenkamer in het voorjaar van dit jaar met een rapport
daarover komt. Hoe verhoudt dat soort onderzoek zich met wat wij vandaag vaststellen?GroenLinks heeft grote angst dat ruimtelijke planning zal worden uitgeoefend
op basis van projecten, waarbij de nadruk erg sterk kan komen te liggen –
laat ik het voorzichtig zeggen – op economische belangen die ongewenste
ontwikkelingen in gang kunnen zetten. Veel beter is het dat er een integrale
visie komt op zaken als mobiliteit, natuurbehoud en concentratiebeleid. Actuele
bestemmingsplannen kunnen daaraan een bijdrage leveren. Terecht is echter
door Van Buuren gesteld dat het helemaal de vraag is of gemeenten, als zij
nog meer mogelijkheden krijgen tot het geven van vrijstelling
of tot de zogenaamde ZPP, dan nog wel zoveel energie steken in het actualiseren
van hun bestemmingsplannen. De heer Van Wijmen sprak in dit kader van hapsnapbeleid.
Ik denk meer aan een stuurloos beleid ten gunste van ontwikkelingen die niet
op een integrale manier worden bekeken, iets wat ik ten zeerste betreur.De wet noemt als voorwaarde voor goedkeuring van een zelfstandige projectprocedure
een goede ruimtelijke onderbouwing. GroenLinks heeft geconstateerd dat dit
een erg subjectief begrip is. Het lijkt ons noodzakelijk dat dit geobjectiveerd
wordt door de minister. Ik geef als voorbeeld een onderbouwing die is gebaseerd
op nationaal, provinciaal of regionaal ruimtelijk beleid, zoals een structuurplan
of een regiovisie. Ook anderen hebben daarover al gesproken. Gelukkig is een
amendement voorgesteld, beogende dit soort zaken beter te regelen. Daarnaast
liggen de verplichting en de noodzaak tot een regelmatige herziening van het
gemeentelijke bestemmingsplan, zoals ik al eerder aangaf. Vindt de minister
dit gewenst, of zegt hij: het bestemmingsplan is eigenlijk de start van de
hele procedure? Mevrouw Van Dok heeft hieromtrent een amendement ingediend.Mevrouw de voorzitter! Ik kom tot de vrijstellingen. Over de voorgestelde
wijziging van artikel 19, neergelegd in de eerste nota van wijziging, zijn
wij niet erg enthousiast. Artikel 19, lid 2, geeft de provincies de bevoegdheid
een negatieve lijst, zoals dat heet, samen te stellen en de gemeenten in vrijheid
te laten beslissen over vrijstelling van de daarin genoemde projecten. Wij
kunnen ons voorstellen dat provincies met verwijzing naar vermindering van
de bestuurlijke lasten hieraan ruime invulling geven. Wil de minister aangeven
hoe hij dit interpreteert?Onze bezwaren hiertegen zijn dat controle en sturing van het nationale
ruimtelijk beleid volledig worden ontdaan van de nodige checks en balances
en dat de verschillen in ruimtelijk beleid tussen provincies heel divers en
wellicht zelfs heel groot kunnen worden. Hoe denkt de minister aan de bezwaren
die ik noemde tegemoet te komen? Is hij voornemens deze provinciale negatieve
lijsten te monitoren en eventueel in overleg met de Kamer daarop terug te
komen, zodat de Kamer werkelijk inzicht krijgt in de manier waarop dat gaat
werken?Artikel 19, lid 3, betreft de negatieve lijst die door de minister wordt
vastgesteld. Naar ik heb begrepen, zou het hierbij gaan om kruimelwerk. Waarom
laat de minister deze kwalificatie niet over aan het oordeel van de Kamer?
Wat verstaat hij onder kruimelwerk? Is dat een kas van 100 vierkante meter
of een klein schuurtje; hoe moet ik mij dat voorstellen? De minister weet
net zo goed als ik dat vele kruimels heel wat "witteschimmelbeschuitjes" kunnen
veroorzaken. Dat lijkt mij niet echt de bedoeling te zijn. Ik overweeg op
deze punten moties in te dienen, maar eerst wacht ik graag het antwoord van
de minister af.Ik kom dan te spreken over het handhavingsprobleem. GroenLinks heeft op
verschillende momenten geconstateerd dat men in Nederland soms te maken heeft
met een handhavingsprobleem. Een voorbeeld is de gemeente Lienden, die woningen
bouwde in een landelijk gebied waarop het restrictief beleid van toepassing
was en waarop volgens het bestemmingsplan de bestemming "recreatie" rustte.
In antwoord op desbetreffende Kamervragen van GroenLinks erkende de minister
dat er in dezen een handhavingsprobleem was. Vreest de minister niet dat een
zelfstandige projectprocedure ertoe zal leiden dat dit soort gedrochten vaker
optreedt en dat het handhavingsprobleem groter wordt? Een ander voorbeeld
is de Vinac. Ook in dat kader heeft GroenLinks aangegeven dat het huidige
handhavingsinstrumentarium vaak tekortschiet. De minister was dit met GroenLinks
eens en heeft inmiddels ook een inventarisatie toegezegd. Is het dan niet
logisch om die af te wachten alvorens in de vorm van het onderhavige wetsvoorstel
te besluiten tot een grotere vrijheid?Dan de rechtsbescherming. Inspraaktermijnen voor rechthebbenden worden
ingekort. Gelukkig ondervangen enkele amendementen deze beperking. Echter,
nu ruimtelijk beleid zal worden bedreven via zelfstandige projectprocedures,
is het vreemd dat rechthebbenden wel kunnen inspreken op een bestemmingsplan,
maar niet op een zelfstandig projectbesluit. Graag hoor ik daar meer over.Tot slot, mevrouw de voorzitter. Gezien de grote mate van ingrijpendheid
van het voorliggende wetsvoorstel, gezien de geluiden die in eerste termijn
in de Kamer zijn opgeklonken en gezien de vele amendementen die er liggen,
bepleit ik om deze wet – en dan met name de werking van de zelfstandige
projectprocedure en de vrijstellingen ex artikel 19 – op korte termijn
te evalueren. Ook moet dan worden bezien hoe het bij de gemeenten gaat met
bestemmingsplannen. Een amendement van deze strekking heb ik ingediend. De
evaluatietermijn zou ik willen stellen op drie jaar. Zoals ik al zei, bevat
dit wetsvoorstel zeer ingewikkelde regelgeving. Ik kan mij voorstellen dat
regelgeving wordt vereenvoudigd om ze toegankelijker te maken. Voor de fractie
van GroenLinks betekent dat niet dat de teugels in het ruimtelijk beleid moeten
worden gevierd. Als men niet oppast, moet worden gevreesd – en dat geldt
zeker voor dit voorstel – dat de dynamiek die zo nodig moet worden gebracht
in de procedures, verwordt tot dynamiet.De vergadering wordt van 18.35 uur tot 19.10 uur geschorst.Minister Pronk:Mevrouw de voorzitter! Ik stel de door de Kamer in eerste termijn gemaakte
opmerkingen zeer op prijs. Ook waardeer ik het dat wij dit wetsvoorstel vandaag
kunnen bespreken.Toen ik mij enkele maanden geleden voor het eerst boog over dit wetsvoorstel,
heb ik geaarzeld of ik het in dezelfde vorm zou moeten voorzetten. Er vond
immers tegelijkertijd een discussie plaats over de vraag of een fundamentele
herziening van de Wet op de ruimtelijke ordening gewenst is.Om vertraging te voorkomen op een traject dat al gestart was in 1994 –
inmiddels ongeveer vijf jaar geleden – heb ik na ampele overwegingen
besloten de discussie over dit wetsvoorstel met de Kamer aan te gaan. Het
is per slot van rekening niet nieuw. Er zijn nogal wat discussies hierover
gevoerd. Er is ook een seminar met deskundigen geweest, georganiseerd door
de vaste commissie. Er heeft een uitgebreide schriftelijke behandeling plaatsgevonden.
Op een gegeven moment moet je dan proberen om samen plenair
spijkers met koppen te slaan. Ik stel mij voor dat plenaire gesprek zo open
mogelijk te voeren. Het is niet mijn intentie om exact het voorgestelde te
verdedigen. Ik heb natuurlijk geconstateerd dat er zeer vele opmerkingen zijn
gemaakt en amendementen zijn ingediend. Ik hoop echt dat wij er deze ronde
samen uit kunnen komen.Mijn tweede overweging om door te gaan met dit wetsvoorstel was gelegen
in het feit dat je uit de discussie kunt afleiden dat het een uitermate fundamentele
aangelegenheid betreft die gekoppeld moet worden aan een fundamentele herziening
van de Wet op de ruimtelijke ordening, zo je dat zou willen. Ik heb overigens
goed begrepen dat zeer veel geachte afgevaardigden, in afwachting van een
discussie die nog zal worden gevoerd in een ander kader, zich hebben uitgesproken
ten gunste van een meer fundamentele herziening. Dat was mij uit eerdere discussies
nooit zo geworden.Los daarvan is dit een aangelegenheid die je heel sterk beperkt kunt zien
en die ook zo is geprojecteerd door het vorige kabinet. Naar aanleiding van
de desbetreffende opmerking van de heer Van Middelkoop zal ik straks iets
zeggen over de ideologie die hieruit al dan niet zou kunnen worden afgeleid.Het is uitdrukkelijk gezien als reparatiewetgeving en in generlei opzicht
als een fundamentele wijziging op zichzelf. Het is louter een reparatiewetgeving
op basis van een gedegen evaluatie van de praktijk van de uitvoering van de
wet en het besluit op de ruimtelijke ordening. Die evaluatie die meer dan
tien jaar geleden is gepleegd, heeft tot een aantal concrete aanbevelingen
geleid. Deze hadden met name betrekking op het feit dat wij het oneigenlijke
gebruik van artikel 19 ondanks vele discussies, in de praktijk niet hadden
kunnen terugbrengen. Reeds in 1994-1995 is voorgesteld om te komen tot een
zelfstandige projectprocedure door artikel 19 in die richting uit te bouwen
en de WRO beter af te stemmen op de AWB. Wij kunnen nu vaststellen dat het
overleg tussen de Kamer en mijn ambtsvoorganger heeft geresulteerd in overeenstemming
over het inslaan van een wetgevingstraject dat zou uitmonden in een zelfstandige
projectprocedure. Na alle kanttekeningen die hier vandaag bij geplaatst zijn
te hebben beluisterd en de amendementen die hierop betrekking hebben te hebben
gelezen, heb ik niet de indruk dat een meerderheid van de Kamer van mening
is dat moet worden teruggekomen op de oorspronkelijke gedachte dat het wenselijk
is om te komen tot een zelfstandige projectprocedure, ook op gemeentelijk
niveau. Veel is echter afhankelijk van de wijze waarop hier vorm aan wordt
gegeven in onze voorstellen.Ik ga nu niet in op alle belendende voorstellen die reeds in het kader
van de verschillende wijzigingen van de Wet op de ruimtelijke ordening zijn
besproken en geaccordeerd, en de zaken die verder nog op stapel staan. Daar
kunnen wij aanstaande donderdag in commissieverband verder over spreken. Ik
wil nu wel het volgende zeggen. De Kamer heeft een brief ontvangen waarin
ik heb aangekondigd dat ik ook na lezing van de tekst van het regeerakkoord –
daarin wordt ook niet gezegd dat wij zouden moeten mikken op een fundamentele
herziening van de Wet op de ruimtelijke ordening – niet van mening was
dat wij dat zouden moeten doen. Na vandaag de reacties op het onderhavige
wetsvoorstel gehoord te hebben, kan ik mij evenwel goed voorstellen dat wij
gezamenlijk wellicht tot een ander beleid komen. De afgelopen maanden heb
ik wel de vrees gehad dat beslissingen om te komen tot een fundamentele herziening,
zeer vertragend zouden kunnen werken. Dat leidt tot de noodzaak van het vinden
van een goed evenwicht tussen aan de ene kant effectieve aanpassingen om de
praktijk in overeenstemming te brengen met datgene wat wij gezamenlijk willen,
en aan de andere kant een gedegen en fundamentele heroriëntatie. Ik vind
in ieder geval dat wij niet vanaf punt nul moeten beginnen met een zeer langdurig
nieuw traject, omdat er dan in de tussentijd heel weinig zou kunnen gebeuren.
En dat zou ik betreuren. Dergelijke overwegingen zullen evenwel nog ter discussie
komen te staan. Zij hebben er wel toe geleid dat ik het op prijs stel dat
wij het resultaat van het overleg van de afgelopen jaren tussen kabinet en
Kamer vandaag kunnen bespreken.Ik beschouw het onderhavige wetsvoorstel niet als een fundamentele wijziging,
maar als een reparatie om te komen tot een praktijk die meer in overeenstemming
is met de bedoeling die de Wet op de ruimtelijke ordening zelf ooit heeft
gehad. Hoofdpunt in eerste instantie is dan ook de reparatie gericht op de
totstandkoming van verzelfstandiging in artikel 19. Later zal ik nog iets
zeggen over een aantal andere punten. Ik begin met een paar algemene opmerkingen
over artikel 19 en alles wat daarmee samenhangt. Dan zal ik ingaan op een
aantal vragen die daarover zijn gesteld. Vervolgens hoop ik op systematische
wijze in te gaan op de diverse amendementen, die op diverse wijzen pogen op
een andere manier inhoud te geven aan de reparatie, bijvoorbeeld door het
anders formuleren van de onderbouwing. Ik doe dit juist ook om aan te geven
wat ik precies wel en niet voorsta.Voorzitter! Ik begin met een fundamentele vraag, gesteld door de heer
Van Middelkoop. Hij vroeg mij iets over het ideologische moment van dit wetsvoorstel.
Hoe kijk ik er zelf tegenaan, los van het feit dat ik stap in de voetstappen
die ikzelf mee heb gemaakt in het vorige kabinet. Wij zijn het allemaal eens
over de constatering dat deze systematiek, als gevolg van wat door sommigen
de dynamiek van de huidige situatie wordt genoemd, meer nadruk legt op een
projectmatige, dan op een planmatige, geïntegreerde aanpak. Daarom heet
dit ook een zelfstandige projectprocedure op gemeentelijk niveau. De vraag
van de heer Van Middelkoop is of dit ook de wens van de overheid inhoudt om
terug te treden. Zo ja, dan zou ik mij niet achter dit wetsvoorstel hebben
willen stellen. Ik doel dan op terugtreden ten behoeve van marktpartijen die
graag bepaalde projecten verwezenlijkt zouden zien en zich niet erg belemmerd
zouden willen achten door algemene visies met betrekking tot de bestemming
van het gebied, waarbinnen het project ter realisatie wordt voorgesteld. Dat
zou ik bepaald niet de geest achten te zijn van dit wetsvoorstel; zo is het
naar mijn stellige indruk ook niet bedoeld. Een projectmatige aanpak betekent
niet terugtreding. Een projectmatige aanpak is een andere methode, maar niet
een andere filosofie. Eigenlijk zou je als kern van dit voorstel de constatering
kunnen beschouwen dat er een verplichting lag en ligt op de gemeentelijke
overheid om een voorgesteld project te toetsen aan een algemene visie met
betrekking tot het desbetreffende gebied, het bestemmingsplan.
Het vervolg van die constatering is dat dit, zoals door alle sprekers in beeldende
termen is weergegeven, in de praktijk aanzienlijk is uitgehold. Ik wil niet
zeggen dat men er een potje van heeft gemaakt, maar de ontwikkelingen zijn
van dien aard dat het wellicht nauwelijks mogelijk bleek te zijn. Het gaat
om 11.000 tot 12.000 beslissingen die jaarlijks genomen moeten worden naar
aanleiding van de "erosie" van de artikel 19-procedure. De gemeentelijke overheid
behoeft alleen maar aan te geven bezig te zijn met de voorbereiding van een
ander bestemmingsplan en dan wordt dit geaccepteerd. Dat betekent dat de gemeentelijke
overheid geen inhoudelijke argumenten meer behoeft aan te voeren om een beslissing
te rechtvaardigen. Dat is de terugtredende overheid; een overheid die zich
kan verschuilen achter een formaliteit, die geen inhoudelijke argumentatie
behoeft te hanteren wanneer strijdigheid wordt geconstateerd tussen een projectmatig
voorstel en het algemene kader waarbinnen dat voorstel zou moeten worden opgenomen.
Als je niet meer de moeite hoeft te nemen om te beargumenteren dat je iets
wilt doen ondanks het feit dat het in strijd is met het kader dat eerder is
uitgezet, dan treed je terug als overheid. Daar heeft mijn voorgangster –
en het kabinet waar ik ook van deel heb uitgemaakt – een einde aan willen
maken.Hiermee wordt wederom de verplichting op de schouders van de overheid
gelegd om inhoudelijke argumenten te geven en in discussie met betrokkenen
te verdedigen met betrekking tot projectmatige voorstellen die in strijd zijn
met een visie die in het verleden was geaccordeerd. Het is dus het tegenovergestelde
van de terugtredende overheid. Het is het versterken van de verantwoordelijke
overheid. Gekozen is voor een zelfstandige projectprocedure, waarbij een aantal
belangrijke waarborgen overeind dienen te worden gehouden. Uitgangspunt is
dat het nemen van beslissingen beargumenteerd moet kunnen worden. Sinds 1985
zijn verschillende methodes uitgeprobeerd, zoals het versnellen van bestemmingsplanprocedures
en het aanbrengen van meer flexibiliteit en globaliteit. Die methodes waren
niet succesvol. In de praktijk werden die methodes op creatieve wijze voortdurend
ontdoken. Daarom nu een ander voorstel: wel zelfstandig, maar gebaseerd op
een inhoudelijke argumentatie.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):U zegt dat de overheid gedwongen moet worden inhoudelijke argumenten te
geven en u heeft het dan over het versterken van de verantwoordelijke overheid.
Bent u het met mij eens dat dit betekent dat er integrale plannen zullen moeten
komen en dat men op basis daarvan verdergaat? Ik vrees namelijk dat uw voorstel
zal leiden tot meer ad-hocbeleid dan wenselijk is. Dat zou beter geregeld
moeten worden, want het lijkt mij toch een fundamentele wijziging.Minister Pronk:Het is een zelfstandige individuele projectprocedure, wat niet betekent
dat het een identificatie met een ad-hocbenadering is. In de huidige praktijk
is sprake van ad-hocbeleid, omdat iedere keer ad hoc kan worden afgeweken.
Dat is geen uitzondering, dat gebeurt in 50% van alle gevallen. Als er in
meer dan de helft van alle gevallen ad hoc kan worden afgeweken van een algemeen
kader, is dat ad-hocplanologie, omdat dat de meerderheid van alle gevallen
is. Je kunt dan zeggen: vooruit, laat maar lopen. Dat hebben we dus nooit
gedaan. We hebben altijd geprobeerd om toch tot een stroomlijning te komen.
De methoden die tot nu toe zijn geprobeerd, zijn mislukt. We zoeken dus naar
iets anders. We sluiten aan bij de methodiek, namelijk individuele projecten
individueel beoordelen tegen hun achtergrond. Dat betekent dan vooral een
inhoudelijke achtergrond, die niet exact hetzelfde is als een document, een
stuk papier, een eenmaal vastgelegd verhaal. Die inhoudelijke achtergrond
zal moeten worden beargumenteerd, gemotiveerd, uitgewerkt en verdedigd. Dit
zal met elkaar worden vergeleken. Je kunt dus best zeggen dat je, zoals in
de huidige situatie het geval is, bezig bent met iets anders. Wanneer je echter
niet hoeft te zeggen waar je naartoe werkt, kun je totaal verschillende projectvoorstellen
accorderen in hetzelfde gebied, ook wanneer ze qua visie haaks op elkaar staan.
Wanneer je echter project A ruimtelijk geordend moet beargumenteren en project
B komt binnen afzienbare tijd binnen in hetzelfde gebied, dan kun je niet
ineens een andere ruimtelijkeordeningsonderbouwing geven voor project B die
haaks staat op die van project A. Je hebt met deze methode een instrument
in handen om beter dan in de huidige situatie te komen tot een systematische
algemene visie. Op grond daarvan kunnen dan afzonderlijke projectmatige beslissingen
worden genomen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):U zet nu uiteen hoe u tegen het ad-hocbeleid aankijkt. Ik ben het daar
op zich mee eens. Maar hoe interpreteert u dan de grote kritiek die op deze
voorstellen is gekomen als het erom gaat de slecht gegroeide praktijk van
de artikel 19-procedures om te zetten in beleid? Je zou ook een andere kant
kunnen kiezen door de bestemmingsplanprocedures pittiger aan te pakken. Ik
wil daar graag uw reactie op horen.Minister Pronk:Ik heb alleen te maken met kritiek uit de Kamer. De opmerking die ik momenteel
van uw kant heb gehoord, is dat het kabinet voorstelt om illegaliteit te legaliseren,
om strijdigheid met de wet te formaliseren. Dat is niet wat ik voorstel. Ik
heb dat zo-even gezegd en ik herhaal dat. Wij proberen als kabinet iets anders
uit te werken. Wij proberen niet een verkeerde praktijk te accepteren, maar
een andere praktijk uit te denken, uit te werken en in de wet vast te leggen.
Dat is iets anders dan wat momenteel in de praktijk gebeurt. Er hoeft momenteel
geen enkele inhoudelijke argumentatie te worden gegeven, uitgewerkt of verdedigd.
Dat is het grote verschil. In het nieuwe wetsvoorstel bestaat iedere keer
de verplichting om een inhoudelijke onderbouwing te geven, hetzij door een
verwijzing naar de inhoudelijke onderbouwing die beschikbaar is, hetzij door
deze te maken als zij niet beschikbaar is. Het verschil is dat dit in de huidige
situatie niet nodig is. Dit houdt geen nieuwe, systematisch afgestemde projectmatige
onderbouwing in. Je kunt niet iedere keer ad hoc een RO-onderbouwing geven
voor verschillende projecten in hetzelfde gebied. Het bestemmingsplan wordt
niet – deze kritiek heb ik ook vernomen – terzijde geschoven.
Als in 50% van de gevallen beslissingen kunnen worden genomen
in afwijking van het bestemmingsplan omdat er – iedereen weet dat dit
de grote leugen wordt genoemd – een nieuw bestemmingsplan wordt opgesteld,
is dat de doodsteek voor het bestemmingsplan. Het gaat om de beslissing iets
te doen in het desbetreffende gebied.Sommige gemeenten zijn van mening dat de voorstellen van het kabinet efficiënt
zijn en een goede nieuwe praktijk mogelijk maken. Zij willen dat bestemmingsplannen
een belangrijke rol hebben en houden. Ik wil dat ook. Men heeft mij gevraagd
wat mijn mening is over het bestemmingsplan als sturingsinstrument in het
kader van de ruimtelijke ordening. Ik ben van mening dat het een belangrijk
sturingsinstrument dient te zijn en blijven. Het mag geen schijninstrument
worden of blijven, omdat in een groot aantal gevallen beslissingen kunnen
worden genomen op basis van het terzijde schuiven ervan. Zij zijn en blijven
noodzakelijk voor een samenhangende visie op de ruimtelijke ordening van het
desbetreffende gebied. De juridische basis is noodzakelijk voor het creëren
van duidelijkheid voor het bestuur, de lokale overheid, burgers en het bedrijfsleven.
Het moet duidelijk zijn wat wel en wat niet mag, zodanig dat het niet terzijde
kan worden geschoven.Je kunt ijzer niet met handen breken. Wij hebben dertien jaar geprobeerd
op een andere wijze inhoud te geven aan de huidige praktijk. Dat is niet gelukt.
Dat betekent nog niet dat het bestemmingsplan terzijde mag worden geschoven
ten aanzien van de andere functies die het dient te hebben, in de eerste plaats
het bindend incorporeren van een visie op de ontwikkeling van het desbetreffende
gebied. Als dit wetsvoorstel wordt aangenomen, zal ook daarna de gemeente
alle bouwaanvragen moeten blijven toetsen aan het bestemmingsplan. Als het
bouwplan in overeenstemming is met het bestemmingsplan, moet de bouwvergunning
worden verleend. Er ontstaat een probleem als het bouwplan afwijkt van het
bestemmingsplan. In dat geval kan een vrijstellingsprocedure op basis van
het nieuw vormgegeven artikel 19 van de WRO worden gestart. Omdat er eerst
een toetsing moet plaatsvinden aan het bestemmingsplan, is de interpretatie
dat dit wetsvoorstel de band tussen bestemmingsplan en bouwvergunning doorsnijdt,
een brug te ver. Dat is niet het geval. Eerst vindt toetsing plaats.Mevrouw Van Dok-van Weele (PvdA):U zegt dat de band tussen het bestemmingsplan en de bouwaanvraag gehandhaafd
moet blijven. U constateert zelf de grote leugen uit het verleden, dat er
sprake was van een zogenaamd voorbereidingsbesluit. Ik heb niet uit het voorstel
kunnen halen hoe je de link met het bestemmingsplan verstevigt door een zelfstandige
projectprocedure, want deze sanctioneert in feite het bestaan van de leugen
en maakt deze waar. Zij neemt de onderliggende oorzaak niet weg. Hoe denkt
u het bestemmingsplan weer te relateren aan deze verzelfstandigde procedure?Minister Pronk:De leugen wordt niet gesanctioneerd en zij wordt ook niet waargemaakt,
maar er wordt een andere discussie gestart. De leugen is dat wij bezig zijn
met iets waar wij niet mee bezig zijn en dat wij niets hoeven te zeggen of
te beargumenteren. Dat is de leugen. Wij hoeven niets te beargumenteren, want
wij zijn toch iets straks aan het uitwerken en dat doen wij dus nooit.Daarvoor komt een totaal andere procedure, waarbij een verhaal moet worden
uitgewerkt en een argumentatie moet worden opgebouwd. Die argumentatie moet
kloppen. Zij moet goed en verantwoord zijn. Zij kan niet zomaar ad hoc worden
gekozen, maar zij moet sporen met een soortgelijke argumentatie over hetzelfde
gebied als het gaat om een ander projectvoorstel in ongeveer dezelfde periode.
Dan hoef je niet meer te liegen en dan kun je niet meer liegen. Dan moet je
met de billen bloot. Op het ogenblik hoeft de gemeentelijke overheid niet
met de billen bloot, maar kan gewoon liegen. Dat is het verschil. Er moet
een andere procedure worden gekozen, namelijk een zelfstandige projectprocedure
met een inhoudelijk verhaal.De geachte afgevaardigde de heer Van der Staaij heeft gevraagd of het
verhaal wel wat voorstelt dat er een goede ruimtelijke onderbouwing moet zijn.
Wat is ruimtelijk, wat is goed en wat is een onderbouwing? Zijn stelling was
dat er altijd wel een goede ruimtelijke onderbouwing zal zijn, dus dat het
eigenlijk weinig voorstelt. Een onderbouwing betekent dat er een argumentatie
moet worden opgezet. In de huidige situatie hoef je alleen maar te zeggen:
ik zeg later wel eens wat; ik kom later, en dus nooit, met een ander verhaal.
Nu moet er een inhoudelijk verhaal worden gegeven. Dat is nieuw.De heer Van der Staaij zei dat de ruimtelijke onderbouwing ook niets nieuws
is, want wij hebben het daar per slot van rekening over. Dat is niet waar,
want je zou ook kunnen zeggen dat het een louter commerciële of economische
argumentatie zou kunnen zijn, quod non. Er moet een ruimtelijke onderbouwing
zijn. Uit de discussie tot nu toe en de stukken die tussen kabinet en Kamer
zijn gewisseld, weten wij voldoende wat het verschil is tussen de ruimtelijke
dimensie van investeringsbeslissingen en alle andere dimensies van investeringsbeslissingen.Het gaat nu om een ruimtelijke argumentatie, ter onderscheiding van alle
andere dimensies van de argumentatie die een rol spelen, wanneer bepaalde
voorstellen aan de orde zijn. Deze zal dan ook goed moeten zijn: gedegen,
niet slordig en niet terloops. Daarbij ontstaat ook een zekere praktijk en
jurisprudentie of iets redelijkerwijze beschouwd kan worden goed te zijn.
Je kunt meer vragen. Ik kom daar straks op terug bij de behandeling van de
amendementen die zijn ingediend om een en ander met extra waarborgen te omkleden.
Ik hoop dat de geachte afgevaardigden in ieder geval overtuigd zijn van de
wens van het kabinet om met iets te komen. Het kabinet wil niet zomaar, oppervlakkig
iets formuleren waaraan heel gemakkelijk inhoud kan worden gegeven. Er zal
een goede, ruimtelijke onderbouwing dienen te zijn. Op het ogenblik is de
praktijk niet goed. Die heeft met ruimtelijke ordening niets te maken en kan
al helemaal niet worden vergeleken met een onderbouwing.De heer Van Wijmen (CDA):Mevrouw de voorzitter! Ik zoek naar een poging tot ondersteuning. De minister
benadrukt de ruimtelijke onderbouwing. Het gaat niet om sociale, culturele,
economische of financiële argumenten, hoewel die ook een rol spelen.
Maar de nadruk ligt op ruimtelijke argumenten. Mag ik een
en ander interpreteren als een invulling van het specialiteitsbeginsel, zoals
dat in de rechtskundige techniek heet? Als de minister op deze vraag ja zegt,
ben ik met de interpretatie van zijn betoog een heel eind verder.Minister Pronk:Ik heb geen idee. Ik zal daarover nadenken en op deze vraag misschien
later een antwoord op geven als mijn juristen mij daarover hebben kunnen inseinen.
Ik geef niet te gauw wat weg. Laten wij proberen politiek inhoudelijk op elkaar
te reageren.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter! Voor de duidelijkheid van het betoog hoor ik graag de mening
van de minister over de huidige praktijk. Wordt niet te eenvoudig gesuggereerd
dat het nu altijd voldoende is alleen maar te zeggen dat er een bestemmingsplan
komt? Er is toch ook een praktijk van indringende toetsing, bijvoorbeeld door
de bestuursrechter, zodat als er ingrijpende projecten zijn, soms gezegd wordt
dat een voorbereidingsbesluit alleen niet genoeg is. Een ontwerpbestemmingsplan
moet al echt ter inzage zijn gelegd. Moet er nu ook al geen echt inhoudelijke
toetsing plaatsvinden, juist bij de meer omstreden projecten, terwijl straks
misschien bij een project de onderbouwing er door de projectontwikkelaar bijgeleverd
kan worden, zonder dat er inhoudelijk is gesproken over de toekomst van een
bepaald gebied?Minister Pronk:Voorbereidingsbesluiten worden al vaak volgens het boekje gebruikt. Wij
proberen een praktijk te bestrijden die in toenemende mate schering en inslag
is geworden – daarover zijn wij allemaal ontevreden – waarin de
voorbereidingsbesluiten zelf er slechts toe strekken om de huidige situatie
te bevriezen tijdens de voorbereiding van een nieuw bestemmingsplan dat heel
erg op de lange baan wordt geschoven en er dus niet komt. Die praktijk moet
beschouwd worden als een grote leugen. Die praktijk is reden geweest om te
komen met voorstellen om die bestaande methoden te verbeteren. Zij hebben
ondanks pogingen niet alleen van de rijksoverheid, maar ook van de provincies –
bijvoorbeeld de verklaring van geen bezwaar van gedeputeerde staten –
om het misbruik van artikel 19 in zijn huidige vorm terug te brengen, onvoldoende
gewerkt. Om die reden hebben wij destijds gezamenlijk, Kamer en kabinet, gekozen
voor een andere methode, namelijk de zelfstandige projectprocedure. Deze methode
zal zo goed mogelijk vormgegeven moeten worden. Daarover zijn wij momenteel
met elkaar in gesprek.Wat ik probeerde aan te geven, is tweeërlei. Er dient een inhoudelijke
argumentatie te komen en dus geen argumentatie ad hoc. De huidige situatie
is ad hoc. In de tweede plaats is dit voor mij geen methode die inhoudt dat
het bestemmingsplan zelf verder geen functie zou hebben, integendeel. Ik heb
een paar voorbeelden van de functie van een bestemmingsplan genoemd die ik
hoog acht. Ik zou daaraan nog een paar willen toevoegen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Voorzitter! Ik had zelf ook opgeschreven dat het niet de bedoeling van
de minister is om ad-hocbeleid te voeren. De minister spreekt over een goede
ruimtelijke onderbouwing. Kan hij mij uitleggen hoe dat zich verhoudt met
de dynamiek in de samenleving die eerder aan de orde kwam. De fractie van
de Partij van de Arbeid heeft met name gezegd dat je wel eens moet afwijken
als het gaat om de goede ruimtelijke onderbouwing. Hoe kijkt de minister daar
tegenaan?Minister Pronk:Voorzitter! Mevrouw Van Gent heeft in eerste termijn opgemerkt dat het
voorstel in plaats van dynamiek eigenlijk dynamiet was. De huidige situatie
is dynamiet. De huidige situatie is een goed bedoelde methodiek die ontploft.
De huidige praktijk is dynamiet gebleken onder de bedoelingen die de wetgever –
Kamer en kabinet gezamenlijk – hebben gehad. Dat moet worden gerepareerd.
Dat kan naar mijn mening alleen maar worden gerepareerd op een verantwoorde
wijze. De praktijk moet niet als legaal, als acceptabel, worden beschouwd,
maar wij moeten met een nieuwe praktijk komen. De kern daarvan is een inhoudelijke
argumentatie. Die hoeft momenteel niet echt te worden gegeven, maar in de
nieuwe praktijk zal die moeten worden geleverd. Dat is de kern van alles.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):De minister zegt dat hij geen ad-hocbeleid wil voeren. Daar ben ik het
op zichzelf mee eens. Ik ben zeker ook niet gelukkig met de bestaande praktijk.
Een ondernemer kan zich melden met het voornemen om op een bepaalde plek te
bouwen. Een projectontwikkeling kan bijvoorbeeld komen met het plan om ergens
een torenhoge flat neer te zetten. Hoe moet je dat dan afchecken ten opzichte
van de goede ruimtelijke onderbouwing? Hoe voorkom je dat het ad-hocbeleid
is? Dat is de kern van mijn vraag.Minister Pronk:Er wordt gezegd dat de bestemmingsplannen in de huidige situatie over
het algemeen niet actueel genoeg zijn. Zij zijn al een poosje geleden opgesteld
en reflecteren daarom onvoldoende de snelle veranderingen in de samenleving.
De dynamiek staat daar dus haaks op. Dan wordt er bij strijdigheid eigenlijk
voorrang gegeven aan de dynamiek boven de destijds ontwikkelde visie. Ik ben
van mening dat die dynamiek op de een of andere manier dient te worden geaccepteerd
en gehonoreerd, doch dat die in ieder geval niet zomaar kan worden geaccepteerd
zonder dat er een argumentatie aan ten grondslag ligt. Dat is nieuw. Dynamiek
is geen ruimtelijk begrip. Er zal dus een inhoudelijke ruimtelijke argumentatie
moeten komen. Het is derhalve mogelijk dat die inhoudelijke ruimtelijke overwegingen
zullen resulteren in de stelling dat die dynamiek maar geen kans moet krijgen.
De dynamiek wint het niet automatisch van de destijds neergelegde visie. In
de huidige situatie is dat wel het geval, want je hoeft niet na te denken.
En nu heb je als gemeentelijke overheid weer de plicht om na te denken. Het
gaat niet meer zo makkelijk.Mevrouw Van Dok-van Weele (PvdA):Voorzitter! Ik wil nog even een poging wagen om een relatie te leggen
naar het bestemmingsplan in de nieuwe situatie. Het is nu als volgt. Als een
gemeentebestuur iets niet wil, dus als het niet wil dat een bepaald project
wordt ontwikkeld, dan kan het als argumentatie hanteren dat het strijdig is
met het bestemmingsplan.Minister Pronk:En dat blijft zo. Het bestemmingsplan blijft het toetsings criterium.
Wanneer wordt geconstateerd dat er sprake is van strijdigheid met het bestemmingsplan,
dan zal de gemeentelijke overheid het dus op die grond moeten afwijzen.Mevrouw Van Dok-van Weele (PvdA):Voorzitter! Dat weet ik, maar mijn zin was nog niet af. Ik heb twee problemen.
De eerste is de prikkel om geldige bestemmingsplannen te hebben als goed toetsingskader
die uiteindelijk ook bij de rechter standhouden. De tweede is dat wanneer
daarvan afgeweken wordt, de andere argumentatie regel kan worden. Dan moet
je bij andere aanvragen een gelijke positie innemen. Mijn probleem is dus
niet zozeer het vervullen van de dynamiek, maar is meer de weigeringsgrond
en de rechtsgelijkheid van burgers.Minister Pronk:Ik ben ook van mening dat het wenselijk is om gezamenlijk te streven naar
zoveel mogelijk actualiteit van bestemmingsplannen. Of de voorstellen die
zijn gedaan in de amendementen de beste methode zijn, is nog maar de vraag,
maar ik zal straks nog wat zeggen over de amendementen. We hebben een gemeenschappelijk
streven. Bestemmingsplannen zijn nuttig en dienen ook richtinggevend te zijn.
Hun waarde mag niet worden uitgehold door een praktijk die er haaks op staat
en ze zullen daarom ook zo actueel mogelijk moeten zijn. Dat is van groot
belang voor al die andere functies van bestemmingsplannen. Ik vind bestemmingsplannen
van belang in mijn capaciteit als minister van Milieubeheer, maar het bestemmingsplan
is ook voor andere zaken van belang, zoals voor het lokale milieubeleid, voor
de volkshuisvestingsfunctie, voor de vestiging van het gemeentelijk voorkeursrecht
en voor het formuleren van onteigeningsgrondslagen, en zo zijn er nog meer
voorbeelden te noemen. Daar heb je bestemmingsplannen voor nodig die goed
doordacht en zo actueel mogelijk zijn. Ik zou het bestemmingsplan dan ook
niet willen missen. Om die reden wil ik ook de waarde van het bestemmingsplan
niet uitgehold zien door een praktijk die haaks staat op de bedoeling ervan.Dan kom ik bij het tweede punt dat de geachte afgevaardigde, mevrouw Van
Dok, naar voren bracht. Omdat de ruimtelijke onderbouwing voor verschillende
projecten, voorstellen en investeringsvoornemens in hetzelfde gebied moet
sporen, is er meer dan in de huidige situatie een inhoudelijke reden om te
zeggen dat de verschillende initiatiefnemers op dezelfde wijze zullen worden
benaderd en behandeld door degene die uiteindelijk de beslissing moet nemen.De bedoeling van de procedure van het nieuwe artikel 19 is dat wij de
huidige situatie verbeteren. We doen dat door te blijven uitgaan van de huidige
vrijstellingsconstructie en door het uitgangspunt dat de verplichting is dat
de eerste toetsing plaatsvindt aan het geldende bestemmingsplan. Wanneer het
past in het bestemmingsplan, moet de gevraagde vergunning overeenkomstig de
Wet op de ruimtelijke ordening of de Woningwet worden verleend. De wetswijziging
brengt daar geen enkele verandering in. Wanneer er strijdigheid is tussen
het voorstel en het geldende bestemmingsplan en de gemeente toch haar medewerking
wenst te verlenen, dan zal een goede ruimtelijke onderbouwing moeten plaatsvinden.
Dat moet in de praktijk vorm en inhoud krijgen. Er moet een praktijk worden
opgebouwd van wat dat precies betekent. In de tweede plaats zijn er verdere
waarborgen, in die zin dat een verklaring van geen bezwaar van gedeputeerde
staten vereist blijft. Bovendien is de minister van VROM, via zijn inspecteur,
nog wat directer in de hele procedure betrokken dan op dit moment het geval
is, want via de inspecteur kan de minister zelf de beslissing nemen om af
te wijken van de verklaring van geen bezwaar van gedeputeerde staten, en hoeft
de minister daarvoor niet meer altijd naar de rechter te stappen. Het is een
kleine wijziging, maar ik noem dit punt ter illustratie dat het als sluitstuk
van het geheel door mij wenselijk wordt geacht om op de verschillende bestuurlijke
niveaus echt een totaalvisie vorm te geven.Nu gaat het om de vraag of de ruimtelijke onderbouwing die noodzakelijk
is, zou moeten worden toegespitst met een aantal specifieke formele criteria.
Daar zijn veel van de interventies vanmiddag over gegaan. Uit de schriftelijke
gedachtewisseling zal duidelijk zijn dat het kabinet het wenselijk vindt dat
de goede ruimtelijke onderbouwing zoveel mogelijk plaatsvindt op basis van
een ruimtelijk beleid dat is neergelegd in een bestaand of een nieuw document.
Dat document kan bijvoorbeeld een gemeentelijk structuurplan zijn, maar het
kabinet vindt niet dat moet worden voorgeschreven dat de goede ruimtelijke
onderbouwing maar op één manier kan gebeuren, namelijk uitsluitend
op basis van zo'n structuurplan. Daar zijn ook diverse argumenten voor aangevoerd.
In de eerste plaats is betoogd dat het niet wenselijk is om nieuwe planverplichtingen
op te leggen aan het lokale niveau. Dat zou in strijd zijn met de hele systematiek
waarbij meer wordt gedereguleerd en meer aan het lokale niveau wordt overgelaten.
Verder is er het gevaar dat, wanneer een structuurplan verplicht wordt gesteld
voor een goede ruimtelijke onderbouwing, er ad-hocstructuurplannen komen die
uitsluitend met het oog op het betreffende voorstel zijn opgesteld. Die ad-hocstructuurplannen
zouden dan zelfs betrekking kunnen hebben op een zeer beperkt gebied. In de
schriftelijke gedachtewisseling is ook de vrees uitgesproken dat het eisen
van een structuurplan zou leiden tot een praktijk van "postzegelstructuurplannen":
gedetailleerde ministructuurplannen die de bedoeling van structuurplannen,
namelijk het beschrijven van de toekomstige ontwikkeling van het gehele gemeentelijke
grondgebied, volledig ondermijnen. Belangrijker is misschien nog de overweging
die naar voren is gebracht, dat het gemeentelijk ruimtelijk beleid zou kunnen
worden vastgelegd op verschillende manieren, dus niet alleen in de vorm van
structuurplannen. Het kan ook gebeuren in de vorm van structuurschetsen, van
structuurvisies en van alle mogelijke andere documenten. Het is wenselijk
dat een en ander op papier wordt gezet. De kern van wat wij hebben voorgesteld,
is dat een gemeente een ruimtelijke visie heeft. Die verplichting moet worden
uitgewerkt, uitgeschreven en onderbouwd. De vorm waarin de ruimtelijke visie
wordt neergelegd, is op zichzelf van minder belang, zoals wij voortdurend
hebben volgehouden. Het feit van de visie is belangrijker dan de vorm van
de visie. Het gaat om een goede ruimtelijke onderbouwing, waarbij vooral de
inhoud wordt beoordeeld en niet de vorm. Vaak zijn er documenten die op de een of andere manier beschouwd kunnen
worden als een structurele visie op de ruimtelijke ordening van het desbetreffende
gebied. Wanneer die documenten niet bestaan, is er voor de desbetreffende
gemeente werk aan de winkel. Dan zal een concreet voorstel moeten worden beoordeeld
aan de hand van een te ontwerpen ruimtelijke visie. Deze zal moeten worden
uitgewerkt en uitgeschreven in de uitgebreide toelichting op het vrijstellingsbesluit.
Die toelichting op het vrijstellingsbesluit is dan een uitgebreide beschrijving
van de ruimtelijke visie van de desbetreffende gemeente, staat op papier en
zal moeten worden gebruikt bij verdergaande besluiten met betrekking tot hetzelfde
gebied die volgen.De heer Van Wijmen (CDA):Mag het ook een leefmilieuverordening zijn, of een verkeerscirculatieplan,
of een deelvisie op het groen in een bepaald gebied?Minister Pronk:Ik heb een paar voorbeelden gegeven en die waren niet limitatief van karakter.De heer Van Wijmen (CDA):Mogen de zaken die ik noemde eronder vallen, zoals een verkeerscirculatieplan
en een leefmilieuverordening?Minister Pronk:Ik zou mij dat zeer wel kunnen voorstellen. Het hangt helemaal af van
het type project waarom het uiteindelijk gaat. Wanneer een ruimtelijk project
niets te maken heeft met de verkeerscirculatie, zal dat een onvoldoende ruimtelijke
onderbouwing bieden. De zaken liggen niet bij voorbaat vast. Het gaat om een
goede inhoud van de onderbouwing van de ruimtelijke visie – en dat is
meer dan louter mobiliteit – die moet worden gehanteerd ter adstructie
van de beslissing dat iets wordt toegestaan.Mevrouw Ravestein (D66):Heb ik het juist dat de minister het niet nodig vindt dat een dergelijk
stuk er al ligt? Wij vinden het erg belangrijk dat er een beleidsvisie is
waarvan de burger al kennis heeft kunnen nemen en die wordt gehanteerd in
de motivering van de vrijstelling. Anders krijg je toch weer dat ad hoc omwille
van de vrijstelling snel iets wordt opgeschreven.Minister Pronk:Voor een goed begrip: ik beschrijf wat wij voorstellen. Ons voorstel houdt
in dat er een visie is of wordt ontwikkeld – hoe dan ook: hij moet er
zijn – ter adstructie van de beslissing om af te wijken, om iets toe
te staan. Die visie behoeft er volgens ons voorstel dus nog niet te zijn.
Van de diverse geachte afgevaardigden heb ik begrepen dat zij toch iets meer
willen doen dan louter inhoud. Ik tracht nu echter alleen begrip te wekken
voor de intentie achter dit voorstel: vorm is minder belangrijk dan inhoud;
of iets er was, is minder belangrijk dan de vraag of er iets is op het moment
dat iets wordt toegestaan. Dáár gaat het om.Mevrouw Ravestein (D66):Vindt u dan wel dat zo'n visie een groter gebied moet beslaan dan dat
waarvoor vrijstelling wordt gevraagd?Minister Pronk:Dat hangt natuurlijk mede af van de aard van het desbetreffende project.
Alles kan als een project worden beschouwd. Het gaat om een beslissing om
iets te doen. Dat kan een dakkapel betreffen of een hele woonwijk. Dat zijn
twee totaal verschillende zaken. Uiteraard is er dan ook sprake van verschillen
in schaal en in impact als het gaat om het totale gebied. De ruimtelijke onderbouwing,
het gebied waar de visie betrekking op heeft, zal qua schaal groter moeten
zijn naarmate het gaat om een grotere activiteit. Schaal is een uitermate
belangrijk element in de dimensies van het begrip "ruimtelijke overwegingen".Voorzitter! Wellicht is het goed om nu al in te gaan op een aantal amendementen,
voorstellen die zijn gedaan ter verdere toespitsing van het begrip "goede
ruimtelijke onderbouwing".De heer Van Middelkoop (GPV):De amendementen die de minister nu wil gaan bespreken – wat ik overigens
zeer waardeer – hebben alle tot oogmerk dat de voorgestelde wetstekst
op het punt van de ruimtelijke onderbouwing te onbeschermd of te dun wordt
bevonden. Voordat de minister ieder amendement op zijn eigen merites gaat
afkraken...Minister Pronk:Dat was ik niet van plan. Ik ben niet van plan om dingen af te kraken.
Wel wil ik met u een goede discussie over dit onderwerp voeren.De heer Van Middelkoop (GPV):Uiteraard, excuus, maar ik kon zo snel geen ander woord vinden. Wil de
minister voorafgaand aan de bespreking van deze amendementen, in het algemeen
reageren op het feit dat kennelijk breed in de Kamer de gedachte leeft dat
het zo geformuleerd, te dun en te weinig is? Als wij weten hoe hij daar tegenaan
kijkt, kunnen wij een beetje toetsen wat zijn inzet is bij de bespreking van
de amendementen. Ik kan mij heel goed voorstellen dat ieder amendement op
zichzelf genomen negatieve kanten kent, dat het eind van het verhaal is dat
ze individueel allemaal eigenlijk niet kunnen en dat wij met het onbehaaglijke
gevoel blijven zitten dat het toch wat anders zou moeten. Daarom verneem ik
graag wat de inzet van de minister is.Minister Pronk:Ik ben daarmee bezig. Ik heb getracht uiteen te zetten wat de intentie
achter mijn voorstellen is. Ook heb ik getracht zoveel mogelijk inhoud te
geven aan het begrip "goede ruimtelijke onderbouwing". Het gaat mij daarbij
om de inhoud en niet zozeer om de vorm. Ik herhaal dat hetgeen er was, minder
belangrijk is dan hetgeen er komt op het moment dat de beslissing wordt genomen.
Ik heb ook goed begrepen dat veel geachte afgevaardigden vinden dat er iets
extra's zou moeten zijn. Ik heb geen principiële overwegingen om te zeggen
dat alle extra's verkeerd zijn. Ik zou wel gaarne naar voren brengen dat het
onwenselijk is de vorm belangrijker te achten dan de inhoud. Dat hebben wij
immers al eens meegemaakt in het verleden. Bovendien is het onwenselijk met
zodanige extra's te komen, dat er een praktijk ontstaat die als een soort
nieuwe grote leugen kan worden gehanteerd. Een extra moet niet in de plaats
komen van de inhoudelijke argumentatie zelf. Dat is mijn inzet. Ik heb begrepen
dat niemand hier de vorm belangrijker vindt dan de inhoud. Het gaat vooral
om het zo goed mogelijk vormgeven aan een echte inhoudelijke argumentatie.Verschillende amendementen staan nogal haaks op elkaar. Ik heb begrepen
dat sommige afgevaardigden samen willen nadenken over een amendement dat door
de totale Kamer gedragen wordt en dat naar de mening van de
regering strookt met de intentie een zo goed mogelijke, inhoudelijk argumentatie
te hebben zonder dat die leidt tot het opzijschuiven van de nieuwe voorstellen.Mevrouw Van Dok-van Weele (PvdA):Om alle misverstanden te voorkomen, ik vind inhoudelijke argumentatie
belangrijk. De loosheid van de vroegere procedure zit mij echter het meest
dwars, vanwege het loslaten van de verplichting van een bestemmingsplan. Als
toch die zelfstandige projectprocedure gehanteerd wordt zonder dat voorbereidingsbesluit,
zou naar mijn mening gesteld moeten worden dat het niet mag als er geen geldig
bestemmingsplan is. Dat is wat anders dan de inhoudelijke onderbouwing op
grond waarvan je het vervolgens doet. Het gaat mij om de rechtsbescherming,
om het hebben van een geldig bestemmingsplan. Dat zou ik graag horen. De minister
heeft nu de kans dat af te dwingen door het als voorwaarde te stellen voor
het volgen van een zelfstandige projectprocedure.Minister Pronk:Laat ik proberen een paar opmerkingen te maken over de verschillende suggesties
die zijn gedaan. Mevrouw Ravestein heeft een gewijzigd amendement op stuk
nr. 27 voorgesteld. Dat amendement was in eerste instantie ingediend door
de geachte afgevaardigde mevrouw Versnel. De kern van dat amendement is dat
de inhoudelijke argumentatie voor een goede onderbouwing in ruimtelijk opzicht
moet plaatsvinden in de vorm van een gemeentelijk of intergemeentelijk structuurplan
waarin bindende elementen kunnen worden opgenomen. Verder moet ingevolge dat
amendement bij elke vrijstelling worden gemotiveerd waarom de gangbare bestemmingsplanprocedure
niet wordt gevolgd. Het is een amendement dat redelijk ver strekt met betrekking
tot de optiek die wij in het wetsvoorstel gekozen hebben. Eigenlijk ontdoet
dat amendement het beoogde zelfstandige karakter van het nieuwe artikel 19
van zijn bodem. Wij hebben voorgesteld om de huidige koppeling tussen het
verlenen van de vrijstelling van een geldend bestemmingsplan en het vooruitlopen
op het in procedure brengen van een nieuw bestemmingsplan, los te laten. Je
zou kunnen zeggen dat wanneer de gemeente nalatig is in het actueel houden
van een bestemmingsplan – de kern is dat dit actueel zou moeten zijn –
de burger die een project wil realiseren, daar het slachtoffer van is. Het
is dus de vraag wie je treft wanneer je die eis stelt.Dit is een kenmerk dat ook aan een aantal andere amendementen kleeft.
Je wilt dat er een bestemmingsplan of een structuurplan is, dat het actueel
is en dat het nog geldt. In dit verband zijn er ook voorstellen gedaan met
betrekking tot de termijn waarbinnen het herzien moet zijn. Wanneer dat niet
het geval is, mag er geen vrijstelling worden verleend. De geachte afgevaardigde
de heer Van Wijmen heeft gezegd dat je dit eigenlijk als sanctie moet beschouwen.
Het is echter zeer de vraag wie daar de dupe van is: de desbetreffende gemeente
of degene die een bepaald projectmatig voorstel geëffectueerd wil zien.
Nog belangrijker vinden wij de algemene inhoudelijke argumentatie of iets
wel of niet zou moeten gebeuren.De heer Van Wijmen (CDA):Voorzitter! Dit is de kern van de zaak. Vanaf 1 augustus 1970 moeten gemeenten
voor het buitengebied een geldig bestemmingsplan hebben. Alle oude plannen
werden via artikel 10 van de overgangswet omgeduid. Dikwijls was daarbij sprake
van een heel groot gat. Mevrouw Van Dok heeft in dit verband net een heel
gevoelige kern geraakt, namelijk dat die dingen geen gebruiksvoorschriften
hadden. In wezen kon toen alles. Daar zit ook het gat dat de minister terecht
aan de kaak stelt. Als wij deze discussie zo ingaan, vind ik de vraag wie
je daarmee treft in wezen een onjuiste vraag. De ruimtelijke ordening is in
dit segment namelijk een sector van het algemeen belang. Als een burger last
heeft van een niet geactualiseerd bestemmingsplan, omdat die vrijstelling
dan niet kan worden verleend, dan kan dat hoogstens een schadeclaim van die
burger jegens de gemeente opleveren. Het is immers wel een verplichting voor
de gemeente om het bestemmingsplan actueel te houden. Als je hierover doordenkt,
kun je stellen dat de gemeenten zich eindelijk wel eens zullen wachten om
artikel 33 in de wind te slaan. Daar zit de andere sluitsteen van het verhaal.Minister Pronk:Ik zie die argumentatie zeer wel. Maar het gaat om het algemeen belang,
inclusief de belangen van diegenen – natuurlijk hoort dat erbij –
die bepaalde activiteiten wensen te realiseren. Zij hebben recht op een zo
goed mogelijke beoordeling van hun voorstellen, tegen de achtergrond van een
algemene visie die aanwezig dient te zijn. Die zo goed mogelijke beoordeling
zal dan ook inhoudelijk moeten plaatsvinden. Ik zeg met nadruk "zal dan ook".
Dat terzijde schuiven, omdat niet meer wordt voldaan aan een procedureel kenmerk –
bijvoorbeeld het nog steeds geldig zijn van een bestaande visie – doet
ook de betrokkene geen recht. Ook dat vind ik niet in overeenstemming met
het algemeen belang. Er is maar één overweging van algemeen
belang die kan gelden, namelijk een goede, inhoudelijke, gedegen toetsing.De heer Van Wijmen (CDA):Ik ben het daarmee eens. Ik voel uw zoeken naar het juist evenwicht ten
gunste van degene die de vrijstelling vraagt. Maar er is theoretisch gezien
misschien ook een waardecomponent, die de vrijstelling juist weerstreeft.
Die component wordt nu, als u de ene component facilitair gezien het voortouw
geeft, in de kou gelaten. Daarom zei ik dat beide componenten in de smeltkroes
van de afweging terecht zijn gekomen.Minister Pronk:Ook de derde, degene die het voorstel doet of degene die de eventuele
gevolgen van een voorstel in externe zin ondergaat, is het meest gebaat bij
een inhoudelijke visie, en niet bij een formele grond, op basis waarvan beslissingen
worden genomen dan wel worden tegengegaan.Mevrouw Ravestein (D66):Is de rechtsbescherming van de burger die een bepaald project niet gerealiseerd
wil zien, niet veel beter gewaarborgd middels een geldig bestemmingsplan?Minister Pronk:Ook rechtsbescherming draagt natuurlijk geen louter formeel karakter.
Rechtsbescherming zal echt gebaseerd moeten worden op een zo goed mogelijke
inhoudelijke overweging van argumenten pro en contra. Die argumenten pro en
contra zullen dan ook moeten worden gewogen in het kader van een
inhoudelijke argumentatie, en niet alleen maar op grond van louter formele
overwegingen. De kern blijft toch dat er in eerste instantie een inhoudelijke
redenering moet worden opgezet, die past op het voorstel en op de effecten
daarvan. Ook dat behoort tot je rechtsbescherming.Mevrouw Van Dok-van Weele (PvdA):Nog één poging. Rechtsbescherming: bestemmingsplan versus
inhoudelijke onderbouwing via een structuurvisie, zonder de juridische implicaties
van een bestemmingsplan. Ik heb het steeds over bestemmingsplannen. Inhoudelijke
onderbouwing is de motivatie om iets anders te doen. Mij gaat het om de rechtsbescherming,
in een gemeente met 60.000 inwoners, maar ook in een straat waarin mensen
wonen, die er helemaal geen baat bij hebben dat er een liberaal, klantgericht
beleid is, met wat voor argumentatie dan ook. De meeste klachten tijdens mijn
spreekuur als burgemeester kreeg ik niet zozeer over het niet voeren van een
procedure, maar over de wildgroei voor mensen die de mogelijkheden niet hadden
om zich daartegen teweer te stellen.Minister Pronk:Ik kan mij dat zeer wel voorstellen. Op grond daarvan heeft u een amendement
ingediend, gezamenlijk met mevrouw Ravestein, op stuk nr. 31. Dat probeert
een relatie te leggen tussen het voorstel, de inhoudelijke onderbouwing en
de aanwezigheid van een geldig en tijdig geactualiseerd bestemmingsplan. U
heeft voorgesteld dat bij een verouderd bestemmingsplan vrijstelling alleen
dan kan worden verleend, indien een verklaring is afgegeven door de gemeenteraad
dat de herziening niet nodig wordt geacht, en dat het bestemmingsplan nog
steeds voldoet aan de eisen die waren gesteld. Dat gaat een stap verder dan
hetgeen wordt voorgesteld in het alternatieve amendement, ingediend door de
heer Van Wijmen, omdat er dan een extra escape wordt geboden in de vorm van
een verklaring dat het bestemmingsplan nog steeds actueel is. Dat spreekt
mij meer aan dan de amendementen die louter vaststellen dat er een plan moet
zijn. In het amendement van mevrouw Van Dok op stuk nr. 31 wordt voorgesteld
dat de gemeenteraad de uitspraak doet dat het plan nog steeds actueel is.
Hiermee worden niet alle problemen opgelost, maar het betekent wel dat er
een extra beslissing moet worden genomen. In een dergelijke richting zouden
extra waarborgen kunnen worden gezocht. Ik probeer de verschillende waarborgen
en opties tegen elkaar af te wegen, ervan uitgaand dat de inhoudelijke onderbouwing
gegarandeerd is. In hetzelfde kader is een ander amendement ingediend, namelijk
het amendement van de geachte afgevaardigde de heer Van Middelkoop op stuk
nr. 26.De heer Van Middelkoop (GPV):Als ik het amendement op stuk nr. 31 goed lees, heeft het alleen maar
een geografische betekenis, te weten dat vrijstelling slechts mag worden verleend
in gebieden waar een geldig en tijdig geactualiseerd bestemmingsplan wordt
gehanteerd. Dat is iets heel anders dan enigerlei vorm van inhoudelijke afstemming.
Dus als wij met elkaar proberen de notie van ruimtelijke onderbouwing meer
handen en voeten te geven, dan zie ik eerlijk gezegd niet hoe dat met dit
amendement gebeurt. Het zegt alleen maar dat vrijstelling mag worden verleend
in een aantal gebieden, maar verder niets.Mevrouw Van Dok-van Weele (PvdA):Het is en-en. Het gaat dus om rechtszekerheid en argumentatie. Collega
Van Wijmen maakte mij er zojuist op attent dat dit een aanvulling is en dat
het niet in de plaats komt van iets anders. De heer Van Middelkoop wil een
structuurvisie om een verandering te kunnen inzetten als referentiekader.
Dat is iets anders dan de rechtsbasis die te vinden is in een geldig bestemmingsplan.
En dat is mijn vertrekpunt. Daarover verschillen wij van mening. Ik val zijn
ideeën omtrent de invulling van ruimtelijke onderbouwing niet af, maar
ik vind het belangrijk dat de basis in orde is. Daarom moeten wij nu eindelijk
eens komen tot afspraken over geldigheid van bestemmingsplannen.De voorzitter:Ik zie nu drie collega's met een papier in de hand naar de interruptiemicrofoon
toe komen en ik neem aan dat zij de artikelsgewijze behandeling verder willen
voortzetten. Ik wijs erop dat de minister met zijn beantwoording bezig is
en het lijkt mij dat er nog een wetgevingsoverleg nodig is om de verschillende
amendementen te bespreken. Ook de minister zou daar rekening mee moeten houden.
Die artikelsgewijze behandeling kan overigens ook aan het einde van de tweede
termijn geschieden, maar ik denk niet dat wij er in deze termijn van de minister
met elkaar uitkomen.De heer Van Middelkoop (GPV):Ik vind dat u een beetje snel bent met het wijzen naar een wetgevingsoverleg.De voorzitter:U zag het niet, maar ik zag twee collega's, waarschijnlijk met hetzelfde
papier naar de interruptiemicrofoon opstomen om over hetzelfde artikel hun
zegje te doen. Ik denk ook dat dat nodig is. Daarom zei ik het.De heer Van Middelkoop (GPV):Het lijkt me in ieder geval verstandig dat we in het plenaire debat een
duidelijke reactie krijgen van de minister. Ik ben best bereid enige terughoudendheid
te betrachten als het gaat om allerlei technische zaken. We moeten dan wel
met elkaar kijken of we later niet nog een wetgevingsoverleg moeten houden.
Het karakter van dit debat is nu eenmaal vrij technisch.De voorzitter:Ik wil niet ouderwets lijken, maar we hadden wel eens de gewoonte de termijnen
van de Kamer en de minister in hoofdzaak af te handelen en vervolgens als
een soort derde termijn artikelsgewijs te kijken wat er nog overbleef, zodat
iedereen daar zijn inbreng kon geven. Ik heb nu het gevoel dat sommige mensen
denken: ik wacht maar even, en anderen het woord vragen. Dat is naar iedereen
toe niet de goede behandeling van de verschillende amendementen. Ik probeer
alleen maar te helpen.Minister Pronk:Dank u wel, mevrouw de voorzitter! Ik ben niet van plan dwars door de
hele behandeling heen uitgebreid alle mogelijke amendementen te bespreken,
maar het gaat hier om het hart van het wetsvoorstel. Ik heb goed geluisterd
naar het betoog van de verschillende geachte afgevaardigden. Het gaat om de
vraag die wij zo-even uitvoerig hebben besproken. Is het voldoende om alleen
te werken met een inhoudelijke ruimtelijke onderbouwing of moet er iets
extra's aan worden toegevoegd? Er zijn niet zo gek veel betogen gehouden,
maar er zijn direct voorstellen geformuleerd. Ik heb mijn betoog samengevat
met de stelling: wat er straks is, is belangrijker dan wat er was en de inhoud
is belangrijker dan de vorm. Ik wil dat aanvullen met de opmerking dat ik
begrip heb voor de geachte afgevaardigden die hier graag nog iets aan willen
toevoegen. Er zijn verschillende toevoegingen gedaan. Ik heb er een aantal
genoemd, die mij haaks lijken te staan op de oorspronkelijke uitgangspunten,
maar er zijn ook toevoegingen denkbaar die ik niet bij voorbaat wil verwerpen,
al hoeft dat niet in overleg tijdens dit debat te resulteren. Ik zeg dat in
antwoord op een opmerking van de geachte afgevaardigde de heer Van Middelkoop
aan het begin, dat er niets overblijft als je van het begin af aan alles in
mootjes gaat hakken. Ik probeer aan te geven dat ik in ben voor iets extra's
op een zodanige wijze dat de intentie van het wetsvoorstel, namelijk een zelfstandige
projectprocedure en inhoud is belangrijker dan vorm, overeind blijft.Ik was toe aan het aangeven van een tweetal wegen waarlangs ik verder
wil denken. De ene weg geeft aan dat het wenselijk is dat er iets actueels
beschikbaar is. Als dat er niet is, dan betekent dat niet dat het dan schluss
is, want dan gaat de vorm de inhoud overheersen. Er zal dan echter wel een
extra verklaring moeten komen dat het nog steeds actueel is. Wij zijn bereid
langs die weg van de escape, door te denken. De andere weg zou de weg kunnen
zijn die is aangegeven door de geachte afgevaardigde de heer Van Middelkoop.
Ik weet niet in hoeverre het mogelijk is om een en ander met elkaar in overeenstemming
te brengen op politiek niveau. De heer Van Middelkoop zegt dat sprake moet
zijn van een goede ruimtelijke onderbouwing. Dat is de kern, maar je zou daaraan
ook nog extra inhoud kunnen geven. Wat is een goede ruimtelijke onderbouwing?
De inhoud is van belang, maar kun je dat niet een beetje toespitsen? Er zou
aangegeven kunnen worden dat bij het geven van een goede ruimtelijke onderbouwing
in ieder geval moet worden ingegaan op de relatie tussen het project en de
investeringssuggestie die wordt gedaan, en het geldende bestemmings- of structuurplan.
Die route staat niet haaks op mijn intentie. In dat geval prevaleert de inhoud,
die alleen goed beargumenteerd kan worden weergegeven als niet wordt voorbijgegaan
aan hetgeen reeds is neergelegd in een visie en ook wordt ingegaan op de overeenkomsten
en de verschillen. Een dergelijke suggestie is wellicht zo vanzelfsprekend
dat zij overbodig is. Ik kan mij echter ook goed voorstellen dat een en ander
leidt tot een zekere mate van structurering van de inhoudelijke argumentatie.Ik sluit dit deel van mijn betoog af met de opmerking dat inhoud belangrijker
is dan vorm. Wat er is op het moment dat de beslissing wordt genomen, is belangrijker
dan wat er was, maar als er wat was, mag dat niet terzijde worden geschoven.
Dat is van belang als richtinggevend kader voor de argumentatie van het voorstel.
Hieraan kan inhoud worden gegeven door er concreet aandacht aan te besteden
en erop in te gaan of door formeel vast te stellen dat het nog steeds geldt.
Op dat type voorstellen reageer ik graag positief en ik beschouw deze niet
bij voorbaat als onaanvaardbaar. Het zijn op het punt van de wetstechniek
geen destructieve amendementen.Mevrouw Verbugt (VVD):Het amendement op stuk nr. 19 is minder verstrekkend dan het amendement-Van
Dok-van Weele/Ravestein op stuk nr. 31. Bent u het met mij eens dat het interessante
elementen bevat in relatie tot de door u geschetste route?Minister Pronk:Met dit amendement, dat niet direct betrekking heeft op artikel 19, wordt
beoogd zoveel mogelijk actuele bestemmingsplannen tot stand te brengen. In
afwijking van artikel 33 kan de gemeenteraad volstaan met de verklaring dat
een bestemmingsplan nog voldoende actualiteit heeft en niet wordt herzien,
als uitgangspunt voor de beslissing op basis van artikel 19, waarin staat
dat voor de totstandkoming van een bestemmingsplan een procedure dient te
worden gevolgd die is voorgeschreven in de wet, met dezelfde rechtswaarborgen
voor de burger. Met het amendement wordt beoogd te voorkomen dat gemeenten
een nog actueel bestemmingsplan ongewijzigd opnieuw moeten vaststellen. Op
zichzelf is het denkbaar dat kan worden volstaan met een verklaring. Dat past
in mijn betoog over de inhoudelijke argumentatie.Ik wijs erop dat een dergelijk amendement per saldo geen procedurewinst
hoeft op te leveren. Wanneer wij dat zouden doen, zouden wij de bestemmingsplanprocedure
gewoon moeten doorlopen, ook zonder dat zij leidt tot een nieuw bestemmingsplan.
Ik weet niet of efficiency of verkorting van de procedures op zichzelf de
achterliggende gedachte was. Er zijn ook andere voordelen. Het wordt goedkoper,
want je hoeft geen onderzoekskosten te maken voor een nieuw bestemmingsplan.
De suggestie past in de systematiek. Ik wil het amendement dan ook niet ontraden.Mevrouw Verbugt (VVD):Er zit nog een andere dimensie aan, die verband houdt met het hart van
de discussie. Het is bedoeld als een extra prikkel om gemeenten te houden
aan actuele bestemmingsplannen en ze niet de vluchtweg te laten nemen van
een zelfstandige projectprocedure die eenvoudiger of goedkoper is of waarbij
de burger de kosten draagt. Wij willen de fundamentele positie van het bestemmingsplan
overeind houden, met name van het actuele bestemmingsplan.Minister Pronk:Ja, ik ben van mening dat het bestemmingsplan op zichzelf van belang is
en blijft, omdat het meer functies heeft dan alleen bij het onderwerp waarover
wij vandaag spreken. Om die reden is het wenselijk om zo actueel mogelijk
te zijn. Ik heb aangegeven dat met dit wetsvoorstel niet wordt beoogd om de
functie van bestemmingsplannen zelf fundamenteel ter discussie te stellen.
Integendeel. Wij kunnen daarover eventueel spreken wanneer wij het hebben
over een fundamentele herziening van de Wet op de ruimtelijke ordening. De
belangrijke betekenis van bestemmingsplannen blijft mijn uitgangspunt. Daarbij
passen instrumenten die effectief kunnen zijn om de actualiteit van die bestemmingsplannen
te bevorderen. Dat doel wordt hiermee wellicht gediend, naast de andere instrumenten
die ik wens te hanteren.Voorzitter! Hiermee heb ik gereageerd op het hart van het voorstel. Het
zijn geen definitieve gedachten. Ik kan mij zeer goed voorstellen
dat hierover wordt doorgedacht. De kern van mijn reactie heb ik geprobeerd
te omschrijven door te zeggen dat inhoud prevaleert boven vorm. Ik ben bereid
door te denken over extra's die deze basisgedachte geen geweld aandoen. Ik
heb begrepen dat enkele voorstellen aan die voorwaarde voldoen. Ik heb er
twee genoemd.Dan ga ik over op een aantal vragen over het wetsvoorstel die niet direct
te maken hebben met het hart van het voorstel. Wij hebben het gehad over het
project op zichzelf. In antwoord op een aantal vragen heb ik gezegd dat in
beginsel alles beschouwd kan worden als een project. Ik voeg eraan toe het
antwoord op de vraag van de geachte afgevaardigde de heer Van der Staaij.
Aangezien alles een project kan zijn, dus een voorstel om een beslissing te
nemen met ruimtelijke consequenties, is het niet voorstelbaar dat er ooit
vrijstelling wordt verleend omdat iets geen project is in de zin van de wet.
Deze formulering is zo algemeen, dat zij geen argument kan zijn om wel of
niet vrijstelling te verlenen.Mevrouw de voorzitter! Er is mij gevraagd in te gaan op de stand van zaken
betreffende de procedure voor rijksprojecten en provinciale projecten. Het
voorontwerp voor de rijksprojectenprocedure wordt deze week om advies gestuurd
naar de Vereniging van Nederlandse gemeenten en het Interprovinciaal overleg.
Ik verwacht dat zij een week of zes de tijd daarvoor zullen nemen. Op basis
daarvan zal ik het wetsvoorstel medio april naar de Raad van State kunnen
sturen. Wij hopen dat wij na ontvangst van het advies van de Raad van State
het wetsvoorstel bij de Tweede Kamer in het najaar van 1999 kunnen indienen.Ik heb december vorig jaar in antwoord op vragen van mevrouw Verbugt iets
gezegd over de wenselijkheid van een onderzoek om te komen tot een provinciale
projectenprocedure. Zij heeft waarschijnlijk gezien dat wij ons over die vraag
gebogen hebben in het kader van de vaststelling van de nota Ruimte van Nederland.
Zij heeft in die tekst eigenlijk min of meer in aansluiting op de discussie
die wij in de Kamer hebben gehad in december, gezien dat het kabinet zich
in beginsel positief uitspreekt over de gedachte van een provinciale projectenprocedure.
Het is onze intentie, uitgaande van die positieve houding ten opzichte van
de gedachte van een provinciale projectenprocedure in aansluiting op een rijks-
en een gemeentelijke projectenprocedure, deze inhoudelijk aan de orde te stellen
in de dit jaar te schrijven vijfde nota ruimtelijke ordening.Mevrouw Verbugt (VVD):Voorzitter! Waarom wil de minister de wenselijkheid van een provinciale
projectenprocedure koppelen aan de vijfde nota? Het probleem waarvoor je de
provinciale projectenprocedure zou willen inzetten, is een probleem dat al
langjarig wordt gevoeld in het provinciale beleid. In dat opzicht zijn er
enkele voorbeelden te noemen waardoor die wenselijkheid kan worden aangetoond.
Waarom wil de minister niet terugvallen op ervaringen die er reeds zijn? Waarom
wil hij dit onderwerp koppelen aan een nota die nog geschreven moet worden?Minister Pronk:Die nota verschijnt heel binnenkort. De doorbraak is tot stand gebracht,
nu mevrouw Verbugt voor het eerst van het kabinet heeft gehoord dat er een
positieve grondhouding is. Er wordt niet slechts gesteld de voors en tegens
te willen onderzoeken. In andere teksten kan zij die houding nog wel tegenkomen.
Voorts heb ik van de Kamer de afgelopen maanden begrepen dat zij zoveel mogelijk
wenst te zien in één algemeen afwegingskader. Dat ene algemene
afwegingskader voor de ruimtelijke ordening is de vijfde nota ruimtelijke
ordening. Dat is geen kwestie van op de lange baan schuiven. Die nota komt
er binnenkort. Wij beginnen deze maand met het schrijven van die nota, nu
de startnota is uitgebracht. Als je dan toch begint met schrijven, spreekt
het vanzelf dat je dat onderwerp in de nota opneemt en het niet over het schrijven
van de vijfde nota heen tilt. Het was voor mij een manier om aan te geven
dat wij er snelheid mee willen betrachten en het niet willen uitstellen.Mevrouw Verbugt (VVD):Voorzitter! Ik zie een provinciale projectprocedure als een fundamenteel
onderdeel van het planningsstelsel, van het hele systeem van procedures rond
de ruimtelijke ordening. Ik vind het dus eigenlijk iets wat veel meer past
bij bijvoorbeeld het debat van aanstaande donderdag dan bij een inhoudelijke
discussie over een ruimtelijke schets van Nederland.Minister Pronk:Ik heb geen enkel probleem om aanstaande donderdag opnieuw te luisteren
naar argumenten terzake. Ik hoop alleen dat de Kamer begrijpt dat het kabinet
nu een positieve houding heeft ten opzichte van het voorstel om te komen tot
een provinciale projectprocedure. Dat is op zichzelf van belang.Voorzitter! Mevrouw Verbugt heeft ook voorgesteld om de bestemmingsplanprocedure
nog eens door te lichten. Wij hebben dat in 1985 uitgebreid gedaan. Ik stel
vast dat de procedure in ieder geval veel sneller is dan de procedure die
voor 1985 van kracht was. Ik ben graag bereid om nader te spreken over een
eventuele verdergaande wijziging van de bestemmingsplanprocedure in het kader
van een fundamentele herbezinning op de hele WRO. Wij kunnen daar binnen afzienbare
tijd naar kijken. Ik denk overigens niet dat een versnelling van die bestemmingsplanprocedure
gevolgen heeft voor het aantal toepassingen van artikel 19. Wij hebben op
basis van de ervaringen van de afgelopen jaren de indruk dat dit niet het
geval is.Voorzitter! Mevrouw Van Dok heeft in het kader van de procedures gewezen
op de formulering in de wetstekst met betrekking tot het begrip "nationaal
beleid". In artikel 19a staat dat de inspecteur van de ruimtelijke ordening
kan ingrijpen in geval van een kennelijke strijd met het nationale ruimtelijk
beleid. Diegenen die van mening zijn dat het wenselijk is om de situaties
af te dichten en in overeenstemming te laten zijn met de totale ruimtelijke
visie op het Nederlandse gebied, zullen het toejuichen dat er een sluitstuk
is waarbij een en ander in die totale procedure ook kan worden getoetst aan
het nationale beleid. Het woord "kennelijk" dat in de tekst van het wetsvoorstel
is opgenomen, is een juridische term waarmee wordt aangegeven dat er sprake
van een ernstige strijdigheid met het nationale beleid. De toetsing vindt
namens de minister plaats door de inspecteur van de ruimtelijke ordening. De term "kennelijke strijd met het nationale ruimtelijk beleid" betekent
dat die inspecteur van de ruimtelijke ordening de desbetreffende beslissingen
niet op grond van alle mogelijke wissewasjes en kleinigheden kan aanvechten
als zogenaamd in strijd met het nationale beleid. Het moet echt gaan om een
flagrante conflictsituatie met het in PKB's of rijksnota's vastgelegde nationale
ruimtelijk beleid. Ik denk bijvoorbeeld aan "Ruimte voor de rivier", aan dat
type stukken. Er is dus geen sprake van een overmatige invloed van de inspecteur
van de ruimtelijke ordening. Het gaat echt om de toespitsing op datgene wat
te maken heeft met het nationale ruimtelijk beleid. Het gaat om een toetsing
namens de minister. De minister is ook niet van mening dat hij zich met al
te veel details zal moeten bezighouden. Dat geldt ook voor de inspecteurs
die namens hem toetsen.Voorzitter! De heer Van der Staaij heeft een vraag gesteld over de noodzaak
van het vervangingsinstrument van de minister van Ruimtelijke Ordening en
hij heeft daarbij verwezen naar de reactie van de VNG. De interventiebevoegdheid
van de minister van VROM zit in de bestemmingsplanprocedure. Je kunt nu kiezen
voor een andere procedure. Dat is de procedure met betrekking tot de zelfstandige
projecten. Die verzelfstandiging van artikel 19 moet leiden tot een interventiebevoegdheid
voor de minister, maar dan in deze wet. Ook hier gaat het om vrijstellingen
die flagrant in strijd zijn met het ruimtelijk beleid. Dezelfde vraag is ook
gesteld door de geachte afgevaardigde, mevrouw Van Dok. Ik hecht daaraan,
juist ook omdat het ruimtelijk beleid als een soort paraplu kan gelden voor
die gebiedsgerichte invullingen. Ik kan mijn oordeel daarover op een directe
wijze, uiteraard bij uitzondering, kenbaar maken en ik kan een beslissing
nemen, die later bij de rechter kan worden aangevochten. Dan hoef ik als minister
niet in eerste instantie naar de rechter te gaan. Het is een versterking van
de positie van de minister van Ruimtelijke Ordening, die naar mijn mening
past in de algemene optiek om de algehele systematiek zo sterk mogelijk te
laten zijn en geen ad-hocplanologie te bevorderen.Verschillende geachte afgevaardigden hebben gevraagd naar het verschil
in de rechtsbescherming thans en in de toekomst bij artikel 19. Uitgangspunt
is dat het gewenst is om terzake van de rechtsbescherming zoveel mogelijk
garanties overeind te houden, ook al is de methodiek van artikel 19 anders
dan in de huidige wet. Op dit moment is de situatie als volgt. Een voorbereidingsbesluit
of de ontwerpherziening van een bestemmingsplan wordt ter inzage gelegd. Daarna
is de verklaring van geen bezwaar vereist van de kant van gedeputeerde staten.
Gedeputeerde staten dienen de inspecteur voor de ruimtelijke ordening te horen.
Dan volgt de procedure op basis van artikel 19a van de Wet op de ruimtelijke
ordening. Vervolgens is bezwaar en beroep mogelijk in twee instanties op grond
van de Algemene wet bestuursrecht: eerst bij de rechtbank en daarna bij de
Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Dat geldt zowel voor de
initiatiefnemer van een project als voor een derde belanghebbende. Dat is
de huidige procedure.Dat brengt mij bij de nieuwe procedure, tenminste wanneer wetsvoorstel
25311 wordt aangenomen. Ik heb het dan vooral over het eerste lid van artikel
19, dat betrekking heeft op de zware vrijstelling. Op het tweede en derde
lid van dit artikel kom ik straks nog. In de eerste plaats is in de nieuwe
methodiek van het eerste lid van artikel 19 de goede ruimtelijke onderbouwing
vereist. Voorts blijft de verklaring van geen bezwaar van gedeputeerde staten
vereist en wordt de inspecteur voor de ruimtelijke ordening gehoord. Op dat
punt verandert de methodiek dus niet. Daarna volgt de uitgebreide voorbereidingsprocedure
uit hoofde van artikel 3:5 van de Algemene wet bestuursrecht. Daarbij kan
geen bezwaar worden gemaakt – dat is dus een verschil – maar wel
beroep in twee instanties worden ingesteld: bij de rechtbank en daarna bij
de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Ook geldt dat die rechtsbescherming
beschikbaar is voor zowel de initiatiefnemer als een derde belanghebbende.
Ik vind dat geen wezenlijk verschil ten opzichte van de huidige procedure;
de rechtsbescherming blijft in de nieuwe procedure van het eerste lid van
artikel 19 overeind.Ik kom nu, zoals aangekondigd, op het tweede en derde lid van artikel
19. Het tweede lid betreft de lichte vrijstelling, het derde lid de zogenaamde
kruimellijst op basis van het Besluit op de ruimtelijke ordening 1985. Ik
kan eerst in antwoord op desbetreffende vragen zeggen dat het de bedoeling
is die kruimellijst enigszins uit te breiden. De Kamer wordt daar uiteraard
van op de hoogte gesteld, want die uitbreiding vindt plaats door middel van
een algemene maatregel van bestuur met een voorhangprocedure bij de Kamer,
zodat ik daarop kan worden aangesproken. Men weet echter dat het bij die kruimellijst
echt gaat om kleine dingen: dakkapellen en dergelijke. Het is ook niet de
bedoeling om de huidige systematiek van de kruimellijst te doorbreken door
daar ook zaken op te zetten die niet als details kunnen worden beschouwd.Bij het tweede lid van artikel 19 geldt de procedure van de lichte vrijstelling
conform de lijst van gedeputeerde staten, zo nodig zonder verklaring van geen
bezwaar, in de categorieën en onder de omstandigheden zoals aangegeven
door gedeputeerde staten zelf. Daarna is bezwaar en beroep in twee instanties
mogelijk op grond van de Algemene wet bestuursrecht: wederom eerst de rechtbank
en daarna de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State. Ook hier
geldt dat dit mogelijk is voor zowel de initiatiefnemer als voor de derde
belanghebbende.Voor het derde lid van artikel 19 geldt hetzelfde. Ook daar is dus bezwaar
en beroep in twee instanties mogelijk, wederom eveneens voor de initiatiefnemer
en de derde belanghebbende. Dit is dan gebaseerd op artikel 3:4 van de Algemene
wet bestuursrecht.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):U zegt dat het bij het tweede lid van artikel 19 gaat om een lichte vrijstelling,
waarbij gedeputeerde staten zelf de categorieën en de omstandigheden
kunnen aangeven. Misschien kunt u wat duidelijker aangeven wat u onder een
"lichte vrijstelling" verstaat. Verder heb ik in eerste termijn gezegd dat
er hier verschillen (misschien grote verschillen) tussen provincies kunnen
ontstaan. In dit verband wil ik ook nog iets zeggen over het derde lid van
artikel 19: het kruimelwerk. U noemt als voorbeeld dakkapellen. Gaat het hierbij
dus niet over een kas van bijvoorbeeld 100 vierkante meter?
Het gaat alleen om verbouwing van bestaande gebouwen, niet om nieuwe gebouwen?Minister Pronk:Mevrouw de voorzitter! In antwoord op de eerste vraag kan ik zeggen dat
het in artikel 19, lid 2, gaat om vrijstellingen waarvan de provincie na overleg
met de inspecteur van de ruimtelijke ordening heeft aangegeven dat gemeenten
deze zonder bemoeienis van de provincie kunnen afhandelen. Dit betekent dat
de wijze waarop met deze bepaling wordt omgegaan, kan verschillen per provincie.
Het betekent ook dat de provincie tot een zekere mate van differentiatie kan
overgaan binnen het eigen grondgebied, afhankelijk van de specifieke ruimtelijke
omstandigheden ter plaatse. Ik vind dat zeer acceptabel. Differentiatie met
betrekking tot dergelijke gedelegeerde aangelegenheden past in een ruimtelijke
visie. Daarin hoeft niet alles uniform te zijn.Wat artikel 19, lid 3, betreft merk ik nogmaals op dat de lijst wordt
uitgebreid. Het is niet mijn bedoeling er mogelijke projectcategorieën
op te plaatsen die qua karakter verschillen van die welke momenteel op die
lijst staan. Men moet mij op mijn woord geloven dat het niet mijn intentie
is om misbruik te maken van de mogelijkheid om deze lijst uit te breiden.
Wanneer de Kamer van mening is dat bepaalde projectcategorieën erop komen
te staan, waarvan zij de indruk heeft dat deze haaks staan op de systematiek
van artikel 19, lid 3, ben ik voor de Kamer daarop aanspreekbaar. Ik kan het
ook niet helemaal zelf doen. Daar is een procedure voor waarbij de Kamer betrokken
is.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Dat wilde ik vragen. Ik vind het prettig dat, wanneer uitbreiding van
de lijst plaatsvindt, dit in overleg met de Kamer gebeurt.Minister Pronk:Voorzitter! Dit brengt mij tot een ander aspect van de rechtsbescherming
en dat heeft betrekking op de inspraak in het kader van artikel 19. Momenteel
is er geen mogelijkheid van inspraak ex artikel 6a, voorafgaande aan de tervisielegging
van een bepaald verzoek. Inspraak is uitsluitend mogelijk ex artikel 19a met
betrekking tot schriftelijke bedenkingen en dat geldt alleen voor belanghebbenden.
In de nieuwe systematiek is dat anders. Ook daarin is inspraak niet mogelijk
op grond van artikel 6a, maar wel een uitgebreide openbare voorbereidingsprocedure,
gebaseerd op afdeling 3:5 van de Algemene wet bestuursrecht. Het belangrijkste
verschil is dat dit niet alleen maar geldt voor belanghebbenden, maar geldt
voor eenieder. Ik vind dat een verbetering van de rechtsbescherming.Door enkele geachte afgevaardigden is voorgesteld een en ander toe te
spitsen. Het amendement op stuk nr. 8 is vervangen door het amendement op
stuk nr. 30, maar de inhoud is ongeveer hetzelfde gebleven. Voorgesteld wordt
het bestaande inspraakartikel 6a te handhaven teneinde op die manier de verplichting
voor de gemeenten, vooruitlopend op de terinzagelegging van een ruimtelijk
plan, in te voeren om de belanghebbende natuurlijke en rechtspersonen bij
de voorbereiding van het plan te betrekken. Mevrouw Ravestein is in haar toelichting
op het amendement al vooruitgelopen op het te verwachten antwoord. De Gemeentewet
bevat al de verplichting tot het hebben van een inspraakverordening. Eigenlijk
zou het daarom overbodig moeten worden geacht om dit nog eens extra vast te
leggen door artikel 6a te handhaven. Dit artikel ligt onder vuur, het wordt
beschouwd als overregulering en als zijnde stroperig. Het is niet mijn intentie
om inspraak te verminderen. Integendeel. Wel is het praktijk dat gemeenten
gewend zijn om inspraak te organiseren, ook wanneer de Wet op de ruimtelijke
ordening dat niet expliciet voorschrijft. Dan gaat het om ingrijpende aangelegenheden.
Ik vind dit amendement overbodig, maar daarom wil ik de aanvaarding ervan
nog niet ontraden. Ik wil graag bijdragen aan deregulering en mijn intentie
is inspraakbevordering. Toch laat ik het uiteindelijke oordeel over dit amendement
graag aan de Kamer over.Mevrouw Van Dok-van Weele (PvdA):Gemeenten hebben uiteraard een inspraakverordening, maar daarin is niet
voorzien in de wijziging van de artikel 19-procedure. Dit mede door mij ondertekende
amendement richt zich met name daarop. Het gaat niet om het hebben van zo'n
verordening, maar om het toesnijden van een bestaande verordening op de nieuwe
situatie.Minister Pronk:Zoals ik al zei: niet voorzien en ook niet uitgesloten; het is dus mogelijk.
Nogmaals, ik laat de beslissing over dit amendement graag aan de wijsheid
van de Kamer over.Voorzitter! Ik ben in mijn beantwoording ingegaan op het hart van het
wetsvoorstel en op de systematiek ervan. Ook heb ik geantwoord op vragen die
niet direct samenhingen met wijzigingsvoorstellen. Thans resteren mij nog
enkele losse amendementen die ik nog niet heb besproken. Op stuk nr. 16 is
een amendement ingediend betreffende de aanvraag voor een vrijstelling op
basis van artikel 19. Volgens het wetsvoorstel zou die twee weken ter inzage
moeten liggen. Het amendement strekt ertoe die periode te verlengen tot vier
weken, niet zijnde schoolvakanties. Ik begrijp het doel hiervan: de rechtsbescherming
vergt dat burgers een ruimere termijn wordt gegund om hun zienswijze kenbaar
te maken.Mevrouw de voorzitter! Twee weken is een beetje kort. Ik wil best meedenken
over een wat langere periode. Omdat de periodes waarin schoolvakanties vallen
per regio verschillen, is het misschien verstandig nog eens na te denken over
dit amendement en de periode uniform te verlengen, onafhankelijk van de schoolvakanties.
Die periode zou wat mij betreft best drie à vier weken kunnen zijn.
Het gaat er uiteindelijk om dat er sprake is van een redelijk lange termijn
voor het ter inzage leggen van de aanvragen.Mevrouw Ravestein (D66):Ik ben al heel blij dat de minister bereid is te denken aan een termijn
van vier weken. Ik heb inmiddels begrepen dat veel gemeenten reeds het fatsoen
hebben rekening te houden met schoolvakanties bij het ter inzage leggen van
een plan. Ik ben bereid die zinsnede uit het amendement te schrappen.Minister Pronk:Het amendement op stuk nr. 17 van mevrouw Verbugt heeft zeer sterk te
maken met het onderwerp dat ik zo-even besprak terzake van de rechtsbescherming.
Het amendement sterkt ertoe voor alle vrijstellingen op basis van artikel
19 de gewone voorbereidingsprocedure van afdeling 3:4 te doen gelden.
Dit zou kunnen voorzien in een betere aansluiting op de bouwvergunningsprocedure.
In de praktijk worden de bouwvergunnings- en de vrijstellingsprocedure vaak
tegelijkertijd doorlopen. Er kan zowel tegen de ene als tegen de andere vergunning
bezwaar en beroep aangetekend worden. Wellicht kan een en ander beter gekoppeld
worden.Ik vind het een sympathiek idee mede met het oog op de opmerkingen van
andere leden van de Kamer, dat een en ander transparanter kan worden door
het beter op elkaar te laten aansluiten en te stroomlijnen. Misschien kan
ik het kortsluiten met de opmerking dat ik het oordeel over dit amendement
gaarne overlaat aan de Kamer.Mevrouw Verbugt heeft nog een amendement ingediend op stuk nr. 18. Dat
strekt ertoe de verleende vrijstellingen te registreren en op te nemen als
bijlage bij het bestemmingsplan. Op die manier wordt het meer toegankelijk,
wordt de inzichtelijkheid voor de burger bevorderd en hoeven niet allerlei
verschillende bronnen te worden geraadpleegd. Uit mijn intonatie begrijpt
u, mevrouw de voorzitter, dat ik dit een zinvol voorstel vind. Wij hebben
dit niet zelf geregeld in het wetsvoorstel, maar ik geloof inderdaad dat dit
nuttig is. Ik aarzelde eerst, want het betekent inderdaad een belasting voor
de gemeenten, een nieuwe plicht. Je zou natuurlijk kunnen zeggen dat hier
eerst maar eens met anderen over gepraat moet worden, zoals de VNG en het
kadaster. In de spirit van het bevorderen van de inzichtelijkheid en de vereenvoudiging
van procedures voor met name burgers en belanghebbenden denk ik evenwel dat
wij dit maar moeten doen. Dat betekent overigens niet dat ik het amendement
overneem. Ik laat het oordeel daarover aan de Kamer over.Voorzitter! De geachte afgevaardigde de heer Van Wijmen heeft op stuk
nr. 35 een amendement ingediend ter vervanging van het amendement van de heer
Meijer op stuk nr. 23. Dit amendement heeft betrekking op vergoeding van de
kosten die gemaakt worden bij de verlening van een vrijstelling ingevolge
artikel 19. De heer Van Wijmen stelt voor dat de gemeente de aanvrager een
vergoeding van maximaal de helft van de kosten die voor de gemeente zijn verbonden
aan de uitvoering van die vrijstelling, in rekening kan brengen. Ik heb begrepen
dat het daarbij niet gaat om de administratiekosten. Deze slaan neer in de
vorm van leges. Het gaat de heer Van Wijmen om alle kosten verbonden aan de
verlening van de vrijstelling ingevolge artikel 19. De aanvrager zou dan maximaal
de helft van de kosten van de procedure dragen en de gemeente de rest. Ik
vind dit niet zo'n aardig amendement. Wij weten natuurlijk dat gemeenten bevoegd
zijn om voor verstrekte diensten rechten te heffen en dat daarvoor legesverordeningen
gelden. Daarbij gaat het om de feitelijke administratiekosten. De leges mogen
niet hoger zijn dan de administratieve uitgaven die daarvoor noodzakelijk
zijn. Als er andere uitgaven moeten worden gedaan, moeten die volgens mij
door de gemeente zelf worden gedragen en moeten die niet, zoals voorgesteld,
geheel of gedeeltelijk worden overgeheveld naar de aanvrager. Ik wil de aanvaarding
dit amendement dan ook ontraden.Als ik het wel heb en als mijn systeem mij niet in de steek heeft gelaten,
heb ik inmiddels alle amendementen besproken. Dat geldt alleen niet voor het
amendement van mevrouw Van Gent dat volgens mij betrekking heeft op een reeds
ingetrokken nota van wijziging. Wellicht kan mevrouw Van Gent mij even helpen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Het gaat om het amendement op stuk nr. 28. Dit betreft de evaluatie van
het onderhavige wetsvoorstel binnen drie jaar.Minister Pronk:Mijn verontschuldigingen! Dat amendement is mij zeer sympathiek. Mede
in het kader van de discussie, zoals die tot nu toe heeft plaatsgevonden over
de pro's en contra's van de in het wetsvoorstel voorgestelde andere procedure
en de daar wellicht aan toe te voegen nader uit te werken plus, lijkt het
mij zeer zinvol om een evaluatietermijn op te nemen. Ik kan mij voorstellen
dat dit gebeurt op de wijze zoals voorgesteld in het amendement op stuk nr.
28. Het oordeel daarover laat ik gaarne aan de Kamer over.De heer Van Wijmen (CDA):Voorzitter! De minister is ook niet ingegaan op het amendement dat ik
vandaag heb ingediend en dat nu eigenlijk alweer achterhaald is. Ik heb daarin
gesteld dat gemeenten niet in strijd met een concrete beleidsbeslissing mogen
vrijstellen. In de vierde nota van wijziging heeft de minister hier echter
in voorzien. Ik trek mijn amendement op stuk nr. 36 dan ook in.De voorzitter:Aangezien het amendement-Van Wijmen (stuk nr. 36) is ingetrokken, maakt
het geen onderwerp van beraadslaging meer uit.Mevrouw Ravestein (D66):Voorzitter! Ik geloof dat de minister ook nog niet heeft gereageerd op
het amendement op stuk nr. 9, over de archeologische vindplaatsen.De voorzitter:Dit had ik eigenlijk willen voorkomen. Ik ben een beetje onderhevig aan
uw orde, in plaats van u aan de mijne, heb ik allang geconstateerd! U kunt
natuurlijk in tweede termijn ook vragen aan de minister om nog ergens op in
te gaan. Anders krijgen we nu een soort tussentermijn.Mevrouw Ravestein (D66):Dat komt omdat de minister zei dat hij klaar was!Minister Pronk:Voorzitter! Ik heb mijn betoog afgerond. Ik heb dat betoog beëindigd,
door een oordeel te geven over alle overgebleven amendementen. Ik heb inderdaad
geconstateerd dat ik een à twee amendementen over het hoofd heb gezien.
Het is een feit dat dit komt door de door mij gekozen systematiek om een aantal
amendementen mee te nemen in de algemene discussie. Er is ook een amendement
ingediend over artikel 33, waarbij werd voorgesteld om niet alleen maar te
spreken over beschermde dorpsgezichten, maar ook over archeologische vindplaatsen.
Ik heb daar even over nagedacht en mijn medewerkers daarover geraadpleegd.
Ik kan mij voorstellen dat wordt gezegd dat de zaak niet te veel moet worden
toegespitst, want alles wat je opneemt, betekent dat andere dingen niet zijn
opgenomen. Aan de andere kant heb ik goed begrepen dat dit vooruitloopt op
beslissingen die toch zullen moeten worden genomen, wanneer in de Nederlandse
wetspraktijk aangegane internationale verplichtingen worden
opgenomen, waarbij ik in dit geval denk aan het Verdrag van Malta. In Nederland
zijn wij daarmee, vooral als het gaat om archeologische internationale verdragen,
nogal traag. Toen ik lid van dit huis was, heb ik daartegen vaak geageerd.
Ik kan het daarom niet over mijn hart verkrijgen om dit amendement, ook al
past het niet helemaal in de systematiek, te ontraden. Daarom laat ik het
gaarne over aan het oordeel van dit huis.Voorzitter! Dat brengt mij aan het eind van mijn betoog in eerste termijn.
Ik heb de indruk dat ik alle vragen heb beantwoord en ook op alle amendementen
ben ingegaan. Ik hoop dat ik dat op een zodanige wijze heb gedaan, dat zeker
in eerste termijn van een goede inhoudelijke dialoog sprake is geweest.De voorzitter:Ik zie dat er behoefte is aan een tweede termijn.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.Mevrouw Ravestein (D66):Mevrouw de voorzitter! Ik dank de minister voor zijn beantwoording. Ik
ben hem ook erkentelijk dat hij over het algemeen gematigd positief heeft
gereageerd op onze amendementen. Zeker weet ik dat mijn voorgangster mevrouw
Versnel buitengewoon gelukkig zal zijn met de steun van de minister aan het
amendement over de archeologische vindplaatsen, omdat zij zich daar altijd
sterk voor gemaakt heeft.Het is mij opgevallen dat men het af en toe over een structuurplan heeft
als men een bestemmingsplan bedoelt. Een structuurplan is veel abstracter
en globaler dan een bestemmingsplan. Wij pleiten er nu juist voor dat er een
structuurplan als onderbouwing moet liggen. Het moet niet zo zijn dat men
ad-hoconderbouwingen gaat verzinnen om een bepaald project door te laten gaan.
Dat zou ik ontzettend betreuren, want dan zijn wij uiteindelijk niet zo gek
veel opgeschoten met deze wijziging. Het lijkt mij verstandig als de minister
dat gevaar onderkent en ik verzoek hem het idee van een structuurplan als
goede ruimtelijke onderbouwing in overweging te nemen.Mevrouw Verbugt (VVD):Mevrouw de voorzitter! Ik dank de minister voor zijn uitvoerige en heldere
antwoord. Dat maakt dat mijn inbreng in tweede termijn niet zo lang hoeft
te zijn. De minister heeft zichzelf de interessante vraag gesteld of hij het
wetsvoorstel in deze vorm wil handhaven, ook in verband met de discussie over
een meer fundamentele herziening van de Wet op de ruimtelijke ordening. Ik
ben blij dat de minister tot de conclusie is gekomen dat het niet verstandig
is om vertraging in te bouwen in een traject dat al in 1994 is ingezet en
dat voorziet in het meer in lijn brengen van het stelsel van de ruimtelijke
ordening met de praktijk. De minister spreekt van reparatiewetgeving. In eerste
termijn heb ik al toegelicht dat wij dit voorstel graag in dit licht willen
zien.De minister heeft onlangs een brief aan de Kamer gestuurd met zijn beleidsvoornemens
ten aanzien van het stelsel van de ruimtelijke ordening. Die brief geeft geen
blijk van een hoog ambitieniveau met betrekking tot de fundamentele herziening
van dat stelsel. Dat vond mijn fractie jammer. Wij zijn dan ook tevreden met
het feit dat de minister het debat over een meer fundamentele herziening van
de Wet op de ruimtelijke ordening en het planningsstelsel niet uit de weg
wil gaan. Als het debat daaraan heeft bijgedragen, vinden wij dat winst. Wij
hebben evenwel niet de illusie dat die fundamentele herziening op korte termijn
tot resultaten kan leiden. Daarom staan wij open voor wat de minister reparatiewetgeving
noemt.De overwegingen die voor de VVD-fractie een rol hebben gespeeld bij dit
wetsvoorstel, heb ik al in eerste termijn toegelicht. Verder vinden wij het
belangrijk dat er voor een goede ruimtelijke onderbouwing geen vormvoorschriften
worden voorgeschreven. Wij zijn het met de minister eens dat de inhoud wat
dit betreft moet prevaleren boven de vorm.Verder zijn wij blij met de positieve houding van de minister ten aanzien
van de provinciale projectprocedure. Wij nodigen de minister graag uit om
de wettelijke regeling voor een provinciale projectprocedure te betrekken
bij de voorbereiding van de rijksprojectprocedure of bij een tweede tranche
van de Tracéwet die ook in wijziging is.Voorzitter! Ik kom bij de amendementen. Ik heb het voornemen om het amendement
op stuk nr. 24 om de Wet op de ruimtelijke ordening eensluidend te maken met
artikel 50 van de Woningwet, te wijzigen. Ik wil het in eerste termijn gesignaleerde
hiaat verhelpen om er op die manier voor te zorgen dat met dit voorstel recht
wordt gedaan aan een goede afstemming met het provinciale en het nationale
beleid. Ik wil daarvoor een kleine aanpassing doen bij artikel 1, lid 6, en
artikel 50, lid 4. Ik zal die wijzigingen doen rondgaan. Het amendement zal
dan ook ondersteund worden door de collega's Van Dok en Ravestein.Voorzitter! Er liggen ontzettend veel amendementen voor. De minister heeft
zijn best gedaan deze zo goed mogelijk toe te lichten. Ik vind dat hij daarin
een heel eind geslaagd is. Het is voor ons echter van belang dat wij straks
een handzamer voorstel vanuit de Kamer kunnen voorleggen, waardoor amendementen
waarschijnlijk nog in elkaar geschoven moeten worden. Ik vraag de minister
of hij bereid is de amendementen zoals die er nu liggen, nog eens schriftelijk
van commentaar te voorzien, zodat wij meer houvast hebben bij ons eindoordeel
en onze afweging.De voorzitter:Mevrouw Verbugt, ik onderbreek u even. Ik kan me voorstellen dat, als
er nog amendementen niet behandeld zijn, daar nog schriftelijk op in wordt
gegaan. We zijn echter nog midden in de mondelinge beraadslaging. Als u niet
voldoende weet, kunt u dat nu nog aan de minister vragen.Mevrouw Verbugt (VVD):De minister heeft de amendementen heel behoorlijk toegelicht. Het is alleen
wat versnipperd gebeurd. Dat maakt het straks voor ons wat moeilijk. Dit is
een praktische vraag in de richting van de minister.De voorzitter:Nee, mevrouw Verbugt, de minister is er niet voor de werkwijze van de
Kamer. Als de minister niet op alle amendementen gereageerd heeft, moet u
dat alsnog vragen. Voorzover hij dat wel gedaan heeft, kunt u dat binnen nu
en ongeveer een uur opvragen. U kunt dan nalezen wat u nog mist. Het is heel raar om tijdens een mondelinge behandeling ineens een schriftelijke
behandeling te gaan invoeren.De heer Van Middelkoop (GPV):Ik wil u bijvallen, mevrouw de voorzitter! De minister heeft elk amendement
van een oordeel voorzien. In elkaar schuiven lijkt me sowieso lastig. Ik vind
het niet nodig dat de minister schriftelijk commentaar geeft. Ik wil mevrouw
Verbugt zelfs uit puur eigenbelang adviseren dat niet te vragen. Veel amendementen
hebben een positief oordeel gekregen. Wie weet wat er allemaal fout gaat als
de minister teruggaat naar zijn departement.De voorzitter:Dat laatste is een merkwaardige opmerking.Mevrouw Verbugt, u krijgt daarvoor dus noch van mij noch van de heer Van
Middelkoop steun. We moeten dat niet doen. Het zou een heel rare werkwijze
zijn.Mevrouw Verbugt (VVD):Wel een praktische, maar laten we dat even in het midden laten.De vierde nota van wijziging die de minister heeft rondgedeeld, roept
bij mij enige vragen op. Deze nota is niet eensluidend met de tweede nota
van wijziging als het gaat om de verlenging voor de PKB's. Misschien kan de
minister ons in tweede termijn op dat punt enige opheldering geven.Mevrouw Van Dok-van Weele (PvdA):Mevrouw de voorzitter! Het gaat hier niet om een reparatiewet, een kleinigheid,
maar om het instrumentarium in een land met straks 18 miljoen inwoners en
een beperkte ruimte. Ik heb daarom af en toe met nadruk gereageerd op de discussies
als structuurplannen en bestemmingsplannen door elkaar werden gegooid. Ik
breng een strikte scheiding aan tussen structuurvisie/structuurplan en het
juridische kader voor de rechtsbescherming. Ik ben dan ook erg blij met de
uitvoerige reactie van de minister op het amendement inzake het aanbrengen
van een koppeling tussen de rechtsbescherming en de vrijheid van projectprocedures.Voorzitter! Ik kom nog even terug op de rol van de inspecteur. Het feit
dat ik zo streng ben op het punt van de bestemmingsplannen, wil nog niet zeggen
dat ik dictatoriale neigingen heb, maar wetten kunnen het beste op de daarvoor
aangewezen plaats worden geregeld. Ik heb subsidiariteit hoog in het vaandel
staan. De rol van de inspecteur komt mij wat vreemd voor, gezien de mogelijkheden
van de minister om in te grijpen in vastgesteld, erkend ruimtelijk beleid.
Het op indringende wijze toevoegen van deze rol aan de artikel 19-procedure,
zonder nationale kenmerken, brengt een vreemd element in de discussie.Van meer belang is het dat de minister zich heel open heeft getoond ten
aanzien van de fundamenteler discussie die binnenkort gevoerd zal worden over
de WRO in het algemeen. Ik kan mij voorstellen dat in dat kader de afstemming
van de rol van de provincies, het Rijk en de gemeenten nadrukkelijk aan de
orde komt, zeker in het licht van de voorlopige houtskoolschets en het rapport
van de WRR.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter! Ik dank de minister voor zijn uitvoerige beantwoording. Er
is met name gesproken over de zelfstandige projectprocedure, het opvallendste
onderdeel van het wetsvoorstel. De minister is uitvoerig ingegaan op het einde
aan de grote leugen, namelijk dat er te weinig inhoudelijk werd gemotiveerd.
Ik vraag mij echter af of in dit geval de grote leugen wellicht ook niet de
halve waarheid is, in die zin dat in veel gevallen vrijstellingen op basis
van artikel 19 de eindstreep niet halen, omdat de inhoudelijke motivering
door de rechter onvoldoende wordt geacht en op de koninklijke weg van de planherziening
wordt gewezen. Het is dan niet zonder betekenis dat de gemeenten nu een wapen
wordt ontnomen, omdat de formele eisen ten aanzien van een voorbereidingsbesluit
of een ontwerpplan ter inzage niet meer gelden. Ik ben blij dat de minister
in is voor het aanbrengen van iets extra's, naast de eis van een goede ruimtelijke
onderbouwing, ook al is de vorm daarvan nog niet helemaal duidelijk. Ook voor
ons geldt dat de inhoud boven de vorm gaat.Ik ben ook blij dat de minister met dit wetsvoorstel niet het afscheid
van het bestemmingsplan wil inluiden en de planmatige benadering beklemtoont.
Hij wil de uitholling van het bestemmingsplan voorkomen. Dat uitgangspunt
is goed, maar het blijft de vraag op welke wijze gestimuleerd kan worden dat
daadwerkelijk tot planherziening wordt overgegaan. De amendementen bieden
daarvoor bruikbare handvatten.Ik verzoek de minister nog in te gaan op de bestuurslasten van de gemeenten,
met name de eventuele gevolgen van het optreden tegen illegale bouwwerken.
Heeft dit wetsvoorstel geen verzwaring van de motiveringsplicht van de besluiten
om op te treden tot gevolg, omdat tevens de vraag moet worden beantwoord of
legalisering kan geschieden via een zelfstandige projectprocedure?Naar ik meen heeft de minister in eerste termijn niet over concrete beleidsbeslissingen
gesproken. Ik heb gevraagd of hij die veranderingen kort wil toelichten. Het
gaat mij vooral om de vraag hoe concrete beleidsbeslissingen zich verhouden
met het besluitbegrip in de AWB. Zijn zij altijd besluiten in zin van de Algemene
wet bestuursrecht? Wat is de directe rechtsbinding ervan?Tot slot heb ik een antwoord gemist over een van de rechtsbeschermingsaspecten
van dit wetsvoorstel. Waarom is de minister niet bereid om de weigering om
tot herziening van een bestemmingsplan over te gaan, van de zogenaamde negatieve
lijst van de AWB te halen?De heer Van Middelkoop (GPV):Mevrouw de voorzitter! Ik dank de minister voor zijn bijdrage aan een
debat, dat ik als vruchtbaar beschouw, en niet alleen omdat hij welwillend
heeft gereageerd op een aantal amendementen.Ik heb de minister welbewust willen prikkelen door het begrip "ideologisch
moment" te introduceren. Hij heeft, kennelijk geprikkeld, daar zeer uitvoerig
antwoord op gegeven. Ik stel dat op prijs. Ik ben best bereid om het begrip
"terugtredende overheid" in te trekken en te vervangen door een wat verzwakte
overheid die in het defensief kan geraken bij het wetsvoorstel zoals het oorspronkelijk
was. Kennelijk heeft de minister dat ook zo begrepen, zij het meer impliciet
dan expliciet, vandaar zijn positieve reactie op een aantal amendemen ten. Ik doel in het bijzonder op het amendement van mevrouw Van
Dok en mevrouw Ravestein op stuk nr. 31 en mijn amendement op stuk nr. 26.
Dat is een deel van de vruchtbaarheid van dit debat wat mij betreft.Eerder op deze dag is de tweede nota van wijziging politiek ingetrokken.
Dat is later formeel gebeurd bij de vierde nota van wijziging. Door de jaren
heb ik heel wat met wetgeving te maken gehad, maar eerlijk gezegd begreep
ik er op het eerste gezicht niets van, maar ik moet constateren dat dit aan
mij ligt. Ik heb het voortreffelijke Bureau wetgeving van de Kamer geraadpleegd
en dat heeft uitgelegd dat het wel goed in elkaar steekt, op één
punt na. De minister is bij voorbaat verontschuldigd als hij deze vraag nu
niet kan beantwoorden, maar ik zeg voor ons bureau en voor de meeluisterende
ambtenaren dat ik nog niet heb kunnen achterhalen waar het belangrijkste artikel,
te weten artikel 2b uit de tweede nota van wijziging, is vervallen. Dat moet
echt wel gebeuren, want daarover waren wij vanmorgen licht verontwaardigd.
Als ik niets hoor, ga ik ervan uit dat dit ook geschrapt is. Is er kennelijk
toch iets fout gegaan, dan horen wij dat nog wel.Op mijn vragen over de leges heb ik nog geen antwoord gekregen. Ik heb
mijn tekst aan de ambtenaren van de minister gegeven, voorzover hij daar niet
beschikbaar was, dus ik hoef deze niet te herhalen. Ik krijg wel graag antwoord
op de vraag wanneer wel of niet leges moeten worden betaald, voor welke kosten
en op grond van welke verplichting. Na lezing van bladzijde 18 van de nota
is mij niet duidelijk geworden hoe het met de leges stond.De heer Van Wijmen (CDA):Mevrouw de voorzitter! Ik heb alle waardering voor de buitengewoon gedegen
en indrukwekkende beantwoording van de minister. Ik heb nog een paar losse
opmerkingen die misschien wat verheldering kunnen brengen.Er zijn drie criteria voor een goede ruimtelijke onderbouwing. "Goede"
staat voor kwaliteit. "Onderbouwing" staat voor argumentatie of motivering.
De minister heeft dit eigenlijk als toetsbaarheid ingestoken. Het begrip "ruimtelijk"
is ook uitvoerig toegelicht, in die zin dat er geen andere criteria zijn.
Er zijn wel sociale, culturele of financiële criteria, maar zij horen
hier niet thuis.Ik vroeg aan de minister of dit een verbijzondering is van wat wij in
het algemeen het specialiteitsbeginsel noemen. Hij zei: val mij daar niet
mee lastig, want dat wil ik met de vakjuristen op mijn departement toetsen.
Ik kan dit als volgt toelichten. Dat beginsel beoogt te stellen dat geen andere
waarden en belangen in het toetsingskader terecht mogen komen dan die welke
deze wet beoogt te beschermen. Als de minister zegt dat het gaat om de ruimtelijke
aspecten, zijn wij bij het hart van de zaak. Ik hoor wel van de minister of
hij deze nadere verklaring overneemt. Het zal namelijk deel gaan uitmaken
van het interpretatiekader. Er zullen straks mensen zeggen dat het culturele
aspect niet onderkend is. Zij gaan dan naar de rechter, maar de rechter zal
aanvoeren dat het culturele aspect niet in de beoordeling thuishoort. De rechter
zal dat aspect uitdrukkelijk buiten het toetsingskader houden.Mevrouw de voorzitter! Ik wil kort ingaan op het begrip "postzegelstructuurplannen".
Dat kan niet, want dan zijn het geen structuurplannen meer. Het is een contradictio
in terminis. Een structuurplan gaat niet over één straat, maar
over de samenhang tussen de verschillende straten en de wijk. Het gaat om
de structuur van de stad.Van een opmerking ben ik geschrokken, maar ik heb de minister waarschijnlijk
verkeerd begrepen. Hij zei namelijk dat in beginsel alles als een project
kan worden beschouwd. Laten wij echter het begrip project verbijzonderen tot
ingrepen in de fysieke ruimte. Het kan daarbij gaan om graven, bouwen, ontgraven,
slopen of ophogen. Het betreft echter geen project om allochtonen tewerk te
stellen. Je hebt daar misschien wel een gebouw voor nodig, maar dan is dat
gebouw het project. Ik hoop dat de minister wil bevestigen dat zijn uitspraak
dat alles een project kan zijn, in deze context projecten van ruimtelijke
aard betreft.De vergelijking inzake de rechtsbescherming tussen de situatie bij artikel
19 oud en artikel 19 nieuw door de minister vond ik zeer interessant. De vergelijking
is adequaat, hoewel ik er toch een kanttekening bij plaats. Ik ben met hem
eens dat hij staande houdt dat in dit verband de rechtsbescherming voor iedereen
toegankelijk is dan wel wordt. Er komt echter een andere stroming op gang
die daarin beperkingen wil aanbrengen. Die stroming moeten wij in de gaten
houden. Zij heeft niets met dit ontwerp te maken.Mijn laatste opmerking betreft een technisch puntje. Het gaat om de reactie
van de minister op het amendement op stuk nr. 17 van mevrouw Verbugt. Dit
amendement strekt ertoe de voorbereidingsprocedure voor een bouwvergunning
gelijk te trekken met artikel 19 projectvoorbereidingsprocedure en afdeling
3:4 AWB toe te passen. Systematisch gezien is het prachtig, maar ik plaats
wel een kanttekening. Met de projectprocedure, waarvoor de minister afdeling
3:5 AWB voorstelt, introduceer je tegelijkertijd de bezwaarprocedure. De vraag
is of wij dat willen. Je krijgt dan weer een drietrapsraket: bezwaarprocedure,
sector bestuursrecht van de rechtbank, Afdeling bestuursrechtspraak. De winst
van de projectprocedure van artikel 19 nieuw door afdeling 3:5 AWB voor te
schrijven in het voorbereidingstraject – dat is een uitgebreide, openbare
voorbereidingsprocedure – is dat wij straks de bezwaarprocedure kwijt
zijn. Men wil artikel 19 nieuw op die manier behandelen. Wij moeten dit technische
puntje wel even in de gaten houden.Mevrouw Verbugt (VVD):Mevrouw de voorzitter! De heer Van Wijmen noemt misschien wel terecht
dit argument bij de afweging tussen afdeling 3:4 of 3:5 AWB. Hij zal moeten
erkennen dat als je kiest voor de mogelijkheid van 3:5 op straffe van verval
van beroepsmogelijkheid bij de vrijstelling, noodgedwongen eerst bezwaar tegen
de bouwvergunning gemaakt moet worden, omdat anders de beroepstermijn tegen
de vrijstelling nooit begint te lopen. Dat is een heel vervelend probleem,
waardoor ik denk dat het in de praktijk allemaal ontzettend lastig wordt.
Hoe oordeelt de heer Van Wijmen daarover?De heer Van Wijmen (CDA):Ik kan er nu niet in detail op ingaan. Dit probleem kan misschien worden
opgevangen door een bepaling die reeds voorkomt bij de vrijstelling volgens
artikel 19 klassiek. De verklaring van geen bezwaar door gedeputeerde
staten wordt aldaar gelijkgeschakeld met de vergunningverlening, zodat je
niet twee keer bezwaar behoeft aan te tekenen of twee rechtsgangen nodig hebt.
Het gaat om de keuze die je maakt: voor beide geldt óf afdeling 3:4
AWB óf 3:5. Als voor beide afdeling 3:4 AWB geldt, komt er wel een
bezwaarprocedure. Met een brugbepaling kun je misschien vaststellen dat de
beroepsmogelijkheden of de rechtsbeschermingsmogelijkheden bij de bouwvergunningsverlening
gelijk worden geschakeld aan het projectvoorstel. De bezwarenlijnen worden
dan naar elkaar gebracht. Het probleem kan op die manier worden opgevangen.
De vakmensen op het ministerie kunnen daaraan op die manier gestalte geven.
Dat probleem ben je dan kwijt. Wat mevrouw Verbugt aanvoerde, is inderdaad
een probleem.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Mevrouw de voorzitter! Ook ik wil de minister uiteraard bedanken voor
zijn zeer uitgebreide beantwoording. In die beantwoording zijn mij een aantal
dingen opgevallen. Hij heeft aangegeven dat hij ook wel geaarzeld heeft om
dit nu voort te zetten. Hij heeft gezegd: wij zijn er in 1994 mee gestart
en het is goed om het resultaat van jarenlang overleg hier te bespreken. Het
is dan natuurlijk wel opvallend dat het jarenlange overleg het nog steeds
noodzakelijk maakt om hier een vrij uitgebreide discussie te voeren met een
heel bombardement aan amendementen. De minister heeft minstens vijftien keer
gezegd dat het hier geen fundamentele wijziging betreft, terwijl bijvoorbeeld
de woordvoerster van de PvdA-fractie en ik het geen kleinigheidje hebben genoemd.
Er is dus sprake van enorme interpretatieverschillen. Met het oog daarop zie
ik nog wel de nodige problemen. Ook de uitgebreide beantwoording heeft dat
gevoel niet weggenomen.Er wordt gesproken over de verantwoordelijke overheid. Er wordt verder
gezegd dat een inhoudelijke onderbouwing essentieel is om tot een afwijking
te komen en dat het zeker niet de bedoeling is om ad-hocbeleid te gaan voeren.
Het is mij nog steeds niet helemaal duidelijk. Immers, die inhoudelijke onderbouwing
en het voornemen om geen ad-hocbeleid te voeren, betekenen toch dat je het
eigenlijk in een integrale samenhang met elkaar zou moeten bekijken. Dat is
zeker het geval als je daaraan het streven koppelt dat op verschillende niveaus
aan bestuurlijke totaalvisies wordt vormgegeven. De minister zegt dat hij
daartoe aanzetten wil geven.Ik denk dat het goed is om zo'n totaalvisie vorm te geven, maar ik vind
het vreemd om nu dan toch een vrij fundamentele wijziging te bespreken. Natuurlijk
is dat al vanaf 1994 ingezet, maar soms komen mensen nog wel eens tot voortschrijdend
inzicht en zeggen zij dat het wellicht beter is om dat in z'n totaliteit te
gaan bekijken. Wij zouden ons zelfs de theoretische en daarmee weer zeer ingewikkelde
situatie kunnen voorstellen dat wij straks wel beslissen tot die fundamentele
wijziging en dat het punt dat wij hier nu bespreken, toch ook weer op de een
of andere manier aan de orde zal komen, omdat een aantal uitwerkingen nog
niet helemaal helder zijn.Voorzitter! Ik ben het uiteraard met de minister eens dat de inhoud belangrijker
is dan de vorm. Maar je zou ook kunnen zeggen dat die elkaar juist moeten
versterken. Inhoud kan een subjectief begrip zijn en ook de onderbouwing van
zaken kan een subjectief begrip zijn dat heel verschillend bij de diverse
partijen kan liggen.Ik wil nog het volgende zeggen over de rechtszekerheid van mensen om in
te spreken op dit soort zaken. Het moet vooraf helder zijn waar die mensen,
wat de inhoud betreft, aan toe zijn en op welke manier zij daar bezwaar tegen
kunnen maken of juichend mee kunnen instemmen. Ik vind dat dit nog niet tot
op de punt en de komma geregeld is. Wellicht kan dat ook niet. Maar aan de
andere kant vindt iedereen het toch uitermate belangrijk om zaken ook op een
juridisch goede manier te onderbouwen. Dat is immers met name in bezwaarschriftenprocedures
uitermate belangrijk.Wij zullen de vele amendementen die daarover zijn ingediend nog eens bekijken
in het kader van het voorliggende voorstel in z'n totaliteit. Zoals het er
nu naar uitziet, moet ik helaas constateren dat wij nog steeds grote twijfels
hebben om de bestaande slechte praktijk om te zetten in een wet met alle onzekerheden
van dien. De minister heeft uitgelegd hoe nu wordt omgegaan met artikel 19
en ik ben het helemaal eens met zijn woorden over die slechte praktijk. Natuurlijk
moeten overheden beter uitleggen waar zij mee bezig zijn. Dat is in de huidige
voorstellen echter nog niet adequaat geregeld. Het is ook een beetje de vraag
of een hele leugen geen halve waarheid wordt. Ook in die insteek kan ik mij
vinden.Ik ben wel erg blij – je moet tenslotte ook iets positiefs zeggen
aan het eind van je betoog en dat kan ik gelukkig ook – dat de minister
zeer positief heeft gereageerd om mijn amendement op stuk nr. 28. Hij is het,
ook gezien de discussie van vandaag, met mij eens dat het noodzakelijk is
om binnen niet al te lange termijn te evalueren hoe dit soort voorstellen
in de praktijk uitwerkt. Natuurlijk horen de inhoudelijke toets, de onderbouwing
en de bestemmingsplanprocedure daarbij.Tot slot wil ik nog iets zeggen over artikel 19, lid 2. De minister zegt
dat verschillen per provincie moeten kunnen. Hij kan zich wel degelijk iets
voorstellen bij een zekere mate van differentiatie. Dat ben ik op zichzelf
wel met hem eens, maar ik zou het toch prettig vinden om er zicht op te houden
en te kijken waar de verschillen zitten. Misschien heeft het te maken met
een teveel aan ruimte of misschien met heel andere dingen. Om dat wat meer
te waarborgen, wil ik de volgende motie indienen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende, dat artikel 19 van de Wet op de Ruimtelijke Ordening zal
worden gewijzigd;overwegende, dat de wijze waarop gedeputeerde staten invulling geven aan
artikel 19, lid 2, grote gevolgen kan hebben voor de uitvoering en handhaving
van het gemeentelijk ruimtelijk beleid;voorts overwegende, dat verschillen in invulling van genoemde bepaling
door afzonderlijke provincies kan leiden tot grote en ongewenste verschillen
in de rechtspositie van burgers; verzoekt de regering tweejaarlijks te onderzoeken op welke wijze door
de provincies invulling wordt gegeven aan artikel 19, lid 2, WRO en de bevindingen
van dit onderzoek aan de Kamer te doen toekomen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Van Gent. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 38 (25311).De heer Van Middelkoop (GPV):Ik heb een vraag over de ratio van deze motie. Mevrouw Van Gent heeft
ook een amendement ingediend waarin wordt gevraagd om binnen drie jaar na
inwerkingtreding van de wet te komen met een verslag over de doeltreffendheid
en de effecten van deze wijziging in de praktijk. Wat is erop tegen om het
door mevrouw Van Gent genoemde punt in het verslag te laten opnemen?Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Dat zou op zichzelf wel kunnen.De heer Van Middelkoop (GPV):In de motie heeft mevrouw Van Gent het over een termijn van twee jaar.
Dat vind ik eerlijk gezegd wat rommelig.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Als de minister bereid is om een en ander te integreren, dan valt er met
mij wel over te praten, maar dat wacht ik dan wel even af.De voorzitter:Misschien mag ik u ook nog wat vragen. Wij zijn op dit moment bezig met
het wijzigen van de wet en dit lijkt mij bij uitstek iets wat u in uw amendement
had kunnen opnemen als punt dat sowieso ter toetsing moet worden meegenomen.
Je hoeft niet apart een motie in te dienen. Dat kun je bij amendement doen.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Dat neem ik graag aan. Als ik dat bij amendement kan regelen, dan ben
ik daar graag toe bereid. Wellicht kan de minister zeggen of hij het amendement
ook zo interpreteert. Als dat zo is, dan trek ik meteen de motie in.De heer Van Middelkoop (GPV):Ik denk dat het nog gemakkelijker is als de minister gewoon toezegt dat
hij het punt waar mevrouw Van Gent zich nu zorgen over maakt, meeneemt in
het verslag waar het amendement van mevrouw Van Gent om vraagt.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Dat heb ik ook gezegd. Wij zijn het eens.De heer Van Middelkoop (GPV):Dan hoeft mevrouw Van Gent ook niets meer te doen met haar amendement.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Ik wacht het antwoord van de minister af en dan ga ik daarna over tot
actie.Minister Pronk:Voorzitter! Wat het laatste betreft, zeg ik bij dezen toe dat ik dat zal
doen. Eerlijk gezegd had ik gedacht dat alle punten die tijdens dit debat
aan de orde komen, belangrijke elementen kunnen zijn in de evaluatie over
drie jaar. Daar hoort dit punt ook bij. Ik acht die evaluatie zeer zinvol,
gegeven dit debat. Daarna wordt er wel weer geëvalueerd, maar daar kunnen
we over drie jaar aan de hand van de evaluatie toe beslissen. Wij zullen dan
ingaan op de wijze waarop de provincies in de praktijk omgaan – verschillend
of niet zo verschillend – met de in artikel 19, lid 2, van de WRO gegeven
mogelijkheid.Mevrouw Van Gent (GroenLinks):Dat is precies wat ik beoogde. Wij zullen dit maar afdoen als een amateuristisch
foutje van mijn kant, maar uiteindelijk krijg ik toch mijn zin. Ik trek de
motie in.De voorzitter:Met grote inhoudelijke gevolgen, mevrouw Van Gent!Aangezien de motie-Van Gent (25311, nr. 38) is ingetrokken, maakt zij
geen onderwerp van beraadslaging meer uit.Minister Pronk:Voorzitter! Ik ga door met de overige opmerkingen van mevrouw Van Gent.
Inderdaad: dit wetsvoorstel is door een vrij groot aantal afgevaardigden zeker
niet als een kleinigheid omschreven. Ook wat het kabinet betreft is het geen
kleinigheid. Het kan ook geen kleinigheid zijn als er vijf jaar overleg over
wordt gepleegd en evaluaties over plaatsvinden. Dan moet het behoorlijk doordacht
en doorgesproken zijn. Wat mij betreft is het dus een belangrijk wetsvoorstel.
Het probleem is groot en wij hebben een poging gedaan om dat grote probleem
aan te pakken, op een betere manier dan de afgelopen jaren is gedaan. De pogingen
die wij toen hebben ondernomen, hebben immers onvoldoende effect gesorteerd.Anderzijds is het wetsvoorstel geen fundamentele wijziging in de filosofie
die ik zou willen hanteren met betrekking tot het ruimtelijkeordeningsbeleid
en sturingsmechanismen. Ik ben bereid om het gesprek over het al dan niet
fundamenteel wijzigen van de Wet op de ruimtelijke ordening open in te gaan.
Ik zal dat ook aanstaande donderdag herhalen. Dan zal misschien mijnerzijds
wat anders worden gezegd dan ikzelf heb opgeschreven in mijn brief, maar ik
heb ook in mijn eerste contact met dit huis, toen ik de begroting voor 1999
verdedigde, gezegd dat ik graag het ruimtelijkeordenings- en milieubeleid
zoveel mogelijk politiek vorm en inhoud wil geven, in overleg met dit huis.
Ik ben meer politicus dan bestuurder, ik luister goed en ik probeer er samen
uit te komen, zowel wanneer het gaat om dit wetsvoorstel (ik hoop daar blijk
van te hebben gegeven) als wanneer het gaat om andere aangelegenheden, zoals
het onderwerp van aanstaande donderdag.Dit, voorzitter, in reactie op de opmerkingen en de zorgen van mevrouw
Van Gent. Wij hebben niet alle punten en komma's geregeld met dit wetsvoorstel;
er blijven ongetwijfeld vragen en twijfels. Ik denk echter dat wij er gezamenlijk
uit kunnen komen en te zijner tijd kan op basis van de evaluatie een en ander
wellicht nog verder worden verbeterd.Mevrouw Verbugt is eerst ingegaan op het punt dat ik zojuist al heb besproken,
namelijk de hoogte van het ambitieniveau. Ik ben daarop ingegaan door de bereidheid
uit te spreken om gezamenlijk ambities te formuleren. Ik voeg er nu nog aan
toe dat ik graag dingen afmaak. Als wij beslissen tot iets ingrijpends, hoop
ik dat het ook binnen één kabinetsperiode gestalte kan krijgen.
Mijn ervaring in de korte periode dat ik deze functie vervul, is dat het echt
belemmerend werkt om bezig te zijn met onderwerpen die al jaren geleden zijn
gestart door vorige bewindspersonen, in overleg met een huis
dat inmiddels anders is samengesteld. Ik meen dan ook dat het goed is om als
eenmaal een bepaalde ambitie is geformuleerd, die ook binnen één
kabinetsperiode af te ronden. Dan help je elkaar en help je ook de samenleving.
Er is immers natuurlijk enige onzekerheid bij bedrijven, burgers en lokale
overheden wanneer wij zeer lang bezig zijn met de voorbereiding van een wetsvoorstel
en iedere keer weer een nieuwe studie opzetten of een nieuw overleg voeren,
waardoor het over een kabinetsformatie wordt heen getild. Daarmee creëer
je eerder onzekerheden dan duurzaamheden.Voorzitter! De geachte afgevaardigde mevrouw Verbugt heeft, net als de
geachte afgevaardigde mevrouw Ravestein, gezegd de wijze waarop ik heb gereageerd
op een groot aantal opmerkingen en kanttekeningen positief te beoordelen.
Mijn intentie is er gezamenlijk uit te komen en tot een afronding te komen.
Mevrouw Verbugt heeft gesproken over de wettelijke regeling van de provinciale
projectenprocedure. Ik ben gaarne bereid niet de filosofie te negeren die
aan de orde zou moeten komen wanneer wij straks spreken over de rijksprojectenprocedure.
Je kunt niet nu over een gemeentelijke projectenprocedure spreken, straks
over een rijksprojectenprocedure en later, alsof je helemaal opnieuw begint,
over een provinciale projectenprocedure. Er moet natuurlijk een zekere uniformiteit
in de systematiek zijn. Ik zal dit in de beschouwingen meenemen. Men mag mij
daaraan houden. Ik wil dit in ieder geval inbrengen in de vijfde nota. Het
gaat er mij niet om dat de vorm is de vijfde nota, maar het gaat er mij om
dat wat de inhoud betreft alles zo goed mogelijk op elkaar is afgestemd in
dezelfde periode. Wij moeten niet in dezelfde periode verschillende methodieken
voorstellen en bespreken. Ik denk dat wij elkaar op dit punt wel vinden.Voorzitter! Mevrouw Verbugt en ook enkele andere geachte afgevaardigden
hebben erop gewezen dat wij nu de vierde nota van wijziging voor ons hebben
liggen. Deze vierde nota van wijziging heeft slechts ten doel het intrekken
van de tweede nota van wijziging te formaliseren. Het was helemaal niet mijn
bedoeling de Kamer te overvallen met die tweede nota van wijziging. Ik heb
alleen geprobeerd om met het oog op de efficiency, gebruik makend van de gelegenheid
van de bespreking van dit wetsvoorstel en in antwoord op het verzoek dat mij
van de Kamer bereikte in december jongstleden, onder meer de lengte van PKB's
op te nemen in de systematiek. Ik begrijp zeer wel dat dit door de Kamer als
iets te snel wordt beoordeeld. Het is ook geen echte nota van wijziging, want
die nota betreft geen wijziging van een onderwerp dat aan de orde was. Daarom
ben ik er ook onmiddellijk van afgestapt toen de commissie dit mij vroeg.
Ik zal de andere weg bewandelen. Een en ander was al verwerkt en dus moest
er een vierde nota komen om het te formaliseren. Ik kan mij voorstellen dat
het zicht een beetje is verdwenen. Ik durf nu ook geen antwoord te geven op
de vraag met betrekking tot artikel 2a. Ik zal dit schriftelijk doen.Ik kan mij ook voorstellen, voorzitter, dat er een stuk komt dat de wetstekst
weergeeft die het resultaat is van het oorspronkelijke voorstel en de geïntegreerde
nota's van wijziging, zodat wij precies weten waarover wij het hebben. Misschien
dat het automatisch tot ons komt; misschien moet ik ervoor zorgen. Het lijkt
mij vanwege de transparantie wenselijk dat er straks een tekst ligt die, los
van alle amendementen uiteraard, het resultaat is van mijn volgtijdelijke
voorstellen, zodat wij straks weten wat uiteindelijk ter besluitvorming voorligt.De heer Van Middelkoop (GPV):Ik laat dit graag aan de minister over, maar het lijkt mij verstandig
om voor de eindstemming zo'n geïntegreerde tekst te presenteren. Het
is ook mogelijk – dat komt vaker voor – om dat pas te doen nadat
over de amendementen is gestemd. Dan wachten we nog even met de eindstemming.Dan nog iets over artikel 2b. Op dit moment ben ik de overtuiging toegedaan
dat het allemaal klopt, maar ik houd het niet voor onmogelijk dat ik vannacht
ineens recht overeind in mijn bed zit en denk: neen, het klopt toch niet!
Als ik niets van de minister hoor, ga ik ervan uit dat het klopt. Ik hoef
er dus geen aparte brief over te ontvangen. Op dit moment ben ik ervan overtuigd.
Het was nogal wisselend vandaag, maar daar hoeft de minister geen slachtoffer
van te zijn.Minister Pronk:Ik zal het zelf ook controleren. Als de Kamer niets hoort, is ook wat
mij betreft alles goed geregeld. Ik heb het aanbod gedaan dat daar ook even
naar wordt gekeken. Op zichzelf is dat natuurlijk een belasting. Ook is mij
een tweede lezing gesuggereerd. Het is ingewikkeld en ook wat mij betreft
is het zeer belangrijk dat zorgvuldigheid wordt betracht. Wij hebben met z'n
allen nogal wat losgemaakt.De voorzitter:Bij de huidige stand van de technologie is het heel goed mogelijk om de
tekst van amendementen in de tekst van het wetsvoorstel te verwerken. Het
voorstel van de heer Van Middelkoop lijkt mij echter zinnig. Na de stemming
over de amendementen en voorafgaand aan de eindstemming, zou de tekst compleet
beschikbaar moeten zijn. Het lijkt mij goed om dat met elkaar af te spreken.Minister Pronk:Dan gaat het om een integrale tekst, inclusief de aanvaarde amendementen.
De eindstemming zou dan na het verschijnen daarvan kunnen plaatsvinden. Met
zo'n procedure kan ik instemmen.Voorzitter! Op het uitgebreide amendement op stuk nr. 24, waarop mevrouw
Verbugt nog enkele wijzigingen heeft ingediend, wil ik graag schriftelijk
reageren. Voor het overige heb ik duidelijk mijn oordeel over alle amendementen
gegeven.Mevrouw Van Dok-van Weele maakte nog een opmerking over het ingrijpen
van de minister in het nieuwe artikel 19. Naar mijn mening heeft zij dit niet
opnieuw ter discussie willen stellen. Haar opmerking heb ik opgevat als een
extra argumentatie voor hetgeen zij al in eerste termijn naar voren bracht.
Wat mij betreft gaat het alleen om het algemene rijksbeleid. Een verzoek om
vrijstelling van artikel 19 kan wel degelijk het rijksbeleid regarderen. Laat
ik een voorbeeld geven: het bouwen in het winterbed van rivieren. Op dat punt
is er algemeen rijksbeleid. Dit kan leiden tot ingrijpen tot op het hoogste
niveau. Onder het huidige regime gaat de inspecteur naar de rechter om de
vrijstelling namens de minister aan te vechten. In de nieuwe systematiek heeft
de minister direct die bevoegdheid. Uiteraard kan men daarna
weer naar de rechter stappen. De systematiek is wat anders, maar in wezen
is er niet zo gek veel gewijzigd. Nogmaals, ik zal terughoudend zijn terzake.
Het gaat om rijksbeleid.De heer Van Middelkoop vroeg mij naar de leges. Hij heeft mij gevraagd
wanneer en wat er moet worden betaald. Het gaat in wezen om alle administratieve
kosten die een gemeente maakt in het kader van artikel 19-aanvragen. De gemeente
mag alleen de administratieve kosten bij de aanvrager in rekening brengen.
De leges mogen niet hoger zijn dan de administratieve kosten. Andere gemeentelijke
kosten – bijvoorbeeld juridische en onderzoekskosten – worden
niet in rekening gebracht. Dat is evenmin het geval bij bestemmingsplanprocedures.De geachte afgevaardigde de heer Van Wijmen heeft mij gevraagd iets te
zeggen over het begrip goede ruimtelijke onderbouwing. Het gaat om een ruimtelijke
onderbouwing, een ruimtelijke dimensie, een ruimtelijke overweging. Dit betekent,
zo stelde de heer Van Wijmen, dat geen andere waarden in de argumentatie voor
het besluit mogen worden gehanteerd dan de waarden die deze wet poogt te beschermen.Ik denk nu hardop, mevrouw de voorzitter! Ik zou mij kunnen voorstellen
dat in de argumentatie een integrale overall beschrijving wordt gegeven, waarin
ook andere overwegingen worden genoemd. Ik denk daarbij bijvoorbeeld aan economische
en sociale overwegingen, juist om de ruimtelijke overwegingen die móéten
worden genoemd, geprononceerd tot uitdrukking te brengen. In de argumentatie
voor het vrijstellingsbesluit, ook wanneer een wat integrale beschrijving
wordt gegeven van de overwegingen, dienen de ruimtelijke overwegingen de doorslag
te geven. Die waarden worden immers beschermd door de desbetreffende wet.
Ik hoop de heer Van Wijmen hiermee tevreden te hebben gesteld.Het begrip ruimtelijk, al onderscheid ik dat zeer specifiek van bijvoorbeeld
economisch en sociaal, is zelf ook in ontwikkeling. Dat wordt soms op verschillende
manieren geïnterpreteerd, zeker als het woord "waarden" gehanteerd wordt.
Ik wil de geachte afgevaardigde herinneren aan het begrip ruimtelijke kwaliteit.
Dat wordt in de analyses vaak omschreven als een doelstelling, die naast bijvoorbeeld
economische groei moet worden nagestreefd in het kader van de ruimtelijke
ordening. Het begrip economische groei is ook voor meer dan één
uitleg vatbaar. Wat is economisch? Wat is groei? Wat is welvaart? Ook het
begrip ruimtelijke kwaliteit wordt verschillend geïnterpreteerd. Er moeten
overwegingen zijn van ruimtelijke kwaliteit, ruimtelijke dimensie. Daarmee
wordt iets afgebakend, daarmee worden andere waarden overheerst in de toelichting
van dit type besluiten. Maar daarmee is bij voorbaat natuurlijk niet altijd
alles volledig geobjectiveerd. Om die reden is het natuurlijk van belang om
het zo goed mogelijk uit te schrijven, zodat er een systematiek ontstaat.
Hiermee kom ik terug op datgene wat mevrouw Van Gent in tweede termijn nog
eens heeft gezegd. Het mag nooit leiden tot een ad-hocoplossing. Daarom is
het van belang om een goede afgewogen argumentatie te hebben die overeind
blijft, ook wanneer er weer een nieuw voorstel, project of iets anders komt
dat op hetzelfde gebied betrekking heeft.Dit brengt mij bij de tweede vraag die de heer Van Wijmen heeft gesteld,
namelijk wat ik bedoel met een project. Met een project doel ik op alles wat
een ruimtelijke dimensie heeft. Dat kan in fysieke zin een project, een projectenbundel
of een programma met ruimtelijke effecten zijn. Het gaat dus om een ruimtelijke
ingreep: een verandering van de ingerichte ruimte op dat moment. Met een project
doel ik niet op een sociaal-economische aangelegenheid, maar op een project
of investering met ruimtelijke effecten. Ik wil de heer Van Wijmen tot slot
best toegeven dat het begrip "postzegelstructuurplannen" een anomalie is.
Het is een vergelijking met postzegelbestemmingsplannen. Deze zijn al niet
zo wenselijk en dat geldt zeker voor de grotere en ruimere visies die tot
uitdrukking moeten worden gebracht in de structuurplannen. Dit is echter een
opmerking terzijde.Mevrouw Van Dok-van Weele (PvdA):Voorzitter! Er wordt gesproken over louter ruimtelijke afwegingen. De
heer Van Wijmen heeft hier juridische consequenties aan verbonden. Nu weet
ik dat je ook onder de huidige wet niet alle slechte eigenschappen van een
project mee mag wegen. Ik kan mij evenwel voorstellen dat als iemand in een
woonwijk bijvoorbeeld een groot café of een discotheek wil beginnen,
dan ook andere afwegingen een rol spelen. Daarom wil ik van de minister weten
of hij een en ander strikt limiteert tot ruimtelijke afwegingen of dat een
en ander ook mag passen in de functies van de ruimte, zoals die in de structuurvisie
voorkomen.Minister Pronk:Mevrouw de voorzitter! Wat mij betreft gaat het om consequenties voor
ruimtelijke functies, dus ruimtelijke effecten. Wanneer het louter gaat om
het milieu, vind ik het wat anders. Bij consequenties voor ruimtelijke functies
denk ik bijvoorbeeld aan een veel grotere mobiliteit die het gevolg is van
een bepaalde investering en het gebruik van een gebouw. Ik kan mij ook voorstellen
dat de geluidseffecten van een bepaalde nieuwe vestiging, bijvoorbeeld een
discotheek, ruimtelijke consequenties hebben voor anderen. Een en ander zal
ongetwijfeld meegenomen moeten worden in de toelichting. Het gaat dan om microaangelegenheden.
Het begrip "ruimtelijk" is niet volledig objectiveerbaar. Het vloeit ook over
in bepaalde milieuoverwegingen. Daarom is het, zoals ik zo-even al aangaf,
van belang om het niet alleen te hebben over specifiek ruimtelijk, maar het
in je analyse ook neer te leggen naast een aantal andere overwegingen. De
gemeentelijke overheid zal echter uiteindelijk in haar conclusie ter rechtvaardiging
van haar beslissing moeten aangeven wat de overwegende ruimtelijke criteria
zijn op grond waarvan zij de desbetreffende beslissing wenst te nemen. Hoe
uitgebreider de toelichting is, hoe langer de desbetreffende beslissing overeind
kan worden gehouden.Voorzitter! De heer Van der Staaij heeft mij gevraagd nog even in te gaan
op een paar punten. Hij heeft gezegd dat het kabinet wel beoogt om hiermee
een einde te maken aan de grote leugen. Maar zou het niet zo zijn dat er toch
een nieuwe situatie gaat ontstaan die opnieuw tot misbruik aanleiding kan
geven? Ik heb geen garanties. Daarom heb ik ook aangegeven dat ik zoveel mogelijk
op de inhoud een uitge breide argumentatie wens te sturen.
Maar ik wil graag ook extra zekerheden proberen mee te nemen in de uiteindelijke
artikelformulering. Om die reden heb ik positief gereageerd op een aantal
suggesties; een aantal andere heb ik als strijdig met die intentie gekwalificeerd.
Ik hoop dat een zodanig draagvlak gaat ontstaan voor een bepaalde weg, en
dat zodanig overleg kan worden gevoerd, dat gezamenlijk, dus niet met een
kleine minderheid, kan worden gezegd welke weg wij met zijn allen in willen
gaan. Wanneer regering en parlement in de grootst mogelijke meerderheid kiezen
voor een bepaalde systematiek, aankleding en omschrijving van criteria, zal
dat het meest duurzame effect hebben. Ik heb ook overwogen "goede ruimtelijke
onderbouwing" te relateren aan de doelstelling ruimtelijke kwaliteit, en daaraan
op de een of andere manier al elementen toe te voegen, om op die manier al
iets te sturen. Maar zoals gezegd, wordt dat subjectief. Dat zal politiek
bestreden worden. In een bepaalde situatie zal gezegd worden: diversiteit
is een belangrijk element van ruimtelijke kwaliteit. Anderen zijn dat niet
altijd met je eens. Het zal dus ook onderdeel uit moeten maken van het democratisch
proces aldaar. In eerste termijn heb ik nog niet genoemd dat ik het om die
reden wel van belang vind dat wij nu één wijziging in de systematiek
hebben aangebracht ten opzichte van de huidige wet: het zal nu moeten gebeuren
door de gemeenteraad, en niet alleen maar door B en W. Dat is een extra argument
om daaraan een wat duurzamer invulling, die wat meer draagvlak krijgt en minder
louter bestuurlijk van karakter is, te geven. Dat zijn pogingen om zekere
waarborgen te creëren.Voorzitter! De heer Van der Staaij heeft mij ook gevraagd wat dit betekent
voor het eventuele optreden tegen illegale bouwwerken. Dat lijkt mij een handhavingsvraagstuk
en meer niet. Het lijkt mij dat de wijziging van de systematiek wat dat betreft
geen consequenties hoeft c.q. hoort te hebben voor het optreden tegen illegale
bouwwerken. Als ik mij vergis, kom ik schriftelijk terug met een ander antwoord
dan wat ik nu mondeling geef. Ik heb ook niet de indruk dat dit meer of minder
het geval zou zijn, en dat daarvoor een andere rechtsgrond zou moeten zijn.
Iets wat illegaal is, is illegaal, gegeven de systematiek van de wet. Het
heeft niets te maken met de beslissing van een gemeenteraad om een vrijstelling
te geven. Illegaal is in strijd met datgene wat in eerste instantie al door
de lokale overheid was goedgekeurd.De geachte afgevaardigde de heer Van der Staaij heeft mij ook gevraagd
hoe het begrip concrete beleidsbeslissingen zich in dit wetsvoorstel verhoudt
tot het besluitbegrip in de AWB. Ik ben daar inderdaad niet uitgebreid op
ingegaan in eerste termijn. In de huidige wet is het nemen van bindende beslissingen
nogal schimmig geregeld doordat wat moet worden aangemerkt als een besluit,
wordt gebaseerd op de AWB. Dat heeft in de loop der jaren tot nogal wat jurisprudentie
aanleiding gegeven en dat heeft weer geleid tot het opstellen van een aantal
criteria voor het type uitspraken dat als een besluit in de zin van de Algemene
wet bestuursrecht moet worden aangemerkt – uitspraken in PKB's, in streekplannen
of anderszins – en dus als bindend moet worden beschouwd. Wij hebben
er nu voor gekozen om in de Wet op de ruimtelijke ordening zelf helder en
eenduidig te regelen welke uitspraken een bindend karakter hebben. In overeenstemming
met die systematiek is vastgelegd dat een bindende uitspraak voortaan een
concrete beleidsbeslissing genoemd wordt. Een en ander houdt in dat het bestuursorgaan
in het plan zelf moet aangeven welke onderdelen van zo'n plan de status van
concrete beleidsbeslissing hebben. Er kan een onderscheid gemaakt worden tussen
indicatieve beslissingen – beslissingen van wezenlijk belang die indicatief
zijn – en concrete beleidsbeslissingen. Alleen tegen concrete beleidsbeslissingen
is beroep mogelijk bij de rechter. Deze beslissingen zullen daarna in plannen
die gemaakt worden door een lagere overheid – streek- en bestemmingsplannen –
niet meer ter discussie staan. Een besluit krachtens de AWB in zo'n plan is
dus pas een concrete beleidsbeslissing als het desbetreffende bestuursorgaan
dat uitdrukkelijk zo heeft bepaald. Dat leidt dan tot zelfbinding voor het
desbetreffende bestuursorgaan en voor de andere organen die één
echelon of verschillende echelons daaronder fungeren. Tegen zo'n concrete
beleidsbeslissing kan dan beroep worden ingediend, maar dan ook alleen maar
tegen zo'n beslissing. De rest van de essentiële beslissingen opgenomen
in de desbetreffende PKB's of streekplannen zijn expliciet uitgesloten van
beroep.Voorzitter! Op de vraag over de negatieve lijst zal ik schriftelijk ingaan.
Hiermee ben ik gekomen aan het eind van mijn beantwoording in tweede termijn.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, op een nader te bepalen tijdstip te stemmen.Daartoe wordt besloten.Sluiting 22.48 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19981999-2997-3034.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl