Behandeling van het jaarverslag van de Nationale ombudsman over 2006 (30990)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-04 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2006-2007, pag. 3709-3732

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

24-05-2007

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2006-2007

nr. 68, pagina 3709-3732

15-05-2007

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 30990Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Vragen van het lid De Krom aan de minister van Verkeer en Waterstaat over de afsluiting van de Hollandse Brug voor vrachtverkeer (mondelinge vragenuur)Pagina 3673-3677
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 15 mei 2007)Pagina 3684-3690
Behandeling van het jaarverslag van de Nationale ombudsman over 2006 (30990)Pagina 3709-3732
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 15 mei 2007)Pagina 3732-3736
Presentie en opening (dinsdag 15 mei 2007)Pagina 3673-3673
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 18 april 2007 over de IJzeren Rijn (27737)Pagina 3690-3697
Vragen van het lid Fritsma aan de minister van Justitie over de berichten 'Aantal immigranten is toegenomen' en 'Explosieve groei immigratie uit Oost-Europa' (mondelinge vragenuur)Pagina 3683-3684
Vragen van het lid Boekestijn aan de minister van Defensie over het bericht dat Defensie overweegt een squadron F16's te schrappen, de aanschaf van de Tomahawkraketten wil uitstellen, Pantserhouwitsers wil verkopen, Leopardtanks wil verminderen en een aantal grote materiële investeringen op de lange baan wil schuiven (mondelinge vragenuur)Pagina 3681-3683
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van onder meer de Wet studiefinanciering 2000 in verband met onder meer de uitvoerbaarheid van die wet en de invoering van een kopopleiding in het hoger onderwijs, alsmede van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband met onder meer Associate-degreeprogramma's en masteropleidingen op het gebied van het hoger onderwijs (30971)Pagina 3697-3709
Vragen van het lid Kant aan de minister voor Jeugd en Gezin over de gestegen wachtlijsten in de jeugdzorg (mondelinge vragenuur)Pagina 3677-3681

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 120 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het jaarverslag van
de Nationale ombudsman over 2006 (30990).De voorzitter:Ik heet de Nationale ombudsman en zijn substituut van harte welkom. De
andere gast is belangstellende voor de maidenspeech van de heer Schinkelshoek.
Ook mevrouw Van der Burg en de heer Heijnen zullen hun maidenspeech houden.
De regels voor maidenspeeches zijn bekend: er mag niet worden geïnterrumpeerd.Het woord is aan de heer Schinkelshoek van de CDA-fractie.De beraadslaging wordt geopend.De heer Schinkelshoek (CDA):Mevrouw de voorzitter. Al mijn hele leven sleep ik een oude schoolplaat
achter mij aan met daarop de vergaderende Tweede Kamer van begin jaren vijftig.
Ooit heb ik die plaat voor een habbekrats op de Haagse markt gekocht en die
heeft in een departement en in een bankgebouw gehangen. Sinds kort is die
terug in het Kamergebouw. Het is een schoolplaat met daarop de oude zaal met
de groene bankjes en ik ben daaraan zeer gehecht. Ooit attendeerde mijn vader,
die overigens te jong is overleden, mij daarop toen ik nog een "broekie"
was. Wie weet, is het toen al begonnen. Het is echter meer dan nostalgie.
Die schoolplaat beeldt voor mij op een enigszins romantische en toch treffende
wijze uit hoe het land wordt geregeerd met de Tweede Kamer als democratisch
forum. De regering, gesymboliseerd door een aandachtige minister achter de
regeringstafel, verantwoordt zich ten opzichte van de Kamer. Het dualisme
wordt geïllustreerd door een debatterend Kamerlid achter het sprekersgestoelte
en een collega-volksvertegenwoordiger die op het punt staat om hem te interrumperen.
Vanaf de tribune kijkt het publiek, ofwel de kiezer of de burger, kritisch
toe. Dat systeem van representatieve democratie houd ik voor het beste, ofwel
het minst slechte. Al bijna 35 jaar ben ik daarmee op de een of andere manier verbonden. Die liefde is niet geroest. Het tegendeel is waar: die
neemt steeds meer vormen aan van een onberedeneerde passie. Ik beschouw het
als mijn opgave om daaraan ook als Kamerlid een volwaardige bijdrage te leveren.Tegen de geschetste achtergrond is het extra uitdagend om al in de maidenspeech
te spreken over de verhouding tussen de burger en de overheid. Het gaat ons
immers om de burger: de persoon die op mijn oude schoolplaat als toeschouwer
te zien is. Hij staat al bijna 25 jaar centraal in het werk van de Nationale
ombudsman. Alleen al daarom is het jaarverslag van die functionaris voor iedere
politicus verplichte kost. Het is meer dan de moeite waard dat dat verslag
door de volksvertegenwoordiging wordt besproken. In dat verslag staat wat
wij er in en om de plenaire zaal gezamenlijk van hebben gemaakt. Op het eerste
gezicht ogen de resultaten niet best: het aantal klachten over de overheid
is vorig jaar met maar liefst 23% toegenomen. Met name een paar grote
uitvoerende diensten, ook wel beschikkingsfabrieken genoemd, scoort hoog op
de klachtenlijst. Ik noem onder andere de Belastingdienst, het UWV en de IND.
Vooral als er omvangrijke reorganisaties of stelselwijzigingen worden doorgevoerd,
vallen er nogal eens gaten. De ombudsman doet dan ook terecht erg kritisch
over de overheid. De publieke serviceverlening moet aan de maat zijn. Een
slechte uitvoering van de beste wetten tast het vertrouwen in de overheid
aan. Alleen al daarom kunnen wij in Den Haag niet scherp genoeg op die uitvoeringsaspecten
letten.De eerste vraag aan de minister is dan ook, of zij de bevindingen van
de ombudsman wil bespreken met haar collega's in de Trêveszaal. Verder
vraag ik haar of zij erop wil toezien dat de aanbevelingen voor verbeteringen
in concrete actieprogramma's worden omgezet, met name bij de Belastingdienst
en het UWV. Ik vraag de minister of zij niet alleen oog heeft voor de gesignaleerde
problemen, maar ook bedacht is op de voorspelde risico's, zoals die zich aftekenen
bij de maatschappelijke ondersteuning, bij de immigratiedienst en bij geweldsuitoefening
door de politie. Kan de Kamer stelselmatig worden geïnformeerd over de
aanpak? Ziet de minister iets in de Dag van de Burger? Al was het alleen maar
om aandacht te vragen voor het servicegehalte van de overheid. Van een kabinet
dat de dienende overheid tot één van zijn uitgangspunten heeft
genomen, wordt iets extra's verwacht. De klagende, tekortgedane burger staat
terecht centraal bij de Nationale ombudsman. Maar ook iets meer sympathie
voor die goedwillende, hardwerkende ambtenaar, al of niet achter het loket,
kan ook geen kwaad, de ambtenaar die bij tijd en wijle wordt blootgesteld
aan een hufterigheid die je niet voor mogelijk houdt.Hoe slecht gaat het eigenlijk in Den Haag? De oppervlakkige lezer van
het jaarverslag kan licht de indruk overhouden dat het – ik chargeer –
een puinhoop is. Dat werkt de Nationale ombudsman ook een beetje in de hand.
Hij neemt soms grote woorden in de mond, over "kloven" en zo, en
bijvoorbeeld waar hij het heeft over "onmenselijke kanten van de bureaucratie",
of zelfs over de authenticiteit van ambtenaren die als mens in gevaar komt.
Dat doet mij aan andere, ernstiger dingen denken. Zo zwart is het plaatje
bij nadere beschouwing nu ook weer niet. De forse stijging van het aantal
klachten blijkt hoofdzakelijk toe te schrijven aan de strubbelingen bij de
Belastingdienst of, preciezer gezegd, aan de worsteling met de zorgtoeslag,
de huurtoeslag en andere toeslagen, en aan computerproblemen bij het UWV,
aan het geworstel met de nieuwe Ziektewet. Zonder die haperingen zou het aantal
klachten in 2006 zijn gestabiliseerd. Ik wil die problemen niet bagatelliseren,
maar het relativeert wel al te schrille alarmtonen. Wie verder leest, ontdekt
zelfs ontwikkelingen ten goede. Zo blijkt het aantal klachten over de IND
dalende. De IBG, jarenlang het zorgenkind van de ombudsman, ontwikkelt zich
voorspoedig. De SVB wordt zelfs geprezen. Waarmee maar gezegd wil zijn dat
zelfs zieke organisaties – de woorden zijn van de ombudsman –
zich kunnen herstellen. Er is dus hoop voor de Belastingdienst!Ik vraag mij dan ook af, of het jaarverslag niet een tikkeltje te pessimistisch
is. De Nationale ombudsman, en al helemaal deze, beschouwt zich als de grote
pleitbezorger van de burger. Dat is zeer in hem te prijzen. Hij zou zijn werk
niet met overtuiging doen, zonder die betrokkenheid als drijfveer. Maar soms
heb ik het gevoel dat het geen maat houdt, waar hij zich opwerpt als de enige
echte belangenbehartiger van de burger, of zelfs als de tegenspeler van de
politiek, van de volksvertegenwoordiging, en de Dag van de Burger uitroept
als tegenhanger van Prinsjesdag. Levert zo'n activisme wel een bijdrage aan
het vertrouwen tussen burger en overheid, iets waartoe de ombudsman heel uitdrukkelijk
in 1981 in het leven is geroepen?De Nationale ombudsman kan in de ogen van de CDA-fractie ook de komende
25 jaar een heel nuttige rol spelen, maar dan vooral als degene bij wie de
burger, dikwijls ten einde raad terechtkan. Als onpartijdige instantie, niet
als aanklager, niet als iemand die het weg-met-de-overheidgevoel aanwakkert.
Waarom die kritische ondertoon? Ik ben bezorgd dat de hoofdtaak van de Nationale
ombudsman, een laatste toevlucht voor vaak gewone burgers, onder die nieuwe,
ietwat activistische oriëntatie gaat lijden. Al meedenkend, al meewerkend,
bereik je vaak meer dan klagend, aanklagend, duwend of schoppend. Honing en
azijn... u weet wel. Het is de vraag wat de burger verder helpt en wat de
publieke dienstverlening structureel verbetert. Daarom ben ik ook benieuwd
naar de visie van de minister. Wat verwacht zij van deze luis in haar pels?Wat op de achtergrond meespeelt, is onze kijk op de verhouding tussen
overheid en burger. Zie je de burger als een verwend kind dat stampvoetend
zijn gelijk probeert te krijgen of als een hulpeloze stumper die zich gepiepeld
voelt door de almachtige bureaucratie? Is de overheid voor jou een ongevoelig
systeem, Vadertje Staat, of juist een goedwillende, maar wat hulpeloze lobbes?
Wie zo sjabloonachtig naar de overheid en naar burgers kijkt, stuit inderdaad
op een diepe onoverbrugbare kloof. Zo zwart-wit denkend kom je er niet.Natuurlijk is er een afstand, een kloof, zo u wilt – dat is onvermijdelijk –
maar maak er geen tegenstelling van. Het lijkt ons veel vruchtbaarder om ervan
uit te gaan dat burgers en overheid elkaar nodig hebben, niet buiten elkaar
om kunnen. De overheid is niets zonder betrokken burgers en burgers hebben
een dienende overheid nodig om te regelen wat zij niet in hun eentje kunnen
bereiken. Dan kan ik veel meer met het pleidooi van de Nationale ombudsman
om interfaces tussen de burger en het overheidsapparaat te ontwikkelen. Net
zoals je een toetsenbord of een muis nodig hebt om je pc dingen te laten doen
die je wilt, moet je ook nadenken over een klantvriendelijker, toegankelijker
bedieningssysteem voor de bureaucratie. Laat ze voor je werken!
Dat lijkt mij ook een goed advies aan de regering. Misschien kan de minister
dat denken stimuleren door jaarlijks een prijs voor het meest vernieuwende,
drempelverlagende, toegankelijke, klantvriendelijke bedieningsconcept binnen
het overheidsapparaat uit te reiken. Wat te denken van de papieren muis of
het ambtelijk toetsenbord?Ook de Kamer zou meer moeten met de voorstellen, suggesties en adviezen
van de ombudsman. Per slot van rekening is hij een soort voorpost van de volksvertegenwoordiging.
Al hebben wij geen parlementaire ombudsman, de Tweede Kamer heeft wel een
speciale verhouding met de Nationale ombudsman. Lees er de wetsgeschiedenis
maar op na. Alleen al de wijze van benoeming wijst erop. De Kamer benoemt
de ombudsman. Daarom zou ik ervoor zijn om die oude banden aan te halen, de
Nationale ombudsman meer in te schakelen bij het werk van de Kamer en hem
bij gelegenheid ook te vragen iets voor ons te doen.Het jaarverslag van de Nationale ombudsman is boeiende stof. Het is verplichte
lectuur voor iedereen in het publieke domein. Al was het alleen al vanwege
de haarscherpe analyse over de voorwaarden voor fatsoenlijk bestuur. Dat overheidsoptreden
meer moet zijn dan rechtmatig wisten wij natuurlijk al lang. "Regel is
regel" is niet het einde van het verhaal, zo hebben wij gaandeweg ontdekt.
Dankzij de ombudsman krijgt de bestuurder, de ambtenaar, de politicus, er
scherper zicht op. Scherper zicht op behoorlijkheidsnormen. Wat maakt nu bepaalde
acties, projecten en besluiten wel of niet behoorlijk? Dat lijkt mij een nuttige
correctie op de soms al te uitbundige juridiserende effecten van het bestuursrecht.
Het is winst dat de Nationale ombudsman van die behoorlijkheidswijzer zo veel
werk heeft gemaakt. Dat levert een indrukwekkende gedragscode voor overheidshandelen
op. Maar ook op dit punt bekruipt mijn fractie enig ongemak. Hoe laten rechtmatigheid
en behoorlijkheid zich met elkaar rijmen? Dreigt de een niet tegen de ander
te worden uitgespeeld? Wat geeft nu de doorslag, met name als iets wel rechtmatig
maar niet behoorlijk is, of wel behoorlijk maar niet rechtmatig? Dreigt niet
op basis van een op zichzelf begrijpelijke emotie – het is niet eerlijk –
de rechtsnorm – het is juist – te moeten wijken? Is dat middel
dan uiteindelijk niet erger dan de kwaal? Natuurlijk is het meer dan sympathiek
om iets te doen aan op zich correcte overheidsbesluiten die geen schoonheidsprijs
verdienen, maar ik ben benieuwd of het bestuur – de overheidsdienst,
de individuele ambtenaar – daar iets mee kan. Dat is ook een vraag aan
de minister: hoe kijkt zij aan tegen de steeds langere, verfijnde lijst van
behoorlijkheidsvereisten?Hoe maken wij de overheid dienstbaar aan de burger? Dat is een cruciale
vraag, die dan ook terecht centraal staat in het jaarverslag. Doe je dat via
het marktmechanisme of vergt herstel van vertrouwen andere maatregelen en
een andere aanpak? De ombudsman maakt van zijn hart geen moordkuil. Hij schrijft
op verschillende plekken dat je het moet hebben van persoonlijk contact, fatsoen,
communicatie, respect en burgerparticipatie. Ik denk dat niemand die andere
aanpak wil betwisten. Dat geldt waarschijnlijk ook voor de minister, maar
de grote vraag is hoe je zo'n cultuuromslag – het is niet meer en het
is niet minder – binnen grote ambtelijke organisaties bereikt. Is dat
geen voer voor consultants? En gaat dat geen jaren kosten? Misschien wordt
het marktdenken toch iets te snel afgeschreven. Misschien heb ik te lang in
het bedrijfsleven rondgelopen om te lichtvoetig over klanttevredenheid te
doen. Kwaliteithandvesten, prestatiecontracten en noem maar op kunnen heel
dienstig zijn om organisaties scherp te houden. Die interne kwaliteitscontrole
moet je niet onderschatten. Ook de overheid heeft op tijd, op maat en vooral
ook klantvriendelijk te leveren. Daar mag je best afspraken over maken, afspraken
waaraan je je houdt en waarop je af te rekenen bent. Waarom ook niet bij de
overheid een tegoedbon voor een burger die te lijden heeft gehad onder tekortschietende
overheidsservice?Het jaarverslag staat vol concrete punten die in enigerlei vorm actie
van de minister en haar collega's vragen. Ik doe daaruit een kleine greep.
Ten eerste worden rechterlijke uitspraken niet nagekomen. Met name de IND
slaagt er ondanks verbeteringen niet in om dat euvel de kop in te drukken.
Zoiets kan in een rechtsstaat niet en vooral de overheid moet het goede voorbeeld
geven.Ten tweede bestaat bij de ombudsman de indruk dat Justitie onvoldoende
doordrongen is van de noodzaak om gesignaleerde problemen, met name bij de
IND, aan te pakken. Wil de minister dat bespreken met haar buurman aan de
Schedeldoekshaven?Ten derde is onhelder of de problemen, strubbelingen en andere onvolkomenheden
rond het aanvragen van DigiD opgelost zijn.Ten vierde: waarom moet het ordentelijk afhandelen van burgerbrieven in
vredesnaam zolang duren? Al in 2002 vroeg de ombudsman daar aandacht voor.
Eind 2006 was er – ja, ik lees het goed – waarachtig een conceptrapport
op BZK.Ten vijfde: als de voortekenen niet bedriegen staat het CBR binnenkort
hoog op het straflijstje van de ombudsman. Er tekenen zich rondom rijbewijzen
problemen af en doorlooptijden vertragen. Dat lijkt mij alle reden om daar
bijtijds aandacht aan te besteden.Ten zesde vraag ik de minister om met de minister van Justitie te bespreken
waarom uitgerekend het Openbaar Ministerie kennelijk zoveel moeite heeft met
het klachtrecht.Ten zevende de politie, een hoofdstuk apart. Er blijkt onder de oppervlakte
veel meer om te gaan dan zelfs de korpsleiding weet. Het is volgens de ombudsman
een moeilijk lerende organisatie. Alle reden voor de minister om er speciale
aandacht aan te besteden. De Kamer zal er binnenkort afzonderlijk over spreken.De Nationale ombudsman is na 25 jaar niet meer weg te denken. Als de ombudsman
niet bestond, zou die moeten worden uitgevonden. Dat verdient een compliment.
Gaandeweg heeft de Nationale ombudsman zich ontwikkeld tot een waar Hoog College
van Staat. Dit instituut is vaak een reddingsboei voor burgers die vermalen
dreigen te worden. Het is een college dat regering en parlement scherp houdt.
Het is een orgaan dat kan meehelpen om het vertrouwen in de overheid op peil
te houden. Dat is het bestaansrecht. Alleen daarom al verdient de ombudsman
nog minstens 25 jaar te bestaan. Wie weet verdient de Nationale ombudsman
ooit zelfs een plaats op die oude schoolplaat van mij.De voorzitter:Aan mij de eer om u als eerste te feliciteren. U hebt in uw beweging heel
lang op de achtergrond gefunctioneerd. U hebt vandaag echter laten zien dat
u een plek op de voorgrond heeft verdiend.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De heer Van Raak (SP):Voorzitter. Ik feliciteer de heer Schinkelshoek van harte met zijn maidenspeech.
Het is een beetje raar dat hij een maidenspeech uitspreekt. Dat is immers
iets voor nieuwkomers in de politiek. De heer Schinkelshoek heeft echter zijn
sporen ruimschoots verdiend in het CDA. Het is een echte maidenspeech geworden.
Hij is dan ook een politicus met een frisse kijk op de politiek. Ik kreeg
het er af en toe zelfs koud van. Ik wilde hem graag interrumperen. Dat komt
nog wel.Hij begon zijn betoog met een oude schoolplaat van de Tweede Kamer. Het
doet mij deugd dat vandaag een jongensdroom is uitgekomen. De klacht is vaak
dat alles in de politiek is voorgebakken. Ik ben blij dat de heer Schinkelshoek
zegt een onberedeneerde passie te hebben voor de politiek. Ik zie uit naar
de komende debatten met hem.Wij spreken vandaag over een wezenlijk probleem in onze democratie. De
omgang tussen overheid en burgers is immers niet goed. Agenten, hulpverleners
en medewerkers van sociale diensten klagen over burgers die steeds vaker ongeduldig,
onbeschoft en agressief zijn. Daar tegenover staan burgers die massaal klagen
over publieke diensten, bij ons, maar ook bij de Nationale ombudsman die vorig
jaar 23% meer schriftelijke klachten kreeg, meer dan 14.000. De ombudsman
sprak in NRC Handelsblad van een onfatsoenlijke overheid die haar burgers
vaak onmenselijk behandeld. Mijn eerste vraag aan de minister is dan ook:
hoe heeft het zo ver kunnen komen. Waarom is de omgang tussen de overheid
en de mensen zo verziekt?Vandaag bespreekt de Kamer voor het eerst een jaarverslag van deze ombudsman
die wij natuurlijk van harte danken voor het vele goede werk dat hij en zijn
mensen hebben verzet. Het is ook de eerste keer dat wij in deze zaal een debat
hebben met deze minister. In de aanloop naar de verkiezingen in november 2006
sprak zij haar voorkeur uit voor een kabinet met de SP en de VVD. Dat kabinet
is er niet gekomen, gelukkig maar wat ons betreft, maar de opvatting van deze
minister biedt wel mogelijkheden voor een goede samenwerking met deze oppositie,
zeker nu het kabinet heeft aangegeven dat het goed zal luisteren. Ook daar
zie ik naar uit.Het jaarverslag van de Nationale ombudsman leest als een kafkaësk
verhaal: politici zadelen de samenleving op met onuitvoerbare wetten en regels.
Veruit de meeste klachten hadden te maken met het UWV en de Belastingdienst.
Het UWV kreeg 36% meer klachten die vooral het gevolg waren van de
uitvoering van de Ziektewet. De Belastingdienst kreeg bijna drie keer zo veel
klachten. Belangrijkste oorzaak was hier de uitvoering van de zorgtoeslag
en de huurtoeslag. Iets soortgelijks geldt in de zorg voor het CVZ en het
CIZ. Dit zijn uitvoeringsproblemen met wetten en regels die door de Kamer
zijn goedgekeurd en deze klachten van burgers behelzen dus ook kritiek op
het beleid van politici die geen oog hadden voor de uitvoerbaarheid van al
hun plannen. Is de minister het hiermee eens?Hopelijk verschuilt de minister zich vandaag niet achter het feit dat
zij niet de eerst verantwoordelijke is voor deze onderwerpen. Wij zouden dit
debat eigenlijk met alle ministers moeten voeren, maar ook op het gebied van
Binnenlandse Zaken waren er bijzonder veel klachten, bijvoorbeeld over de
politie. De Nationale ombudsman bevestigt wat wij eigenlijk allemaal al weten,
namelijk dat mensen met klachten lang niet altijd serieus genoeg worden genomen
door de politie. Er is reden genoeg om te klagen. Vraag het maar aan de deelnemer
aan een lawaaidemonstratie die geboeid werd afgevoerd en in Delft de hele
nacht en ochtend werd vastgehouden in een koude cel. Vraag het de jonge man
in Gelderland die geboeid op de grond liggend een bijtende hond op zich zag
afgestuurd of aan de zwangere vrouw die zich op Schiphol in bijzijn van haar
zoontje moest ontkleden en – zoals dat zo vreselijk heet – in
de holten van haar lichaam werd geschouwd. Vorige week kregen wij nog een
klacht over 93 fietsende actievoerders in Utrecht die allemaal werden opgepakt
en zes uur vastgehouden, omdat zij niet op het fietspad reden. Ik kreeg vandaag
nog een bericht van een man die geboeid werd afgevoerd, gescheiden van zijn
dochter, en fiets en aanhangwagen werden meegenomen. Heeft de minister al
een mening over deze gebeurtenis?Belangrijk is dat al deze mensen in ieder geval de moed hadden om te klagen,
bij ons of bij de Nationale ombudsman. De meeste mensen durven dit echter
niet. Agenten klagen op hun beurt weer over burgers, over onfatsoenlijk gedrag
en agressie. Steeds meer agenten zeggen te lijden onder de psychische gevolgen
daarvan.De minister heeft de SP eerder toegezegd serieus werk te maken van een
betere klachtenregeling bij de politie en ieder jaar een overzicht te verschaffen
van het aantal en de aard van de klachten. Dit is mooi, maar slechts een eerste
stap. Vandaag willen wij graag horen hoe zij klachten wil voorkomen en de
omgang tussen burgers en politie wil verbeteren. Gaat zij bijvoorbeeld iets
doen aan de informele afdoening die volgens de Nationale ombudsman een drempel
kan zijn voor de beoordeling van een klacht? Hoe zal zij ervoor zorgen dat
politiekorpsen beter leren van klachten? Deelt zij de opvatting van de ombudsman
dat prestatiecontracten kunnen leiden tot pervers gedrag?In een recent onderzoek bekritiseerde de Nationale ombudsman de behandeling
van klachten van drie allochtone agenten bij het korps Gelderland Midden dat
natuurlijk al veel langer onder vuur ligt. De SP in Arnhem heeft in de gemeenteraad
gevraagd om een debat hierover. Ik vraag de minister hoe zij er meer in het
algemeen voor zal zorgen dat ook de klachten van agenten binnen de politie
door de korpsen serieus worden genomen.Maar 15% van de bevolking vindt dat de overheid maatregelen op
een goede manier uitvoert. Problemen vloeien in 85% van de gevallen
niet voort uit onwil van ambtenaren, maar uit het systeem, de overheid waarin
zij moeten werken. Wij vinden dat de Nationale ombudsman een aantal fundamentele
problemen in de omgang tussen overheid en burgers blootlegt. De Kamer kan
niet alleen de uitvoerders de schuld geven, zoals laatst in het debat over
de Belastingdienst veel te veel is gebeurd, maar moet vooral bij zichzelf
te rade gaan. De Nationale ombudsman vraagt aandacht voor versterking van
de controlerende rol van de Tweede Kamer. Bij het opstellen van wet en regels
wordt specifiek aandacht besteed aan de administratieve lasten. Waarom wordt
niet hetzelfde gedaan ten aanzien van de uitvoerbaarheid? Is de regering bereid
om bij de totstandkoming van wetgeving uitvoerders, veel vaker dan nu, om
een oordeel te vragen en dat op te nemen in de memorie van toelichting?
Dat biedt de Kamer meer inzicht in de uitvoerbaarheid van wetten en regels
en kan mogelijk een hoop ellende voorkomen. Ik hoor hierop graag de reactie
van de minister. Als senator heb ik ooit een Kamerbrede motie over dit onderwerp
gesteund. Vandaag concludeerde de Eerste Kamer opnieuw dat er sprake is van
een kennelijk onvermogen om op dit punt te leren van het verleden.Begrijpt de minister dat mijn fractie het vreemd vindt dat zij zo fors
wil bezuinigen op de uitvoering van het beleid? Er zijn zoveel problemen met
de uitvoering van het beleid. Waarom moet daar zo fors op worden bezuinigd?
Ik heb begrepen dat de uiteindelijke invulling van de bezuinigingsplannen
pas in september bekend wordt. Dan kan het natuurlijk al te laat zijn. Waarom
wordt nu bezuinigd op de uitvoering?De analyse van de Nationale ombudsman van de relatie tussen burger en
overheid is verplichte kost voor elke politicus en ambtenaar. Die analyse
is gebaseerd op de simpele constatering dat de burger een mens is en de overheid
een systeem. De ombudsman vraagt dan ook aandacht voor de kwetsbaarheid van
burgers. Het gaat niet om zeurende of klagende burgers maar om kwetsbare burgers,
om hun afhankelijkheid van de overheid en om hun ondeskundigheid en emotionele
betrokkenheid. Ik merk daarbij op dat de klagers niet automatisch de grootste
slachtoffers zijn van onbehoorlijk overheidsoptreden. Klagers zijn mensen
die de weg naar politieke partijen, belangenverenigingen of de Nationale ombudsman
al hebben gevonden. De grootste slachtoffers zijn vaak de mensen die niet
klagen en de ombudsman doet veel moeite om meer mensen te bereiken. Klagen
is een uiting van krachtig burgerschap maar lang niet iedereen is zo mondig.Het jaarverslag van de Nationale ombudsman laat ook zien dat de overheid
soms onverschillig is geworden. Wij hebben met elkaar een overheid georganiseerd
die soms gewoon de wet volgt en dus rechtmatig handelt maar desondanks dingen
doet die wij niet behoorlijk vinden. Ik gaf een aantal voorbeelden daarvan.
De ombudsman neemt uitgebreid de ruimte om het marktdenken te bekritiseren
dat zich tijdens de kabinetten Kok en Balkenende meester heeft gemaakt van
de politiek. Mijn fractie is het van harte eens met die kritiek. Wat betekent
deze analyse van de ombudsman volgens de minister voor de inrichting van de
overheid? Is dit een reden om eindelijk te breken met de politiek van meer
markt, minder overheid en meer eigen verantwoordelijkheid? Breekt het nieuwe
kabinet met deze politiek van Kok en Balkenende I, II en III?De Nationale ombudsman heeft relatief weinig klachten gekregen over gemeenteambtenaren
en relatief veel klachten gekregen over rijksambtenaren. Hoe verklaart de
minister dat verschil? Doen gemeenten het beter of heeft het vooral te maken
met de oprichting van gemeentelijke ombudsmannen? Hoe staat het daar eigenlijk
mee? Heeft de minister zicht op hoeveel klachten vorig jaar door de gemeentelijke
ombudsmannen zijn behandeld? Wat was de aard van die klachten? Het kabinet
heeft aangekondigd flink te gaan bezuinigen op de rijksambtenaren. Het zou
mooi zijn als het kabinet erin slaagt om met minder ambtenaren beter werk
te leveren, zoals ook beloofd is in de brief die de Kamer gisteren ontving.
Wat heeft de minister met het oog op deze bezuinigingen geleerd van het jaarverslag
van de Nationale ombudsman? Hoe voorkomt zij dat straks minder ambtenaren
en uitvoerders minder goed werk leveren en wij de komende jaren nog meer moeten
somberen over de slechte verhouding tussen overheid en burgers? Tjeenk Willink
stelde in de Volkskrant van 27 april, naar aanleiding van het jaarverslag
van de Raad van State, dat elke veranderingsoperatie de "bureaucratisch-bedrijfsmatige
logica" van de overheid lijkt te versterken. De Nationale ombudsman zei
in NRC Handelsblad van 20 maart dat veel gewonnen kan worden als de overheid
een meer persoonlijke aanpak mogelijk maakt. Hoe zorgt de minister ervoor
dat de kleinere overheid die haar voor ogen staat niet leidt tot meer markt
en nog meer frustraties, maar tot minder bureaucratie en meer persoonlijke
dienstverlening? Hoe zorgt zij ervoor dat die nieuwe overheid een behoorlijke
overheid wordt?Ik deel niet de conclusie van de heer Schinkelshoek dat de ombudsman te
somber is. Wij moeten de brenger van slecht nieuws niet de schuld geven. De
ombudsman is niet te zwart-wit, hij is kleurrijk. De ombudsman is niet te
activistisch, hij is heel realistisch. Voor veel mensen is zijn rapport een
verademing en een herkenning. Misschien kijkt de heer Schinkelshoek er anders
tegen aan doordat mensen wat minder vaak bij het CDA klagen dan bij de SP,
maar dat weet ik niet zeker.Het voorstel voor een dag van de burger waarnaar de ombudsman verwees,
vindt de heer Schinkelshoek een goed idee. Dat vind ik uiteraard ook, maar
de minister vraag ik hoe wij van elke dag een dag van de burger kunnen maken.De voorzitter:Ik ben gewend dat iedereen langer spreekt, maar soms is dat niet zo.Het woord is aan mevrouw Van der Burg, die haar maidenspeech zal houden.Mevrouw Van der Burg (VVD):Voorzitter. Wij spreken vandaag over de relatie tussen de overheid en
de burger. Het gaat er bijvoorbeeld om dat als je de Belastingdienst belt,
je snel contact hebt met de juiste persoon, dat een aanvraag voor een uitkering
tijdig wordt toegekend of dat een doorgegeven wijziging correct in de administratie
wordt verwerkt. In mijn betoog ga ik in op wat de Nationale ombudsman daarover
zegt in zijn jaarverslag over 2006, de analyse van de VVD over waardoor het
fout loopt tussen de overheid en de burger en welke de daaruit voortvloeiende
praktische maatregelen zijn die de minister kan nemen om problemen op te lossen.In het jaarverslag over 2006, "Regel is regel" is niet genoeg,
constateert de Nationale ombudsman dat het aantal klachten van burgers in
2006 met maar liefst 23% is gestegen. Burgers klagen over de overheid
op de volgende punten: - het niet, onjuist of te laat antwoorden;- het onzorgvuldig omgaan met informatie;- het niet serieus
nemen of niet netjes behandelen van de burger;- onbegrijpelijke besluiten;- foute besluiten.De stijging van de klachten is volgens de ombudsman met name te wijten
aan het doorvoeren van enkele grote stelselwijzigingen, zoals de invoering
van de huur- en zorgtoeslag maar ook de invoering van een nieuw computersysteem
bij de nieuwe Ziektewet. Over de Belastingdienst en UWV zijn
verreweg de meeste klachten binnengekomen. Zij zijn verantwoordelijk voor
de groei van de klachten met 23%. Deze organisaties lijken te zijn
overvraagd.De Nationale ombudsman stelt dat het handhaven van regels niet genoeg
is en dat voor goed bestuur het nodig is dat burgers goed worden behandeld.
Hij pleit dan ook voor het introduceren van "behoorlijkheid" als
belangrijk criterium naast rechtmatigheid om de overheid te beoordelen en
te sturen. Wat is de visie van de minister hierop?De Nationale ombudsman adviseert de overheid, de burger meer centraal
te stellen en meer ruimte te maken voor persoonlijk contact. Een telefoontje,
zegt hij, doet wonderen en lost klachten op, zodat men niet in een juridisch
proces terechtkomt. Wanneer gaat het fout tussen de burger en de overheid?
Volgens de ombudsman gebeurt dat met name als organisaties te veel naar binnen
gericht zijn, te procedureel gaan handelen en als de politiek en het bestuur
grote stelselwijzigingen doorvoeren. Dan gaat de organisatie navelstaren,
komt het systeem te veel onder druk te staan, gaat het fout in de uitvoering
en nemen de klachten van de burgers over deze overheidsinstantie enorm toe.
De Nationale ombudsman zegt niets over de achterliggende redenen hiervan.
De VVD-fractie heeft een idee van de dieperliggende oorzaken.Wij hebben te complexe systemen gecreëerd door wantrouwen als uitgangspunt
te nemen en door het gelijkheidsdenken te ver door te voeren. Wantrouwen als
uitgangspunt leidt tot alles dichtregelen, tot een controlemanie met als gevolg
dat de uitvoerders zich tot in groot detail moeten verantwoorden. Gelijkheidsdenken
heeft tot gevolg dat elke uitzondering een eigen regeling behoeft. Het resultaat:
ingewikkelde stelsels en een stevige managementlaag om dit allemaal te controleren.
Kortom: leemlagen die de uitvoerende werknemers hun werkplezier ontnemen.De burger en zijn vraag staan niet centraal bij de overheid. Dat is ook
iets waar de Nationale ombudsman op wijst. Het proces of het deelproduct dat
de overheid aanbiedt, staat centraal. De overheid deelt zich steeds meer op
in verschillende onderdelen met deelverantwoordelijkheden. Neem bijvoorbeeld
de vrouw met haar tien kinderen in Bos en Lommer. Er zijn al tijden talloze
hulpverlenende instanties mee bezig, maar niemand lost het probleem op. Intake,
analyseren, overleggen, weer een instantie erbij, coördinatie en ga zo
maar door. Gevolg: niemand is eindverantwoordelijk, niemand begint met het
probleem op te lossen. Wij werken langs elkaar heen en frustreren elkaar,
in plaats van de burger te helpen.De burger weet ook niet meer wat hij van de overheid mag verwachten. Hij
weet in sommige gevallen niet meer waar hij terecht kan. De overheid en de
systemen zijn te complex en te versnipperd geworden. De burger keert zich
af van die overheid en maakt vaak ook geen gebruik meer van al die mooie,
maar ingewikkelde regelingen die toch zijn gemaakt om hem of haar te helpen.
Denk aan het niet gebruiken van de bijzondere bijstand door mensen die gebruik
maken van voedselbanken. Zij lopen vast, zij kennen de weg niet meer.Zou dit ons niet tot nadenken moeten stemmen over wat wij willen bereiken
en wat wij in de praktijk bereiken? Ons wantrouwen leidt tot controleurs en
managers in plaats van tot zorg aan het bed of onderwijs. Het doorgeschoten
gelijkheidsdenken leidt tot de wrange paradox dat juist de mensen die wij
willen bereiken met die bijzondere regels, niet bereikt worden. Is het niet
zo dat een goede regeling zich onderscheidt door eenvoud? Zo ja, wat betekent
dit voor het beleid van dit kabinet in de nabije toekomst? Welke consequenties
verbindt het kabinet hieraan voor de wijze van verantwoording van middelen
voor het gebruik van inkomensafhankelijke toeslagen?In het regeerakkoord staat: een dienende overheid is een overheid die
de burgers centraal stelt. Minder regels en bureaucratische lasten en heldere
handhaving zijn daarbij nodig, evenals een hoge kwaliteit van publieke voorzieningen.
Ook staat er in het regeerakkoord dat diezelfde overheid die hogere kwaliteit
van publieke voorzieningen moet leveren en tegelijkertijd kleiner moet worden.
Dat zijn mooie voornemens die ook mijn partij kan onderschrijven. Graag verneem
ik welke concrete maatregelen het kabinet op dit vlak gaat ondernemen. In
afwachten van het plan om de overheid dienstbaarder en kleiner te maken, verzoek
ik alvast een aantal praktische zaken. Om te beginnen verzoek ik de minister
die stelsels niet ingewikkelder te laten worden.In het regeerakkoord staat het principe opgenomen van "wie zwijgt,
stemt toe". Daar ben ik als VVD'er erg blij mee. In de debatten tijdens
de verkiezingstijd hebben wij daar ook hard voor gepleit. Wij zijn daar dus
heel tevreden over. Dit principe is heel wezenlijk, want het zorgt ervoor
dat er een meer gelijkwaardige relatie ontstaat tussen overheid en de burger.
Het is voor een burger namelijk niet te begrijpen dat hij of zij bij het iets
te laat inleveren van een belastingaangifte, ongeacht wat er in de thuissituatie
is gebeurd, onmiddellijk een boete krijgt, terwijl de overheid ongestraft
termijnen kan overschrijden. Continueer de Kafkabrigade waarmee het vorige
kabinet is begonnen en die succesvol blijkt te zijn. De Kafkabrigade is die
club die mensen helpt die tussen wal en schip raken en waardoor de overheid
leert van haar fouten. Graag de mening van de minister daarover.Zet vooral ook in op korte en begrijpelijke formulieren. Uit onderzoek
is namelijk gebleken dat maar 40% van de Nederlanders de formulieren
van de overheid kan lezen en begrijpen. Door een aantal eenvoudige ingrepen
met een taaltoets kunnen wij naar een percentage van 95 van de Nederlanders
dat die formulieren begrijpt. Aangezien formulieren nog altijd een belangrijke
manier zijn van communiceren van de overheid met haar burgers, graag een toezegging
van de minister dat hierop ook zwaar wordt ingezet. Het vorige kabinet had
gezegd dat de formulieren vóór september 2007 begrijpelijk zijn
voor 95% van de burgers. Ik zou graag van deze minister horen of dat
nu ook toegezegd kan worden.Pak de regeldruk aan tussen overheden onderling en tussen overheden en
instellingen. Ik verzoek de minister, een concrete reductiedoelstelling te
formuleren op het gebied van die verantwoordingsverplichtingen, zodat de uitvoerders
minder hoeven te verantwoorden op hoofdlijnen en weer aan hun eigen werk toekomen.
Zou 25% minder niet een mooie start zijn voor deze kabinetsperiode?
Graag hoor ik een reactie hierop van de minister. Ten slotte zou ik de minister
willen vragen of zij, in het plan over een dienstbare en kleinere overheid
waarmee zij komt, ook naar de versnippering zou willen kijken van verantwoordelijkheden.
Ik denk dat dit een wezenlijk probleem is.Voorzitter. Ik sluit af, echter niet dan nadat ik de Nationale ombudsman
gecomplimenteerd heb met het werk dat is gedaan en vooral met het feit dat
hij de toegenomen klachten binnen de termijnen heeft weten af te handelen.
Goed voorbeeld doet goed volgen, zou ik zeggen. Wij hebben echter als VVD-fractie
ook een aantal aandachtspunten voor de Nationale ombudsman. Het criterium
behoorlijkheid dat de Nationale ombudsman hanteert, mag wat ons betreft niet
in de plaats komen van rechtmatigheid. Behoorlijkheid is belangrijk –
ik heb punten zoals het tijdig antwoorden ook aan het begin aangegeven –
maar mag niet in de plaats komen van rechtmatigheid. Evenmin kan behoorlijkheid
in de plaats komen van prestatiecontracten als enige criterium om de overheid
te sturen en te beoordelen. Ten slotte vinden wij ook dat de Nationale ombudsman
bij zijn leest moet blijven. Richt je op de dingen waar je echt verstand van
hebt. In het algemeen overleg is daarover op het gebied van politie een aantal
opmerkingen gemaakt. Doet de ombudsman dat niet, dan is dat niet goed voor
zijn gezag. Hetzelfde geld voor de onafhankelijkheid. Zorg dat je die houdt
en dat je niet toch politiek getinte uitspraken doet.De VVD-fractie staat voor een dienstbare, kleinere overheid, waar burgers
vertrouwen in kunnen hebben. Uitgangspunt voor de VVD-fractie is dat de overheid
er is voor de burger, en niet omgekeerd.De voorzitter:Het is een voorrecht om u als eerste te mogen feliciteren. Het onderwerp
van uw maidenspeech paste u volgens mij als een handschoen. Ik vind het heel
mooi dat mensen met uw maatschappelijke bagage en ervaring onze gelederen
komen versterken.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter. Ik zou graag ook vanaf deze plaats mevrouw Van der Burg van
harte geluk willen wensen met haar maidenspeech. Ik vond het een heel inhoudelijke
benadering, maar ook een heel praktische en nuchtere benadering, zoals wij
dat vanuit de liberale traditie wel meer gewend zijn. Prijzen voor goede voornemens,
maar daar direct wel aan toevoegen wat er nog allemaal gerealiseerd moet worden.
Als je anderen de maat neemt, word je zelf ook gemeten. Ik heb dan ook extra
scherp geluisterd nadat mevrouw Van den Burg het had over helder en begrijpelijk
Nederlands, maar ik moet zeggen dat haar bijdrage daar ruimschoots aan voldeed.Voorzitter. Vandaag is ons niet alleen het jaarverslag van de Nationale
ombudsman voorgelegd, maar hebben wij ook kennis kunnen nemen van allerlei
activiteiten rondom het 25-jarige bestaan van de Nationale ombudsman. Het
is ook altijd boeiend om eens even terug te blikken. Het is goed dat daar
speciale aandacht aan is besteed. Inderdaad kunnen wij het van harte onderschrijven
dat de Nationale ombudsman zich in de achterliggende tijd een bekende, gezaghebbende
en gewaardeerde plaats heeft verworven. Het is dus goed dat burgers met hun
klachten ergens terecht kunnen. Een debat als dit onderstreept nog maar eens
dat het goed is om daarnaast na te gaan of er een bepaalde lijn is te ontdekken
en of wij ervan kunnen leren, zodat er een preventieve werking van kan uitgaan,
als wij weten wat er in een aantal concrete gevallen mis is gegaan. Ook nu is er weer een stevig jaarverslag. Ondanks de hopelijk incidentele
toename van het aantal klachten is de ombudsman erin geslaagd om de eigen
werkvoorraad beperkt te houden. Het is ook goed dat dit jaarverslag in het
parlement aan de orde komt.Ik wil er enkele punten uitlichten. Interessant vind ik het perspectief
dat ervoor is gekozen om ook te kijken naar de invloed van systemen. Ik vond
de vaststelling intrigerend dat 85% van de behoorlijkheidsproblemen
niet voortvloeide uit de onwil van bestuurders of ambtenaren, maar dat het
alles te maken had met het systeem waarin bestuurders en/of ambtenaren werken.
Veel bestuurlijke systemen zijn namelijk zodanig vorm gegeven dat menselijke
betrokkenheid daarin onvoldoende kan doorklinken. Dat vraagt om aanpassingen,
niet alleen wat de attitude van de betrokkenen betreft, maar ook van het systeem
in die zin dat wordt nagegaan of het systeem voldoende ruimte voor de menselijke
betrokkenheid laat en dat die betrokkenheid ook echt gestimuleerd wordt. Hoe
wil en kan de minister bevorderen dat in het contact van de overheid met de
burgers de menselijke maat meer voorop komt en voldoende ruimte krijgt? In
hoeverre worden ambtenaren getraind om in de huid van de burger te kruipen?Ik put bij dit soort onderwerpen ook uit eigen ervaring. Speelt ook geen
rol dat soms het systeem alleen klopt voor dat deel waarvoor hij of zij verantwoordelijk
is? Men doet daarin zijn best en is op dat punt menselijk heel goed aanspreekbaar.
Ik heb er echter wel eens ervaren dat ik wanhopig werd tijdens een telefoongesprek
met een uiterst vriendelijke en menselijke ambtenaar die aangaf alleen maar
voor een stukje van het totaal verantwoordelijk te zijn. Toen ging het om
een lantaarnpaal in de woonstraat die niet brandde. Vervolgens werd de bal
bij een ander gelegd. Die ambtenaar had op grond van zijn verantwoordelijkheid
ook weer een prima verhaal. Het waren allemaal heel aardige mensen, maar de
lantaarnpaal brandde nog steeds niet. Dat is voor burgers vaak een heel frustrerende
ervaring. Immers, niemand heeft de verantwoordelijkheid voor het uiteindelijke
resultaat. Als burger onderneem je een hele zoektocht naar de eindverantwoordelijke.
Op die tocht krijgt je wel heel aardige en menselijke ambtenaren aan de telefoon,
maar die kunnen je niet dichter bij het resultaat brengen. Ik zie daar nog
geen aanbevelingen voor. Zelf heb ik ook geen briljante suggesties voor versterking,
opdat iemand binnen de soms versnipperde overheid een soort resultaatsverantwoordelijkheid
heeft en daarop aanspreekbaar is, alsook daar gevoel voor heeft.Gezien het klachtenpatroon in het afgelopen jaar wordt in het jaarverslag
terecht onderstreept dat de burger er niet alleen recht op heeft om door de
overheid behoorlijk behandeld te worden, maar dat dit in heel veel gevallen
gelukkig ook gebeurt. Natuurlijk is er ook aandacht voor wat er mis gaat.
Zeer opvallend is in dit verband het toegenomen aantal klachten bij het ministerie
van Financiën. Er is uitgelegd waar dit aan toe te schrijven is. Ik noem
de invoering van nieuwe regelgeving, zoals zorg- en huurtoeslag. Dat betreft
complexe wetgeving. Je kunt zeggen dat dit min of meer incidenteel is en dat
het allemaal gauw weer goed zal gaan. Toch blijft de vraag of er met het oog
op de toekomst wel lessen getrokken worden uit de invoering van dit soort
omvangrijke en complexe regelgeving. De vraag is ook of zich bij dit soort
nieuwe operaties onmiddellijk dezelfde taferelen zullen voordoen.
Deze vraagstelling leg ik dan ook aan de minister voor.Bij de behandeling van de begroting van Binnenlandse Zaken over 2006 werden
wij ook geconfronteerd met klachten van burgers in verband met de komst van
mogelijk overlast gevende voorzieningen in hun woonomgeving. Ik denk aan een
sociaal pension of een bepaald soort kliniek; de deelnemers of bezoekers zouden
problemen voor de omgeving kunnen geven. Wij hebben een motie ingediend die
is aangenomen, waarin werd gevraagd om de ombudsman onderzoek te laten doen
naar factoren die van belang zijn bij het vestigen en het functioneren van
dit soort voorzieningen in woonwijken. Ik heb in het jaarverslag gezien dat
er een vooronderzoek heeft plaatsgevonden, maar dat er nog nadere informatie
komt over de precieze uitkomsten van dit vooronderzoek. Ik neem aan dat daarbij
een reactie van de minister van Binnenlandse Zaken wordt gevoegd. Wij hopen
dat ook daarmee haast gemaakt kan worden, omdat het al lang geleden is dat
dit verzoek door de Kamer werd gedaan. Het is bovendien nog steeds een heel
herkenbaar punt voor ons.De heer Brinkman (PVV):Voorzitter. Het instituut Nationale ombudsman, ons instituut, is een waardevol
begrip geworden binnen de brij die de hedendaagse overheid is. Het is een
instantie die met kennis van zaken, onafhankelijk en op een betrouwbare manier
misstanden bij de diverse overheidsorganen en -diensten aan het daglicht brengt.
Het is ook een instantie waar de hopeloze burger kan aankloppen die door de
bomen het bos niet meer ziet. Ik dank de Nationale ombudsman en al zijn medewerkers
voor het vele werk dat zij in 2006 hebben verricht. Ik dank hen ook voor het
uitvoerige jaarverslag, dat stof tot discussie oplevert en waarbij ik enkele
kanttekeningen wil plaatsen.Ik wil in mijn betoog inhoudelijk ingaan op de visie van de Nationale
ombudsman op de verhouding tussen burger en overheid, maar laat ik beginnen
met een aantal zaken dat mij opvalt aan de cijfertjes. De toename van het
aantal schriftelijke klachten van ruim 11.500 naar bijna 15.000 is behoorlijk
te noemen. In het jaarverslag staat helder omschreven waar deze stijging met
name te vinden is en wat de Nationale ombudsman daarmee heeft gedaan naar
de desbetreffende overheidsorganen toe. De Nationale ombudsman heeft dit grotendeels
opgevangen door veel gebruik te maken van interventie.Uit het beoordelingsschema blijkt dat vooral de Belastingdienst en het
UWV er niet best vanaf komen. Ik hoop dat deze instanties het in 2007 beter
gaan doen. Nieuwe overheidsprojecten blijken echter meestal het achterliggende
probleem. Die zijn veelal een bron van nieuwe klachten. Je hoeft geen helderziende
te zijn om te voorspellen dat de invoering van bijvoorbeeld de DigiD bij de
Belastingdienst een hausse aan klachten zal veroorzaken, dit kennelijk zelfs
al heeft gedaan. Is het wellicht een idee om de Nationale ombudsman al in
te schakelen tijdens het voortraject van de introductie en uitvoering van
dergelijke grote, nieuwe, bureaucratische projecten? Op die manier kan de
expertise van de Nationale ombudsman bij de invoering meegenomen worden en
wordt mogelijk leed voor burgers vermeden. Wat vindt de minister van dit idee? Ik heb de Nationale ombudsman een keer gevraagd hoeveel klachten er gegrond
zijn en hoeveel ongegrond. Ik ben ervan overtuigd dat burgers niet zomaar
klagen. Soms klaagt men echter absoluut onterecht. Verder ben ik van mening
dat het voor de mate van gegrondheid van een klacht wel degelijk uitmaakt
tegen welke instantie die is gericht. Gegronde klachten tegen een instantie
die het geweldsmonopolie in deze staat bezit, in casu de politie, en gegronde
klachten tegen het Openbaar Ministerie als instantie die de rechterlijke macht
vertegenwoordigt, staan bovenaan mijn lijstje van klachten die wij absoluut
moeten vermijden. Let wel: ik heb het hierbij uitdrukkelijk over gegronde
klachten. De verdeling tussen gegronde en ongegronde klachten is echter in
het jaarverslag niet gemaakt. Dit is met name bij de politie en het Openbaar
Ministerie absoluut funest. De Nationale ombudsman gaat mijns inziens te gemakkelijk
uit van de gedachte dat, als er een burger klaagt, er ook wel iets aan de
hand zal zijn. Dat zal vaak wel zo zijn, maar soms ook niet. Doordat deze
onderverdeling niet is gemaakt, geven de cijfers mogelijk een verkeerd beeld.
Ik ben van mening dat er juist over klachten over de politie en het Openbaar
Ministerie duidelijke cijfers moeten zijn. Daarbij moet duidelijk zijn hoeveel
van de klachten gegrond waren en hoeveel ongegrond. Ook bij de interventies
dient deze onderverdeling te worden gemaakt. Is de minister bereid de Nationale
ombudsman te vragen deze onderverdeling alsnog aan te brengen? Kan zij deze
cijfers aan de Kamer doen toekomen?Dat er bij politie en justitie niet op wordt gelet of een klacht gegrond
is, werkt in de praktijk een zeer ongewenst fenomeen in de hand: er wordt
gehandeld en gestuurd op basis van cijfers, het aantal klachten. Een politieonderdeel
zal er alles aan doen om te voorkomen dat een burger een klacht doorzet. Ik
heb in de praktijk als politieman meegemaakt dat politiemensen excuses aan
burgers moesten aanbieden opdat die hun klacht niet zouden doorzetten, terwijl
deze burgers absoluut geen gelijk hadden. Maar zij kregen het onder druk van
een klacht uiteindelijk wel. Volgens mij willen wij dit geen van allen. Zo
ben ik niet benieuwd naar het totale aantal klachten in de politieregio Haaglanden;
deze regio scoorde kennelijk het hoogst bij het aantal klachten, maar die
klachten kunnen wel allemaal ongegrond zijn. En gelet op mijn ervaring met
het omgaan met klachten bij de politie zou het zelfs zo kunnen zijn dat de
politiemensen in deze regio wél voet bij stuk hebben gehouden, zodat
zij een pluim verdienen. Grote korpsen in gemeenten met veel inwoners die
relatief weinig klachten hebben, zijn in mijn beleving dan ook vaak korpsen
met slappe knieën.Schokkend was het relaas van de Nationale ombudsman over de behandeling
van ingekomen brieven door de gemeenten. Vele gemeenten gaven geen antwoord,
of erg laat. En op e-mails werd al helemaal slecht gereageerd. Burgers klagen
steen en been over de bureaucratie bij gemeenten; dit heeft zijn weerslag
op de gehele overheid. Ik hoop op een uitspraak van de minister dat zij ervoor
zal zorgen dat de gemeenten de aanbevelingen in het rapport "Burgerbrieven
gemeenten; hebt u even?" uitvoeren.Er staat in het jaarverslag dat de Nationale ombudsman over zeven zaken
op eigen initiatief een onderzoek uitvoert. Daarnaast heeft hij naar zes zaken
een vooronderzoek gestart. Tevens zijn er in 2006 zes onderzoeken
gestart die in 2007 afgerond zullen worden. Ik heb het nu over onderzoeken
als die naar de handelwijze van de Nederlandse ambassade in Addis Abeba, de
100%-controles op Schiphol, de presentatie van asielzoekers aan vreemde
autoriteiten, de identiteitspapieren van vreemdelingen enz. Ik ben niet altijd
blij met de keuze van de onderwerpen; sommige zijn namelijk politiek en zeer
controversieel. Politiek wordt in dit huis bedreven, niet door de Nationale
ombudsman. Ik ben van mening dat de Nationale ombudsman absoluut onafhankelijk
moet zijn en ik zet openlijk vraagtekens bij de keuze van een aantal onderwerpen.
In mijn beleving zou de Nationale ombudsman heel goed op eigen initiatief
een onderzoek kunnen starten, maar alleen als het aantal klachten dit rechtvaardigt.De heer Van Raak (SP):Voorzitter. De heer Brinkman hecht aan de onafhankelijkheid van de Nationale
ombudsman en hij klaagt vervolgens over allerlei onderzoeken die deze heeft
gedaan. Het is een van de twee: of wij bepalen in de Kamer welke onderzoeken
de Nationale ombudsman gaat instellen, of wij verklaren dat de Nationale ombudsman
onafhankelijk is, maar dan moeten wij ook niet klagen over de keuzen die hij
maakt.De heer Brinkman (PVV):Wat mij betreft is de Nationale ombudsman onafhankelijk bij de keuze van
een onderzoek, maar moet hij die wel op klachten baseren. Dat is mijn stelling.
Een onderzoek op eigen initiatief alleen op basis van een voorspelbare stroom
van klachten of op grond van het mogelijke bestaan van kwetsbare groepen die
de weg naar de Nationale ombudsman niet zouden kunnen vinden, vind ik dus
absoluut niet gerechtvaardigd. Ik zou graag vernemen hoe de minister hiertegenover
staat.Ten slotte de verhouding tussen burger en overheid. De Nationale ombudsman
heeft zijn visie hierop uitvoerig uiteengezet en hij heeft de inhoud hiervan
uitgelegd via onder andere het Ombudskwadrant. Hiermee komen wij eigenlijk
terecht bij de beoordeling van de inhoud van de klachten. Om de inhoud van
een klacht te kunnen beoordelen moet je natuurlijk in de eerste plaats alle
juridische en feitelijke ins en outs weten. In de tweede plaats – dit
facet wordt veelal niet opgemerkt – dient er rekening te worden gehouden
met de aard van de dienst en de omstandigheden waarin de ambtenaar zijn werk
doet. Zo is het de aard van de Belastingdienst dat hij ervoor zal zorgen dat
de belasting die de burger dient te betalen, geïnd wordt. Deze werkzaamheden
worden meestal telefonisch en schriftelijk uitgevoerd. De aard van de werkzaamheden
van politie is onder andere dat zij recht en orde handhaaft. De politieman
kan zijn werk doen in een rustig klein dorpje met allemaal aardige mensen,
maar ook in een hectische stad met veel tuig. Deze praktische verschillen
zijn bijzonder van belang bij het contact tussen burgers en overheid en ze
zouden bij het oordeel van de Nationale ombudsman moeten worden betrokken.
Uit de voorbeelden in het jaarverslag krijg ik de indruk dat de Nationale
ombudsman deze praktische zienswijze niet altijd op zijn juiste waarde weet
te schatten. Heeft de Nationale ombudsman überhaupt voldoende praktijkervaring
met de politie, de IND of het UWV om deze vraag te kunnen meenemen? Draait
de Nationale ombudsman bijvoorbeeld wel eens mee met de politie of met iemand
die voor het UWV werkt? Ik vraag het mij af. Hoe staat de minister tegenover
mijn idee om de Nationale ombudsman te verzoeken, jaarlijks een aantal dagen
praktijkervaring bij diverse diensten te laten opdoen?Daarbij komt nog een bepaald facet om de hoek kijken. Deze raakt het door
de Nationale ombudsman omschreven dilemma tussen behoorlijkheid en rechtmatigheid.
Indien volgens de Nationale ombudsman te veel de nadruk wordt gelegd op "regel
is regel", dan leidt dat tot negatieve reacties en zou dit de behoorlijkheid
in de weg kunnen staan. Ik wil de Nationale ombudsman meegeven dat een duidelijke
tendens in de maatschappij hoorbaar is, waarbij burgers juist aan politie
en justitie verzoeken om strenger op te treden. Met andere woorden: meer regel
is regel. Ik had graag dat de Nationale ombudsman deze aflevering nadrukkelijker
ging maken. Ik wil graag weten hoe de minister daar tegenover staat.De voorzitter:Het woord is aan de heer Heijnen, die zijn maidenspeech zal houden. Dat
is dan de derde maidenspeech vanavond.De heer Heijnen (PvdA):Mevrouw de voorzitter. Ik probeer wat thuis te raken in de rituelen van
deze Kamer, waaronder het fenomeen maidenspeech. Ik doe dat tot op zekere
hoogte, want ik probeer niet alle rituelen helemaal tot de mijne te maken.
Ik feliciteer wel van harte mijn twee voorgangers die een maidenspeech hebben
gehouden. Dat waren de heer Schinkelshoek en mevrouw Van der Burg, hoewel
ik na vanavond bijna mevrouw Van den Burger zou zeggen. Ik wil natuurlijk
zelf ook een aantal opmerkingen maken en daar begin ik nu mee.Waar gewerkt wordt, vallen spaanders. Het is dan ook vanzelfsprekend dat
in het contact tussen overheid en burger wel eens iets misgaat. Dat begrijpt
iedereen, zelfs degene die het overkomt. Bepalend voor het vertrouwen tussen
overheid en burger is vervolgens de vraag hoe de overheid zich opstelt als
er sprake is van een misser of, in termen van de ombudsman, onbehoorlijk handelen.
Missers en fouten toegeven, zich kwetsbaar durven opstellen, is een van de
moeilijkste dingen voor ieder mens, ook voor ambtenaren. Toch dienen zij zich
te realiseren dat het toegeven van een misser, herstel van een fout of excuus
voor onbehoorlijk handelen de basis is voor herstel van geschonden vertrouwen
in het verkeer tussen burger en overheid. De tijd dat de burger onderdaan
is, is echt voorbij, zo ongeveer sinds de jaren zestig. De houding van ambtenaren,
bestuurders en de overheid in het algemeen dient tegenwoordig die te zijn
van een gezaghebbende dienstbaarheid. Dat klinkt als een paradox, maar hoeft
dat niet te zijn. Politieke bestuurders en ambtelijke top moeten daarbij het
voorbeeld geven. De werknemer richt zich in zijn gedrag altijd in enige mate
op de top. Bestuurders moeten zich niet te dik maken, maar dienstbaarheid
aan de burger en de samenleving uitstralen. Daar doen wij het voor of, zoals
wij in de gemeente Den Haag zeiden: iedere burger een beetje majesteit.Het voorkomen en het adequaat behandelen van klachten is vooral een kwestie
van cultuur. Over systemen die verantwoordelijk zijn voor onbehoorlijk handelen
heeft de ombudsman al behartigenswaardige woorden gesproken. Ik richt mij
even op de cultuur. Aan die cultuur van gezaghebbende dienstbaarheid
moet voortdurend gewerkt worden. De minister van BZK heeft daarin als baas
van alle ambtenaren een bijzondere verantwoordelijkheid. Ik zou graag van
haar vernemen of zij mijn stelling onderschrijft dat de overheid in al haar
geledingen niet voldoende kan investeren in de cultuur van de organisatie,
van de medewerkers en of zij daaraan dus ook iets gaat doen. Ik zelf denk
dat dit tevens een preventieve werking kan hebben op integriteitsproblemen.Het is goed dat de Nationale ombudsman nu al 25 jaar een belangrijke bijdrage
levert aan het handhaven en verbeteren van die cultuur, dat die voor veel
burgers die vastgelopen zijn in hun relatie met de overheid een gezaghebbend
orgaan is geworden, waarbij men kan aankloppen en zelfs een beetje in de sfeer
van verzoeken aan de Koningin.Het is bewonderenswaardig welke fundamentele analyses de ombudsman ieder
jaar en ook dit jaar weer te berde weet te brengen. En de ombudsman is daarmee
meer dan alleen een ombudsman. Het is een adviesorgaan voor Kamer en kabinet
met betrekking tot het functioneren van de overheid. Met dat in het achterhoofd
vraag ik de minister of zij het een goed idee vindt om het instituut Nationale
ombudsman op zoek te laten gaan naar een nog wat betere verklaring, met aanbevelingen
als dat mogelijk is, voor de relatief hoge waardering voor de gemeentelijke
dienstverlening ten opzichte van die van bijvoorbeeld de Belastingdienst,
UWV en de IND. Is die hogere waardering te danken aan het persoonlijke contact,
de nabijheid en de herkenbaarheid van gemeenteloketten in vergelijking met
de grote anonieme organen op afstand? Zo ja, moeten laatstgenoemde organen
dan niet wat dichter bij de burger worden georganiseerd door deconcentratie
en schaalverkleining, zodat zij een gezicht krijgen en herkenbaar worden?
Of, nog radicaler, zijn er taken die in aanmerking komen voor decentralisatie?
De politiekbestuurlijke sturing en de controle door de gemeenteraden blijken
immers ook een rol te spelen. Is de minister het met mij eens dat het kabinet
of de Kamer het instituut Nationale ombudsman zou moeten vragen om de analyse
op dat punt te verdiepen, zodat daarmee iets kan worden gedaan?Nadat ik de punten cultuur en schaalverkleining heb genoemd en behandeld,
kom ik op de herkenbaarheid van het werk van het instituut Nationale ombudsman.
Het doet daar veel aan, maar naar mijn idee is het mogelijk om wat dat betreft
meer te doen. Ik zou het ideaal vinden als er een programma kwam bij de publieke
omroep, vergelijkbaar met het televisieprogramma "De Rijdende Rechter".
Het instituut kan dan regelmatig zaken behandelen voor een breed televisiepubliek.
Zodoende kan het vertrouwen dat bij de individuele burger wordt hersteld met
tienduizenden of honderdduizenden burgers worden gedeeld.De politie vervult een repressieve rol en heeft een geweldsmonopolie.
Voor haar is het dan ook het lastigst om tot gezaghebbende dienstbaarheid
te komen. Zij is in de relatie met de burger dan ook het meest kwetsbaar voor
incidenten die het vertrouwen schaden. Het meest van al het overheidspersoneel
dient zij dus aandacht te besteden aan integriteit, rechtmatigheid en behoorlijkheid.
De politie is de personificatie van de overheid in de openbare ruimte en moet
voortdurend haar voorbeeldrol in acht nemen. Tegen die achtergrond is het
onbestaanbaar dat het ontbreekt aan een eenduidig en dus vergelijkbaar systeem
van klachtenbehandeling door de diverse korpsen en de registratie daarvan.
Dat komt weinig professioneel over. Die cijfers lopen op een onverklaarbare
wijze uiteen. Als het de korpsen betreft, is er sprake van de factor 5. Er
is sprake van één klacht per drie fte's in Flevoland. In Twente
wordt één klacht per veertien fte's geregistreerd. In Flevoland
zou de politie het relatief gezien niet goed doen en in Twente juist wel.
Dat zou de conclusie zijn als wij waarde hechtten aan die cijfers. De heer
Brinkman heeft gesproken over het absolute aantal klachten dat bij de Nationale
ombudsman terechtkomt. Ik spits mijn betoog nu toe op de klachten die door
de politie in behandeling worden genomen. Ik vind een en ander uitermate onbevredigend.
Met de keuze van het kabinet voor een decentrale politieorganisatie ben ik
gelukkig. Daarin moet absoluut geen verandering komen. Het is dan echter des
te meer een verplichting voor de politie om te werken aan een systeem van
klachtenbehandeling en registratie dat het mogelijk maakt om aan benchmarking
te doen, best practices uit te rollen en bad practices te blamen. De Kamer
en de minister moeten haar daarop kunnen aanspreken. Is de minister het met
mij eens dat er iets moet gebeuren aan standaardisatie van klachtenbehandeling
en aan registratie?De Nationale ombudsman heeft een aantal aandachtspunten voor de Kamer,
waaronder het aanpakken van de Belastingdienst die volgens het instituut doof
lijkt voor problemen van de individuele burger. De Kamer is daarmee onlangs
begonnen. Het tweede aandachtspunt is het treffen van meer voorzieningen en
het meer tijd nemen voor grote stelselwijzigingen. Ik sluit mij aan bij de
woorden van de andere sprekers daarover. Wij zullen dat proberen. Het derde
aandachtspunt is dat er meer gebruik moet worden gemaakt van het instituut
Nationale ombudsman in het kader van de controletaak van de Kamer ten opzichte
van de rijksorganen. Wat mij betreft, doen wij dat. Misschien kan de Kamervoorzitter
dat stimuleren en organiseren.Aan de collega's stel ik de vraag of het geen goede gedachte is om, net
zoals morgen de president van De Nederlandsche Bank het jaarverslag 2006 in
de Kamer presenteert, in de toekomst de ombudsman te vragen het jaarverslag
hier in de Kamer te presenteren, waarna wij onmiddellijk of een weekje later
het debat met de minister zouden kunnen hebben.Is de minister bereid om overleg te voeren met de andere ministers over
het jaarverslag van de ombudsman en de Kamer daarover te rapporteren?Ik dank de ombudsman zelf hartelijk voor het uitgebreide, uitstekende
werk dat hij heeft verricht. In het bijzonder wil ik hem danken voor het werk
dat hij de Commissie voor de Verzoekschriften en de Burgerinitiatieven het
afgelopen jaar uit handen heeft genomen.De voorzitter:Ik feliciteer u als eerste met uw maidenspeech, een voorrecht waarvan
ik graag gebruik maak. Jarenlang wethouder in Den Haag, en nu laat u zien
dat uw betrokkenheid bij de burger als Kamerlid minstens even groot kan zijn.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De heer Pechtold (D66):Voorzitter. Ook ik wil de heer Heijnen, oud en nieuw collega,
van harte feliciteren met zijn maidenspeech. Hoewel hij zei niet van rituelen
te houden, heb ik toch het gevoel dat het Kamerwerk, waarop hij even moest
wachten voordat hij eraan mocht beginnen na de verkiezingen, hem helemaal
past. Over het idee van het programma De Rijdende Rechter het volgende: de
Kamer heeft opgeroepen de ombudsman wat meer gezicht te gaan geven. Hoewel
ik niet weet of hij zoveel aan kan, wil ik het idee nu wel ondersteunen. Je
kon aan alles horen dat de heer Heijnen hier in Den Haag helemaal thuis is.Ik wil de Nationale ombudsman, de heer Brenninkmeijer, hartelijk danken
voor zijn werk, en hem uiteraard feliciteren met zijn 25ste verjaardag. Als
het aan D66 had gelegen, was hij vandaag al een dagje ouder, maar er bleek
pas in 1981 een meerderheid voor dit instituut te vinden. D66 is erg blij
met hoe het instituut zich inmiddels heeft ontwikkeld. Bij het aantreden van
deze ombudsman hebben wij de wens geuit dat hij een wat meer publieke persoonlijkheid
zou worden. Het straalt van het verslag, en wie weet binnenkort ook nog van
de buis af! Ik zie overigens geen enkele reden om dat door de publieke omroep
te laten doen. Ik denk dat het iets wordt waarom de zenders gaan vechten!
Die uitdaging is met verve opgepakt, en ik ben ervan overtuigd dat dit belangrijk
is geweest voor het aanzien van het instituut bij deze regering, en de herkenbaarheid
voor de mensen. Of het hierdoor komt, betwijfel ik, maar een toename van 23%
in het aantal schriftelijke klachten betekent in ieder geval dat de mensen
de weg weten te vinden.Het persoonlijke element dat de ombudsman in zijn eigen werk brengt, predikt
hij terecht ook voor de overheid. Het bestaan van een "kloof" tussen
burgers en overheid is in zekere zin een onvermijdelijke, hoewel deze wat
D66 betreft nog steeds te groot is. Maar de vraag die in het jaarverslag centraal
staat, is hoe vervolgens met dit gegeven moet worden omgegaan. Wat is de positie
van het individu tegenover de anonieme overheid? Digitalisering van overheidsdiensten
heeft grote voordelen. Het contact tussen burger en overheid wordt efficiënter
en simpeler, maar ook onpersoonlijker. Dat is nu juist één van
de oorzaken van veel problemen die de ombudsman constateert. Hoe kijkt de
minister tegen deze spanning aan?Door privatisering worden diensten die burgers met de overheid associëren
op een afstand geplaatst, maar mensen kijken nog steeds naar de overheid voor
een oplossing, terwijl de verantwoordelijke daar al lang niet meer zit. De
burger is meestal geen hulpeloos schaap, maar heeft soms assistentie nodig.
Het is daarom goed dat hij in die gevallen kan aankloppen bij de Batman van
de burger, zoals Martin Sommer in de Volkskrant schreef bij het verschijnen
van dit jaarverslag.De ombudsman fungeert niet alleen als hulpverlener. Hij probeert ook lessen
te trekken uit de individuele gevallen die hij behandelt en hij adviseert
op basis daarvan ook ten behoeve van verbeteringen. Een daarvan is het doorbreken
van die zojuist genoemde anonimiteit door een meer menselijke benadering door
ambtenaren. In een recente column ging deze ombudsman in op de positieve waardering
door de betrokkenen van de persoonlijke benadering van de minister van Justitie
bij een conflict over reputatieschade. Nu lost een kopje koffie met een koekje
natuurlijk niet altijd alle problemen op, maar ik vind het wel een treffend
voorbeeld. Ik vermoed dat de heer Heijnen en anderen – ik heb dat zelf
in ieder geval ook – uit lokale ervaring weten dat soms één
telefoontje, één kop koffie, één keer menselijke
aandacht zo heel veel meer kan voorkomen.Een minister kan dit misschien relatief gemakkelijk doen omdat hij of
zij het op een departement, als het goed is, voor het zeggen heeft, maar deze
benadering zou ook op lagere niveaus navolging moeten krijgen. Ambtenaren
moeten daar dan wel de ruimte en het vertrouwen binnen het apparaat voor krijgen.
Ik vraag de minister een reactie te geven op de vraag hoe wij mensen wat meer
die ruimte kunnen geven om daarin ook fouten te durven maken.Een meer persoonlijke benadering bij de uitvoering zou het vertrouwen
in de overheid kunnen verhogen en het aantal klachten verlagen, zoals de ombudsman
terecht observeert. Naast de uitkomst van besluiten is ook de procedure volgens
welke deze tot stand komt essentieel voor het vertrouwen van burgers in de
overheid. De moderne burger wil serieus worden genomen en verdient dat ook.
Dat betekent onder andere betekenisvolle inspraak. Het is jammer dat zo veel
kansen om dit te bewerkstelligen worden gemist. De Nationale conventie heeft
hier interessante voorstellen toe gedaan die nog steeds op een reactie van
het kabinet wachten. Ook het Burgerforum Kiesstelsel ligt al weer vijf maanden
stof te verzamelen op de plank van het ministerie. Hoe staat het met de kabinetsreactie
op deze voorstellen?Tijdens de bespiegelingen op de erfenis van Fortuyn was een van de terugkerende
elementen het gevoel van de burger niet serieus te worden genomen door de
politiek. Dat gevoel is nog even sterk aanwezig als vijf jaar geleden. De
gang van zaken rond de nieuwbouw van Europol in Den Haag illustreert de gebreken
in navolging van die procedures mooi. De heer Heijnen heeft hierover nog een
weblogje geschreven. Mensen voelen zich niet serieus genomen, zelfs buitengesloten.
Vanuit die positie raken zij alleen maar gefrustreerder. De overheid creëert
door dergelijk optreden haar eigen tegenstanders. Natuurlijk is er geen panacee,
maar het gebrek aan besef van urgentie bij het kabinet betreur ik toch enigermate.Op 20 maart, de derde dinsdag, organiseerde de ombudsman de eerste
Dag van de Burger. Mijn fractie vindt dit een goed initiatief. Eigenlijk zou
de burger hier natuurlijk elke dag centraal moeten staan, maar het zou een
goed idee zijn als de Tweede Kamer dat initiatief omarmt en misschien wat
extra body geeft door die dag verder aan te kleden. Een jaarlijks terugkerend
moment waarop wij spreken over de positie van degenen om wie het in de politiek
eigenlijk gaat, de burger, en over hoe de overheid met de burger omgaat en
hoe het staat met zijn relevante grondrechten. Deze debatten worden nu vaak
gevoerd naar aanleiding van incidenten, maar dat doet onrecht aan het belang
van het onderwerp. Bovendien worden die debatten vaak overheerst door details
van het specifieke geval, terwijl de onderliggende materie meer dan de moeite
waard is. Daarom stel ik aan mijn collega's voor om vanaf volgend jaar de
ombudsman in staat te stellen vanaf deze plaats zijn jaarverslag toe te lichten
en er met ons over te discussiëren. Nu heeft de ombudsman geen spreekrecht
in de Kamer, en dat is jammer. Hij wordt door ons benoemd en hij legt hier
de eed of de verklaring en belofte af. Laten wij die logische volgende stap
zetten.De heer Van Raak (SP):Wij hebben toch een gesprek met de ombudsman gehad?De heer Pechtold (D66):Ja, maar ik zou hem graag ook hier hebben. Mevrouw Stuiveling staat hier
ook. Dus waarom de ombudsman niet?De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.Minister Ter Horst:Voorzitter. Ik dank de Kamer voor de constructieve bijdrage die zij naar
aanleiding van het jaarverslag van de ombudsman heeft geleverd. De heer Schinkelshoek
begon met een beschrijving van een schoolplaat. Daarop zag hij in ieder geval
een aandachtig luisterende minister die verantwoording aflegt; ik beperk me
maar even tot mijn eigen rol in het door hem geschetste plaatje. Die aandachtig
luisterende minister heeft hij en hebben de andere Kamerleden, zoals het hoort,
gekregen.Over het afleggen van verantwoording wil ik echter het volgende opmerken,
op het gevaar af dat de heer Van Raak vindt dat de minister de verantwoordelijkheid
afschuift. Dat is in het geheel niet het geval, maar ik wil er toch op wijzen
dat het jaarverslag van de ombudsman over de gehele rijksoverheid of zelfs
over de gehele overheid – soms ook over de gemeentelijke overheid –
gaat. Hier staat slechts een bescheiden minister van BZK. Als mij wordt gevraagd
of ik de resultaten wil bespreken met collega's, wil ik best tegen hen zeggen
dat zij het jaarverslag goed moeten lezen en daar iets mee moeten doen. Als
mij wordt gevraagd of ik ook wil toezien op actieprogramma's et cetera, moet
ik echter zeggen dat dat mij helemaal niet zo handig lijkt. Het is immers
veel beter als de Kamer mijn collega's in de vaste Kamercommissies ter verantwoording
roept. Ik weet dat dat ook wel gebeurt. In de vaste Kamercommissie voor Financiën
wordt bijvoorbeeld over de Belastingdienst gesproken. Het lijkt mij dus veel
effectiever en veel zinvoller als de Kamerleden die extra belangstelling hebben
voor het jaarverslag van de ombudsman, ervoor zorgen dat in hun vaste Kamercommissie
de betreffende bewindspersoon ter verantwoording wordt geroepen. Dat doe ik
als minister van BZK uiteraard graag in de commissie voor BZK.De heer Van Raak (SP):Vindt de minister dan dat wij dit debat in de toekomst eigenlijk met de
minister-president zouden moeten voeren? Hij is immers verantwoordelijk voor
de eenheid van het beleid. Wij zouden het debat ook met alle ministers kunnen
voeren, maar dat is misschien wat veel. Hoe zouden wij dit probleem kunnen
oplossen? Ik had natuurlijk al een beetje verwacht dat de minister zou zeggen
dat zij niet op alles een antwoord kan geven, maar wij willen de minister
natuurlijk wel over alles om opheldering kunnen vragen.Minister Ter Horst:Dat hebt u ook gedaan en daar zal ik ook op antwoorden, maar het lijkt
mij dat het jaarverslag van de ombudsman het verdient om in elke vaste Kamercommissie
te worden behandeld. Dat moet dus niet hier met het hele kabinet gebeuren
en ook niet met alleen de minister-president. Ook dat laatste werkt niet,
want dan krijgt de minister-president allemaal briefjes mee om antwoord te
kunnen geven. Nee, het gaat erom dat alle betrokken ministers daarop worden
aangesproken in de desbetreffende vaste Kamercommissies. Ik zou de Kamer ertoe
willen stimuleren om het jaarverslag van de ombudsman in de vergaderingen
van de vaste Kamercommissies te agenderen en om daar met de betreffende bewindspersonen
over te spreken.De voorzitter:Misschien is het goed om aan te vullen dat dat al in vier Kamercommissies
gebeurt.Minister Ter Horst:Heel goed, zo zie je maar. Ik weet niet hoeveel Kamercommissies er precies
zijn.De voorzitter:Meer.Minister Ter Horst:Oké. Dit neemt absoluut niet weg dat ik inhoudelijk op de vragen
zal ingaan, want daarvoor sta ik hier uiteraard. Enkele woordvoerders hebben
gesuggereerd dat er een dag van de burger zou moeten komen. Ik was het erg
met de heer Van Raak eens dat elke dag een dag van de burger zou moeten zijn.
Ik wil degenen die enthousiast zijn over dat idee, niet desillusioneren, maar
ik weet niet of het zo'n goed signaal is om één dag de dag van
de burger te maken. Als de Kamer dat wenst en als de Kamer daar leuke dingen
mee wil doen, wens ik de Kamer daar echter veel succes mee, maar ik vind dus
dat elke dag een dag van de burger zou moeten zijn.De heer Pechtold (D66):In mijn periode in Leiden gebruikte je de uitdrukking "Daar wens
ik u veel succes mee" als je iemand het ergste toewenste, maar los daarvan
weet u dat er zo'n dag is geweest. Er waren toen 400 hartstikke enthousiaste
bezoekers. Mijn bijdrage hield onder andere in: laten wij bekijken of wij –
dus niet alleen de Kamer, maar ook het kabinet – daar een rol in kunnen
spelen; laten wij datzelfde moment aangrijpen om dat te verbreden. Daar zou
ik toch graag een reactie van u op krijgen. Het gaat dus niet alleen om de
rol van de Kamer, want die kan ik met de voorzitter en het Presidium regelen.
Hoe ziet u de rol van het kabinet? Uw 100 dagen zouden er misschien 101 kunnen
zijn, waarbij die ene dag elk jaar terugkomt.Minister Ter Horst:Het is niet afgelopen na 100 dagen. Denkt de heer Pechtold dat ik elke
maandag op werkbezoek ben geweest omdat dit van het coalitieakkoord moest?
Die bezoeken gaan gewoon door. Ik heb niet zoveel met de symboliek van de
heer Pechtold. De heer Pechtold vraagt of het kabinet mee wil doen. Als ik
nee zeg, wordt hij vast boos. Ik zeg dus ja. Misschien willen de andere ministers
ook meedoen. De vraag is echter wat wij daarmee uitstralen. Het is beter als
wij stellen dat het elke dag de dag van de burger is. Kabinet en parlement
moeten in hun handelen het belang van de burger centraal stellen. Als het
kabinet beleid maakt en als het parlement wetten maakt, moet er gelet worden
op de uitvoerbaarheid. Daar doen wij immers de burger een plezier mee.De heer Pechtold (D66):De minister klinkt een beetje vermoeid na 80 dagen in Den Haag. Ik word
niet zo snel boos. Wij kennen al de dag van de arbeid, de dag van de vrouw
en noem maar op. Ik wil een dag waarop wij burger, democratie en grondrechten
centraal stellen. Ik wil daarover graag verder spreken met minister en Kamer. Ik zie het antwoord van de minister als een kleine handreiking.Minister Ter Horst:Ik heb al gezegd dat ik de heer Pechtold niets kan weigeren. Wat heeft
de burger echter aan een dag van de burger? De burger heeft er naar mijn bescheiden
mening meer aan als kabinet en parlement het belang van de burger in hun handelen
centraal stellen.De heer Schinkelshoek heeft gezegd dat de ombudsman grote woorden in de
mond neemt en dat de ombudsman geen openbaar aanklager moet worden. Ik vind
de formulering van luis in de pels van de overheid een goede. Dat is de rol
die de ombudsman moet hebben. Het is goed dat er een onafhankelijk instituut
is dat ons scherp houdt. Ik vind het mij niet passen om kwalificaties te geven
over het functioneren van de ombudsman. Ik hecht eraan dat het een onafhankelijk
instituut is met veel vrijheid van handelen. Ik en de Kamer hebben pas een
rol als de ombudsman een grens overschrijdt.Ik vind dat het beeld van de relatie tussen overheid en burger niet moet
worden gedramatiseerd. De Kamer heeft daar ook een rol in. De heer Van Raak
sprak van een verziekte relatie. Ik werp die term verre van mij. Er zijn 14.000
klachten bij de ombudsman ingediend. Dat is maar een klein percentage van
het totale aantal contacten tussen burger en overheid. Ik vind het niet goed
als wij stellen dat de relatie tussen overheid en burger is verziekt. Dat
betekent niet dat er geen verbetering mogelijk is.De heer Van Raak (SP):Onderzoek van www.21minuten.nl wijst uit dat slechts 6% van de
bevolking vindt dat politici goed contact hebben met de bevolking. Het vertrouwen
van burgers in de overheid is bijzonder laag. Hoever moeten deze cijfers nog
zakken om van een verziekte relatie te spreken?Minister Ter Horst:De heer Van Raak citeert één bron. Ik ken gemeenten die
jaarlijks onderzoek doen. Dat gebeurt ook bij de Rijksoverheid. Er zijn gemeenten
die een zeven scoren bij het vertrouwen van de burger in de ambtenarij dan
wel het college van burgemeester en wethouders. Er zijn dus veel minder dramatische
voorbeelden. Het oordeel over gemeenten is overigens wat positiever dan dat
over de Rijksoverheid. Ik heb daar ook wel een antwoord op. De gemeentelijke
overheid staat toch wat dichter bij haar burgers. De bestuurders struikelen
over losliggende trottoirtegels, om het zo maar te zeggen. Dit betekent dat
een bestuurder of een ambtenaar in een gemeente zich toch wat dichter bij
de burger voelt staan en zich er wellicht wat meer voor inzet om de relatie
goed te houden. Op landelijk niveau is dit lastiger, want de afstanden zijn
groot, maar dit wil niet zeggen dat wij ons niet moeten inspannen om het beter
te doen. Overigens doen wij dit ook; ik zal hier straks een paar voorbeelden
van geven.De heer Schinkelshoek zei dat het ook van belang is hoe je tegen de burger
aan kijkt. Hoe zie je die burger nu eigenlijk? Hij stelde verder dat de burger
en de overheid elkaar nodig hebben en dat dit in feite de relatie zou moeten
bepalen. Ik onderschrijf dit van harte. Er zijn in Nederland heel aardige
voorbeelden van interactieve besluitvorming of beleidsvoorbereiding op basis
van een interactie tussen overheid en burgers. Die leiden tot voorstellen
die niet zo maar van boven worden gedropt door een gemeentebestuur of -ambtenaren.
In plaats daarvan wordt de burger al vanaf het begin, dus al bij de analyse
van de problematiek, betrokken bij het zoeken naar de beste oplossing. Dit
schept veel vertrouwen bij burgers. Die verhouding zou de overheid moeten
hebben met de burgers.De heer Schinkelshoek heeft nog gevraagd of er wellicht een prijs kan
worden ingesteld voor de meest klantvriendelijke afdeling. De Kamer moet die
afweging zelf maken, maar ik wijs er wel op dat er al een prijs is voor de
beste dienstverlening, voor de burgerservicecode, voor de beste burgerbrief
en voor de meest innovatieve wijze om bezwaarschriften te behandelen. Er is
dus nogal wat en ik weet niet of het zinvol is om hier nog een prijs aan toe
te voegen.Zou je de Nationale ombudsman kunnen vragen om iets voor de Kamer te doen?
Dat kan, maar ik dring hierbij wel aan op een zekere voorzichtigheid. De Nationale
ombudsman is een onafhankelijk instituut en dit betekent in feite dat hij
niet in opdracht van de Tweede Kamer of anderen onderzoek zou moeten doen.Verder is de vraag gesteld hoe ik denk over de lijst van behoorlijkheidsvereisten.
Ik vind dit een moeilijke vraag. Ik heb niet de indruk dat die overdreven
of te uitgebreid is. Soms denk ik wel eens dat wij over elkaar heen buitelen
om ons te verantwoorden voor de dingen die wij doen. Ik vond dat mevrouw Van
der Burg hier behartigenswaardige woorden over sprak. Ik heb op dit punt eigenlijk
niet zo'n opvatting.Er is ook gevraagd hoe de cultuur van de omgang tussen overheid en burger
zou kunnen worden veranderd. In dit verband verwijs ik naar het regeerakkoord
en de uitwerking daarvan in een beleidsprogramma. Het regeerakkoord is over
zes pijlers verdeeld en een van die pijlers heeft betrekking op de dienstbare
overheid. Ik wil hiermee aangeven dat dit kabinet serieus van plan is om de
burger en met name de dienstverlening aan de burger centraal te stellen.Wij denken daarbij aan drie verschillende programma's. Het eerste heeft
betrekking op de verlaging van de administratieve lasten voor de burgers.
Sommige mensen noemen dit wel het verlagen van de regeldruk bij de burgers.
Overigens zal dit niet alleen voor burgers gelden, maar ook voor bedrijven.Het tweede programma is het actieplan Verbetering afhandeling burgerbrieven.
Een aantal van de leden heeft hier al over gesproken.Het derde programma is het programma good governance openbare sector.
Dit heeft met name betrekking op organisaties die hun prestaties kunnen meten
en hun handelen kunnen verbeteren.Dit waren in kort bestek drie programma's die in de zesde pijler van het
regeerakkoord terugkomen in het kader van de dienstbare overheid. Overigens
is dit een van de belangrijkste onderdelen van de portefeuille van mijn staatssecretaris.
De programma's zijn niet alleen gericht op de rijksoverheid, maar ook op de
gemeentelijke en provinciale overheden.Mevrouw Van der Burg (VVD):In het regeerakkoord is inderdaad sprake van het terugdringen van de administratieve
lasten voor de burgers en het bedrijfsleven door de decentrale overheden.
Er stond daarbij niets over de rijksoverheid. Begrijp ik dat er nu ook doelstellingen
zijn ten aanzien van de rijksoverheid?Minister Ter Horst:Jazeker. Op het meldpunt www.lastvandeoverheid.nl kunnen natuurlijk ook
meldingen over de rijksoverheid worden gedaan. Ik ga straks nog in op de Kafkabrigade
die ook de rijksoverheid betreft. Alle regelgeving wordt bekeken op de mogelijkheid
van vermindering. Overigens wordt over de meeste voorstellen die in het kabinet
aan de orde komen advies uitgebracht door een club waarvan ik de naam even
niet meer weet – dat moet u mij niet kwalijk nemen – waarin staat
of voorstellen tot een toe- of afname leiden van de administratieve lasten
voor de burger. Dat wordt dus al onderzocht.Mevrouw Van der Burg (VVD):U zet het programma van het vorige kabinet dus door. Verbindt u daar ook
een doelstelling aan?Minister Ter Horst:Wij zijn absoluut voor continuïteit van beleid. Wij gaan zelfs nog
verder dan het vorige kabinet.Voorzitter. Mevrouw Van der Burg heeft ook gesproken over de burgerbrieven.
Ik zei al dat er een project burgerbrieven loopt. Het onderwerp ligt mij na
aan het hart, maar om er niet al te lang op in te gaan, stel ik het volgende
voor. Er is een interdepartementaal actieplan burgerbrieven. Ik stel voor
dat ik de Kamer informeer over de stand van zaken op dat punt. De Kamer moet
van mij geloven dat er ontzettend veel wordt gedaan. Er worden ook zeker verbeteringen
op dat punt bewerkstelligd. Overigens houdt de ombudsman zich daar ook druk
mee bezig. Die zal daar in 2008 over rapporteren. Ik heb in de gemeente waar
ik burgemeester van mocht zijn een keer geroepen dat 97% van alle brieven
van burgers binnen de wettelijke termijn beantwoord moest worden. Dat percentage
wordt nog niet helemaal gehaald, maar dit soort dingen helpt altijd wel.De heer Schinkelshoek (CDA):U zegt dus een brief over het onderwerp burgerbrieven toe? Wordt die op
zo kort mogelijke termijn toegestuurd?Minister Ter Horst:Ja. U krijgt de stand van zaken met betrekking tot het interdepartementale
actieplan burgerbrieven.Ik ben toe aan de bijdrage van de heer Van Raak. Ik heb al iets gezegd
over de verziekte relaties. Dat is volgens mij een overdreven kenschets. Overigens
wil dat niet zeggen dat alle klachten die bij de ombudsman binnenkomen en
waarbij in een eerdere fase niet tot een oplossing is gekomen niet serieus
moeten worden genomen. Ook de signalen die daaruit voortkomen, moeten zodanig
in beleid worden opgenomen dat het niet meer voorkomt dat erover geklaagd
wordt.De heer Van Raak is uitgebreid ingegaan op de politie. Hij heeft gezegd
dat de klachten bij de politie niet serieus worden genomen. Dat is absoluut
niet mijn indruk. Er komen grote hoeveelheden klachten binnen bij de politie.
Dat is ook helemaal niet zo gek; het handelen van de politie is voor mensen
vaak ingrijpend dus ik begrijp heel goed dat daarover klachten binnenkomen.
Mijn ervaring is dat door de politie buitengewoon serieus met klachten wordt
omgegaan. Er wordt geprobeerd om veel klachten door middel van bemiddeling
tot een goed resultaat te brengen. Dat is niet zichtbaar voor de Kamer want
die klachten komen niet meer bij de ombudsman terecht. Een vrij klein aantal
klachten komt uiteindelijk terecht bij de ombudsman. Er is onderzoek gedaan
naar de wijze waarop door de politie met geweld wordt omgegaan. Daaruit bleek
dat de politie buitengewoon terughoudend en zorgvuldig met haar geweldsmonopolie
omgaat. Ik kan dat ook volgen – dat vind ik ook buitengewoon prettig –
omdat alle geweldsmeldingen bij het ministerie van BZK binnenkomen. Ik kan
mij dus een beeld vormen van toename of afname.Het zal de Kamer mogelijk plezierig in de oren klinken dat één
van de landelijke doelstellingen die de minister van Justitie en ik met de
politie afspreken, over het vertrouwen van de mensen in de politie gaat. Niet
langer staat "tevredenheid" centraal. Ik was nooit zo vreselijk
enthousiast over het begrip "tevredenheid"; ik kan mij best voorstellen
dat mensen niet echt tevreden zijn over de politie als zij net een stevige
bon hebben gehad. Dat verschilt van vertrouwen in de politie. In de nieuwe
landelijke doelstelling wordt daarom het element van vertrouwen in de politie
opgenomen.De heer Van Raak sprak over de perverse resultaten van de politiecontracten.
Ook die mening werp ik verre van mij. Het is echt complete onzin, die een
keer ergens in een krant heeft gestaan. De contracten met de politie hebben
buitengewoon goed gewerkt, hoewel er in de toekomst wat meer op de kwaliteit
en wat minder op de kwantiteit zal worden gelet. De perversiteit ging om het
aantal bonnen voor verkeerovertredingen.Het is prettig dat de heer Van Raak door te spreken over de wetgeving
het handelen van de politiek, kabinet en Kamer, bij dit onderwerp heeft betrokken.
Bij het opstellen van wetgeving heeft de politiek vaak haast, wij willen alles
tegelijk en op de valreep gaan wij de regels verfijnen. Dat leidt er vaak
toe dat een wet tot stand komt die qua uitvoerbaarheid de toets der kritiek
niet kan doorstaan. Het was ook erg leuk dat de heer Van Raak verwees naar
wat vandaag in de Eerste Kamer is gebeurd. Daar is mij namelijk een nota aangeboden
over de uitvoerbaarheid van wetten. Er waren heel veel mensen, maar helaas
was er niemand van de Tweede Kamer. Dat hoeft echter niets te betekenen, want
de Kamerleden zaten midden in de debatten hier. Ik heb beloofd dat ik serieus
met de nota zal omgaan. Daarin wordt erop gewezen dat wetten qua uitvoerbaarheid
de toets der kritiek vaak niet kunnen doorstaan.De heer Van Raak (SP):Die kritiek is natuurlijk niet nieuw. De Algemene Rekenkamer heeft er
al heel vaak op gewezen, evenals de Raad van State en de ombudsman. Ach, wie
eigenlijk niet? En toch is er de afgelopen jaren niet zo heel veel gebeurd.
Hoe komt het dat wij als kabinet en Kamer regels en wetten bedenken die onuitvoerbaar
blijken? Is het niet zinvol om uitvoerders in een eerder stadium bij de wetgeving
te betrekken? Meneer of mevrouw, wij hebben een regel of een wet waarmee u
moet gaan werken: kunt u hiermee wel of niet uit de voeten? Daarmee kunnen
wij onszelf en de burgers toch heel veel problemen besparen?Minister Ter Horst:Het is jammer dat de heer Van Raak er vanmiddag niet bij was, want het
lijkt net alsof hij er wel was. Zijn inbreng sluit naadloos aan op wat er
is gezegd. Mijn suggestie was om in het begin van het maken van plannen degenen
die verantwoordelijk worden voor de uitvoering, erbij te betrekken. Bij een
wet die door gemeenten of provincies moet worden uitgevoerd, kunnen bijvoorbeeld
uitvoerders van gemeenten en provincies al in het beginstadium
worden betrokken. Daarbij moet je voorkomen dat degene die erbij wordt betrokken,
een belang heeft. Anders kan die persoon zeggen dat iets niet uitvoerbaar
is omdat hij het niet wil. Als het vroeg in het proces gebeurt, zit zo'n ambtenaar
nog niet vastgebeiteld in het standpunt van zijn college van gedeputeerde
staten of B en W.De heer Van Raak (SP):Vaak wordt de VNG of het IPO gevraagd om commentaar te geven, de vertegenwoordigers
van gemeenten en provincies. Kunnen wij niet iets bedenken om de echte uitvoerders
aan het woord te laten? Kan daarvan verslag worden gedaan in de memorie van
toelichting? Dan wordt het heel concreet en kunnen wij het betrekken bij de
debatten in deze Kamer.Minister Ter Horst:Misschien heb ik mij onhandig uitgedrukt, maar dat was precies het punt
dat ik probeerde te maken. Die organisaties moeten er juist niet bij worden
betrokken, omdat zij een belang hebben. Wij moet het zoeken bij mensen die
verantwoordelijk zijn voor de uitvoering maar geen institutioneel belang hebben.
Hoe wij daar dan precies mee moeten omgaan en of het in de memorie van toelichting
moet komen, weet ik nog niet precies. Ik ben het er echter mee eens dat wij
zoiets moeten gaan doen.De heer Van Raak (SP):Zou de minister daarover iets op papier kunnen zetten? Wij zijn het eens.
De minister moet nog een beetje nadenken. Dat vind ik heel positief. Als de
minister daar uit is, kan zij de Kamer daarover dan informeren?Minister Ter Horst:Ik heb de mensen die deze nota hebben ingediend, namelijk de vaste Kamercommissie
Binnenlandse Zaken en de Hoge Colleges van Staat van de Eerste Kamer, beloofd
dat ik een reactie zou schrijven op die nota. Als ik daarvan een kopie naar
deze Kamer stuur, dan is zij geheel bijgepraat.De heer Van Raak heeft gevraagd waarom er zo fors wordt bezuinigd op uitvoering.
Volgens mij is dat bekend. Het kabinet stelt voor om gedifferentieerd te bezuinigen.
De uitvoering wordt juist erg ontzien. Dat wil niet zeggen dat de uitvoering
op nul komt, want er moet wel ergens geld vandaan komen. Anders kunnen wij
al die mooie nieuwe dingen niet doen. Ten opzichte van andere domeinen wordt
de uitvoering ontzien.Voorts heeft de heer Van Raak gevraagd of er reden is om te breken met
meer marktwerking. Ik vind het knap van hem dat hij dit element zelfs naar
voren brengt als het om het rapport van de Nationale ombudsman gaat. Ik neem
hem dat helemaal niet kwalijk en ik zou daarover graag een keer uitgebreid
met hem in debat willen gaan, maar volgens mij voert dat nu iets te ver.De heer Van Raak heeft gewezen op het feit dat bij gemeenten minder klachten
zijn dan bij het Rijk. Daarop ben ik al ingegaan. Hij heeft ook gevraagd of
er veel gemeenten zijn die een eigen ombudsman hebben. Er zijn 167 gemeenten
die een eigen ombudsman hebben of de ombudsman inlenen van een regio die een
dergelijk instituut heeft. Er zijn 282 gemeenten aangesloten bij de Nationale
ombudsman.De heer Brinkman (PVV):Ik hoor de minister zeggen dat de uitvoering wordt ontzien. Daar ben ik
blij om. Doelt de minister daarmee ook op het politieapparaat?Minister Ter Horst:Het kabinet komt op dat punt nog met voorstellen. Waarschijnlijk hebt
u in de krant gelezen dat het kabinet de extra bezuiniging die neersloeg bij
de politie en de totale veiligheidsketen ongedaan heeft gemaakt. Dat wil niet
zeggen dat er op de politie geen taakstelling van 100 mln. ligt. Daarvan zeggen
de korpsbeheerders en de korpschefs dat het niet gemakkelijk, maar wel uitvoerbaar
zal zijn.De heer Brinkman (PVV):Ik begrijp dat er 100 mln. bezuinigd moet worden op de politie.Minister Ter Horst:Ja, maar dat is een bekend cijfer. Dat is niet nieuw.Mevrouw Van de Burg hield een mooi betoog. Zij vroeg in feite hoe wij
het beter kunnen doen. Het is zeer relevant dat je uitstraalt dat je de klager
serieus neemt. Daar begint het mee. In je handelen moet je de burger centraal
stellen en niet de organisatie, zoals vaak gebeurt. Er is sprake van verkokering.
Je ziet ook vaak gebeuren dat de verantwoordelijkheid elders wordt gelegd.
Er zijn zo veel betrokken instanties, departementen, afdelingen en gemeenten
dat iedereen denkt dat het niet zijn verantwoordelijkheid is om dit probleem
van deze burger op te lossen.Moeten regels niet eenvoudiger worden en wat doet het kabinet hiermee
in het beleidsprogramma? Ik heb gezegd wat onze intentie op dat punt is. Er
komt een operatie aan waarbij de overheid kleiner wordt. Zal het dan ook lukken
om die overheid dienstbaarder te maken? Dat is wel de bedoeling. Het gaat
er niet alleen om de overheid kleiner te maken en het met 15.000 mensen minder
te doen. Het gaat er ook om tot een betere, transparantere, dienstbare overheid
te komen. Dat is de inzet die op dit moment door mij en mijn staatssecretaris
wordt gepleegd om dat voor elkaar te krijgen. Ook de SG die verantwoordelijk
is voor het afslankingsproces, zal een aantal doelstellingen op dat punt formuleren
die de departementen eigenlijk overstijgen. Het gaat dus om brede rijksdoelstellingen.De heer Van Raak (SP):In het verleden is natuurlijk ook bezuinigd op de departementen. Er zijn
mensen weggegaan. Deze mensen zijn later weer teruggekomen, want zij zijn
voor veel meer geld ingehuurd. Hoe gaat de minister dat voorkomen? Wij moeten
vandaag leren van fouten uit het verleden. Hoe gaan wij voorkomen dat wij
de mensen die wij nu moeten wegbezuinigen, later weer moeten inhuren?Minister Ter Horst:Wij overwegen wat wij een dubbel slot noemen. Het kabinet heeft de taakstelling
om 750 mln. te bezuinigen. Door het feit dat wij bijvoorbeeld een deel van
de politie hebben ontzien, is dat bedrag iets anders geworden. Dat komt echter
later aan de orde. Er zit in ieder geval een slot op het feit dat er een bepaald
bedrag bezuinigd moet worden. Er zit een slot op dat dit over een bepaald
aantal ambtenaren gaat. Ik kan mij ook het volgende voorstellen, maar ik weet
niet hoe dit in het kabinet valt. Wij zouden ook een slot kunnen zetten op
uitgaven aan derden in de zin dat deze uitgaven niet hoger mogen zijn dan
zij bijvoorbeeld vorig jaar zijn geweest. Anders zou kunnen gebeuren wat de
heer Van Raak zegt, namelijk dat het aantal ambtenaren omlaag gaat, maar dat
de uitgaven voor de inhuur van derden tegelijkertijd omhoog gaan. Dat willen
wij natuurlijk niet. Het kabinet stelt zichzelf echter al zoveel
doelstellingen en het wordt er allemaal niet gemakkelijker op. Ik voel echter
wel voor die gedachte.De voorzitter:Ik stel voor dat wij op dit onderwerp niet verder doorgaan. Het valt toch
buiten het bestek van dit debat.Minister Ter Horst:Mevrouw Van der Burg heeft gevraagd of de Kafkabrigade gecontinueerd wordt.
Ja, en u kunt van staatssecretaris Bijleveld voor de zomer een overzicht verwachten
van de precieze plannen. Gevraagd is ook of het gaat lukken om formulieren
per 1 september 2007 eenvoudiger te maken. Er is mij verzekerd dat dit
gaat lukken.Mevrouw Van der Burg (VVD):Formulieren moeten eenvoudiger worden, maar ook korter. Formulieren zijn
soms zelfs voor mensen met onze opleiding weliswaar begrijpelijk, maar zo
lang dat je helemaal de weg kwijt raakt. Laat staan hoe het iemand vergaat
met een wat lagere opleiding.Minister Ter Horst:Daar hebt u helemaal gelijk in.De heer Van der Staaij vroeg hoe wij de menselijke maat kunnen vergroten
tegenover de burger. Ik heb daar al iets over gezegd. Het is misschien ook
aardig om te zeggen dat wij een project hebben lopen dat "casus burgerbrief"
heet. Het is al opgestart onder het vorige kabinet. Daarin pakken een minister
en ik geloof ook een DG of een SG een burgerbrief en analyseren die helemaal.
Zij praten er ook over met de burger die hem gestuurd heeft en proberen, het
probleem op te lossen. Dat doen wij om te achterhalen wat er precies misgaat,
hoe het komt dat zo'n burger gaat klagen en wie wij nodig hebben om zo'n probleem
op te lossen. Ik denk dat dit wel de menselijke maat is waar de heer Van der
Staaij het over heeft. Dat kan natuurlijk niet met iedere klagende burger,
dat spreekt voor zich, maar wij doen dat dus wel met een aantal gevallen.De heer Van der Staaij heeft veel voorbeelden op gemeentelijk niveau genoemd
en hoewel dit rapport van de ombudsman over meer gaat dan alleen maar de rijksoverheid,
vind ik toch dat wij de verantwoordelijkheid voor dit soort zaken bij de gemeenten
moeten laten. Wij moeten niet alles op onze schouders willen nemen. Die gemeenten
doen hartstikke goede dingen met hun burgers, laten wij daar vertrouwen in
hebben en laten wij dat ook daar laten liggen. Gevraagd is verder om de uitvoering
van een onderzoek naar overlast van bepaalde instellingen. Ik wil wel nagaan
hoe het daarmee staat, maar ook dat is volgens mij een verantwoordelijkheid
van de gemeenten.De heer Brinkman wil weten of de ombudsman verplicht praktijkervaring
moet opdoen. Volgens mij is hij goed in staat om zelf te bepalen aan wat voor
opleiding hij eventueel nog behoefte heeft. Overigens is het de Kamer die
de ombudsman benoemt. Zij kan dus eisen stellen bij de benoeming, bijvoorbeeld
op het punt van de praktijkervaring. Dat helpt natuurlijk nu niet, want de
ombudsman zit er gewoon. Maar ik zeg het alvast voor een volgende keer.Zouden wij niet de ombudsman kunnen inschakelen bij grote en ingewikkelde
trajecten? Volgens mij moet je dat niet doen. De ombudsman is een organisatie
ter behandeling van klachten en op het moment dat je hem in dat hele proces
medeverantwoordelijk maakt, kan hij niet meer de rol van luis in de pels vervullen.
Hij wordt dan immers medeverantwoordelijk voor wat er is gebeurd. Dat zou
ik u dus niet willen aanraden.U hebt, mijnheer Brinkman, ook iets gevraagd over het maken van een verdeling.
Neemt u mij niet kwalijk: ik heb gemist om welke verdeling het ging en kan
uw vraag niet beantwoorden. U vroeg verder naar de klachtenbehandeling door
de politie. Het lijkt mij goed om te zeggen dat ik mij daar wel mee ga bemoeien,
ondanks mijn decentralisatieopvatting. Ik vind namelijk wel – en dat
is ook naar aanleiding van een of ander rapport – dat er gewerkt zou
moeten worden door de korpsbeheerders aan een uniforme registratie en behandeling
van klachten. Dat maakt het ook mogelijk om helderheid te krijgen over de
grote verschillen die gesignaleerd zijn.De heer Brinkman heeft gevraagd naar het project "Burgerbrieven gemeenten.
Hebt u even?" De ombudsman doet in 2008 weer onderzoek naar burgerbrieven
en verder ben ik van mening dat ook dat een verantwoordelijkheid is van de
gemeenten zelf.De heer Brinkman (PVV):Dat u mijn vraag van de verdeling niet begreep, dacht ik al.Minister Ter Horst:Nee, het is niet dat ik de vraag niet begreep. Ik weet niet meer wat u
vroeg. Stelt u de vraag nog een keer.De heer Brinkman (PVV):Ik wil graag een simpele verdeling zien van de klachten die bij de politie
binnenkomen in gegronde en ongegronde klachten. Dat is natuurlijk al heel
erg moeilijk, omdat sommige politiekorpsen zelf al een janboel maken van hun
klachtenregistratie. Maar het is wel degelijk van belang voor de aansturing
dat de cijfers voor de diverse korpsen benoemd zijn. Alleen dan is een conclusie
mogelijk of die klachten nu wel of niet gegrond zijn, zeker gezien de ervaring
waar ik het over had.Minister Ter Horst:Ik weet niet of wij over de informatie beschikken die daarvoor nodig is.
Ik weet wel dat politiekorpsen jaarlijks een overzicht uitgeven van het soort
klachten dat is ingediend, en van het aandeel daarvan dat gegrond dan wel
ongegrond is verklaard. Die informatie moet beschikbaar zijn. Ik weet niet
of mijn ambtenaren die informatie bij 26 korpsen kunnen vergaren.De heer Brinkman (PVV):Ik neem aan dat wij die informatie kunnen krijgen.Minister Ter Horst:Ik zal nagaan of die informatie beschikbaar is.Voorzitter. De heer Brinkman heeft nog gevraagd of de ombudsman dingen
doet die hij niet zou moeten doen. De Nationale ombudsman is onafhankelijk.Er is een verandering te constateren bij de burgers, als het gaat om "regel
is regel". De vraag die daaraan gekoppeld werd, was of de burger eigenlijk
niet meer regels wil. Ik ben ervan overtuigd dat er wat dat betreft sprake
is van een cultuurverandering. Soms loopt de politiek een beetje achter en
mist zij de ontwikkelingen op dat punt.De heer Heijnen merkte terecht op dat het niet erg is om fouten te maken,
maar dat je wel moet toegeven dat je ze maakt; ook moet je ervan leren. Daar
gaat het in feite om. Daarvoor moeten wij het jaarverslag van de ombudsman
ook gebruiken.Ik ben absoluut bereid om te investeren in de cultuur van medewerkers.
Dat gebeurt ook. Wij realiseren ons namelijk dat, als je dingen wilt verbeteren,
je bij de medewerkers moet zijn. Overigens heeft de Nationale ombudsman in
2005 een tussenevaluatie gemaakt, waarin staat dat er bij het Rijk sprake
is van een cultuuromslag in de beantwoording van brieven van burgers. Hij
moedigde de departementen dan ook aan om op de ingeslagen weg door te gaan.
Dat is weer een lichtpuntje.Ik ben bereid om de ombudsman te vragen om een extra analyse te maken
van de relatief goede scores bij de gemeenten. Ik weet overigens niet of ik
dat aan hem moet vragen. Ik neem evenwel aan dat, als het niets extra's kost,
de ombudsman dit vast wel wil doen.De woordvoerder van de fractie van D66 zei dat de relatie met burgers
onpersoonlijker wordt. Dat is waar, maar de vraag is of dat erg is. Internet
is niet het meest persoonlijke medium, maar heel veel vragen van burgers kunnen
wel via internet afgehandeld worden. Daar is volgens mij ook helemaal niets
op tegen. Op die manier kan er namelijk wel snel gereageerd worden op vragen
van burgers. Nogmaals, het lijkt mij niet erg dat afhandeling van vragen via
internet onpersoonlijk is. Het wordt pas erg, wanneer er geen sprake van opvolging
is in die gevallen dat de burgers niet via internet geholpen kunnen worden.
Mijn grote voorbeeld in dezen is een bank in Nederland; ik mag geen namen
noemen. Wanneer je als cliënt met die bank belt over een bepaald probleem,
wordt dat probleem afgehandeld door een medewerker. Aan het slot van het gesprek
wordt de vraag gesteld of er nog andere dingen zijn waarmee men mij kan helpen.
Ik vind dat fantastisch. Overigens heb ik meestal geen andere vragen, maar
het aanbod alleen al vind ik getuigen van een mooie houding: wij hebben geprobeerd
uw probleem op te lossen; zijn er meer dingen waar u problemen mee hebt, zodat
wij die ook kunnen doornemen?Er is opgemerkt dat ambtenaren het vertrouwen zouden moeten krijgen om
mensen die klachten hebben persoonlijk te behandelen. Ik denk dat die mogelijkheid
er zeker is. Dat hoeft helemaal niet alleen maar om bestuurders te gaan. Zo
lijkt het mij hartstikke goed, wanneer verantwoordelijke directeuren bij een
klachtenverwijzing kunnen besluiten: ik bel die persoon op en ik kijk of ik
in die zaak zelf een oplossing kan vinden.Er is gevraagd naar de kabinetsreactie over het burgerforum. Die komt
er, maar ik weet niet precies wanneer. Het is niet zo dat wij niets doen met
het werk van de mensen die zich daarmee hebben bezig gehouden. Er komt dus
nog een reactie van mij op de desbetreffende rapporten.Ik hoop dat ik hiermee op alle opmerkingen ben ingegaan.De heer Schinkelshoek (CDA):Voorzitter. Ik dank de minister voor de beantwoording en ik dank ook de
collega's. Dit debat heeft mijns inziens nog eens duidelijk gemaakt dat het
goed is dat wij in de Kamer plenair spreken over het jaarverslag van de Nationale
ombudsman. Op deze manier kunnen wij ons spiegelen aan wat wij er het afgelopen
jaar van gemaakt hebben en kunnen wij onszelf confronteren met de weerslag
van onze goede bedoelingen. Op deze manier kunnen wij ons ook scherpen en
gezamenlijk zoeken naar oplossingen voor gebleken problemen en naar verbeteringen.Ik ben buitengemeen verheugd te constateren dat ons uitgangspunt, namelijk
van de dienstbare overheid, ook het uitgangspunt van de minister is. Wij verwachten
hier veel van en hopen daardoor een cultuuromslag te kunnen bewerkstelligen.
Ik zie overigens hierbij nog wel wat leeuwen en beren op de weg, maar daarover
gaan wij het nu niet hebben. Het lijkt mij een hele opgave om in deze trant
te werken, maar dit past wel bij dit kabinet. De minister kan daarbij op de
steun van de CDA-fractie rekenen.Laat ik voor de helderheid zeggen dat wij daarbij ook de Nationale ombudsman
nodig hebben, als luis in de pels. Ik heb over de Nationale ombudsman in mijn
eerste termijn een paar kritische opmerkingen gemaakt, maar daarmee heb ik
niet willen zeggen dat wij zonder de Nationale ombudsman zouden kunnen: integendeel.
Ik heb alleen willen waarschuwen voor dramatiseren; de minister koos dit woord
weloverwogen. Laten wij problemen, als die er al zijn, niet groter maken dan
ze zijn, al was het alleen maar om te voorkomen dat ze onhanteerbaar worden.
Wij moeten niet gaan doen alsof het hier in Den Haag of bij de overheid één
grote puinhoop is. Daarom ben ik erg blij dat de minister mij bijvalt in de
relativering. Op die manier kunnen wij gezamenlijk een basis leggen en niet
al te cynisch en op een niet al te ontmoedigende manier de hand aan de ploeg
slaan.Ik heb in mijn eerste termijn de minister een reeks feitelijke vragen
gesteld die opborrelen uit het jaarverslag, maar daarop geen antwoord gekregen.
Dat vind ik jammer. Ik vind bovendien dat zij daarmee de Kamer geen recht
doet. Zíj is de coördinerend bewindspersoon voor de Nationale
ombudsman. Zij is voor Kamerleden het aanspreekpunt, ook als wij vragen hebben
over onderwerpen die niet onder haar directe verantwoordelijkheid vallen.
Wij hebben haar nodig om onze vragen over te brengen. Als de minister mijn
vragen nu niet kan of wil beantwoorden, wil ik haar vragen om dan ten minste
met haar collega's in de Trêveszaal over deze vragen te overleggen en
ze daarna schriftelijk te beantwoorden. Ik noem de vragen over de DigiD, over
de dreigende problemen bij de rijbewijzen, bij het Openbaar Ministerie en
over het klachtrecht; ik ga ze niet allemaal herhalen. Het gaat echter wel
om punten waarvoor geldt dat de Kamer recht heeft op een antwoord. Wij moeten
het elkaar niet aandoen dat wij in de leegte moeten gaan praten.Wellicht is de reactie van de minister begrijpelijk dat het haar pakkie-an
niet is. Dat vergroot echter wel mijn aarzeling over de dag van de burger,
die naar analogie van Prinsjesdag en verantwoordingsdag zou moeten worden
georganiseerd. Ik heb al eerder laten blijken dat ik zo'n dag van de burger
op zich een buitengewoon sympathiek idee vind. Naast de 364 andere dagen stel
je op zo'n dag de kwaliteit van de publieke dienstverlening centraal. Het
is echter wel de vraag hoe je dat zou moeten doen. Zo'n dag ligt ook in het
verlengde van de suggesties die ik in mijn eerste termijn deed, om de Nationale
ombudsman meer te betrekken bij het werk van de Kamer en om
meer gebruik te maken van zijn adviezen en suggesties. Na de bovengenoemde
reactie van de minister zie ik echter het spookbeeld op mij afkomen van een
situatie waarin de ombudsman door de Kamer wordt uitgenodigd om een presentatie
te geven en waarin die toelicht wat hij van plan is, waarna de minister de
andere kant uit kijkt als wij daar vervolgens met haar over in debat willen
gaan. Op die manier wordt het mijns inziens een weinig zinvolle exercitie.
Ik ben bang dat zoiets zelfs contraproductief kan werken, ondanks alle goede
bedoelingen. Dat moeten wij elkaar niet aandoen.Tot slot. Er is ook in dit debat veel nadruk gelegd op heel concrete suggesties
om de overheid klantvriendelijker, innovatiever, meer drempelverlagend en
wat al niet meer te laten werken. Ik heb het idee om hiervoor een prijs in
te stellen, maar ik heb begrepen dat er veel prijzen zijn, dus misschien is
het een goed idee om één gezaghebbende prijs in te stellen die
jaarlijks uitgereikt wordt, al dan niet op de Dag van de Burger.De heer Van Raak (SP):Voorzitter. Wij spreken vandaag over het leervermogen van de overheid.
Leren gaat niet vanzelf. Met het leervermogen van de liberalen gaat het een
stuk beter; dit weekend hoorde ik de heer Rutte afstand nemen van de politiek
van schaalvergroting in het onderwijs en de zorg en vandaag hoorde ik de heer
Pechtold zeggen dat publieke diensten in de afgelopen jaren te veel op afstand
zijn geplaatst en dat ze daardoor onpersoonlijk zijn geworden. Ik ben erg
blij met deze uitspraken, want het was toch allemaal liberaal beleid.Mevrouw Van der Burg (VVD):Ik vind het erg makkelijk om schaalvergroting liberaal beleid te noemen
en ik denk dat het alleen maar goed is om te leren van effecten van beleid
op de maatschappij. Ik wijs er wel op dat socialisten en christendemocraten
toch ook wel verantwoordelijkheid voor dit beleid dragen. Uw partij heeft
nooit regeringsverantwoordelijkheid gehad, dus daarover kan ik geen uitspraak
doen, maar ik denk dat het een verantwoordelijkheid van ons allen is. Het
zou ons allen dan ook sieren om dit te erkennen.De heer Van Raak (SP):Zeker. Ik hoop dat uw partij er nu ook echt iets aan gaat doen en dat
dit ook geldt voor de christendemocraten, de sociaaldemocraten en de gewone
democraten die verantwoordelijk zijn voor deze ontwikkeling van de afgelopen
jaren. Ik ben het dus helemaal met u eens.Ik heb vandaag veel voorstellen gehoord, zoals een prijs voor klantvriendelijke
concepten, een rijdende ombudsman, de Dag van de Burger in de Kamer en met
het kabinet. Prachtig allemaal en ik vind symbolen voor de politiek ook erg
belangrijk, maar wij moeten toch vooral daden laten zien. Ik ben het eens
met de terughoudendheid van de minister hierbij, maar op andere gebieden mag
het naar mijn opvatting wel een flink tandje meer. Zij neemt afstand van mijn
opmerking dat er sprake is van een verziekte relatie tussen overheid en burger.
Om maar op haar eigen gebied te blijven, burgers klagen veel vaker over de
politie. Klachten die mij bereiken, gaan er in ieder geval ook vaak over dat
burgers zich gewoon niet serieus genomen voelen; een kopje koffie maakt al
veel goed. Dit is allemaal nog niet zo erg, want dit kun je oplossen, maar
aan de andere kant klagen agenten ook steeds vaker over burgers, over ongeduld,
over onbeschoft en zelfs agressief gedrag. Volgens mij wijst dit op een verziekte
relatie, het is in ieder geval geen gezonde relatie. Ik had de minister om
een bredere beschouwing gevraagd over dit geringe vertrouwen in elkaar. De
minister heeft zo'n beschouwing nog niet gegeven, maar die is wel belangrijk
voor het zoeken naar oplossingen.De heer Brinkman (PVV):Ik heb mij lange tijd ingehouden bij de opmerkingen van de heer Van Raak
over de verziekte relatie tussen de burger en de overheid, in dit geval de
politie. Ik heb veel bezwaar tegen zijn opmerking, want ik denk dat die verziekte
relatie een gevolg is van de huidige tendens in de maatschappij die wij allen
hebben toegelaten. Dit heeft in mijn beleving niets te maken met een bepaalde
verhouding tussen aan de ene kant een kordon politie en aan de andere kant
een kordon burgers. Ik zou graag iets meer nuance willen horen.De heer Van Raak (SP):Ik heb naar een bredere beschouwing van de minister gevraagd omdat dat
een mooie aanleiding kan zijn om die relatie te bespreken. Ik weet niet precies
wat de heer Brinkman bedoelt, maar hij moet mijn woorden goed begrijpen. Het
gaat erom dat aan de ene kant de politie wantrouwend is geworden jegens burgers
en dat burgers aan de andere kant wantrouwender tegenover de politie zijn
gaan staan. De heer Brinkman wijst altijd op zijn ervaring bij de politie
en hij zegt dat hij met beide benen in de samenleving staat; wel, dan moet
dit hem toch niet zijn ontgaan.De heer Brinkman (PVV):Voorzitter, ik vraag me af waar de heer Van Raak dat wantrouwen vandaan
haalt. Een politieman behoort wantrouwend te staan tegenover datgene wat de
burger hem vertelt, want de burger wil nogal eens liegen tegen de politie.
Daar is de politie voor, die moet onderzoeken wat de waarheid is. Maar dit
wil nog niet zeggen dat de politie het gevoelen heeft dat de burger in het
algemeen niet te vertrouwen is. Dat is iets heel anders.De heer Van Raak (SP):Nee, zo bedoel ik het niet. Ik bedoel dat agenten steeds meer klagen over
burgers, over ongeduld, onfatsoenlijk gedrag en over agressie en dat steeds
meer agenten zeggen dat zij daarvan de psychische gevolgen moeten dragen.
Dan heb ik het over politieagenten, over mensen die getraind zijn in het kunnen
omgaan met agressie. Dan heb ik het niet eens over brandweerlieden, hulpverleners
of mensen die werken bij de sociale dienst. Ik benadruk dat het wantrouwen
geheel wederzijds is. Burgers hebben veel minder vertrouwen in ambtenaren,
hulpverleners, politieagenten en andersom. Daarom had ik ook een bredere visie
van de minister gevraagd. Wij hebben echter nog een tweede termijn; dus wie
weet wat er nog komt."Mijnheer Van Raak slaagt er toch maar weer in om de marktwerking
in het debat te krijgen." Nee, dat heeft de ombudsman gedaan op pagina
26. Hij zegt dat één van de redenen van dat wantrouwen kan zijn
dat te veel op marktwerking is gestuurd in de publieke sector. Als de ombudsman
dat signaleert, is het wel belangrijk om daar een reactie van de minister
op te krijgen.De minister neemt ook afstand van de opmerking dat de prestatiecontracten
bij de politie hebben geleid tot pervers gedrag. Dat heb ik niet zelf bedacht;
dat komt ook uit het rapport van de ombudsman. Het staat op dezelfde pagina
26. De minister moet die pagina maar eens uitscheuren en boven haar bed hangen.
Het is een belangwekkende pagina. Over dat onderwerp had ik nog drie andere
vragen. Gaat zij iets doen aan de informele afdoening die volgens de ombudsman
een drempel kan zijn voor de beoordeling van een klacht? Hoe gaat zij ervoor
zorgen dat de politiekorpsen gaan leren van klachten? Hoe gaat zij ervoor
zorgen dat binnen korpsen, niet alleen in Gelderland-Midden in de toekomst,
maar ook elders, klachten van agenten zelf binnen de korpsen serieus worden
genomen?Ik ben heel blij dat wij een minister hebben die eindelijk serieus werk
wil maken van de uitvoerbaarheid van beleid. Ik zie uit naar haar brief. Wij
zullen het er dan zeker nog over hebben. Ik wil haar wel op het hart drukken
dat het niet alleen moet gaan om de VNG, de IPO en andere vertegenwoordigers,
maar echt om de uitvoerders zelf. Hoe kunnen wij bij het opstellen van wetten
en regels de uitvoerders zelf vragen om een oordeel of zij ermee uit de voeten
kunnen? Daarmee kunnen wij ons zelf, die mensen en de burgers een hoop ellende
besparen.De minister zegt dat er niet bezuinigd zal worden op de uitvoering. Dat
is wel opgenomen in het collegeakkoord. Begrijp ik goed dat wij die bezuiniging
kunnen schrappen?Verder ben ik het met de heer Schinkelshoek eens: de minister kan op alle
onderwerpen worden aangesproken. Misschien moeten wij dit debat in de toekomst
met de minister-president voeren, want die is immers verantwoordelijk voor
de eenheid van het beleid.Mevrouw Van der Burg (VVD):Mevrouw de voorzitter. Allereerst dank ik de minister voor de beantwoording
van de vragen. Wij hebben vandaag een goed debat gehad over de relatie tussen
overheid en burger. De insteek van ons allen is dat dit een heel relevant
thema is, ook al maken wij er in de politiek niet altijd een mooi systeem
van. De intentie om naar de uitvoering te kijken is heel goed. Ik ben wat
dat betreft ook blij met de continuering van een aantal zaken die het vorige
kabinet in werking heeft gezet. Het is goed dat men niet probeert het wiel
opnieuw uit te vinden.Ik wil nog wel weten wat de minister doet met de verantwoordingsverplichtingen.
In het vorige kabinet is de minister van OCW een pilot begonnen met de scholen.
De andere departementen zijn er niet mee begonnen. Ik wil hierop toch een
reactie, omdat dit heel wezenlijk is voor het kijken naar de uitvoering, opdat
de uitvoerders hun handen vrij hebben om dat te doen waarvoor zij zijn aangesteld,
namelijk voor de klas staan, zorg aan het bed bieden of wat dan ook. Ik krijg
daar heel graag een reactie op, en liefst de toezegging dat wij daarin 25%
gaan verminderen.Ik kom terug op die perverse contracten van de politie. Het is goed dat
de minister dit verre van zich werpt. Uiteraard is het mogelijk dat wij hier
en daar verkeerde criteria hanteren. Dit soort contracten kunnen wij niet
langer als sturend instrument gebruiken. Het idee van een "dag van de burger" vind ik sympathiek, maar
ik vind het erg neigen naar een symbool. Ik ben meer voor de "elke dag
van de burger". In dat opzicht waren de woorden van de minister mij uit
het hart gegrepen.De heer Van der Staaij (SGP):Mevrouw de voorzitter. Ik dank de minister voor de beantwoording. Het
is de ervaring van vanavond dat het best moeilijk is om een bevredigend debat
te voeren als er een veelheid aan fundamentele beschouwingen, praktische punten
en concrete ideeën geïnspireerd door zo'n jaarverslag aan de orde
komt. Het is onmogelijk om dat allemaal diepgaand te bespreken. Er waren genoeg
momenten waarop ik dacht: ik begrijp de minister, maar ik zou er nog wel eens
over door willen praten. Ik denk aan de reactie op de gedachte dat de Nationale
ombudsman meer op concrete verzoeken van de Kamer zou kunnen doen. Dat hoeft
natuurlijk niet onmiddellijk de onafhankelijkheid van het functioneren van
de ombudsman aan te tasten. Wij kennen immers ook adviesorganen die zowel
op verzoek van de regering, als op verzoek van de Kamer dingen kunnen doen.
Met dit soort opmerkingen is dus niet gelijk een discussie beslecht. Het voert
echter te ver om hier op al dat soort punten uitvoerig in te gaan.Als wij geconfronteerd worden met een veelheid aan vragen en verzoeken
en wat dies meer zij, kunnen wij al te makkelijk in de reflex vervallen dat
wij daar niet over gaan, dat het onze verantwoordelijkheid niet is. Dat vond
ik terug in de beantwoording van de minister vanavond. Ik vroeg naar de uitvoering
van de aangenomen motie over potentieel overlast veroorzakende voorzieningen.
Als wij het hebben over de planologie gaat het om gemeentelijk beleid, maar
als Kamer hebben wij indertijd bewust aan de minister gevraagd om daar eens
goed naar te kijken. De ombudsman is daarbij voor onderzoek ingeschakeld.
Dat verzoek is gedaan omdat wij hoopten dat er een patroon bij gemeenten zou
kunnen worden aangetroffen. Dat zou gelegitimeerd kunnen worden door de Wet
op de ruimtelijke ordening, die het toestaat om van verouderde bestemmingen
gebruik te maken. Met andere woorden, juist als je bereid bent om af en toe
bepaalde zaken tegen het licht te houden om te kijken of er sprake is van
een bepaald patroon, kun je je rijksverantwoordelijkheid beter invullen. Natuurlijk
ben ik het van harte met de minister eens dat wij keuzes die bij de gemeente
thuishoren, niet naar Den Haag toe moeten trekken. De minister heeft gezegd
dat zij zal nagaan hoe het ermee staat. Ik hoor er graag nader over.De heer Brinkman (PVV):Voorzitter. Ik dank de minister voor de duidelijke beantwoording, waarin
zij duidelijk aangaf dat zij een positief-kritisch zelfbeeld heeft, als exponent
van de overheid. Ik heb er alle vertrouwen in dat de minister goede sturing
geeft aan haar ministerie, en aan de gemeenten, zodat de kritische punten
van de ombudsman positief worden opgepakt. Verder hoop ik dat de minister
de kritische geluiden van de ombudsman aan haar collega's doorgeeft.Ik ondersteun het idee van een Dag van de Burger niet: 2007 zou een Jaar
van de Burger moeten worden, waarbij ik hoop dat dit kabinet alle problemen
zal oppakken, zodat de Nationale ombudsman volgend jaar bijna
niets meer te doen heeft.Ik zal een aantal moties indienen, en begin met de volgende.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de Nationale ombudsman bij beoordeling van klachten differentiatie
dient aan te brengen in de diverse instanties;overwegende dat dit een behoorlijke kennis vergt van aard en omstandigheden
waaronder overheidspersoneel van allerlei instanties zijn werk dient te doen;verzoekt de Nationale ombudsman, actief in het land op werkbezoek te gaan
bij de voornaamste instanties waarover wordt geklaagd, en van deze werkbezoeken
jaarlijks in het jaarverslag melding te doen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Brinkman. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 4(30990).De heer Brinkman (PVV):Voorzitter. Bij de invoering van nieuwe overheidsprojecten komen telkens
opnieuw allerlei klachten naar voren. Ik ondersteun de mening van de minister
dat dit mogelijk de onafhankelijkheid van de Nationale ombudsman raakt, niet.
De Nationale ombudsman kan dit namelijk ook voor de voeten geworpen krijgen
als hij op eigen initiatief allerlei onderzoeken gaat doen. Ik zou het wel
op prijs stellen als hij daarbij actief wordt betrokken. Vandaar de volgende
motie.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de Nationale ombudsman in hoge mate expertise bezit over
invoering van nieuwe overheidsprojecten, waarmee een nieuwe bureaucratische
werkwijze voor de burger wordt ingevoerd;constaterende dat dergelijke nieuwe bureaucratische overheidsprojecten
veelal een bron van nieuwe klachten bij de burger vormen;verzoekt de regering, de Nationale ombudsman actief te betrekken bij het
voortraject van introductie en uitvoering van dergelijke overheidsprojecten,
teneinde de invoering van deze projecten zo snel mogelijk te laten verlopen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Brinkman. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 5(30990).De heer Brinkman (PVV):Voorzitter. Ik heb een aantal kanttekeningen geplaatst bij de onderzoeken
die de Nationale ombudsman op eigen initiatief heeft uitgevoerd en gaat uitvoeren,
en die nog bezig zijn. Derhalve de volgende motie.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de Nationale ombudsman op grond van artikel 9:26 van de
Algemene wet bestuursrecht onderzoek op eigen initiatief uitvoert;verzoekt de Nationale ombudsman, enkel onderzoek over een onderwerp op
eigen initiatief uit te voeren, indien meer klachten over dit onderwerp bij
de Nationale ombudsman zijn binnengekomen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Brinkman. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 6(30990).De heer Brinkman (PVV):Voorzitter. Ik heb mijn beklag gedaan over de cijfers in het jaarverslag,
waarbij niet duidelijk is of wij praten over gegronde of ongegronde klachten.
Ik heb begrepen dat de minister bereid is – ik ben haar daar zeer erkentelijk
voor – om ons vanuit de politiekorpsen dergelijke cijfers te doen toekomen.
Ik adviseer haar die cijfers gelijk door te sturen naar de Nationale ombudsman,
zodat hij ze kan meenemen in het volgende jaarverslag. Daarnaast zou dat ook
moeten gelden voor allerlei andere instanties waarover veel klachten worden
ingediend. Vandaar mijn laatste motie.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de Nationale ombudsman jaarlijks Brinkmanin zijn jaarverslag
uitvoerig cijfermatig aandacht besteedt aan het aantal klachten en de afhandeling
van deze klachten;constaterende dat deze klachten niet zijn onderverdeeld in gegronde en
ongegronde klachten en deze onderverdeling ook niet naar de instantie waarover
wordt geklaagd, is gemaakt;verzoekt de Nationale ombudsman, bij het volgende jaarverslag deze onderverdeling
aan te brengen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Brinkman. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 7(30990).De heer Heijnen (PvdA):Voorzitter. Ik dank de minister voor de beantwoording. Ik ben, weliswaar
in afnemende mate, tevreden over de antwoorden op de vier punten die ik in
het bijzonder aan haar heb voorgelegd. Het meest tevreden was ik over haar
antwoord over de politie. Zij heeft gezegd dat zij met de korpsbeheerders
in gesprek zal gaan over een uniforme klachtenbehandeling en -registratie.
Wanneer kunnen wij het resultaat daarvan overigens tegemoet zien?Het tweede punt betreft cultuur. Het is prima zoals de minister zich daarin
opstelt, hetgeen ook geldt voor de aandacht die zij eraan wil besteden.Dan kom ik bij het derde punt. Het is inderdaad de Kamer die de ombudsman
vraagt om nog wat scherper te analyseren hoe het kan dat het lijkt alsof de
gemeentelijke dienstverlening meer wordt gewaardeerd dan de dienstverlening
door grote nationale uitvoeringsorganen. Als daarbij het vraagstuk van schaalverkleining
een belangrijke rol speelt, kan ik mij voorstellen dat de minister zich dat
iets serieuzer aantrekt, namelijk dat er dan een taak ligt om die organen
wat kleinschaliger te organiseren en herkenbaarder te laten zijn, met loketten
dichterbij de burger. Dat kunnen wij echter pas doen als wij grondiger weten
wat de kritische succesfactoren zijn voor het succes van gemeenten ten opzichte
van die organen. De SVB doet het op dat punt overigens al wel goed.Het punt in de beantwoording waarover ik het minst tevreden ben betreft
de vraag hoe de minister van BZK omgaat met het jaarverslag van de ombudsman
in relatie tot de collega-bewindspersonen. Een aantal jaren geleden werd in
de gemeenten het fenomeen burgerjaarverslag geïntroduceerd. Toen moesten
ineens de burgemeesters jaarlijks rapporteren over de dienstverlening in hun
gemeente aan burgers. Daar was ik destijds in mijn functie van wethouder niet
altijd even blij mee. Dan ging de burgemeester namelijk ook binnen je eigen
portefeuille zorgvuldig na hoe het stond met de klachtenbehandeling en een
aantal andere uitvoeringsaspecten van dienstverlening. Nu zeg ik niet dat
de minister het op zich moet nemen om een burgerjaarverslag te maken zoals
de burgemeesters gedwongen zijn dat op te stellen in hun gemeente. Ik kan
mij echter wel voorstellen dat de minister van BZK in reactie op het jaarverslag
van de ombudsman, namens het kabinet een aantal beschouwingen en opvattingen
neerlegt die vervolgens als basis kunnen dienen voor een nader gesprek in
de verschillende Kamercommissies met de eerstverantwoordelijke bewindspersonen.
Tegen die achtergrond heb ik de motie meeondertekend die straks zal worden
ingediend door mevrouw Koşer Kaya namens D66, teneinde te bewerkstelligen
dat de Nationale ombudsman jaarlijks in de Kamer rapporteert.De heer Schinkelshoek (CDA):U zegt sympathie te hebben voor de gedachte om de Nationale ombudsman
hier zijn jaarverslag te laten presenteren. Tegelijkertijd maakt u kritische
opmerkingen, parallel aan die van mij, over de manier waarop de minister en
haar voorgangers in dit opzicht met de Kamer omgaan. Is het één
echter niet voorwaarde voor het ander? Moet je niet eerst goede afspraken
maken over de manier waarop het kabinet de desbetreffende verantwoordelijkheden
invult, voordat je een succesvolle presentatie van de Dag van de Burger in
deze Kamer kan realiseren?De heer Heijnen (PvdA):In de eerste plaats heb ik niet gepleit voor een dag van de burger. In
de tweede plaats pleit ik ervoor dat, net zoals de president van de Rekenkamer
hier morgen een beschouwing te berde brengt, in de toekomst ook de Nationale
ombudsman dat doet. In de derde plaats begrijp ik heel goed dat de minister
er niets voor voelt om namens bijvoorbeeld haar collega van SZW met de Kamer
te gaan debatteren over de dienstverlening door het UWV. Dat is niet vruchtbaar.
Dat moet echt gebeuren door de minister van SZW met de Kamercommissie die
daarin gespecialiseerd is. Dat ben ik absoluut met de minister eens, maar
dat neemt niet weg dat ik mij kan voorstellen dat de minister van BZK vanwege
haar coördinerende verantwoordelijkheden een beschouwing te berde brengt
naar aanleiding van meer abstracte, algemene punten van het jaarverslag van
de ombudsman.De heer Schinkelshoek (CDA):Dat kunt u zich voorstellen, maar hoe wilt u daar vorm aan geven? Wilt
u dat punt bijvoorbeeld in het Presidium of in de commissie voor de Werkwijze
aan de orde stellen? Ik zou de behoefte hebben om dat punt helder te hebben
voordat wij zo'n avontuur ingaan met een dag van de burger – zo noem
ik het dan maar – of met zo'n presentatie van het jaarverslag van de
ombudsman in de Kamer.De heer Heijnen (PvdA):Ik zie het probleem niet. Ik maak ook echt onderscheid. Ik voel niet veel
voor een dag van de burger, maar ik voel wel heel veel voor een presentatie
van het jaarverslag door de ombudsman in deze Kamer. Ik heb begrip voor de
opmerkingen van de minister over de wijze waarop de ministeriële verantwoordelijkheid
georganiseerd is, waardoor wij niet van haar kunnen verwachten dat zij in
haar reactie op alle punten van het jaarverslag ingaat. Tegen die achtergrond
vraag ik de minister in alle bescheidenheid echter wel om te onderzoeken of
zij vanuit haar verantwoordelijkheid volgend jaar naar aanleiding van het
jaarverslag namens het kabinet in brede zin een aantal aandachtspunten voor
het kabinet kan neerleggen bij het implementeren van aanbevelingen van de
ombudsman.De heer Schinkelshoek (CDA):Is er niet een positieve reactie van de minister nodig op uw laatste verzoek
om te kunnen besluiten tot een vruchtbare presentatie van het jaarverslag
in de Kamer?De heer Heijnen (PvdA):Dat weet ik niet. Ik wacht eerst het antwoord van de minister af. Vervolgens
zijn wij als Kamer mans genoeg om daar vorm aan te geven en om daar een kader
voor te bieden. Dan zal de minister daar gevolg aan geven; zo ken ik haar
ook.De heer Van der Staaij (SGP):De gedachte van de heer Heijnen om de minister een iets meer geabstraheerde reactie op het jaarverslag te laten geven, spreekt mij aan. Dat
geldt echter niet voor de vervlechting met de presentatie door de ombudsman.
De heer Heijnen noemde dat als argument ter ondersteuning van de motie die
ingediend gaat worden, maar is het niet helderder om dat een beetje van elkaar
los te knippen? In feite zijn het immers twee verschillende zaken.De heer Heijnen (PvdA):Dat moet inderdaad los worden geknipt. Dat hoeft niet onmiddellijk op
elkaar te volgen. Daar kan best een tijdspanne tussen zitten.Ik was bezig met afstand nemen van termen als "verziekte relatie
tussen de overheid en de burger". Ik voel mij gewoon niet thuis bij dat
soort generaliseringen. Daar probeer ik mij ook voor te behoeden. Als ik die
termen tegenkom bij collega's, zal ik daar – niet altijd, maar af en
toe – afstand van nemen. Dat doe ik ook nu.Dezelfde neiging heb ik een beetje naar aanleiding van het wantrouwen
jegens belangenbehartigers, bij wie vooral niet zou moeten worden gevraagd
naar uitvoeringsaspecten van stelselwijzigingen. Dat wantrouwen voelde ik
bij zowel de minister als mijn collega de heer Van Raak. Ik heb deel mogen
nemen aan heel veel bestuurlijke overleggen. De gemeentelijke belangenbehartigers
waren daarbij prima in staat om onderscheid te maken tussen enerzijds het
niet altijd eens zijn met de door het kabinet voorgestelde wet- en regelgeving
en anderzijds uitvoeringsaspecten. Die bestuurlijke professionaliteit is in
Nederland ruimschoots aanwezig. Ik zie dan ook niet in waarom a priori moet
worden gezegd dat grote stelselwijzigingen alleen met de uitvoerders besproken
moeten worden en niet met de belangenbehartigers. Daarmee doe je de belangenbehartigers
tekort in hun professionaliteit, want zij zijn uitstekend in staat –
die positie hebben zij ook – om hun opvattingen over de uitvoering door
de decentrale overheden van grote reorganisaties en grote trajecten zoals
de Wet inburgering of de SUWI heel nadrukkelijk over het voetlicht te brengen.De heer Van Raak (SP):De VNG wordt al heel vaak om commentaar gevraagd. De heer Heijnen kan
op dat punt al heel veel jaren heel actief zijn geweest, maar heel veel wetten
en regels die wij in deze Kamer hebben gemaakt, blijken niet uitvoerbaar te
zijn, ook niet als de VNG daar haar licht op heeft laten schijnen. Ik vind
het prima om de VNG om commentaar te vragen. Dat is echter niet genoeg.De heer Heijnen (PvdA):Er is wel om commentaar gevraagd. Daar is echter niet altijd naar geluisterd.Ik voel niet veel voor een dag van de burger. Wij behandelen vandaag het
jaarverslag van de ombudsman. Dat noemen wij dan niet de dag van de burger.
Dat neigt immers naar verkeerde symboliek.Ik ben erg benieuwd naar het handvest burgerschap dat de regering volgens
het regeerakkoord gaat opstellen. Dat handvest gaat niet alleen over de rechten
van de burger, maar ook over wat de overheid van de burger verwacht. Ik heb
nog niet kunnen ontdekken wie het voortouw heeft bij het opstellen van het
handvest burgerschap. Dat vormt een veel bredere aanleiding tot gesprek over
dit thema dan alleen het jaarverslag van de Nationale ombudsman.De voorzitter:Het woord is aan mevrouw Koşer Kaya, die de heer Pechtold vervangt.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Voorzitter. Ik dien twee moties in die voor zich spreken.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de Dag van de Burger een goed initiatief is en de eerste
keer een succes was;overwegende dat de Dag van de Burger politiek en burgers dichter bij elkaar
kan brengen;overwegende dat een dergelijke dag ook een goede mogelijkheid biedt om
de staat van de grondrechten te beschouwen;spreekt als haar mening uit dat het wenselijk is dat de Dag van de Burger
jaarlijks terugkeert en de Kamer op die dag met de Nationale ombudsman spreekt,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Koşer Kaya en Pechtold.
Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 8(30990).De Kamer,gehoord de beraadslaging,verzoekt het Presidium, te laten onderzoeken op welke wijze de Nationale
ombudsman zich jaarlijks kan verantwoorden in een debat met de Kamer in relatie
tot de verantwoording van de andere Hoge Colleges van Staat,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Koşer Kaya, Pechtold en
Heijnen. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 9(30990).Minister Ter Horst:Voorzitter. De heer Schinkelshoek vraagt mij nogmaals om mij uit te spreken
over zaken die niet tot mijn portefeuille behoren. Ik heb mijn standpunt al
gegeven. Ik doe dat niet.De heer Heijnen vraagt of ik bereid ben om in algemene en abstracte zin
een reactie te geven op het rapport van de ombudsman. Ik wil daar volgend
jaar naar kijken. Ik hoop overigens dat van de rapporten van de
ombudsman de concreetheid afdruipt. Dit mag dan ook geen uitnodiging aan de
Nationale ombudsman zijn om algemene beschouwingen te houden. Ik ben bereid
om bij het volgende jaarverslag te bezien of ik kan reageren op wat de departementen
overstijgt.De heer Van Raak wil een brede beschouwing horen over de relatie tussen
burger en agenten. Dat doe ik niet op dit late uur. Ik vind het echter absoluut
een interessant onderwerp. De heer Van Raak generaliseert overigens. Dat neemt
niet weg dat te zien is dat de agressie tegen politieagenten toeneemt. Ik
ben ervoor dat de politie daar hard tegen optreedt. Die moet niet accepteren
dat er op een niet-respectvolle of agressieve manier tegen de politie wordt
opgetreden.De heer Van Raak heeft ook gesproken over de informele afdoening. Hij
heeft gevraagd hoe ik de korpsen kan leren dat zij het goed moeten doen en
klachten serieus moeten nemen. Ik ga ervan uit dat wij de komende vier jaar
nog wel met elkaar over dit punt zullen spreken, maar ik wil nu al wel zeggen
dat ik van mening ben dat een verantwoordelijkheid die is gedecentraliseerd,
ook decentraal moet blijven. Ik heb al gezegd dat ik bereid ben om tot een
uniformere regeling voor de klachtenbehandeling en -verslaglegging te komen.
De Kamer kan uiteraard van het resultaat van dit voornemen kennisnemen. Ik
voel er echter niets voor om korpsbeheerders op het matje te roepen en met
hen te praten over de vraag hoe zij omgaan met de informele afdoening van
klachten. Dat gaat mij echt te ver.De heer Van Raak weet volgens mij heel goed dat ik niet heb gezegd dat
er niet zal worden bezuinigd op de uitvoering. Ik heb gezegd dat de uitvoering
relatief zal worden ontzien. Dit is toch duidelijk? Het feit dat de uitvoering
relatief zal worden ontzien, betekent niet dat er niet bezuinigd zal worden,
want dat zal wel gebeuren.Zijn opmerking dat voortaan de minister-president moet komen, laat ik
bij hem. Overigens vind ik het niet zo beleefd dat hij nadat een minister
de hele avond de Kamer aanhoort en probeert zo goed mogelijk antwoord te geven
op de gestelde vragen, tot de conclusie komt dat hij volgende keer zal vragen
of de minister-president naar de Kamer kan komen. Hij zal het zo niet bedoeld
hebben, maar ik wil dit toch wel even kwijt.De heer Van Raak (SP):De minister zegt zelf dat zij op lang niet alle vragen antwoord kan geven,
omdat zij daar niet over gaat. Nu doe ik de minister een suggestie aan de
hand om te voorkomen dat dit volgend jaar weer gebeurt, en dan is zij toch
een beetje op haar teentjes getrapt.Minister Ter Horst:Ik ben niet op mijn teentjes getrapt, maar ik ben van mening dat de minister-president
dit niet moet doen. Het is veel effectiever als de vaste commissies van de
Kamer de betrokken minister ter verantwoording roepen over het betreffende
onderwerp in het rapport van de Nationale ombudsman. Dit is veel effectiever
dan dat de minister-president in de Kamer staat met allerlei briefjes opdat
hij antwoord kan geven op de vragen over wat er in de departementen van zijn
collega's gebeurt. Dit zou de Kamer niet moeten willen.De heer Van Raak (SP):De Nationale ombudsman heeft niet alleen heel veel klachten behandeld,
hij heeft ook geprobeerd daar wat grip op te krijgen. Hij heeft gezocht naar
de meer fundamentele redenen van de toename van het aantal klachten. Dan is
het de IND, dan weer de Belastingdienst, dan gaat het wat beter en dan weer
wat slechter. Het is toch niet raar dat ik aan het kabinet vraag om over die
fundamentele analyse een debat te voeren?Minister Ter Horst:Het kabinet zal een debat met de Kamer nooit weigeren, maar als er bijvoorbeeld
vragen zijn over de IND, dan is het toch veel zinvoller dat de Kamer daarover
van gedachten wisselt met de staatssecretaris die daarvoor verantwoordelijk
is dan met de minister-president of met mij? Dit snapt de heer Van Raak toch
ook wel? Er zal wel een geheime bedoeling achter zijn vraag zijn die ik niet
snap en die wil ik ook niet snappen.Mevrouw Van der Burg heeft gelijk met haar opmerkingen over de verantwoordingsplicht.
Het ministerie van OCW is hiermee bezig, maar dit speelt ook breder in het
kabinet. Wij willen proberen om in de relaties die wij met andere overheden
hebben, de verantwoordingsplicht aan de rijksoverheid zo gering mogelijk te
doen zijn. In het coalitieakkoord wordt gesteld dat wij de specifieke uitkeringen
met 50% willen terugdringen. Dit betekent dat de verantwoording van
50% van die 130 specifieke uitkeringen tot nul wordt teruggebracht.Mevrouw Van der Burg (VVD):Dit doet mij deugd. Wij hebben in het verleden echter wel geleerd dat
er ook wel wat druk nodig is. Natuurlijk is vertrouwen belangrijk, maar dit
heeft wel de neiging om elke keer weer te groeien. Ik zou het op prijs als
er voor de totale verantwoordingsplicht een doelstelling van 25% wordt
gesteld.Minister Ter Horst:Prima.De heer Van der Staaij heeft gesproken over de concrete bezoeken die de
Nationale ombudsman zou moeten afleggen. Ik kom hier bij de bespreking van
de motie nog op terug.Ik denk dat hij een punt heeft als hij spreekt over instellingen die overlast
geven. Ik had dit niet helemaal begrepen, maar ik zal de Kamer uiteraard rapporteren
over die motie. Overigens is er naar mijn mening een prima balans tussen de
wens om andere overheden serieus te nemen en tegelijkertijd op sommige punten
wel mee te kijken. In die beschrijving kan ik mij vinden.De heer Heijnen heeft gevraagd of ik een gesprek ga voeren met de korpsbeheerders
over een uniforme klachtenregeling. De brief daarover is net verstuurd. Ik
wacht even de reactie daarop af voordat ik daarover een gesprek ga voeren.Op de vraag over wie precies over het handvest burgerschap gaat, moet
ik het antwoord schuldig blijven. Ik weet wel dat het aan de orde is gekomen
in het beraad van het kabinet over het beleidsprogramma. Volgens mij zit het
in de zesde pijler maar er wordt verschillend over gedacht. Ik hoop dat de
Kamer mij toestaat om dat na te gaan en daarover nader te berichten.De heer Heijnen (PvdA):Ik ga er eigenlijk van uit dat een en ander in het werkprogramma van het
kabinet wordt opgenomen. U hoeft daar niet apart over te rapporteren. Ik zou
het evenwel echt een omissie vinden als het daar niet in stond.Minister Ter Horst:Ik weet dat het aan de orde is geweest, maar er wordt wat
verschillend over gedacht. Het is nog niet uitgediscussieerd.Ik kom op de moties. De heer Brinkman heeft een motie ingediend over een
onderverdeling in gegrond en ongegrond. Ik heb geen bezwaar tegen het aannemen
van die motie. Het lijkt mij geen goed plan om wat ik voor u doe op te nemen
in de rapportage van de ombudsman. Die zaken moeten gescheiden blijven. Beide
verzoeken van de heer Brinkman kunnen echter worden gehonoreerd.De motie van de heer Pechtold betreft de dag van de burger. Ik heb daar
al op gereageerd. Ik laat het oordeel over die motie over aan de Kamer.De heer Brinkman heeft een motie ingediend waarin staat dat de Nationale
ombudsman alleen maar onderzoek zou moeten uitvoeren naar zaken waarover meerdere
klachten zijn binnengekomen. Ik kan niet zeggen wat de ombudsman daarvan vindt.
Ik ontraad het aannemen van de motie omdat het de wettelijke bevoegdheid van
de ombudsman is om op eigen initiatief onderzoek te doen. De ombudsman kan
dat ook doen op basis van een enkele klacht en zelfs op basis van geen enkele
klacht.De heer Brinkman heeft ook een motie ingediend waarin staat dat de ombudsman
actief op werkbezoek moet gaan. Ik vind het wat zwaar om het aannemen van
die motie te ontraden. Ik kan mij overigens niet voorstellen dat de ombudsman
niet overlegt met de instanties waarover hij rapporteert. Ik ken vanuit mijn
gemeentelijke ervaring – maar ik durf dat niet in het algemeen te stellen – één
geval waarin de ombudsman in overleg trad met een organisatie waarover veel
klachten binnenkwamen. Ik vind het ontraden van het aannemen van de motie
te zwaar, maar het gaat mij eigenlijk ook te ver om de ombudsman op te dragen
om op werkbezoek te gaan.Ik ontraad wel het aannemen van de motie van de heer Brinkman over het
actief betrekken van de ombudsman bij het voortraject voor de introductie
en de uitvoering van overheidsprojecten. Het is onmogelijk om iemand eerst
te betrekken bij de totstandkoming van overheidsprojecten en die persoon vervolgens
klachten daarover te laten behandelen. Dat is onverstandig.De motie van de heer Pechtold gaat over de verantwoording van de ombudsman
in de Kamer. Ik laat het oordeel over die motie over aan de Kamer. Ik heb
geen bezwaar tegen het aannemen van die motie.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor om aanstaande dinsdag over de ingediende moties te stemmen.Daartoe wordt besloten. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20062007-3709-3732.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl