Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (voorwaardelijke machtiging) (27289)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2000-2001, pag. 6144-6185

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

11-09-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

nr. 98, pagina 6144-6185

05-09-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27289Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van het voorstel van wet van de leden Bussemaker en Van Dijke tot wijziging van de Arbeidstijdenwet en het Burgerlijk Wetboek ter verruiming van zeggenschap van werknemers over arbeidstijden (27224)Pagina 6121-6144
Regeling van werkzaamheden (woensdag 5 september 2001)Pagina 6121-6121
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 5 september 2001)Pagina 6185-6185
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (voorwaardelijke machtiging) (27289)Pagina 6144-6185
Presentie en opening (woensdag 5 september 2001)Pagina 6121-6121

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 212 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (voorwaardelijke
machtiging) (27289).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Dittrich (D66):Voorzitter. Het wetsvoorstel introduceert de voorwaardelijke machtiging
in de psychiatrie. D66 steunt het concept van de voorwaardelijke machtiging,
want het biedt een alternatief voor een gedwongen opname in situaties waarin
de betreffende psychiatrische patiënt een gevaar vormt voor zichzelf
en zijn omgeving, maar waarin de verwachting leeft dat dat gevaar buiten de
inrichting kan worden afgewend, zolang de betrokkene maar de gestelde voorwaarden
naleeft. Die voorwaarden zullen vaak het medicijngebruik tot onderwerp hebben.
De patiënt hoeft dan niet te worden opgenomen, maar kan thuis worden
behandeld. Dat biedt veel voordelen. Een gedwongen opname in een psychiatrisch
ziekenhuis is namelijk zeer ingrijpend. Kan een patiënt thuis behandeld
worden, dan heeft dat de voorkeur. Houdt hij zich niet aan de afgesproken
voorwaarden, zoals die zijn vastgelegd in het behandelingsplan, dan zal alsnog
een gedwongen opname moeten volgen.De wet kent nu al de mogelijkheid om patiënten die een geestesstoornis
hebben en die gedwongen zijn opgenomen in een psychiatrisch ziekenhuis, onder
voorwaarden te ontslaan. In de praktijk leidt dit vaak tot een papieren opname,
in de rechtspraak ook wel met de term "paraplumachtiging" aangeduid. Het eigenlijke
doel van zo'n machtiging is niet om de patiënt op te nemen maar om hem
onder voorwaarden een behandeling buiten de inrichting op te leggen. De rechters
voelden zich genoodzaakt tot deze oprekking van de wettelijke bepalingen omdat
zij zagen dat de Wet BOPZ voor sommige patiënten te star was. Het was
ofwel een gedwongen opname, ofwel een afwijzing van de vordering. Voor de
patiënten die thuis behandeld kunnen worden, maar wel de stok achter
de deur van dwangopname nodig hebben, biedt de huidige weg te weinig mogelijkheden.
Daardoor is jurisprudentie ontstaan die eigenlijk indruist tegen de bedoeling
van de wet. Daarom vindt mijn fractie het een goede zaak dat de regering met
dit wetsvoorstel is gekomen. Het komt immers tegemoet aan een behoefte in
de praktijk. Ik koppel hieraan wel de vraag of wij ervan uit mogen gaan dat
de paraplumachtiging na aanvaarding van dit wetsvoorstel wordt teruggebracht
tot die situaties waarin een patiënt al was opgenomen in een inrichting
maar in het kader van het resocialiseren weer naar huis gaat op grond van
een voorwaardelijk ontslag. Op die manier wordt tegemoetgekomen aan de oorspronkelijke
bedoeling van de wet. Wil de regering toezeggen dat de inspectie toezicht
gaat houden op de ontwikkelingen rond de paraplumachtiging na aanvaarding
van dit wetsvoorstel?Voorzitter. Wat betreft de oprekking van het gevaarscriterium schrijft
de regering heel stellig dat er met de introductie van de voorwaardelijke
machtiging geen risico bestaat dat meer patiënten onder het bereik van
de Wet BOPZ zullen vallen. Ik ben daar echter nog niet zo zeker van. Kan niet
het mechanisme ontstaan dat er sneller een voorwaardelijke machtiging wordt
opgelegd omdat men ervan uitgaat dat de patiënt toch niet wordt opgenomen
in een inrichting? Kan een adequatere behandeling van patiënten in hun
thuissituatie met extra aandacht niet veel preventiever werken dan de voorwaardelijke
machtiging zoals de regering die nu voorstelt? Ik heb brieven gelezen van
organisaties als Labyrint en Pandora die bevreesd zijn voor
een zeker afglijden.Mevrouw de voorzitter. De fractie van D66 heeft nog een groot aantal vragen
over de uitvoering van het behandelingsplan, een centraal punt van dit wetsvoorstel.
Hoe interessant de voorwaardelijke machtiging er op papier ook uitziet, het
wil nog niet zeggen dat het in de praktijk ook zo zal gaan werken. Een voorwaardelijke
machtiging kan alleen maar verleend worden wanneer het behandelingsplan goed
in elkaar zit. Door de nota van wijziging is duidelijk geworden dat de behandelaar
in de zin van het wetsvoorstel de psychiater is die verantwoordelijk is voor
de behandeling. De concrete werkzaamheden ter uitvoering van dat behandelingsplan
kunnen onder verantwoordelijkheid van die psychiater/behandelaar worden uitgevoerd
door bijvoorbeeld een ambulant werkende sociaal-psychiatrisch verpleegkundige.
Wordt degene die het feitelijke werk doet en die dus veel contact zal hebben
met de psychiatrische patiënt die thuis blijft wonen, ook met naam en
toenaam in het behandelingsplan genoemd? Mijn fractie zou daar voorstander
van zijn om te voorkomen dat er op een bepaald moment een soort van anonimisering
optreedt en de patiënt eigenlijk niet weet wie nu formeel de psychiater
is die als behandelaar wordt aangeduid.Wat betreft het daadwerkelijk zien en behandelen van de patiënt adviseert
de Raad van State in de wet op te nemen het minimumaantal contacten dat nodig
is in de relatie tussen de patiënt en de behandelaar. Onder meer op vragen
van de D66-fractie antwoordt de regering dat zij dat niet wil omdat dit van
geval tot geval zal verschillen. Dat antwoord overtuigt mijn fractie in ieder
geval niet. Door verankering in de wet dat er in elk behandelingsplan een
minimumaantal behandelcontacten moet worden vastgelegd, geeft de wetgever
aan dat die behandelcontacten tot de essentialia van het behandelingsplan
behoren en dat daarop niet mag worden gekort. Het geeft de patiënt de
mogelijkheid om de verantwoordelijke psychiater erop aan te spreken wanneer
het aantal niet gehaald wordt, bijvoorbeeld vanwege personeelstekort of drukte.
Houdt de behandelaar zich niet aan de afspraken neergelegd in het behandelingsplan,
dan kan dat repercussies hebben op de gezondheidstoestand van de patiënt.De heer Buijs (CDA):Wilt u het aantal contactmomenten ook limiteren in de tijd? Is een contact
van één minuut ook een contact? Wilt u dat ook nog nader detailleren?De heer Dittrich (D66):Ik proef uit uw vraagstelling dat u het te grote detaillering vindt als
in de wet wordt opgenomen dat in een behandelingsplan het minimumaantal contactmomenten
moet staan?De heer Buijs (CDA):Ik vraag mij af of het onze taak als wetgever is om dit soort directieven
uit te zenden richting de behandelsector. Daarom vraag ik of u wat preciezer
kunt zijn als u spreekt over een contactmoment. Heeft u daarbij dan ook een
bepaalde duur voor ogen?De heer Dittrich (D66):Mijn voorstel is om in de wet op te nemen dat in elk behandelingsplan
een minimumaantal behandelcontacten moet staan. Dat kan dan niet even een
telefoontje zijn, de behandelaar moet de patiënt natuurlijk wel even
zien, maar verder moet dat maar in elk behandelingsplan uitgewerkt worden.
Dat hoef je natuurlijk niet in de wetstekst op te nemen. De wetgever moet
volgens ons wel het signaal geven dat in elk behandelingsplan dat minimumaantal
behandelcontacten moet staan. Gelukkig staan wij daar niet alleen in, want
sommigen in de psychiatrie wensen dat eveneens, dus net als de Raad van State.De heer Buijs (CDA):Zou het niet wenselijk zijn om dat wat algemener te omschrijven, bijvoorbeeld
"volgens de bestaande protocollen"? Het is maar een suggestie, want ik begrijp
wat u wilt en die gedachte ondersteun ik, maar ik vind wel dat wij als wetgever
dit soort zaken toch niet al te gedetailleerd moeten willen regelen en beschrijven.De heer Dittrich (D66):Ik denk inderdaad dat wij niet al te gedetailleerd moeten zijn. In het
amendement dat ik samen met collega Hermann heb ingediend, staat niet meer
dan dat in de wetstekst moet worden opgenomen dat in elk behandelingsplan
het minimumaantal behandelcontacten moet staan. Vervolgens moet dat in elk
individueel behandelingsplan verder worden uitgewerkt. Voor de ene patiënt
kan dat wellicht eens in de week zijn, voor de andere misschien wat vaker.
Dit moet natuurlijk in iedere persoonlijke relatie verder bekeken worden.
Dus als wetgever geef je alleen het signaal af. In het behandelingsplan zijn
die behandelcontacten essentieel. Doordat het minimumaantal wordt aangegeven,
wordt voorkomen dat de inhoud van het behandelingscontact ingrijpend zal veranderen
door onvoorziene omstandigheden aan de kant van de behandelaar door bijvoorbeeld
een te grote werkdruk of ziekteverzuim. Dat is de opzet.De heer Passtoors (VVD):Die hele specifieke situatie is makkelijk te omzeilen, want er kan worden
gesproken over ten minste eenmaal per maand. In het plan kan dan verder een
gedetailleerd verhaal worden opgenomen. Zo wordt aan de wet voldaan. Ik vraag
echter aandacht voor de andere kant. Stel dat het om welke reden dan ook fout
loopt. Dan verkeert de patiënt in het nadeel. Het kan dan voorkomen dat
de patiënt gedwongen moet worden opgenomen doordat de behandelaar afwezig
is en niet wordt voldaan aan de voorwaarden.De heer Dittrich (D66):De heer Passtoors geeft hiermee een verkeerde voorstelling van het wetsvoorstel.
Als niet aan de inhoud van het behandelingsplan wordt voldaan, wordt de patiënt
niet automatisch van huis gehaald en naar een inrichting gebracht. Nee, daarvoor
is een voorstel nodig van de behandelaar. Die heeft in het voorstel van de
heer Passtoors dan zelf verzuimd te voldoen aan de inhoud van het behandelingsplan
en zal dan natuurlijk niet voorstellen dat de patiënt in een inrichting
moet worden opgenomen. Bovendien is daarvoor een second opinion van een andere
psychiater nodig. Die zal erop wijzen dat de behandelaar zich moet houden
aan de gemaakte afspraken.De heer Buijs (CDA):Ik wil de heer Dittrich nog een mogelijke situatie voorleggen. Een goede
psychiater komt na twee behandelingen – terwijl er acht zijn voorzien
in het amendement van de heer Dittrich – tot de conclusie dat het goed
gaat met de patiënt. Hij ziet dan ook geen reden meer
om de frequentie van terugkomen die belastend is voor de patiënt en voor
hem, te vervullen. Mag hij op grond van die diagnose het behandelplan naast
zich neerleggen?De heer Dittrich (D66):Nee, hij kan het plan wijzigen zoals in de wet is geregeld. Dit betekent
wel dat hij een wijzigingsvoorstel moet indienen. Dit is bedoeld ter bescherming
van de patiënt. De heer Buijs moet zich voorstellen dat de patiënt
en de behandelaar om de tafel gaan zitten en afspraken maken. Als zij allebei
van mening zijn dat het goed gaat en dat de inhoud van de contacten kan veranderen
of dat die minder frequent kunnen zijn, dan kunnen zij dit samen overeenkomen,
maar zij moeten het wel voorleggen. Dit is ter bescherming van de patiënt,
want anders kan wellicht de situatie ontstaan dat psychiaters die het erg
druk hebben door personeelstekort of anderszins, tegen een patiënt zeggen:
met u gaat het zo goed, ik wil mijn tijd aan een ander besteden. Dit kan ten
koste gaan van de patiënt. Die moet dus worden beschermd.Mijn vraag is wel in hoeverre een patiënt een behandelaar juridisch
aansprakelijk kan stellen als hij als gevolg van een toerekenbare tekortkoming
van de behandelaar toch moet worden opgenomen. Ik hoop dat de regering hierop
wil ingaan en dan met name de minister van Justitie. Tevens is de vraag aan
de orde of er een soort juridiserende werking uitgaat van het behandelingsplan
zoals de regering dit heeft voorgesteld in het wetsvoorstel.Uiteraard is ook de kwaliteit van de contacten van belang. Onverlet blijft
dat elk behandelingsplan verschilt naar gelang de patiënt zich in een
andere situatie bevindt. Daarom heeft D66 samen met de fractie van GroenLinks
een amendement ingediend conform het oorspronkelijke voorstel van de Raad
van State. In de tekst van dit amendement staat dat de patiënt ook "gezien"
moet worden. Dit woord kennen wij ook in andere wetgeving. Alleen telefonische
contacten zijn dus onvoldoende.Ik heb ook nog vragen over de te stellen voorwaarden. In het behandelingsplan
moeten de voorwaarden staan die de behandelaar met de patiënt heeft afgesproken.
De regering stelt echter dat niet alle voorwaarden kunnen worden opgenomen
en verwijst bijvoorbeeld naar de vrijheid van godsdienst en levensovertuiging.
Volgens artikel 14a, lid 7, kan dit niet worden opgenomen. Mijn vraag is in
hoeverre een straatverbod geldig kan worden afgesproken. Mag bijvoorbeeld
de voorwaarde dat de betrokkene zich niet in de omgeving van een centraal
station ophoudt, worden opgenomen? Tot hoever en hoelang kunnen dat soort
gebiedsbeperkingen worden opgenomen zonder in strijd te komen met artikel
5 van het Europese verdrag voor de rechten van de mens? Bedacht moet worden
dat de patiënt formeel natuurlijk vrijwillig akkoord gaat met dat soort
voorwaarden, maar – de regering stelt dat ook zelf – dat er in
feite sprake is van drang. In hoeverre kunnen dat soort voorwaarden worden
opgenomen? Ik denk dat dit voor de praktijk een belangrijke vraag is.Duidelijk is dat er in de praktijk goed toezicht moet zijn op de patiënt
en dat moet worden gecontroleerd of hij de voorwaarden naleeft. De situatie
in de gezondheidszorg, gecombineerd met de krapte op de arbeidsmarkt, baart
de fractie van D66 op dat punt zorgen. Hoe kan worden voorkomen dat patiënten
met een voorwaardelijke machtiging die op basis van een behandelingsplan thuis
wonen, de dupe worden van onvoldoende toezicht? Wanneer het gevaar toch niet
buiten de inrichting kan worden afgewend, zullen zij gedwongen worden opgenomen,
ook al leeft de patiënt de voorwaarden na. Dat is logisch.Ter bescherming van de patiënt is een second opinion van een niet
bij de behandeling betrokken psychiater ingebouwd. Daar is mijn fractie het
mee eens. Hoe gaat het echter bij spoedeisende situaties? Kan er, terwijl
er al een voorwaardelijke machtiging is verstrekt en er thuis desondanks een
acute dreigende situatie ontstaat, door de burgemeester een inbewaringstelling
worden afgegeven? Kan zo'n inbewaringstellingsprocedure wellicht niet samengaan
met de voorwaardelijke machtiging die al is verstrekt? Hoe wordt verder verzekerd
dat een patiënt die thuis in een acute dreigende gevaarlijke situatie
komt te verkeren, ook echt binnen heel korte tijd, binnen enkele uren, wordt
opgenomen?In verband met het belang van controle en toezicht wil mijn fractie graag
een reactie van de regering op de volgende casus. Deze casus zal de minister
van Justitie bekend zijn, want hij is al vaker aan de orde gesteld. In Groningen
is Tjirk van Wijk vermoord door een zeker Dirk de V. die met voorwaardelijk
ontslag uit een TBS-kliniek in de samenleving was teruggekeerd. De rechter
had in de TBS-beschikking de voorwaarden waaraan deze Dirk de V. moest voldoen,
opgenomen. Een van die voorwaarden was dat hij geen alcohol mocht drinken
en geen drugs mocht gebruiken. In de beschikking was ook met naam en toenaam
iemand aangewezen als behandelaar. Deze behandelaar moest Dirk de V. hierop
controleren. Hij constateerde op een gegeven moment dat de voorwaarden werden
overtreden en dat Dirk de V. wel alcohol en drugs gebruikte. De door de rechtbank
vastgestelde voorwaarden werden dus overtreden, maar desondanks heeft die
behandelaar ervoor gekozen om dat niet te melden. Kennelijk schatte hij de
situatie niet als explosief in. Wij weten allemaal hoe tragisch het is afgelopen
en Tjirk van Wijk in Groningen is vermoord.Over deze gruwelijke zaak en de wijze waarop de hulpverlenende instanties
hebben samengewerkt, zijn voor het zomerreces schriftelijke en mondelinge
vragen gesteld. Ik haal dit voorbeeld nu nogmaals aan, omdat deze problematiek
zich ook kan voordoen bij patiënten met een voorwaardelijke machtiging.
Hoe kan worden voorkomen dat een behandelaar bij overtreding van de voorwaarden
toch besluit dat er geen gedwongen opname hoeft te komen? Neemt de behandelaar
die ruimte, dan interpreteert hij de door de rechter opgelegde voorwaarden
uit het behandelingsplan. In dat geval zal er volgens het voorstel van de
regering ook geen second opinion worden aangevraagd. De patiënt zal in
dergelijke situaties waarschijnlijk niet zelf aan de bel trekken.Welke ruimte heeft de behandelaar om af te wijken van de vastgelegde voorwaarden?
Welke stappen kunnen de naasten en de familieleden ondernemen om in zo'n situatie
een gedwongen opname te bewerkstelligen? In de praktijk hebben zij niet altijd
contact met de behandelaar, bijvoorbeeld omdat de patiënt
dat niet wil of omdat de patiënt en de behandelaar het gevoel hebben
dat anders de vertrouwensrelatie wordt verstoord. Zijn er nog andere mogelijkheden
voor de naasten en de familie in het kader van de reeds verstrekte voorwaardelijke
machtiging of moeten zij hun toevlucht nemen tot het aanvragen van een voorlopige
machtiging? Mijn fractie lijkt die laatste weg erg omslachtig. Hoe groot schat
de regering het risico in dat de behandelaar overtredingen van de voorwaarden
door de patiënt door de vingers ziet, omdat hij zijn vertrouwensrelatie
niet op het spel wil zetten? Hoe wordt verder in de praktijk gecontroleerd
dat dit soort situaties zich niet voordoen?Ik heb een vraag over de wijzigingen in het behandelingsplan. Mijn fractie
vindt de in de nota van wijziging vermelde nieuwe redactie van artikel 14b,
derde, vierde en vijfde lid, nog steeds onduidelijk. Volgens de regering is
het mogelijk dat het behandelingsplan zonder rechterlijke tussenkomst wordt
gewijzigd, als de patiënt en de behandelaar het daar samen over eens
zijn. Overigens blijkt dit niet onomwonden uit de vastgestelde wetstekst.
Mijn fractie vindt dat de rechter zich ook over wijzigingen van het behandelingsplan
moet kunnen uitlaten. Wijzigingen, ook als beide partijen het ermee eens zijn,
hebben wat ons betreft rechterlijke goedkeuring nodig. Dit kan de hulpverlener,
maar ook de patiënt beschermen. Daarom hebben wij, samen met de fractie
van GroenLinks, een amendement ingediend op artikel 14a, derde lid.Wij vinden dat de patiënt ook zelf een voorwaardelijke machtiging
moet kunnen aanvragen. Mijn fractie heeft zich erover verbaasd dat de patiënt
niet zelf om oplegging van een voorwaardelijke machtiging kan vragen. De redenering
van de regering om dat nu niet te regelen, overtuigt ons niet zo. Het is goed
mogelijk dat een patiënt wel het nut en de noodzaak van een behandeling
inziet, maar dat hij liever niet opgenomen wil worden. In plaats daarvan zou
het kunnen dat hij thuis ambulant behandeld wil worden. Toch kan hij er twijfels
over hebben of hij in een bepaalde gemoedstoestand de met hem afgesproken
voorwaarden nog wel in acht zal nemen. Om hem tegen zichzelf te beschermen
en om hem een stok achter de deur te geven voor gedwongen opname in een dergelijke
situatie, moet het toch mogelijk worden dat de patiënt zelf een voorwaardelijke
machtiging aanvraagt. Ik denk dat dit psychologisch te verkiezen is boven
het voorstel van de regering, waarin de patiënt zich zou moeten wenden
tot de officier van justitie en maar moet hopen dat de officier ambtshalve
die vordering zal instellen. In de beleving van patiënten wordt de officier
toch vaak vereenzelvigd met het strafrecht. Daarom zal in sommige situaties
voor een patiënt, die voelt aankomen dat het misschien wat minder zal
gaan met hem, de stap naar de officier van justitie wat te groot zijn. Wij
hebben op dat punt, samen met de fractie van GroenLinks, een amendement ingediend.De heer Buijs (CDA):Mijn fractie staat sympathiek tegenover dit amendement, maar ik heb wel
een vraag. De regering heeft aangekondigd dat zij zelf met een zogenaamd zelfbindingsvoorstel
wil komen. In hoeverre loopt uw amendement nu vooruit op het zelfbindingsvoorstel
dat de regering voor ogen staat?De heer Dittrich (D66):Nu wreekt zich dat zowel u als ik het voorstel van de regering inzake
de zelfbinding niet kennen. Ik kan eigenlijk niet goed beoordelen in hoeverre
dit amendement daarop vooruitloopt of in welke zin het daarmee wellicht in
strijd is. Maar de fractie van D66 staat op zich heel positief tegenover zelfbindingscontracten,
hoe ingewikkeld die vanuit juridisch oogpunt ook kunnen zijn. Zoals u weet,
verschillen de meningen hierover in juristenland nogal. Maar wij zien wel
graag dat de regering snel met voorstellen over een zelfbindingscontract komt.De heer Buijs (CDA):Wat dat betreft zitten wij helemaal op een lijn. Maar u noemde net een
woord dat mij fascineert. U sprak over een "zelfbindingscontract". In uw amendement
lees ik niets over enigerlei vorm van contract. Ik zie het toch vooral als
een vorm van zelfbinding. Zou het niet wenselijk zijn om aan dit amendement
toe te voegen dat er sprake moet zijn van een contract?De heer Dittrich (D66):In het wetsvoorstel staat welke personen een voorwaardelijke machtiging
kunnen vragen. Het vreemde is dat iedereen dit kan, behalve de patiënt
zelf. De fractie van D66 vindt dat een patiënt ook een eigen keuze moet
hebben en dat hij dit zelf moet kunnen doen. U vindt dat er in het amendement
zou moeten staan dat deze machtiging op basis van een contract geregeld wordt.
Dat betekent dat pas als de patiënt een contract of een behandelingsplan
heeft ondertekend met een behandelaar, dit verzoek kan worden ingediend. Maar
dat is logisch; dat hoeft niet eens in het amendement te staan. De wettelijke
regeling bepaalt dat een voorwaardelijke machtiging wordt aangevraagd nadat
er allerlei documenten zijn. De rechter moet immers bekijken wat er in het
behandelingsplan staat om te beoordelen of hij het daarmee eens is. Dat huiswerk
moet al gedaan zijn. Het is dus niet noodzakelijk om dit contract in het amendement
op te nemen.In de publiciteit heeft met name het punt van de dwangbehandeling aandacht
gekregen. Het is een wijd verbreid misverstand dat een patiënt die eenmaal
gedwongen wordt opgenomen, ook daadwerkelijk wordt behandeld. In de huidige
wet geldt namelijk voor behandeling een extra zware eis: pas als de patiënt
een ernstig gevaar vormt, kan hij tegen zijn wil in de inrichting behandeld
worden. Op zich is het logisch dat er voor dwangbehandeling een extra eis
geldt. Het inspuiten van medicatie tegen de wil van de patiënt is bijvoorbeeld
een verregaande inbreuk op de lichamelijke integriteit, en wij hebben altijd
veel begrip gehad voor de organisaties die daarop wijzen. Er zijn echter patiënten
die nauwelijks inzicht in hun ziekte hebben, die wel gedwongen opgenomen zijn
maar die zich niet laten behandelen. In veel van die gevallen leidt de opname
nergens toe. Ook het separeren van deze patiënten als zij lastig gedrag
vertonen, is een onmenselijke situatie. Sommige patiënten zijn na het
toedienen van medicatie beter in staat om de zaken op een rij te zetten; zij
zijn blij dat zij op eigen kracht kunnen besluiten om aan een behandeling
mee te werken. Het is een lastige keuze, maar wij zijn van mening dat het
schrappen van het woord "ernstig" tot een betere situatie leidt, gelet op
de knelpunten in de praktijk. Wij gaan ervan uit dat als het
amendement-Van der Hoek c.s. wordt aangenomen, de regering de gang van zaken
in de praktijk goed zal laten monitoren door de inspectie.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Het verbaast mij deze woorden van de D66-fractie te horen. Bij de behandeling
van de wet over geneeskundige behandelingsovereenkomsten en bij eerdere behandelingen
van de Wet BOPZ heeft met name D66-woordvoerder Kohnstamm de nadruk gelegd
op de grondrechten, terwijl het argument van de heer Dittrich van praktische
aard is. Ook gedwongen opgenomen patiënten hebben grondrechten en het
verbaast mij dat die rechten zo gemakkelijk terzijde worden geschoven uit
de praktische overweging dat een en ander voor veel mensen zo goed kan uitpakken.De heer Dittrich (D66):Het behoeft mevrouw Hermann eigenlijk niet zo erg te verbazen, want de
Grondwet is voor mensen geschreven. Wetten zijn er voor mensen, mensen zijn
er niet voor wetten. In de Grondwet staat dat op elk grondrecht bij wet in
formele zin, uitzonderingen kunnen worden gemaakt. Bij het maken van een dergelijke
uitzondering moeten natuurlijk belangen worden afgewogen. Mevrouw Hermann
zegt dat Jacob Kohnstamm bij de behandeling van de wet in het begin van de
jaren negentig nadrukkelijk gewezen heeft op het vrijheidsrecht, het recht
van lichamelijke integriteit. Zij mag echter niet vergeten dat vanaf 10 januari
1994 de Wet BOPZ in werking is getreden. Wij hebben met de werking van die
wet ervaring opgedaan en er zijn meerdere evaluatierapporten verschenen. Uit
de praktijk blijkt dat het ouders en familieleden vaak enorm veel moeite kost
om iemand gedwongen op te nemen. Als iemand eindelijk opgenomen wordt, hebben
betrokkenen de verwachting dat aan een behandeling begonnen kan worden. Als
de patiënt op dat moment met zijn armen over elkaar zit en niet meewerkt,
is er geen behandeling mogelijk. Met het indienen van het amendement-Van der
Hoek c.s. wordt de materie niet praktisch benaderd, maar wordt aangetoond
dat er aandacht is voor de noden in de samenleving. Bij gedwongen opnamen
worden allerlei veiligheidsvoorschriften en waarborgen in acht genomen. Als
iemand toch wordt opgenomen, moet het mogelijk zijn om iemand te behandelen.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Deze geluiden zijn niet nieuw. De conclusie in het evaluatierapport van
het Trimbos-instituut van november vorig jaar is echter dat er geen sprake
is van consensus. Men zegt: hou nu alsjeblieft even je kaarten voor de borst,
doe eerst nader onderzoek en ga in nader overleg. De correspondentie tussen
de Nederlandse vereniging van psychiatrie en de minister geeft aan dat ook
de psychiaters, in de eerste ronde wat ruimhartiger dan in de tweede, daaraan
graag meedoen.De voorzitter:Mevrouw Hermann, dit is geen interruptie meer.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Waarom nu dit amendement? Waarom wacht u niet even?De heer Dittrich (D66):Omdat wij al zo lang wachten en zien dat psychiatrische patiënten
soms in schrijnende situaties komen te verkeren wanneer ze in een inrichting
zijn opgenomen maar niet kunnen worden behandeld vanwege die extra zware wettelijke
eisen. Mensen moeten soms dagenlang in een separeercel worden opgesloten.
Dergelijke mensonterende situaties kunnen worden voorkomen door gedwongen
medicijnen toe te dienen waardoor mensen op een bepaald moment weer zélf
kunnen besluiten om mee te werken aan de behandeling. Als u zegt dat er weer
moet worden gewacht op een volgend onderzoek, voorspel ik dat na afronding
daarvan mensen weer vóór of tégen zullen zijn. Het is
nu eenmaal een moeilijke afweging. Mijns inziens kan er niet worden gewacht
totdat er op dit punt consensus bestaat. Dan zijn wij wellicht tien jaar verder.
Op een gegeven moment dient de wetgever zijn verantwoordelijkheid te nemen
als dergelijke ernstige misstanden worden geconstateerd. Dan moet men een
knoop durven doorhakken.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Nog even...De voorzitter:De laatste keer!Mevrouw Hermann (GroenLinks):U klinkt heel boos, maar...De voorzitter:Ik vind dat u in eerste termijn uw eigen mening in uw eigen bijdrage moet
verwoorden.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Heel kort. De nota naar aanleiding van het verslag geeft duidelijk aan
hoe de regering hierover denkt. Waarom dan deze haast?De heer Dittrich (D66):Voorzitter. Ik meen dat ik het antwoord op die vraag al heb gegeven. Het
wordt echt tijd dat er in dergelijke echt schrijnende situaties wat méér
mogelijk wordt qua behandeling. Als wij moeten wachten op een wetsvoorstel
van de regering – ik denk aan de Raad van State; wij weten allemaal
hoeveel tijd wetgeving vergt – zijn wij wellicht weer een paar jaar
verder. Kijk ik naar de noodsituaties die zich in inrichtingen voordoen, dan
denk ik dat het een goede zaak is dat wij nu, als Kamer, de verantwoordelijkheid
nemen. In elk geval hebben wíj die keuze gemaakt.Voorzitter. Vervolgens richt ik mij op de hardnekkige zorgmijders zonder
ziekte-inzicht. De voorwaardelijke machtiging is voor patiënten die een
psychiatrische stoornis hebben – en die op grond daarvan een gevaar
vormen, voor zichzelf, voor anderen of voor hun omgeving – en bij wie
dat gevaar kan worden afgewend door middel van behandeling thuis. Een behandelingsplan
met adequate afspraken kan alleen door de patiënt met zijn behandelaar
worden geschreven wanneer die patiënt ook enig ziekte-inzicht heeft.
Heeft hij dat niet, dan zal hij zich niet zo snel laten verleiden tot het
maken van allerlei afspraken rond medicatie, toezicht enz. Nu is er in de
samenleving een groep mensen die geen enkel ziekte-inzicht hebben en die wars
zijn van elke vorm van hulpverlening. Soms leven zij aan de zelfkant van de
samenleving en gebruiken zij drugs en alcohol. Een paar maanden geleden heeft
mijn fractie een werkbezoek gebracht aan de gemeente Heerlen, die met de handen
in het haar zit. Een kleine maar harde kern van verslaafden maakt daar het
station en omgeving onveilig en is er niet toe te bewegen naar een gebruikersruimte
te gaan. Deze zogenaamde hardnekkige zorgmijders staan niet open voor welke vorm van hulpverlening dan ook. Het vermoeden bestaat dat
zij een psychische stoornis hebben in de zin van de BOPZ, maar echt duidelijk
is dat niet. Wat moet er nu worden gedaan met deze groep mensen?De collega's Van der Hoek en Passtoors hebben een amendement ingediend
dat ertoe strekt dat ook deze groep gedwongen kan worden opgenomen, terwijl
het toch gaat om mensen van wie niet vaststaat dat zij een psychische stoornis
hebben. Het amendement voorziet in gedwongen opname ter observatie voor een
periode van maximaal drie weken. Voorzitter. Mijn fractie heeft uitvoerig
over dit amendement gesproken. Op zichzelf waarderen wij het dat gezocht wordt
naar een oplossing voor deze groep. Echter, wij vinden de gekozen oplossing
geen goede. Een gedwongen opname is nu eenmaal een ernstige inbreuk op de
vrijheidsrechten die iemand heeft. Om iemand van wie niet eens vaststaat dat
hij een psychische stoornis heeft van zijn vrijheid te beroven en in een psychiatrisch
ziekenhuis te laten onderzoeken tegen zijn wil, gaat ons te ver. Want wat
als na verloop van drie weken tijdens dat onderzoek blijkt dat die persoon
geen stoornis heeft? Hij wordt dan weer naar huis gestuurd, maar hij is dan
wel maximaal drie weken van zijn vrijheid beroofd. Dat kan zelfs nog langer
zijn, want als de officier van justitie voor het eind van die drie weken een
andere machtiging aanvraagt, komen er nog eens twee weken bij. Dus in totaal
vijf weken kan iemand op de titel van een observatiemachtiging van zijn vrijheid
zijn beroofd. Het amendement geeft ook geen antwoord op de vraag wat er moet
gebeuren als de persoon zich niet wil laten onderzoeken. Wil de PvdA –
ik kijk met name mevrouw Van der Hoek aan – dat zo'n persoon medicijnen
ingespoten krijgt tegen zijn wil, terwijl niet eens vaststaat dat hij een
psychische stoornis heeft of een gevaar vormt? Het resultaat kan wel eens
zijn dat mensen die met een observatiemachtiging gedwongen zijn opgenomen,
zo'n angst en zo'n wantrouwen en zo'n haat tegen hulpverleners zullen opbouwen
dat hun situatie eigenlijk alleen maar verslechtert. Wij denken dan ook dat
het voorstel, hoe goed bedoeld ook, toch de deur van misbruik open zet. Volgens
ons komt het ook in strijd met onder andere artikel 5 van het Europese verdrag
voor de rechten van de mens.Het is een op zich heel belangrijk onderwerp dat in het amendement wordt
aangesneden, maar het heeft ons verbaasd, waar de indieners van het amendement
maandenlang de tijd hebben gehad om het amendement aan allerlei organisaties
toe te sturen, dat zij het niet aan de Raad van State hebben voorgelegd. Nu
ontstaat de rare situatie dat de Raad van State het regeringsvoorstel heeft
becommentarieerd en allerlei wijze opmerkingen heeft gemaakt, maar dat dit
heel essentiële onderdeel dat eigenlijk wel een beetje losstaat van het
wetsvoorstel, niet door de Raad van State is bekeken. Mijn fractie had toch
echt wel behoefte aan een heel goed juridisch advies van de Raad van State.Dat wil overigens niet zeggen dat mijn fractie geen problemen ziet met
deze groep van hardnekkige zorgmijders. Wij vragen wel aan de regering om
die problemen ook echt aan te pakken en met voorstellen te komen. Zelf denk
ik – dat blijkt ook uit gesprekken die je kunt voeren met gemeentebesturen –
dat er heel veel mogelijk is op het gebied van ambulante hulpverlening, met
ontzettend veel hardnekkige hulpverlening, maar dan op straat en op een onorthodoxe
manier. Dat wordt ook wel outreaching genoemd. Ga naar het station, ga naar
de tunnels waar mensen zich ophouden en probeer mensen echt op een creatieve
manier te bereiken, maar zoals het voorstel nu in het amendement is verwoord,
gaat het ons echt te ver.Mevrouw Kant (SP):Ik deel de analyse van de heer Dittrich op dit punt grotendeels, alleen
op het eind heb ik toch nog een vraag aan hem. Wat hij voorstelt, is natuurlijk
fantastisch. Wij zouden allen graag willen dat wij daar iets aan kunnen doen.
Het probleem is echter dat op dit moment de mogelijkheden en middelen er niet
zijn. Zijn fractie is daarvoor medeverantwoordelijk. Welke voorstellen kunnen
wij dus verwachten voor extra uitgaven en potjes voor deze belangrijke vorm
van zorg, die hij zelf beschrijft?De heer Dittrich (D66):Mevrouw Kant begint dan altijd meteen over extra geld te praten, over
extra potjes en over extra geld. In de praktijk blijkt echter dat in sommige
gemeentes diverse hulpverleningsinstellingen niet goed genoeg samenwerken.
Dat is niet de verantwoordelijkheid in Den Haag, maar op lokaal niveau. Je
kunt dus heel veel meer bereiken in het hulpverleningsaanbod aan deze moeilijke
groep door beter samen te werken, door een creatieve manier hulp aan te bieden
en persoonlijke contacten aan te knopen. Dat kost veel tijd en energie, maar
het kan. Er zijn ook projecten die uitwijzen dat dit resultaat heeft. Ik wil
hier helemaal niet doen alsof dan iedereen ineens geholpen is en bereikt wordt,
maar er zijn resultaten te behalen. Ik vind het te veel een Pavlov-reactie
om meteen te zeggen dat er extra geld en extra mensen bij moeten, want dat
is ook heel moeilijk te regelen.Mevrouw Kant (SP):Op het punt van de afstemming en het niet goed samenwerken kom ik straks
ook zelf met een voorstel, maar dat mag niet bij interruptie. Ik zal dat dus
nu niet doen. Maar los van het feit dat je het anders moet organiseren, zodat
er ook mensen verantwoordelijk voor zijn dat er inderdaad iets gebeurt, hoe
je het ook wendt of keert, er zijn op dit moment veel te weinig mogelijkheden
om dat wat de heer Dittrich beschrijft daadwerkelijk in de praktijk te doen.
De hele sector zegt het; ik ben het echt niet alleen die hier vraagt om extra
geld. De GGZ heeft geld gevraagd om eindelijk iets aan het wachtlijstprobleem
te kunnen doen. Het blijkt dat het geld daarvoor er dit jaar gewoon niet komt,
terwijl het wel nodig is. Nu kunt u wel zeggen: dit is een Pavlov-reactie,
maar dat is het niet. Het is een noodkreet uit het veld. Daar moet men het
geld hebben om datgene te kunnen doen wat u wilt.De heer Dittrich (D66):Toevallig hoorde ik de minister gisteren in het vragenuurtje antwoorden:
wacht nu eens tot Prinsjesdag en op de kabinetsstukken. Laten wij dus eerst
eens zien wat er in de begroting staat. U beweert nu wel met stelligheid dat
er geen extra geld naar de GGZ gaat, maar ik kan niet beoordelen of dat zo
is.Mevrouw Kant (SP):Maar vindt de fractie van D66 wel dat het geld er moet komen? Als het
niet beschikbaar wordt gesteld, kunnen wij dan iets bij de
algemene beschouwingen verwachten?De heer Dittrich (D66):Daar kan ik nu niets over zeggen, want wij willen graag tot een integrale
afweging kunnen komen. Het is veel te gemakkelijk zoiets zomaar te roepen.
Het debat dat wij vandaag voeren gaat bovendien niet over het vrijmaken van
extra geld. Daarover kun je beter spreken bij een begrotingsbehandeling. Nu
gaat het om wetgeving.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Ik wil de heer Dittrich puur voor mijn informatie en in verband
met mijn standpunt ten aanzien van de observatiemachtiging een vraag stellen.
Hij zei dat het amendement in strijd met artikel 5 van het EVRM zou kunnen
zijn. Dat onderbouwde hij niet. Ik ben wel in die onderbouwing geïnteresseerd.
Ik wil graag weten waarom deze machtiging wel en de andere niet in strijd
zou kunnen zijn met artikel 5 van het EVRM.De heer Dittrich (D66):Op welke overige machtiging doelt u?De heer Rouvoet (ChristenUnie):De gewone machtiging, de machtiging voor gedwongen opname.De heer Dittrich (D66):Het grote verschil met de observatiemachtiging is dat het daarbij niet
gaat om psychiatrische patiënten. Er is een psychische stoornis vastgesteld
en er is vastgesteld dat de mensen met deze stoornis een gevaar voor zichzelf
vormen: daarover staat een bepaling in de artikelen 1 en 2 van de BOPZ. Het
amendement betreft mensen voor wie een ernstig vermoeden van stoornissen geldt.
Het is mogelijk dat die mensen geen stoornis hebben. Ik ben bang dat het net
van de wet over de te veel groepen wordt uitgeworpen en dat daardoor iedere
burger daarin verstrikt kan raken.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Dat begrijp ik, maar met welk element van artikel 5 EVRM zou dat in strijd
zijn?De heer Dittrich (D66):In artikel 5 EVRM staat dat bij wet inbreuk mag worden gemaakt op het
grondrecht vrijheid van beweging nadat rechtmatige detentie heeft plaatsgevonden.
Mijn stelling is dat slechts het vermoeden dat bepaalde mensen een psychische
stoornis hebben en gevaar lopen, onvoldoende is om aan de norm van artikel
5 tegemoet te komen.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. De heer Dittrich erkent het probleem, maar wijst het volgen
van de route van het amendement vooralsnog af. Hij doet een beroep op de creativiteit
van de partijen in het veld. Ik had gehoopt dat de fractie van D66 het begin
van een oplossingsrichting zou kunnen aangeven. Daar hebben wij naar gezocht
en ik zeg in alle oprechtheid die niet te hebben gevonden, maar misschien
kent de heer Dittrich een oplossingsrichting.De heer Dittrich (D66):Een van de oplossingsrichtingen zou zijn het verlenen van een andere,
een minder statische manier van hulpverlening. Ik heb gesproken over meer
samenwerking en outreaching contact. Dus de straat op en mensen benaderen
en individuele contacten aangaan. Dat is een oplossingsrichting. Ik zeg er
meteen bij dat dit niet een oplossing voor alle gevallen is. Verder heb ik
de regering gevraagd met een voorstel te komen nadat de desbetreffende onderzoeken
zijn afgerond. Ik vind dat voor zo'n fundamentele discussie de koninklijke
weg bewandeld moet worden en dat de regering het voorstel aan de Raad van
State en andere instanties moet voorleggen. Met onder andere de afgewogen
mening van de Raad van State kunnen wij dan een oordeel vellen.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. Ik zal mij straks bij de vraag van de heer Dittrich aan de
regering voegen om met een denkproces en een oplossingsrichting te komen.
Ziet hij echter niet dat als partijen betrokkene benaderen, hoe ook georganiseerd
en hoe ook vervuld van intenties, al snel de vraag om enig mandaat of enige
machtiging om de hoek kan komen kijken? Dat is voor mij het punt en hier moeten
wij het proces een stap verder helpen.De heer Dittrich (D66):In mijn ogen is het probleem dat als je het te gemakkelijk maakt om de
machtiging te realiseren – ik denk aan het voorstel van de leden Passtoors
en Van der Hoek – je de druk voor hulpverleners om creatieve oplossing
te bereiken door contacten op straat als het ware in de kiem smoort. Er zal
misschien al gauw gedacht worden: als het niet lukt, hebben wij de machtiging.
Het is echter belangrijk dat je mensen buiten de kliniek kunt bereiken.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Voorzitter. Ik zal de heer Dittrich in mijn eerste termijn uitvoerig antwoorden,
want daar leent een interruptie zich niet voor. Hij suggereert dat het enigszins
lichtvaardig is om een observatiemachtiging in te voeren. Heeft hij zowel
in de tekst als in de toelichting gezien dat er zeer zorgvuldig een geneeskundige
verklaring en een rechterlijke uitspraak aan de desbetreffende machtiging
ten grondslag moeten liggen? Die zaken zijn volledig in overeenstemming met
de huidige tekst van het wetsvoorstel BOPZ.Voorzitter: WeisglasDe heer Dittrich (D66):In de tekst van het amendement staat dat het gaat om mensen over wie een
ernstig vermoeden van een psychische stoornis in de zin van de wet aanwezig
is. Tegelijkertijd verklaart u echter de geneeskundige verklaring van toepassing.
Dat is op zichzelf al vreemd, omdat er in de andere situaties in de geneeskundige
verklaring wordt aangeduid welke psychische stoornis er is, terwijl het in
uw amendement gaat om een vermoeden. Er is daarin dus onzekerheid of er überhaupt
wel een stoornis is.Daarnaast gaat het bij de machtigingen volgens uw voorstel, in tegenstelling
tot bij de andere machtigingen, niet om mensen van wie vaststaat dat zij een
stoornis hebben en dat zij vanuit die stoornis een gevaar vormen. Volgens
uw voorstel gaat het om een vermoeden en op basis daarvan wilt u hen drie
weken lang opsluiten en hen onderzoeken. Mijn stelling is dat dit misbruik
uit kan lokken, hoewel dat niet altijd zal gebeuren. Als wetgever moet je
zo zorgvuldig handelen dat je dat echt voorkomt. Het kan dus gebeuren dat
iemand gedurende drie weken van straat wordt gehouden, omdat bijvoorbeeld
de gemeente vindt dat het heel erg lastig is dat die persoon onaangepast gedrag vertoont. Zo iemand kan niet behandeld worden, want dat regelt u
niet, maar kan slechts geobserveerd worden. Op een gegeven moment kan de psychiater
tot de constatering komen dat er toch geen sprake is van een psychische stoornis,
maar van een eigen keuze van iemand om onaangepast gedrag te vertonen. Dan
ben je wel drie weken beroofd geweest van je vrijheid.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Ik heb nog een eerste termijn, waarin ik heel uitgebreid in zal gaan op
wat de heer Dittrich heeft aangegeven. Maar nu bestrijd ik al de karikatuur
die hij maakt van mijn voorstel, met name als het gaat om zijn suggesties
van overlast en willekeurig oppakken.De heer Dittrich (D66):Het is echt niet mijn bedoeling om een karikatuur van uw voorstel te maken.
Ik wijs alleen op de mogelijkheid dat er misbruik wordt gemaakt van het voorstel.
Ik vind dat het amendement een te grote groep mensen binnen het bereik van
de BOPZ trekt. U werpt als het ware een net over een groep mensen om ze binnen
het bereik van de wet te trekken. Ik ben bang dat anderen onbedoeld ook in
dat net verstrikt raken.Er is gevraagd of er een rol is weggelegd voor de patiëntenvertrouwenspersoon
bij patiënten die thuis met een voorwaardelijke machtiging worden behandeld.
De regering antwoordde dat de patiëntenvertrouwenspersoon er is voor
patiënten die zijn opgenomen en intramuraal behandeld worden. In de nota
naar aanleiding van het verslag schrijft de minister dat zij met de stichting
Patiëntenvertrouwenspersoon contact zal opnemen om te zien of de rol
van die patiëntenvertrouwenspersoon kan worden uitgebreid. Wat is de
uitkomst van dat beraad geweest? Leidt dit ertoe dat ofwel het wetsvoorstel
wordt aangepast, ofwel dat er een ander beleid komt op dit punt, zodat die
patiëntenvertrouwenspersoon zich kan gaan bezighouden met mensen die
thuis worden behandeld?Voorzitter. Wij hadden in onze inbreng gevraagd, wat de bevindingen van
de inspectie zijn bij het toezicht op de naleving van de BOPZ-regels. De regering
antwoordde dat de inspectie de ziekenhuizen in staat acht om zelf voldoende
verantwoordelijkheid te dragen voor een juist behandelbeleid en het daarbij
passende verlof- en ontslagbeleid. Dit antwoord staat echter op gespannen
voet met de werkelijkheid. Ik wil dat met een voorbeeld verduidelijken.In een psychiatrisch ziekenhuis bij Heerlen was een suïcidale vrouw
met een machtiging gedwongen opgenomen. Tijdens het carnavalsweekend besloot
de psychiater dat de vrouw met weekendverlof naar huis mocht, ondanks de waarschuwingen
van haar zoon dat zijn moeder suïcidaal was. Het verlof duurde tot maandagochtend
9.00 uur. Volgens artikel 58, lid 4, van de Wet BOPZ is de geneesheer-directeur
gehouden om meteen – "onverwijld" staat er in de wet – aan de
inspectie en de officier van justitie te melden wanneer een patiënt ongeoorloofd
afwezig is en niet tijdig is teruggekeerd van weekendverlof. In dit geval
werd pas woensdag aan het eind van de middag alarm geslagen door het ziekenhuis.
Toen is de politie gaan kijken bij het huis van de vrouw. Die bleek zichzelf
gedood te hebben. Had het ziekenhuis wel keurig op maandagochtend alarm geslagen,
wellicht was dan het leven van deze vrouw gered geweest. De zoon heeft nu
gerechtelijke stappen tegen het ziekenhuis ondernomen.Naar aanleiding van die kwestie heb ik schriftelijke Kamervragen aan de
minister gesteld. Ik heb gevraagd of het vaker voorkomt dat psychiatrische
ziekenhuizen dit soort regels, die wij hier hebben afgesproken, niet naleven.
In april 2001 heeft de regering toen geantwoord dat de meldingen inderdaad
niet consequent worden gedaan. Het toezicht op de handhaving van artikel 58
is in de praktijk niet goed mogelijk en heeft de afgelopen jaren ook geen
prioriteit gekregen bij de inspectie, aldus de regering. Daarom zijn deze
meldingen ook nog niet geregistreerd in het registratiesysteem BOPZIS, dat
wij hebben ingesteld en dat ook voor de inspectie geldt. Meldingen aan het
openbaar ministerie worden nauwelijks gedaan en het openbaar ministerie houdt
helemaal geen registratie bij. Wij hebben reacties gekregen waaruit blijkt
dat psychiatrische instellingen twijfelen aan het nut van dat soort meldingen,
omdat patiënten vaak op eigen gelegenheid, zij het te laat, terugkeren.
De fractie van D66 vindt een dergelijke houding laks en niet aanvaardbaar.
De verplichting om onverwijld een ongeoorloofde afwezigheid te melden, is
er ter bescherming van de patiënt. Daarom is het ook in de wet opgenomen.
Dat blijkt ook uit de wetsgeschiedenis. Ik heb zojuist het voorbeeld gegeven
van de vrouw uit Heerlen. Als in dat voorbeeld de wettelijke verplichting
wel was nageleefd, had er wellicht een mensenleven gered kunnen worden.Wij vinden het dan ook verkeerd dat het niet naleven van de meldingsplicht
gedoogd wordt. De regering heeft zelf een nota uitgebracht waarin de strijd
wordt aangebonden met het gedogen. Ik roep de regering dan ook op om onomwonden
te verklaren dat alles in het werk wordt gesteld om ervoor te zorgen dat de
meldingsplicht uit artikel 58 BOPZ ook echt gehandhaafd wordt en dat maatregelen
worden genomen tegen die instellingen die zich daar niet aan houden. Ik heb
van verschillende geneesheer-directeuren gehoord dat zij wel aan die meldingsplicht
willen voldoen, maar dat zij daar te weinig personeel voor hebben, waardoor
zij als zij zich met de meldingsplicht bezig gaan houden, andere zorgtaken
niet zouden kunnen verrichten. Kortom, dat zijn grote knelpunten. Wij zien
die knelpunten ook wel, maar het is óf het een óf het ander.
Of je handhaaft de wet, of wij moeten met zijn allen besluiten dat deze regelgeving
niet zodanig belangrijk is, maar dan moeten wij ook de wet weer aan gaan passen.
Mijn fractie is daar overigens geen voorstander van.Tot slot wil ik nog even iets zeggen over DNA in de toekomst. Het is in
de zeer nabije toekomst al mogelijk om uit het DNA van een persoon af te leiden
of in de genen van die persoon zit opgesloten dat hij een verhoogd risico
heeft op een psychische stoornis of een gedragsstoornis. Vroeger of later
komt de ontwikkeling op ons af dat men bij beslissingen in de psychiatrie
of in het TBS-recht gebruik gaan maken van de kennis van de genetische kaart
van een patiënt. Ik vind dat er nu reeds voor gepleit moet worden dat,
als uit het DNA-onderzoek volgt dat een persoon zo'n verhoogd risico loopt,
de wetgever zodanig maatregelen neemt dat iemand altijd de mogelijkheid heeft
om op basis van gedrag, uitlatingen en dergelijke aan te tonen dat hij in
de samenleving kan terugkeren. Het mag toch niet zo zijn dat een genetische
kaart bij beslissingen in bijvoorbeeld de psychiatrie en het
TBS-recht, tegen iemand gebruikt gaat worden? Ik hoor graag de visie van de
regering over dit onderwerp.De conclusie van mijn fractie is dat zij het concept van de voorwaardelijke
machtiging ondersteunt, maar dat er nog een groot aantal vragen zijn.De heer Buijs (CDA):Volgens mij is het punt van de heer Dittrich over DNA enigszins buiten
de orde, maar dat terzijde. Begrijp ik goed dat de heer Dittrich aanwijzingen
heeft dat de regering met zoiets bezig is? Ik ondersteun zijn oordeel dat
DNA niet op die manier mag worden gebruikt.De heer Dittrich (D66):Uit Amerikaanse literatuur over dit onderwerp blijkt dat op basis van
DNA een verhoogd risico op psychiatrische aandoeningen kan worden aangetoond.
In Amerika, dus nog niet in Nederland, gaat men ervan uit dat het in de toekomst
met behulp van de genetische kaart veel makkelijker zal worden om te beoordelen
of iemand terug kan keren in de samenleving. Deze ontwikkeling komt ook in
Nederland en Europa, omdat we steeds meer met DNA gaan werken. Hoewel ik geen
enkele aanwijzing heb dat de regering van plan zoiets te doen, is het als
wetgever belangrijk van tevoren een visie te ontwikkelen en een heel helder
signaal af te geven.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Voorzitter. Met het wetsvoorstel voorwaardelijke rechtelijke machtiging
zet de regering een stap in de richting van behandeling van patiënten
buiten het psychiatrisch ziekenhuis. De PvdA-fractie stemt in met de gedachte
en de intentie achter dit voorstel. Met name het feit dat behandeling kan
plaatsvinden buiten de muren van de instelling, in de eigen omgeving spreekt
ons erg aan. Bovendien vindt nu een juridische verankering plaats waardoor
de gedoogsituatie – als we het zo mogen noemen – van de paraplumachtiging
in deze kwestie kan verdwijnen. Hoewel er in kringen van cliëntenorganisaties
anders over wordt gedacht, vindt mijn fractie dat het voorstel de patiënt
meer mogelijkheden en vrijheden geeft. In de huidige situatie is het enige
alternatief immers gedwongen opname; dat moet zoveel mogelijk worden voorkomen.Wel zijn er nog enkele fundamentele bezwaren bij mijn fractie, met name
tegen de afspraken. Er is sprake van een contract dat partijen bindt aan gemaakte
afspraken. De vertrouwensrelatie tussen patiënt en behandelaar is daarbij
in het geding. Hoe kan deze vertrouwenrelatie bestaan en groeien, als er op
de achtergrond speelt dat, bij het niet nakomen van de afspraken, diezelfde
behandelaar kan besluiten tot gedwongen opname? Daarom is mijn fractie van
mening dat degene die besluit tot gedwongen opname omdat afspraken niet zijn
nagekomen, niet de behandelaar moet zijn. Het moet wel iemand zijn die deskundig
kan oordelen over de situatie en die ervaring heeft met de Wet BOPZ. De geneesheer-directeur
van een psychiatrisch ziekenhuis is hiervoor de geschikte persoon, zo vinden
wij. Deze kan een onafhankelijk oordeel geven over de ontstane situatie, terwijl
de vertrouwensrelatie tussen patiënt en behandelaar intact blijft.Daarom heb ik een amendement ingediend, medeondertekend door de heren
Passtoors en Van der Vlies, inhoudend dat het besluit tot een gedwongen opname
wordt genomen door de geneesheer-directeur van de GGZ-instelling waar de patiënt
in het voorkomende geval van opname wordt opgenomen.De heer Dittrich (D66):Naar aanleiding van uw amendement op stuk nr. 14 wil ik het volgende vragen.
In het geval dat iemand gedwongen moet worden opgenomen met een voorwaardelijke
machtiging, is er eerst iemand nodig voor de geneeskundige verklaring, vervolgens
wordt de behandelaar erbij betrokken die een rol speelt in het behandelingsplan.
Als er een besluit wordt genomen tot gedwongen opname, is voorts een second
opinion nodig van een niet bij de behandeling betrokken psychiater. En nu
wordt dan ook nog de geneesheer-directeur geïntroduceerd als vierde persoon
die bij het nemen van deze beslissing tot machtiging betrokken is. Is die
belading niet te zwaar, vergeleken met die bij de andere machtigingen die
in de wet geregeld zijn?Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Oppervlakkig gezien lijkt dat misschien zo. Alle patiëntenorganisaties
waarmee wij hebben gesproken, hebben evenwel het volgende aangegeven. De patiënt
gaat afspraken aan met de behandelaar die er natuurlijk niet alleen is als
een soort van politieagent, maar ook om de patiënt te begeleiden en om
daarmee een vertrouwensrelatie op te bouwen. Als van tevoren bekend is, zoals
in het kader van het voorliggende wetsvoorstel, dat een behandelaar dan ook
als het ware de boeman is die deze patiënt gedwongen kan doen opnemen,
kan vanaf het begin de op te bouwen vertrouwensrelatie niet ideaal zijn. Vandaar
dat wij er voor zijn om een onafhankelijk iemand in te schakelen die goed
bekend is met de BOPZ en weet wanneer hij tot gedwongen opname moet besluiten.De heer Dittrich (D66):Als iemand vrijwillig in een psychiatrisch ziekenhuis is opgenomen, kan
de behandelaar van betrokkene ook op een gegeven moment besluiten dat het
beter is de vrijwillige opname om te zetten in een gedwongen opname. Dan zou
dat probleem ook spelen. Dat is soms ook al het geval in de praktijk. Het
is de vraag waarom in dit kader waarin meer sprake is van vrijwilligheid zo'n
extra zware eis wordt gesteld, terwijl dat niet geldt in de andere situaties.
Dan wordt het systeem van de wet toch een beetje verward?Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Ik vind dat er een fundamenteel verschil is. Hier is sprake van een ambulante
situatie waarin iemand op een normale manier in de eigen omgeving functioneert.
De achterliggende gedachte is dat zo iemand ook in die omgeving moet kunnen
blijven. Er moet dus een optimale situatie worden gecreëerd. Wij hebben
nu de gelegenheid om met dit wetsvoorstel de ideale situatie zo goed mogelijk
te benaderen. Gepoogd moet worden de vertrouwensrelatie van meet af aan op
deze manier op te bouwen. Volgens mij kan dat niet anders dan door een andere,
onafhankelijke behandelaar bij wijze van spreken als stok achter de deur te
laten fungeren.De heer Buijs (CDA):Ik was aanvankelijk positief gestemd over dit amendement, want het was
ook een van onze opties om in plaats van een persoon, niet-zijnde
de behandelaar, uitdrukkelijk te vermelden dat het de geneesheer-directeur
moet zijn. Heb ik goed begrepen, mevrouw Van der Hoek, dat u in antwoord op
vragen van collega Dittrich nu stelt dat deze niet in plaats komt van, maar
extra wordt toegevoegd?Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Nee. In de situatie waarin de afspraken niet worden nagekomen, moet niet
de behandelaar degene zijn die moet zeggen dat de patiënt gedwongen wordt
opgenomen. Iemand van buitenaf moet beoordelen of die situatie moet leiden
tot gedwongen opname.De heer Buijs (CDA):Dan begrijpen wij elkaar goed en komt de geneesheer-directeur in plaats
van degene die de regering voorstelde.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):De geneesheer-directeur komt dan in plaats van de behandelaar.De heer Dittrich (D66):Dit antwoord roept weer een andere vraag op. De patiënt weet dan
toch dat het de behandelaar is die tegen de geneesheer-directeur heeft gezegd:
hij houdt zich niet aan de voorwaarden en moet gedwongen worden opgenomen?
Waarom denkt u dat als de geneesheer-directeur de beslissing neemt, de vertrouwensrelatie
met de behandelaar niet wordt geschaad en dat dit wel het geval zal zijn als
de behandelaar het gewoon kan uitleggen aan de patiënt?Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Ik denk dat psychologische factoren hier ook een rol spelen. Een behandelaar
kan een vertrouwensband opbouwen met een patiënt, maar iemand buiten
die relatie zou er best ook eens naar kunnen kijken en de vraag aan de orde
kunnen stellen of gedwongen opname wellicht nodig is. Je biedt op die manier
een extra zekerheid in dat die relatie in stand kan blijven.De heer Dittrich (D66):Maar die zekerheid wordt toch ook geboden door de second opinion van de
andere onafhankelijke psychiater?Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Ja.De heer Dittrich (D66):Daar bovenop krijg je dan nog de mening van de geneesheer-directeur?Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Ja, ik vind dat alleszins gerechtvaardigd in een nieuwe situatie. Op deze
manier wordt ook tegemoetgekomen aan bezwaren die in patiëntenkringen
leven.Voorzitter. De patiënt kan in de situatie van de voorwaardelijke
rechterlijke machtiging niet terugvallen op een patiëntenvertrouwenspersoon.
Dat is wel mogelijk bij opname in een kliniek. Juist bij een regeling als
de voorwaardelijke rechterlijke machtiging is het van groot belang dat de
patiënt zich kan laten bijstaan in de eigen omgeving. Dan kan ook in
veel gevallen worden voorkomen dat de patiënt – bijvoorbeeld in
een dreigende crisissituatie – het zicht op afspraken verliest en onnodig
wordt opgenomen. Ik ben van mening dat dit wetsvoorstel niet kan worden aangenomen
als dit onderdeel niet goed is geregeld. In het verslag heeft mijn fractie
suggesties gedaan waar dit in de wet moet worden geregeld. De heer Dittrich
stelde net een vraag over de besprekingen tussen het ministerie en de patiëntenvertrouwenspersoon.
Ik heb begrepen dat de onderhandelingen zijn afgebroken, mede vanwege de vraag
waar de patiëntenvertrouwenspersoon moet worden gesitueerd in een ambulante
setting. Is dit waar? Wanneer het amendement over de geneesheer-directeur
wordt aangenomen, is dat bezwaar volgens mij weggenomen. Dan kan er worden
aangehaakt bij diezelfde GGZ-instelling waar de geneesheer-directeur is benoemd.
Graag hoor ik de mening van de minister hierover.Een derde bezwaar tegen het wetsvoorstel betreft de formulering dat de
rechter ambtshalve kan beslissen anders dan de vordering van de officier van
justitie. Dit is niet in lijn met hetgeen elders in de Wet BOPZ is geregeld
en is overigens ook strijdig met de gebruikelijke en in een rechtsstaat passende
verdeling. Het is naar mijn mening niet consistent om de rechter alleen op
dit punt meer vrijheid te geven dan bijvoorbeeld bij de voorlopige machtiging
het geval is. Daarom heb ik een amendement ingediend, medeondertekend door
de heren Passtoors en Van der Vlies, waarbij de regeling in overeenstemming
wordt gebracht met de Wet BOPZ. Kortheidshalve verwijs ik naar de zeer uitgebreide
toelichting bij dit amendement.De heer Dittrich (D66):Bij de behandeling van het afgeven van zo'n machtiging zijn de rechter,
de patiënt met zijn advocaat en een psychiater aanwezig. Stel dat tijdens
zo'n gesprek blijkt dat – ondanks het feit dat er een behandelingsplan
is en men eerst koerste op een voorwaardelijke machtiging – de patiënt
zelf zegt niet zeker te zijn of hij zich wel aan de afspraken kan houden en
de voorkeur zegt te geven aan een voorlopige machtiging. Waarom moet dan een
omslachtige weg worden gevolgd zoals mevrouw Van der Hoek dat voorstelt in
het amendement? Het is toch veel praktischer om, waar iedereen bij zit, te
besluiten tot een voorlopige in plaats van een voorwaardelijke machtiging?Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Dat is merkwaardig, want de patiënt kan dan ook zeggen dat hij vrijwillig
wil worden opgenomen. Dan is er toch helemaal geen voorlopige machtiging nodig?De heer Dittrich (D66):Als hij er niet zeker van is dat hij wel goed zal meewerken aan de behandeling
of dat hij niet na een paar dagen weg zal gaan, is het toch nodig om hem gedwongen
op te nemen. Iedereen is dan aanwezig en daarom is het volgens mij belangrijk
dat er een ambtshalve "omklapping" mogelijk is. U gaat het op een heel bureaucratische
manier organiseren. Kunt u dan uitleggen wat het voordeel daarvan is?Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Als oud-rechter zult u veel beter dan ik weten dat de officier van justitie
vordert en dat de rechter volgens de huidige wet ambtshalve nooit verder kan
gaan dan de officier van justitie vordert, want dan moet hij in feite toch
terugverwijzen naar de officier. Wellicht is uw voorbeeld minder gelukkig,
want als de patiënt dan toch opgenomen wil worden, is er verder geen
rechterlijke machtiging nodig en zou je kunnen spreken van een vrijwillige
opname.De heer Dittrich (D66):Iemand kan ook zelf een machtiging vragen!Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Ja, maar vindt u het correct dat er dan een andere situatie
gaat ontstaan waarin de rechter in feite veel meer mogelijkheden krijgt om
zaken ambtshalve te beslissen zonder dat dit is gebaseerd op een vordering
van de officier van justitie?De heer Dittrich (D66):Mijn antwoord daarop is "ja" omdat de patiënt met zijn advocaat er
toch bij is en het heel praktisch is om ter plekke te kunnen bezien wat nu
het best bij de patiënt past. Volgens uw amendement kan dat niet, want
dan zou er een nieuwe procedure moeten worden gestart, waardoor de mensen
weer terug moeten komen, enz. Dat zou wel eens tegen de belangen van de patiënt
kunnen zijn.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Ja, maar net hebt u gewaarschuwd voor een aantal zaken die wat willekeurig
kunnen uitpakken. Dat kan volgens mij in deze situatie ook best gebeuren,
zeker als het gaat van een lichtere naar een zwaardere maatregel. Ik ken geen
enkele situatie waarin dat met zoveel vrijheden door de rechter gebeurt. Ik
zou het dus in lijn willen houden met hetgeen juridisch gebruikelijk is, maar
ik hoor graag de opvatting van de regering daarover.Bij de rechterlijke machtiging heb ik nog een opmerking over de rol van
de familie. Ik ben het eens met de regering dat die rol niet formeel wordt
vastgelegd, maar in de praktijk merk ik wel dat de familie vaak vergeten of
genegeerd wordt. Ik pleit ervoor dat die niet wordt vergeten en er actief
bij wordt betrokken. Dat kan ook heel positief uitwerken.Op een tweetal andere artikelen heb ik ook een amendement ingediend omdat
ik in de praktijk veel schrijnende situaties tegenkom waarbij patiënten
en hun familie, maar ook behandelaars in een uitzichtloze situatie terechtkomen.
Ik doel op de bepaling van artikel 38 van de wet waarin staat dat na een BOPZ-opname
niet tot gedwongen behandeling kan worden overgegaan, tenzij ernstig gevaar
is aangetoond. In de praktijk verhindert dit de noodzakelijke behandeling.
Ik citeer uit een van de vele brieven die ik dagelijks over dit onderwerp
krijgt. Een ex-patiënt schrijft mij: "Een psychotisch mens is niet wilsbekwaam
op dit punt. Weigering van medicatie hoort bij het ontbreken van ziekte-inzicht
en het leven in een waanwereld. Het niet toedienen van medicatie is onmenselijk.
Gedwongen medicatie had mij en mijn omgeving zeer veel zeer ernstig leed kunnen
besparen. Ook het behandelend personeel zal met lede ogen hebben toegezien.
Een psychotisch mens herwint zijn vrijheid pas als hij of zij uit de psychose
raakt. Hiervoor is een tijdelijke gedwongen onvrijheid eerst nodig. Ik leef
nu weer als een "normaal" mens met een baan, een flat, vrienden en familie
en met het weten dat het zo erg niet had hoeven zijn. Deze wetswijziging is
hard nodig."Het is ook een onlogische situatie. Immers, de patiënt wordt al opgenomen
op grond van het gevaarscriterium dat op zichzelf al moet voldoen aan strenge
voorwaarden. Eenmaal opgenomen, moet dan nog eens opnieuw worden voldaan aan
een nog strenger criterium. Ook voor mijn fractie staat voorop dat de rechtsbescherming
en de zelfbeschikking van de patiënt een groot goed is en niet voor niets
leidend is in de Wet BOPZ, maar het kan niet de bedoeling zijn dat waar adequate
medicatie of behandeling mogelijk is voor bepaalde aandoeningen, die niet
mogen worden toegediend terwijl is bewezen dat de behandeling helpt.In deze discussie is de integriteit van het menselijk lichaam ter sprake
gebracht. Ook in eerdere debatten over de BOPZ was dit een belangrijk gegeven
en terecht; er moet zorgvuldigheid worden betracht in een situatie waarin
iemand tegen zijn of haar wil is opgenomen. Ik vraag echter: wat is schadelijker
voor de integriteit van het menselijk lichaam: iemand in verwarde of psychotische
toestand in een separeercel laten zitten, alleen met zijn of haar wanen en
zonder begeleiding, of iemand via medicatie tot rust brengen waarna een gesprek
mogelijk is en rustig besproken kan worden wat de verdere behandeling of begeleiding
inhoudt?In het buitenland kijkt men met verbazing naar onze situatie. Daar kent
men separeercellen niet of nauwelijks meer. Daar kent men de zogenaamde treatment
orders.Natuurlijk vind ook ik dat wij niet terug moeten naar de oude Krankzinnigenwet.
Sommigen vrezen platspuiten, maar de tijden van One flew over the cuckoo's
nest zijn echt voorbij. Daarom heb ik een amendement ingediend, medeondertekend
door de heren Passtoors, Dittrich en Van der Vlies, dat beoogt het woord "ernstig"
in artikel 38 te schrappen. Naar mijn mening blijft er ook na het schrappen
van het woord "ernstig" voldoende rechtsbescherming over voor de patiënt.
Immers, de behandelaar kan niet zomaar overgaan tot ongebreidelde dwangbehandeling.
Er moet net als nu bij de beoordeling worden voldaan aan het begrip "voorzover
noodzakelijk", zoals dit ook in het wetsvoorstel is opgenomen. Het begrip
"gevaar" is al beoordeeld ten tijde van de opname.Ook voor artsen en verpleegkundigen is het veel zinvoller om op deze manier
te kunnen behandelen in plaats van mensen onbehandeld weer naar huis of zelfs
de straat op te sturen. Ik hoor vaak van verpleegkundigen en artsen dat zij
hun vak willen uitoefenen om waar mogelijk te kunnen genezen en te begeleiden
en niet om mensen in een separeercel op te sluiten.Zoals gezegd: heel vaak zeggen patiënten achteraf dat zij op dat
moment niet in staat waren om hun eigen situatie te beoordelen. Belangrijk
is dat goed wordt geëvalueerd hoe dit in de praktijk uitwerkt. Ik sluit
mij wat dit betreft aan bij de heer Dittrich.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Het probleem dat mensen die gedwongen zijn opgenomen, behandeling weigeren,
is een reëel probleem. Mevrouw Van der Hoek kent echter net als ik niet
alleen de brieven van mensen die schrijnende toestanden bespreken, maar ook
de jurisprudentie. Die jurisprudentie geeft heel duidelijk aan dat er juist
van ernstig gevaar kan worden gesproken als het niet kunnen behandelen leidt
tot duidelijke achteruitgang en verslechtering van de patiënt op langere
termijn. Gaat het niet veel meer om de interpretatie van het criterium ernstig
gevaar, niet alleen als acuut gevaar, maar wel degelijk ook als achteruitgang
en onbehandeld laten van mensen in een slechte toestand dan om het schrappen
van dit woord?Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Ik zal niet ontkennen dat zich situaties hebben voorgedaan waarin met
een andere interpretatie wel behandeld had kunnen worden. Ik heb de afgelopen
jaren toen ik mij bezighield met mijn gedachtevorming over
dit onderwerp, soms heel diepgaande discussies gehad met behandelaars, maar
ook met ex-patiënten, mensen die nu in patiëntenraden zitten. Zij
zeggen dat het begrip ernstig zo'n barrière opwerpt, dat men echt met
gebonden handen staat doordat men nog eens een keer over het gevaarsbegrip –
dat al ernstig is – moet heen gaan. De heer Dittrich wees zojuist op
de discussie die dertig jaar geleden over dit onderwerp is gevoerd en waarin
zelfbeschikking en rechtsbescherming terecht leidende begrippen waren. In
de jaren nadien is echter de medicatie zozeer verbeterd dat er veel meer mogelijkheden
zijn om mensen te behandelen. Het begrip "ernstig in gevaar" blijkt in de
praktijk de bottleneck te zijn die het onmogelijk maakt om van die nieuwe
mogelijkheden gebruik te maken.Wij zullen moet bezien hoe een en ander in de praktijk uitwerkt, maar
dat betekent niet dat door dit voorstel afbreuk wordt gedaan aan de rechtsbescherming
van de patiënt. Uiteindelijk moet immers worden aangetoond dat een behandeling
volstrekt noodzakelijk is. In gesprekken met artsen is mij duidelijk geworden
dat natuurlijk eerst moet worden geprobeerd om mensen zover te krijgen dat
zij vrijwillig een behandeling ondergaan. Zo heb ik met psychiaters gesproken
die zeiden dat zij zich "de tong blauw praten" om mensen zover te krijgen.
Ik ben er dan ook van overtuigd dat in de meeste klinieken niet lichtvaardig
wordt overgegaan tot het toedienen van medicamenten. Ik zei al dat men geen
patiënten meer platspuit. Niet alleen de behandelingsmethoden in de GGZ
zijn namelijk veranderd, maar ook de attitude van heel veel behandelaars.
Met het oog daarop denk ik dat ik met dit voorstel geen inbreuk maak op de
rechten van de patiënt.Mevrouw Hermann (GroenLinks):De regering is overduidelijk met dit onderwerp bezig en heeft inmiddels
ook een groot aantal voornemens aangekondigd. Verder is er nog steeds geen
duidelijke overeenstemming en dat roept de vraag op of het niet beter is om
het gezegde "in dubiis abstine" te volgen. Wij moeten immers met dit soort
heel ernstige zaken voorzichtig omgaan. Moderne medicatie kan heel goede resultaten
opleveren, maar u kent toch zeker ook alle bijwerkingen en negatieve effecten?
U weet toch ook dat er nog veel te weinig bekend is over de effecten van het
toedienen van medicatie aan mensen die dat niet willen? Het effect is in zo'n
geval heel anders dan wanneer de patiënt zijn medicatie vrijwillig inneemt.
Dat heeft te maken met therapietrouw en de geestelijke instelling van de patiënt.
Al met al houd ik eraan vast dat het te vroeg is om dit voorstel nu door te
zetten.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):De praktijk en de vakliteratuur leren mij dat er inmiddels een heleboel
kennis is. Vooral de laatste tien jaar is er heel veel bekend geworden over
zaken die te maken hebben met het toedienen van medicatie. Ik ben natuurlijk
ook een tegenstander van het toedienen van medicatie tegen de wil van de patiënt.
Er zijn echter situaties waarin het beter is om hier wel voor te kiezen. Ex-patiënten
geven soms ook zelf aan dat zij het op het moment zelf niet wilden, maar dat
zij achteraf heel blij zijn dat het wel is gebeurd.Ik heb een lijstje opgesteld van alle toezeggingen die de regering de
afgelopen drie jaar heeft gedaan. Er zitten hier heel goede maatregelen bij,
maar dat neemt niet weg dat de regering de uitvoering van die toezegging steeds
maar weer vooruit heeft geschoven. Zo spreken wij veel later dan gepland over
dit wetsvoorstel. Onderzoek betekent een vertraging van zeker twee à
drie jaar en als wij er dan ook nog eens zelf over willen praten, verliezen
wij vier à vijf jaar en dat laat de huidige situatie niet toe. Er is
soms immers sprake van noodsituaties, waarin het woordje "ernstig" een barrière
vormt voor een goede behandeling. Al met al denk ik dat wij ons niet nog meer
vertraging kunnen veroorloven. Deze wet zal verder altijd het onderwerp zijn
van maatschappelijke discussies en ook in deze Kamer zullen er altijd voor-
en tegenstanders zijn.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Maar het is toch vreemd dat ik, als woordvoerder van een oppositiepartij,
tegen een woordvoerder van de grootste regeringspartij moet zeggen dat u beter
kunt wachten tot de regering zich daar heel duidelijk over uitspreekt.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):U weet dat wij als Kamerleden het recht van amendement hebben. Wij mogen
zelf ook iets indienen, als wij vinden dat een aantal zaken gewoon te lang
duurt. Ik vind dat daar in dit geval sprake van is. Onderzoek mag blijven
plaatsvinden. Ik heb niet voor niets gevraagd om goede evaluatie en monitoring.
Maar ik ben ervan overtuigd dat het slechten van deze dubbele horde alleen
maar voordelen voor patiënten heeft, zonder dat hun rechten worden aangetast.De heer Buijs (CDA):Ik neig ertoe om dit amendement te ondersteunen, hoewel ik het buitengewoon
slecht onderbouwd vind. Ik zie het dan ook meer als een signaal aan weldenkende
psychiaters, die daar op een verstandige wijze gebruik van zullen maken. Ik
ben een beetje ontgoocheld door uw voorbeeld. Ik ken namelijk de tegenovergestelde
situatie ook. Dwangmedicatie wordt in het algemeen, ook in de psychiatrische
wereld, gezien als het falen van de behandeling. Het aantal mensen dat suïcidaal
is na ontslag met toegepaste gedwongen medicatie is groot. U weet dat psychiaters
slechts in uiterste noodzaak willen overgaan tot dit soort vormen van behandeling.
Ik denk dan ook dat dit amendement meer moet dienen als een signaal aan de
psychiatrische sector. Men moet uitkijken. Het signaal "gevaar" moet eenduidig
geïnterpreteerd worden. Daar ligt het probleem. Er zijn heel grote verschillen
in de toepassing van de dwangbehandeling in de regio's. De psychiatrie in
de ene regio is veel banger voor processen dan voor dwangmedicatie, terwijl
dat voor de andere regio niet geldt. Via uw amendement roep ik de psychiaters
op om tot uniformiteit en protocollering te komen en om niet bang te zijn
om de verschillen tussen de regio's te vergelijken. Ik roep op tot benchmarking,
zij het met pijn in mijn hart.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):U kunt dat straks in uw eigen termijn ook benadrukken. U heeft natuurlijk
gelijk dat in verschillende psychiatrische klinieken verschillende interpretaties
worden gehanteerd. Maar ik heb net aangegeven dat bij weigering van de behandeling
een patiënt ook echt niet behandeld wordt. Kortgeleden heb ik vier dagen
meegelopen met de Amsterdamse politie. Ik heb daar een aantal
dossiers kunnen inzien en toen bleek mij dat er mensen zijn die onbehandeld
weer op straat komen. Dat is niet altijd aan de psychiatrie te wijten. De
psychiatrie staat soms ook met gebonden handen. Ik ben het met u eens dat
patiënten nooit zonder begeleiding gelaten kunnen worden. Dat is een
belangrijk punt, ook in het kader van het voorwaardelijk ontslag en het niet
nakomen van de regels, waar de heer Dittrich op doelde. De sector moet daar
altijd zeer alert op zijn en gewoon de wet naleven. Maar het gaat hier om
een situatie waarin iemand niet kan worden behandeld en bijvoorbeeld noodgedwongen
in de separeercel moet worden opgesloten. Dat is het alternatief van het niet
kunnen behandelen, terwijl de mogelijkheden er wel zijn.De heer Buijs (CDA):Ik heb aangegeven waarom ik er toch toe neig om dit amendement te ondersteunen.
Dit wordt een semantische discussie. In de laatste zin staat "voorzover volstrekt
noodzakelijk". U schrapt "ernstig", maar dan moet u "voorzover volstrekt noodzakelijk"
weer omschrijven.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Nee, nee, dat is een begrip, dat is duidelijk.De heer Buijs (CDA):De zinsnede "voorzover volstrekt noodzakelijk" kan toch verschillend worden
uitgelegd? Ik hecht er dan ook aan dat psychiaters eenduidige protocollen
opstellen, dat zij afgestemd optreden en dat zij dwangmedicatie af en toe,
helaas maar noodzakelijk, toepassen. Ik ben het op dat punt met u eens.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Mijn vraag richt zich op een ander aspect van het verhaal van mevrouw
Van der Hoek. Zij begon deze passage met de woorden: tot zover de voorwaardelijke
machtiging en ik maak van de gelegenheid gebruik om dit amendement in te dienen.
Doet zij met deze woorden geen onrecht aan de strekking van haar amendement?
Ik zie namelijk een duidelijke relatie tussen haar amendement en het onderwerp
van voorwaardelijke machtiging: als iemand met een voorwaardelijke machtiging
zich niet houdt aan het behandelingsplan, moet het niet alleen mogelijk zijn
om die persoon op te nemen maar ook om tot behandeling over te gaan. Het is
in dat geval toch essentieel dat de criteria gelijk zijn?Mevrouw Van der Hoek (PvdA):U hebt daar gelijk in. Een en ander hangt met elkaar samen. Ik heb het
niet juist uitgelegd.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Het amendement hangt meer met het wetsvoorstel samen dan u zo-even suggereerde?Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Ja, daar hebt u gelijk in.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Mevrouw Van der Hoek betrekt de stelling dat het separeren van mensen
eindeloos kan doorgaan omdat er in die gevallen niet behandeld kan worden.
Ik heb dat toch goed gehoord?Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Dat blijkt vaak in de praktijk.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Dat is uw motief?Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Ik heb dit voorbeeld gebruikt bij mijn betoog over de integriteit van
het menselijk lichaam. In tegenstelling met het buitenland, waar op een andere
manier wordt behandeld, hebben verpleegkundigen in de Nederlandse praktijk
vaak geen alternatief voor het separeren van patiënten die "gevaar" opleveren.
Ik geef u dat te doen. Ik heb van verpleegkundigen gehoord dat zij liever
gewoon hun vak uitoefenen dan gebruik te maken van de separeercel.Mijn tweede amendement, dat medeondertekend is door de heer Passtoors,
is ingediend om een ander, zeer schrijnend probleem aan de orde te stellen.
Ik kan dit probleem illustreren aan de hand van honderden praktijkvoorbeelden
die mij in werkbezoeken, telefoontjes en brieven worden aangereikt. Het betreft
de situatie van mensen die door de werking van de huidige wet volkomen tussen
wal en schip geraken. Zij kunnen niet worden opgenomen op grond van het huidige
gevaarscriterium. Deze categorie patiënten heeft geen ziekte-inzicht,
laat zich totaal niet benaderen – ook niet via drang- of bemoeizorg –
en kan op geen enkele manier via de zogenaamde "vermaatschappelijking" worden
bereikt en begeleid. Deze mensen zwerven op straat of kwijnen weg achter hun
eigen voordeur. Ik citeer uit de brief van een pastoor uit Noord-Brabant:
"Uit mijn pastorale praktijk en anderszins heb ik de ervaring dat zulke geesteszieke
mensen al veel te lang lijden onder de oude "tolerante" wet, en met hen hun
naaste omgeving die helemaal niks kan doen. Hoeveel goedwillende ouders en
anderen hebben moeten aanzien dat hun kind niet geholpen "mocht worden" en
naar de verdommenis ging." En dat voor een pastoor! "Zij stonden machteloos
en waren intens verdrietig. Hoe eerder die wet is gewijzigd, hoe beter, ten
bate van alle betrokkenen."Ik hecht eraan, nogmaals te benadrukken dat ik er in principe van uitga
dat mensen in de maatschappij op een normale manier, eventueel met de nodige
begeleiding, kunnen functioneren. Dwangopname moet zoveel mogelijk worden
voorkomen. Ik heb zelf in 1999 de motie over de taskforce vermaatschappelijking
ingediend. Het door mij en de heer Passtoors voorgestelde instrument van de
observatiemachtiging is echter niet tegenstrijdig met het streven naar vermaatschappelijking.
Wij moeten alles op alles zetten om van de vermaatschappelijking een succes
te maken, maar ook hulpverleners en behandelaars die alles proberen om mensen
uit de kliniek te houden, erkennen dat een bepaalde categorie niet kan worden
bereikt via de huidige wet.Voorzitter: BiesheuvelMevrouw Van der Hoek (PvdA):Als tegenwerping wordt wel gezegd dat wellicht geen goede interpretatie
wordt gegeven van het huidige begrip "gevaar"; mensen zouden best opgenomen
kunnen worden als de psychiater de wet en de uitleg daarvan juist beoordeelt.
Ik realiseer mij dat dit voorkomt en daar heb ik kritiek op. Ik heb in de
afgelopen jaren heel wat psychiaters gesproken, in Zeeland, Friesland, Groningen,
Brabant enz., die de wet soepel interpreteren en zich afvragen wat in dezen
de geest van de wet is, mede gelet op uitspraken van de Hoge Raad. Zij geven
aan dat er een doelgroep is die tussen wal en schip valt. Een
rechter zei mij kortgeleden: ik krijg mensen te beoordelen die ik met bloedend
hart terug moet sturen, wetend dat ik ze misschien een jaar later in een crisissituatie
terugzie. Voorzitter. Dat is de kern van het probleem. Het gaat in feite maar
om een kleine groep mensen. Ik hecht eraan, nogmaals aan te geven dat het
niet gaat om 90 tot 95% van de groep mensen die heel goed met of zonder medicatie
een plaats in de maatschappij hebben gevonden of gaan vinden.Mevrouw Kant (SP):Ondanks alle goede woorden die u gebruikt, zie ik een verschil tussen
datgene wat u zegt en de inhoud van uw amendement. Met het voorbeeld van de
rechter dat u geeft, bent u niet bezig met wat uw amendement kan bijdragen,
maar met de criteria van de BOPZ op dit moment. Ik kan dit voorbeeld niet
rijmen met uw amendement. Dat mag u mij even uitleggen.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Dat zal ik doen want ik hecht eraan het goed te verwoorden en duidelijk
te maken. Bij observatiemachtigingen hebben wij het over een ernstig vermoeden
van een geestesstoornis die gevaar voor iemand zelf met zich brengt. Zo is
het verwoord in het wetsvoorstel. Het betreft vaak mensen die al jaren bij
de hulpverlening bekend zijn. Voor mij is een bekend voorbeeld iemand die
op een kamer zit, zichzelf steeds meer verwaarloost, niemand erin laat, ook
niet de huisarts of de GG&GD, terwijl bekend is dat er in die kamer wapens
aanwezig zijn. De ouders hebben al twee, drie keer bij de rechter geprobeerd
om opname te bewerkstelligen. Vervolgens is het gevaarscriterium van belang
en wordt gesteld dat er geen gevaar is voor de persoon zelf of zijn omgeving,
althans volgens de uitleg van de wet. Er zijn mensen die zich totaal niet
laten benaderen.Mevrouw Kant (SP):Ik keer even terug naar het amendement. Wat u wenst, is dat dergelijke
mensen drie weken worden opgenomen. Ook ik heb contact met mensen van de praktijk
en zij zeggen mij: ik kan dergelijke mensen wel drie weken opnemen, maar in
een zo korte periode kan ik onmogelijk een diagnose stellen; daar heb ik maanden
en maanden voor nodig. In hoeverre denkt u nu dat zo'n opname van drie weken
helderheid kan bieden?Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Het gaat erom dat deze mensen op geen enkele manier benaderbaar zijn.
Een aantal maanden geleden werd in Groningen een mevrouw dood in haar huis
gevonden, terwijl al jaren werd gezegd dat het met haar niet goed ging. Zelfs
de huisarts kon er niet in. Die mevrouw kon niet worden opgenomen en ook kon
niet worden vastgesteld wat er met haar aan de hand was. Wanneer je zo iemand
een periode binnen de muren kan krijgen, ontstaat de mogelijkheid om een eerste
onderzoek te doen. Dat geldt ook voor mensen met allerlei stoffen in hun lichaam.
Je kunt dan een aantal zaken onderzoeken waarna een eerste diagnose kan worden
gesteld. Is er op een gegeven moment reden om iemand langer in de kliniek
te houden – dan moet de wet verder in werking treden – dan is
er een mogelijkheid voor de officier van justitie om verlenging aan te vragen.
Er is ook nog een mogelijkheid om over te gaan tot een voorlopige machtiging
of tot het nieuwe instrument van de voorwaardelijke rechterlijke machtiging.
Het gaat erom dat je een man of vrouw die op straat zwerft of achter de voordeur
blijft, even kunt bereiken of uit de omgeving kunt halen, een omgeving die
soms bedreigend kan zijn en waarin iemand wordt onderdrukt. De heer Dittrich
heeft zojuist Heerlen genoemd. Ik ben daar ook een paar keer geweest. Sommige
mensen zitten in een situatie waaruit zij moeilijk kunnen loskomen.De voorzitter:Misschien is het goed als mevrouw Kant de vraag verduidelijkt en mevrouw
Van der Hoek er iets korter op antwoordt. Er zijn nog een paar mensen die
willen reageren. Ik moet ook nog een beetje aan de tijd denken.Mevrouw Kant (SP):Over veel dingen zijn mevrouw Van der Hoek en ik het eens. Het gaat juist
om die drie weken en de vraag of het mogelijk is om in die periode iets vast
te stellen. Als mensen drie weken zijn opgenomen en in die drie weken is niet
vast te stellen dat er sprake is van een gevaar of van een psychische stoornis,
wat dan? Is er dan niet meer schade berokkend? Daarom worstel ik zo met het
amendement. De vraag die mevrouw Van der Hoek nu beantwoord heeft, heeft zij
evenals ik natuurlijk voorgelegd aan mensen die er verstand van hebben. Daarbij
heeft zij ook gehoord dat het heel moeilijk is om dat binnen drie weken vast
te stellen.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Maar dan is er nog een mogelijkheid op vordering van de officier van justitie
om twee weken verlenging aan te vragen. Daar moet dan weer een geneeskundige
verklaring aan ten grondslag liggen. Dan kan eventueel ook nog een verlenging
worden aangevraagd via bijvoorbeeld een voorlopige machtiging. Dat kan. Alle
mogelijkheden in de wet kun je daarbij gebruiken.De heer Buijs (CDA):Ik was al tegen dit voorstel, want ik vind het een belachelijk voorstel.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Belachelijk ten opzichte van de ouders die hun kinderen...?De heer Buijs (CDA):De voorbeelden die mevrouw Van der Hoek noemt, slaan als een tang op een
varken. In het eerste voorbeeld van iemand met wapens op de kamer is er wel
degelijk een gevaarscriterium. Dus waar praten wij over? Maar laten wij het
eerst eens hebben over de criteria die zij stelt. Zij zegt dat het een groep
zorgmijders is, zonder ziekte-inzicht bij wie sprake is van een ernstig vermoeden
van een stoornis van de geestesvermogens. Ik kan haar verzekeren dat er heel
veel mensen zijn, niet op kamertjes, die gewoon vrij rondlopen en waarschijnlijk
ook in de politiek, die dezelfde kenmerken hebben.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Op wie doelt u?De heer Buijs (CDA):In algemene zin, niet specifiek Nederlands en zeker niet van uw partij.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Toch geen collega-parlementariërs, mag ik hopen?De heer Buijs (CDA):Nee.Mevrouw Van der Hoek zegt dat een observatiemachtiging is bedoeld voor
lichamelijk onderzoek, laboratoriumonderzoek en aanvullend onderzoek
alsof dit niet extramuraal kan gebeuren. Dat gebeurt nu in een psychiatrisch
ziekenhuis met inschakeling van de extramurale huisarts, internist of wie
dan ook. Mevrouw Van der Hoek is in een psychiatrisch ziekenhuis dus aan het
verkeerde adres voor deze observatie, tenzij zij zegt dat men de (geestelijke)
gezondheidstoestand van de desbetreffende persoon moet onderzoeken. Ik kan
haar verzekeren dat een psychiater bij de Riagg dat ambulant even goed kan
als wanneer iemand opgenomen is. Ik kan haar ook verzekeren dat gezien de
vertrouwensrelaties de andere behandelaars, zoals de huisarts, ook bekend
zijnde bij andere behandelaars in de eerste lijn, dat veel beter kunnen. Alle
argumenten die de heer Dittrich op juridisch gebied heeft genoemd, steun ik
ook.Ik denk ook – daarmee kom ik op de capaciteit, mijn laatste argument –
dat dit contraproductief is. Mevrouw Van der Hoek weet dat er een gigantische
wachtlijst is voor klinische opnames. Zij gaat hiermee de hele setting nog
verder vervuilen. Zij werkt dus gewoon contraproductief.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Als ik hier twee jaar bezig ben geweest met een hersenspinsel en als dit
in de praktijk heel goed kan worden opgelost, heb ik twee jaar werk voor niets
gedaan. En ach, dat gebeurt wel eens vaker. Daar zitten wij ook niet zo mee.
Laat de heer Buijs maar eens meegaan met de rijdende psychiater in Amsterdam
op de fiets, of in Rotterdam of zelfs op het platteland. Misschien is bij
hem in Zeeland alles goed geregeld. Ik ben in Leiden en omgeving geweest,
niet alleen de stad, maar ook de zeven gemeentes eromheen. Daar heb ik deze
praktijkgevallen gehoord. Daarbij werden oprechte pogingen gedaan, juist door
psychiaters. Zij probeerden mensen op straat te behandelen en deden veel moeite
om ze echt te kunnen vastpakken. Voor die psychiaters heb ik veel respect.
Zij weten vaak op een heel goede manier mensen te bereiken. Juist zij geven
aan dat er een categorie is die ze niet kunnen bereiken en die ze niet op
straat kunnen onderzoeken. Soms is er het ernstige vermoeden dat er wel degelijk
sprake is van een psychische stoornis. Dat vermoeden is niet gerezen omdat
de buurman of de wethouder heeft gezegd dat iemand een beetje raar doet en
dat die maar moet worden opgepakt. Zojuist heb ik al iets gezegd over het
maken van karikaturen. De heer Buijs had het over "belachelijk". Daarmee deed
hij echter geen recht aan al degenen die proberen de bedoelde groep mensen
op een goede manier te bereiken. Daarmee doet hij ook geen recht aan de positie
van de mensen waarom het gaat. Het is namelijk gebeurd, mijnheer Buijs, dat
mensen geen behandeling kregen, omdat er daarvoor geen mogelijkheden waren.
Welnu, ik heb die mensen kortgeleden nog gezien. Ik trof ze helaas aan in
een politiecel in Amsterdam. De crisisdienst moet alle moeite doen om die
mensen een plaats te kunnen bezorgen. Straks kom ik nog te spreken over de
capaciteit. Opmerkingen daarover passen beter in het deel van mijn betoog
dat nog komt.De heer Buijs (CDA):Het woord "belachelijk" had niet betrekking op uw inzet. Die ken ik. Ik
weet dat uw inspanningen zeer gemeend zijn. Het woord heb ik gebruikt in een
opwelling. Het gaat mij om de praktijk. Ook ik heb enige ervaring en dan vind
ik dat een en ander niet klopt met uw voorstelling van zaken. Ik heb zeker
met het gebruik van het woord "belachelijk" niet willen bedoelen dat de inzet
van al die ambulante verzorgers als belachelijk zou moeten worden gekwalificeerd.
Ik heb het over de methodiek en het instrumentarium die nu worden aangereikt.
Die vind ik belachelijk.U sprak over de vermaatschappelijking van de zorg. Hulde voor uw inzet!
Ik wijs er echter op dat tot op heden de capaciteit nog steeds ver onder de
maat is. Straks moet u mij eens uitleggen of dit niet werkelijk de oorzaak
is van het feit dat nog veel mensen op straat zwerven. Hulde voor uw inzet,
maar daarna is het doodstil geworden.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Ik kom straks in mijn betoog nog uitgebreid op dit punt terug.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Ik heb enkele korte vragen naar aanleiding van de tekst van uw amendement.
U wilt volgens het amendement een observatiemachtiging indien het ernstige
vermoeden bestaat dat stoornis aan de geestesvermogens voor de betrokkene
gevaar veroorzaakt. Dat is de huidige omschrijving van artikel 20 BOPZ voor
de IBS. Waarom is dit verhaal dan nog nodig?Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Hiermee wordt ook vooruitgelopen op de rest van mijn betoog. Ik zal dit
punt nog in een uitgebreide setting behandelen. U kunt er dan nog een vraag
over stellen.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Mijn tweede vraag betreft de opmerking over mensen zonder ziekte-inzicht.
Wij hebben in Nederland het recht op niet-weten, ook het recht op niet weten
als men ziek is – Sylvia Millecam. Dat is echter iets anders dan wilsonbekwaam
zijn. Verwart u deze begrippen niet met elkaar?Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Nee. Ik vind ook dat mensen in heel veel situaties het recht hebben op
het niet weten ziek te zijn. Als mensen op straat willen zwerven dan wel hun
leven op een andere dan de gebruikelijk manier willen inrichten, zeg ik: no
problem. Het is jammer als dat ernstige gevolgen heeft, maar mensen heb dit
recht. De essentie van deze wetswijziging betreft echter het aangeven van
een grens, het aangeven van het moment waarop sprake is van het ernstige vermoeden
van een geestesstoornis. Daardoor zou de hulpverlening die al jaren met een
bepaalde mijnheer of mevrouw heeft te maken, kunnen ingrijpen, omdat dan geldt:
als wij nu niet ingrijpen, zou dat wel eens heel ernstige gevolgen kunnen
hebben.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Maar het gaat niet om de intenties, maar om uw taalgebruik. U schrijft
"zonder ziekte-inzicht". Maar bedoelt u dan mensen die niet in staat zijn
om te beoordelen wat zij mankeren, oftewel wilsonbekwamen? Zo ja, waarom schrijft
u dat dan niet?Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Als men zich wel realiseert dat men ziek is, zou men wellicht eerder hulp
gaan vragen. "Zonder ziekte-inzicht" heeft te maken met een situatie waarin
er wel degelijk een ernstig vermoeden is van het bestaan van een geestesstoornis,
waardoor iemand een gevaar voor zichzelf is.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Maar een geestesstoornis is toch niet hetzelfde als wilsonbekwaam zijn?Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Maar ik heb het ook niet over wilsonbekwamen; dat aspect brengt u naar
voren.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Dat is wat u beschrijft.Over de gedwongen opname zegt u dat er dan verder onderzoek kan plaatsvinden.
Maar als de betrokkene niet meewerkt, kunt u toch niets doen? Immers, ook
lichamelijk onderzoek en zeker een nader psychiatrisch onderzoek kunnen toch
niet tegen de wil van betrokkene worden verricht, ook al is hij of zij gedwongen
opgenomen?Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Iemand is natuurlijk wel opgenomen op grond van de Wet BOPZ. Alle zaken
die in de wet staan, zullen met de nodige in diezelfde wet genoemde waarborgen
worden omkleed. Ik ga dus helemaal niet buiten de wet om. Er wordt telkens
gesuggereerd dat ik nieuwe dingen verzin. Maar dat geldt ook voor iemand die
met een IBS is opgenomen.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Maar die kan toch niet lijfelijk onderzocht worden, laat staan dat hij
of zij kan worden gevraagd om mee te werken aan een psychiatrisch onderzoek,
zonder uitdrukkelijke instemming?Mevrouw Van der Hoek (PvdA):We hebben het net gehad over een situatie waarin iemand is opgenomen in
een kliniek. Op dat moment zal natuurlijk worden geprobeerd om het gesprek
aan te gaan en zal natuurlijk worden bekeken welke mogelijkheden er zijn om
iemand toch te bewegen om onderzoek te laten plaatsvinden. Verder is sprake
van een voorstel conform de wet.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Het doel is volgens u om mensen na onderzoek een adequate behandeling
en/of begeleiding te kunnen geven. U zult het met mij eens zijn dat dat duidelijk
het bestwilcriterium is.Observatieopname zou zo goed kunnen werken voor mensen die onder invloed
zijn van middelengebruik. Mensen die zwaar onder invloed zijn van middelengebruik
zijn in de loop van een paar weken in het geheel niet in staat om daarover
rustig na te denken. Integendeel, het afkickproces maakt dat ze er alleen
nog maar veel beroerder aan toe zijn. Ziet u dat niet te zonnig in?Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Wat is het alternatief? Dat is dat je voor die kleine doelgroep helemaal
niets doet, of blijft doorgaan in de huidige situatie. Vindt u dat een goed
alternatief? Vindt u het acceptabel dat deze doelgroep op straat blijft zwerven
en hoe langer hoe meer verkommert en verloedert? Moet iemand als toekomstperspectief
krijgen om op een heel vervelende manier te eindigen – ik heb net weer
een heel vervelend voorbeeld gezien van iemand die ik twee jaar op de voet
heb gevolgd – of vindt u dat de maatschappij dit niet moet accepteren?
De rechter moet aan de hand van een geneeskundige verklaring een oordeel vellen.
Wij gaan niet over één nacht ijs. Wij gaan niet zomaar mensen
oppakken.De heer Dittrich (D66):Het amendement spreekt over een observatiemachtiging, maar uit uw antwoorden
en ook uit de toelichting blijkt dat het helemaal niet bij observatie blijft,
maar dat u ook gedwongen medicijnen in wil spuiten. In de toelichting zegt
u namelijk dat beantwoording van de vraag of iemand zichzelf verwaarloost
als gevolg van een psychische ziekte, afhankelijk is van lichamelijk onderzoek,
alsmede laboratorium- en ander aanvullend onderzoek. Bedoelt u met lichamelijk
en laboratoriumonderzoek het verkrijgen van bijvoorbeeld bloed tegen de wil
van de patiënt?Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Ik denk...De heer Dittrich (D66):Het gaat niet om wat u denkt, maar om wat er staat.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Op het moment dat iemand gedwongen wordt opgenomen, bijvoorbeeld op grond
van een voorlopige machtiging of een IBS, zullen er ook onderzoeken plaatsvinden.
Bij deze observatiemachtiging gaat het erom dat iemand kan worden geobserveerd
om te kijken of er sprake is van een geestelijke stoornis. Eenmaal in de kliniek
zal daar onderzoek naar moeten worden gedaan. In de verdere behandeling –
daarop heb ik gedoeld toen ik mevrouw Hermann beantwoordde – zullen
er op grond van de wet aanvullende maatregelen kunnen worden genomen. Dan
kunnen via de normale rechtsgang zaken worden verlengd. Ook als er een vermoeden
is van een geestelijke stoornis, mag niet zo maar worden behandeld. Dat heeft
te maken met de lichamelijke integriteit. Je mag iemand niet zomaar iets laten
doen waar hij tegen is. Daarom moet er een mogelijkheid zijn om verlenging
aan te vragen, zodat via een voorlopige machtiging een aantal zaken kunnen
worden geregeld.De heer Dittrich (D66):U heeft nu een lang antwoord gegeven, maar niet op mijn vraag. Die is
heel eenvoudig. U regelt een observatiemachtiging voor drie weken, plus in
bepaalde situaties twee weken verlenging. Mijn vraag aan u is of iemand gedurende
die drie weken gedwongen mag worden behandeld of niet.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Nee, als er sprake is van een echt gedwongen behandeling, zijn andere
maatregelen nodig.De heer Dittrich (D66):Wat bedoelt u dan in de toelichting van uw amendement met een lichamelijk
onderzoek dat iemand moet ondergaan?Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Als je op een gegeven moment iemand opneemt die duidelijk een gevaar voor
zichzelf is en als dat het gevolg is van verwaarlozing of van ziekte of iets
anders, waarom zou je zo iemand dan niet kunnen onderzoeken? Dat lijkt mij
een merkwaardige situatie.De heer Dittrich (D66):Dat onderzoek is dan meer een goed gesprek met iemand voeren, want veel
meer mogelijkheden biedt het amendement niet voor een observatie van een patiënt.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Bij een gedwongen opname moeten er wel mogelijkheden zijn voor een lichamelijk
onderzoek om vast te kunnen stellen of er inderdaad sprake is van bijvoorbeeld
een geestelijke stoornis. Lichamelijk onderzoek kan echter niet plaatsvinden
op straat. Wij hebben de mogelijkheid van een gedwongen opname om te kunnen
kijken of er inderdaad sprake is van een situatie die op straat
niet kan worden gecontroleerd.De heer Dittrich (D66):Als die patiënt nu tijdens de observatiemachtiging van drie weken
zegt dat hij niet mee wil werken aan een lichamelijk onderzoek, welke mogelijkheden
heeft een psychiater volgens uw amendement en uw toelichting dan om het toch
toe te passen?Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Ik denk dat er mogelijkheden zullen zijn om te kunnen vaststellen of een
patiënt een gevaar voor zichzelf is. Op het moment dat dat niet kan via
een onderzoek is een observatiemachtiging niet noodzakelijk. Ik denk echter
dat er zich situaties zullen voordoen dat de patiënt op een gegeven moment
moet toestaan dat er lichamelijk onderzoek wordt gedaan. Waar hebben wij het
nu anders over?De heer Dittrich (D66):Maar wat is het nu? U zegt eerst dat het niet kan, vervolgens antwoordt
u heel lang en nu zegt u weer dat het toch wel kan. Zegt u nu gewoon of het
wel of niet kan: lichamelijk onderzoek tegen de wil van de patiënt gedurende
drie weken observatie.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Het gaat wel altijd om een gedwongen opname. In bepaalde situaties zal
het dan noodzakelijk zijn.De heer Dittrich (D66):Als de patiënt het niet wil, moet het dus toch?Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Dat is nu toch ook zo? Er zal natuurlijk aan de letter van de wet voldaan
moeten worden. Nu is er ook sprake van gedwongen opname van psychiatrische
patiënten waarbij bepaald onderzoek nodig is.De heer Dittrich (D66):U geeft nu zelf heel duidelijk het verschil aan. In de huidige situatie
gaat het om mensen van wie vaststaat dat ze een psychische stoornis hebben,
op basis waarvan ze echt een gevaar voor zichzelf zijn. Dan mag het, onder
omstandigheden. U regelt nu met een amendement iets voor een heel andere groep,
van wie het niet vaststaat. U zegt ook zelf in de toelichting op het amendement
dat er sprake moet zijn van een vermoeden en dat de mensen dan geobserveerd
moeten worden om te zien of ze een stoornis hebben en of ze wel een gevaar
vormen. Daarbij gaat het om een heel andere groep. U werpt het net van de
wetgeving dus nu wel heel erg ver uit.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Nee, want iemand die inbewaringstelling ondergaat, kan ook nu op basis
van artikel 20 opgenomen worden op grond van een ernstig vermoeden, zoals
mevrouw Hermann zojuist zei. In zo'n geval komt er ook nadere regelgeving
aan te pas, bijvoorbeeld verlenging van de inbewaringstelling. Dat staat allemaal
precies in de wet omschreven.De heer Dittrich (D66):In de wet staat ook heel precies dat het gevaarcriterium bij de inbewaringstelling
onverkort moet gelden. Het moet dus bij inbewaringstelling gaan om een psychische
stoornis of een ernstig vermoeden van een psychische stoornis...Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Daar gaat het dus ook om een ernstig vermoeden.De heer Dittrich (D66):Inderdaad, maar ook het gevaarscriterium moet gelden. In uw amendement
is er helemaal geen sprake van gevaar, maar alleen van een vermóéden
van gevaar. Dat is een groot verschil.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Ik bestrijd ook niet dat het om een andere categorie gaat. Anders zou
er geen probleem zijn en zouden wij de mensen waar ik op doel, ook op grond
van de huidige wetstekst kunnen opnemen. Punt is dat wij het hebben over gedwongen
opname, niet over vrijwillige opname. Er moet in dat verband ook een geneeskundige
verklaring worden opgesteld. Hoe kan men nu een dokter zijn werk laten doen
als hij de patiënt niet kan onderzoeken? Dat geldt ook voor een dokter
in een algemeen ziekenhuis. Wij hebben het over de noodzaak van onderzoek
dat elders niet kan worden gedaan.De heer Dittrich (D66):Nu haalt u weer twee dingen door elkaar.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Nee, ik haal geen dingen door elkaar.De heer Dittrich (D66):Bij die observatiemachtiging gaat het om iemand die buiten een kliniek
is. Er moet dan eerst volgens uw amendement een geneeskundige verklaring zijn,
maar u zegt nu zelf dat zo iemand dan eerst opgenomen moet zijn om geobserveerd
te worden, en dat er daarna een geneeskundige verklaring komt. Als die er
van tevoren moet zijn, rijst de vraag hoe een geneeskundige verklaring kan
worden afgelegd als betrokkene nog niet onderzocht is.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Diezelfde vraag kan ik u stellen als het gaat om de situatie van inbewaringstelling.De heer Dittrich (D66):Maar u regelt dit in een amendement.De voorzitter:Ik heb niet de indruk dat wij op dit punt veel verder komen. Ik verzoek
de heer Dittrich om te volstaan met nog slechts één interruptie.De heer Dittrich (D66):Mijn vraag aan mevrouw Van der Hoek is of ik het goed zie dat zij ogenschijnlijk
een observatiemachtiging voor drie weken regelt, maar dat die met twee weken
kan worden verlengd tot vijf weken als een officier een andere machtiging
wil indienen. Wat nu als na drie, vier of vijf weken iemand toch geen psychische
stoornis blijkt te hebben en naar huis gaat? Betekent dit dan dat iemand drie,
vier of vijf weken gewoon van zijn vrijheid is beroofd?Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Het gebeurt nooit lichtvaardig. Er staat uitdrukkelijk in de observatiemachtiging
dat er een geneeskundige verklaring moet komen, ook weer bij verlenging met
twee weken, en dat de rechter het moet beoordelen. Het is dus geen lichtvaardige
maatregel. Ik kom straks ook nog op jurisprudentie van het Europese Hof. Wij
hebben het dus niet over "zomaar een vermoeden", bijvoorbeeld dat iemand denkt
dat zijn buurman wat raar doet. Het gaat erom dat er wel degelijk een ernstig
vermoeden is. In de praktijk kan eenieder gevallen noemen van mensen met een
psychische stoornis die gevaar voor henzelf veroorzaakt. Dat dit het geval
is, moet ook aangetoond worden. En als dat is aangetoond, is
er dus wel degelijk reden om iemand op te nemen.Gelet op de huidige situatie durf ik deze wijziging aan. De praktijk leert
immers dat er wel degelijk sprake is van dreiging van gevaar voor betrokkene
zelf. Ik weeg dit af tegen de betrekkelijk korte tijd dat iemand inderdaad
zoals u zegt van zijn vrijheid is beroofd, maar dan wel op grond van een geneeskundige
verklaring en toetsing door de rechter.Mevrouw Kant (SP):Wij zijn het erover eens dat er problemen en ongewenste situaties zijn
waarvoor oplossingen nodig zijn. Wij zijn het er niet over eens dat wat u
nu voorstelt een oplossing is.Ik wil terug naar mijn eerdere vraag over het geval dat er na drie weken
opname geen duidelijkheid is over de psychische stoornis. Mensen uit de praktijk
zeggen dat dit heel vaak het geval zal zijn, omdat het allemaal veel te complex
is om in drie weken te kunnen vaststellen. U zegt: in dat geval kan worden
overgegaan tot verlenging met twee weken, zodat het onderzoek vijf weken kan
duren. Ook dat is vaak nog een veel te korte periode om een diagnose te kunnen
stellen of een duidelijk beeld te kunnen krijgen van de problemen van de patiënt.
In antwoord op mijn vraag zei u daarstraks: ja, maar dan kan men daarna overgaan
tot een voorwaardelijke machtiging.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Bijvoorbeeld, maar ook een voorlopige machtiging is mogelijk.Mevrouw Kant (SP):Ja, maar dan moet het op dat moment wel mogelijk zijn geweest om een diagnose
te stellen, terwijl ik juist zeg dat dat vaak niet mogelijk is. Het voorbeeld
dat u noemt, klopt dus niet. Het gaat mij om die situatie waarin het binnen
vijf weken niet mogelijk is gebleken een juiste diagnose te stellen. Het gaat
dus om het geval dat iemand vijf weken ter observatie opgenomen is geweest,
maar er niets kon worden vastgesteld. Wat moet er dan met zo iemand gebeuren?De voorzitter:Ik stel voor dat u hierop kort antwoordt, mevrouw Van der Hoek, en dan
uw betoog vervolgt. Kunt u mij aangeven hoelang u nog nodig denkt te hebben?
U had ongeveer een kwartier of twintig minuten spreektijd opgegeven. U bent
natuurlijk veel geïnterrumpeerd, maar zo langzamerhand ben ik het zicht
kwijt op de tijd die u nog nodig denkt te hebben.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Als ik niet meer word geïnterrumpeerd, denk ik nog een minuut of
vijf nodig te hebben.Ik denk dat er een situatie kan ontstaan waarin er wel degelijk een diagnose
kan worden gesteld en de behandelaar de patiënt heeft kunnen bereiken
binnen de periode van drie of vijf weken die hij hem binnen de muren heeft.
Ik ben ervan overtuigd dat er situaties zijn waarin iemand ertoe kan worden
gebracht om zelf in te stemmen met behandeling. Dat is het grote verschil
met de huidige situatie waarin mensen helemaal niet worden bereikt, pas in
een crisissituatie worden opgenomen en dan ineens wel behandeld kunnen worden.Mevrouw Kant (SP):Het spijt mij, voorzitter, dat ik er weer naar moet vragen, maar ik heb
die vraag nu tot drie keer toe gesteld zonder er een antwoord op te krijgen.
Mij gaat het om situaties waarin niet geldt wat mevrouw Van der Hoek stelt;
situaties waarin mensen vijf weken opgenomen zijn geweest zonder dat men na
die periode weet wat er met die patiënten aan de hand is. Dan moet er
dus iets gebeuren.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Dat heb ik u net uitgelegd. Ik refereer aan een inbewaringstelling. Dan
is er sprake van een soortgelijke situatie: iemand is opgenomen en er is een
verlenging nodig van een bepaalde maatregel. Bijvoorbeeld omdat er geen sprake
meer is van een ernstig vermoeden van gevaar kunnen mensen dan na een bepaalde
tijd weer worden ontslagen, en terecht. Dat kan hier ook gebeuren. Juist omdat
de opname kortdurend is, moet er sprake zijn van een ernstig vermoeden, getoetst
door de rechter. U herhaalt uw vraag, maar ik blijf ook herhalen dat het niet
een kwestie is van het zomaar van straat oppakken of uit huis halen van iemand.
Er kan wel degelijk aanleiding zijn voor een rechterlijke toets. Het kan inderdaad
gebeuren dat mensen na drie weken worden ontslagen, maar dan is in ieder geval
de situatie, waarin sprake was van het ernstige vermoeden dat de patiënt
een gevaar is voor zichzelf en de omgeving, getoetst door de rechter. In Nederland
wordt niemand zomaar opgepakt. Niemand hoeft bang te zijn dat hij zomaar drie
weken van zijn vrijheid wordt beroofd. Dat kan ook met dit wetsvoorstel niet.
Ik hecht eraan te benadrukken dat het uiteindelijk om een kleine groep gaat
en dat 90 tot 95% van de mensen met of zonder medicatie hun plaats in de maatschappij
hebben gevonden of gaan vinden. Het gaat om mensen die niet benaderbaar zijn.
Deze observatiemachtiging is ook geschreven conform de procedure van de Wet
BOPZ. De rechter moet dus op grond van een geneeskundige verklaring een oordeel
vellen over het verzoek tot opname. Dit is dus geen Ceausescu-methode, zoals
mij via de pers door sommigen is verweten, maar een zorgvuldige procedure.De vraag is opgeworpen of de observatiemachtiging zich wel verdraagt met
artikel 5 van het EVRM. Ik refereer in dit verband aan het arrest van 5 oktober
2000 van Varbanov tegen de staat Bulgarije, het laatst verschenen arrest van
het Europese Hof op dit gebied. Daarbij ging het om een gedwongen observatieopneming.
In zijn uitspraak heeft het Hof niet gezegd dat een gedwongen opneming ter
observatie sowieso niet acceptabel is. Als dat wel het geval was geweest,
had de klacht van deze Bulgaarse patiënt toegewezen kunnen worden en
zou de uitspraak een stuk korter zijn geweest. Het Hof wees de observatiemachtiging
als zodanig niet af. Het heeft nauwkeurig aangegeven wanneer gedwongen opneming
toegestaan is. Essentieel is dat de gedwongen opname niet willekeurig mag
zijn en dat daarom de verklaring van een medisch deskundige beschikbaar moet
zijn. Als de patiënt niet wil meewerken, baseert die deskundige zich
desnoods op een dossier, maar een daaraan voorafgaande waardering van de situatie
door een psychiater is onmisbaar. Voor de goede orde verwijs ik naar de paragrafen
46 t/m 48 van het Varbanov-arrest. De voorgestelde observatiemachtiging past
binnen deze eis. Uit het nieuwe artikel 14h, lid 4, gelezen in relatie tot
met artikel 5 van de Wet BOPZ, volgt dat de rechter niet mag toestemmen in
een observatiemachtiging als de vordering van de officier van justitie niet vergezeld gaat van een door een psychiater opgemaakte geneeskundige
verklaring. Uit die verklaring dient ook te blijken dat er een ernstig vermoeden
bestaat dat een stoornis van de geestesvermogens van de patiënt gevaar
kan opleveren. Op grond daarvan kan de patiënt maximaal drie weken worden
opgenomen; die periode kan eventueel worden verlengd. Geconcludeerd kan worden
dat er door inschakeling van de psychiatrische deskundigheid voldoende waarborgen
zijn dat de opname niet willekeurig is. Er is dan ook geen strijd met het
EVRM. In dit verband verwijs ik ook nog even naar de aansluiting bij artikel
20 van de Wet BOPZ. Als de observatiemachtiging niet kan vanwege onverenigbaarheid
met het EVRM, kan ook de inbewaringstelling niet. Terecht bepaalt het EVRM
dat willekeurige opnames niet mogen. Vanzelfsprekend respecteer ik ook de
zelfbescherming en de zelfbeschikking. Ik heb echter eens een brief van een
vader gehad waarin hij zich afvroeg wat er van de zelfbeschikking van zijn
zoon overblijft als hij op straat zwerft, zichzelf verwaarloost en zichzelf
misschien iets aandoet.De heer Dittrich (D66):U merkt wel aan de reacties van de collega's dat er enorm veel vragen
zijn over uw amendement. Waarom hebt u dit amendement wel aan allerlei organisaties
voorgelegd en niet aan de Raad van State? Dan hadden wij hier op basis van
een ordentelijk advies van die Raad van State kunnen discussiëren. De
Raad van State had dan ook het arrest dat u zojuist aanhaalde kunnen vergelijken
met artikel 5 EVRM en met jurisprudentie van de Hoge Raad.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Wij praten hier over het inschrijven in de Wet BOPZ met een aantal waarborgen
via de rechter en de geneeskundige verklaring. Overigens dacht ik dat wij
het wetsvoorstel in mei zouden behandelen en daarom heb ik die mogelijkheid
vanwege de tijd niet benut. Ik ben er nog steeds van overtuigd dat er sprake
is van een goede inbedding in de BOPZ. Bovendien is er dan nog dat Varbanov-arrest
waaruit blijkt dat er geen sprake is van tegenstrijdigheid met het EVRM. Door
het uitstel van de behandeling is dat tijdsargument wel anders komen te liggen,
maar dat kon ik toen niet voorzien. Bovendien wil ik nog wel de reactie van
de regering afwachten. Na overleg met de mede-indiener van het amendement,
de heer Passtoors, zal ik er in tweede termijn op terugkomen. Ik wil toch
graag eerst de reactie van de regering horen, met name als het gaat om dat
arrest, want het belangrijkste argument van de regering is toch dat het strijdig
zou zijn met artikel 5 EVRM.De heer Dittrich (D66):Mag ik uw antwoord dat zo interpreteren, dat u de mogelijkheid openlaat
om de behandeling van het wetsvoorstel door te laten gaan, dat uw amendement
er als het ware wordt uitgelicht en wellicht later in een andere vorm en op
een ander moment in de Kamer weer naar voren komt?Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Ik heb het amendement ingediend en dat is ook mijn recht als parlementariër.
Ik houd dat uiteraard overeind, maar ik wil wel de beantwoording van de regering
afwachten.De heer Dittrich (D66):U bent het wel met mij eens dat het wat ongelukkig is dat de Raad van
State daar niet over heeft kunnen adviseren?Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Er zijn wel vaker amendementen die zonder de Raad van State te hebben
gepasseerd hier worden aangenomen. Op zich is dat ook niet zo noodzakelijk
als je ervan overtuigd bent dat deze observatiemachtiging past binnen de BOPZ
en het Europees recht. Ik ben natuurlijk niet doof voor argumenten van collega's
en uiteraard ook niet van de regering, dus ik zal mij hierover in tweede termijn
nader uitlaten!De voorzitter:Wilt u nu afronden?Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Ik zal heel kort afronden. In de richting van de heer Buijs moet ik nog
zeggen dat het inderdaad een en-en-verhaal is. Je bent er niet met het indienen
van wetswijzigingen. De PvdA-fractie heeft de afgelopen jaren op verschillende
manieren geld proberen vrij te krijgen en zal dat weer doen bij de algemene
beschouwingen. Het gaat erom dat mensen op een goede manier moeten kunnen
worden opgevangen en dat geldt natuurlijk niet alleen voor de GGZ-sector.
Mensen moeten niet voor langere tijd in politiecellen worden opgevangen naar
in speciale voorzieningen en daarvoor is ook geld nodig. Ik wijs nog maar
eens op de wachtlijsten en de dak- en thuislozenzorg. Wij zullen er dus in
ieder geval op terugkomen, maar mijn vraag aan de minister van VWS nu is hoe
zij dat voor de nabije toekomst denkt op te kunnen lossen.Ik heb een aantal wijzigingen voorgesteld die op korte termijn een oplossing
kunnen bieden voor dringende maatschappelijke problemen of daaraan in ieder
geval tegemoet komen. Die moeten uiteraard worden geëvalueerd, maar mijn
fractie wil de vierjaarlijkse evaluatie die binnenkort verschijnt, graag gebruiken
voor een fundamentele discussie over de werking van de Wet BOPZ. Er moet een
evenwicht worden gevonden tussen de noodzakelijke rechtsbescherming en het
recht op zelfbeschikking van de patiënt enerzijds en een doeltreffende
behandeling anderzijds, opdat de patiënt zo kort mogelijk hoeft te worden
opgenomen en goed en volop kan participeren in de maatschappij.Mevrouw Kant (SP):Mevrouw Van der Hoek heeft de minister een vraag gesteld over geld voor
de geestelijke gezondheidszorg en opvang. Ik wil die vraag graag aan haar
stellen. Wat wil de fractie van de PvdA? Kunnen wij daarvoor extra geld verwachten?Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Mevrouw Kant heeft gezien dat wij een aantal moties hebben ingediend en
gehoord wat wij hebben gezegd bij de behandeling van de voorjaarsnota. Wij
wachten nu het antwoord van de regering af. Verder zullen wij dit onderwerp
bij de algemene beschouwingen over de miljoenennota zeker aan de orde stellen.Voorzitter: WeisglasDe heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. De commentator van het Dagblad Trouw schreef op 18 augustus
jl. dat: "...de visie op psychiatrische patiënten op en neer golft met
de last die de samenleving van zwaar gestoorde mensen heeft. Dat lijkt een
cynische constatering, maar de discussie die nu gaande is over het gemakkelijker
gedwongen opnemen van mensen en onder dwang toedienen van medicijnen
is wel degelijk ingegeven door de toegenomen overlast van psychotische mensen
op straat."Wij spreken vandaag opnieuw over wijziging van de Wet bijzondere opnemingen
in psychiatrische ziekenhuizen, in het dagelijks spraakgebruik ook wel kortweg
de Wet B, O, P, Z en – nog wat slordiger – de Wet BOPZ genoemd.Bij een zeer gecompliceerde wet als deze kan een terugblik op de –
in dit geval lange – ontstaansgeschiedenis verhelderend werken. Het
geeft een uitstekend beeld van de golfbeweging zoals de commentator in Trouw
ook schetst. Het oorspronkelijke wetsvoorstel uit 1971 ademde nog typisch
het gedachtegoed van de jaren zestig. Dit in tegenstelling tot de Wet BOPZ
zoals die er nu uitziet. Was in het oorspronkelijke wetsvoorstel in geval
van onvrijwillige opname de vrijheid van de patiënt duidelijk ondergeschikt
aan de vrijheid van zijn omgeving, thans is dankzij de emancipatie en de verbetering
van de rechtspositie van de psychiatrische patiënt de weegschaal in de
in de jaren tachtig en begin negentig tot stand gebrachte wet meer naar de
andere kant doorgeslagen. Een soort pendulebeweging.Hoewel de SGP-fractie zich in het verleden – ik memoreer het feit
dat mijn gewaardeerde voorganger ds. H.G. Abma jarenlang als voorzitter van
de toenmalige bijzondere commissie voor wetsvoorstel 11270 heeft gefungeerd –
maar ook tot op de dag van vandaag altijd zeer betrokken heeft gevoeld bij
de ontwikkelingen rond de Wet BOPZ, kan zij niet zeggen welke van de twee
uitersten haar nu het meest aanspreekt. Zoals in veel gevallen ligt ook hier
de waarheid ergens in het midden. Het gaat immers om het zoeken naar de juiste
balans tussen het zelfbeschikkingsrecht van de patiënt enerzijds en het
recht op noodzakelijke zorg en bescherming van belangen van zichzelf en andere
personen anderzijds. Dat is een kwestie van zorgvuldig aftasten en fijnzinnig
afstemmen, want die precaire balans kan maar al te licht verstoord raken,
hetgeen uiteindelijk weer ten nadele van de patiënt zelf uitwerkt. Dat
moet vanzelfsprekend worden voorkomen.Uit het voorliggende wetsvoorstel spreekt de zoektocht naar het optimum
bij de invoering van de voorwaardelijke rechterlijke machtiging. Zowel de
reacties in de media als de vele ingediende commentaren illustreren overduidelijk
dat het niet onomstreden is of met dit wetsvoorstel en de daarbij reeds lang
tevoren aangekondigde amenderingen het optimum daadwerkelijk onder handbereik
is gekomen. Dat geeft naar de mening van de SGP-fractie temeer het belang
aan van een zorgvuldige gedachtewisseling tussen Kamer en kabinet tijdens
de plenaire afronding van dit wetsvoorstel. Immers, juist bij een ingewikkelde
wet als de BOPZ die een weerbarstige en complexe materie en de daarbij gegeven
verschijnselen in onze samenleving probeert tegemoet te treden en die tot
nog toe tot vele interpretatieproblemen aanleiding heeft gegeven, dient de
wetsgeschiedenis aan de nodige helderheid bij te dragen.Uiteraard moet eerst de vraag worden gesteld of er wel een probleem is.
Dat probleem is er, maar waardoor is het ontstaan? Als je mensen uit het veld
spreekt, stuit je allereerst op de indringende constatering dat het in ieder
geval ook gaat om een capaciteitsvraagstuk in de GGZ. Vervolgens blijkt dat
het ook van het grootste belang is dat er heldere criteria vigeren, bijvoorbeeld
over het gevaarscriterium. Hoe wordt daar bijvoorbeeld in de verschillende
regio's mee omgegaan? Er is hierover in interrupties gesproken door collega's
die daar veel meer bij waren en zijn betrokken. Zij weten waarschijnlijk dan
ook meer, maar dat neemt niet weg dat ook mij die signalen bereiken. Zo wordt
er gezegd: zorg ervoor dat er heldere criteria komen en uniformiteit en laten
wij, verondersteld dat die capaciteitsproblematiek van lieverlee tot een oplossing
is gebracht, daarna eerst bezien hoe een en ander zich precies in de praktijk
ontwikkelt.Er is wel degelijk een probleem en dus wordt deze discussie terecht gevoerd.
De essentie van dit wetsvoorstel is de voorwaardelijke rechterlijke machtiging
en dat instrument is een in beginsel door de SGP-fractie te accepteren instrument.
Dit instrument voorziet immers in een oplossing voor het vacuüm tussen
de vrijwillige ambulante behandeling en de onvrijwillige intramurale opneming.
Het is een maatregel waarbij sterke drang op de patiënt wordt uitgeoefend
om een behandeling te ondergaan in de eigen thuissituatie. Een eventuele gedwongen
opname in een psychiatrische inrichting fungeert daarbij als stok achter de
deur.Tijdens de schriftelijke voorbereiding zijn de juridische aspecten van
de voorwaardelijke rechterlijke machtiging reeds uitgebreid aan de orde geweest.
In mijn bijdrage aan de plenaire afronding zal ik daarom het accent leggen
op een aantal infrastructurele consequenties van het voorliggende wetsvoorstel.
De regering heeft op vragen van mijn fractie nog eens duidelijk gesteld dat
de voorwaardelijke machtiging alleen aan de orde is bij personen die op basis
van de huidige regelgeving voor een gedwongen opname in aanmerking komen.
Ik concludeer daaruit dat de inwerkingtreding van deze maatregel ertoe zal
leiden dat de capaciteit van de psychiatrische ziekenhuizen beter kan worden
benut. Anderzijds constateer ik ook dat als gevolg van dit voorstel de gemiddelde
zorgzwaarte in de psychiatrische inrichtingen sterk zal toenemen. De daar
beschikbare capaciteit wordt immers voor daartoe meer geëigende gevallen
ingezet. Dat zou althans een gevolg van deze operatie moeten zijn en dat betekent
een verzwaring van de gemiddelde zorgzwaarte.De SGP-fractie vraagt zich af of de menskracht en de middelen van de huidige
instellingen daarvoor voldoende geoutilleerd zijn. De capaciteit schiet op
dit moment namelijk schromelijk tekort. De voorbeelden van Amsterdam hebben
royaal de media gehaald in de achterliggende maanden. Dat moet veranderen.
In de komende tijd zullen wij daar zeker over komen te spreken; dat moge duidelijk
zijn. Kan de minister aangeven hoe zij de door mij geschetste toename van
de gemiddelde zorgzwaarte in de intramurale GGZ-instellingen ten gevolge van
de introductie van de voorwaardelijke rechterlijke machtiging denkt op te
kunnen vangen?Ook in de sfeer van de ambulante behandelmogelijkheden zal de invoering
van een voorwaardelijke rechterlijke machtiging ongetwijfeld zijn weerslag
hebben. In de stukken wordt slechts vrij summier op deze consequenties ingegaan.
Vandaar dat ik de minister expliciet vraag om aan te geven hoe de formele
en informele ambulante behandelstructuur rond de patiënt –
ik denk daarbij zowel aan de behandelaar en de overige hulpverleners als aan
de familie en de omgeving – moet zijn georganiseerd en gemobiliseerd.
Hoe wordt het toezicht daarop vorm gegeven? Zijn er algemene beleidslijnen
voor bijvoorbeeld depotmedicatie met regelmatige controle?De SGP-fractie hecht er sterk aan dat de ambulante behandelinfrastructuur
adequaat toegerust is om patiënten met een voorwaardelijke rechterlijke
machtiging verantwoord op te kunnen vangen. Gezien de huidige situatie binnen
de GGZ ben ik daar niet zo zeker van. De uitvoering van het voorliggende wetsvoorstel
mag toch niet vanwege tekortschietende ambulante behandelmogelijkheden en
een inadequate steunstructuur in goede bedoelingen blijven steken. Welke extra
maatregelen wil de minister nemen om het formele en informele hulpaanbod buiten
de inrichting zodanig te verbeteren of te stimuleren dat de doelstelling van
het voorliggende wetsvoorstel binnen bereik komt?Ik vervolg mijn betoog aan de hand van de ingediende amendementen. De
toelichtingen op de amendementen op de stukken nrs. 10 en 11 van de collega's
Dittrich en Hermann – ik ga ze in volgorde van nummer af – spreken
voor zichzelf. De SGP-fractie kan zich daarin vinden. Uiteraard zijn wij benieuwd
naar de reactie van de regering. Over het amendement op stuk nr. 12 van dezelfde
collega's heeft de SGP-fractie nog twijfels, met name over de huidige overbelasting
van de rechterlijke macht. De beoogde wijziging van het wetsvoorstel lijkt
aan die belasting nog een component toe te voegen. Daar moet een heldere meerwaarde
tegenover staan. De directe meerwaarde voor de patiënt en zijn omgeving
is mij nog niet in alle opzichten duidelijk.Het amendement op stuk nr. 13 van de collega's Van der Hoek en Passtoors
is wel een zeer pregnante illustratie van hetgeen ik aan het begin van mijn
betoog schetste, namelijk de zoektocht naar de juiste balans tussen het zelfbeschikkingsrecht
van de patiënt enerzijds en het recht op noodzakelijke zorg en bescherming
van belangen van andere personen anderzijds. In het circuit van de dak- en
thuislozen is inderdaad sprake van een toenemende groep mensen zonder ziekte-inzicht,
die elke vorm van hulpverlening en behandeling steevast afwijst. Daarnaast
valt ook niet te ontkennen dat er velen zijn, die eenzaam in hun thuissituatie
verkommeren. Dat zijn intrieste situaties, waar deze mensen zich in bevinden.
Vaak kan alleen een ingreep van buitenaf daar enige verandering in bewerkstelligen.
De SGP-fractie voelt wat dat betreft veel sympathie voor hetgeen de indieners
van dit amendement beogen. Het gaat dan in de eerste plaats om het bestwil
van de patiënt zelf, maar in de tweede plaats ook om de naaste omgeving,
die vaak met een ernstig mentaal of fysiek probleem te maken heeft. Die omgeving
kan ook de nodige overlast ondervinden.Maar is dit wijzigingsvoorstel wel voldoende gerijpt? Collega Dittrich
heeft aan de indieners ervan gevraagd waarom zij geen advies aan de Raad van
State hebben gevraagd. Dat is niet de meeste gebruikelijke weg. Ik zeg niet
dat het een onbegaanbare weg is, maar ik herinner mij dat ook collega Dittrich
in de loop der jaren wel amendementen heeft ingediend waaraan geen advies
van de Raad van State was toegevoegd. Wij moeten niet selectief winkelen.
Ik verdedig niet de indieners van het amendement, want dat moeten zij zelf
doen. Ik maak alleen deze kanttekening omdat iemand het toch even hardop moet
zeggen.De heer Dittrich (D66):De indieners hebben over dit onderwerp vragen gesteld aan de regering.
Het antwoord daarop was dat een en ander niet past in het raamwerk van het
wetsvoorstel, dat er daarvoor een andere procedure moet worden gevolgd en
dat onderzoek nodig is. Toch is er een amendement ingediend. Het voorbeeld
dat u noemt, is niet juist. In de gevallen waarin de regering mij op die manier
heeft geantwoord – ik weet precies waarop u doelt – heb ik een
initiatiefwetsvoorstel opgesteld om zelf via de Raad van State de koninklijke
weg te bewandelen.De heer Van der Vlies (SGP):Ik heb de stukken uiteraard gelezen en u behoefde mij dan ook niet toe
te lichten op dit punt. Zowel de Kamer als individuele leden hebben het volste
recht om op elk tijdstip een voorliggend wetsvoorstel te amenderen. Leden
kunnen een amendement indienen – het is weliswaar de vraag of dat wijsheid
is – zonder het advies van derden in te winnen.Ook bij de SGP-fractie leeft de vraag of het voorstel in het amendement
op stuk nr. 13 voldoende is gerijpt. Op het welles-nietesspelletje over de
mogelijke strijdigheid met artikel 5 van het EVRM heeft mevrouw Van der Hoek
haar visie gegeven. Los daarvan is dwangopname van een bepaalde categorie
enorm ingrijpend. Mijn fractie vreest niet voor het ontstaan van situaties
zoals in het voormalig Oostblok, maar een grondige bestudering van deze complexe
problematiek is wel gewenst. Ik ben dan ook benieuwd naar de reactie van de
regering op dit amendement. De SGP-fractie juicht het toe als de regering
in ieder geval met de doelstelling van dit amendement aan de slag gaat, want
het is onwenselijk dat een groep mensen die behoefte heeft aan psychiatrische
zorg en uiteindelijk een gevaar voor zichzelf vormt, in de kou blijft staan.
Wij moeten met elkaar een verantwoorde oplossing voor dit probleem zoeken.
Gelet op de noodzakelijke zorgvuldigheid bij dat proces, vraag ik de regering
om een beschouwing ten aanzien van de rijpheid van het voorstel. In dit kader
vraag ik ook aandacht voor de asielfunctie van de openbare GGZ. Het is belangrijk
dat de capaciteit daarvan voldoende is toegerust om de toenemende problematiek
van verkommerden en verloederden op te vangen. Zijn de ministers bereid om
de Kamer over dit onderwerp een notitie te doen toekomen?Namens de SGP-fractie heb ik de amendementen op de stukken nrs. 14, 15
en 16 medeondertekend. Aan de verdediging van deze amendementen door mevrouw
Van der Hoek heb ik niets toe te voegen. De SGP-fractie is van mening dat
het schrappen van het woord "ernstig", zoals voorgesteld in het amendement
op stuk nr. 15, een verruiming betekent van de mogelijkheden om patiënten
in situaties van gevaar onder dwang te behandelen. Dit wijzigingsvoorstel
biedt meer mogelijkheden om uit impasses te geraken. Ik ga ervan uit dat hulpverleners
verstandig met deze bepaling zullen omgaan. De trefwoorden voor de houding
van de hulpverlener ten aanzien van de patiënt waren indertijd
immers: behoedzaamheid, terughoudendheid en vertrouwenwekkendheid. Daar blijft
het wat ons betreft qua uitgangspunten om gaan. Naast het feit dat bij hen
een gedeelte van de onmacht die zich in bepaalde situaties evident voordoet,
wordt weggenomen, staat – en dat is de keerzijde van de medaille –
begrijpelijkerwijze de vrees van cliëntenorganisaties dat patiënten
eerder "platgespoten" worden.Het amendement op stuk nr. 17 van mevrouw Hermann kan vooralsnog eveneens
op de instemming van mijn fractie rekenen, maar ook wat dit betreft vernemen
wij graag eerst het oordeel van de ministers voordat wij tot een eindbeoordeling
komen.Voorzitter. Het geheel overziende, komt mijn fractie tot de conclusie
dat als gevolg van het voorliggende wetsvoorstel en een aantal amendementen
het tij meer en meer lijkt te kenteren. Dat lijkt ons een goede en te verantwoorden
ontwikkeling. Het zware accent op het zelfbeschikkingsrecht van de psychiatrische
patiënt – dat accent vormde in de discussie van 1992 de leidraad;
ik was erbij – heeft op majeure wijze in de praktijk doorgewerkt, hetgeen
heeft geleid tot onmogelijkheden die zich hebben vertaald in een gevoel van
machteloosheid, daar waar men voor betrokkene het goede zoekt maar door wet-
en regelgeving wordt tegengehouden. Dat accent wordt nu wat omgebogen in de
richting van een proactieve houding van hulpverleners versus de psychiatrische
patiënt die erop is gericht erger te voorkomen.Voorzitter. De laatste jaren hebben allerlei voorvallen, met soms levensbedreigende
situaties, overduidelijk de noodzaak aangetoond om het genoemde zelfbeschikkingsrecht
in bepaalde situaties en uiteraard onder strikte condities ondergeschikt te
verklaren aan het belang van de noodzakelijke zorg ten behoeve van de patiënt
en de bescherming van zijn belangen en die van zijn omgeving. Er zijn vooraanstaande
deskundigen die bepleiten dat wij terugkeren naar het oude "bestwilprincipe".
Ik verwijs naar het oordeel van psychiater Höpper, weergegeven in NRC
Handelsblad van 16 augustus 2001. De fractie van de SGP heeft belangstelling
voor die discussie, zonder daaraan nu al een politiek oordeel te verbinden.
Wat is de visie van de regering hierop?Voorzitter. Tijdens het algemeen overleg van 26 maart 1998 over het kabinetsstandpunt
betreffende de evaluatie van de Wet BOPZ is uitgebreid en diepgaand gediscussieerd
over een aantal belangrijke vraagstukken rondom ambulante dwangbehandeling,
de uitbreiding van de criteria voor dwangbehandeling voor patiënten zonder
ziekte-inzicht, en de zelfbindingsverklaring. De SGP-fractie heeft voorliggend
wetsvoorstel geïnterpreteerd als een uitwerking van het eerste vraagstuk,
de ambulante dwangbehandeling. Het amendement van mevrouw Van der Hoek en
de heer Passtoors geeft min of meer handen en voeten aan het tweede element,
de dwangbehandeling voor patiënten zonder ziekte-inzicht. Resteert het
aspect van de zelfbindingsverklaring. Ik herinner eraan dat de toezegging
is gedaan dat de Wet BOPZ op dit punt wordt herijkt, aangevuld enz. Echter,
deze zomer heb ik uit berichten in de media moeten opmaken dat de minister
wat dit betreft twijfelt. Zijn die berichten juist en, zo ja, wat zijn dan
de redenen?De heer Buijs (CDA):Mijnheer de voorzitter. Ik zal toelichten hoe ik mijn bijdrage wil opbouwen.
Het stellen van een diagnose is niet altijd even gemakkelijk, laat staan het
instellen van de juiste therapie. Waarom ik dat zeg, blijkt ook uit mijn bijdrage.
Ik wil in de eerste plaats ingaan op het wetsvoorstel en kijken of voor de
klachten die de maatschappij heeft, die wij hebben en die psychiaters mogelijk
hebben, na nader onderzoek en bevestiging van de diagnose dit instrumentarium
als een goed therapeutisch instrument zou kunnen dienen. Ik heb daar een aantal
vragen over. Ik ben ook heel benieuwd wat de minister daarover zal zeggen.
Tijdens die zoektocht heb ik ontdekt dat er waarschijnlijk onder de eerste
diagnose een veel grotere diagnose ligt. Ik wil dat in het tweede gedeelte
van mijn betoog erbij hebben. Dat heeft met de maatschappelijke context van
een en ander te maken.In zijn schriftelijke bijdrage heeft het CDA aangegeven dat het toch nog
niet geheel duidelijk voor ogen heeft voor welke knelpunten in de bestaande
Wet BOPZ de voorwaardelijke machtiging nu een oplossing zou bieden. Ook na
lezing van de nota naar aanleiding van het verslag is het mijn fractie nog
niet geheel en al duidelijk wat nut en noodzaak van deze wetswijziging is.
Wij willen ons echter graag laten overtuigen, ook later in de uitleg van de
minister. Ik wil dit toetsen aan de hand van een aantal vragen oftewel wie,
wat, waar en waarom. Wie komen voor deze wet in aanmerking? Wat voegt deze
wet toe aan de huidige regeling? Waar moeten wij deze wet plaatsen in relatie
tot andere voorgenomen wijzigingen van de Wet BOPZ en waarom nu deze wijziging,
terwijl eind dit jaar verdergaande wijziging nog verwacht mag worden?Voor wie is deze voorwaardelijke machtiging bedoeld oftewel wat is de
reikwijdte van deze wet? De nota naar aanleiding van het verslag is daar duidelijk
over. Het is dezelfde categorie waarvoor de inhoud en de reikwijdte van het
gevaarscriterium bij de voorwaardelijke machtiging gelijk is aan die van de
gewone rechterlijke machtiging, strekkende tot gedwongen opname. Dus geen
verschil in categorieën. Dat is in elk geval duidelijk uit de nota naar
aanleiding van het verslag. Het gaat dus niet om de categorie van zorgwekkende
zorgmijders. Het gaat ook niet om de verkommerden en verloederden. Het gaat
ook niet om de psychogeriatrische patiënten. Het gaat ook niet om de
verstandelijk gehandicapten. Volgens de nota naar aanleiding van het verslag
horen deze laatste categorieën toch al opgenomen te zijn, omdat zij zich
niet zelfstandig buiten een inrichting kunnen handhaven.Maar toch zijn het juist deze categorieën patiënten die vooral
in onze grote steden een zwervend en doelloos bestaan hebben. Dat is, zoals
de heer Van der Vlies zojuist uitduidde, eigenlijk ook de maatschappelijke
context die veel indringender op ons afkomt dan de groepering waarmee wij
bezig zijn en voor wie deze voorwaardelijke machtiging bedoeld is. De minister
heeft al eerder gezegd en geschreven dat die groep van verloederden, verkommerden
en zorgwekkende zorgmijders geholpen moet worden met de intensieve bemoeizorg.
Ik ben het daar helemaal mee eens, maar het is jammer dat de nota naar aanleiding
van het verslag niet verder ingaat op de wijze waarop deze problematiek zal
worden aangepakt en hoe deze categorie ook in de toekomst duidelijk
te scheiden zal zijn van de categorie die wel in aanmerking komt voor een
voorwaardelijke machtiging. Als je het gevaarscriterium in zijn brede vorm
zou zien, moet het toch ook van toepassing zijn op mensen die zichzelf in
ernstige mate verwaarlozen of te gronde richten.Maar goed, als het niet deze groep is, maar een andere, wil dat nog niet
zeggen dat deze groep geen hulp nodig heeft. De mening van mijn fractie is
dat de hulpverlening juist voor die grote categorie verkommerden, verloederden
en zorgwekkende zorgmijders dringend nodig is en dat daar, ook in de maatschappelijke
context, de hulpverlening op dit moment duidelijk tekortschiet. Kijk naar
de dak- en thuislozenopvang. Kijk naar de time-out-opvang. Kijk naar de begeleiding
extramuraal en de versnippering daarvan. Ik zal toch in tweede termijn in
een motie hiervoor extra aandacht vragen.Ik keer terug naar het onderwerp. Voor wie is deze voorwaardelijke machtiging
dan wel bedoeld? Er is niet gekozen voor een opsomming van ziektebeelden.
Ik kan dat billijken. Waarop zouden wij in de praktijk uitkomen? Ik noem:
manisch depressieve psychose en schizofrenie. Maar, voorzitter, dan rijst
er, gelet op de praktijk, toch een vraag. Ik heb een eerste psychose bij een
patiënt meegemaakt en was blij dat hij opgenomen kon worden voor een
langdurige evaluatie en het instellen van therapie. Dat is niet altijd even
gemakkelijk, maar nadat wij dit hadden gedaan, werd de patiënt met een
voorwaardelijke machtiging ontslagen. Ik doel nu op de paraplumachtiging.
We hadden een aantal handgrepen. Het is nu echter de vraag of de ambulante
behandeling die de minister voorstelt voor veel patiënten die een eerste
psychose meemaken voldoet. Ik denk zelf dat die helemaal niet zal voldoen.
Ergo, het lijkt mij onwaarschijnlijk dat men bij een eerste optredende psychose
al in staat is iemand ambulant te behandelen. Ik kan mij wel voorstellen dat
de persoon bij recidive de ambulante behandeling ondergaat, maar dan zijn
er vragen ten aanzien van de zelfbinding en zijn voorwaardelijk ontslag uit
het ziekenhuis. Kortom, wat voegt het gestelde toe aan hetgeen wij reeds kennen?
Overigens loop ik nu vooruit op wat in mijn tekst staat.Wij waren bezig met het inkaderen van de groep. Ik heb aangegeven dat
het gaat om de groep die dezelfde gevaarscriteria kent als de groep die opgenomen
moet worden. Het gaat dus om een beperkte categorie. Ik heb ook aangegeven
dat ik niet zie wat met het voorstel aan de huidige praktijk wordt toegevoegd.
In dat verband heb ik een voorbeeld gegeven en daarbij gesproken over mensen
met psychoses die in eerste instantie mogelijk beter klinisch behandeld kunnen
worden en later met voorwaardelijke machtiging, paraplumachtiging of zelfbinding
begeleid worden. Er zijn in 2000 bij de inspectie 691 voorwaardelijke ontslagen
gemeld. Onduidelijk is en blijft welk aandeel ervan mogelijk voor de voorwaardelijk
machtiging die met deze wetswijziging wordt bedoeld in aanmerking zou kunnen
komen.Betekent een en ander overigens dat naast het geven van de voorwaardelijke
machtiging de paraplumachtiging blijft bestaan of wordt die met het aanvaarden
van dit wetsvoorstel ingetrokken? De nota naar aanleiding van het verslag
is daarover niet geheel duidelijk.De regering is optimistisch als zij zegt geen verzwaring van de werkbelasting
te verwachten als de voorwaardelijke machtiging wordt ingevoerd. Die verwachting
kan slechts berusten op de veronderstelling dat het aanbod van het aantal
patiënten die in aanmerking komen voor deze voorwaardelijke machtiging
nauwelijks van enige betekenis is. De minister zal toch weten dat de tekorten
extramuraal gigantisch zijn. Als de categorie die erbij komt een heel beperkte
groep is, zal dat nauwelijks een verdere verzwaring betekenen. Dat ben ik
met de minister eens. De werkbelasting is echter al groot. Daarop kom ik nog
terug.Voorzitter. Ik vraag mij ook af hoe wij het voorgestelde moeten zien in
relatie tot allerlei andere zaken. Het is niet onbekend dat in dit land in
therapeutisch opzicht overgemedicaliseerd wordt. Dat gebeurt elders ook. Het
komt mij voor dat we langzamerhand van de BOPZ, die een opnamewet is, een
behandelwet maken. Langzamerhand wordt deze wet net als een kerstboom opgetuigd
met allerlei instrumenten. Het is echter de vraag of wij allen wel van kerstbomen
houden. Nogmaals, het gaat om de brede context. De vraag is dus: hoe moeten
wij deze wet zien?Er is van alles aangekondigd. Er zou nog iets voorgesteld worden over
de zelfbinding. Ik heb nog niet gehoord dat de minister enige restricties
heeft aangebracht. De heer Van der Vlies sprak daarover, maar ik verneem hierover
graag iets van de minister. Aan voorstellen voor het klachtrecht wordt gewerkt.
Verder komt er een kabinetsstandpunt specifiek over dwangbehandeling BOPZ
en dat zal worden uitgebreid met een standpunt over personen zonder ziekte-inzicht.
Het Trimbos-instituut deed daarnaar onderzoek, maar ondertussen is dat afgelast.
De Gezondheidsraad gaat na op welke wijze mensen die een eerste psychose doormaken
vroegtijdig behandeld kunnen worden. Er is van alles en nog wat in beweging
en daarom vraag ik: waarom dit wetsvoorstel nu en waarom deze voorwaardelijke
machtiging? Waarom wordt dit los van alles wat nog komt besproken? Naar mijn
mening zou het wenselijk zijn geweest als wij de verschillende zaken die in
behandeling zijn in hun onderlinge samenhang hadden kunnen bespreken. Dat
gebeurt niet. Het zij zo.Voorzitter. Wij zijn blij dat mede op verzoek van mijn fractie in de nota
van wijziging de omschrijving van "behandelaar" op bladzijde 11 is aangepast.
Ook de tekst voor het behandelplan is gewijzigd. "Na overleg met" is gewijzigd
in "met instemming van". Daar zijn wij tevreden over. Wij zijn minder tevreden
over de manier waarop de rol van de geneesheer-directeur naar voren komt.
Hij valt namelijk eigenlijk enigszins buiten dit kader. Wij steunen het amendement
om de geneesheer-directeur er weer in te krijgen. Wij vinden het jammer dat
de patiëntenvertrouwenspersoon niet op deze wijze in het wetsvoorstel
een rol kan spelen. De klachtencommissie is eigenlijk onze treurnis. Verder
kunnen wij – afhankelijk van het antwoord van de bewindslieden –
op een groot aantal punten meegaan met het wetsvoorstel, zij het enigszins
in de context.Het tweede deel van mijn betoog vind ik veel belangrijker. Hebben wij
de juiste diagnose gesteld? Zijn we bezig met de juiste therapie? Het komt
mij voor dat af en toe wordt gesuggereerd dat extra instrumenten
voor psychiaters, zoals voorgesteld in dit wetsvoorstel, een einde kunnen
maken aan ongewenste situaties, zoals isoleercellen en gedwongen behandeling,
en aan allerlei knelpunten in de GGZ. Langzaam maar zeker hoor je geluiden
om te stoppen met de vermaatschappelijking van de GGZ en terug te gaan naar
het concept van "veilig opgeborgen achter de duinen". Dat irriteert mij enigszins;
vandaar mijn emoties, geuit aan het adres van mevrouw Van der Hoek. Er is
namelijk een veel dieper liggende oorzaak. De GGZ is al vele jaren stiefmoederlijk
behandeld. Dat heeft te maken met twee kardinale problemen: een volstrekt
tekortschietende capaciteit, met de daarbijbehorende wachtlijstproblematiek
en een structuur van de GGZ die niet aansluit bij de zorgbehoefte van de cliënt,
waarbij de samenwerking volstrekt onvoldoende is.Ik heb dit naar voren gebracht bij de plenaire behandeling van de BOPZ
in februari 2000. Ik heb toen geciteerd uit de brief van de GGZ van 24 januari
2000, waarin toen al werd gesignaleerd dat de grootste knelpunten in de psychiatrie
de wachtlijstproblematiek en het capaciteitstekort zijn. De wens die uit die
brief naar voren kwam, was het beschikbaar stellen van geld en capaciteit.
Deze wens is door meerdere politieke partijen, waaronder die van ondergetekende,
naar voren gebracht. Deze problematiek is van grote invloed op de nu ontstane
knelpunten in de GGZ, waarop ik kort zal ingaan. Over de capaciteit het volgende.
De minister heeft op 1 juni een brief geschreven, inclusief een overzicht.
Per 1 januari 2001 waren er in de gespecialiseerde GGZ 72.000 wachtenden,
waarvan 70.000 langer dan acht maanden wachten. Meer dan 27.000 personen wachten
op een aanvang van de behandeling en 2600 wachten op een opname. De minister
heeft duidelijk gemaakt dat zij voor dit jaar 172,5 mln gulden beschikbaar
heeft gesteld voor het aanpakken van de wachtlijsten. Berichten uit de GGZ-sector
maken duidelijk dat het oplossen van de wachtlijsten langzaam maar zeker vordert.
Maar wie schetst mijn verbazing toen ik een week geleden een brief van de
GGZ ontving – en alle collega's met mij – waarin ik mocht lezen
dat voor volgend jaar de eerder toegekende 160 mln gulden niet meer beschikbaar
is. Ik roep de minister op, daarover tekst en uitleg te geven en in ieder
geval te kijken of dit argument op waarheid berust. Zo niet, dan zal ik in
tweede termijn de minister aansporen om volgend jaar ten minste een bedrag
van 160 mln gulden beschikbaar te stellen.Evenals in de curatieve sector het geval is, zal ook in de GGZ bij het
oplossen van de capaciteitsproblemen de zogenaamde verkeerde-bedproblematiek
moeten worden opgelost. Een bekend voorbeeld is Amsterdam, waarbij ik de verpleeghuizen,
de psychogeriatrische patiënten en de instellingen voor beschermd wonen
noem. Uit de ingediende plannen blijkt dat ruim eenderde van de regio's voornemens
is – hoera! – om de crisisopvang en -interventie te versterken.
Dat zijn goede voornemens, maar ik vind ze toch nog weinig concreet. Ik wil
de minister dan ook vragen om dit voornemen – het opvangen van crisispatiënten
en crisisinterventie – om te zetten in een taskforce, waarbij aangegeven
wordt binnen welk tijdspad de crisisopvang en crisisinterventie voldoende
zijn om aan de vraag te voldoen. Wat mij betreft is dit in lijn met de uitlatingen
van de inspecteur-generaal uit Amsterdam over crisisopvang. Het antwoord zou
daarom wellicht kunnen leiden tot een oplossing in de vorm van een taskforce.Dit betreft capaciteit en geld, maar de structuur en samenwerking zijn
ook erg belangrijk. Het destijds ingezette beleid voor verdere vermaatschappelijking
van de GGZ is niet gepaard gegaan met de gewenste versterking van de extramurale
hulpverlening. In de brief van 18 mei, die is geschreven in het kader van
Zorg verzekerd, wordt aangegeven op welke wijze de GGZ-sector verder gemoderniseerd
zal worden. Dat is een goed verhaal van de minister. Zij zegt daarin dat versterking
van de GGZ in de eerste lijn een essentieel onderdeel is van dit beleid. Naast
algemeen maatschappelijk werk en de huisartsenzorg wordt dan ook overwogen
om de eertelijnspsycholoog op te nemen in het tweede compartiment. De Kamer
zal daar voor januari over geïnformeerd worden. Mijn partij is van mening
dat er nu toch wel erg lang wordt gepraat over het inzetten van de eerstelijnspsycholoog.
Naar onze mening dient dit dat ook snel gerealiseerd te worden. Tegelijkertijd
moet er een beleid komen dat is gericht op het stimuleren van meer samenwerking
binnen de GGZ. Juist dat laatste is van essentieel belang. Ik heb dat in diverse
interrupties al duidelijk gemaakt.Het mag duidelijk zijn dat het CDA nogal wat kanttekeningen heeft bij
dit voorstel. Mijn fractie zal, indien de beantwoording door de minister bevredigend
is, haar steun niet aan dit wetsvoorstel onthouden, maar zij dringt er wel
op aan dat de voorliggende wetswijziging in samenhang wordt bezien met de
aangekondigde verdergaande wijzigingen, en dat er een plan van aanpak komt
om de capaciteitstekorten weg te werken en de structuur van de GGZ te moderniseren.De voorzitter:Zoals wij op de klok kunnen zien, zijn wij wat achtergeraakt op het schema.
Dat komt ook doordat de woordvoerders, ook als de interrupties eraf worden
getrokken, wel erg optimistisch hebben ingetekend; maar het zij zo. Dat betekent
wel dat ik nu ga schorsen voor de dinerpauze en dat wij na de dinerpauze doorgaan
met dit onderwerp. Ik heb overigens besloten om het verslag van het algemeen
overleg over gewasbescherming van de agenda van vandaag af te voeren. Dat
is uiteraard medegedeeld aan de betrokken bewindslieden en woordvoerders.De vergadering wordt van 18.50 uur tot 20.20 uur geschorst.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter. De wetswijziging die voorligt, is in de ogen van mijn fractie
een nuttige en zinvolle aanvulling op de middelen en de maatregelen die nu
al mogelijk zijn. Wij kunnen daarom wel instemmen met het voorstel zoals het
er nu ligt. Dat wil niet zeggen dat wij niet nog enige vragen hebben.Eén van die vragen is – omdat niet helemaal duidelijk is
wat de effecten van de wetswijziging zullen zijn – of direct een onderzoek
kan worden gestart. Ik weet dat een evaluatie is toegezegd, maar het gaat
mij om iets méér, namelijk een onderzoek naar de effecten dat
direct met het ingaan van de wet wordt gestart. Daarnaast hebben ook wij vragen over de patiëntenvertrouwenspersoon.
De minister heeft bij de schriftelijke behandeling positief gereageerd op
deze mogelijkheid, maar heeft daar nog geen gevolg aan gegeven. Ik ben benieuwd
te horen of zij daar alsnog voor voelt.In de wetswijziging is niet voorzien in een minimaal aantal contactmomenten.
Waarom heeft de minister dit niet in het voorstel opgenomen? Ik ben geneigd
om het amendement op dit punt te steunen, maar wacht de toelichting van de
minister af.Zoals al gezegd, is nog niet te overzien wat de gevolgen zullen zijn van
het voorliggende voorstel. De minister zegt niet te verwachten dat het tot
veel veranderingen leidt, in ieder geval niet tot werkdrukverandering binnen
de psychiatrie, maar wij weten niet precies hoe dat uit zal gaan pakken. Omdat
het hier om een nieuwe mogelijkheid gaat, is het denkbaar – al is dat
niet de bedoeling van de nieuwe wet – dat mensen die anders gedwongen
zouden worden opgenomen, nu niet meer gedwongen worden opgenomen, maar in
plaats daarvan wordt gekozen voor een voorwaardelijke machtiging. Dan komt
ook de vraag op waarom mensen in bepaalde situaties niet langer gedwongen
worden opgenomen. Het is niet uit te sluiten dat er mede een relatie ligt
met plaatsgebrek in instellingen. Ik zeg niet dat dit zal gaan gebeuren, maar
ik wil wel dat de gevolgen van de nieuwe wet goed in de gaten worden gehouden.Toen ik de behandeling van de wetswijziging voorbereidde, heb ik mij vooral
beziggehouden met de vraag wat deze wetswijziging niet oplost. Als ik naar
de werkelijke situatie kijk, moet ik toch zeggen dat mij op twee punten een
gevoel van schaamte bekruipt. In de eerste plaats is dat de situatie van psychiatrische
patiënten die in ons land op straat zwerven en die verloederen en verwaarlozen,
waarbij wij met ons allen lijdzaam toezien. In de tweede plaats is dat het
geval bij psychiatrische patiënten die zich in isoleercellen bevinden.
GGZ Nederland heeft het in een brief verwoord als "Separatie is een ordemaatregel,
geen therapeutische interventie, patiënten voelen zich in de steek gelaten".
Het is inderdaad beschamend dat het toch soms zo moet worden opgelost. Schaamte of onmacht, wat is het eigenlijk? Het is natuurlijk uit onmacht
dat wij op dit moment niets doen of kunnen doen aan die situaties. Bij mij
overheerst schaamte, want als het dan onmacht is, moet die worden omgezet
in mogelijkheden om toch iets te doen. Het verwijzen naar onmacht vind ik
bij deze situaties eigenlijk een soort schaamlap. Eerlijk gezegd, denk ik
ook niet dat het onmacht is, tenminste niet zozeer onmacht vanwege de wet
waardoor wij bepaalde dingen niet zouden kunnen. Ik denk dat het in de loop
der jaren meer een soort attitude is geworden en een gebrek aan praktische
mogelijkheden. Als er nu niet voldoende gebeurt voor deze groepen, moeten
wij erover nadenken hoe dat komt en wat eraan te doen is.Zo nadenkend, kwam ik tot drie oorzaken. De eerste is de vermaatschappelijking
van de geestelijke gezondheidszorg die de afgelopen jaren heeft plaatsgevonden.
Op zich is daar natuurlijk helemaal niks mis mee, maar er zijn onvoldoende
alternatieve ontwikkeld waardoor er een gat is gevallen in de geestelijke
gezondheidszorg. De tweede factor in dezen vormen de tekorten die wij op dit
moment hebben in de geestelijke gezondheidszorg met als gevolg wachtlijsten,
te weinig mogelijkheden voor ambulante zorg, te weinig mogelijkheden voor
voldoende bemoeizorg, hoge werkdruk in de instelling, te weinig plek in de
crisisopvang en te weinig plek bij begeleid wonen. Ten derde is er het doorgeslagen
zijn van onze opvatting over wat nog eigen verantwoordelijkheid is en zelfbeschikking
en over het punt waarop wij mensen zouden moeten beschermen. Ik loop deze
punten even langs en kom dan vanzelf op dingen die vandaag in de discussie
aan de orde zijn geweest.Allereerst de vermaatschappelijking en het ontbreken van voldoende alternatieven.
Erkent de minister dat dit iets is wat gebeurd is? Als wij een gat hebben
laten vallen in die zorg door de vermaatschappelijking en door het onvoldoende
ontwikkelen van alternatieven, waarom zorgen wij dan niet voor meer mogelijkheden?
Er zijn wel goede initiatieven, maar te weinig. Ik doel op bemoeizorg, gespecialiseerde
thuiszorg in bijvoorbeeld Amsterdam en intensieve ambulante begeleiding. Ik
ben een dag mee geweest met de speciale thuiszorg in Amsterdam. Die wordt
geboden door sociaal-psychiatrisch verpleegkundigen die mensen thuis bezoeken
die gedragsproblemen of psychiatrische problemen hebben. Door deze mensen
continu te begeleiden met een speciale vorm van thuiszorg, waarbij met hen
wordt gesproken en wordt gekeken hoe hun situatie is, is het mogelijk bijvoorbeeld
de overgang naar een zwerversbestaan te voorkomen. Deze mensen doen goed werk,
maar er zijn veel meer mensen die zij zouden moeten begeleiden dan dat zij
mogelijkheden hebben. Er moet dus meer bemoeizorg komen.Een tweede punt dat ik als een van de oorzaken heb genoemd, wordt gevormd
door de tekorten in de geestelijke gezondheidszorg en de hoge werkdruk in
die sector. De heer Buijs sprak al over jarenlange stiefmoederlijke behandeling
van de geestelijke gezondheidszorg. Ik moet refereren aan berichten van GGZ
Nederland die wij een paar weken geleden via het nieuws hebben kunnen vernemen.
Ik heb toen onmiddellijk schriftelijke vragen gesteld, omdat ik dacht: dit
is echt acuut. Er is een sector beloofd: als jullie plannen indienen om de
wachtlijsten en de problemen op te lossen, dan komt daar gewoon geld voor.
De sector heeft daar ook op gerekend. Vandaar dat ik niet wil wachten tot
Prinsjesdag. De sector moet verder kunnen met het oplossen van deze problemen.
Er is een belofte gedaan, de sector heeft daarom investeringen gedaan en moet
erop kunnen rekenen dat men op die weg verder kan gaan. Ik hoop dat de minister
hierop een reactie kan geven, schriftelijk in de vorm van het antwoord op
de schriftelijke vragen of morgen mondeling. De beantwoordingstermijn voor
mijn vragen is vandaag verlopen zonder dat ik een antwoord heb gezien.Dat er tekorten en problemen zijn, bewijst ook de situatie in Amsterdam.
De gemeente is nota bene naar de rechter gestapt omdat er op het moment dat
er iemand in de problemen was, geen plek bleek te zijn. Dat heeft natuurlijk
allerlei oorzaken, maar zoiets mag gewoon niet voorkomen.Wij discussiëren vandaag weer over de vraag of er genoeg mogelijkheden
zijn voor bijvoorbeeld gedwongen opname. Het woord mogelijkheden
is in dezen natuurlijk op verschillende manieren te duiden. Daartoe kan bijvoorbeeld
de vraag worden gesteld of de criteria voldoen. Wij kunnen wel discussiëren
over de vraag of de criteria scherp genoeg zijn en of niet moet worden overgegaan
tot verruiming, maar dat heeft natuurlijk weinig zin als er niet voldoende
plaatsen zijn om mensen op te nemen.De minister stelt dat er geen extra druk van dit wetsvoorstel op de capaciteit
wordt verwacht. Ik zei dit al eerder. Het is natuurlijk maar de vraag of er
geen extra druk komt, want wij weten niet precies hoe het wetsvoorstel uitpakt.
Bovendien is het de vraag of als er wel extra druk komt, daarin is voorzien
en of er voor een oplossing wordt gezorgd. De capaciteit schiet nu al tekort.
Hoe moet het dan op het moment dat er mensen op grond van de wet moeten worden
opgenomen, terwijl er geen plek voor is? De minister schrijft in de nota naar
aanleiding van het verslag: "Volgens de Inspectie voor de Gezondheidszorg
is er momenteel geen sprake van landelijke structurele tekorten aan plaatsen
voor gedwongen opnemingen." Dat mag officieel zo zijn, volgens mij is de werkelijkheid
toch echt anders. Natuurlijk hebben tekorten en de hoge werkdruk in de geestelijke
gezondheidszorg hun effecten. Wellicht hebben mensen die van de rechter gedwongen
moeten worden opgenomen wel een plaats, maar dat gaat waarschijnlijk ten koste
van andere mensen die op de wachtlijsten staan. Zij moeten dan immers langer
wachten. Als een gedwongen opname plaatsvindt in een instelling die eigenlijk
al vol is, vergroot dat natuurlijk de werkdruk binnen die instelling. Er zijn
dus wel degelijk tekorten, ook al blijkt dat niet direct uit signalen van
de inspectie. De signalen uit het veld duiden namelijk wel op tekorten. Het
een heeft natuurlijk met het andere te maken. Als er meer plaats is, wordt
wellicht vaker overgegaan tot gedwongen opname. Dat tot dat laatste niet vaak
wordt overgegaan, heeft alles van doen met het huidige capaciteitsgebrek.
Graag hoor ik een reactie van de minister op dit punt.Ergens erkent de minister zelf ook wel dat er grote problemen zijn. In
haar antwoorden duidt zij immers zelf al op de gastplaatsingen in de randstad
als er sprake is van crisissituaties. Zij zegt dat haar geen knelpunten bekend
zijn. Het lijkt mij dat je zoiets wel wil weten en daarom vraag ik haar of
daar onderzoek naar wordt gedaan, bijvoorbeeld naar de situatie in Amsterdam
waaraan zelfs de rechter te pas moest komen.Als gevolg van gaten in de zorg zijn er onvoldoende alternatieven ontwikkeld.
Er zijn onvoldoende preventiemogelijkheden, onvoldoende bemoeizorg en onvoldoende
begeleiding. De capaciteit van de geestelijke gezondheidszorg is ontoereikend.
Dat alles leidt tot de situatie dat de maatschappelijke opvang alles op haar
dak krijgt. Laat ik het anders zeggen: de maatschappelijke opvang krijgt alles
onder haar dak, voorzover er tenminste plaatsen zijn. De maatschappelijke
opvang is echter overvol en kan de problemen, die eigenlijk elders moeten
worden opgelost, niet aan. Een paar weken geleden heb ik hierover naar aanleiding
van cijfers van het Leger des Heils schriftelijke vragen gesteld. De minister
antwoordde dat wij het niet moeten zoeken in meer capaciteit en maatschappelijke
opvang, maar in effectieve investeringen, het voorkomen van instroom en het
bevorderen van uitstroom. Daar ben ik het roerend mee eens, maar hoe moet
dat gestalte worden gegeven? Gaat de minister daarvoor geld beschikbaar stellen?
Welke maatregelen gaat zij nemen? Het lijkt mij dat haar mogelijkheden op
dit punt zeer beperkt zijn. Ik zou tegen haar willen zeggen: kom maar op!
Ik ben het dus roerend eens met de opvatting van de minister, maar daar hebben
de mensen die nu op straat moeten leven natuurlijk helemaal niets aan. Zij
willen morgen een dak boven hun hoofd en niet langer op straat slapen. Voordat
wij de preventie op orde hebben en de mensen goed kunnen laten doorstromen,
zal de mensen die nu in de problemen zitten de komende tijd hulp moeten worden
geboden.Voorzitter. Het feit dat wij niet kunnen doen wat wij eigenlijk zouden
moeten doen voor psychiatrische patiënten die verkommeren en verloederen,
heeft ook te maken met verschuivende opvattingen over eigen verantwoordelijkheid
en zelfbeschikking. Natuurlijk moeten wij de Wet BOPZ zo goed mogelijk maken.
De belangen van de patiënt moeten met zekere waarborgen worden omkleed.
Het moet mogelijk zijn, zorgvuldige afwegingen te maken en zo nodig te kunnen
handelen in het belang van de patiënt. Ik vraag mij echter af of wij
ons in de discussie over dit vraagstuk niet te veel toespitsen op de wet in
plaats van op de vraag waarom er niet altijd gehandeld wordt. Heeft dat te
maken met de veranderde opvattingen over eigen verantwoordelijkheid? Zijn
wij hierin niet doorgeschoten? Wordt niet te vaak van mensen verwacht dat
zij hiertoe altijd zelf in staat zijn? Heeft de gigantische druk op de wachtlijsten
en de werkdruk in de geestelijke gezondheidszorg niet geleid tot afschuifgedrag?
Omdat de instellingen niet altijd de middelen en mogelijkheden hebben, kunnen
ze niet de verantwoordelijkheid op zich nemen voor een psychiatrische patiënt.
Wie is er nu eigenlijk verantwoordelijk voor de psychiatrische patiënt
die op straat verkommert? Volgens mij op dit moment niemand. Moeten wij daar
niet iets aan doen? Waarom moet er verantwoording worden afgelegd als er gedwongen
opgenomen wordt en niet als er niets gedaan wordt? Wij vinden het normaal
dat als iemand op straat een hartinfarct krijgt, de ambulance wordt gebeld.
Maar wat als iemand een psychose krijgt? Wij vinden het blijkbaar niet normaal
om dan onmiddellijk in te grijpen!Volgens mij is de kern van het probleem het gebrek aan continuïteit
en verantwoordelijkheid in de zorg voor deze groep mensen en dan moeten wij
ook daar de oplossing zoeken. Ik zou het voorstel willen doen om per regio
of lokaal een team in te stellen van deskundige en betrokken instellingen,
mensen die dagelijks met mensen werken, met een meldpunt voor meldingen van
familie, politie, buurtbewoners, hulpverleners. Dat team moet bekijken welke
vorm van zorg nodig is voor degenen die worden gemeld en die dreigen te verloederen
of al verloederen. Dat team heeft een zorgplicht, de plicht om te kijken wat
de beste vorm van hulp, behandeling en zorg voor deze patiënten is. Dat
team moet ook beoordelen of ambulante zorg volstaat of dat de situatie zo
ernstig is dat opname, wellicht gedwongen opname noodzakelijk is. Het probleem
is namelijk dat men voor een grote groep mensen op dit moment niet eens toekomt
aan die beoordeling. Als het in ieder geval verplicht is om daarnaar te kijken
als mensen worden gemeld, wordt hun situatie in ieder geval
beoordeeld. Dat hoeft lang niet altijd te leiden tot gedwongen opname en gelukkig
niet, maar waar dat niet nodig is, moet wel worden bezien wat dan wel goede
oplossingen kunnen zijn of welke hulp dan moet worden geboden. Voordeel van
zo'n systeem is dat je zo'n team kan laten beoordelen of wel of niet gedwongen
opname aan de orde is. Op dit moment ligt zo'n beslissing bij één
psychiater die er natuurlijk ook nog zijn persoonlijke opvattingen over heeft
en die in zijn eentje ook dat hele grijze gebied moet beoordelen. Ik wil niet
direct verwijzen naar de toetsingscommissie ingeval van euthanasie, want het
is natuurlijk een heel andere situatie, maar er is toch wel sprake van enige
parallellie. Zouden wij niet meer naar zo'n team kunnen die de situatie gaat
beoordelen? Dat team is er ook verantwoordelijk voor dat er daadwerkelijk
zorg wordt geboden. De patiënten moeten zorg aangeboden krijgen. Het
team is met andere woorden verantwoordelijk voor het dichten van het gat in
de zorg dat er nu is en verantwoordelijk voor de continuïteit die er
nu vaak niet is. Wij kunnen nu al bedenken dat er voor bepaalde groepen nieuwe
vormen van laagdrempelige zorg zouden moeten komen omdat zij tot nu toe geen
plek in de geestelijke gezondheidszorg hebben kunnen vinden.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):U kent ongetwijfeld het supportproject in Amsterdam. Zo zijn er in het
land nog wel andere samenwerkingsverbanden waar veel gebeurt van wat u wilt
als het gaat om de zorg voor en de opvang en verwijzing van patiënten.
Wat is daarmee het verschil in uw voorstel? Het is mij nog niet helemaal duidelijk
waar u de verantwoordelijkheden wil leggen. Zouden wij dan niet beter dat
supportproject als voorbeeld kunnen laten dienen, want wij hoeven toch niet
op iedere plek opnieuw het wiel te laten uitvinden?Mevrouw Kant (SP):Dat is absoluut mijn bedoeling niet. Er zijn inderdaad veel goede projecten
die heel dicht komen bij wat ik mij voorstel, maar er zijn ook enkele wezenlijke
verschillen of misschien missen zij die stap die ik nog verder zou willen
zetten. In de eerste plaats zijn het projecten en mijn voorstel is om het
gewoon overal te gaan doen. Dat is wel een wezenlijk verschil. Het niet overlaten
aan vrijwilligheid, maar bepalen dat het overal zo moet gebeuren. Een ander
verschil is dat het niet vrijblijvend mag zijn. Er komt zo'n team en dat krijgt
de verantwoordelijkheid, een soort zorgplicht, en dat moet ervoor zorgen dat
deze mensen daadwerkelijk zorg krijgen. De ene instelling moet niet kunnen
zeggen dat een patiënt niet aan haar criteria voldoet, dus niet geschikt
is voor haar en dat een volgende instelling ook zoiets kan zeggen, waardoor
uiteindelijk alles op het bordje van de maatschappelijke opvang komt. Dat
wil ik voor alles toch voorkomen.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Dat is natuurlijk terecht, maar dat project is onderdeel van het Amstel
zorgakkoord in Amsterdam waarvoor ook een contract is getekend. Dat is dus
niet vrijblijvend en vrijwillig. Iedere partij neemt daarin haar eigen verantwoordelijkheid,
maar er is wel sprake van een duidelijke regie en coördinatie, dus geen
afschuifsysteem. Wellicht kunt u dat nog eens nader in uw beschouwing betrekken.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter. Mijn idee is gebaseerd op een aantal goede initiatieven. Ik
heb mij daarop al georiënteerd. Ik wil echter van de vrijwilligheid en
vrijblijvendheid af. Het gaat mij er in essentie om dat goede projecten niet
langer afhankelijk zijn van de welwillendheid van goede initiatieven. Ik wil
dat er een dusdanig systeem wordt ontwikkeld dat er in ieder geval een zorgplicht
is en dat er naar de mensen wordt gekeken als er een melding wordt ontvangen
dat zij zichzelf verwaarlozen of anderszins in een ernstige situatie verkeren.
Nu wordt er naar die mensen gekeken als iemand hen tegenkomt, maar niemand
is verantwoordelijk als er niets wordt gedaan. Voor dit laatste wil ik graag
een oplossing zien. Die kan prima aansluiten bij de goede initiatieven die
helaas alleen maar hier en daar worden ontplooid.Ik wil hieraan toevoegen dat zo'n team ook verantwoordelijk is voor het
vervolg. Nu zie je vaak dat aan het eind van een gedwongen opname wordt vastgesteld
dat het gevaar is geweken en dan wordt betrokkene weer op eigen benen in de
maatschappij gezet. Er moet iemand verantwoordelijk zijn voor het traject
na afloop van de opname opdat de voorwaarden die leiden tot de situatie van
gevaar, niet meer terugkomen. Daarvoor zou zo'n Kantteam verantwoordelijk
kunnen zijn.Ik zou het kunnen samenvatten zoals burgemeester Cohen van Amsterdam eerder
heeft gedaan. Overigens komt het wel vaker voor dat bewindspersonen
die een andere post krijgen, opeens hele wijze inzichten krijgen. Hij zei
dat het probleem van deze groep is dat nergens is vastgelegd wie verantwoordelijk
is voor deze groep patiënten.Het voorgaande vormt de basis voor mijn twijfel over het amendement van
mevrouw Van der Hoek over de observatiemachtiging. Zoals altijd moet bij dit
soort voorstellen een afweging worden gemaakt tussen zelfbeschikking en bescherming
van de patiënt. Over de periode van drie weken voor opname die in dit
voorstel is vervat, mogen wij niet lichtzinnig denken. Ik zie heel goed het
probleem dat mevrouw Van der Hoek wil oplossen. Daarom ook heb ik net een
alternatieve oplossing voorgesteld, want ik vraag mij af of de oplossing die
zij suggereert, een oplossing biedt voor het probleem dat zij schetst. Met
andere woorden: ik twijfel er niet aan dat haar diagnose juist is, maar het
medicijn dat zij wil voorschrijven, kan voor een bepaalde groep helpen, maar
zal voor een andere groep ernstige bijwerkingen hebben. Daarover maak ik mij
zorgen.Verder vraag ik mij af of in zo'n korte periode van drie weken duidelijkheid
kan ontstaan. Ik heb een aantal deskundigen gevraagd hoe zij over dit voorstel
denken. Zij wijzen erop dat er in de praktijk een groep mensen is die geen
gebruik maakt van de zorg, maar die goed bekend is bij de hulpverleners. De
hulpverleners kennen deze mensen al jaren en weten vaak heel goed wat er aan
de hand is. Die mensen worden echter niet opgenomen omdat zij niet aan de
criteria voldoen of omdat er niet wordt gehandeld. Voor deze groep heeft dit
voorstel dus weinig zin, want men weet al wat er aan de hand is. Dan is er
nog een andere groep, namelijk de mensen die heel moeilijk te benaderen zijn.
Van deze groep zeggen de deskundigen dat het heel moeilijk is om in een observatie
van drie weken vast te stellen wat er aan de hand is. Ook een verlenging tot
vijf weken levert een periode op die nog erg kort is om van mensen die absoluut
niet bekend zijn bij de hulpverlening, te kunnen vaststellen in welke mate
er sprake is van psychiatrische stoornis. Dit probleem heb ik met het voorstel
van mevrouw Van der Hoek.De heer Passtoors (VVD):Ik kan mevrouw Kant misschien een beetje helpen. Als iemand vanuit zo'n
situatie wordt opgenomen gedurende maximaal drie weken, kan er ook een beetje
stabilisatie optreden in de situatie. Betrokkene wordt misschien weer wat
gezonder doordat hij weer wat te eten krijgt, enz. Van daaruit kan ook inzicht
ontstaan in een situatie. Dit blijft echter weg zolang je de grens niet overgaat.
Wat vindt zij van die gedachte?Mevrouw Kant (SP):Ik heb al eerder gezegd dat ik de gedachte achter dit voorstel en de analyse
eronder onderschrijf. De heer Passtoors spreekt echter ook al over "zou kunnen".
In bepaalde situaties kan het inderdaad verlopen zoals hij zegt. Praktijkdeskundigen
zeggen dat die periode daarvoor waarschijnlijk veel te kort is. Ik maak mij
dan ook zorgen over de mensen die voor een periode van vijf weken ter observatie
zijn opgenomen, maar bij wie niet kan worden vastgesteld wat er precies aan
de hand is, omdat die periode te kort is. Wat moet je in zo'n situatie doen?
Moet je die mensen laten gaan of juist niet? Moet er wellicht worden overgegaan
tot een gedwongen opname? Dat laatste heeft het probleem dat zij mogelijk
niet aan de criteria voldoen. Die periode van vijf weken om die situatie in
te schatten is heel erg kort.Ik sluit niet uit dat die periode voor mensen een verlichting is, omdat
zij daardoor de kans krijgen tot rust te komen. Verder zullen er natuurlijk
gevallen zijn waarin het wel mogelijk is om vrij snel een diagnose te stellen.
Ik maak mij echter zorgen over de grote groep mensen bij wie de diagnose niet
in die kort periode kan worden gesteld. Die consequentie van dit amendement
voor mensen die nu al de zorg mijden, moet ook onder ogen worden gezien. Als
dit amendement wordt aangenomen, kunnen deze mensen vijf weken tegen hun zin
worden opgenomen zonder dat duidelijk is wat er na die opname moet gebeuren.
Is het risico dat deze mensen daarna helemaal nooit meer iets met de zorg
te maken willen hebben niet erg groot?De heer Passtoors (VVD):Dat risico kleeft aan elke verplichte opname.Mevrouw Kant (SP):Dat is waar. Dat is ook de reden dat er strikte criteria zijn opgesteld
voor een gedwongen opname. Het probleem met dit voorstel is dat wij nog een
stap verder gaan en dat al bij een ernstig vermoeden mag worden overgegaan
tot opname. Dat is de kern van het probleem. Uit mijn betoog kan men opmaken
dat ik wel degelijk ook de voordelen van dit voorstel inzie. Ik heb echter
zoveel aarzelingen dat ik er vooralsnog niet van overtuigd ben dat het de
oplossing is. Ik zal dit amendement dan vermoedelijk ook niet steunen. Als
de heer Passtoors echter nog goede argumenten heeft, zal ik daar zeker naar
luisteren.Dit voorstel van de heer Passtoors heeft een relatie met wat ik eerder
zei over het gat in de zorg. Dat is de reden dat ik waarschijnlijk niet kan
instemmen met dit amendement. Het geeft mij namelijk een ongemakkelijk gevoel
om naar zo'n middel te grijpen als wij niet alles hebben gedaan om het gat
in de zorg te dichten. Ik benadruk dat dit absoluut geen pleidooi is om niets
te doen, sterker nog: ik vind dat er veel te vaak niets wordt gedaan. Dat
is de reden dat ik voorstel om over te gaan op teams met een zorgplicht.Ook ik krijg brieven en telefoontjes van ouders met een schizofrene zoon.
Ik vind het verschrikkelijk om van die mensen te horen dat hun zoon ten gronde
gaat zonder dat iemand iets doet. Het is heel erg als je dat als ouder overkomt.
Ik worstel echter met het probleem dat het voorstel van mevrouw Van der Hoek
geen oplossing biedt. Ik worstel verder met de vraag waarom niemand iets doet
en waarom zo'n jongen niet eens wordt beoordeeld. Ouders die zich bij zo'n
team melden, zijn niet langer afhankelijk van één psychiater
en kunnen aan dit team vragen of zij alsjeblieft naar hun zoon willen kijken.
In mijn voorstel is zo'n team verplicht om die jongen te zien en te oordelen
of een gedwongen opname wel of niet op zijn plaats is. Deze beoordeling kan
er ook toe leiden dat men zegt dat een opname niet de beste oplossing is en
dat er iets anders moet worden gedaan. Het kan er niet toe leiden dat men
zegt: wij kunnen niets voor u doen. Het moge duidelijk zijn dat ook ik vind
dat er een oplossing moet komen. Ik zeg dat, omdat uit uw interrupties blijkt
dat u denkt dat ik geen oplossing wil, omdat mijn fractie uw
amendement waarschijnlijk niet zal steunen. Wij zijn voor een oplossing, maar
dan wel voor een goede.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Ik begrijp heel goed wat mevrouw Kant naar voren brengt. Uit haar betoog
spreekt "een betrokken onmacht". Haar ideeën over een team zijn echter
nog erg vaag. Als je maar de helft van de groep waarop mijn amendement betrekking
heeft, via een observatiemachtiging kunt bereiken, heb je al heel wat bereikt.
Wellicht kun je onderzoeken of er na die drie weken mogelijkheden zijn voor
begeleiding, binnen of buiten de kliniek. Wat zou het alternatief zijn? Een
team? Er wordt voldoende samengewerkt en er wordt gestreefd naar verdere samenwerking,
maar er zijn veel haken en ogen verbonden aan de verdeling van verantwoordelijkheden.
Het zal nog een tijd duren voor er in dat kader iets gedaan kan worden. Zou
een periode van drie weken, waarin een zekere stabiliteit optreedt, waarin
mensen uit hun verwaarloosde situatie kunnen komen en waarin een diagnose
kan worden gesteld, niet een goed alternatief zijn voor de onmachtgevoelens
die u nu schetst?Mevrouw Kant (SP):Ik moet even iets rechtzetten. Ik geloof niet dat ik hier onmachtgevoelens
verwoord. Integendeel zelfs, ik verzet mij tegen onmacht. Ik verzet mij tegen
het argument van onmacht, dat wordt gebruikt als schaamlap om niets te doen
voor deze groep. U heeft mijn betoog toch niet helemaal begrepen. Ik vind
juist dat de onmachtgevoelens moeten worden omgezet in actie. Er wordt nu
te vaak niets gedaan, terwijl er juist wel iets gedaan moet worden. Alleen
hoeft dat niet altijd in de vorm van een gedwongen opname. De observatieperiode
die u voorstelt, is ook niet nodig. U noemt mijn voorstel nog wat vaag. Ik
heb ervoor gekozen om hier geen kant-en-klaar, tot in de puntjes uitgewerkt
plan voor te leggen, maar vooral een idee te presenteren. Ik ga niet in de
zijlijn van een debat over een wetsvoorstel een heel plan tot in de puntjes
voorstellen. Dat was niet mijn opzet. Ik wilde slechts het achterliggende
idee voorleggen: nu is er niemand verantwoordelijk voor deze groep en wij
zouden een team kunnen aanwijzen dat wel verantwoordelijk wordt. Volgens mij
zijn wij dan al een stap verder. Dat is namelijk de kern van het probleem.
U zegt dat met uw voorstel wellicht de helft van die groep bereikt kan worden,
maar waar baseert u dat op? Ik heb juist signalen ontvangen dat uw plan amper
mensen zou helpen. U spreekt over de helft, maar ik weet niet waar u dat vandaan
haalt. U zegt dat ik nu niets doe, maar ik pleit er juist voor om wel iets
te doen. Alleen is dat niet wat u wilt doen. Ik pleit ervoor om de situatie
van elke patiënt te bekijken, te beoordelen en daar naar te handelen.
Als je iets doet voor deze groep patiënten, moet je het namelijk wel
goed doen. Je kunt niet besluiten om ze even drie weken op te nemen om vervolgens
maar eens te bekijken wat je verder moet doen. Dat is niet goed voor deze
groep patiënten.De heer Buijs (CDA):Ik denk dat uw voorstel en het voorstel van mevrouw Van der Hoek tegenstrijdig
zijn. U ging uit van een al gestelde diagnose, terwijl mevrouw Van der Hoek
sprak over een observatiemachtiging, waarbij de diagnose nog niet bekend is.
Ik refereer even aan de schizofreen, waar niemand mee overweg kan. Op zich
vind ik uw voorstel heel sympathiek, maar hoe staat u tegenover een zorgplicht
voor de professionele behandelaars?Mevrouw Kant (SP):Ik denk dat dat een consequentie is van de uitwerking van mijn idee. Als
een team aangeeft dat er sprake moet zijn van een gedwongen opname, dan zal
dat verplicht moeten worden gesteld. Zo staat het nu ook al in de wet. Maar
hetzelfde geldt als het team aangeeft dat er een bepaalde vorm van ambulante
zorg geboden zou moeten worden. Anders kan dat natuurlijk niet waargemaakt
worden. Als bekeken wordt wat mensen nodig hebben, moet het aanbod ook geregeld
zijn. De situatie waarin organisaties langs elkaar werken, moet worden opgeheven.
Het moet gewoon: geen vrijblijvendheid meer.De heer Passtoors (VVD):U vindt dat het moet en dat er geen vrijblijvendheid meer mag zijn. Dan
komt er toch een moment van dwang voor degene, die er niets voor voelt om
wat voor reden dan ook.Mevrouw Kant (SP):Dan heeft u het niet goed begrepen. De plicht om deze mensen niet in de
steek te laten, ligt bij ons allen. Dat is mijn verhaal.De heer Passtoors (VVD):Dat is ook onze plicht.Mevrouw Kant (SP):Dat houdt niet automatisch een plicht of een dwang met betrekking tot
opname in. Het kan ook om andere vormen van zorg gaan. Aan een grote groep
mensen wordt momenteel helemaal niets geboden.De heer Passtoors (VVD):Die groep wil niet aanspreekbaar zijn voor zorg. Die groep wil niet praten.Mevrouw Kant (SP):Ik voel mij enigszins bezwaard omdat ik zo lang aan het woord ben, maar
dat komt door de interrupties.Ook als een dergelijk team aan de slag gaat, sluit ik niet uit dat er
een groep mensen zonder ziekte-inzicht blijft bestaan waarvoor de mogelijkheden
om in te grijpen te beperkt zijn. Dat zou heel goed kunnen. Het probleem is
echter dat wij nog niet alles geprobeerd hebben voor die groep, en dat is
mijn bezwaar tegen het zetten van verdere stappen.Het gevaarscriterium blijft wel een punt van discussie. Inmiddels is dit
punt in de wet nader ingevuld op basis van jurisprudentie, dankzij een amendement
van de heer Dittrich. Daarnaast heeft door de overgang van het bestwilcriterium
naar het gevaarscriterium ook in de hulpverlening een attitudeverandering
plaatsgevonden. Hulpverleners hebben het misschien verleerd om een actieve
houding aan te nemen. De vraag is of daarin verandering gebracht kan worden
door de zorgplicht bij het team te leggen, en of deze wet voldoende mogelijkheden
biedt voor de gevallen waarbij gedwongen opname gewenst is. Naar mijn mening
worden de mogelijkheden daartoe momenteel niet genoeg bekeken. De wet biedt
wellicht voldoende mogelijkheden, maar de praktijk bekijkt dit te weinig.
Een en ander is op dit moment moeilijk te interpreteren. In de bepalingen
gaat het over mensen die zich maatschappelijk ten gronde richten, maar de
vraag blijft: wanneer is dat? Wanneer moet het gevaar zich voordoen? Morgen,
of op een andere termijn? Wij moeten over dit punt nog een serieuze discussie voeren. De afweging tussen zelfbeschikking en bescherming blijft
moeilijk en zal te allen tijde zorgvuldig gemaakt moeten worden. Als er meer
mogelijkheden komen voor gedwongen opname, ontstaat daarmee onmiddellijk de
rechtvaardiging om die te gebruiken. Deze materie moet dan ook zorgvuldig
bekeken worden.Mevrouw Hermann (GroenLinks):U refereert zojuist aan de discussie die wij vorig jaar hebben gevoerd,
waarbij het gevaarscriterium op basis van de jurisprudentie in de wet is opgenomen.
Bent u ook een voorstander van het op korte termijn uitwerken en opnemen van
richtlijnen voor het beoordelen van gevaar en voor het omgaan met mensen?Mevrouw Kant (SP):Met het aan de orde stellen van dit punt geef ik aan dat wij er naar mijn
mening wat mee moeten doen. Ik weet niet goed op welke manier wij ermee om
moeten gaan. Dat moet op verschillende manieren in het veld bekeken worden.
Uit het veld klinken evenwel geluiden dat op basis van de huidige criteria
veel mogelijk is ten aanzien van mensen die zichzelf verwaarlozen. Ik ben
het met u eens dat wij deze zaak serieus moeten bekijken. Ik aarzel om zelf
op dit punt een voorstel te doen, omdat ik begrepen heb dat er een onderzoek
gaande is.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Morgen, in tweede termijn, zou een dergelijk onderzoek en een dergelijke
gang van zaken met een motie gestimuleerd kunnen worden. U zou daar een voorstander
van zijn?Mevrouw Kant (SP):Laten wij het antwoord van de regering afwachten, want er loopt reeds
een onderzoek. Ik betwijfel in ieder geval of de huidige mogelijkheden onvoldoende
zijn.Ook bij de dwangbehandeling moet een afweging gemaakt worden tussen zelfbeschikking
en bescherming. Als mensen gedwongen zijn opgenomen, dan is er natuurlijk
al een afweging gemaakt. In het veld heerst een ongelooflijk gevoel van onmacht
omdat er niet gedwongen kan worden behandeld. Ik kan wat dit betreft een eind
meegaan in de stelling van de heer Dittrich dat gedwongen behandeling een
stap verder gaat dan gedwongen opname. Echter, als het aanhouden van hogere
criteria ertoe leidt dat vervolgens mensen in de separeer terechtkomen, realiseer
ook ik mij dat ook dat gedwongen gebeurt. De vraag is wat erger is: mensen
gedwongen behandelen of mensen gedwongen in de separeer zetten. Als ik deze
afweging maak, zie ik niet in waarom wij dat "ernstig" niet zouden kunnen
schrappen. Ik weet niet of dit in alle situaties een oplossing zal zijn, maar
volgens mij is het goed om dit te doen. Het ging altijd om "gevaar" en "ernstig
gevaar" en die begrippen zijn in de praktijk altijd op een bepaalde manier
geïnterpreteerd, maar iets is een gevaar of niet. Heb je daar gradaties
in?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Hoewel mevrouw Kant het erg koud had, heeft zij een gloedvol
betoog gehouden. Ik wens haar toe dat ze zich snel wat beter zal gaan voelen.Bij bestudering van de door de regering voorgestelde wijziging van de
BOPZ en de inmiddels voor ons liggende amendement is mijn fractie opnieuw
gebleken dat het hierbij om een zeer lastige en complexe problematiek gaat.
De BOPZ heeft een langdurig en moeizaam voorbereidingstraject gekend en ik
heb het gevoel dat een gedeelte van de toenmalige vraagstukken en problemen
via deze weg weer bij ons terugkomen. In feite zijn wij weer met dezelfde
vraagstukken bezig.In de discussie van vandaag gaat het voornamelijk om de vraag wie er onder
drang en/of dwang mag worden behandeld en in welke situatie dat het geval
mag zijn. Wij praten eigenlijk meer over het behandeldeel van de wet dan over
het opnamedeel. Als wij eerlijk willen zijn, moeten wij zeggen dat de relatie
tussen de nu voorgestelde voorwaardelijke machtiging en de opname ver weg
is. Het gaat immers in de eerste plaats om een ambulante behandeling; de gedwongen
opname functioneert als een stok achter de deur. Om het positiever te formuleren:
het niet direct opgenomen behoeven te worden, is een soort prikkel om zich
te houden aan de behandelingsovereenkomst. Als die prikkel een andere was,
zouden wij zo'n ambulante drangbehandeling helemaal niet meer kunnen inpassen
in de BOPZ, die in principe gaat over de opname en het opgenomen zijn.Terzijde merk ik op dat patiënten die onder een voorwaardelijke machtiging
ambulant worden behandeld, zo'n gedwongen opname waarschijnlijk toch wel als
een strafmaatregel zullen ervaren. In de wet is het niet zo bedoeld –
daar gaat het over het afwenden van gevaar – maar de beleving van betrokkene
zal toch vaak anders zijn. Iets wat je moet doen omdat er anders een sanctie
op volgt, kunnen wij aanduiden als een drangsituatie. Drang kan over het algemeen,
zo denk ik, effectiever worden gerealiseerd als er een beloning op volgt dan
wanneer er een straf op volgt. Daarom kan ik het niet nalaten om de minister
te vragen of er binnen de psychiatrie ervaring is opgedaan met andere vormen
van drang. Het is niet zo gemakkelijk om daarvan direct allerlei voorbeelden
te geven. Ik denk hierbij niet in de eerste plaats aan een financiële
beloning, maar men zou kunnen denken aan het aanbieden van een scholings-
of omscholingstraject als iemand zijn behandeling heeft doorlopen. Het gaat
ons in de eerste plaats om het welzijn van de patiënt maar wij mogen
en moeten ook nadenken over wat de meest effectieve drangmaatregelen zijn.
Waar iets anders dan opname effectiever, mensvriendelijker en/of goedkoper
zou kunnen zijn, moeten wij die optie uiteraard overwegen.Een tweede aanwijzing voor het feit dat het accent veel meer valt op behandeling,
is het amendement van mevrouw Van der Hoek om in het vijfde lid van artikel
38 het woord "ernstig" te schrappen. Dit voorstel heeft immers direct te maken
met de mogelijkheden en beperkingen van een gedwongen behandeling, en niet
zozeer met de opname op zichzelf. Ik kom hierop later nog uitvoerig terug.Voorzitter. Dat de discussie in deze richting gaat, behandeling in plaats
van opname, is natuurlijk niet verwonderlijk. Een gedwongen opname alleen
zal in veel gevallen, wellicht de meeste gevallen, niet de werkelijke oorzaak
van de problemen kunnen wegnemen. Uiteraard kan een opname het optreden van
gevaarlijke situaties beperken. Door opname kan worden voorkomen dat betrokkene
anderen van het leven berooft, een gevaar vormt voor de psychische gezondheid
van de ander of een gevaar vormt voor de algemene veiligheid
van personen. Ik citeer daarmee de gevaarscriteria, opgenomen in het besluit
administratieve bepalingen van de BOPZ. Ook gevaren als zelfdoding, zelfverwonding
en zelfverwaarlozing kunnen door een opname sterk worden beperkt, zeker in
acute situaties en door het toepassen van bijvoorbeeld separatie. Zodra echter
de opname wordt beëindigd zonder dat iets meer is gebeurd, zullen de
oude problemen en dus mogelijk ook de gevaarsetting in veel gevallen weer
kunnen terugkomen. Anders gezegd, ik beschouw de dwangopname als een tijdelijke,
misschien beter gezegd, onvolledige interventie en de dwangbehandeling in
veel gevallen als een meer definitieve interventie, al moeten wij helaas zeggen
dat voor veel mensen met psychische problemen een definitieve genezing en
verandering niet mogelijk lijkt.Zo langzamerhand neemt onze kennis over het ontstaan van geestelijke ziekten,
mentale ziekten, toe. Er zijn steeds meer aanwijzingen dat een ziekte als
schizofrenie primair berust op een verstoring van de stofwisseling in de hersenen.
De erfelijke aanleg zou daarbij overigens nog wel eens een belangrijke rol
kunnen spelen. Dat wil overigens geenszins zeggen dat de leefomstandigheden
en de sociale context geen rol spelen, maar in het ontstaan van de stoornis –
zo versta ik de ontwikkelingen in de medische wereld op dit moment –
spelen zij toch een meer ondergeschikte rol. Het gevolg van die toenemende
kennis is dat er op termijn meer onderzoeks- en behandelingsmogelijkheden
komen voor mensen met psychische ziekten of, zoals de wet dat noemt, geestelijke
stoornissen.Nu zal in acute situaties het gebruik van medicijnen wel blijven domineren,
maar wat ik hiermee wil zeggen, is dat wij voorlopig niet af zijn van de vraag
waarmee wij onze naaste het meest dienen. Het gaat altijd om een afweging
tussen de vrijheid van mensen om niet te kiezen voor een behandeling en de
enorme onvrijheid die het gevolg is van het hebben van een psychische stoornis.
Tijdelijk handelen of behandelen tegen iemands mede door een ziekte bepaalde
wil, kan soms meer recht doen aan de ideeën van de menselijke vrijheid
dan niet behandelen. Niet iedereen kan altijd frank en vrij zijn bereidheid
uitspreken voor het ondergaan van een behandeling. Ziekteprocessen kunnen
dit verhinderen. Ik besef dat het een heel andere, in wezen onvergelijkbare
situatie is, maar ik noem toch het volgende voorbeeld. Een patiënt die
een hartstilstand heeft, kan ook niet de bereidheid uitspreken om behandeld
te worden. Wij doen dat dan juist wel, ook om hem het leven te laten behouden
en hem als het ware die keuzevrijheid terug te geven.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Het voorbeeld dat de heer Rouvoet geeft, roept bij mij de vraag op hoe
het moet als betrokkene een zogenaamde negatieve wilsbeschikking op zak heeft
ten aanzien van behandeling bij een hartstilstand.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Dat is een terechte vraag. Wij kennen daar het verschijnsel van de wilsbeschikking.
Op de kwestie van de wilsbeschikking in de psychiatrie kom ik nog even terug.
Dat is een punt dat wel van belang is en waarop bij ons nog vragen leven.
Ik zei al dat het onvergelijkbaar is. De reden dat ik het hier noemde, is
om aan te geven dat het soms zoeken is naar die balans van vrijheid en onvrijheid.
Soms moet je kiezen voor wat als onvrijheid beleefd kan worden, om juist iemand
weer die vrijheid terug te geven.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Wanneer iemand in een situatie dat hij vrij over zijn wil kan beschikken,
zijn duidelijke wil neerlegt, is de consequentie natuurlijk dat dit ook in
die andere situatie van toepassing zou moeten zijn. Dan komen wij bij de zelfbindingsverklaring,
maar daar komen wij later nog op.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik neem aan dat mevrouw Hermann nu niet precies van mij wil horen hoe
wij moeten opereren bij een hartstilstand en met wilsbeschikkingen, want dat
is niet het onderwerp van vandaag. Zij begrijpt waarom ik het voorbeeld nu
gebruik in die vergelijking. Op de wilsbeschikking in de psychiatrie kom ik
straks nog terug.De heer Buijs (CDA):Ik begrijp dat de heer Rouvoet nog een beetje zoekende is. Vindt hij dat
bij anorexia nervosa, de eetstoornis, het gerechtvaardigd is om iemand in
het kader van de Wet BOPZ toch gedwongen te behandelen?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik vind niet dat dit vragen zijn waarin ik moet treden en een oordeel
moet geven of in bepaalde casus de Wet BOPZ van toepassing is. Daar ben ik
niet voor geëquipeerd. Dat is ook niet mijn verantwoordelijkheid. Ik
ben op dit moment ook nog bezig met de algemene inleiding op mijn verhaal.
Ik wilde aangeven dat het een zoeken is en dat ik soms moet kiezen voor wat
als onvrijheid beleefd kan worden om die vrijheid terug te geven. Hoe gelukkig
of ongelukkig de parallel met een hartstilstand is, laat ik even daar, maar
die maakt even dat punt duidelijk dat wij het dan ook niet kunnen vragen,
maar het toch doen om iemand later in de gelegenheid te stellen wel zijn wil
te uiten.Voorzitter. Het probleem van de gedwongen handelingen en behandelingen
doet zich ook voor in andere instellingen, bijvoorbeeld in de psychogeriatrie,
bij demente patiënten. Naarmate er medicijnen komen tegen bijvoorbeeld
de ziekte van Alzheimer, zullen de problemen daar alleen maar toenemen. Veel
Alzheimerpatiënten zullen moeilijk met informatie te bereiken zijn en
geen bewuste positieve keuze met betrekking tot een behandeling aangeven.
Wij begrijpen dat de regering bezig is met onderzoek naar de noodzakelijke
wettelijke kaders van drang- en dwangmaatregelen. Misschien moet je wel spreken
over zorghandelingen zonder informed consent. Wij juichen het doen van onderzoek
op dit punt toe en wachten de resultaten met belangstelling af. Ook uit de
evaluatie van de uitvoering van de BOPZ blijkt dat er op het punt van de gedwongen
behandelingen in de praktijk nog veel onduidelijkheden zijn en dat niet precies
bekend is wat met deze wet wordt bedoeld. We zien dan ook met belangstelling
naar het rapport van de evaluatie uit.Voorzitter. De gedachtevorming over dit onderwerp is mede lastig, doordat
inmiddels heel wat criteria en kwalificaties in omloop zijn die betrekking
hebben op de doelgroep, onze psychisch zieke medemens. De wet zelf kent nog
maar een beperkt aantal criteria die direct op de patiënt betrekking
hebben. De persoon moet gevaar lopen of ernstig gevaar veroorzaken wil hij
in aanmerking komen voor opname. Voor behandeling moet hij
ernstig gevaar lopen. Hij moet een geestelijke stoornis hebben en niet bereid
zijn tot een opname of behandeling. In de marge speelt de wilsonbekwaamheid
een rol, namelijk bij het overleg over het behandelplan. In artikel 38 wordt
althans gesproken over: niet in staat zijn tot een redelijke waarneming van
belangen. Dat moet zoiets als wilsonbekwaamheid zijn, denk ik dan.Naar de mening van de fractie van de ChristenUnie moeten wij het aantal
criteria niet verder vergroten. De wetgeving is toch al behoorlijk ingewikkeld.
Zij moet in de praktijk uitvoerbaar blijven. Wat misschien belangrijker is,
is dat alles een beetje op een redelijke manier de patiënt moet kunnen
worden uitgelegd. De patiënt heeft tegenwoordig gelukkig veel rechten
en daar hoort onzes inziens bij dat wij de wetten die op hem van toepassing
zijn niet onnodig ingewikkeld maken. Als wij kunnen vereenvoudigen zonder
onzorgvuldig te worden, moeten wij dat doen. In ander verband kom ik daarop
nog terug.Voorzitter. Deze analyses, die ik als inleiding heb verwoord, hebben ertoe
geleid dat wij, gelet op de discussie tot nu toe en gelet op de schriftelijke
voorbereiding en uiteraard in afwachting van het antwoord van de regering,
voor onszelf voor de volgende wetsconfiguratie hebben gekozen. Wij stemmen
in met de komst van een voorwaardelijke machtiging. Daardoor is het niet meer
nodig gebruik te maken van de figuur van de paraplumachtiging op de wijze
waarop dat nu gebeurt. De praktijk leert dat daaraan behoefte bestaat en dat
die werkt. Dan moet een wettelijke omweg niet nodig zijn, maar de wet moet
direct en duidelijk in de behoefte voorzien. Wij kunnen dus met de strekking
van het wetsvoorstel instemmen.Voorzover wij kunnen overzien, ontstaat bij de invoering van een voorwaardelijke
machtiging wel een probleem. Uit mijn interruptie in het betoog van mevrouw
Van der Hoek is gebleken dat dit probleem gemakkelijk kan worden opgelost
door in artikel 38, lid 5, het woord "ernstig" te schrappen. In die zin is
er volgens mij meer samenhang met het wetsvoorstel en het amendement van mevrouw
Van der Hoek dan zij zelf suggereerde. Dit heeft wat ons betreft wel degelijk
met de essentie van het wetsvoorstel te maken.Stel dat iemand met een voorwaardelijke machtiging zich niet meer aan
de behandelovereenkomst houdt. Volgens afspraak volgt dan alsnog opname. Zie
ik het overigens goed dat de opname ook volgt als op dat moment niet meer
sprake is van een daadwerkelijk aanwezig gevaar? Dit vind ik een interessante
vraag. Als het gevaar niet meer aanwezig is en men houdt zich niet aan de
voorwaarde van de behandelovereenkomst, volgt dan toch de opname of wordt
daarvan dan afgezien? Graag krijg ik op dit punt helderheid.De opname is eigenlijk bedoeld om onder dwang het behandelplan te vervolgen.
Het is echter zeer de vraag of de situatie – eigenlijk moet je spreken
over de beginsituatie van de patiënt – zodanig is dat er ook sprake
is van ernstig gevaar. Immers, alleen dan mag bij een gedwongen opgenomen
persoon een behandelingsplan worden uitgevoerd. Als onze gedachtegang juist
is, is de conclusie dat het werken met een voorwaardelijke machtiging vereist
dat aan het geven van een intramurale dwangbehandeling geen extra, hogere
eisen mogen worden gesteld dan aan het afgeven van die voorwaardelijke machtiging.
Met andere woorden, het amendement van mevrouw Van der Hoek is op dit punt
een noodzakelijke aanvulling en voorziet in het wegnemen van een manco van
het wetsvoorstel van de regering. Graag krijg ik op dit punt een reactie van
de ministers en ik begrijp nu dat ik die reactie krijg.Voorzitter. Ik zie ook het risico van devaluatie van het begrip "ernstig
gevaar". Als iemand namelijk een voorwaardelijke machtiging heeft gekregen
en volgens een plan wordt behandeld, kan het voorkomen dat hij zich niet aan
de regels houdt. Men wil in dat geval de behandeling toch voortzetten. Er
kan gekozen worden voor opname en men zal licht tot de conclusie komen dat
de behandeling moet worden voortgezet en dat er dus sprake is van ernstig
gevaar. Daarmee zou het begrip "ernstig gevaar" als hogere drempel wel eens
een illusie kunnen blijken te zijn en zal de drempel vanzelf lager worden.
Ook in dat opzicht vind ik het noodzakelijk dat de twee criteria op elkaar
afgestemd zijn, zodat voorkomen wordt dat de schijn wordt gewekt dat voor
behandeling een hogere drempel geldt, terwijl die er in wezen niet is, in
ieder geval niet in het geval van de voorwaardelijke machtiging.Ook om andere redenen zijn wij overigens geneigd het amendement van mevrouw
Van der Hoek op dit punt te ondersteunen. Zoals ik in het begin van mijn bijdrage
al zei, zal een opname, als deze effect heeft op het afwenden van het gevaar,
veelal als een eerstestapinterventie moeten worden bezien. Een behandeling
kan, indien beschikbaar, een meer definitieve oplossing geven voor het afwenden
van het gevaar. Het mag onzes inziens niet zo zijn dat iemand die een geestelijke
stoornis heeft en een gevaar vormt, wel in aanmerking komt voor een dwangopname,
maar niet voor effectieve, betere en hopelijk ook iets meer definitieve behandeling.
De criteria daarvoor mogen niet hoger zijn. Terecht wijzen mensenrechtenorganisaties
ons op de rechten van de mens in het algemeen, en van onze psychisch zieke
medemens in het bijzonder. Maar er is ook zoiets als het recht op de meest
effectieve vorm van behandeling. Een gedwongen opname zal toch ook altijd
iets van een behandeling in zich hebben. Een opname in een psychiatrische
zorgvoorziening is, als het goed is, nooit alleen maar een soort detentie,
maar een opname in een therapeutisch en verzorgend milieu.De fractie van de ChristenUnie beseft dat een gedwongen behandeling –
en veelal een gedwongen medicatie – een zeer ingrijpende situatie kan
zijn. Als conclusie willen wij het verschil met een gedwongen opname dus ook
niet overdrijven. Wat ons betreft, verdient het aanbeveling de criteria voor
een gedwongen opname en een gedwongen behandeling gelijk te doen zijn. Ook
ervaringsdeskundigen – wij hebben daar allemaal brieven over gekregen –
reiken ons dit op deze wijze aan.Een psychische stoornis kan iedereen overkomen. De situatie mag niet zo
zijn – ik kom bij het door mevrouw Hermann aangestipte punt –
dat iemand uit angst voor het feit dat hem in een dergelijke situatie een
effectieve behandeling zal worden onthouden, een wilsverklaring moet gaan
schrijven waarin staat wat hij in zo'n situatie wel wil. Terzijde brengt mij
dit op de vraag die ik expliciet aan de minister wil voorleggen, in hoeverre psychiatrische zorgverleners nu al worden geconfronteerd met verklaringen
van mensen die iets hebben vastgelegd over de wijze waarop ze zo nodig gedwongen
behandeld zouden willen worden. Het gaat daarbij om een wilsverklaring, geschreven
door iemand in een "gezonde" periode, die betrekking heeft op het moment dat
die persoon door een ziekte onvoldoende realiteitsbesef heeft om goed geïnformeerd
te kunnen toestemmen in het ondergaan van een behandeling. Als dat het geval
is, moeten we daarmee dan in de wet niet meer rekening houden?Ik keer terug naar het amendement van mevrouw Van der Hoek. Er zijn voor
ons voldoende argumenten om het voorstel te steunen. Wij waarderen het dat
daardoor de criteriumsystematiek niet ingewikkelder wordt, maar juist eenvoudiger.
Dat is ons heel wat waard.Een laatste belangrijk punt is de invoering van dwangopname ter observatie.
Eerlijk gezegd zijn wij daar op dit moment nog niet aan toe. Het uitvoeren
van dwang mag alleen worden toegepast als er geen alternatieven zijn. Ik heb
begrepen dat uit proefprojecten blijkt dat er mogelijkheden zijn om ambulant
en zonder dwang, wellicht met alternatieve drang, mensen te helpen die het
gevaar lopen te verloederen. Ik ken de situaties die zich de afgelopen jaren
hebben voorgedaan, en ik ken de schrijnende situaties die ons worden gemeld.
Ik ken ook de bemoeienis van velen in dit huis met dat soort situaties, waarbij
mevrouw Van der Hoek zeker mag worden genoemd. Ik begrijp waar de aandrang
vandaan komt om hierop een antwoord te vinden. Ik ben er nog niet van overtuigd –
uiteraard wacht ik de reactie van het kabinet af – dat dit de route
is. Als iemand al zeer slechte ervaringen heeft met de zorg, zoals in vele
gevallen met dit soort mensen het geval is, zal een gedwongen opname ook geen
ideale situatie zijn voor een goede observatie. Wij denken dat de wet op dit
moment behoorlijk wat mogelijkheden biedt om deze mensen te helpen. Misschien
geldt dat niet voor allen en misschien zullen we nog verder moeten zoeken
naar uitbreiding, maar ik wil daar iets meer over zeggen. Als voorbeeld neem
ik een medemens die zwervend is en ambulant toch enige zorg ontvangt. Als
tijdens die zorg die persoon wordt geobserveerd en er wordt vastgesteld dat
die persoon een gevaar voor zichzelf vormt – bijvoorbeeld door ernstige
verwaarlozing – en als bovendien blijkt dat sprake is van een geestelijke
stoornis die niet precies te specificeren is, valt zo iemand toch al onder
de werkingssfeer van de BOPZ? Met andere woorden: er behoeft toch geen gedetailleerde
DSM-IV-diagnose te zijn, die voor de opname moet worden gesteld om iemand
onder de werkingssfeer van de Wet BOPZ te laten vallen? In de formulieren
staat dat bijvoorbeeld een waanstoornis en een persoonlijkheidsstoornis reden
zijn voor dwangopname, als uiteraard ook aan de andere criteria wordt voldaan.
Dat zijn toch meer globale aanduidingen van de aard van de geestelijke stoornis.
Onzes inziens kan daarom een psychische stoornis ook met voldoende zekerheid
in of nabij de eigen leefwereld van de zwervende worden vastgesteld. Uiteraard
als deskundige en daartoe bevoegde personen bereid zijn zich te bemoeien met
zo iemand. Projecten zoals door de vorige spreker zijn genoemd, kunnen daar
uiteraard een belangrijke rol bij spelen. Is de minister het eens met deze
interpretatie van de reikwijdte van de Wet BOPZ? Daarmee zou er namelijk geen
directe noodzakelijkheid voor een gedwongen observatieopname zijn. Volgens
mij zijn dat onbenutte elementen uit de huidige wet, waardoor, als het nodig
is, toch dwangmaatregelen kunnen worden toegepast, ook bij de zogenaamde verkommerden
en verloederden. Ik hoor op dit punt graag een beschouwing van de minister.Als iemand gedwongen opgenomen is en er verder onderzoek nodig is om de
psychiatrische diagnose te preciseren, bijvoorbeeld het maken van een hersenscan,
kan dat dan ook onder dwang gebeuren? Het kan dan bijvoorbeeld gaan om een
precisering die nodig is om de juiste behandeling te kunnen vaststellen. Voorziet
de huidige wet daar voldoende in als het gaat om noodzakelijk onderzoek waar
de patiënt geen toestemming voor geeft? Ik heb het dan dus niet over
een behandeling, maar over nader onderzoek. Zo ja, waar vind ik dat dan en
hoe voorziet de wet daar dan in? Of kunnen wij in de wet beter gaan spreken
over een onderzoeks- en behandelingsplan in plaats van over alleen een behandelingsplan?
Graag hoor ik ook op dit punt de mening van de minister.Wat de amendementen betreft wil ik kort zijn. Ik heb een aantal amendementen
al impliciet behandeld. Een aantal is ook wat meer technisch van aard. Ik
heb niet zoveel behoefte om ze allemaal langs te lopen. Het komt erop neer,
dit uiteraard onder het beslag van het antwoord van de regering, want daar
luister ik altijd met veel belangstelling naar, dat wij de neiging hebben
om de meeste amendementen te steunen, met uitzondering van het amendement
op stuk nr. 13 over de observatiemachtiging. Wij hebben verder aarzeling over
het amendement op stuk nr. 16, waarin het gaat om het "ambtshalve omklappen";
ik meen dat de heer Dittrich het zo noemde. Ik heb het antwoord van de regering
nodig om tot een oordeel te komen.Ik heb mij vooral gericht op het wetsvoorstel en de amendementen en ik
heb niet, zoals een aantal collega's wel, terecht, heeft gedaan, gesproken
over capaciteit. Ik wil mij aansluiten bij die sprekers die hun zorgen hebben
geuit over de huidige capaciteitsproblemen en over de situatie in de GGZ.
Het mag bekend zijn dat mijn fractie zich eigenlijk al vanaf het sluiten van
het regeerakkoord in 1998 meerdere malen in vrij stevige bewoordingen heeft
uitgelaten over de in onze ogen achterstelling van de GGZ bij andere sectoren
en de noodzaak om daar meer in te investeren. Of het echt veel soelaas zal
bieden om in plaats van over veertien dagen op Prinsjesdag, op kortere termijn
te horen wat de regering van plan is, waag ik te betwijfelen, maar dat er
iets met gebeuren staat voor ons wel vast.De heer Passtoors (VVD):Mijnheer de voorzitter. Het feit dat wij hier bijeen zijn, is het gevolg
van de evaluatie die wij indertijd uitgebreid hebben besproken. Er waren toen
veel aanbevelingen. Ik meen zo'n 45. Wij zijn nu ongeveer bij nummer 7. Er
lopen echter al veel onderzoeken. Die zouden wij overigens graag willen ontvangen.
Wij zijn er dus nadrukkelijk mee bezig. Dat geldt ook voor de regering. In
het veld merk je ook dat die Wet BOPZ erg leeft. Ik wil op een ding nog specifiek
ingaan. Dat betreft de mogelijkheid van de zelfbinding. Het
onderzoek op dat punt zou eind 2001 voltooid moeten zijn. De heer Van der
Vlies wees er echter al op dat het kabinet advies heeft gevraagd aan een aantal
instellingen. Er zou dan dus al een onderzoek zijn. Dat zouden wij graag ontvangen.
Uiteraard het liefst met een reactie van de minister daarop, maar ik kan mij
voorstellen dat zij het andere onderzoek eerst af wil wachten.Over de aard van de Wet BOPZ is al een aantal keren gesproken. De heer
Van der Vlies heeft een deel van de geschiedenis geschetst. De kern van de
wet is dat het een waarborgwet is geworden. Uitgangspunt is bescherming van
de mogelijke patiënt. Dat is in allerlei fasen gegaan, in ups en downs,
met een groter of minder groot belang, maar de discussie hierover blijft natuurlijk
doorgaan. Soms vinden wij dat wij te ver zijn doorgeslagen en moet de pendule
weer een stukje terug.De gevaarscriteria zijn inmiddels opnieuw gedefinieerd. Op basis van de
jurisprudentie is er een uitvoerige brochure verschenen en wij hebben bij
de vorige wijziging van de BOPZ ook een aantal zaken in die wet zelf vastgelegd.
Gehoord de heer Buijs heb ik begrepen dat er in het land verschillend met
die criteria omgegaan zou kunnen worden. Dat vind ik toch niet zo'n goede
zaak, nu bescherming de basisgedachte van de BOPZ is. In de nota naar aanleiding
van het verslag schrijven de ministers dat deze brochure inmiddels aan alle
instellingen is gestuurd. Uit een aantal telefoontjes heb ik opgemaakt dat
die brochure niet bekend is bij individuele ouders die ineens met een probleem
komen te zitten. Kan nog eens nagegaan worden hoe daar meer bekendheid aan
kan worden gegeven? Ik wil niet direct zeggen dat het Postbus 51 moet worden,
maar meer bekendheid lijkt mij toch goed, vooral voor degenen die er direct
mee te maken hebben. Overigens zou een instelling die gebeld wordt, er direct
naar moeten kunnen verwijzen. Verder staat de brochure ook op internet; ik
heb de brochure daar zelf vandaan gehaald. Daarnaast heb ik de brochure per
post gekregen.De kern van het wetsvoorstel ligt in de voorwaardelijke machtiging. Wij
gaan uit van de mogelijkheden van ieder individu en het is van groot belang
dat dit ook geldt voor de psychiatrische patiënt. Dat betekent: ambulante
hulpverlening als dat kan, en alleen intramurale opname als het moet en er
geen andere mogelijkheden zijn. In dat opzicht is de voorwaardelijke machtiging
natuurlijk een uitstekend instrument, want daar zitten een stukje eigen keuze
in en mogelijkheden van ambulante hulpverlening in, zij het onder enige drang,
maar toch met instemming van betrokkene. Dat is een zeer positief punt. Het
is goed dat de kromme U-bochtconstructie via een papieren opname gaat verdwijnen.De voorwaardelijke machtiging is ook nuttig omdat deze gevaar kan afwenden,
zonder een gedwongen opname van de patiënt. Daardoor zijn er extra kansen
voor integratie. De patiënt staat dan immers achter arbeidsrehabilitatie
en continuïteit, omdat hij in zijn eigen sociale omgeving kan blijven
zolang het gevaar afgewend blijft.Het is goed dat de regering de gedachte heeft overgenomen dat de directe
behandelaar weliswaar geen psychiater hoeft te zijn, maar dat een psychiater
wel de uiteindelijke verantwoordelijkheid moet dragen voor de behandeling
en de beoordeling van de voorwaarden. In dat verband kom ik op het amendement
op stuk nr. 15, dat slaat op de situatie dat de behandelaar zowel vertrouwenspersoon
is en dus een vertrouwensrelatie moet hebben, als controleur en uiteindelijk
stok achter de deur of beul. Als in die fase de taak van de behandelaar volledig
wordt overgenomen door een geneesheer-directeur, betekent dat een extra waarborg
voor het goede verloop van de voorwaardelijke machtiging.De patiëntenvertrouwenspersoon is al uitvoerig aan de orde gekomen.
Ik hoor graag hoe het staat met het overleg over de inzet van en de vergoeding
voor deze vertrouwenspersoon bij externe behandeling, in het kader van de
voorwaardelijke machtiging. Ik heb nog een zeer concrete vraag over controlemogelijkheden.
Is het mogelijk een blaas- of bloedtest als voorwaarde te stellen bij een
voorwaardelijke machtiging met de duidelijke afspraak dat er geen gebruik
mag worden gemaakt van alcohol of drugs? Ik onderstreep dat noodzakelijk zijn
toezicht op en handhaving van de meldingsplichten die er zijn. Naar ons idee zal de paraplumachtiging verdwijnen, maar blijft het voorwaardelijk
ontslag een functie hebben. Wij moeten dat voorwaardelijk ontslag niet via
een U-bocht gaan omzetten in een voorwaardelijke machtiging, want dan gaan
wij feitelijk doen wat wij deden.Ik kom nu toe aan het amendement op stuk nr. 13. Ik zei al dat vanuit
ons liberale uitgangspunt een individu hulp moet krijgen als hij die echt
nodig heeft en niet zonder kan. Bij dat uitgangspunt past een amendement dat
inhoudt dat in het uiterste geval, dus als mensen echt hulp nodig hebben en
zelf op geen enkele wijze willen meewerken, gedwongen opname past ter observatie.
Wij hebben al uitgebreid aan de orde gehad dat er nu eenmaal een groep langdurige
zorgmijders is die elk contact weigeren. Voordat zo'n observatiemachtiging
aan de orde komt, moet uiteraard alles zijn geprobeerd, zij het misschien
niet op de manier die mevrouw Kant wil. Zij wil dat ook verplicht gaan aanpakken.
Aangezien zij hier niet aanwezig is en zich niet kan verdedigen, wil ik er
niet te veel van zeggen. In ieder geval moeten alle mogelijkheden zijn gebruikt
om de mensen zover te krijgen dat zij zorg accepteren. Het is bekend dat er
mensen zijn die niet zover te brengen zijn, omdat zij geen enkel inzicht in
hun eigen ziekte hebben. Feitelijk zijn zij waarschijnlijk wilsonbekwaam,
maar juridisch niet. Dat is waarschijnlijk het probleem. Soms moeten die mensen
een nacht in een cel overnachten. De politie kan er ook niets mee. Vervolgens
gaan zij weer de straat op. Zij zijn een gevaar voor zichzelf en de omgeving,
maar net niet genoeg. Wij zijn van oordeel dat het mogelijk moet zijn toch
iets aan die gevallen te doen.Familieleden vragen bezorgd naar mogelijkheden en wat zeggen wij dan?
Wij zeggen dat dan de mogelijkheid moet bestaan van een gedwongen opname om
te komen tot observatie. Zoals ik zo-even al bij interruptie zei, is in de
eerste plaats van belang dat stabilisatie van de toestand mogelijk is, zodat
iemand een beetje kan herstellen, aanspreekbaar wordt, zich wat lekkerder
en gezonder voelt en mogelijk inzicht krijgt in zijn eigen situatie. In ieder
geval moet in de observatieperiode een objectief oordeel worden bepaald
over de aard van de geestelijke stoornis en het gevaar dat erbij hoort. Wij
weten ook wel dat die patiënten uiteindelijk naar huis gaan of dat er
een machtiging wordt gegeven dan wel dat er andere interne of externe hulp
komt. Ook is nog een voorwaardelijke machtiging mogelijk. Behandeling zit
er evenwel in beginsel niet in. Voor de helderheid: als betrokkene tijdens
die drie weken instemt met een (deel)behandeling of onderzoek of iets dergelijks,
graag, maar als dat niet lukt, wordt die behandeling niet gedwongen opgelegd,
want het is een observatiemachtiging, geen machtiging tot verplichte opname
of tot verplichte behandeling. Het zal met veel minder hulpmiddelen gaan en
het zal veel lastiger zijn, maar wij hopen toch dat in die observatieperiode
een zodanige situatie voor betrokkene ontstaat, dat er wat mee kan worden
gedaan. Dat is een beetje onduidelijk gebleven in de discussie met mevrouw
Van der Hoek. Ons uitgangspunt is echter duidelijk. Het is onze bedoeling
dat die mensen uit hun isolement worden gehaald, een isolement dat zij zelf
hebben gecreëerd. Het is ontzettend belangrijk dat die barrière
wordt doorbroken en wij hebben op dat punt ook een verantwoordelijkheid. Artikel
5 van het EVRM werpt naar mijn mening geen belemmeringen op, want het is een
rechtmatige detentie waarbij voldaan is aan alle in de wet neergelegde voorwaarden.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Ik heb met veel belangstelling geluisterd naar uw betoog, maar het is
wel een heel ander verhaal dan dat van mevrouw Van der Hoek. U hebt het over
mensen waarvan bekend is wat er aan de hand is. Mevrouw Van der Hoek stelde
in ieder geval nog vragen als: Is er wel sprake van een stoornis? Is er wel
gevaar? Dat is voor u kennelijk heel duidelijk, maar dan bent u wel op een
andere wijze bezig.De heer Passtoors (VVD):Dan heeft u het niet goed begrepen. Het gaat om mensen waarvan bekend
is dat er iets mee aan de hand is en waarvan ook bekend is dat zij niet bereid
zijn om op enigerlei manier mee te werken. Niet bekend is wat er precies aan
de hand is, maar duidelijk is wel dat zij niet kunnen worden opgenomen in
het kader van de huidige BOPZ. Daarvoor is die observatie nodig en dat heeft
mevrouw Van der Hoek ook gezegd. Die stap moet worden gezet, maar het ernstige
vermoeden is er al. In onze benadering komt er een stap bij.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Ik blijf van mening dat uw benadering een andere is dan die van mevrouw
Van der Hoek. Dat maakt de beoordeling van het amendement, waar wij nogal
kritisch over zijn, er niet gemakkelijker op. U zegt: wij moeten precies weten
wat er aan de hand is en er zal in ieder geval iets met die mensen moeten
gebeuren. In de brochure van de inspectie staat echter nu juist dat behandelingsoverwegingen
niet mogen worden betrokken bij de vraag wat er moet gaan gebeuren. Het gaat
om het afwenden van het gevaar en zo mogelijk het verminderen van de stoornis.
Daar hebben wij de Wet BOPZ voor.De heer Passtoors (VVD):Ik heb uitdrukkelijk gezegd dat observatie nodig is om te bepalen of er
sprake is van een zodanig gevaar dat iemand in aanmerking komt voor een voorwaardelijke
opname. Daarbij komt ook de vraag aan de orde wat er mogelijk is binnen de
Wet BOPZ, eventueel met gedwongen behandeling.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Precies, voor dat doel hebben wij de inbewaringstelling conform artikel
20. Daarin staat het exact omschreven.De heer Passtoors (VVD):Jawel, maar het gaat nu om de groep die niet voldoet aan de voorwaarden,
verbonden aan inbewaringstelling, of waarvan niet voldoende helder is welke
de gevaren zijn voor henzelf of de omgeving. Daar gaat het ook om; het zijn
juist de groepen die niet volgens de andere criteria onder de BOPZ vallen
en als zodanig inderdaad een verplichte opname en een behandeling zouden kunnen
krijgen.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Zoals u het formuleert, maakt u de BOPZ-criteria duidelijk ruimer. U zegt
net dat u mensen die er niet onder vallen, toch wilt gaan opnemen.De heer Passtoors (VVD):Neen, ik heb het vermoeden dat zij eronder vallen. Het speelt al heel
lang, maar wij komen er gewoon niet volledig aan toe. Vervolgens vragen wij
onder diezelfde voorwaarden – via de officier van justitie aan de rechter –
als onder de BOPZ of er mag worden geobserveerd gedurende een korte tijd.
Dat is het extra; op basis daarvan bestaat er de mogelijkheid voor die groep
mensen om toch aan de bak te komen voor die zorg, zij het inderdaad een beetje
gedwongen.De heer Dittrich (D66):Ik heb een vraag over uw mondelinge toelichting en de toelichting op uw
amendement, want volgens mij stroken die niet met elkaar. Vindt u nu dat lichamelijk
onderzoek tegen de wil van de patiënt tijdens die drie weken observatiemachtigingsperiode
is toegestaan?De heer Passtoors (VVD):Neen, echt tegen de wil van de patiënt in mag het gewoon niet, maar
dat staat er ook niet! Er staat alleen dat er in die periode bekeken en geobserveerd
wordt, maar niet dat er sprake kan zijn van verplicht onderzoek, onderzoek
onder dwang! Neen, binnen de observatie en voorzover dat mogelijk is –
wellicht had dat woordje erbij moeten staan – voorzover de cliënt,
de patiënt wil meewerken. Kijkt u even naar mevrouw Van der Hoek...De heer Dittrich (D66):Die heeft deze vraag met " ja" beantwoord, maar u antwoordt met "neen"
en uw antwoorden wijken dus van elkaar af. In de toelichting staat dat als
mensen eenmaal gedwongen zijn opgenomen met die observatiemachtiging lichamelijk
onderzoek kan worden verricht, zodat duidelijk wordt...De heer Passtoors (VVD):Kan!De heer Dittrich (D66):Neen, dat staat er niet. Er staat: "De beantwoording van de vragen betreffende
het gevaar van zelfverwaarlozing is veelal tevens afhankelijk van lichamelijk
onderzoek, alsmede laboratorium- en ander aanvullend onderzoek. Dat alles
is moeilijk of niet uit te voeren buiten een opname." Dat wilt u dus tijdens
die opname doen! Nu zegt u dat dit niet kan!De heer Passtoors (VVD):Neen, als dat kan. Het is een observatie opname en geen
onderzoeksopname. In extremo, als de omstandigheden zich niet wijzigen en
de cliënt-patiënt "neen" blijft zeggen, dan blijft het observatie
en kan na enige tijd beoordeeld worden of het wel of niet voldoet aan de criteria
en dat er een andere kant kan of moet worden opgegaan! Dat is de bedoeling!De heer Dittrich (D66):Dat betekent dus dat een bepaalde categorie patiënten die wars zijn
van elke hulpverlening toch kan worden opgepakt, in een inrichting kan worden
geplaatst en kan worden geobserveerd. U zegt nu zelf dat als ze "neen" blijven
zeggen, ze niet tegen hun wil kunnen worden onderzocht. Dan is de kans toch
heel groot dat na die drie of vijf weken gezegd moet worden dat het niet gelukt
is om erachter te komen wat er precies aan de hand is, waarna die mensen dus
gewoon weer de straat op gaan.De heer Passtoors (VVD):Die kans is inderdaad niet uitgesloten, maar ik acht die niet zo groot.
Als men uit die situatie wordt gehaald, in een andere omgeving wordt geplaatst –
daar is inderdaad enige dwang voor nodig – dan zijn er zoveel meer mogelijkheden
om iets te doen. In de oude situatie kom je geen stap verder. Als men met
enige dwang in een andere situatie komt, wat te eten krijgt en dat ook eet,
wellicht ook eens wat beter slaapt en misschien wat stabieler wordt, dan is
de mogelijkheid van een doorbraak ook veel groter en dat er uiteindelijk misschien
wel wordt meegewerkt aan een onderzoek.De heer Dittrich (D66):Realiseert de heer Passtoors zich dat het hier gaat om mensen van wie
nog niet eens vaststaat dat zij een gevaar zijn? Hij zegt zelf in de toelichting
op zijn amendement dat dit nu juist moet worden bekeken. Hij vangt hen met
het net van de BOPZ, terwijl hij niet eens zeker weet of zij een gevaar zijn.
Hij treedt daarmee echt buiten de oevers van de BOPZ. Voor alle machtigingen
geldt immers het gevaarscriterium.De heer Passtoors (VVD):Nu is er dus ook een vermoeden van gevaar. Dit staat er nu ook nadrukkelijk
in.De heer Dittrich (D66):Dit staat in het amendement, maar voor de andere machtigingen moet er
een gevaar zijn vastgesteld. De heer Passtoors spreekt in zijn amendement
over een vermoeden van een gevaar.De heer Passtoors (VVD):Daarom spreek ik ook over de observatie.De heer Dittrich (D66):De heer Passtoors berooft mensen dus van hun vrijheid van beweging om
ze drie tot vijf weken op te nemen en ze vervolgens weer te laten gaan?De heer Passtoors (VVD):Ja, maar in het strafrecht gebeurt dit ook wel eens op een redelijk vermoeden.De heer Dittrich (D66):Wij hebben het nu niet over het strafrecht.De heer Passtoors (VVD):Nee, dat is waar, maar het gebeurt wel vaker en het staat zelfs in 5 EVRM.
Het is dus niet gek.De heer Dittrich (D66):Dat is een toepasselijke woordspeling als wij het over de Wet BOPZ hebben.De heer Passtoors (VVD):Dat vind ik niet, dit was in ieder geval niet de bedoeling.De heer Buijs (CDA):Voorzitter. Ik constateer met de heer Dittrich dat de uitleg van de heer
Passtoors een andere is dan die van mevrouw Van der Hoek. Het lijkt wel alsof
er tussen de straat of het kamertje met alleen een patiënt en het psychiatrisch
ziekenhuis bijna niets meer bestaat. De heer Passtoors spreekt over een redelijk
vermoeden en dergelijke, maar ik kan hem verzekeren dat ook mensen met psychische
stoornissen zeer veelvuldig voor accurate diagnostiek moeten worden opgenomen
in een somatisch ziekenhuis. Een psychiatrisch ziekenhuis is niet geëquipeerd
met een CT-scan, MRI en wat dan ook. De diagnose of er sprake is van een hersentumor
kan dus zeker niet in een psychiatrisch ziekenhuis worden gesteld. Een behandelend
psychiater kan wel adviezen geven terwijl de man of vrouw is opgenomen in
een somatisch ziekenhuis. Ik ga zo langzamerhand gruwelen bij de voorstelling
van zaken die de heer Passtoors geeft. Wat bedoelt hij nu precies? Is er nu
toch een voorschakeling van een gedwongen opname? Hij wil nota bene ook nog
het gevaarscriterium nader onderzoeken. Dan gaat hij toch helemaal buiten
het kader van de BOPZ?De heer Passtoors (VVD):Het gaat mij om die paar procent van al diegenen die wij graag willen
helpen en waarvoor wij alles proberen te doen. Het gaat om een beperkte groep
waar echt niets mee te doen is. Het moet inderdaad mogelijk zijn om die mensen
met een verplichting over de drempel te krijgen. Als zij bereid zijn aan het
onderzoek mee te werken, kan dit elders plaatsvinden, maar zij kunnen niet
verplicht worden opgenomen in een somatisch ziekenhuis.De heer Buijs (CDA):De vertrouwensband is meestal zodanig tussen de extramurale behandelaars
dat dit makkelijker gaat dan zo'n traumatische ervaring als een gedwongen
opname.De heer Passtoors (VVD):Als dit kan, moet dit ook gebeuren. Wij praten echter over een ultimum
remedium, over mensen waarmee je echt geen kant op kunt en waarvan ook de
hulpverlening zegt dat zij al jaren weten wat er aan de hand is en dat het
absoluut fout loopt. Als betrokkenen dan toevallig niet in een omgeving wonen
waar de psychiaters wat makkelijker zijn – dan waren zij misschien al
lang opgenomen – en zij voldoen niet aan alle criteria van de BOPZ,
ook niet voor de rechter, dan blijft opname uit.De heer Buijs (CDA):De heer Passtoors maakt mij niet duidelijke welke diagnostiek niet extramuraal
kan worden uitgevoerd. Hij zegt tot drie keer toe dat het om een zeer beperkte
groep gaat. Kan hij nog eens een poging wagen om mij uit te leggen welke groep
hij nu precies bedoelt, want dit is mij absoluut niet duidelijk.De heer Passtoors (VVD):Ik doel op de groep die al jaren zwerft of in een hokje zit waarin ook
de arts niet wordt toegelaten en waarvan iedereen zegt: het gaat straks heel
erg fout en wij wachten alleen nog tot het afgelopen is. Er gebeurt niets
meer. Er is weliswaar van alles gebeurd, maar men kan op dat moment niets
meer doen, omdat alle hulp wordt geweigerd. De hulpverlener moet dan wel terugtreden,
want hij mag en kan in zo'n geval niets doen. Over die kleine
groep hebben wij het.De heer Buijs (CDA):Dat zijn de mensen die voldoen aan het derde gevaarscriterium uit de wet,
te weten personen die een gevaar voor zichzelf zijn.De heer Passtoors (VVD):Dat is juist, maar dat gevaar is kennelijk niet groot genoeg om een opname
op grond van de BOPZ mogelijk te maken in een aantal districten, steden en
plaatsen. Dat leert namelijk de ervaring.De heer Buijs (CDA):Ik geef het op. Ik kan hier niets mee.De heer Passtoors (VVD):Dat komt, omdat u gebruik maakt en kunt maken van een interpretatieverschil
tussen de BOPZ en de gevaarscriteria. Daar zit de crux.De heer Van der Vlies (SGP):In mijn bijdrage heb ik aangegeven dat ook mijn fractie een doelgroep
ziet die niet kan worden bereikt met de "gereedschapskist" van de BOPZ. Het
is mij echter niet duidelijk wat de bedoeling is van het amendement. Vat ik
het correct samen als ik zeg dat het de bedoeling is om te komen tot stabilisatie
en overreding van de patiënt? Is het verder juist dat voor lichamelijk
onderzoek door de betrokkene toestemming moet worden gegeven? Verder wilt
u in dit amendement toch zeker niet gaan? Ik maakte namelijk uit het betoog
van mevrouw Van der Hoek op dat zij verder wilde gaan.De heer Passtoors (VVD):U vat het correct samen.Over de dwangbehandeling en de extra eis van het ernstige gevaar is inmiddels
voldoende gezegd. Ik onderschrijf dat zo'n opname zinvol moet kunnen zijn.
In dat geval hoeven er geen extra eisen te worden gesteld. Ik wil nog wel
een misverstand wegnemen over het begrip "ernstig gevaar". Dat gevaar kan
inderdaad verdwenen zijn op het moment dat de patiënt in de inrichting
is. De mensen voor wie zij een gevaar vormden, zijn dan immers verdwenen.
Verder kan dit gevaar verdwijnen op het moment dat een patiënt in een
beperkte setting streng wordt bewaakt. Je kunt dan stellen dat dwangmedicatie
niet langer is toegestaan, omdat er geen sprake meer is van ernstig gevaar.
De mogelijkheid dat dit misverstand optreedt, lijkt mij een extra reden om
het woordje "ernstig" niet te gebruiken. Dat neemt natuurlijk niet weg dat
het noodzakelijkheidscriterium recht overeind blijft staan.Ik heb schriftelijke vragen gesteld over de rol van de burgemeester en
de wethouders bij de BOPZ. Op die vragen is de regering ingegaan. Ik wil echter
graag weten of de regering hierover heeft overlegd met de VNG, de Vereniging
van burgemeesters en de vertegenwoordigers van de grote steden. Is er verder
duidelijkheid over de vraag of het heroverwegen van de rol van deze mensen
bij de inbewaringstelling zinvol is?De evaluatie blijft in de BOPZ gehandhaafd. Die evaluatie is van groot
belang voor elke verandering van de BOPZ.Voorzitter. De VVD-fractie steunt het voorstel van de regering voor de
voorwaardelijke machtiging, onder inachtneming van de wijzigingsvoorstellen
die wij hebben ingediend. Verder is mijn fractie een groot voorstander van
het scheppen van de mogelijkheid van een observatiemachtiging voor die speciale
groep.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Voorzitter. De Wet BOPZ is een ingewikkelde wet, die diep ingrijpt in
het doen en laten van iedereen die ermee te maken heeft: patiënten, mensen
om hen heen, psychiaters, verpleegkundigen, juristen en politie. Steeds is
het zoeken naar het juiste evenwicht tussen het recht op zelfbeschikking van
mensen en de plicht om hen en hun omgeving te beschermen tegen gevaren van
geestesstoornis.Door de eeuwen heen wordt in deze context gebruik gemaakt van dwang. Het
dolhuis van weleer en het misbruik van de psychiatrie onder totalitaire regimes
moeten voor ons tekenen aan de wand zijn om uiterste zorgvuldigheid te betrachten.
Wat is dwang eigenlijk? Ik heb een citaat: "Een dienstmeisje ging uit met
de kinderen van haar meester. Ze moest die goed bewaken, maar de kinderen
waren ongehoorzaam en liepen ver weg, zodat haar zorg ijdel was. Ze schiep
toen uit het niets een zwarte hond, die elk kind dat wegliep, bijten zou.
En de kinderen waren bang voor die hond en werden gehoorzaam en bleven bij
haar. Zij zag wat ze gemaakt had en hoe bruikbaar of dat was. Maar de kinderen
werden waanzinnig uit vrees voor die hond en dat zijn zij gebleven tot op
de huidige dag." Multatuli, 1861.Dwang is meer dan een handeling, een behandeling of een bejegening. Dwang
is een existentiële inbreuk op het mens zijn. Dat staat voor GroenLinks
centraal bij de behandeling van de Wet BOPZ.Ik kom bij de voorwaardelijke machtiging. Dit voorstel is het tweede van
de vier wijzigingsvoorstellen van de Wet BOPZ ter uitvoering van de evaluatieaanbevelingen
uit 1996. Ook de adviezen van de Raad voor de volksgezondheid en zorg uit
"Beter (z)onder dwang" zijn daarbij betrokken. Wij blijven het jammer vinden
dat de uitwerking van die onderscheiden onderwerpen zo verbrokkeld verloopt,
want de brede discussie van de laatste maanden in alle media en vanavond in
de Kamer geeft aan hoe ongewenst het is om ieder onderdeeltje apart te behandelen.
Maar GroenLinks waardeert het dat in situaties van gevaar op grond van een
geestesstoornis deze voorwaardelijke machtiging een mogelijkheid biedt om
het gevaar af te wenden met een minder drastische ingreep dan een gedwongen
opname, namelijk door een bindende afspraak tussen patiënt en behandelend
psychiater. De rechtsbescherming via openbaar ministerie en rechter is overeenkomstig
de gedwongen opname, met dien verstande dat, wanneer het afwenden van het
gevaar door het volgen van de afspraken onvoldoende tot stand komt, alsnog
een gedwongen opname gerealiseerd kan worden. De wijziging die de regering
heeft aangebracht, dat in zo'n geval de patiënt gehoord moet worden,
heeft onze instemming. Ook zijn wij voorstander van het opnemen in het behandelingsplan
van het minimale aantal contacten tussen patiënt en behandelaar, van
het toekennen van het recht om als patiënt zelf een voorwaardelijke machtiging
aan te vragen en van het voorleggen van wijzigingen in de behandelingsovereenkomst
aan de rechter. Wij hebben de amendementen van collega Dittrich op deze punten
medeondertekend. Wij vinden het jammer dat de regering beargumenteert dat het niet nodig
is om aan te wijzen in welk ziekenhuis de betrokkene opgenomen kan worden.
Zo mogelijk moet dit wel gebeuren, maar het is niet verplicht. Wij menen dat
wetgeving er juist is voor de onverhoopte situaties, waarin het niet goed
gaat. Het argument van de regering in de trant van "als het goed gaat, hebben
wij dat niet nodig", vinden wij eigenlijk onvoldoende.Wij zijn ook niet tevreden over de beantwoording van een aantal eerder
gestelde vragen in de nota naar aanleiding van het verslag. Ik zal die vragen
nog eens langslopen. Mijn fractie heeft samen met de VVD-fractie gewezen op
het belang van een brede aanpak van het maatschappelijk ondersteunen van mensen
die door psychische problemen van velerlei aard – ziekte, verslaving,
zwakbegaafdheid – tekortschieten in zelfredzaamheid. De regering reageert
daarop door in haar antwoord een aantal maatschappelijke initiatieven te melden,
zoals het convenant openbare geestelijke gezondheidszorg, het project Parkstad
Limburg, het Amstel zorgakkoord, en dergelijke. Dat zijn inderdaad goede initiatieven,
maar uit alle geledingen komt het signaal dat er onvoldoende financiële
middelen zijn om de voornemens te realiseren. De subsidieregeling maatschappelijke
opvang werkt met centrumgemeenten, hetgeen betekent dat individuele gemeenten
voor het realiseren van hun zorgplicht mede afhankelijk zijn van de besluitvorming
met anderen. Met dat model schiet het dan ook niet op. Bovendien lezen wij
ieder jaar in de jaarverslagen van de inspectie gezondheidszorg dat de extramuralisering
van de geestelijke gezondheidszorg organisatorisch volgens plan voortschrijdt,
maar dat de vermaatschappelijking, zeker voor cliënten met ernstige en
persistente psychiatrische problemen, veel meer eisen stelt aan de transmurale
zorg en aan de beschikbaarheid van de medische, agogische en sociale ondersteuning
dan mogelijk is. De maatschappelijke opvang heeft de financiële zorgen
bij monde van de Federatie opvang en de Vereniging van Nederlandse gemeenten
kenbaar gemaakt. Is de regering voornemens, in de begroting 2002 additionele
middelen beschikbaar te stellen? De Kamer zal zich op dit punt moeten uitspreken,
tenzij de regering kan aantonen dat dit overbodig is.Het behandelingsplan regelt de therapeutische middelen om gevaar af te
wenden en de wijze waarop de behandelaar toezicht uitoefent, en is erop gericht
om de stoornis op een zodanige wijze te verbeteren dat het gevaar wordt weggenomen.
Dit staat in het voorliggende wetsvoorstel. Mijn fractie mist evenwel het
overleg met andere behandelaars bij de totstandkoming van dit plan. Ook ontbreekt
de beoordeling of de patiënt in staat geacht kan worden tot een redelijke
waardering van zijn belangen in de voorgestelde behandeling. Dat verschilt
met ziekte-inzicht. Mijn fractie acht het noodzakelijk dat deze elementen,
die in artikel 38, lid 2, van de huidige wet beschreven worden, opgenomen
worden in het wetsvoorstel. Zij heeft daartoe een amendement ingediend.In praktische zin is mijn fractie in deze tijd van grote personeelskrapte
ongerust over de feitelijke gang van zaken bij het toezicht op het nakomen
van de voorwaarden. Wie doet al die observaties? Wie schrijft de rapporten?
Met welke deskundigheid vindt dat plaats? Zijn de betrokkenen bij de patiënt
bekend? Kan hij hen bereiken? Welke criteria gelden er? Wat is de frequentie?
Moet het innemen van medicatie onder toezicht gebeuren? Worden bloedspiegels
bekeken om te zien of mensen zich aan de medicatie houden? Op welke manier
kan gecontroleerd worden dat er geen alcohol en drugs worden gebruikt? Deze
praktische details zijn van het grootste belang bij het nagaan of iemand zich
aan het behandelingsplan houdt. De regering gaat in de nota naar aanleiding
van het verslag niet in op deze praktische punten.Met betrekking tot de patiëntenvertrouwenspersoon is mijn fractie
van mening dat het nodig is om juist buiten de inrichting deskundige en objectieve
voorlichting en raad te kunnen krijgen. De regering stelt met dit onderwerp
bezig te zijn en wellicht een nota van wijziging in te dienen. Kan zij dit
punt nader toelichten?Het punt van de crisisopname vloeit niet direct voort uit het voorliggend
wetsvoorstel, maar de regering heeft er wel op gereageerd. De recente uitspraak
naar aanleiding van het kort geding in Amsterdam maakt de zaak pregnant. Op
bladzijde 25 in de nota naar aanleiding van het verslag staat dat er volgens
de inspectie gezondheidszorg landelijk geen structureel tekort aan crisisplaatsen
is, zij het dat er in de Randstad regelmatig problemen zijn. Ik heb de jaarverslagen
van de inspectie gezondheidszorg van de laatste vier jaar erop nageslagen.
In het verslag van het jaar 2000 staat dat de situatie in Amsterdam ondanks
het Amstel zorgakkoord verslechtert. In het verslag over 1999 staat dat er
in diverse grote steden en in een aantal regio's een nijpend tekort bestaat.
In het verslag over 1998 wordt vermeld: Er moet nog steeds door het land worden
gesleept met gedwongen opnames, waardoor de patiënt dan wel wordt opgenomen
maar er van een behandeling eigenlijk maar weinig terechtkomt. Daarna wordt
de patiënt immers opnieuw overgeplaatst. Heeft de regering wel een goed
zicht op dit probleem? Al die gastplaatsen zijn toch in strijd met de opnameplicht
per regio? Op deze wijze kan de kwaliteit van de zorg niet worden gegarandeerd
en dat was nu juist het kernpunt van het Amsterdamse bezwaar, waarop de rechter
is ingegaan door te zeggen: gij moet.Voorzitter. Over twee amendementen is al veel gezegd. Ik noem allereerst
het wijzigen van het gevaarscriterium in artikel 38, vijfde lid. Daarnaast
is er het invoeren van de observatiemachtiging. Toen ik daarover het een en
ander las, moest ik denken aan het verhaal dat men wellicht kent uit de boeken
van de psychiater Watslawic. Het is een van mijn lievelingsverhalen en ik
lees het dan ook graag voor. Onder een straatlantaarn loopt een dronken man
iets te zoeken. Een passerende politieagent zegt: wat zoek je? M'n sleutels,
zegt de man. De politieagent gaat ook zoeken, maar ziet niets liggen. Na een
tijdje zegt hij: weet je wel zeker dat je ze hier bent verloren? Neen, zegt
de man, daarginds, maar daar is het zo donker... Het willen oplossen van problemen
met methoden die daarvoor niet geëigend zijn, komt neer op het vragen
om mislukkingen. Mijn fractie deelt de oprechte bezorgdheid van de indieners
dat mensen met complexe, psychische en sociale problemen niet de optimale
behandeling en zorg krijgen en daardoor steeds verder achteruitgaan. Echter,
de oplossingen die hier gekozen worden, wijzen wij nadrukkelijk af. Wat betreft het wijzigen van het gevaarscriterium, het wegnemen van het
woord "ernstig", moet ik zeggen: het lijkt zo gemakkelijk. De patiënt
lijdt aan een ziekte; de NVP schrijft dat zij effectieve behandelmethoden
kent; in het behandelplan staat hoe het moet; nu dreigt er gevaar in de inrichting;
de patiënt snapt er eigenlijk niets van en zegt: zeur niet; de NVP wil
graag de vrije hand hebben omdat dat goed is voor de patiënt. Voorzitter,
is dat nu wel de oplossing? In het Trimbos-rapport dat om die vraag te beantwoorden
op verzoek van minister Borst is opgesteld – de titel is "Dwangbehandeling
bij patiënten zonder ziekte-inzicht" – wordt geconcludeerd dat
slechts in ongeveer de helft van de gevallen dwangbehandeling positief uitwerkt
en dat er ook veel negatieve effecten zijn. In dit rapport wordt geadviseerd:
voor er over wetswijziging wordt gedacht, moet er nader worden gekeken en
breder overleg worden gevoerd. Minister Borst en de NVP hebben hierover gecorrespondeerd
en zij hebben gesteld dat hierover op korte termijn nader moet worden gesproken.
Een wetswijziging nú is dus op z'n minst prematuur.Ik vraag de regering hoe het zit met het standpunt over dwangbehandeling.
Wij moeten dat standpunt toch snel kunnen krijgen, gelet op het feit dat wij
daarover allemaal meedenken. Hoe gaat het met de zelfbindingscontracten? Voor
ons is er sprake van een duidelijk verband. Men denke aan de ervaringen die
in Ontario zijn opgedaan. Wij menen dat die samenhang ook van betekenis dient
te zijn voor de negatieve wilsverklaringen. Immers, ook dat is een mogelijkheid;
het ligt allemaal dicht bij elkaar.Vervolgens is er het punt van het al dan niet wilsbekwaam zijn. Dat is
toch iets anders dan geen ziekte-inzicht hebben. Wij moeten wat dit betreft
onderscheid maken met de dwangbehandeling bij een wilsbekwame patiënt.
Immers, dan is het onrechtmatig. Als ik wilsbekwaam ben, heb ik het recht
op zelfdestructie. Dat is een hard gegeven voor mensen die graag anderen helpen,
maar zo is het. De enige uitzondering die de wet toestaat, is aan de orde
wanneer er op een gegeven moment ernstig gevaar voor de persoon zelf of voor
anderen dreigt. De wetgever heeft dat gevaarscriterium aangescherpt ten opzichte
van dat bij gedwongen opname, omdat er in de instellingen meer middelen ten
dienste staan om het gedrag van de patiënt te beïnvloeden en omdat
ingrijpen in het lichaam ernstiger is dan in de omgeving. Uit de jurisprudentie
blijkt dat ernstig gevaar zeker niet alleen de situatie betreft, maar ook
de langzame achteruitgang, de ontreddering, de zelfverwaarlozing, het steeds
weer agressie oproepen bij anderen en dergelijke. Bij wilsonbekwame mensen
mag de wettelijke vertegenwoordiger over het behandelingsplan beslissen, maar
zelfs dan – wij hebben dat eerder gewisseld – is indertijd op
initiatief van D66 in de wet opgenomen dat een weigerende patiënt gedwongen
behandeld kan worden. Ook hier is ernstig gevaar de enige uitzonderingsgrond.
Zeker als de patiënt wilsonbekwaam is, is er sprake van een zeer onevenwichtige
machtsverhouding tussen die ene patiënt en de behandelaar, de geneesheer-directeur
en al die andere patiënten, want binnen één instelling
werken die onder hetzelfde regime. Bij een onafhankelijke medische beoordeling
van de patiënt hebben wij de wet nodig. Die patiënt heeft de bescherming
van de wet nodig.De heer Van der Vlies (SGP):Hoorde ik mevrouw Hermann nu spreken over een recht van zelfdestructie
dat een mens zou hebben?Mevrouw Hermann (GroenLinks):Ja, dat hebben wij.De heer Van der Vlies (SGP):Hoe ligt dat naast het beschermen van mensen die voor zichzelf een gevaar
zijn?Mevrouw Hermann (GroenLinks):Daar geeft de heer Van der Vlies precies het snijvlak van de problematiek
aan, waar de Wet BOPZ voortdurend op balanceert. Wij hebben als wilsbekwame
mensen recht op zelfbeschikking. Wat de zelfdestructie betreft doelde de heer
Buijs al even op de anorexiapatiënt en de spreker toen was zo verstandig
om niet op de "als, dan"-constructie in te gaan. Dit geldt ook voor de hongerstakers.
Wij mogen daar niet ingrijpen.De heer Van der Vlies (SGP):Waar haalt mevrouw Hermann dat precies vandaan? Zij zei dat het zo jammer
is voor degenen die zo graag iets voor hun medemensen doen. Tot dat soort
behoor ik.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Ik ook.De heer Van der Vlies (SGP):Ik zou vinden dat je in bepaalde situaties, uiteraard omgeven door diverse
waarborgen, tot het uiterste moet gaan om iemand van een dergelijk onheil
af te houden.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Daar ben ik het helemaal mee eens. Maar als uiteindelijk iemand die wilsbekwaam
is, het afwijst als iemand wil helpen en daarvoor kiest, ook al gaat hij er
liever aan te gronde dan het aanvaarden van hulp... Nogmaals, wij praten over
wilsbekwame mensen die in staat zijn tot die afweging van hun belangen terzake
van de behandeling. Dat is ook de omschrijving in de wet. Wij zijn daaraan
gebonden.De heer Van der Vlies (SGP):Als wij dit meenemen naar de categorieën van deze wet, namelijk geestelijke
stoornissen die mogelijkerwijs te genezen zijn, te verhelpen zijn, wanneer
houdt mijn verhindering ten behoeve van mijn gesprekspartner om verder te
gaan op zijn onheilspad op terwille van het respecteren van zijn wilsverklaring?
Dat is toch een ongelooflijk dilemma?Mevrouw Hermann (GroenLinks):Dat ben ik helemaal met u eens. Maar juist omdat dit dilemma zo complex
is, moeten wij hier niet het idee hebben dat wij dit nu even kunnen regelen
door het veranderen van een woord in de wet. Ons besef van dit dilemma zal
ons bijblijven, zolang wij over deze wet of haar voorganger of haar opvolger
bezig zijn.De heer Van der Vlies (SGP):Is mevrouw Hermann niet met mij van mening – en daar moet het wat
mij betreft voor vanavond eindigen, want het is inderdaad een te belangrijke
aangelegenheid om even bij interruptie af te doen – dat je tot het alleruiterste
moet gaan met de hand die je uitgestoken hebt, om de ander af te houden van
dingen die ik onheilswegen noem?Mevrouw Hermann (GroenLinks):Natuurlijk, zonder meer, helemaal mee eens! Maar nogmaals, we hebben het
over volwassen mensen die wilsbekwaam zijn. Daarom is ook de bepaling in artikel
38, lid 2, over de wilsbekwaamheid zo belangrijk. Het gaat hierbij om een
essentiële afweging, die in dit geheel een plaats moet hebben. De hele
avond zeg ik al: geen ziekte-inzicht is niet hetzelfde als wilsonbekwaamheid.
Dat is een apart beoordelingspunt. Er moet hieraan eerst veel meer aandacht
worden besteed en veel meer consensus over zijn. Wij moeten niet in de wet
een regeling treffen die de indruk wekt dat een leerling-tovenaar aan het
werk is. Er moet niet van alles onder kunnen vallen en meegeveegd kunnen worden.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Voorzitter. Het gaat nu om het schrappen van het woord "ernstig". Wij
hebben het hierbij over mensen die niet voor niets zijn opgenomen. Zij zijn
opgenomen op grond van het gevaarscriterium. Daarbij moet men voor opname
aan strenge voorwaarden voldoen. Echter, er kan zich de situatie voordoen
die mevrouw Hermann zelf aangeeft. We hebben het dan niet over wilsbekwame
mensen die niet in het psychiatrisch ziekenhuis komen, maar juist over mensen
die op grond van het gevaarscriterium zijn opgenomen. De vraag rijst dan of
die mensen moeten worden behandeld. Voor beantwoording van die vraag stelt
de wet zorgvuldigheidseisen. Stel nu dat de behandelaar de mogelijkheid heeft
om iets te doen en dat hij weet dat de aandoening te behandelen is. Dan wil
ik mevrouw Hermann op de vrouw af een vraag stellen. Nogmaals, de behandelaar
weet dat met de stand van de wetenschap het mogelijk is aan de toestand waarin
de patiënt verkeert een eind te maken en een meer rustige situatie te
verkrijgen. Door dat laatste zou weer op een goede manier met de patiënt
kunnen worden gepraat. Kun je dan, ook als het gaat om een wilsbekwame patiënt,
zeggen: nee, ga maar op deze manier door, ondanks al deze mogelijkheden? De
uiterste consequentie als gevolg van de zelfdestructie is de dood. Ik bedoel
dat niet demagogisch, maar dit is de werkelijkheid. Nogmaals, kun je dan zeggen:
laat dit maar gebeuren?Mevrouw Hermann (GroenLinks):Maar dat is helemaal niet nodig. Daarvoor hebben wij juist het huidige
artikel 38. Daarin staat dat als er voor de patiënt dan wel voor anderen
ernstig gevaar dreigt, ingegrepen kan worden. Dat ernstige gevaar hoeft niet
acuut te zijn. Er kan ook sprake zijn van een voortgaan van de geestesziekte
en het ontstaan van een steeds ergere situatie. Dat is dan een reden voor
gedwongen behandeling. Dat ernstige gevaar is dan aanwezig. Het gevaar moet
wel ernstig zijn. Dat is het punt.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Vindt u het gevaarscriterium bij opname al niet ernstig genoeg?Mevrouw Hermann (GroenLinks):Dan gaat het om een volstrekt andere situatie. De beïnvloedingsmogelijkheden
zijn in dat geval ook volstrekt anders dan wanneer iemand thuis is. Iemand
kan namelijk ook in een gesloten inrichting zitten. Vanwege de gesloten inrichtingssituatie
heb je veel meer mogelijkheden. Daarom heeft de wetgever het gevaarscriterium
aangescherpt.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Juist omdat het hierbij om een principieel punt gaat, wil
ik terugkomen op de terminologie over zelfbeschikking die mevrouw Hermann
gebruikt. Zij spreekt over de wilsbekwaamheid en de mogelijkheid van de persoon
om zelf een afweging betreffende zijn gezondheid te maken. Als zij doelt op
een van de twee polen waartussen de Wet BOPZ zich bevindt, kan ik haar volgen.
Zij zegt echter dat ieder mens recht heeft op zelfbeschikking en dat dat in
de wet staat. Erkent zij dat zij hiermee een tandje te ver gaat en dat zoiets
niet in onze wetgeving of onze Grondwet is terug te vinden? Ik vind dit een
belangrijk punt.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Dat is inderdaad een belangrijk punt. Er zijn in deze Kamer meer debatten
gevoerd, waarbij tussen uw en mijn fractie zeer uitgebreid is gesproken over
zelfbeschikking. In de Grondwet gaat het over de persoonlijke vrijheid, eerbiediging
van de persoonlijke levenssfeer en onaantastbaarheid van het lichaam. Misschien
is "zelfbeschikking" niet het goede woord, maar het is wel een samenvatting
daarvan.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Als het gaat om een politiek-ideologisch verschil tussen uw en mijn fractie,
zijn wij het er snel over eens dat dat onder andere zou kunnen gaan over zelfbeschikking.
Maar omdat u het plaatst in deze belangrijke discussie over de Wet BOPZ, zou
ik niet graag de suggestie uit dit debat laten opklinken dat één
van de uitgangspunten van de BOPZ het recht op zelfbeschikking is. Dat is
namelijk – daarover zijn wij het eens – niet het geval.Mevrouw Hermann (GroenLinks):U overvalt mij enigszins met deze vraag. In mijn visie is de BOPZ namelijk
wel degelijk een wet die het recht op zelfbeschikking of zelfbepaling van
mensen omschrijft. Maar ik aarzel nu wat, omdat het heel fundamentele zaken
zijn. Het gaat in wezen om dezelfde principes die wij ook hebben vastgelegd –
als het niet primair om geestesziekten gaat – in de Wet geneeskundige
behandelingsovereenkomsten en in Boek 7 van het Burgerlijke Wetboek. Het gaat
erom dat mensen zelf het recht hebben om in te stemmen met een behandeling,
dan wel om een behandeling te weigeren, zowel in het heden als in de toekomst.
Dat betekent in het uiterste geval – vanuit je medemenselijkheids- en
je hulpverleningsattitude zul je natuurlijk altijd proberen om mensen daarvan
te weerhouden – dat je je neer hebt te leggen bij de beslissing van
een medemens.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik heb nog een korte vraag op een ander punt. Wilt u reageren op het door
mij aangestipte gevaar van eventuele uitholling van het begrip "ernstig gevaar"
in het kader van de voorwaardelijke machtiging, waardoor makkelijker gezegd
kan worden dat sprake is van een ernstig gevaar, om de behandeling die eerst
ambulant was, intramuraal voort te zetten?Mevrouw Hermann (GroenLinks):Dat is een heel belangrijke vraag. Dit hele vraagstuk heeft namelijk altijd
te maken met de conflicterende ingang tussen de gezondheidsrechtelijke bescherming
van de rechten van de mens, zoals hij ervoor kiest om te zijn en zoals hij
is in al zijn variëteit, en de hulpverleningsattitude, die zo graag wil
helpen, behandelen, beschermen en dergelijke. Het tweeluik
in Trouw van gisteren over de advocaat versus de psychiater was daarvan een
uitstekend voorbeeld. Zo hebben we er vele gehad: het is altijd weer die balans
waarover we het bij de BOPZ hebben. Die moeten we hier goed in het oog houden.Ik kom toe aan de observatiemachtiging voor mensen zonder ziekte-inzicht
die bekend zijn bij de hulpverlening en volharden in het afwijzen van hulp
en behandeling. Met de indieners is GroenLinks zeer bezorgd dat de groep mensen
waarop wordt gedoeld, groeit in omvang. Voor ons is dat het teken dat de extramuralisering
van de geestelijke gezondheidszorg, waarvan de inspectie vindt dat het organisatorisch
schitterend gaat, zij het dat het in de praktijk hapert, inhoudt dat de maatschappij
steken laat vallen. De mensen die vroeger asiel vonden binnen de inrichtingen,
hebben nu formeel de vrijheid om hun leven naar eigen inzicht in te richten,
maar materiaal missen zij de mogelijkheden om dat goed te kunnen doen. Wij
regelen dat ze een uitkering krijgen, dat ze woonruimte hebben, waar ze terechtkunnen
voor hulp, maar heel veel van die mensen vervallen in inertie. Het lukt niet,
het huis vervuilt, de rekeningen worden niet betaald, het uitkeringsgeld is
ineens weg, gestolen of uitgegeven in de kroeg, verloren of wat dan ook. In
de ambulante hulpverlening komt iedere drie maanden een andere stagiair die
in opleiding is tot psychiater en ze weten niet meer bij wie ze terechtkunnen.
Medepatiënten die vroeger ook op de gang liepen en waar ze samen koffie
mee dronken, zien ze niet meer. Op straat worden ze uitgescholden. Dan gaat
het steeds meer mis. Dat zien wij met zijn allen. Maar om dan te zeggen dat
wij de mensen die wij nu niet bereiken dan maar gedwongen op moeten nemen,
dat gaat te ver. Die sleutels liggen echt niet onder deze lamp. Die negatieve
ervaringen met hulpverleners demotiveren. De politieagent die mee zoekt, pakt
je in je kraag. Zelfmedicatie wordt dan alcohol en drugs. Het idee dat je
met deze mensen in drie weken een pasklare oplossing kunt bereiken, vind ik,
houd u mij ten goede, een therapeutische almachtfantasie. Het is vrijheidsbeneming
en daarbij wordt geheel voorbijgegaan aan de bedoeling van de Wet BOPZ.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Het spijt mij dat u in de discussie blijkbaar te weinig hebt opgepakt
van het betoog dat ik hier vanmiddag over heb gehouden. Ik heb namelijk uitdrukkelijk
gezegd dat dit amendement niet op die groep slaat. Ik ben het met u eens dat
die groep op de manier zoals u aangeeft, moet worden geholpen. Dit amendement
slaat echter op een groep die wel degelijk binnen de Wet BOPZ past. Bij die
groep bestaat namelijk een ernstig vermoeden van geestelijke stoornis waardoor
betrokkenen een gevaar voor zichzelf zijn. Dat wordt door een geneeskundige
verklaring gesteund en door de rechter getoetst. Die groep zal dus worden
beoordeeld aan de hand van de eisen die in de Wet BOPZ zijn opgenomen. Dat
is niet de groep waar u over sprak.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Ik heb in mijn interrupties al bij herhaling gezegd dat die omschrijving –
ernstig vermoeden van een geestesstoornis, waardoor betrokkene een gevaar
voor zichzelf is – exact zo in artikel 20 van de Wet BOPZ staat. Dan
kan een inbewaringstelling worden afgegeven. Die inbewaringstelling kan dan
na een eventueel zeer korte opname, door een behandeling gevolgd worden. Daar
is geen nieuwe wetgeving voor nodig. Daar voorziet de wet namelijk al in.
Wij blijven daar echter over van mening verschillen. Uw omschrijving is namelijk
niet helder. Het is echter wel duidelijk dat u bezorgd bent over mensen die
volgens u op geen enkele andere manier kunnen worden geholpen. Ik heb eerder
al gezegd dat de inspectie duidelijk heeft uitgesproken dat behandeling niet
als doel is opgenomen in de Wet BOPZ. Als mensen door behandeling zover kunnen
komen dat het gevaar wordt afgewend en dat de geestelijke stoornis wordt beïnvloed,
zijn wij blij. Dat is echter een secundaire kant, want de BOPZ gaat over het
afwenden van gevaar, onmiddellijk gevaar of gevaar op langere termijn, gevaar
voor zichzelf of gevaar voor anderen. Over die omschrijving hebben wij verleden
jaar, mede dankzij collega Dittrich, nog uitgebreid gesproken.Wij weten dat psychiatrische hulpverlening nog steeds op verschillende
plaatsen in de wereld gebruikt wordt om ongewenste elementen van de straat
te houden. Uw intenties kunnen heel goed zijn en u kunt zeggen dat het maar
om een kleine groep gaat, maar als die mogelijkheid in de wet staat, bent
u niet meer meester over de vraag op wie die toegepast wordt. Dat gebeurt
dan namelijk volgens de wet. Wij moeten daar dan ook bijzonder prudent in
zijn, want er is geen aanwijzing dat dit op dit moment nodig is.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Nu wordt weer de suggestie gewekt alsof wij de intentie zouden hebben
om "ongewenste elementen", zoals u het noemt, uit overwegingen van overlast
willekeurig op te pakken. Het spijt mij bijzonder dat op deze manier deze
suggestie weer op tafel komt, in samenhang met het amendement. Er is altijd
een toetsing door de rechterlijke macht. Zouden onze rechters en degenen die
een geneeskundige verklaring moeten opstellen, dan toestaan dat "ongewenste
elementen" die overlast veroorzaken, op grond van de Wet BOPZ zouden worden
opgenomen? Denkt u dat enige rechter in Nederland daarmee zou instemmen?Mevrouw Hermann (GroenLinks):Dat is de vraag niet. De vraag is niet of uw intenties goed zijn, maar
wat de toepassingsmogelijkheden zijn als dit amendement in de wet zou komen
te staan. Dan blijkt dat de deuren open staan. U kunt dan zeggen dat u niet
wilt bereiken dat mensen door die deuren naar binnen gaan, maar als ze open
staan, zullen die deuren daar toch voor gebruikt worden.Mevrouw Van der Hoek (PvdA):Maar waar ziet u dan in de tekst en in de toelichting dat deuren open
worden gezet? U moet dat nu maar eens aangeven.Mevrouw Hermann (GroenLinks):Wij hebben daar al uitgebreid van gedachten over gewisseld, dus dat zou
een herhaling worden. Laten wij er morgen allebei nog maar eens het stenogram
op nalezen en er in tweede termijn op terugkomen.Wij hebben hier al veel over gezegd. De regering heeft er nog niet verbaal
over gesproken, maar zij heeft zich er al wel schriftelijk over geuit, namelijk
in de nota naar aanleiding van het verslag. Daar stelt de regering dat dit
amendement zich niet leent om ingepast te worden in het wetsvoorstel.
Mijn vraag aan de regering is dan ook of zij dit amendement als destructief
beschouwt.Tot slot, voorzitter, nogmaals aandacht voor de noodzaak om de vermaatschappelijking
van de GGZ metterdaad te faciliteren. Observatiemachtiging is voor GroenLinks
niet het middel dat wij zoeken, maar de doelgroep die voor zichzelf en voor
de maatschappij veel ellende veroorzaakt, zien wij zeer zeker. Mensen hebben
onderdak nodig, maar ook bezigheid. Zij hebben hulp, aanspraak en misschien
wat werk nodig, zij hebben medemenselijkheid en ambulante behandeling nodig.
Dat komt allemaal niet vanzelf tot stand. Het is ook méér dan
de bed-brood-badvoorzieningen van de Federatie opvang. Alle convenanten ten
spijt moet er structureel geïnvesteerd worden. Wij hebben een zeer constructief
gesprek gehad met de taskforce vermaatschappelijking, tot stand gekomen op
initiatief van mevrouw Van der Hoek. Eind van dit jaar verwachten wij het
advies van die groep. Is het de regering mogelijk om nog in deze kabinetsperiode
concreet in te gaan op de aanbevelingen die de taskforce ongetwijfeld zal
doen, en deze ook daadwerkelijk te realiseren?De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:De regering zal morgenmiddag antwoorden.Sluiting 22.41 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20002001-6144-6185.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl