Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de expertisecentra, de Wet op het primair onderwijs en de Wet op het voortgezet onderwijs in verband met de invoering van een leerlinggebonden financiering en de vorming van regionale expertisecentra (regeling leerlinggebonden financiering) (27728)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2002-2003, pag. 168-183

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

02-12-2002

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

nr. 7, pagina 168-183

19-11-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27728Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemmingen in verband met de wetsvoorstellen: - Vaststelling van titel 7.4 (Huur) van het Burgerlijk Wetboek (26089); - Vaststelling van afdeling 7.4.6 van het Burgerlijk Wetboek (huur van bedrijfsruimte) (26932); - en een ander wetsvoorstel (26090)Pagina 167-168
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 2001 (slotwet) (28407)Pagina 183-189
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de expertisecentra, de Wet op het primair onderwijs en de Wet op het voortgezet onderwijs in verband met de invoering van een leerlinggebonden financiering en de vorming van regionale expertisecentra (regeling leerlinggebonden financiering) (27728)Pagina 168-183
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de expertisecentra, de Wet op het primair onderwijs en de Wet op het voortgezet onderwijs in verband met de invoering van een leerlinggebonden financiering en de vorming van regionale expertisecentra (regeling leerlinggebonden financiering) (27728)Pagina 189-206
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 19 november 2002)Pagina 207-207
Presentie en opening (dinsdag 19 november 2002)Pagina 167-167
Lijst van besluiten (dinsdag 19 november 2002)Pagina 206-207
Noot bij pag. 171: schema voor vormgeving van een procedure waarbij indicatiestelling en handelingsgerichte diagnostiek zijn geïntegreerdPagina 208-208
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Uitkeringswet gewezen militairen (28269); - Verlenging van de werking van krachtens de In- en uitvoerwet ten aanzien van de invoer en de uitvoer van goederen gestelde regels (28500)Pagina 168-168

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 82 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging
van de Wet op de expertisecentra, de Wet op het primair onderwijs en de Wet
op het voortgezet onderwijs in verband met de invoering van een leerlinggebonden
financiering en de vorming van regionale expertisecentra (regeling leerlinggebonden
financiering) (27728).De beraadslaging wordt geopend.De voorzitter:Ik heet de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen van harte
welkom. Ik heb begrepen dat dit de eerste keer is dat zij in die hoedanigheid
in ons midden is.Mevrouw Jaarsma (PvdA):Mijnheer de voorzitter. Ook ik wil de minister hartelijk welkom heten
in deze Kamer. Het is natuurlijk wel een beetje bizar dat zij hier in demissionaire
staat haar première beleeft. Dat is misschien wel tekenend voor het
tempo van de "nieuwe politiek", maar misschien een beetje "te" voor dit huis,
waarin wij in het algemeen wat langer plegen na te denken over zaken. Desalniettemin
hoop ik op een vruchtbare gedachtewisseling.Het is met enige verbazing dat ik hier vandaag sta om het wetsvoorstel
inzake leerlinggebonden financiering te behandelen. Op 23 april van dit jaar
meenden de woordvoerders van het CDA en de VVD het wetsvoorstel immers controversieel
te moeten verklaren, omdat zij van mening waren dat toezeggingen die voor
hen een conditie waren – en naar ik aanneem nog steeds zijn –
gedaan door een demissionair bewindspersoon, onvoldoende garantie bieden dat
die toezeggingen ook tot uitvoering komen. Vandaag hebben wij wederom een
demissionaire minister van OCW achter de regeringstafel, maar de controversialiteit
is weg. De ene demissionaire bewindspersoon is kennelijk de andere niet. Ik
zou het op zichzelf wel aardig vinden om later in dit debat van mijn collega's
te horen hoe dit nu zit, want het controversieel verklaren heeft er niet alleen
toe geleid dat het wetsvoorstel niet op de beoogde datum van 1 augustus 2002
in werking kon treden, maar ook tot een stroom van reacties van teleurgestelde
en soms woedende ouders van gehandicapte kinderen, die zich benadeeld voelden.
Ik kan u verzekeren dat het als voorzitter van de commissie voor OCW dan "genieten"
is. Mijn e-mail raakte geheel verstopt met niet altijd door normen en waarden
geremde "hate-mail". Hoe ik, als gehandicapte, het in mijn hoofd haalde om
dwars te liggen ... De Tweede Kamer had er toch kamerbreed vóór
gestemd? Juist ik moest toch weten van de hoed en de rand? Dat komt er blijkbaar
van als je je regelmatig manifesteert als ervaringsdeskundige op seminars
en congressen, maar vrolijk ben ik niet geworden van deze voorgeschiedenis.Wat mij opviel bij de voorstanders, voornamelijk de ouders, was het vertrouwen
dat deze wet ook zou regelen wat zij wilden, namelijk de keuzevrijheid tussen
regulier en speciaal onderwijs voor hun gehandicapte kind. Ik kom op die belangrijke
kwestie nog terug.Daarvoor wil ik iets zeggen over het karakter van de wetgeving. Het is
een zogenaamde proceswet: deze wetgeving markeert op dit moment slechts een
punt in het wetgevingsproces. Eerst is er al jaren geëxperimenteerd in
het veld; een ander wetsvoorstel over leerlinggebonden financiering werd in
1998 naar aanleiding van de kritiek van de Raad van State ingetrokken. Wij
leven nu in 2002 en het vooruitzicht is dat na deze eerste fase een nieuw
wetgevingstraject wordt aangevangen. Dat is niet een nieuw verschijnsel, maar
het brengt de Eerste Kamer keer op keer in de problemen. Onze keuzevrijheid
wordt, als wij het proces niet abrupt willen afbreken, uitermate gering. Mijn
fractie respecteert het politieke primaat van de Tweede Kamer ten volle en
die heeft er kamerbreed vóór gestemd, maar wat moeten wij dan
nog? Ik zou graag van de minister willen horen hoe zij hier in het algemeen
tegenover staat en meer in het bijzonder hoe zij zich het vervolgtraject van
deze wet voorstelt, mede in het licht van het feit dat de Raad van State er
in zijn advies over dit wetsvoorstel vast op wijst dat de plannen voor de
tweede fase, waarbij de onderwijsinhoudelijke taken van scholen voor speciaal
onderwijs naar de Regionale expertisecentra gaan, een inbreuk vormen op de
vrijheid van inrichting, conform artikel 23 van de Grondwet. Een dergelijke
wetgevingspraktijk – en dit is mijn tweede punt – maakt een koerswijziging
schier onmogelijk in deze tijd van snelle veranderingen in het politieke klimaat.
Het proces loopt. En het loopt dóór, zo leid ik af uit het feit
dat deze minister het wetsvoorstel hier wenst te verdedigen. Ik kan dat eerlijk
gezegd nauwelijks rijmen met de intentie die de minister tijdens de kennismakingsbijeenkomst
uitsprak en die inmiddels in de brief van 1 november jongstleden aan de Tweede
Kamer is gematerialiseerd, namelijk meer vrijheid voor de scholen en minder
regelzucht. Het voorliggende wetsvoorstel roept nogal wat "bovenbouw" en bestuurlijke
drukte in het leven: regionale expertisecentra, commissies voor de indicatiestelling, landelijke criteria, protocollering, een adviescommissie toelating
en begeleiding, onderwijsconsulenten enz. Ik heb vast en zeker nog wel een
element vergeten. Kan de minister ons uitleggen hoe zij met deze spanning
is omgegaan en welke gevolgen zij verwacht voor de volgende fase, als zij
tenminste haar taak na de volgende verkiezingen continueert?Een derde algemeen punt betreft de spanning die de beleidslijn van de
minister met betrekking tot de beoogde vergroting van de beleidsvrijheid van
scholen oproept tegenover de in het wetsvoorstel geïntroduceerde keuzevrijheid
van ouders van gehandicapte kinderen. NRC Handelsblad van begin april dit
jaar zette als kop boven een artikel over de leerlinggebonden financiering:
"Wie zit er op het gehandicapte kind te wachten"? Welnu, weinig reguliere
scholen, zo blijkt uit het artikel. Een directeur van een christelijke basisschool
meldt dat hij een jonge lotgenote van mij, een reumapatiëntje, op school
heeft. Zij kan prima leren, maar heeft veel fysieke hulp nodig. Die zorg betekent
extra veel stress, aldus de directeur. "Je houdt echt te weinig tijd over
om gehandicapte kinderen goed op te vangen." Jammer dus voor al die boze ouders
die mijn computer verstopten. Van de minister wil ik graag horen hoe zij aankijkt
tussen de spanning tussen de keuzevrijheid van de scholen en de keuzevrijheid
van de ouders.Ik kom aan het wetsvoorstel zelf. Mijn fractie is het van harte eens met
het centrale uitgangspunt van het nieuwe stelsel, te weten dat leerlingen
met een handicap zoveel mogelijk deelnemen aan het reguliere onderwijs als
de ouders dat wensen. De gehandicapte leerlingen hebben er recht op, een zo
normaal mogelijk leven te leiden. Als het rugzakje daarbij kan helpen, staan
wij daar positief tegenover. De inhoud van het rugzakje moet dan wel voldoende
soelaas bieden om de extra hindernissen te kunnen slechten. Is de minister
van mening dat de inhoud van het rugzakje in dit opzicht voldoende substantieel
is?Misschien belangrijker nog dan de vraag naar de beschikbare financiële
middelen, is de vraag naar de context waarin het wetsvoorstel moet worden
geplaatst. Immers, een gehandicapte leerling heeft niet alleen te maken met
het onderwijssysteem, maar ook met tal van andere subsystemen. Het in deze
wet geïntroduceerde toelatingsrecht is voor een groot deel afhankelijk
van door anderen dan het onderwijs te vervullen voorwaarden. Zijn die niet
vervuld, dan is er geen sprake van keuzevrijheid van ouders. Die "anderen"
lijken dan een gemakkelijk excuus om die bewerkelijke leerlingen met een vroom
gezicht te weigeren. Het toelaatbaar geachte kind heeft persoonlijke lijfgebonden
AWBZ-gefinancierde zorg nodig en de zorgverzekeraar weigert deze? Nou, jammer
dan. Dan toch maar naar het speciaal onderwijs. De gemeente vindt het te duur
om het schoolgebouw aan te passen zodat het fysiek toegankelijk is voor rolstoelers?
Nou, jammer dan. Dan gaat het niet door. De gehandicapte leerling moet vervoerd
worden? Ook al zo'n gemeentelijke verantwoordelijkheid. Vorige week zaterdag las
ik nog in de krant dat het aangepaste vervoer in heel Nederland ver onder
de maat is. "Er heerst een grotere chaos dan ooit", aldus het onderzoek dat
het bureau Interview/NSS uitvoerde in opdracht van de Vereniging Spierziekten
Nederland. Ook zo'n geval van typisch jammer dan.Mijn fractie vindt het prima om een wetsvoorstel aan te nemen dat de positie
van gehandicapte leerlingen en hun ouders belooft te verbeteren in een richting
die tegemoet komt aan hetgeen wij onder beschaving verstaan: het realiseren
van zoveel mogelijk gelijke behandeling van mensen met en mensen zonder handicap.
Een kwestie van "fatsoen moet je doen", om het in hedendaags jargon te zeggen.
Dat is in tal van andere landen – de Verenigde Staten, Australië
en ook in de Scandinavische landen – allang praktijk. Binnenkort wordt
in deze Kamer ook het wetsvoorstel Gelijke behandeling op grond van handicap
of chronische ziekte (28169) behandeld. Het is de implementatie van een EU-richtlijn,
dus ook al geen nationaal initiatief. Het lijkt wel alsof er in Nederland
pas wat gebeurt als het echt moet. Ook onder dat wetsvoorstel prijkt de handtekening
van de minister van Onderwijs. En ook dat vinden wij prima. Wij hebben alleen
een hekel aan wetgeving die gedoemd is een papieren letter te blijven, omdat
anderen – in dit geval anderen dan het ministerie van Onderwijs –
de drempels opwerpen die maken dat de scholen zich aan het opnemen van een
toelaatbaar geachte gehandicapte leerling kunnen onttrekken met een beroep
op overmacht. Dit kan en dit mag niet, want die anderen, dat zijn wij zelf,
of het nu om de centrale of de decentrale overheid gaat.De memorie van antwoord – nog door de vorige staatssecretaris ondertekend –
ontbeert wat ons betreft het gevoel van urgentie. Om met Wim Kan te spreken:
het tempo van een slak die afremt in de bocht. Ik citeer zo eens wat.De zorg voor de huisvesting is sinds de decentralisatie in handen van
de gemeenten. Nee, op landelijk niveau bestaan geen algemene gegevens met
betrekking tot de toegankelijkheid. Er komen rapportages na de evaluatie van
de eerste fase van deze wet over concrete knelpunten. Dus geen over-all inventarisatie,
zo constateer ik. Op basis van die ad-hocrapportages wordt vervolgens gericht
overleg gevoerd met de VNG en de gemeenten om te komen tot structurele oplossingen.
In welk jaar leven wij dan, zo vraag ik de minister.Ook het probleem van de niet op elkaar afgestemde systemen van zorg en
onderwijs is onderwerp van studie. Het NIZW inventariseert welke regelingen
en financieringsmogelijkheden er zijn voor gehandicapte leerlingen in het
onderwijs. Op basis van een analyse van dit rapport worden de belemmeringen
in de bestaande regelingen opgespoord. De Adviescommissie zal over oplossingen
adviseren en structurele problemen zullen blijken uit de rapportages van de
adviescommissie aan het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen.
Ik vraag mij of één ouder van een gehandicapt kind dit nog volgt.Dan gloort er licht. "Begin 2003 zal inzicht worden gegeven in de aard
van de gesignaleerde structurele problemen en de stand van zaken met betrekking
tot de afstemming tussen de stelsels. Daarbij zal in een plan van aanpak worden
aangegeven hoe beide ministeries de gesignaleerde problemen willen oplossen."
Ik vraag de minister of die toezegging nog steeds geldt. Is er in februari
volgend jaar in ieder geval een plan van aanpak?Ik zei al iets over de problematiek van het vervoer, meer in het bijzonder over het vervoer van gehandicapten en de kwaliteit daarvan.
Ook het leerlingenvervoer voor alle gehandicapten in het primair en voortgezet
onderwijs is overgeheveld naar de gemeenten. Tel uit je winst, denk je dan
behoedzaam. Betekent het decentraliseren van dit aspect dat het ministerie
van OCW zich ook niet meer bemoeit met de monitoring van de kwaliteit van
deze voorziening? Als het antwoord op die vraag onverhoopt ja luidt, wordt
het succes van deze wet dan niet veel te veel afhankelijk van wat ik eerder
"anderen" noemde?Bij de vraag naar de Rea-onderwijsvoorzieningen in dit kader begint de
vertragingstactiek weer. Ik citeer: "Over de overheveling van de overige voorzieningen –
dat wil zeggen behalve het vervoer – wordt nu overlegd en afgestemd
met het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Doordat alle onderwijssectoren
hierbij zijn betrokken, kan niet simpelweg worden gesteld dat deze voorzieningen
aan het leerlinggebonden budget kunnen worden toegevoegd. De overheveling
zal op zorgvuldige wijze moeten geschieden." Dit laatste is natuurlijk waar,
maar moeten wij in dit verband denken aan termijnen van maanden, jaren of
generaties?Het wetsvoorstel beoogt gehandicapte leerlingen en hun ouders keuzevrijheid
te bieden tussen regulier en speciaal onderwijs. Dit is goed en wij zijn daarvoor.
Het aantal barrières is echter groot, barrières die met veel
meer spoed moeten worden geslecht dan uit de memorie van antwoord blijkt.Maar er is nog iets. De reguliere scholen krijgen in dit wetsvoorstel
te maken met een omgekeerde bewijslast. Zij kunnen slechts beargumenteerd
een gehandicapte leerling met een toelaatbaarheidsverklaring weigeren. Dit
is pas keuzevrijheid. Ik citeer het artikel uit NRC Handelsblad nog maar eens:
"Ook al staat de directeur van de school misschien welwillend tegenover een
leerling met rugzak, als de leerkracht het niet ziet zitten, is zo'n experiment
al snel gedoemd te mislukken. Mede daarom legt het ministerie van Onderwijs
er ook de nadruk op dat de reguliere scholen zeker niet verplicht zijn om
gehandicapte kinderen op te nemen, al moeten zij wel met gegronde redenen
komen voor een afwijzing."Ik hoop niet dat ik juist in deze vrijblijvendheid de reden moet zoeken
dat deze minister het wetsvoorstel hier vandaag wil verdedigen. Met andere
woorden: als er toch geen verplichting uit voortvloeit kan het geen kwaad.
In dit verband zijn wij benieuwd naar de rechtsmiddelen van ouders die te
maken krijgen met de weigering van een school, terwijl zij een kind aanbieden
dat op zich toelaatbaar is. Wij hopen dat de minister wil bevestigen dat het
gaat om meer dan "window dressing", om meer dan papier alleen, want achter
dat papier gaan kinderen schuil. Kinderen met een handicap of een chronische
ziekte, maar toch: kinderen die recht hebben op een zo volwaardig mogelijke
onderwijsloopbaan.Het is misschien een beetje ongebruikelijk, maar ik wil zo'n kind aan
het woord laten. Twee weken geleden vond ik toevallig – wat heet toevallig –
in de fractiekamer een dichtbundel met de titel "Verlangen naar beter. Nederlandstalige
gedichten over ziek zijn". Daarin las ik het volgende gedicht van Anton Endt.
Een betere illustratie van het feit dat het vandaag over meer dan papieren
intenties moet gaan, ken ik eigenlijk niet. De stille ziekteIk houd mijn spreekbeurt over reumaomdat ik deze ziekte heb.
Niet dat ik zieligben of aandacht vraag: ik wil dat jullie voelenwaarom ik ben en doe zoals ik doe en ben.Juveniele arthritis,
kijk hier staat het,betekent jeugdige gewrichtsontsteking.Met zwart heb ik getekend wat gezond,met witte stipjes wat ontstoken
is.Mijn vingers trokken krom. Zo. De huisartszond mij naar
de therapeut: die bonder warme doekjes om. De kinderdoktervan het ziekenhuis vond dat heel dom.Alles was opgezwollen, ik moest
één uurvroeger opstaan om me los te maken.Medicijnen hielpen niet, maar na een kuurmet spalkjes kon ik mijn
pols aanraken.Sport kan ik wel vergeten, misschien kanik
door goudinjecties weer met gym meedoen.Ik hoop dat jullie nu meer
over reuma weten.Ziekte van Still, zo wordt zij ook genoemd.Uit dit gedicht blijkt hoe verrijkend het kan zijn om gehandicapte leerlingen
in het reguliere onderwijs te integreren. Ze zijn in principe geen last, maar
een lust. Dat zou ik die gestresste christelijke onderwijzer uit het begin
willen voorhouden.Mevrouw Van den Hul-Omta (CDA):Voorzitter. Mevrouw Jaarsma wees er al op dat de schriftelijke ronde behorend
bij dit wetsontwerp in deze Kamer al in maart 2002 is afgesloten. Dit wetsontwerp
beoogt de invoering te regelen van een leerlinggebonden financiering alsmede
de vorming van regionale expertisecentra. Voor de CDA-fractie resteerden in
die schriftelijke ronden drie onderling samenhangende punten voor de plenaire
behandeling.Het eerste punt betrof de vraagsturing, waarvan het CDA een groot voorstander
is. Wij vroegen ons gezien de wijze van indicatiestelling echter wel af of
die indicatiestelling aan de beoogde vraagsturing geen afbreuk doet. Anders
gezegd: doet de rompslomp rondom de indicatiestelling de vraagsturing geen
geweld aan en wordt hier niet met de ene hand teruggenomen wat met de andere
hand is gegeven? Het tweede punt is de vraag wie nu echt stuurt. De vraagsteller
of de indicatiecommissie? Naar aanleiding van het betoog van mevrouw Jaarsma
wil ik daar de school aan toevoegen. Ons derde punt betrof de wenselijkheid
van voldoende financiering van de nevenvestigingen.Toen het paarse kabinet voortijdig viel, meenden wij dit wetsvoorstel
in verband met deze punten controversieel te moeten verklaren. Wij hoopten
dat een regering van andere samenstelling een voorstel zou doen met meer vraagsturing
en minder bureaucratie. Bovendien hoopten wij dat deze regering wel extra
geld zou willen uittrekken voor de nevenvestigingen. Vandaag moet ik concluderen
dat dit nieuwe kabinet het wetsvoorstel ongewijzigd heeft overgenomen en dat
het door de verslechterde economische situatie tot op de dag
van vandaag geen toezeggingen heeft kunnen doen. Dit nieuwe kabinet is bovendien
zelf ook demissionair. Het moet mij van het hart dat ik u, mevrouw de minister,
hier graag anders had gezien.Desalniettemin zien wij ervan af om dit wetsvoorstel opnieuw controversieel
te verklaren. De regering van een nog weer andere samenstelling lijkt in dezen
immers weinig soelaas te kunnen bieden. Wellicht levert enige debureaucratisering
iets op. Daarvoor moeten wij evenwel de discussie met elkaar aangaan; die
discussie durf ik met deze minister, die deel uitmaakt van dit kabinet, ook
al is het demissionair, wel aan. In het Strategisch akkoord en de daarop aansluitende
begroting zijn immers ideeën opgenomen over de vraagsturing en over de
plek waar de verantwoordelijkheid voor de vraagsturing zou behoren te liggen.
Dat is bij de vrager zelf c.q. bij de burger. Ook is deregulering overeengekomen,
die van positieve betekenis kan zijn voor de vandaag aan de orde zijnde regeling.De discussie duldt geen langer uitstel. Het zal niemand zijn ontgaan dat
een geweldige stroom van reacties op gang is gekomen. Bij sommigen was de
e-mailbox zelfs verstopt. Dat viel bij mij wel mee; wellicht heeft mijn mailbox
een andere capaciteit. Er is in ieder geval een grote hoeveelheid mail binnengekomen
toen de controversieelverklaring ertoe leidde dat deze wet niet per 1 augustus
jongstleden, dus met ingang van het nieuwe schooljaar, van kracht kon worden.
Onverlet latend dat inmiddels evenzeer sprake is van grote erkentelijkheid,
zowel in het reguliere onderwijs als in het speciaal onderwijs, voor onze
kritische opstelling en voor de grotere voorbereidingstijd die dit tot gevolg
heeft, is het nimmer de bedoeling van mijn fractie geweest dat van uitstel
afstel zou komen.Bij de kop van Trouw, "Senaat fnuikt het gehandicapte kind", voelden wij
ons niet thuis. Integendeel, wij konden ons goed vinden in het initiatief
van voormalig staatssecretaris Adelmund om de voorbereidingen voort te zetten.
Wel wensen wij enige verhelderingen over wat de wet werkelijk voorstelt en
wat van de uitwerking van de wet kan worden verwacht. Vandaag constateren
wij dat het veld is doorgegaan met zijn voorbereidingen en inmiddels met diverse
aspecten ervaring heeft opgedaan. Op een meer definitieve regeling kan niet
langer worden gewacht. Een definitieve regeling is zelfs zeer wenselijk. Hiermee
hangt samen hetgeen de Inspectie schrijft in haar recente rapport schrijft
over de oplopende wachtlijsten. Een samenhangende aanpak met gebruikmaking
van het wetsvoorstel inzake leerlinggebonden financiering duldt niet langer
uitstel.Ik kom op het punt van de vraagsturing in relatie tot de voorgetelde indicatiestelling.
De regeling inzake de leerlinggebonden financiering in het onderwijs maakt
het maken van keuzes en het dragen van verantwoordelijkheid daarvoor door
ouders mogelijk. Het teruggeven van deze verantwoordelijkheden aan de ouders
is een beleidslijn die binnen het CDA al langer wordt bepleit. Dat is neergelegd
in publicaties, bijvoorbeeld in de publicatie "Vertrouwen in talent" van ons
wetenschappelijk instituut. Het moge duidelijk zijn dat wij gelukkig zijn
met de regelingen die emancipatie en integratie mogelijk maken en die de verantwoordelijkheid
aan ouders teruggeven voor het maken van keuzes.In het voorliggende wetsvoorstel wordt niet alleen een regeling getroffen
om vast te stellen of een leerling kan worden toegelaten tot het reguliere
basis- of voortgezet onderwijs, maar worden ook kaders gesteld voor het speciaal
onderwijs. Ook deze kaderstelling mag per saldo niet tot vermindering van
keuzevrijheid leiden. Mijn fractie heeft aarzelingen of dat wel het geval
is. Dan heb ik het over hoe de beoogde vraagsturing zich daadwerkelijk verhoudt
tot de indicatiestelling door de indicatiecommissie. Kan daarbij conform het
wetsvoorstel sprake zijn van een procedure waarin werkelijk de vraagsturing
van en door de ouders, wat hun gehandicapte kind betreft, van doorslaggevende
aard is? Of is dat uiteindelijk toch de indicatiestelling door de indicatiecommissies?Mijn fractie wil niets afdoen aan die ouders die als eerste stap een aanvraag
doen bij de indicatiecommissie met de vraag of hun kind de indicatie kan ontvangen
en zo ja, voor welk cluster, waarna pas het proces van schoolkeuze een aanvang
neemt. Ándere ouders zien dat anders. Zij wensen zich eerst nader te
oriënteren op wat er precies met hun kind is. Zij willen vooral weten
wat hun kind wel kan en hoe dat kan worden gestimuleerd. Op grond daarvan
wensen zij tot een oordeel te komen. Dat vraagt een vooronderzoek, waar in
samenspraak met schooldeskundigen, ambulante begeleiding, soms ouderconsulenten
en experts binnen de REC's, wordt vastgesteld voor welke school en in welk
cluster het kind het meest tot zijn recht kan komen. In het dossier dat aangeleverd
dient te worden aan de indicatiecommissie en dat behoort bij het desbetreffende
cluster en het daaraan verbonden REC, wordt dat verwoord en uiteengezet. Aansluitend
wordt de beoordeling door een onafhankelijke indicatiecommissie wenselijk
genoemd en daar is zelfs veel voor te zeggen vanuit een streven naar objectiviteit
en uniformiteit. In het artikel van de kinder- en jeugdpsychologen Koning,
Bakker en Pijnenburg dat verschenen is in het Tijdschrift voor Orthopedagogiek,
nr. 9 van jaargang 41, wordt deze werkwijze als een vaak noodzakelijke en
in ieder geval heel werkbare werkwijze naar voren geschoven. Zij zou de keuzevrijheid
van ouders in beginsel zeer vergroten. In hetzelfde artikel wordt evenwel
de vraag gesteld – en daar gaat het om – of deze werkwijze wel
in de wet past. Hoe kijkt de minister aan tegen een dergelijke werkwijze,
die de eerder genoemde psychologen in het artikel in schema hebben gebracht?
Ik verzoek de voorzitter de desbetreffende pagina als noot op te nemen in
de Handelingen.De voorzitter:Ik stel voor, te voldoen aan het verzoek van mevrouw Van den Hul-Omta
tot het doen opnemen van een noot in de Handelingen.Daartoe wordt besloten.(De noot is opgenomen aan het eind van deze editie.)1Mevrouw Van den Hul-Omta (CDA):Over de genoemde werkwijze maak ik nog een paar opmerkingen. In de werkwijze
wordt een aantal stappen onderscheiden. Bij stap 2, waarbij de strategiebespreking
aan de orde is, moet de mogelijkheid worden toegevoegd dat ouders, als zij
dat wensen, bij de strategiebespreking aanwezig kunnen zijn
en kunnen participeren. Wij kunnen ons niet voorstellen dat stap 4, waarin
het samenvattend beeld wordt geformuleerd en dat vervolgens naar de indicatiecommissie
gaat, niet door de ouders mede wordt besproken en geaccordeerd. Graag hoor
ik van de minister dat ook deze werkwijze, die in het schema is aangegeven
en voorzien is van een aantal aanvullingen, in de systematiek van de wet past
en dat zij financierbaar is.Wat gebeurt er als de indicatiecommissie na zo'n voorbereiding tot een
ander oordeel komt? Het wetsvoorstel regelt dat de commissie dan voor een
second opinion naar een adviescommissie toe kan, die per cluster is ingesteld
door de gezamenlijke regionale expertisecentra. Dit is overeenkomstig artikel
1:1, eerste lid, van de Algemene wet bestuursrecht. Daarbij vindt dan heroverweging
plaats, als voorfase voor de gang naar de rechter. Hoe is de werkwijze van
deze commissie? Mag ik aannemen dat in het overleg tussen de desbetreffende
indicatiecommissie en de per cluster aangewezen adviescommissie de bewijslast
omtrent de belangen van het kind helder en nader wordt onderbouwd en wordt
afgezet tegen de resultaten en het advies van de eerder genoemde onderzoekscommissie?
Er kan toch alleen dan sprake zijn van vraagsturing en van teruggave van verantwoordelijkheid
aan de ouders? Daarvoor is nodig dat het op de weg van zowel de indicatiecommissie
als de adviescommissie ligt om helderheid te geven over de vraag of de ouders
en de uitvoerders van het vooronderzoek de belangen van dit kind onjuist hebben
ingeschat, en zo ja op welke wijze dat naar hun mening is gebeurd. Is dan
niet minstens een gesprek nodig en niet alleen een dossierbeoordeling? Sluit
de minister dat uit?Laat er geen misverstand over bestaan: mijn fractie bepleit werkelijke
vraagsturing. Dat is toch het issue van dit kabinet. Bovendien bepleit mijn
fractie het werkelijk nemen van de eigen verantwoordelijkheid van de ouders,
wat toch ook een issue is van dit kabinet. Impliceert vraagsturing niet dat
de vragers, in dit geval de ouders, uiteindelijk beslissen? Is dat wel hetzelfde
als wat ik in het wetsvoorstel lees, namelijk dat de indicatiecommissie beslist
over de toelaatbaarheid? Als de ouder persisteert in zijn mening over de belangen
van zijn kind, moet hij dan naar de rechter om zijn gelijk te krijgen? In
de praktijk zal de procedure in de regel wel tot een goed resultaat leiden,
maar het gaat hier om het principe dat de ouders uiteindelijk de verantwoordelijkheid
dragen voor de opvoeding van het kind en dat zij uiteindelijk beslissen naar
welke school van welk cluster het kind gaat. Deze wetenschap zal ook de klantgerichtheid
van alle betrokkenen naar onze mening kunnen bevorderen.Voorzitter. Dan kom ik op ons kritiekpunt betreffende de bureaucratisering
rondom de REC's en de bureaucratisering rondom de indicatiestelling. Mijn
eerste vraag in dezen betreft artikel 28b, lid 1, laatste zin: "In bijzondere
omstandigheden kan Onze minister toestaan dat een Regionaal Expertisecentrum
niet alle scholen omvat van alle soorten die tot hetzelfde cluster dan wel
dezelfde clusters, bedoeld in artikel 2, vierde lid, behoren."Waarom, zo is mijn vraag, zo moeilijk doen wat betreft de REC's in het
cluster 2, te vormen rondom Leiden (Leihage) en Amsterdam (Noord-Holland/Flevoland).
En waarom ook zo moeilijk doen wat betreft het gebied Zwolle? Het gaat daarbij
om het REC-cluster 3 en dan bedoel ik de "vier provinciën" en "Friesland".
Waarom hier niet van de in de wet gegeven uitzondering gebruik te maken, terwijl
van budgettaire implicaties geen sprake lijkt? Waarom toch wordt de totstandkoming
geëist van een tweetal regio's met een ons inziens veel te grote schaal
van Loosduinen tot voorbij Schagen, inclusief Flevoland, en van Bunschoten
tot de Lauwerszee?Wat cluster 2 betreft bepleit ik ontheffing te verlenen aan Noord-Holland/Flevoland
betreffende het vso, mits dienaangaande goede afspraken in dezen worden gemaakt
met ieder van de aanpalende REC's en de aldaar gevestigde vso-scholen. Wat
cluster 3 betreft kan de minister toch ontheffing verlenen aan de "vier provinciën"?
Immers, de afspraak die al jaren bestaat tussen De Twijn te Zwolle en Lyndensteyn
te Beetsterzwaag functioneert goed. Een opdeling van een zo omvangrijk REC
in kamers, de oplossing die tot nu toe nogal dwingend is gesuggereerd door
de wegbereiders, houdt als nadeel immers in dat met de binnen zo'n omvangrijk
gebied bestaande cultuurverschillen op generlei wijze rekening wordt gehouden.Voorts vragen wij de minister waarom het noodzakelijk is dat de dossiers
van meer dan 50.000 indicaties die gesteld moeten worden – dat zijn
de aantallen waarmee wij hier te maken hebben – zowel elektronisch als
per koerier/postbode aangeleverd moeten worden bij de Landelijke Commissie
Toezicht Indicatiestelling. Deze commissie moet voor deze taak een apparaat
opbouwen. Is dit geen overbodige bureaucratie? Waarom is er niet voor gekozen
dat enkele gekwalificeerde personen de REC's bezoeken en daar inzage in de
dossiers krijgen, waarbij hun de gelegenheid wordt gegeven een vergadering
van de indicatiecommissie bij te wonen? Is een dergelijke manier van rapport
uitbrengen aan de landelijke commissie niet efficiënter en ook effectiever?
Zo'n werkwijze kan een geweldige bureaucratie voorkomen, het benodigde apparaat
kan kleiner en de privacy lijkt optimaler gewaarborgd. De commissie toetst
steekproefsgewijs een aantal dossiers ter plaatse. Een bureau met een omvangrijk
ruimtebeslag wordt zo overbodig en waar voor de optuiging van deze commissie
2,25 mln euro is begroot, zou hier tevens een stukje financiën beschikbaar
kunnen komen voor activiteiten elders. Daar komt bij dat één
van de taken van deze commissie is die van ontwikkeling rondom de indicatiestelling:
die taak is toch ook aflopend en na pakweg enkele jaren tot wellicht de helft
te reduceren? Ik kom wat betreft de te reduceren middelen daar zo op terug.
Graag verkrijg ik op onze suggesties een reactie van de minister.Minder bureaucratie lijkt ook haalbaar als gekeken wordt naar het aantal
malen waarop herindicatie wordt voorgeschreven. Natuurlijk is indicatie bij
de start van de schoolloopbaan noodzakelijk en ook is het nodig om bij de
invoering van de nieuwe indicatiesystematiek een nulmeting te verrichten.
Dit moet ook plaatsvinden aan het einde van de schoolperiode, wanneer het
vervolgonderwijs aan de orde is. Omdat heroverwegingen omtrent de juiste schoolkeuze
in verband met het functioneren ook tussentijds aan de orde kunnen of moeten
zijn – dat kan bijvoorbeeld aan de orde komen bij de jaarlijkse
bespreking van het behandelingsplan met de ouders – moeten ook tussentijds
herindicaties plaatsvinden. Maar om dit wettelijk voor te schrijven –
in althans een aantal van de clusters is het tweejaarlijks voorgeschreven –
voor een heel groot deel van de 50.000 kinderen, lijkt ons toch wel heel veel.
Zo bezien kan de herindicatie gedurende de schoolperiode in heel veel gevallenéén
keer minder en in een aantal gevallen wellicht twee keer minder. Dat kan snel
en zeker vanaf het derde jaar jaarlijks financieel een aantal miljoenen euro's
opbrengen. Graag hoor ik een reactie op deze door mij voorgestelde deregulering.
Ik kom zo op de bestemming die ik voor dat geld heb.Uitgangspunt van de aan de orde zijnde regeling is méér
keuzevrijheid. In beginsel zal dat leiden tot méér kinderen
met een handicap in het reguliere basis- en voorgezet onderwijs. Er wordt
een stijging verwacht van 22% tot circa 25%. Dat betekent een toename van
zeker 1500 kinderen in het reguliere onderwijs, waarmee de vereiste evenwichtige
spreiding van het speciaal onderwijs onder druk kan komen te staan. Bovendien
blijkt uit het jaarlijkse inspectieonderzoek naar de plaatsingsproblematiek
in het speciaal onderwijs zoals gepubliceerd op 2 juli dat er sprake is van
een aanmeldings- en onderzoekslijst waarop méér dan 3500 leerlingen
staan én van een wachtlijst van zeker 150 thuiszittende leerlingen.
Dit is een stijging van 36% van de aanmeldingen en een verdubbeling van de
wachtlijst ten opzichte van een jaar eerder. Gelukkig biedt de wet daarom
de mogelijkheid om zo nodig en voor een betere spreiding van het speciaal
onderwijs nevenvestigingen op te richten. Zo blijft het uitgangspunt recht
overeind dat het speciaal onderwijs zo dicht mogelijk bij de thuissituatie
van de leerlingen moet zijn gesitueerd en kan voorkomen worden dat leerlingen
dagelijks aangewezen zijn op urenlang vervoer per bus.In de regel zal de geografische afstand tussen de hoofdvestiging van de
school en de nevenvestiging aanzienlijk zijn. Wil de nevenvestiging goed kunnen
functioneren, dan zal de nevenvestiging evenals de hoofdvestiging over een
aantal basisvoorzieningen moeten kunnen beschikken. De voorgestelde bekostigingssystematiek
gaat echter uit van een uiterst sobere bekostiging, gebaseerd op het uitgangspunt
dat alle naast het leslokaal benodigde voorzieningen slechts op de hoofdvestiging
beschikbaar hoeven te zijn. Omdat in de praktijk sprake zal zijn van een grote
afstand tussen hoofd- en nevenvestiging, lijkt dit niet helemaal reëel.
De bekostiging van de nevenvestiging is zó sober dat zelfs geen rekening
wordt gehouden met ruimten voor gangen, hal, conciërge en onderzoek en
ook niet met de benodigde verlichting en verwarming van deze ruimten plus
een minimaal aantal computers en telefoonaansluitingen die ook voor de nevenvestiging
noodzakelijk zijn. Bovendien zal ook de coördinatie formatieruimte opeisen.In de reactie op vragen uit de Tweede Kamer alsook naar aanleiding van
de AMvB's werd van regeringszijde deze omissie niet ontkend, maar extra geld –
circa 7 mln euro zou hiervoor over enige tijd jaarlijks nodig zijn –
zou niet beschikbaar zijn.Zoals ik reeds constateerde, hebben 's lands financiën het ook deze
minister tot nu toe niet toegelaten om hiervoor extra middelen vrij te maken.
Ook moet ik constateren dat in de recent bepaalde inhoud van de enveloppe
van deze minister hiervoor geen extra middelen zijn vrijgemaakt. Toch is onze
fractie van mening dat erkenning van de vestiging van nevenvestigingen inclusief
een bekostiging die sober mag zijn maar wel de essentiële voorzieningen
moet bevatten, in het onderhavige wetsvoorstel nogal cruciaal is voor het
bereiken van de doelstelling van deze wet, namelijk zo gewoon mogelijk onderwijs
en indien speciaal onderwijs noodzakelijk is, zo dicht mogelijk bij huis.
Om dat laatste gaat het hier. Daarom pleiten wij ervoor om in ieder geval
enig zicht te bieden op adequate bekostiging voor de nevenvestiging, ook al
is de Eerste Kamer niet de eerst aangewezene om hierin te voorzien.Omdat het de bedoeling van de wet is dat voor ouders van gehandicapte
kinderen de keuzevrijheid voor onderwijs groeit zonder dat wat het speciaal
onderwijs betreft het principe "zo dichtbij huis als mogelijk" onder druk
mag komen te staan, waag ik hier toch een poging voor een oplossingsrichting.
Daarom is mijn vraag of er wellicht enig zicht op extra financiën gerealiseerd
kan worden in combinatie met de eerder door mij geopperde uitgavenvermindering
door deregulering van de Landelijke commissie toezicht indicatiestelling in
combinatie met de eveneens door mij gesuggereerde vermindering van het aantal
malen dat herindicatie moet plaatsvinden.Ik heb nog twee opmerkingen. Mij moet van het hart dat de CDA-fractie
niet wacht – dat komt aan de orde bij de tweede fase – op verplichte
verdere overheveling van bestuurlijke bevoegdheden van de scholen naar de
REC's. Afgezien van alle aspecten die samenhangen met artikel 23 van de Grondwet,
is de CDA-fractie er bepaald niet van overtuigd dat een dergelijke ontwikkeling
de keuzevrijheid voor ouders vergroot. Voorlopig houden wij het op het tegendeel,
daarin gesteund door de Raad van State.Last but not least: kan de minister toezeggen dat direct bij het van kracht
worden van de wet de monitoring start, inclusief de monitoring van het vervoer –
ik zeg dit in reactie op vragen van mevrouw Jaarsma – en dat uiterlijk
na twee jaar een eerste evaluatie in overleg met de ouderverenigingen en verenigingen
van gebruikers wordt opgesteld en aan de Kamers wordt aangeboden?Graag wacht ik de reactie van de minister af. Ik merk in reactie op hetgeen
mevrouw Jaarsma heeft gezegd nog op dat naar school gaan ook voor gehandicapte
kinderen geen extra last, maar een lust moet zijn, zowel wanneer de rugzak
hen op de gewone school brengt als wanneer er wordt gekozen voor de speciale
school. En het weigeren van een reumapatiëntje door de reguliere school
zou pas écht haaks staan op de professionaliteit die wij toch vragen
van het regulier onderwijs.Mevrouw Dupuis (VVD):Voorzitter. Namens de VVD-fractie leg ik onze bevindingen ten aanzien
van deze wet aan de minister voor. Vooraf merk ik op dat er door dit wetsvoorstel
een aanzienlijk dilemma voor de VVD-fractie is ontstaan. Enerzijds is zij
met vele anderen en misschien zelfs met ieder ander van mening dat het onderwijs
aan lichamelijk of geestelijk gehandicapte en aan gedragsgestoorde en zeer
lastige kinderen onze aandacht verdient. Dat is duidelijk. Die
aandacht is er ook sinds lang geweest. Nederland was bepaald een van de landen
waarin een redelijk netwerk van scholen voor speciaal onderwijs te vinden
was. Al was het systeem wellicht niet ideaal en voor kritiek vatbaar, het
was toch geen systeem om ons voor te schamen.Kennelijk is daarbij iets misgegaan. Nu is er dit wetsvoorstel, dat voor
deze groepen kinderen een nieuwe weg inslaat; een weg waarmee overigens de
afgelopen jaren al veel is geëxperimenteerd. De vraag voor de VVD-fractie
is kort samengevat – ik zal de details graag nader invullen –
of het huidige wetsvoorstel een adequaat antwoord is op de problemen die kennelijk
zijn ontstaan rond het speciaal onderwijs. Wij hebben hierover twijfel. Wij
willen heel graag het beste voor dit type onderwijs, maar leidt dit wetsvoorstel
tot zelfs maar een goede inrichting ervan? Dat is ons dilemma.Bijzonder lastig bij de bespreking van dit wetsvoorstel is dat de praktijk
ruim vooruitloopt op de wet en dat plaatsing van gehandicapte kinderen op
gewone scholen, een van de kernpunten van de wet, een feit is. Ook de leerlinggebonden
financiering vindt al plaats. Mevrouw Jaarsma heeft al hierop gewezen en de
problemen gesignaleerd die daaruit voortkomen voor een open debat in de Eerste
Kamer.Wat de eerdere controversieelverklaring betreft, wil ik hieraan toevoegen
dat de VVD-fractie dit keer heeft overwogen dat een tweede uitstel voor de
praktijk onaanvaardbaar zou zijn, omdat er nu duidelijkheid over de wet zal
moeten komen. Maar wij zitten in een lastige situatie, doordat de praktijk
al zo ver gevorderd is. Wij hebben daar staatsrechtelijk gesproken problemen
mee, maar toch wil de VVD-fractie, hoewel het misschien mosterd na de maaltijd
lijkt, een aantal principiële en fundamentele vragen aan de orde stellen
bij dit wetsvoorstel. Dat zal een heel andere toon hebben dan de twee vorige
inbrengen.De eerste vraag is altijd bij elke wet bijzonder relevant: waarom deze
wet? Ging het zo slecht in het speciaal onderwijs? Inderdaad, er zijn grote
tekorten en lange wachtlijsten voor het speciaal onderwijs. Maar dat rechtvaardigt
toch op zich niet een totaal nieuwe aanpak ervan? Of is er misschien sprake
van een ideologische redenering die uitgaat van een soort gelijkwaardigheidsprincipe,
waarbij het erkennen van verschillen tussen gehandicapte kinderen en andere
kinderen verwerpelijk wordt geacht? Het zou niet de eerste keer zijn dat een
ideologische redenering, bijvoorbeeld iedereen gelijk behandelen, moet camoufleren
dat er te weinig geld is. In dit geval betekent dat dat er te weinig is geïnvesteerd
in de speciale scholen. Het is waar: er komen steeds meer leerlingen met grote
leerproblemen, soms ernstig gestoord, soms lichamelijk zwaar gehandicapt.
In haar brief aan de Tweede Kamer schrijft staatssecretaris Adelmund op 2
juli 2002: "Ook dit jaar is het aantal leerlingen in het (voortgezet) speciaal
onderwijs weer fors gestegen (met ruim 5% tot 48200). Dat daarbovenop ook
de wachtlijsten blijven groeien en leerplichtige leerlingen thuiszitten is
niet acceptabel." Er blijken dus inderdaad steeds meer leerlingen met zware
handicaps en stoornissen te zijn. Er zijn wachtlijsten en dat is ernstig.
Maar moet de reactie zijn dat gehandicapte en zeer moeilijk lerende kinderen
dan maar naar het reguliere onderwijs moeten, een totale beleidswijziging?
De vraag is dus: waarom deze wet? Is het vooral een financieel probleem dat
opgelost moet worden?Of is er ook nog een soort gelijkheidsideologie aan de orde, die ervan
uitgaat dat gehandicapte kinderen dezelfde behandeling verdienen als andere
kinderen? Dat mag soms waar zijn, maar dat zal slechts voor enkele soorten
gehandicapte kinderen gelden. Sommigen doen het goed op de reguliere school,
maar het zijn er slechts enkelen. De meesten horen daar niet thuis en hebben
dus baat bij een ongelijke behandeling, namelijk een met meer aandacht en
meer expertise.Naar de mening van de VVD-fractie is de kennelijke vooronderstelling dat
alle kinderen zoveel mogelijk gelijk behandeld zouden moeten worden, ongeacht
hun handicap, voor kritiek vatbaar. Het gelijkheidsbeginsel toepassen zonder
omzien naar bijzondere omstandigheden klinkt politiek correct, maar is immoreel.
Juist de extra aandacht en zorg die gehandicapte kinderen vaak nodig hebben,
leiden ertoe dat een ander soort onderwijs nodig is. Dit betekent dat wat
in het algemeen moreel aanbevelenswaardig is, namelijk toepassing van het
gelijkheidsbeginsel, in deze situatie moreel onverantwoord kan zijn. Niet
voor niets wordt sinds vele jaren in Nederland duur speciaal onderwijs ingezet
om speciale groepen kinderen op te vangen. Wat is er zo anders geworden dat
dit nu ineens minder wenselijk zou zijn?Een volgende vraag is waardoor de enorme wachtlijsten voor het speciaal
onderwijs worden veroorzaakt. Is in andere landen ook van een dergelijke groei
sprake? Is overwogen om eens goed uit te zoeken hoe dit mogelijk is? Wij leven
in een tijd van zeer veel aandacht voor de zwangere vrouw en voor het ongeboren
dan wel pasgeboren kind. Hoe kan steeds meer geneeskunde tot steeds meer kinderen
met ernstige handicaps leiden? En als het gaat om psychosociale stoornissen:
is er enig zicht op of hier preventieprogramma's kunnen worden ingezet?Een zwaarwegend punt bij de beoordeling van dit wetsvoorstel betreft de
belasting van het regulier onderwijs. De wet lijkt ervan uit te gaan dat hier
geen probleem ligt. Als er al een probleem zou zijn, dan kan de school immers
extra expertise inkopen. Maar zelfs als dat mogelijk zou zijn, wat nog kan
worden betwijfeld, blijft het punt dat hulp van buiten die een school met
behulp van de leerlinggebonden financiering kan inkopen, uiteindelijk de last
voor een leraar niet wegneemt. Ik doel op een leraar in een klas waarin een
zeer moeilijk kind permanent aanwezig is. Deze leraar kan nooit echt volledig
ondersteund worden. De vraag is ook of er dan ineens geen speciale deskundigheid
nodig is om sommige soorten gehandicapte of moeilijk leerbare kinderen te
leren leren? Moet de leraar dan verplichte avondcursussen gaan volgen om te
leren hoe hij als leraar voor speciaal onderwijs optreedt?En wat te denken van de consequenties voor klasgenootjes van plaatsing
van een moeilijk leerbaar kind in een gewone klas? Is het wel een goede afweging
van belangen een hele klas te laten lijden onder de overmatige aandacht voor
een of twee leerlingen? Er zijn veel signalen dat er zeer onwenselijke situaties
ontstaan, zoals onder andere blijkt uit recente verslagen in de kranten over
dit onderwerp. Wij hebben het allemaal in de knipselkranten
kunnen lezen. Ook uit een eerdere enquête onder protestants-christelijke
scholen blijkt dat men de belasting voor de school, de leraar en de andere
leerlingen vreest. Meer dan de helft van de scholen is tegen uitvoering van
deze wet.Mevrouw Van den Hul-Omta (CDA):Ik kom nog even op het "laten lijden" waarover mevrouw Dupuis sprak. Natuurlijk
heeft de aanwezigheid van een gehandicapt kind in de klas effecten op de klas,
zoals ook bijvoorbeeld in een gezin een mongolide kind effecten heeft op dat
gezin, maar het zijn bepaald niet alleen negatieve effecten in de zin van:
er last van hebben. Men leert ook op een geweldige manier dat we niet allemaal
gelijk zijn. Dat komen we op veel meer plekken in de samenleving tegen. Stel
dat een of twee leerlingen in de klas niet zo gemakkelijk mee kunnen komen
dan de gemiddelde leerlingen. Is het dan niet goed voor die leerlingen om
te merken dat we niet allemaal even gezond zijn en dat we niet allemaal hetzelfde
kunnen? Werkendeweg, lerendeweg, ontdekken ze al in de klas dat er sprake
is van verschillen en hoe ze daarmee om kunnen gaan. Ik vind dat heel positief.Mevrouw Dupuis (VVD):Kinderen leren sowieso in de klas dat leerlingen verschillend zijn, dat
er sprake is van verschillende niveaus en dat kinderen vaker ziek of buitengewoon
gezond zijn. Het idee dat kinderen leren van elkaars verschillen is heel sympathiek
en waar. Het gaat waarschijnlijk ook op voor de lichtgehandicapte leerling,
maar ik heb het bijvoorbeeld over de leerling die nog niet zindelijk is –
het komt voor dat die in een gewone reguliere klas terechtkomt – en
de leerling die buitengewoon ernstige gedragstoornissen heeft. Je kunt stellen
dat de indicatiecommissie daar een goed oordeel over zal uitspreken, maar
dat is nog maar de vraag. Ik kom daar nog op terug. Natuurlijk zijn er gevallen
waarbij voor alle leerlingen, gehandicapt en niet-gehandicapt, sprake is van
een win-winsituatie. Uit veel signalen komt echter ook naar voren dat het
vaak niet zo mooi is en dat het te idealistisch is.Ook de Raad van State wijst op de grote belasting van reguliere scholen.
De Raad raadt zelfs aan om de wet alleen al hierom te heroverwegen. Het is
onbegrijpelijk dat dit in de Tweede Kamer niet verder aan de orde is gekomen.
Scholen krijgen al genoeg voor hun kiezen. De VVD-fractie vindt de belasting
van het regulier onderwijs een zeer moeilijk te aanvaarden punt.Het is ons ook niet duidelijk hoe het inkopen van expertise plaatsvindt.
Er worden expertisecentra ingericht, maar in de memorie van antwoord staat
dat er geen nieuwe banen worden gecreëerd. Ik begrijp daaruit dat een
deel van de expertise van de speciale school afkomstig is, maar die heeft
ook een groot probleem, met het oog op de grote wachtlijsten. Hoezo inkopen
van expertise? Waar komt die ineens vandaan? Waarom wordt die niet direct
ingezet voor de kinderen waar het om gaat?Daar komt bij dat de scholen – de VVD interpreteert de wet anders
dan de fracties van CDA en PvdA – niet de vrijheid hebben om plaatsing
van een gehandicapt kind te weigeren. Zij kunnen dat alleen als zij aangeven
dat het echt niet gaat. Een schoolleider met ervaring in deze zaken vraagt
zich in een artikel in het Nederlands Dagblad van 9 november jongstleden af
of dan ten minste de bewijslast niet moet worden omgekeerd, zodat de ouders
van een kind aannemelijk moeten maken dat hun kind plaatsbaar is in het regulier
onderwijs. Wat is de mening van de minister hierover? Het ligt bovendien voor
de hand dat de school het laatste woord zou moeten hebben en de eindverantwoordelijkheid
heeft voor de plaatsing. Ook als het kind zich anders ontwikkelt dan voorzien,
zou zo'n laatste woord voor de school van belang zijn. Zoals het nu in de
wet is geregeld, kan de school naar de rechter; een ongehoorde suggestie van
een wetgever als het over zaken als deze gaat. Hebben scholen nog niet genoeg
te doen en moeten zij nu ook nog procederen over het niet plaatsen of niet
langer plaatsen van gehandicapte kinderen? Graag hoor ik de mening van de
minister hierover.Is zij het eens met hetgeen haar voorgangster op dit dossier melde in
de nota naar aanleiding van het verslag van de Tweede Kamer van september
2001, waarin wordt opgemerkt dat "het uiteindelijke oordeel over toelating
van een kind tot een school aan de rechter is". Hier zit voor de VVD-fractie
een van vele pijnpunten in de wet. Waarom niet als parlement vastgesteld dat
de school de eindverantwoordelijkheid heeft bij het toelaten van bijzondere
groepen kinderen? De school zelf kan toch het beste aangeven wanneer de belastingsgraad
van leraren en leerlingen te groot wordt? Wat is dat voor wetgeving, waarbij
het laatste bod is dat de rechter er aan te pas moet komen? Ik weet van een
openbare school waarvan de directeur een juridische procedure is gestart om
een gehandicapte leerling die er niet past van school te krijgen. Daarmee
moeten onze basisscholen toch niet worden lastiggevallen? Weliswaar kan in
de toekomst een goede diagnose van een kind soms misplaatsing mogelijk voorkomen,
maar het is een feit dat de wet ruim baan geeft aan conflictoplossing door
de rechter. De rechter heeft het laatste woord. Dat geldt weliswaar altijd
bij wetgeving, maar het is buitengewoon ongewenst dat de rechter op een zo
ruimhartige wijze het wetgevingsproces wordt binnengehaald.De VVD-fractie heeft een drietal opmerkingen over de kwestie van de toetsing.
Als voordeel van deze wet wordt wel genoemd dat kinderen worden beoordeeld,
waardoor zij een diagnose mee krijgen en op de juiste school – al of
niet regulier – geplaatst kunnen worden. De VVD-fractie vraagt zich
af of in de wet niet veel te veel wordt uitgegaan van de mogelijkheid tot
het stellen van objectieve diagnoses op het gebied van capaciteiten van gehandicapte
kinderen. Medische diagnoses zijn lang niet altijd onfeilbaar en dit geldt
a fortiori voor diagnoses in het psychosociale vlak. Zekerheden zijn hier
zelden aan te treffen; eerder gaat het om verwachtingen, om gissingen, met
uitzondering van een aantal werkelijk te objectiveren lichamelijke beperkingen.
De wet vertoont een te zonnig en ongegrond vertrouwen in de mogelijkheid van
adequate diagnostiek en indicatiestelling. Dit is geen teken van twijfel aan
de deskundigheid van de toetsers, maar wel aan de objectiviteit van veel semi-wetenschappelijke
oordelen. En wat gebeurt er bij een verschil van mening van deskundigen onderling
of tussen de beoordelingscommissie en de ouders, c.q. de school? Wie heeft
het laatste woord?Mevrouw Jaarsma (PvdA):De rechter!Mevrouw Dupuis (VVD):Inderdaad.Ook de Onderwijsraad is de mening toegedaan dat de criteria die bij de
indicatiestelling worden gebruikt, daar wellicht helemaal niet geschikt voor
zijn. De raad adviseerde in 1996 de "huidige wijze van toelating tot het speciaal
onderwijs niet te vervangen door objectieve en gestandaardiseerde classificatiesystemen".
Ook de Onderwijsraad vindt deze onvoldoende betrouwbaar en valide om individuele
verschillen tussen kinderen vast te stellen. Wat is de reactie van de minister
op deze visie van de Onderwijsraad?Een tweede punt betreffende de toetsing gaat over de vraag of de wet niet
zelf de aanleiding is voor de noodzaak van een beoordeling op de manier waarop
dat nu geregeld wordt. Onze vraag is hoe dat vroeger ging. Waren de beoordelingen
van kinderen dan zo problematisch? Wat is er misgegaan; wat rechtvaardigt
de in de wet voorgestelde omslachtige en bureaucratische procedure? Was er
eigenlijk ooit een probleem met die toetsing? Kan de minister ons daarover
feitelijke informatie geven? Is het eigenlijk niet zo dat het gehele frame
work dat in deze wet wordt opgetrokken, alleen maar nodig is door de wet zelf?In de derde plaats vraagt de VVD-fractie zich af of de criteria voor indicatiestelling
eigenlijk wel in de wet thuishoren. Gegeven de ontwikkelingen in de wetenschap
die er altijd zullen zijn, is het zeer wel denkbaar dat de toetsingscriteria
op een gegeven moment veranderd moeten worden. Dit betekent dat er een wetswijziging
moet worden ingediend. Is dit overwogen? Wat zijn de argumenten om het te
regelen zoals in het wetsvoorstel is gedaan?De wet roept de suggestie op van vraaggestuurd onderwijs, maar is daarmee
niet veel te veel gezegd? De ouders krijgen door de wet een betere onderhandelingspositie
met de school, maar alleen onder voorwaarde van een indicatie door een commissie,
met alle beperkingen die er nu eenmaal zijn door wachtlijsten, te zwaar belaste
scholen, woonlocatie, gemeentelijk vervoer, zoals mevrouw Jaarsma noemde,
en andere factoren.Hoezeer de suggestie van vraaggestuurd onderwijs uit de wet naar voren
komt, blijkt uit een brief van de Chronisch-zieken- en gehandicaptenraad Nederland
van 18 oktober 2002. Daarin is duidelijk sprake van een onjuist inzicht in
de situatie die door de wet ontstaat.Ik citeer: "Met deze regeling is de vraagsturing in het onderwijs eindelijk
een feit. Ouders van kinderen met een handicap krijgen meer mogelijkheden
om die school te kiezen voor hun kind die zij het beste vinden. Ze zitten
niet meer vast aan de school voor speciaal onderwijs, die vaak ver weg is
en een lange reistijd vergt. Ze kunnen kiezen voor een school in de buurt.
Met deze wet krijgen kinderen met een handicap de kans om van jongs af aan
te integreren in de maatschappij. (Dit is ineens een heel ander thema.) Uit
onderzoek en uit ervaringen in het buitenland, bijvoorbeeld Italië, blijkt
dat zowel kinderen met als kinderen zonder handicap baat hebben bij integratie.
Beide groepen kunnen van elkaar leren." Einde citaat.Afgezien van het feit dat hier sprake is van een onjuiste inschatting
van de positie van de ouders, omdat deze in de wet veel zwakker is dan hier
wordt gesuggereerd, roept dit citaat nog een andere vraag op. Uit het wetsvoorstel
komt een zeer optimistische visie naar voren over de voordelen ervan. Hoeveel
bewijs is er nu eigenlijk voor de stelling dat het zo goed is voor iedereen,
voor gehandicapte kinderen en de andere kinderen? Kan de minister ons wetenschappelijk
onderzoek voorleggen, waaruit blijkt hoe dit zit? Er zijn immers ook heel
andere geluiden.Het beeld dat wij uit vele e-mails hebben gekregen, is minder uitgesproken
positief. Ik verwijs nogmaals naar een onderzoek onder protestants-christelijke
scholen, waaruit blijkt dat de meerderheid ernstige bezwaren heeft tegen deze
wet. Nog vorige week was in het Nederlands Dagblad te lezen – dat zit
wel in dezelfde sfeer – hoe slecht het kan uitpakken. Een adjunct-directeur
van een school voor zeer moeilijk opvoedbare kinderen zegt hierover dat het
absoluut onmogelijk is dat basisscholen deze gedragsgestoorde kinderen opvangen,
omdat ze gewoonweg de deskundigheid niet in huis hebben. Hij voegt eraan toe
dat het ideaal Weer samen naar school van voormalige staatssecretaris Adelmund –
volgens mij was het Netelenbos – een valse missie is. Hij zegt ook dat
het een bezuinigingsmaatregel was voor speciaal onderwijs, waarbij het ging
om de centen en niet om het belang van het kind.Dat is een ander belangrijk punt: de consequenties van Weer samen naar
school voor de gehandicapte en moeilijk leerbare kinderen zelf. De grote vraag
en niet de minste, al is het de laatste, is of het gehandicapte kind zelf
er in pedagogische zin wel bij vaart. Sommige wel, maar voor hen is de wet
niet nodig. Velen zullen er slecht bij af zijn.Nog gisteravond werd mij gemeld dat de oudercommissie van een grote instelling
waar mentaal gehandicapte kinderen verblijven, ernstige bezwaren heeft tegen
deze wet, omdat zij ervan overtuigd is dat mentaal gehandicapte kinderen er
slecht mee af zijn als zij naar een reguliere school zouden gaan. Zij kunnen
er bovendien ongelukkig worden, omdat zij vereenzamen en geïsoleerd raken.
Kan de minister hierover belangrijke positieve gegevens overleggen? De VVD-fractie
heeft deze in elk geval niet kunnen vinden.In het voorlopig verslag over deze wet is de mening van de VVD-fractie
al weergegeven dat deze wet veel ideologie vertoont, maar weinig pragmatiek.
Dat neemt niet weg dat ook de VVD-fractie doordrongen is van de noden van
gehandicapte kinderen en hun ouders. Deze verdienen extra hulp en ruimhartige
financiële bijstand bij het grootbrengen van hun gehandicapte kind. Sommige
van deze kinderen zullen goed af zijn bij plaatsing in het reguliere onderwijs,
maar daarvoor is deze wet nauwelijks nodig, althans niet in de huidige zeer
uitgebouwde en opgetuigde vorm.De VVD-fractie wacht met grote interesse het antwoord van de minister
af.De heer Schuyer (D66):Voorzitter. Ik begin met het van harte welkom heten van de eerste vrouwelijke
minister van OCW van dit koninkrijk die een stap in de Senaat zet. Nu wij
na een generatie eindelijk een minister van Verkeer en Waterstaat hebben met
de mannelijke signatuur en op OCW een vrouwelijke minister, is er toch hoop
voor emancipatie. Mevrouw Jaarsma vroeg waarom dit wetsvoorstel indertijd controversieel
is verklaard. Wij hebben dat niet gevraagd, maar wel gesteund; dat hebben
wij gedaan vanwege een reeks overwegingen. Een heel triviale overweging was
dat er duidelijk signalen waren dat er onvoldoende tijd voor de invoering
van deze wet was. Er waren allerlei signalen dat de scholen niet klaar waren.
Een makkelijke manier van doen is dan uitstel met een jaar.Mevrouw Jaarsma (PvdA):Ik wil even iets rechtzetten. Ik heb niet gevraagd waarom het wetsvoorstel
controversieel is verklaard; ik heb gevraagd naar het verschil tussen de ene
en de andere demissionaire bewindspersoon.De heer Schuyer (D66):Dat zit in het geslacht.Mevrouw Van den Hul-Omta (CDA):Dat is natuurlijk een buitengewoon boeiend antwoord, maar eigenlijk is
het geen antwoord. Ik ga er echter van uit dat mevrouw Jaarsma wel gehoord
heeft welk antwoord ik op haar vraag gegeven heb: dit kabinet zit wel degelijk
anders in elkaar, er is veel veranderd in Nederland en wij moeten dat debat
nu toch maar aangaan.Mevrouw Jaarsma (PvdA):Blijkbaar gaat mevrouw Van den Hul ervan uit dat deze kentering blijvend
is; waarvan akte.Mevrouw Van den Hul-Omta (CDA):Dan hebt u inderdaad niet goed naar mij geluisterd, want dat is de reden
waarom ik, bijvoorbeeld over de bureaucratisering, richting toekomst wel degelijk
heel duidelijke vragen aan de minister heb gesteld, terwijl die omtrent de
financiën wat meer voorzichtigheid vragen.De heer Schuyer (D66):Kennelijk wordt een grapje niet als een antwoord gezien. Dan even iets
anders: wij vinden wel dat er een moment moet komen waarop je een wet behandelt.
In de wildwestsituatie waarin politiek Nederland verzeild is geraakt, zou
een controversieelverklaring van dit wetsvoorstel er met zekerheid toe kunnen
leiden dat deze wet ook in augustus volgend jaar nog niet kan worden ingevoerd.
Dan verloopt zo langzamerhand een tij. In dat opzicht is er reden om op een
gegeven moment, alles afwegende, toch tot een behandeling te komen.Waar zat vervolgens de serieuze kant van het bezwaar? Mevrouw Jaarsma
heeft er immers volstrekt gelijk in dat honderden mensen gezegd hebben: "Senaat,
wat doe je nou? Wij zitten met smart op dit wetsvoorstel te wachten." Naar
onze overtuiging heeft de Senaat daar echter wel degelijk een rol in omdat
men dat deed vanwege het feit dat er mogelijk beïnvloeding was doordat
men geld kreeg waarmee men hoopte te kunnen sturen. Het is juist een van de
bezwaren, bijvoorbeeld van een uitstekende analyse van het Gemeentelijk pedologisch
instituut in Amsterdam, dat aangeeft dat hier toch heel snel sprake is van
een gevaar van een schijnvrijheid, een beetje zoiets als de principiële
vrije artsenkeuze op zaterdagavond. Daarop wil ik de minister graag wijzen.
Ik krijg ook graag een reactie op de analyse van dat Gemeentelijk pedologisch
instituut; ik neem aan dat zij die analyse kent. Dat instituut stelt in de
begeleidende brief: "Met name is tegen de besluitvorming door ouders en scholen,
zoals die nu plaatsvindt, bezwaar aan te tekenen. Zij moeten een beslissing
nemen over de juiste school voor het kind, voordat de pedagogisch-didactische
behoeften van het kind in kaart zijn gebracht." Als dat zo is, is er echt
sprake van een schijnvrijheid waarbij de kans op verkeerde keuzen groot is.
Soms ook is het onnodig kostbaar, maar ik zeg nadrukkelijk dat dit bij deze
groep kinderen voor mijn fractie van secundair belang is. Ik vraag hiervoor
de aandacht van de minister.Verder vraag ik aandacht voor een brief van de minister zelf d.d. 31 oktober
jongstleden over Weer samen naar school. Het gaat hierbij om dezelfde systematiek,
zij het dat de categorie kinderen "lichter" is. Daarin staat dat volgens de
inspectie de kwaliteit van de speciale leerlingenzorg in het algemeen onderwijs
zorgen baart. Het gaat hier om "lom-kinderen" en een kleine groep "zmok-kinderen".
Als het bij deze kinderen al moeizaam gaat, is het voor de groep kinderen
waarover wij vandaag spreken extra nodig om er buitengewoon veel aandacht
aan te besteden. Het is maar de vraag of de scholen deze zware opdracht ten
behoeve van deze speciale categorie kinderen wel kunnen uitvoeren. De brief
over Weer samen naar school levert daarvoor in ieder geval niet het overtuigende
bewijs. Het tegendeel is eerder het geval.Mevrouw Dupuis had het over een stelsel dat redelijk goed functioneerde.
Ik ga een stapje verder. In zijn totaliteit is het Nederlandse buitengewone
onderwijs, zoals het voor 1975 heette, de top of the bill in de wereld geweest.
Op onderdelen kan dat wellicht worden bestreden, want er zijn natuurlijk altijd
landen die op een specifiek onderdeel verder zijn, maar in zijn totaliteit
hebben wij een uitmuntend stelsel. Je moet dan ook buitengewoon voorzichtig
zijn om op basis van een ideologie, waar overigens niets op tegen is, al te
snel door te gaan. Bij de presentatie van de Contourennota In 1975 bleek er
behoefte aan, de naam van het buitengewoon onderwijs te veranderen omdat men
vond dat die term te veel stigmatiseerde. Toen al werd gezegd dat het nog
maar de vraag is of de term "speciaal onderwijs" daarin verbetering zou brengen.
Wij kunnen nu constateren dat dat niet het geval is geweest. Vervolgens is
er door de Vereniging Bijzondere Scholen, waarvan ik toen directeur was, een
uitvoerige reactie geschreven die specifiek op het speciaal onderwijs gericht
was. Dat boekje heeft veel aandacht gekregen, onder andere in hoofdartikelen
in de kranten. De strekking was dat op het terrein van het speciaal onderwijs
voorzichtig moet worden geopereerd. De principiële vraag was of de school
als instrument mag worden gebruikt ter stimulering van de bereidheid van de
maatschappij om gehandicapten te aanvaarden. Als je daar "ja" op zegt, moet
je vervolgens wel rekening houden met allerlei nieuwe situaties. Nu ik een
switch heb gemaakt en directeur ben van een psychiatrisch ziekenhuis, waar
ik heb te maken met volwassenen, ben ik over de bereidheid van de samenleving
om deze buitengewoon kwetsbare mensen te aanvaarden wat minder optimistisch
geworden. Dit geldt zeker voor kinderen. Dit concentreert zich op twee hoofdbezwaren.Een bezwaar is hier al eerder aan de orde gesteld, namelijk de vraag of
het lerarenkorps zoals dit nu functioneert, zo'n zware opdracht erbij kan
hebben. Wij worden dagelijks geconfronteerd met het feit dat er überhaupt
te weinig leraren zijn en dat er ouders voor de klas staan.
Verder is er een geweldig traject van zij-instromers. Dit moet ook, want de
nood is hoog, maar het is wel de vraag of je in die situatie de grote uitdaging
moet aangaan om deze zware groep bij een verzwakt – zeker in kwantitatieve
zin – lerarenkorps onder te brengen.Verder is de lerarenopleiding zelf een probleem. Wij hebben die opleiding
jarenlang buitengewoon verwaarloosd. Ik heb hierop een en ander maal gewezen.
Wij moeten ons zo langzamerhand afvragen of het omgaan met verschillen in
de lerarenopleiding zo'n plaats heeft gekregen dat wij erop kunnen vertrouwen
dat de leraren adequaat met deze groep leerlingen kunnen omgaan, ondanks alle
begeleiding die natuurlijk wordt geboden.Het belangrijkste bezwaar is dat de wet vooral uitgaat van de vraag wat
goed is voor het individuele kind en vrijwel geen aandacht besteedt aan het
schoolklimaat als geheel. Wij krijgen regelmatig rapportages over de geweldspiraal
die zich op de scholen ontwikkelt. Ik verwijs naar de catastrofe begin dit
jaar in Duitsland, maar ook naar situaties in Nederland en zeker ook in de
Verenigde Staten. Er is iets aan de hand als gevolg van de geweldige verruwing
van de samenleving in het algemeen. Niet voor niets zijn normen en waarden
zo'n vooraanstaand thema in de verkiezingen. Niet voor niets is de hoop gevestigd
op het onderwijs om daaraan iets te doen. Dan is het de vraag of op dit moment
experimenten met deze groep kinderen toelaatbaar zijn. De rapportage van de
inspectie bijvoorbeeld over het pesten op school was bepaald niet mals. Mijn
ervaring in de psychiatrie leert dat de samenleving niet ideaal reageert op
dit soort zaken. Natuurlijk kun je dan zeggen dat het goed is als mensen en
zeker ook kinderen zien dat niet iedereen even gezond is of even snel ter
been of wat dan ook. Dit is waar, maar je mag hiermee niet experimenteren
als je niet de zekerheid hebt dat je het plagen en pesten dat hieruit kan
voorkomen, in de hand kunt houden.Mevrouw Jaarsma (PvdA):Ik wil bezwaar maken tegen het beeld dat nu ontstaat, namelijk dat iedere
gehandicapte geestelijk gehandicapt is. Het is waar dat vrijwel iedereen doet
alsof je gek geworden bent als je eenmaal in een rolstoel zit. Het lijkt mij
nuttig dat in het onderwijs die differentiatie wordt gemaakt, zodat het kinderen
duidelijk wordt dat mensen met fysieke belemmeringen wel degelijk gewone mensen
zijn.De heer Schuyer (D66):Natuurlijk, en dit geldt ook voor geestelijk gehandicapten. Ik zeg echter
dat je niet maximaal mag experimenteren als je niet de zekerheid hebt dat
dit in goede banen wordt geleid. Die zekerheid is er nu niet. Die onzekerheid
is ingegeven door mijn realistische kijk op de samenleving.Als de minister mijn fractie over de streep wil trekken – mijn fractie
heeft zijn stemgedrag nog zeker niet bepaald – moet zij op dit punt
mijn fractie enkele toezeggingen doen. Het evenwicht is volgens mijn fractie
namelijk niet goed verankerd in dit wetsvoorstel. Mijn fractie wil daarom
dat er zeker in de eerste zes jaar wordt gecontroleerd of de meest kwetsbare
kinderen op school niet zozeer het slachtoffer worden van pesterijen en plagerijen
dat het niet goed is om hen op die scholen onderwijs te laten volgen. Wij
willen dat de Inspectie de opdracht wordt gegeven, net zoals bij Weer samen
naar school, om daarover tweejaarlijks te rapporteren. Wij beschikken dan
uiteindelijk over drie rapportages en als u die ook naar de Senaat stuurt,
kunnen wij daar desnoods over debatteren. Ik vertrouw deze minister overigens
volstrekt toe dat zij maatregelen zal nemen als deze inspectierapporten de
zorg bevestigen die wij nu ook voelen bij de kwaliteit van de zorg van Weer
samen naar school.Voorzitter. Mijn fractie heeft haar eindoordeel nog niet bepaald. De leraaropleiding
als geheel vereist langzamerhand de oprichting van een staatscommissie, niet
omdat men niet in staat zou zijn om maatregelen te nemen voor allerlei actuele
problemen – dat is de minister zeker toevertrouwd – maar om het
gevaar af te wenden dat het aanzien van het vak niet wordt hersteld. Zeker
voor deze groep leerlingen zal het aanzien van het vak van leraar of onderwijzer
moeten worden hersteld. Dat vraagt om een lange adem van de verantwoordelijken
en is een principieel ander probleem dan het zoeken van een oplossing voor
de aanwezige knelpunten. Ik daag de minister uit om werk te maken van het
herstel van het aanzien van het vak. Ik heb uitvoerig gesproken over het risico
dat deze kinderen zullen worden gepest en ik wacht dan ook met belangstelling
de reactie van de minister af.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Voorzitter. Ondanks de herhaaldelijk uitgesproken kritiek in de Eerste
Kamer op het opnemen van data in wetsvoorstellen worden ook in dit wetsvoorstel
wederom data genoemd. Deze data zijn inmiddels achterhaald. Voorafgaande aan
de inhoudelijke behandeling van dit wetsvoorstel vraag ik de minister welke
oplossing zij in gedachten heeft voor dit probleem. Komt zij met een novelle
of heeft zij een andere oplossing in gedachten?Dit wetsvoorstel wijzigt de structuur van het speciaal onderwijs ingrijpend.
Scholen voor speciaal onderwijs gaan samenwerken in regionale expertisecentra,
de zogenaamde REC's. Deze REC's hebben rechtspersoonlijkheid. De vaststelling
welke onderwijssoort geschikt is voor een kind, wordt gecentraliseerd. Dat
gebeurt niet meer door schoolgebonden commissies van onderzoek, maar door
onafhankelijke commissies voor indicatiestelling die verbonden zijn aan een
REC en aan de hand van landelijk vastgestelde criteria. Die landelijke criteria
hebben betrekking op een classificatie van kindkenmerken. Na toelating op
een school wordt een handelingsplan opgesteld.Bovendien geeft dit wetsvoorstel ouders van kinderen met een handicap
het wettelijk recht om zelf te bepalen waar hun kind onderwijs zal volgen,
op een school voor speciaal onderwijs of met extra ondersteuning op een reguliere
school, het zogenaamde rugzakje. Een commissie voor indicatiestelling indiceert
op verzoek van de ouders – zij worden hier altijd bij betrokken –
voor welke onderwijssoort hun kind in aanmerking komt. Een indicatie geeft
recht op een rugzakje.Een reguliere school is in principe verplicht om een geïndiceerd
kind toe te laten. Als een school een kind weigert, moeten daarvoor stevig
onderbouwde argumenten worden aangevoerd. Hoever gaan de mogelijkheden van
weigering door een reguliere school? Zou de minister daarvan
een paar voorbeelden kunnen geven? Bouwvoorschriften van VROM regelen de bereikbaarheid,
toegankelijkheid en bruikbaarheid van openbare gebouwen, dus ook van schoolgebouwen.
Is het de minister bekend welk percentage van de scholen in de praktijk bereikbaar,
toegankelijk en bruikbaar zijn?De kern van het wetsvoorstel is een wettelijk verankerde vrijheid van
schoolkeuze voor ouders van een kind met een handicap. Het maken van een verantwoorde
keuze is voor ouders evenwel lang niet gemakkelijk. Welke steun krijgen ouders,
indien nodig, om die keuze te kunnen maken? Welke rol speelt de door amendering
in de Tweede Kamer in het leven geroepen adviescommissie inzake toelating
en begeleiding?Wat het maken van een verantwoorde schoolkeuze betreft, werd ons een interessant
artikel toegestuurd door het pedologisch instituut van Amsterdam, al door
vorige sprekers aangehaald. Dit instituut wijst op de problemen die kunnen
ontstaan voor zowel ouders als scholen bij de keuze voor de juiste school
na indicering. Na de indicatiestelling door het CvI zullen de pedagogisch-didactische
behoeften van het kind nog onvoldoende duidelijk zijn. Het instituut bepleit
een goede afstemming tussen indicatiestelling en handelingsgerichte diagnostiek,
waarbij niet alleen wordt gekeken naar "kindfactoren", maar ook naar school-
en gezinsfactoren. Zowel scholen als ouders worden daardoor beter toegerust
voor het doen van de juiste schoolkeuze. In het artikel worden praktische
suggesties gedaan voor het vormgeven van die afstemming, waardoor vanaf het
begin cliëntgericht en vraaggestuurd kan worden gewerkt.Volgens mij is de door het pedologisch instituut voorgestelde werkwijze
niet in strijd met het voorliggende wetsvoorstel, maar wordt daarin juist
richting gegeven aan de uitvoering ervan. Ik zou het bijzonder op prijs stellen
als de minister op genoemd artikel wil ingaan. Dat is ook reeds door vorige
sprekers verzocht, dus ik ga ervan uit dat zij dat doet. Is de minister het
eens met de strekking van het artikel? Zo ja, is zij dan bereid om zich sterk
te maken voor de invulling van de wet op bovengenoemde wijze?Bijzondere scholen, zowel regulier als speciaal, mogen geïndiceerde
kinderen weigeren indien ouders de grondslag van de school niet respecteren
dan wel onderschrijven. In de tekst in het wetsvoorstel staat op blz. 10 dat
de toelating van een leerling ook niet mag worden geweigerd op denominatieve
gronden, tenzij de ouders van de leerling weigeren te verklaren dat zij de
grondslag van het onderwijs van de school zullen respecteren dan wel onderschrijven.
In de schriftelijke voorbereiding heb ik naar aanleiding van deze tekst de
vraag gesteld of "respecteren" dan voldoende is voor toelating. Het antwoord
op die vraag in de memorie van antwoord heeft mij niet bevredigd. Daarom probeer
ik het nog eens. Waarom is die wetstekst zo geformuleerd? De tekst suggereert
namelijk dat de twee vormen inwisselbaar zijn: óf respecteren, óf
onderschrijven. Onderschrijven gaat echter veel verder dan respecteren. Wil
de minister daar nog eens op ingaan? Ik zeg maar alvast dat ik een antwoord
als "het is in een andere wet ook zo geformuleerd" niet bevredigend vind.
Klopt het dat een school voor bijzonder onderwijs een leerling om die reden
niet mag weigeren als in de omgeving geen openbaar onderwijs in die onderwijssoort
voorhanden is? Hoe wordt het begrip "omgeving" in zo'n geval toegepast?Mijn volgende punt gaat over de nevenvestigingen. Nevenvestigingen van
zowel scholen als instellingen voor speciaal onderwijs zijn belangrijk om
het kind zo dicht mogelijk bij huis onderwijs te laten volgen. Zo kort mogelijke
reisafstanden zijn in het belang van leerlingen, maar zijn ook uit kostenoverwegingen
interessant. Volgens het wetsvoorstel zijn nevenvestigingen alleen mogelijk
indien de hoofdvestiging alle kosten voor haar rekening neemt. Het moet dus
budgettair neutraal. De vorige bewindpersoon, staatssecretaris Adelmund, vond
nevenvestigingen belangrijk, maar meldde dat daarvoor geen geld was uitgetrokken.
Ik ga ervan uit dat ook deze minister is overtuigd van het belang van nevenvestigingen.
Onderwijs voor kinderen met een handicap moet zo dicht mogelijk bij huis plaatsvinden.
Je kunt echter een voorziening die geld kost niet belangrijk vinden –
en een nevenvestiging kost geld – als je er geen geld voor uittrekt.
Dat kan niet. Een nevenvestiging betekent minder reiskosten, maar reiskosten
worden betaald door gemeenten. Weet de minister een oplossing voor het financiële
probleem van de nevenvestigingen?Er is voorzien in een herindicatie eens in de twee jaar. Voor zover ik
weet is dat gelijkgetrokken voor alle clusters en voor alle onderwijssoorten.
Kan de minister mij uitleggen waarom er elke twee jaar weer geïndiceerd
moet worden? Je zou zeggen dat er aan heel wat handicaps in de loop van de
schooltijd toch niets verandert. Waarom vindt dan toch de rompslomp van herindicatie
plaats, die bureaucratie in de hand werkt en geld kost? Het lijkt mij dat
het handelingsplan voldoende mogelijkheden biedt om zaken tussentijds bij
te stellen.Mevrouw Dupuis (VVD):Mevrouw Schoondergang is nu wel heel optimistisch over de mogelijkheid
om tot een duidelijke indicatie te komen. Ik heb juist het standpunt proberen
te verdedigen dat dit vaak heel moeizame en vrij vage en soms zwakke oordelen
zijn. Dit is nu juist een van de voordelen van het wetsvoorstel omdat je bij
een kind een ontwikkeling kunt zien en je van tevoren niet kunt voorspellen
op welke wijze zij plaatsvindt. Volgens mij is het dus een van de voordelen
van het wetsvoorstel dat er tweemaal herindicatie is gepland.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Dan zijn mevrouw Dupuis en ik het niet helemaal met elkaar eens. Zij stelt
dat de eerste indicatie zo moeilijk te doen is en dat er dus een herindicatie
nodig is. Maar ik kan mij voorstellen dat er kinderen zijn voor wie een herindicatie
wel nuttig kan zijn, bijvoorbeeld kinderen met gedragsproblemen. Wat vindt
de minister van de suggestie om alleen in bepaalde gevallen te herindiceren
in plaats van dat structureel bij alle kinderen te doen? Uit het wetsvoorstel
heb ik namelijk begrepen dat het structureel is. Het zou er niet toe doen
voor wie. Eens in de twee jaar zou er geherindiceerd moeten worden. Het lijkt
mij dat je daarbij een verschil kunt aanbrengen: sommige kinderen wel en andere niet. Dit lijkt mij niet alleen uit kostenoverwegingen belangrijk,
maar ik vind nog belangrijker dat het rust brengt, niet alleen voor de kinderen,
maar ook voor hun ouders.In cluster 4 is sprake van de meest gecompliceerde dossiers. De financiering
van de CvI's is echter voor alle clusters gelijk. Uit informatie die ook de
minister bekend is, zou blijken dat de financiering voor cluster 4 niet toereikend
is om kwalitatief goede indicaties af te leveren. In de schriftelijke voorbereiding
heb ik dit probleem aangekaart, maar in de memorie van antwoord wordt hier
nogal sussend over gesproken. Als financiering inderdaad niet toereikend zou
zijn, zou dit bij de evaluatie wel blijken, zo staat in de memorie. Dat vind
ik een onverantwoorde wissel trekken op de toekomst. Zo kun je niet starten
met de uitvoering van een wetsvoorstel. Kan inzetten van het budget voor de
vroegere schoolgebonden commissies de gesignaleerde financiële problemen
bij de CvI's voor cluster 4 wegnemen? De schoolgebonden commissies van onderzoek
bestaan niet meer, maar daarvoor was een behoorlijke hoeveelheid geld beschikbaar.
Ik weet niet waar dat geld gebleven is. Meer kamerleden hebben gesproken over
de moeilijkheden van indicatie. Het is heel belangrijk dat er voor de zeer
gecompliceerde dossiers van cluster 4 een goede indicatie uitrolt.Mijn fractie heeft grote zorgen over de snel groeiende groep kinderen
met leer- en gedragsproblemen. Waar deze kinderen in het verleden wellicht
te snel en te gemakkelijk naar lom- en mlk-scholen werden gestuurd, is de
trend nu tegenovergesteld. In het kader van Weer samen naar school moeten
zo veel mogelijk kinderen worden opgenomen in het reguliere onderwijs. Mijn
fractie staat pal voor het principe van gelijke kansen voor alle kinderen.
Iedereen gelijk schakelen geeft echter geen gelijke kansen. Ik zag ooit een
tekening die dat voortreffelijk verbeeldde. Een aantal dieren was op een rij
gezet, een aap, een leeuw, een olifant en nog een paar dieren en daarvoor
stond een figuur die de volgende tekst uitsprak: "Ik ben volstrekt rechtvaardig
en daarom geef ik iedereen dezelfde opdracht: klim in die boom daar." Nu,
gelijke behandeling kan zeer onrechtvaardig uitpakken. Het ideaal van weer
samen naar school gaan, moet dan ook met verstand worden uitgevoerd. Het principe
koste wat kost doorvoeren, is niet altijd in het belang van het kind. Bovendien
dreigt de druk op het reguliere onderwijs onaanvaardbaar op te lopen.Een deel van de problemen bij het vmbo – iedereen kent de problemen
bij het vmbo – is terug te voeren op het feit dat het vmbo een concentratie
kent van "probleemleerlingen" zoals dit genoemd wordt. Het gaat dan niet om
leerlingen met een lichamelijke handicap, maar het gaat vooral over leerlingen
met een gedragsstoornis. Het vmbo valt ook onder de leerlinggebonden financiering.
Hoe hoog schat de minister het percentage leerlingen op het vmbo dat gebruik
zal gaan maken van het rugzakje?Leerlinggebonden financiering zal voor een deel van de kinderen een oplossing
zijn, maar er dreigt een aantal kinderen buiten de boot te vallen. Het betreft
die kinderen die gebaat zijn bij onderwijs op een school voor speciaal onderwijs,
maar het speciaal onderwijs staat onder druk. Volgens rapportages die wij
allemaal onder ogen hebben gekregen over wachtlijsten bij het speciaal basisonderwijs,
zaten vorig jaar 20 kinderen thuis. Ruim 600 leerlingen waren getest voor
het speciaal basisonderwijs, maar wegens plaatsgebrek bleven zij zolang op
een gewone school, en ruim 1000 kinderen stonden op een wachtlijst voor een
onderzoek dat moet uitwijzen of zij in aanmerking komen voor een speciale
basisschool. Nu wil ik mij niet vastpinnen op deze cijfers, maar zij geven
een indicatie van de problematiek; het zijn stuk voor stuk kleine drama's.
Wat doet de minister aan de wachtlijsten voor het speciaal basisonderwijs?De invoeringsdatum van het voorliggende wetsvoorstel inzake de leerlinggebonden
financiering is augustus 2003. Voor zover ik weet, is eind 2004 een evaluatie
voorzien. Nu wordt er al van verschillende kanten gevraagd naar die evaluatie.
Wat wordt er allemaal meegenomen bij die evaluatie? Als ouders van leerlingen
met een rugzakje niet tevreden zijn over bijvoorbeeld de begeleiding die hun
kind krijgt op de school, welke middelen staan die ouders dan ter beschikking?
Ik heb daar geen idee van.De ontoereikende capaciteit van het speciaal onderwijs hangt nauw samen
met het ideaal van Weer samen naar school. Wanneer is de evaluatie van Weer
samen naar school?Tot slot heb ik een suggestie voor de minister. Kan de evaluatie van Weer
samen naar school en die van de leerlinggebonden financiering niet in samenhang
gebeuren? Deze zaken hebben immers veel met elkaar te maken. Kan voorts in
die evaluatie, per wetsvoorstel maar in samenhang bekeken, de problematiek
van de wachtlijsten voor het speciaal onderwijs worden meegenomen?De heer Groen (ChristenUnie):Voorzitter. Het onderwerp waarover wij ons nu buigen, de leerlinggebonden
financiering, in de wandelgangen het "rugzakje" genoemd, zal vermoedelijk –
in mijn tekst stond: bij iedereen, maar ik zeg het nu voorzichtiger –
bij velen op veel sympathie kunnen rekenen, zo ook bij onze fracties. De strekking
van het wetsvoorstel om leerlingen met een beperking optimaal aan het primaire
en voortgezette onderwijs te kunnen laten deelnemen onder het motto "gewoon
als 't kan, speciaal als 't moet", spreekt ons bijzonder aan.Al jarenlang strijden ouders van mensen met een beperking, in nationaal
en internationaal verband voor wat is gaan heten "inclusive education". Voor
dit begrip valt nog steeds geen adequate Nederlandse vertaling te vinden,
maar het staat voor het ideaal om gewone onderwijsfaciliteiten zo in te richten
dat kinderen met en zonder beperking met elkaar dat onderwijs kunnen volgen.
Er is op internationaal niveau al heel wat ervaring mee opgedaan en het is
dus bepaald niet zo dat wij in Nederland op dit terrein gidsland zijn.Het onderhavige wetsvoorstel heeft een geschiedenis vanaf in ieder geval
1996 en heeft inmiddels drie kabinetten meegemaakt. Er is al veel over gediscussieerd
en nog meer voor onderzocht – we gaan dus niet over één
nacht ijs. Lettende op de sympathieke strekking van het voorstel en op het
lange voorbereidingstraject, vinden onze fracties het nu tijd om definitieve stappen te zetten, teneinde een vierde kabinet niet meer met deze
materie te confronteren. In deze bijdrage wil ik namens onze fracties eerst
kort stilstaan bij enkele hoofdkenmerken van het wetsvoorstel; vervolgens
wijd ik enkele gedachten aan de problemen die nog resten na behandeling van
het voorstel in de Tweede Kamer om ten slotte tot een afweging te komen.De vorming van regionale clusters van expertisecentra heeft bij de behandeling
in de Tweede Kamer breed de aandacht mogen hebben. Met name de vraag of en
in hoeverre bevoegde gezagen van scholen voor bijzonder onderwijs mede verantwoordelijkheid
zouden dragen voor onderwijsinhoudelijk beleid bij de regionale expertisecentra
waarbij die scholen zich moesten aansluiten, trok de aandacht. Het antwoord
van de toenmalige bewindspersonen kwam erop neer dat in het eerste stadium
de REC's geen eigen onderwijsbeleid zouden voeren maar alleen een coördinerende
en begeleidende functie hebben én dat de aangesloten scholen voor speciaal
onderwijs zelf bepalen of en in hoeverre eventuele bevoegdheden worden gedelegeerd.
Het is bovendien aan de in REC-verband samenwerkende scholen overgelaten om
zodanige samenwerkingsvoorwaarden te stellen dat de vrijheid van onderwijs
niet in het geding behoeft te komen. Een ontheffingsmogelijkheid voor bijzondere
scholen die om denominatieve redenen problemen zouden krijgen, werd niet overwogen.
Het moet worden gezegd dat in het traject om te komen tot REC's door het departement
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen veel energie is gestoken in overleg
en bemiddeling. Desondanks is er uiteindelijk toch nog een bijzondere school
voor speciaal onderwijs – de Rehoboth-school te Ede – overgebleven
die op grond van godsdienstige bezwaren geen vrijmoedigheid vond om zich aan
te sluiten bij het REC-Groot Gelre. Vanaf deze positie en op deze afstand
kunnen wij niet goed beoordelen, of de samenwerkende scholen in het genoemde
REC zich te strak hebben opgesteld. Het is – dunkt me – ook onze
taak niet. Wél valt te constateren dat er na veel overleg en voorwerk
toch nog één schoolbestuur is dat in gewetensnood is gekomen.
Wij kennen in ons land de gelukkige traditie om bij absolute gewetensnood
ontheffingsbepalingen te hanteren. Onze fracties zouden van de bewindsvrouwe
graag willen horen, hoe zij tegen de onderhavige situatie aankijkt. Het antwoord
van de minister telt te meer daar in een volgende fase, zo is aangekondigd,
de REC's een sterkere, óók onderwijsinhoudelijke rol kunnen
krijgen. Uit de memorie van toelichting (pagina 22) blijkt dat er nog discussie
met het onderwijsveld is over de wijze waarop de positie van de scholen binnen
de REC's in de tweede fase geregeld moet worden. Naar die volgende fase zien
onze fracties overigens niet uit.Naast de financiële mogelijkheden die "het rugzakje" aan leerlingen
biedt, is in het voorstel voorzien in ondersteuning via het REC van de ouders
bij het kiezen van de juiste school. Wij zijn blij met deze steun en hadden
graag gezien dat de kosten van begeleiding niet van het bedrag in het rugzakje
zouden worden afgetrokken. Nu dat een- en andermaal is bediscussieerd in de
Tweede Kamer en niet tot resultaat heeft geleid, rest onze fracties weinig
anders dan dit te accepteren. Wij zeggen dat met enige spijt.De onafhankelijke indicatiestelling door de commissies voor indicatiestelling
vinden onze fracties uiteindelijk voldoende geregeld. Dat er naar toe gewerkt
wordt om vanuit de aard van de handicap en de daaruit voortvloeiende onderwijsbeperking
te indiceren, oordelen wij juist, al is het spijtig dat het nú al niet
zo ver kon worden gebracht. Ik kom daar straks nog even op terug.Met instemming hebben onze fracties kennisgenomen van de opvatting van
de regering over de vrijheid van onderwijs in relatie tot het toelatingsbeleid
van scholen voor bijzonder onderwijs. Het daarover gestelde op pagina 6 van
de memorie van antwoord van 22 maart 2002 onderstrepen wij, zeker als we terugzien
naar de discussies hieromtrent in de Tweede Kamer.Het controversieel verklaren van dit wetsvoorstel een aantal maanden geleden
heeft gezorgd voor de nodige opwinding in het land. Met name van de zijde
van de ouders van kinderen met een beperking werd teleurgesteld gereageerd
en onze fracties kunnen zich dat levendig voorstellen. Er was al zo lang onderzocht
en gediscussieerd! Niettemin kunnen wij ons ook voorstellen dat met name vanuit
het onderwijsveld – te weten de scholen voor "gewoon" basisonderwijs –
aandacht is gevraagd voor de implementatie van deze regeling. Uitdrukkelijk
gaf het veld aan de strekking van de regeling te dragen, maar veel zorgen
te hebben over de invoering. Kan de bewindsvrouwe aangeven welke maatregelen
zijn genomen om de door de scholen voor het regulier onderwijs gesignaleerde
implementatieproblematiek te verhelpen?Hiervoor gaf ik al aan dat het gewenst is snel te koersen naar indicatiestelling
op grond van de handicap en de daaruit voortvloeiende onderwijskundige beperkingen
in plaats van het nu nog gehanteerde systeem van indicering vanuit de bestaande
onderwijssoorten; zie pagina 4 van de memorie van toelichting. De ons met
name vanuit de praktijk aangereikte bezwaren tegen de vigerende indicatiesystematiek
sterken ons in die opvatting. Kan de minister aangeven op welke termijn zal
worden gewerkt met de gewenste indicatiesystematiek?Aan het begin van mijn bijdrage gaf ik aan dat onze fracties veel sympathie
hebben voor het aanhangige wetsvoorstel. Ik herhaal dat nu, maar merk er tevens
bij op dat onze fracties nog niet helemaal gerust zijn op de inrichting van
de tweede fase van de REC's; ik zeg het nu heel zwak. Omdat dit nu echter
niet aan de orde is, zullen wij het aanhangige voorstel niet daarop beoordelen.
Graag willen wij ons eindoordeel laten afhangen van het antwoord van de minister
op de vragen die ik heb gesteld.De heer Van Vugt (SP):Voorzitter. Dit wetsvoorstel beoogt de emancipatie en integratie van kinderen
met een handicap te bevorderen en tevens het onderwijsaanbod aan deze kinderen
te verbeteren. Dat zijn lovenswaardige doelstellingen welke de SP-fractie
kan onderschrijven. De vraag is echter of het wetsvoorstel het geformuleerde
doel daadwerkelijk dichterbij brengt. Het is een verstrekkend voorstel dat
ingrijpende gevolgen zal hebben voor de inrichting van ons onderwijslandschap.
Het wetsvoorstel wil het mogelijk maken dat kinderen met een handicap onderwijs
volgen op reguliere scholen. Daartoe moet een indicatiestellingscommissie
van een regionaal expertisecentrum een advies uitbrengen; een advies van een
samenwerkingsverband van speciale scholen in de praktijk. Vervolgens dient
het kind nog toegelaten te worden door de reguliere school, moet er met allerlei
betrokkenen een behandelingsplan worden opgesteld en dient de reguliere school
met het leerlinggebonden budget ondersteuning en begeleiding in te kopen bij
een speciale school. Deze bijzonder ingewikkelde constructie draagt in de
ogen van de SP-fractie niet bepaald bij aan de doelmatigheid en overzichtelijkheid
van het onderwijs aan kinderen met een stoornis of beperking. Het zal eerder
de bureaucratie en de administratieve rompslomp doen toenemen. Wilden wij
daar nu niet juist van af in het onderwijs?De gedachte dat leerlingen met een handicap een rugzakje meekrijgen waarmee
zij in feite onderwijs kunnen inkopen naar eigen inzicht is niet alleen een
verkeerde benadering van de bekostiging van een collectieve voorziening zoals
onderwijs. Het is tevens een dooie mus richting de ouders waarmee de overheid
verwachtingen schept die niet waargemaakt zullen worden. In hoeverre is er
straks werkelijk, dus niet in de mond van deze of andere bewindslieden, maar
in de praktijk sprake van keuzevrijheid voor leerlingen en ouders? In de eerste
plaats is er geen sprake van een persoonsgebonden budget waarbij de cliënt
zelf een geldbedrag ter beschikking krijgt. De besteding van een deel van
het budget is immers al bij wet geregeld: bij de REC's wordt ondersteuning
ingekocht en de reguliere school moet bij een speciale school begeleiding
inkopen. In de tweede plaats zijn de ouders afhankelijk van het advies van
de indicatiestellingscommissie. Indien deze een voor hen gunstige uitspraak
doet, zijn zij ook nog eens afhankelijk van de praktische mogelijkheid die
een reguliere school heeft om kinderen te plaatsen. Zo bezien blijft er van
de fraai voorgeschotelde keuzevrijheid weinig over.De regering zelf stelt in haar reactie op het advies van de Raad van State:
uiteindelijk zijn het de scholen zelf die onderwijs geven en de voorwaarden
moeten benutten; zij zullen niet altijd slagen in het aanbieden van onderwijs
aan gehandicapte kinderen. Exact, dat leert de praktijk van vandaag de dag
wel met veel te veel kinderen die überhaupt niet geplaatst worden, laat
staan op de school waar de voorkeur van de ouders naar uitgaat. In deze praktijk
in de huidige onderwijsinfrastructuur is het invoeren van dit wetsvoorstel
dan ook het bieden van schijnvrijheid aan burgers.Ik gaf al aan dat de SP van mening is dat de financiering van een publieke
voorziening als onderwijs niet moet geschieden op basis van persoonsgebonden
budgetten. In onze visie is het onderwijs een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid
van scholen, ouders, leerlingen en overheden. Deze dient dan ook uit publieke
middelen te worden bekostigd via de scholen, dus door middel van schoolgebonden
budgetten. Het idee dat je gebruikers van publieke voorzieningen maar een
geldbedrag meegeeft en dat zij het dan zelf maar moeten uitzoeken, doet geen
recht aan het publieke karakter van de voorziening, het publieke belang van
de voorziening en de gedeelde verantwoordelijkheid van de verschillende partijen.
Zo dreigt het gevaar dat je, wanneer je de verantwoordelijkheid primair bij
de ouders onderbrengt, een enorme claim legt op hun mondigheid en vaardigheid
om zaken in de bureaucratische molen voor elkaar te krijgen. De een zal hier
beter in slagen dan de ander, waardoor een aparte vorm van ongelijkheid bij
het gebruiken van onderwijsvoorzieningen zijn intrede dreigt te doen. Kan
de minister aangeven hoe zij dit gevaar meent te vermijden? De SP maakt in
ieder geval de heldere keuze, dat zij dit soort toestanden niet accepteert
waar het om onderwijs gaat. De bekostiging van het onderwijs dient via de
scholen te lopen en niet via de gebruikers van onderwijs. Alleen al vanwege
dit aspect staan wij zeer kritisch tegenover het voorliggende wetsvoorstel.Zoals de Raad van State terecht heeft opgemerkt, zal het hele stelsel
met name door de aanbodstructuur bepaald worden. Hoeveel en welke onderwijsdiensten
kunnen er binnen onze REC-regio worden aangeboden? Dát is de hamvraag.
De ouders kunnen nog zo mooi hun wensen en vragen kenbaar maken, als er niet
voldoende aanbod is houdt het simpelweg op. En er is op dit moment niet voldoende
aanbod, zo blijkt ook weer uit het jongste inspectierapport. De wachtlijsten
voor het speciaal onderwijs groeien en het aantal kinderen dat ongewenst thuiszit
eveneens. Zorg dan voor extra aanbod, beste minister, want daar wringt de
schoen en niet in het feit dat de ouders te weinig keuzevrijheid zouden hebben.
Er moeten simpelweg meer plaatsen komen, meer leraren, meer gebouwen, meer
capaciteit dus. Het invoeren van een zogenaamd vraaggestuurd stelsel in een
situatie waarin het aanbod op alle fronten tekortschiet, zal leiden tot veel
teleurgestelde gezichten en frustraties bij burgers.De Raad van State is naar de mening van de SP terecht zeer kritisch geweest
ten aanzien van het wetsvoorstel; mevrouw Dupuis wees daar ook al op. De raad
heeft inderdaad zelfs geadviseerd de hele regeling te heroverwegen. Hier had
en heeft de raad gegronde argumenten voor, resulterend in een bezorgdheid
die de SP-fractie deelt. De raad stelt in zijn advies: "Alles overziende adviseert
de Raad de voorgestelde regeling te heroverwegen. Een keuzemogelijkheid voor
ouders wordt slechts zeer beperkt gerealiseerd terwijl de kwaliteit van het
onderwijs daardoor geraakt wordt – het speciaal onderwijs door afnemend
rendement en versnippering van inspanning en het regulier onderwijs doordat
het wordt belast met taken en lasten waar het niet op berekend is."Inderdaad is een belangrijke vraag wat voor een gevolgen invoering van
het wetsvoorstel heeft voor scholen, zowel speciaal als regulier. Hoe zit
het met de bekostiging van speciale scholen als straks hun leerlingenaantallen
teruglopen? Kan de minister aangeven hoe zij gaat realiseren dat minder mensen
straks meer taken moeten doen? Immers, de leraren op de speciale scholen zullen
in aantal verminderen als ook het aantal leerlingen afneemt, terwijl zij nu
ook taken op reguliere scholen moeten gaan uitvoeren. Hoe bevordert deze ingewikkelde
constructie de doelmatigheid van onderwijs aan kinderen met een handicap,
zou zouden wij de minister willen vragen. Tevens zal er druk komen te staan
op de reguliere scholen. Er bestaat een permanente onzekerheid over het aantal
leerlingen met een handicap dat een reguliere school per schooljaar zal moeten opvangen. Er bestaat geen vangnetvoorziening. En ook hier
wordt het personeel met extra taken belast. Wij vragen ons af of het verstandig
is, juist nu het onderwijs voortdurend onder druk staat onder invloed van
jarenlange bezuinigingen, het lerarentekort en de opeenstapeling van taken,
om de scholen en leraren met nog meer taken op te zadelen. Met de Raad van
State zien wij het gevaar dat de kwaliteit van het onderwijs daardoor eerder
afneemt dan toeneemt. Kan de minister deze bezorgdheid wegnemen?De manier waarop de beroep- en bezwaarprocedure is ingebed in het onderhavige
voorstel roept eveneens enkele vragen op. Het is vreemd dat bezwaarschriften
worden beoordeeld door een commissie, voortkomend uit de REC's, want een bezwaarschrift
heeft betrekking op het besluit van zo'n zelfde REC. Ontstaat dan niet de
situatie dat degenen die voor een bepaalde beslissing verantwoordelijk zijn
tevens verantwoordelijk worden gesteld voor het toezicht op het nemen van
zo'n beslissing? Met het wetsvoorstel wordt ten minste de suggestie gewekt
dat ouders veel meer te kiezen krijgen. Dat blijkt uit de vele brieven en
e-mails die ons bereiken en uit de brief die al door een andere afgevaardigde
is voorgelezen. Dus zullen ouders niet snel akkoord gaan met een voor hen
negatief besluit van een REC. Zij mochten toch immers zelf kiezen? Op deze
wijze organiseert de regering langs weer een andere weg extra druk op het
onderwijsveld door het moeten laten afhandelen van vele beroep- en bezwaarschriften.
Op die wijze draagt zij bij aan de juridisering van een publiek domein, het
onderwijsveld. Is dat wat de regering voor ogen heeft, of kijkt de bewindspersoon
hier anders tegenaan?De Onderwijsraad wijst op een ander belangrijk element, namelijk de classificatie
van de kinderen waar het om gaat. In zijn advies over het "Beleidsplan, de
rugzak" adviseert de Onderwijsraad de huidige wijze van toelating tot het
speciaal onderwijs niet te vervangen door objectieve en gestandaardiseerde
classificatiesystemen. De raad ziet weliswaar de gebreken van de huidige methode,
maar stelt vast dat de voorgestelde classificatiesystemen waarmee in het kader
van de LGF stoornissen en beperkingen worden vastgesteld, onvoldoende betrouwbaar
en valide zijn om individuele verschillen tussen kinderen vast te stellen.
Ook het gegeven dat scholen nu eenmaal niet allemaal hetzelfde zijn, bemoeilijkt
een verantwoorde classificatie. Dat is nogal wat. Als zelfs de Onderwijsraad
van mening is dat de voorgestelde systematiek onvoldoende betrouwbaar en valide
is, dan maak ik mij des te meer zorgen over mijn vorige punt, namelijk de
toename van bezwaarschriften die extra druk leggen op het onderwijs. De SP
vraagt zich af of deze in papieren tests uitgedrukte classificatie bijdraagt
aan een onderwijsaanbod dat is afgestemd op de persoon. Velen uit het veld
die de diagnostiek juist effectiever willen maken, zijn bezorgd over het effect
van deze maatregelen op de kwaliteit van de diagnostiek en de bureaucratie.
Zo hebben de Zwolse samenwerkende expertisecentra reeds aangegeven dat de
LGF in de praktijk het aanbieden van onderwijs op maat alleen maar bemoeilijk
door de invoering van bureaucratische regelingen en clusterschotten. Kan de
minister hierop ingaan? Het wetsvoorstel lijkt inderdaad te leiden tot nog
meer papieren rompslomp in het onderwijs, tot een nog onpersoonlijker benadering
van het kind en zijn mogelijkheden, tot nog meer bureaucratie. Het is de vraag
of het onderwijs in Nederland dat op dit moment nodig heeft. De SP beantwoordt
die vraag ontkennend.De SP ziet in het wetsvoorstel meer nadelen dan voordelen. Het betekent
extra druk op de scholen, want die moeten het gaan doen. Het betekent extra
bureaucratie. Het leidt tot een juridisering met de bijbehorende onvrede.
Het is nog maar de vraag of de bekostiging afdoende zal zijn. Het ergste is
dat de regering de ouders met dit voorstel voorhoudt dat zij meer te kiezen
krijgen, terwijl dat in de praktijk nauwelijks het geval is. De besluiten
van de REC's en de capaciteit op de scholen zijn doorslaggevend en niet de
wil van de ouders. Dat de overheid bij deze burgers toch de suggestie wekt
dat ze over keuzevrijheid gaan beschikken, is onverstandig en onbehoorlijk.Voorzitter. De SP kiest voor onderwijs dat voor iedereen kwalitatief hoogwaardig
is; onderwijs dat voor iedereen toegankelijk is en waar wij gezamenlijk verantwoordelijk
voor zijn. Op grond van deze benadering staan wij een publieke financiering
van het onderwijs voor die via de scholen loopt. De scholen moeten het onderwijs
uiteindelijk verzorgen. Naar de mening van onze partij is het op dit moment
noodzakelijk om fors te investeren in de capaciteit van speciale scholen,
want die laat behoorlijk te wensen over. Dan kan ieder kind met een stoornis
of beperking werkelijk onderwijs op maat aangeboden krijgen en dan hoeven
kinderen niet langer thuis te zitten omdat er nergens plaats is. Daar ligt
het probleem, dus daar moet het opgelost worden. Dat doe je niet door deze
dooie mus aan de ouders voor te houden en door het invoeren van nog meer bureaucratie
in het onderwijs. Daar wordt niemand beter van en daarom zullen wij tegen
dit voorstel stemmen.De beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Wij vervolgen de behandeling van dit wetsvoorstel na afhandeling van wetsvoorstel
28407. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20022003-168-183.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl