Vragen Schutte over de implicaties van de referenda in Amsterdam voor het rijksbeleid ten aanzien van bestuurlijke vernieuwing
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1994-1995, pag. 4711-4717

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

23-05-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

nr. 79, pagina 4711-4717

23-05-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in vergadering

Stemming over een motie, ingediend bij de behandeling van het wetsvoorstel Bepalingen inzake de arbeids- en rusttijden (Arbeidstijdenwet) (23646), namelijk de motie-Van Middelkoop c.s. over advies van de Raad van State over de negende nota van wijziging (23646, nr. 59)Pagina 4719-4720
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van onder meer de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (bestuursorganisatie van en medezeggenschap in hogescholen) (23944)Pagina 4718-4719
Vragen van het lid Verkerk aan de minister van Verkeer en Waterstaat, over de stormvloedkering in de OosterscheldedamPagina 4717-4718
Stemmingen over zes moties, voorgesteld tijdens het nota-overleg van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen over de tweede fase in het voortgezet onderwijs, te weten: de motie-Van de Camp over opneming van wiskunde in het profiel cultuur en maatschappij (23900-VIII, nr. 95); de motie-Van de Camp over de opneming van economie in de profielen natuur en gezondheid en natuur en techniek (23900-VIII, nr. 96) en vier andere motiesPagina 4723-4724
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 23 mei 1995)Pagina 4709-4711
Vragen Schutte over de implicaties van de referenda in Amsterdam voor het rijksbeleid ten aanzien van bestuurlijke vernieuwingPagina 4711-4717
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg over de aanschaf van bewapende gevechtshelikoptersPagina 4724-4728
Behandeling van het verslag van de commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten over haar werkzaamheden in 1993 (23956); verslag van de commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten over haar werkzaamheden in 1994 (24147); brief van de minister van Binnenlandse Zaken over de inzage van BVD-dossiers (22036, nr. 6)Pagina 4728-4753
Stemming over een motie, ingediend in het debat over het CO2-beleid, namelijk de motie-M.B. Vos over de CO2-reductiedoelstelling (24161, nr. 1)Pagina 4719-4719
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Bepalingen met betrekking tot de educatie en het beroepsonderwijs (Wet educatie en beroepsonderwijs) (23778), en over: de motie-Van Gelder/Van Vliet over de categorie jongeren die vrijwel zeker het eindniveau van assistentenopleidingen niet zal halen (23778, nr. 41); de motie-Cornielje c.s. over een gefaseerd te realiseren infrastructuur voor educatie en beroepsonderwijs (23778, nr. 42); de motie-Cornielje over de arbeidsmarktgerichte leerweg (23778, nr. 43) en twee andere motiesPagina 4720-4723
Lijst van ingekomen stukken (dinsdag 23 mei 1995)Pagina 4753-4754
79ste vergadering; 23 mei 1995Pagina 4709-4709

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 44 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is het mondelinge vragenuur, overeenkomstig
artikel 136 van het Reglement van orde.
 
 
 
 
 
 
 Vragen van het lid Schutte aan de minister en de staatssecretaris
van Binnenlandse Zaken over de implicaties van de referenda in Amsterdam
voor het rijksbeleid ten aanzien van de bestuurlijke vernieuwing.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Mijnheer de voorzitter! Sinds het referendum van woensdag jongstleden
zit het Amsterdamse gemeentebestuur met een flinke kater, maar de regering
met de gebakken peren. Immers, de vorming van stadsprovincies in de Randstad
is geen hobby van lokale bestuurders maar een centraal element in het regeringsbeleid,
dat tot nu toe de steun had van een duidelijke kamermeerderheid. Het is aan
het Amsterdamse gemeentebestuur om nu eerst de brokken op te rapen, maar de
regering kan hierbij geen toeschouwer zijn. Een passende organisatie van het
binnenlands bestuur is een nationale zaak. Dat geldt zeker, nu het gaat om
regio's welke de trekpaarden moeten vormen voor onze nationale economie.
 
 De staatssecretaris verklaarde een paar dagen voor het referendum, dat
er jaren niets gebeurt als het proces van vorming van stadsprovincies zou
stoppen. Dat kan dus niet. Is de staatssecretaris het daarmee eens? Als zij
niet bijgezet wil worden in de inmiddels imponerende rij van bewindslieden
die er niet in geslaagd zijn een oplossing te bieden voor de bestuurlijke
problemen van de grootstedelijke regio's, zal zij duidelijk moeten maken dat
de regering in ieder geval voor Amsterdam en Rotterdam vasthoudt aan de vorming
van stadsprovincies. De gekunstelde constructies, waarbij het hart van deze
steden bestuurlijk wordt gevierendeeld, kan dan wat mij betreft worden heroverwogen.
 
 De minister heeft onlangs de weg geëffend voor raadplegende referenda,
aan de uitslag waarvan lokale bestuurders zichzelf binden. Een bestuurlijk
onding als het gaat om zaken van bovenlokaal en nationaal belang. Welke les
trekt hij uit het Amsterdamse referendum? Wordt het geen tijd om duidelijke
grenzen te stellen aan het uitschrijven van referenda, zowel bij beslissende
als bij raadplegende? Het kan toch niet zo zijn, dat de Amsterdamse burgers
de opdeling van Amsterdam kunnen afwijzen en de inwoners van Amstelveen de
stadsprovincie kunnen afwijzen als Amsterdam niet wordt opgedeeld? De partij
van de minister was nooit zo'n voorstander van referenda. Ik vond en vind
dat standpunt te ongenuanceerd. Maar als nu geluiden klinken om feitelijk
beslissende betekenis toe te kennen aan uitspraken van een deel van de belanghebbenden,
wordt het tijd dat de minister eens te rade gaat bij zijn eigen verleden.
Want regeren is nog altijd het afwegen van vaak tegenstrijdige lokale en nationale
belangen. Die afweging en de daarop volgende keuzes worden hier in Den Haag
gemaakt en niet in enige stad in het land.
 
 
 
 
 
 Minister Dijkstal:
 
 Voorzitter! Gezien de taakverdeling lijkt het mij het beste als ik met
name reageer op de vragen over het referendum, en mevrouw Van de Vondervoort
op de vragen over de bestuurlijke aspecten.
 
 De heer Schutte heeft gezegd, dat het kabinet de weg geëffend zou
hebben voor het raadplegend referendum. Dat is niet helemaal correct; de vraag
is op grond waarvan het kabinet binnen de huidige wet- en regelgeving kan
verhinderen dat er referenda van welke aard dan ook kunnen plaatsvinden. Tot
op zekere hoogte kan het kabinet met de huidige wet- en regelgeving niet veel
doen. Het enige wat ik kan doen, is kijken of het in overeenstemming is met
de Grondwet. Aan het begin van dit jaar hebben wij die grondwettelijke toetsing
gehad en deze heeft haar weerslag gevonden in de circulaire van 27 januari
aan de gemeentebesturen. Daarin staan geen duidelijke richtlijnen in de zin
zoals de heer Schutte bedoelde, maar er staat aan welke eisen het raadplegend
referendum moet voldoen om niet strijdig te zijn met de Grondwet. In de circulaire
wordt er overigens op gewezen, dat een eventueel referendum over een onderwerp
moet gaan waar men zelf voor verantwoordelijk is. Met andere woorden, een
referendum houden over een onderwerp waarvoor een ander verantwoordelijk is,
lijkt niet zo erg zinvol. In dit opzicht begrijp ik natuurlijk heel goed de
vraag van de heer Schutte, hoe je een referendum in Amstelveen met een uitkomst
die strijdig is met die in Amsterdam, in relatie daarmee zou moeten zien.
Dit bewijst des te meer dat men bij een referendum, binnen de grenzen van
de wet, er wel voor moet zorgen dat het gaat over een onderwerp waarvoor men
zelf verantwoordelijkheid heeft.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Van de Vondervoort:
 
 Voorzitter! De heer Schutte refereert in zijn vragen aan een interview
in Het Parool. In dit interview ben ik juist geciteerd en in het algemeen
ben ik het met mijzelf eens, zo ook in dit geval. Dit neemt niet weg dat de
zorg die in het artikel tot uitdrukking werd gebracht, nog steeds mijn zorg
is. Er is in de regio Amsterdam gedurende een reeks van jaren zeer uitvoerig
met zeer veel betrokkenen gediscussieerd over de vraag, welke bestuurlijke
vormgeving een adequatere oplossing voor de lokale en bovenlokale problematiek
van de regio binnen het bereik zou kunnen brengen. Tot op de dag van vandaag
hebben alle betrokkenen datgene wat tot nu toe in ontwikkeling was, het meest
adequaat gevonden. Mijn grote zorg is dat het voor lange tijd zal zijn, als
alles nu stil komt te liggen. Wel lijkt het mij in de Nederlandse bestuurlijke
verhoudingen terecht om de gemeenteraad van Amsterdam de gelegenheid te geven,
te reageren op de uitkomst van zijn eigen referendum. Begin juni zal er nader
overleg worden gevoerd in de stuurgroep SPA, zowel met Amsterdam als met de
andere betrokkenen in het gebied, vertegenwoordigers van de omliggende
gemeenten en de provincie, over de vraag hoe het nu verder moet. Ik hoop dat
dit overleg aanleiding kan geven tot nadere oplossingen en mogelijkheden voor
overleg om te bekijken hoe datgene waarvoor de stadsprovincie bedoeld was,
namelijk het binnen bereik brengen van betere oplossingen voor de problematiek
in de regio en het beter gebruik maken van kansen in het gebied, adequaat
en op een bestuurlijk goede manier in beeld kan worden gebracht.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Mijnheer de voorzitter! Dank voor de antwoorden, die mij aanleiding geven
om nog even op de kwestie terug te komen. Het gaat er mij natuurlijk niet
om, Amsterdam voor de voeten te lopen, laat staan dat ik dat straks in het
geval van Rotterdam zou willen doen. Ik wil er wel duidelijkheid over dat
de regering erkent dat er een primaire rijksverantwoordelijkheid is voor de
reorganisatie van het binnenlands bestuur. Vandaar mijn vraag aan de staatssecretaris
of zij vindt dat het concept van de stadsprovincie overeind moet blijven,
omdat het alternatief van de agglomeratiegemeente door haar in datzelfde interview
als niet adequaat voor deze regio is afgewezen.
 
 Verder vraag ik mij af naar aanleiding van de opmerking van de minister
over een beperking tot de onderwerpen waarvoor men zelf verantwoordelijk is,
of hij vindt dat men zelf verantwoordelijk is voor een zaak waarbij die verantwoordelijkheid
op z'n minst gedeeld moet worden met een aantal gemeenten in de regio.
 
 Ik zou er ook nog op willen wijzen dat het percentage van 90% nee-stemmers
in de Amsterdamse referenda nog eens bevestigt dat het referendum een krachtig
instrument is in handen van mensen die alles bij het oude willen laten, een
wapen voor conservatieven dus. Kan de minister verklaren waarom juist partijen
die zich lange tijd als progressief beschouwden, zulke voorstanders van referenda
zijn? Wellicht willen mijn collega's van D66 en PvdA ook antwoord geven op
deze vraag. Gaat bij hen de bereidheid om zichzelf weg te cijferen zo ver
dat zij handhaving van de status quo nog altijd een beter alternatief vinden
dan een progressief beleid?
 
 
 
 
 
 Minister Dijkstal:
 
 Voorzitter! Ieder van ons kan natuurlijk zijn eigen oordeel bepalen over
de vraag of de vraagstelling van het gemeentebestuur van Amsterdam bij het
referendum in het kader van de verdeling van de verantwoordelijkheid die de
heer Schutte uiteengezet heeft – andere gemeenten hebben hierbij ook
een verantwoordelijkheid, en in ieder geval het Rijk – juist was. In
formele zin was er met het referendum althans op dat punt niets mis. Het gemeentebestuur
had een standpunt ingenomen en het heeft aan de Amsterdammers gevraagd, wat
zij daarvan vonden.
 
 De andere vraag van de heer Schutte is zeer verleidelijk, voorzitter.
Hij vraagt hoe het te rijmen is dat vooral progressieve partijen zulke voorstanders
zijn van het referendum, terwijl dat toch zo conserverend werkt. Ik weet niet
of het terecht is om dit aan mij te vragen; ik kan wel namens het kabinet
melden dat onze mening in de circulaire is weergegeven. Maar misschien kunnen
anderen zijn vraag wel beantwoorden.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Van de Vondervoort:
 
 Voorzitter! De heer Schutte vraagt of er ook onder de omstandigheden van
het referendum een rijksverantwoordelijkheid blijft voor de bestuurlijke organisatie
in de regio Amsterdam. Ik heb bij verschillende gelegenheden hier en buiten
deze Kamer aangegeven dat ik vind dat het een verantwoordelijkheid van kabinet
en later de Kamer is om een eigen afweging te maken, een eigen beslissing
te nemen over de bestuurlijke organisatie in dat gebied. Dat standpunt verandert
niet door de uitslag van het referendum.
 
 Dat neemt echter niet weg dat de uitslag van het referendum en de politieke
consequenties, die toch een belangrijke gemeenteraad in dat gebied daaraan
zal willen verbinden, wat mij betreft op dit moment wel aanleiding zijn voor
een nader gesprek, alvorens met een definitieve standpuntbepaling te komen.
Ik geloof dat dat in de Nederlandse bestuurlijke verhoudingen ook de juiste
maat is.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Er is een vraag gesteld aan de fractie van de Partij van de Arbeid. De
heer Wallage zal antwoorden.
 
 
 
 
 
 De heer Wallage (PvdA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Los van het feit dat ik natuurlijk zeer geïnteresseerd
ben in de opvatting van de heer Schutte als het gaat om wat progressief is
en wat conservatief is, en dat ik hem zou willen waarschuwen tegen al te selectief
winkelen met die begrippen bij andere politieke partijen, één
opmerking van mijn kant.
 
 Ik meen dat het een goed idee is als de politiek zich openstelt voor,
laat ik zeggen, de corrigerende hand van de burger. In dat opzicht getuigt
het, denk ik, van angstigheid als je het gehele begrip "referendum" uit je
vocabulaire zou willen schrappen. Ik vind dat de politiek, zeker ook gezien
de afstand tussen burger en politiek, de moed moet hebben om zich open te
stellen voor een correctie.
 
 Ik voeg er wel aan toe dat het land, maar volgens mij ook een stad, niet
bestuurd kan worden per referendum en dat de verantwoordelijkheid voor het
landsbestuur bij de regering ligt. En wij controleren dat hier. Ik zou niet
toe willen naar een situatie waarbij te pas en te onpas, voor kleine en grote
zaken, als het ware het beslismoment verlegd wordt van enerzijds de regering
en anderzijds de controlerende functie van de Kamer. Er is dus terughoudendheid
gepast en er is ook selectiviteit gepast als het gaat om het hanteren van
het instrument.
 
 Ik heb hiermee aangegeven dat ik het middel van betekenis vind, maar dat
ik tevens vind dat de toepassing ervan zorgvuldigheid vraagt en ook een zekere
mate van selectiviteit. Ik weet nu niet waar in het spectrum tussen progressief
en conservatief collega Schutte mij straks gaat plaatsen.
 
 
 
 
 
 De heer Wolffensperger (D66):
 
 Voorzitter! Mijn antwoord aan de heer Schutte is de volgende. Als bij
een eerste referendum iets wat wij als een bestuurlijke vernieuwing zien door
de bevolking wordt afgewezen, kun je daar op twee manieren naar kijken. 
 
 Je kunt daarnaar kijken vanuit de pessimistische invalshoek en zeggen:
zie je nou wel, het referendum vermoordt elke vernieuwing.
 
 Je kunt ook kijken vanuit de optimistische invalshoek en zeggen: dat afwijzen
bij dat eerste referendum is dus een signaal dat een gemeentebestuur bij het
nemen van een majeure beslissing die de burgers van Amsterdam treft, nog niet
voldoende heeft gezocht naar een draagvlak onder die burgers om die beslissing
te kunnen vertalen, aannemelijk te maken en te laten dragen.
 
 Op die manier zou het instrument van een referendum juist voor de toekomst
een drukmiddel kunnen zijn op lokale en provinciale besturen om zich meer
dan nu het geval is, bezig te houden met de vraag of een beslissing die zij
willen nemen, ook daadwerkelijk in de bevolking gedragen wordt. Als dat goed
gaat, mijnheer Schutte, leidt dat niet tot een reeks van referenda, maar leidt
dat tot een veel zorgvuldiger en alerter lokaal bestuur. Dat is voor mij een
reden om voor het referendum als instrument, als stok achter de deur, te pleiten.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):
 
 Voorzitter! Als één ding zeker is, is het wel dat het referendum
geslaagd is. En wel in die zin tot een tot voor kort bestuurlijke discussie
die vooral binnenskamers werd gevoerd, nu met veel inzet en emotie gevoerd
is in huiskamers, in cafés, op straat en elders. De opkomst is groter
geweest dan aanvankelijk werd verwacht.
 
 Wat de fractie van D66 betreft, is het resultaat van het referendum dat
de stadsprovincie Amsterdam er in deze vorm niet moet komen. Daarvoor is onvoldoende
draagvlak. Wat dan wel? Die vraag zal nu moeten worden beantwoord. Ik vind
het verstandig dat Amsterdam een time-out heeft gevraagd en de bewindslieden
dat hebben gehonoreerd.
 
 Dat brengt mij echter op een enkele vraag. Wil de staatssecretaris bevorderen
dat er in de tijd van de time-out niet achterover wordt gehangen maar echt
verder wordt gedacht?
 
 Wat gaat er gebeuren met de toedeling van regionale taken zoals verkeer
en vervoer? Die zijn op het ogenblik nog helemaal gericht op de ROA. Dat kan
toch gewoon doorgaan?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Van de Vondervoort:
 
 Uiteraard ben ik bereid te bevorderen dat er niet achterover geleund wordt.
Voorlopig heb ik echter geen enkele aanleiding te veronderstellen dat er achterover
geleund wordt. Het college van Amsterdam heeft in zijn voorstellen aan de
gemeenteraad zelf nadrukkelijk te kennen gegeven daarin initiatief te willen
nemen. Ik geloof dat dit een goede zaak is.
 
 Voor de toedeling van regionale taken geldt in deze regio dat er een ROL-bestuur
is en dat op grond van de kaderwet taken aan het ROL-bestuur zijn toegedeeld.
 
 
 
 
 
 De heer Janmaat (CD):
 
 Voorzitter! Het referendum en vooral de uitkomst hebben laten zien, hoe
groot de afstand tussen de kiezer en de politiek eigenlijk wel is. Bijna het
totaal van de kiezers wijst bestuurshervormingen in Nederland af. Dat lijkt
naar de mening van de CD terecht. Er is in ons land een goede bestuursstructuur.
De regering heeft voldoende machtsmiddelen om de gemeenten tot díe
samenwerkingsvorm te brengen die voor de oplossing van de problemen nodig
is. De regering laat dat echter om politieke redenen achterwege.
 
 De vraag van de CD is of de regering, voordat het referendum in Rotterdam
plaatsvindt, bekend wil maken wat zij gaat doen met de uitkomsten van het
referendum van Amsterdam om niet nog meer kiezers in het ongewisse te laten
ten aanzien van de vraag of zij zelfs de moeite moeten nemen om naar de stembus
te gaan.
 
 Vervolgens zou ik de minister willen vragen, aan te geven hoeveel miljoen
er, als de bestuurlijke hervormingen niet doorgaan, daarin nodeloos is gaan
zitten.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Van de Vondervoort:
 
 Net zoals bij Amsterdam van de zijde van het kabinet niet tevoren is aangegeven
hoe met de uitkomst zou worden omgegaan, geldt dit ook voor Rotterdam.
 
 Op de financiële vraag van de heer Janmaat is op dit moment geen
antwoord te geven.
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Voorzitter! De conclusie van mevrouw Scheltema, dat dit een geslaagd referendum
is, komt mij wat voorbarig voor. Ik denk dat ten langen leste nog niet duidelijk
is, hoe met de resultaten van de uitspraak van meer dan 200.000 Amsterdammers
omgegaan wordt. Ik zou haar willen aanraden ook wat het referendum betreft
de dag niet te prijzen voordat het avond is. Daar gaat ook mijn vraag over.
 
 Ik krijg de indruk dat wij met een vrij ernstige situatie te maken hebben.
De minister van Binnenlandse Zaken zegt namens het kabinet, dat eigenlijk
het referendum niet gehouden had moeten worden. In deze uitlating, maar ook
in eerdere uitlatingen, klinkt twijfel door. Letterlijk zegt de minister hier:
ik had geen middel om het referendum tegen te houden.
 
 Voorzitter! Aan de ene kant hebben wij te maken met een regering die zich
afvraagt of het referendum wel gehouden moest worden en aan de andere kant
met een gemeente Amsterdam waar de laatste weken is gezegd: hoe de uitslag
ook is, over de definitieve keus gaan wij eigenlijk niet. Hiermee is exact
de ernst van de situatie weergegeven.
 
 Mijn vraag aan de minister is: is het, gelet op de uitslag van het referendum,
de opstelling van degenen die verantwoordelijk zijn voor het referendum en
de geest van de kaderwet, niet zo dat in de komende maanden eerst Amsterdam,
in samenspraak met de regio, tot een nadere standpuntbepaling moet komen over
de bestuurlijke vernieuwing? Vindt de minister niet dat de regering dat standpunt
over moet nemen en dat dit niets af zou doen aan de rol van de regering en
het parlement op grond van het gestelde in de kaderwet? Zou het slechtste
resultaat van het referendum niet zijn als de 200.000 kiezers in Amsterdam
zich straks door de gang van zaken bekocht voelden? Graag hoor ik wat de mening
van de minister op dit punt is.
 
 
 
 
 
 Minister Dijkstal:
 
 Voorzitter! De heer Heerma heeft gelijk als hij zegt dat
er bij mij twijfels waren. Die twijfels zijn ook verwoord in de circulaire.
Die heb ik namelijk niet voor niets geschreven.
 
 De heer Heerma heeft ook gelijk als hij onder verwijzing naar de verordening
van Amsterdam zegt, dat het nu in eerste instantie aan het Amsterdamse gemeentebestuur
is om een standpunt in te nemen over de uitslag van het referendum. Ik heb
begrepen dat dat standpunt over twee, drie weken kan worden verwacht. Dat
standpunt zullen wij in ieder geval moeten afwachten.
 
 Verder heeft de heer Heerma gelijk dat de gemeente Amsterdam op dit punt
een verantwoordelijkheid heeft, maar dat de regering een eigen verantwoordelijkheid
heeft in de totale besluitvorming. Dat is nadrukkelijk zo en wij ervaren dit
ook zo.
 
 Ik wil hierbij niet verhelen, dat de regering naar signalen uit de samenleving
moet luisteren. Dus wat in Amsterdam is gebeurd, is wel een factor die wij
in onze beschouwingen zullen moeten betrekken.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 Voorzitter! De staatssecretaris heeft gezegd dat er jaren is gepraat over
de bestuurlijke reorganisatie in de regio Amsterdam. Inderdaad, daar is jaren
gediscussieerd, maar het was een elitaire discussie van bestuurders. Er is
niet met de bevolking van Amsterdam gesproken. Dat is dus nu gebeurd. Ik vind
het een geslaagd referendum. Op 14 juni gaat de gemeenteraad van Amsterdam
erover praten. Wat zal de staatssecretaris doen als de gemeenteraad een uitspraak
heeft gedaan? Zal vastgehouden worden aan het besluit dat in Den Haag wordt
genomen? Zal uiteindelijk de beslissing van Den Haag de Amsterdammers door
de strot worden gewrongen?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Van de Vondervoort:
 
 Voorzitter! Ik kan hierop niets anders zeggen dan ik heb geantwoord op
eerdere vragen. Als de gemeenteraad van Amsterdam een uitspraak doet, is dat
voor mij een reden om met vertegenwoordigers van de gemeente Amsterdam nader
te overleggen over de vraag hoe wij nu verder moeten handelen. Elke speculatie
daarover vind ik op dit moment voorbarig. Dat overleg moet namelijk enige
betekenis kunnen hebben.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 Mijnheer de voorzitter! Zoals bekend is de SGP-fractie tegenstander van
het gebruik van het instrument van het referendum. Wij worden er wel van beschuldigd
dat wij alles bij het oude willen houden en als ik de heer Schutte goed heb
begrepen, zou je dan juist voor het referendum moeten zijn, maar wij willen
toch maar niet offeren op het altaar van de volkssoevereiniteit. Wij blijven
dus tegen.
 
 Voorzitter! Wij hebben twee grote steden, allebei met agglomeratiekenmerken
en allebei zijn het mainports. Acht de regering het denkbaar en aanvaardbaar,
dat een van beide grote steden wordt opgesplitst, in welk kader dan ook, terwijl
de andere haar huidige omvang zou blijven behouden? Wat zou zoiets betekenen
voor de onderlinge verhouding van de grote steden in Nederland?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Van de Vondervoort:
 
 Voorzitter! Ik geloof dat met de kaderwet beoogd is om in verschillende
stedelijke gebieden verschillende oplossingen mogelijk te maken. Dat betekent
naar mijn mening dat je de bereidheid moet hebben om verschillende oplossingen
onder ogen te zien. Dat neemt niet weg dat het niet het meest voor de hand
liggend is dat je voor de verschillende steden geheel verschillende keuzen
maakt, maar het is te vroeg daarover nu een definitieve uitspraak te doen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Voorzitter! De heer Wallage stelde zoëven de vraag wat nu eigenlijk
conservatief en progressief is. Hij heeft daarop van de heer Van den Berg
een duidelijk antwoord gekregen. Dat is in elk geval een begin van winst van
dit debat.
 
 De minister heeft kortgeleden een circulaire doen uitgaan over het fenomeen
van het raadplegend referendum. Hij heeft daarnet gezegd dat daarvoor nog
geen richtlijnen bestaan, maar dat het in elk geval binnen de Grondwet moet
blijven. Dat lijkt mij in ieder geval een aardige aanbeveling. Wij hebben
gezien dat in één plaats een referendum wordt gehouden over
een zaak die ook andere gemeenten aangaat. Dat kan tot vrij vervelende en
zelfs onverkwikkelijke uitkomsten leiden, niet alleen voor de burgers, maar
ook voor het bestuur. Ik vraag de minister of hij bij de komende notitie over
het fenomeen van het referendum aandacht wil geven aan deze problemen en eventueel
voorstellen voor regelgeving wil doen om te voorkomen dat wij dit soort vervelende
uitkomsten krijgen.
 
 
 
 
 
 Minister Dijkstal:
 
 Voorzitter! Het probleem is dat de vraag die werd voorgelegd andere gemeenten
in formele zin niet aanging. De vraag was namelijk of het gemeentebestuur
van Amsterdam het goede standpunt had ingenomen. Materieel, in de werking,
gaat het andere gemeenten natuurlijk wel aan.
 
 De heer Van Middelkoop brengt mij een beetje in moeilijkheden met de vraag
of ik straks, als wij aan de Kamer rapporteren over het referendum, dit element
zal meenemen. Wij zijn namelijk bezig met een correctief wetgevingsreferendum.
Naar zijn aard zal dit referendum alleen op nationaal niveau bestaan. Raadplegende
referenda mogen in Nederland, mits zij voldoen aan de eisen die in de circulaire
staan. Het zou een stap verder zijn als wij regelgeving zouden maken die verbiedt
dat raadplegende referenda worden gehouden. Zover ben ik nog lang niet. Laat
ik de heer Van Middelkoop toezeggen dat wij in de discussie over het referendum
in algemene zin en het correctief wetgevingsreferendum in specifieke zin hierop
uitgebreid moeten terugkomen. Alle pro's en contra's zullen moeten worden
gewogen.
 
 
 
 
 
 De heer Klein Molekamp (VVD):
 
 Voorzitter! Vorige week is één ding duidelijk geworden:
Amsterdammers zijn misschien kritisch ten opzichte van hun stad, maar zij
houden er ook van. Dat is een voorrecht dat niet alleen Amsterdammers hebben.
Ik denk dat het voor inwoners van vele andere gemeenten ook
geldt. De discussie concentreert zich nu echter op Amsterdam. Ik vraag de
staatssecretaris op welke manier zij wil garanderen dat in de verdere discussie
juist ook de belangen van de omringende gemeenten betrokken worden. Er moet
niet alleen naar Amsterdam worden gekeken, maar ook naar de samenwerking tussen
Amsterdam en de omringende gemeenten.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Van de Vondervoort:
 
 Voorzitter! Op dit moment functioneert de stuurgroep SPA, waarin de gemeente
Amsterdam, het ROA, de provincie Noord-Holland en de rijksoverheid vertegenwoordigd
zijn. De bedoeling is om gezamenlijk tot oplossingen te komen voor de bestuurlijke
vormgeving in dit gebied. Voorlopig blijft deze stuurgroep functioneren. De
eerstvolgende bijeenkomst zal in juni plaatsvinden. Alle betrokkenen zullen
daar gewoon verschijnen. Ik meen dat wij langs deze lijn moeten proberen om
met iedereen in gesprek te blijven die belang heeft bij een oplossing voor
dit gebied.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Heijden (CDA):
 
 Voorzitter! De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken is op werkbezoek
in Engeland geweest. Een van de dingen die ik mij zeer levendig van dit bezoek
herinner, is de uitspraak dat de typisch lokale politiek niet veel interesse
heeft voor gebieden waar geen kiezers wonen. Dat thema lijkt mij bij referenda
over grote gebieden aan de orde.
 
 Hoe kan in een bredere afweging tot zijn recht komen dat het hier gaat
om werk, huizen en betere leefomstandigheden voor veel meer mensen dan die,
welke een uitspraak doen in een referendum? Aan de minister vraag ik, hoe
de uitslag van het referendum in Rotterdam beschouwd moet worden, in het licht
van het feit dat dat referendum dwars tegen de eigen gemeentelijke verordening
van Rotterdam in wordt gehouden. Die verordening spoort namelijk geheel met
de brief van de minister van Binnenlandse Zaken daarover, geschreven in januari.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Van de Vondervoort:
 
 Voorzitter! Die bredere afweging zal uiteindelijk moeten worden gemaakt
bij de nadere voorstellen van het kabinet, die naar de Kamer zullen komen.
Uiteindelijk wordt de beslissing hier genomen. Op mij rust de verantwoordelijkheid,
ervoor te zorgen dat iedere belanghebbende in dat proces kan meediscussiëren
en -praten, van welk proces de argumenten betrokken moeten kunnen worden in
de afweging. Het proces is zo georganiseerd dat dat mogelijk is.
 
 
 
 
 
 Minister Dijkstal:
 
 Voorzitter! De verordening van Rotterdam voldeed aanvankelijk niet aan
de circulaire. Bij mijn weten is die verordening aangepast; zij voldoet nu
wel aan de richtlijnen, als ik ze zo mag noemen. In die zin is dat referendum
straks dus niet ongrondwettelijk.
 
 
 
 
 
 De heer Te Veldhuis (VVD):
 
 Voorzitter! Ik heb een vraag aan de fractie van D66, namelijk over de
consistentie in opvattingen over gemeentelijke referenda. Als ik het goed
heb begrepen, is mevrouw Scheltema heel enthousiast over de uitslag in Amsterdam,
waar 92% zich heeft uitgesproken tegen opdeling in de stadsprovincie. We hebben
pas geleden een vergelijkbare uitslag in de gemeente Rosmalen gehad, waar
100% van de bevolking zich uitsprak tegen herindeling bij de gemeente Den
Bosch. Desalniettemin heeft D66 daar niet naar geluisterd. We kennen een dergelijke
uitslag inmiddels ook van de gemeente Leeuwarderadeel, die niet wil worden
ingedeeld bij Leeuwarden. Ik wil graag weten, hoe men daar bij D66 tegenaan
kijkt, en waar de consistentie en logica in de opvattingen zijn.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):
 
 Voorzitter! In eerste instantie lijkt er een tegenstrijdigheid in opvattingen
te bestaan, maar niets is minder waar. Want wat is de situatie in Amsterdam?
Daar was op geen enkel moment sprake van dwang van de rijksoverheid om Amsterdam
op te splitsen in 13 gemeenten. Die plicht heeft Amsterdam nooit gehad, en
die wens is vanuit de rijksoverheid niet geformuleerd. Het was een Amsterdamse
kwestie, die in overleg met de omringende gemeenten zo is geregeld, maar daar
staat de rijksoverheid buiten.
 
 Iets anders is een herindeling, zoals in Rosmalen. Daar geeft de rijksoverheid
aan dat er een herindeling moet plaatsvinden, zodat het een rijksverantwoordelijkheid
is. Een gemeentelijk referendum kan ons in dat opzicht derhalve niet volledig
leiden.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Van der Hoeven (CDA):
 
 Mijnheer de voorzitter! De doelstelling van de kaderwet is het oplossen
van de grootstedelijke problematiek. Naar de mening van mijn fractie moeten
de raad van Amsterdam en de regio nu aangeven, hoe zij na het referendum verder
willen gaan, binnen de kaderwet. Daarbuiten zijn namelijk nauwelijks alternatieven.
De time-out moet daartoe benut worden. Is de staatssecretaris dezelfde mening
toegedaan?
 
 Bedoelde de minister daarnet te zeggen dat op dit moment uit de Rotterdamse
verordening de zin is gehaald, dat referenda alleen mogen gaan over onderwerpen,
waarover in dit geval de raad van Rotterdam het beslissingsrecht heeft?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Van de Vondervoort:
 
 De afgelopen dagen heb ik de vertegenwoordigers van het Amsterdamse college
met nadruk laten weten dat Amsterdam naar mijn mening op dit moment aan zet
is. Ik geloof dat de discussie ook in die richting gaat.
 
 
 
 
 
 Minister Dijkstal:
 
 In de circulaire heb ik erop gewezen dat bepaalde zaken in strijd kunnen
zijn met de Grondwet. De zelfbinding van de gemeenteraad kan bijvoorbeeld
als ongrondwettelijk beschouwd worden. Aan het eind van de circulaire heb
ik geschreven dat het niet geheel zorgvuldig is als een gemeenteraad een referendum
uitschrijft over een onderwerp waar een ander verantwoordelijk voor is. Dat
laatste heeft overigens niets met de Grondwet te maken.
 
 
 
 
 
 De heer De Cloe (PvdA):
 
 De staatssecretaris heeft gezegd dat het op grond van de kaderwet wellicht
mogelijk is, een verschil te maken tussen de oplossingsvarianten voor Amsterdam
en Rotterdam. Heeft dit consequenties voor de notitie inzake de bestuurlijke
organisatie, waarin een sterke uniformiteit wordt bepleit?
 
 Uit de krant heb ik begrepen dat de heer Heerma vindt dat de stadsprovincies
een groter gebied moeten bestrijken. Mag ik daaruit afleiden dat ook de fractie
van het CDA de uitslag van het referendum in die zin respecteert dat zij de
conclusie trekt dat een andere indeling gewenst is? Zij aanvaardt daarmee
de uitslag en legt een alternatief op tafel.
 
 Mevrouw Scheltema heeft gezegd dat de opsplitsing van de stad een zaak
van Amsterdam was en niet van de regering. Tijdens de discussie over Bestuur
op niveau van de afgelopen jaren was het proces van schaalvergroting altijd
gekoppeld aan het proces van schaalverkleining. De fractie van D66 heeft dit
standpunt toch altijd onderschreven?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Van de Vondervoort:
 
 In de notitie Uitgangspunten vernieuwing bestuurlijke organisatie wordt
inderdaad de vraag gesteld of een uniforme taaktoedeling aan provincies en
gemeenten wenselijk is. Bij de kaderwetgebieden is met nadruk de vraag aan
de orde geweest of voor elk van die gebieden voldoende beargumenteerd kan
worden dat van die regel van uniformiteit moet en kan worden afgeweken. Wanneer
dat het geval is, is er geen bezwaar om maatwerk te leveren. Dat past in de
uitgangspunten van de kaderwet.
 
 
 
 
 
 De heer Heerma (CDA):
 
 Ik ben de heer De Cloe erkentelijk voor zijn vraag. Gisteravond werd ik
tijdens een ontmoeting door bestuurders uit Noord-Holland aangesproken naar
aanleiding van een bericht in – naar ik meen – het Noordhollands
Dagblad. Ik zou gezegd hebben dat een vergroting van de stadsprovincie in
het noordelijk deel van de Randstad een oplossing is. Voorzitter! Ik heb een
dergelijke uitlating niet gedaan. Ik kan het krantebericht wel verklaren.
Het betreft de tekst van een speech die is uitgereikt. Ik heb bewust het deel
van de speech waar het krantebericht op gebaseerd is, niet uitgesproken. Dat
zou namelijk inconsequent en inconsistent zijn geweest ten opzichte van het
standpunt van de CDA-fractie, dat de uitslag van het referendum serieus genomen
moet worden. Nu zijn Amsterdam en de regio rondom die stad aan bod. Dit is
overigens ook de mening van de bewindslieden. Als er een referendum gehouden
wordt – wat je er ook van vindt en welke kritiek je er ook op kunt hebben –
heb je de uitslag bloedserieus te nemen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):
 
 Voorzitter! De heer De Cloe moet toch beter weten! Zijn wij niet met z'n
allen begonnen met de benadering van "onderop"? Is in de Amsterdamse regio
ook niet van onderop gezegd: de stadsprovincie willen wij wel, maar dan moet
Amsterdam zich opsplitsen, in welk getal dan ook? Dat was een broos compromis.
De D66-fractie heeft zich daar niet tegen verzet. Het getal 13 is echter niet
mijn geluksgetal. Het had ook anders gemogen. Dat hebben wij steeds, ook schriftelijk,
beweerd en dat geldt ook voor Rotterdam.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Schuurman (CD):
 
 Voorzitter! Acht de regering de kans aanwezig dat bij doorvoering van
de herindeling van Amsterdam er groot onbegrip en mogelijk...
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt wegens onrust op de publieke tribune enkele ogenblikken
geschorst.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Schuurman (CD):
 
 Voorzitter! Acht de regering de kans aanwezig dat bij doorvoering van
de herindeling van Amsterdam er groot onbegrip en mogelijk onrust bij de bevolking
ontstaat? Vindt de regering dat bij een doorgaande herindeling het referendum
als een boemerang kan werken?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Van de Vondervoort:
 
 Als het voorstel tot herindeling van Amsterdam wordt doorgevoerd, acht
ik de kans aanwezig dat er grote onrust ontstaat. Het is op dit moment te
vroeg om antwoord te geven op de vraag inzake het vervolg.
 
 
 
 
 
 De heer Koekkoek (CDA):
 
 Mijnheer de voorzitter! De minister heeft gezegd dat het kabinet een discussie
over het correctief wetgevingsreferendum voert. Begrijp ik hem goed dat daarbij
niet de mogelijkheid van een correctief referendum op lokaal niveau wordt
betrokken? Die lijkt mij toch een wezenlijk onderdeel van die discussie.
 
 Mevrouw Scheltema heeft enthousiast gereageerd op het Amsterdamse referendum.
Wil zij uitleggen waarom het Amsterdamse referendum serieus moet worden genomen
en waarom het referendum in Rosmalen totaal geen betekenis had voor D66?
 
 
 
 
 
 Minister Dijkstal:
 
 Een correctief wetgevingsreferendum betreft het nationaal niveau. Naar
analogie daarvan wil de regering bezien in hoeverre dit op gemeentelijke en
provinciaal niveau kan gebeuren. Het gaat dan wel om een correctief referendum
en niet om andere vormen van referenda, want dat mandaat is ons op basis van
het regeerakkoord niet gegeven.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):
 
 Voorzitter! Ik heb het gevoel in herhaling te moeten vervallen. Het was
een Amsterdamse kwestie, overigens met de regio's samen, of men tot een opdeling
wilde overgaan of niet. Van rijkswege is geen druk uitgeoefend ten aanzien
van het getal van 13. Bij Rosmalen leefde wel de wens tot herindeling. Herindelingen
geschieden krachtens de Grondwet, dus het is een rijksaangelegenheid.
 
 
 
 
 
 De heer Van Erp (VVD):
 
 Voorzitter! De heer De Cloe constateerde in zijn inleiding min of meer
dat de uitslag van Amsterdam consequenties moet hebben voor de overige zes
BON-gebieden. Is hij die opvatting zelf ook toegedaan?
 
 
 
 
 
 De heer De Cloe (PvdA):
 
 Voorzitter! Die conclusie heb ik helemaal niet getrokken, dus die vraag
is moeilijk te beantwoorden.
 
 
 
 
 
 De heer Rehwinkel (PvdA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Door het Amsterdamse referendum is ook het middel
van referendum in algemene zin de laatste dagen volop in discussie. Ik meen
dat wij daar niet altijd en niet in alle opzichten even gelukkig mee moeten
zijn. Wanneer komt het kabinet met een standpunt over het correctief wetgevingsreferendum
en met andere standpunten inzake de staatsrechtelijke vernieuwing?
 
 
 
 
 
 Minister Dijkstal:
 
 Voorzitter! Wij houden ons nu bezig met het correctief wetgevingsreferendum.
Als het meezit, kunnen wij het standpunt voor de zomer aan de Kamer melden
en als het tegenzit, vlak na de zomer. Vooral de technische aspecten van de
discussie zijn lastig. Dat staat even los van andere onderwerpen waar wij
ons in het kader van de ministeriële commissie mee bezighouden, maar
het gaat nu te ver om daarop in te gaan.
 
 
 
 
 
 De heer De Graaf (D66):
 
 Voorzitter! Ik heb een vraag voor de minister van Binnenlandse Zaken.
Ik heb hem zoëven horen zeggen dat het regeerakkoord hem niet het mandaat
geeft om iets te regelen over referenda op lokaal niveau. Dit ontslaat de
minister toch niet van de verantwoordelijkheid om, als hij dat wenselijk vindt,
nadere procedurele regels te stellen voor referenda op lokaal en regionaal
niveau? Overweegt de minister toch niet om nadere regels te stellen, met name
in procedurevoorschriften?
 
 
 
 
 
 Minister Dijkstal:
 
 Ik wil daar wel even over nadenken, maar ik ben wel zeer terughoudend
op dit punt. Wij moeten immers in aanmerking nemen dat van de zomer tussen
drie partijen is onderhandeld over het fenomeen referendum. Er is een nadrukkelijke
afspraak gemaakt over hetgeen men wil. Daarmee is dat impliciet ook voor andere
vormen van referenda gedaan. Die wil men niet nader uitgewerkt of aan nadere
regelgeving onderworpen hebben. Dat is de politieke afspraak.
 
 Ik kan mij best voorstellen dat wij met elkaar discussiëren over
de vraag of in algemene zin nadere regelgeving wenselijk is – ik denk
aan hetgeen de heer Schutte heeft gezegd – maar hieruit mag niet de
politieke conclusie worden getrokken dat het kabinet op dit moment nog aan
andere vormen van referenda denkt dan aan het correctief wetgevingsreferendum.
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19941995-79-4711-4717.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl