Debat over de Voorjaarsnota 2004 met bijbehorende suppletoire begrotingen (29542)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2003-2004, pag. 5724-5757

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

09-07-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

nr. 89, pagina 5724-5757

29-06-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29542Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 29 juni 2004)Pagina 5757-5759
Vragen van het lid Kant aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over exorbitante salarissen in de zorg (mondelinge vragenuur)Pagina 5695-5698
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 29 juni 2004)Pagina 5698-5702
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 8 juni 2004 over prenatale screeningPagina 5712-5715
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Werkloosheidswet en de Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen in verband met de vervanging van fictief arbeidsverleden door feitelijk arbeidsverleden en de beperking van het verzorgingsforfait (29249)Pagina 5706-5706
Vragen van het lid Van Dijk aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over het mislukken van het ICT-project bij het UWV (mondelinge vragenuur)Pagina 5692-5695
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Verandering in de Grondwet, strekkende tot opneming van bepalingen inzake het correctief referendum (28515)Pagina 5704-5704
Het opmaken van een voordracht ter vervulling van een vacature in de Hoge RaadPagina 5707-5707
Stemming over een motie, ingediend bij het debat over het bovenregionaal vervoer gehandicapten, te weten de motie-Kant over gebruik van Valys door gehandicapte studenten (29200 XVI, nr. 210)Pagina 5706-5706
Debat over de Voorjaarsnota 2004 met bijbehorende suppletoire begrotingen (29542)Pagina 5724-5757
Het opmaken van een tweede voordracht ter vervulling van een vacature in de Hoge RaadPagina 5707-5707
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 16 juni 2004 over de begeleiding van blinde en slechtziende leerlingenPagina 5707-5708
Stemming over een motie, ingediend bij het debat over munitiestort in de Oosterschelde, te weten de motie-Blom over het afdekken van de munitiestort (29200 X, nr. 91)Pagina 5705-5705
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 24 juni 2004 over de invoer van het Georganiseerde gemeenschappelijke landbouwbeleid (GLB) in NederlandPagina 5718-5720
Presentie en opening (dinsdag 29 juni 2004)Pagina 5687-5687
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 15 juni 2004 over innovatie in het energiebeleidPagina 5723-5724
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Verandering in de Grondwet, strekkende tot aanvulling van bepalingen inzake de verkiezing van de Tweede Kamer en de Eerste Kamer der Staten-Generaal, de provinciale staten en de gemeenteraden in verband met de tijdelijke vervanging van hun leden wegens zwangerschap, bevalling of ziekte (28727)Pagina 5704-5704
Behandeling van de brief van de vaste commissie voor Justitie inzake beëindiging van de status van groot project van het project inburgering oudkomers (27083, nr. 43)Pagina 5707-5707
Stemmingen over moties, ingediend bij het verantwoordingsdebat met de bijbehorende jaarverslagen 2003, te weten: - de motie-Mastwijk c.s. over de betrouwbaarheid van derdeninformatie (29540, nr. 100); - de motie-Mastwijk c.s. over omschakeling naar het baten-lastensysteem (29540, nr. 101); - de motie-Douma over heldere en toetsbare doelstellingen (29540, nr. 102); en vijf andere moties (de nrs. 103 t/m 107)Pagina 5705-5706
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Uitvoering van internationale regelgeving ter bestrijding van mensensmokkel en mensenhandel (29291)Pagina 5704-5705
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over de toekomst van de intensieve veehouderij, te weten: - de motie-Koopmans c.s. over substantiële reductie van door de overheid betaalde kosten (28973, nr. 3); - de motie-Van Velzen over gebruik van de 10% afromingsregeling (28973, nr. 4); - de motie-Vos/Van der Ham over stimulering van diervriendelijke vormen van huisvesting (28973, nr. 5) en drie andere moties (de nrs. 6, 7 en 8)Pagina 5702-5702
Stemmingen over moties, ingediend tijdens het debat over de op 17 en 18 juni te Brussel gehouden Europese top, te weten: - de motie-Herben over een tweederde meerderheid voor goedkeuring van het grondwettelijk verdrag en vergelijkbare verdragen (21501-20,29213, nr. 253); - de motie-Van Bommel over een integrale evaluatie (21501-20,29213, nr. 254)Pagina 5706-5706
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 19 juni 2004 over de verkoop agrarische domeingrondenPagina 5720-5721
Stemming over een motie, ingediend tijdens het debat over de Raming der voor de Tweede Kamer in 2005 benodigde uitgaven, alsmede aanwijzing en raming van de ontvangsten, te weten de motie-Kant/Vos over de jaarlijkse barbecue (29527, nr. 16)Pagina 5707-5707
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Faillissementswet in verband met het bevorderen van de effectiviteit van surseance van betaling en faillissement (27244), en over: - de motie-Jan de Vries c.s. over de registratie en afhandeling van klachten (27244, nr. 12); - de motie-Douma c.s. over uitkeringen UWV aan werknemers in geval van faillissement (27244, nr. 13); - de motie-Douma c.s. over procedures en inkomstenvermindering (27244, nr. 14); en drie andere moties (de nrs. 15 t/m 17)Pagina 5703-5704
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 9 juni 2004 over medische zorg van asielzoekers en allochtonen en over huisartsenzorg voor asielzoekersPagina 5715-5718
Vragen van het lid Timmermans aan de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken over de Nederlandse steun voor de kandidatuur van de Portugese premier Barroso voor de post van voorzitter van de Europese Commissie (mondelinge vragenuur)Pagina 5687-5689
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 23 juni 2004 over onderzoek fraude bouwbedrijvenPagina 5721-5723
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet arbeid vreemdelingen in verband met invoering van bestuursrechtelijke handhaving (Wet bestuurlijke boete arbeid vreemdelingen) (29523), en over de motie-Weekers/Rambocus over verhoging van de boetes en rapportage (29523, nr. 14)Pagina 5702-5703
Vragen van het lid Karimi aan de minister voor Ontwikkelingssamenwerking over de situatie in Darfur en berichten over vermeende genocide (mondelinge vragenuur)Pagina 5689-5692
Stemming over een motie, ingediend bij het debat over bedreiging van de minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie, te weten de motie-Herben over optreden OM bij aanvallen op politici (29663, nr. 2)Pagina 5706-5706
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 16 juni 2004 over de DAC-criteriaPagina 5708-5712

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 181 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het debat over de Voorjaarsnota 2004 met bijbehorende
suppletoire begrotingen (29542).De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Voorzitter. Ik begin met een vogel. Het is een zwaluw. Ik sprak erover
met een Zeeuwse collega. Die zei niet veel zwaluwen meer te zien. Een zwaluw
maakt volgens het spreekwoord nog geen lente.Wie goed kijkt naar de economische situatie, ziet wat meer zwaluwen. Na
vier kwartalen van negatieve groei in Nederland is de economie in het laatste
kwartaal van 2003 verrassend met 0,5% op kwartaalbasis gegroeid. Het eerste
kwartaal 2004 vertoont een groei van 0,4%. Er zijn weer wat meer vacatures
in Nederland. In het buitenland valt op dat het met Duitsland langzamerhand
iets beter lijkt te gaan. De Duitse export neemt toe. De voorspellingen voor
de Duitse economie zijn iets naar boven bijgesteld, ofschoon het geheel nog
niet overhoudt. De vooruitzichten voor de Amerikaanse economie blijven gunstig.
De economische groei in de VS komt dit jaar waarschijnlijk uit op ruim 4%.
Ook in Japan gaat het beter. De voor Nederland relevante wereldhandel
neemt toe. Dit herstel zal voor Nederland helaas alleen voornamelijk tot uiting
komen in de wederuitvoer en de energiegerelateerde uitvoer zoals aardgas en
aardolieproducten. Helaas blijft de groei in de uitvoer van echt in Nederland
gemaakte producten nog steeds achter. Dit komt omdat de arbeidskosten in Nederland
nog steeds te hoog zijn. Ook de waardestijging van de euro heeft de Nederlandse
concurrentiepositie onder druk gezet.De CDA-fractie betreurt het in het kader van de te hoge arbeidskosten
dat het voorjaarsoverleg is vastgelopen en dat het najaarsakkoord 2003 van
de baan is. Er moeten echter structurele maatregelen getroffen geworden om
Nederland weer op de kaart te krijgen. Doorpolderen kan dan uiteindelijk leiden
tot het onbeheersbaar worden van de totale waterhuishouding.De lente lijkt op komst. Ik sprak al over zwaluwen. Over hoe snel er een
aangename temperatuur ontstaat, lopen de voorspellingen uiteen. De economische
groeivoorspellingen van de diverse topinstituten, banken en het CPB lopen
uiteen. Wat met name opvalt is dat het CPB voor 2005 somberder is dan de andere
instituten. Het CPB gaat voor 2005 uit van een groei van 1,25%. Dat is 0,25%
lager dan ruim een maand geleden. De Nederlandsche Bank in het kwartaalbericht
van juni 2004 en de grootbanken in hun junivoorspellingen gaan uit van 2%.
Voor het jaar 2006 komt de Nederlandsche Bank zelfs tot een groeiraming van
2,7%. Het CPB heeft enige tijd geleden een onderzoek gedaan naar de eigen
voorspellingen. Daaruit blijkt dat vooral omslagpunten in de groei moeilijk
te voorspellen zijn. De CDA-fractie hoort graag van de minister wat hij denkt
van de groeiramingen van De Nederlandsche Bank en andere grote banken, afgezet
tegen die van het CPB. Helaas beschikt het parlement nog niet over een raad
van economische adviseurs om deze cijfers nu al te kunnen duiden.Het lijkt dus beter te gaan. Maar dat wil nog niet zeggen dat alle kommer
en kwel voorbij is. Onder andere het jaar 2003 speelt ons parten. In de Miljoenennota
2003 werd nog uitgegaan van een groei van de economie in 2003 met 1,5%. De
uiteindelijke uitkomst over 2003 is min 0,7%! Dat is een verschil van maar
liefst 2,2% en dan naar beneden.Een en ander heeft zijn weerslag gehad op het EMU-tekort. In de Miljoenennota
2003 werd nog uitgegaan van een tekort van 0,5%. Het eindresultaat is echter
een tekort van 3,2%. Een verschil van 2,7%. De overheidsinkomsten zijn in
2003 ongeveer 9 mld lager uitgekomen dan in de Miljoenennota 2003 werd verwacht.
Daarvan is ruim 8 mld toe te schrijven aan tegenvallende belastinginkomsten.
De uitgaven lager 400 mln hoger. Zorgelijk is dat 0,6% van het tekort is veroorzaakt
door de decentrale overheden.Wij praten vandaag over de voorjaarsnota van het kabinet. Hierin wordt
een overzicht gegeven van de uitvoering van de begroting over het lopende
jaar. In deze nota worden per begroting de voorgestelde wijzigingen in de
uitgaven-ontvangstenramingen opgenomen. Wij hebben kunnen zien dat zonder
nadere maatregelen het EMU-tekort in 2004 oploopt tot 3,4%. Dat is deels het
gevolg van de doorwerking van 2002 en 2003. Het kabinet is met een pakket
gekomen van 2,9 mld om het EMU-tekort onder de 3% terug te dringen.Tijdens het debat over de Najaarsnota 2003 heeft mijn fractie gevraagd
bij het treffen van nieuwe maatregelen rekening te houden met de kwetsbare
groepen in de samenleving en met de algemene effecten op de economie. De getroffen
maatregelen lijken hiermee rekening te houden. Het kabinet had voorgesteld
om de SPAK vervroegd af te schaffen. Het kabinet heeft echter tot genoegen
van de CDA-fractie dit voorstel ingetrokken en daarvoor een andere dekking
gevonden.Zorgelijk zijn de voorspellingen van het CPB van de koopkracht in 2005.
Wat vindt de minister van deze voorspellingen? Als de prognoses juist zijn,
wat het gaat het kabinet dan doen?De heer Crone (PvdA):U signaleert terecht dat de koopkrachtcijfers slechter uitvallen dan het
kabinet voorspelde in de voorjaarsnota. De minister had toen namelijk ingeboekt
dat de inflatie zou meevallen. Inmiddels is gebleken dat dit een foute inschatting
was. U kunt met het oog hierop toch zeker niet vragen wat het kabinet hieraan
gaat doen? Wij moeten dat namelijk nu beslissen. Dit debat is het laatste
moment dat wij een beslissing kunnen nemen voor het lopende jaar. Wat is de
positie van de CDA-fractie? Legt u zich soms neer bij de feiten en een scheefgetrokken
inkomensbeeld?De heer De Nerée tot Babberich (CDA):U had beter naar mij moeten luisteren! Ik zei namelijk dat de voorspelling
van het CPB voor de koopkracht in 2005 zorgelijk is. Ik heb de minister gevraagd
wat hij daarvan vindt, wat zijn verwachtingen voor 2004 zijn en of hij van
plan is om maatregelen te nemen.De heer Crone (PvdA):U moet ook naar mij luisteren. Wij voeren nu een debat over 2004. U probeert
nu over uw schaduw heen te springen en de discussie te verleggen naar 2005.
Wij krijgen de cijfers over dat jaar echter pas in de miljoenennota en op
dat moment gaan wij over 2005 debatteren. Wij spreken nu over de cijfers over
2004. Die laten een verslechtering van de koopkracht zien en ik verwacht van
de CDA-fractie dat zij daaraan wat doet.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Ik heb de minister gevraagd om daarop in te gaan. Verder heb ik hem ook
gevraagd of hij denkt dat de prognoses van het CPB juist zijn, omdat dat belangrijk
is voor de miljoenennota voor 2005. Als deze cijfers volgens de minister juist
zijn, hoor ik graag van hem wat het kabinet daaraan denkt te gaan doen.De heer Crone (PvdA):De CDA-fractie doet dus niets meer aan de situatie in 2004. Dat is toch
echt het onderwerp van dit debat!De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Ik heb de minister wat gevraagd. Ik wil dan graag eerst het antwoord van
de minister weten.De heer Crone (PvdA):U noemt steeds 2005.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Als u goed hebt geluisterd, hoorde u dat ik aan de minister heb gevraagd
wat hij denkt over de ontwikkelingen in 2004. Dat heb ik eraan vastgeknoopt.
Daarom wil ik wachten op zijn antwoord.Mevrouw Kant (SP):Ik wil het wel graag over 2005 hebben, want de eerste voorspellingen
over de koopkracht zien er niet best uit. Er is sprake van onevenwichtigheid:
ook mensen met lagere inkomens dreigen er fors op achteruit te gaan. U vraagt
het nu aan de minister, maar wat vindt de CDA-fractie dat de inzet zou moeten
zijn voor volgend jaar?De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Ik wil altijd eerst graag weten wat het kabinet denkt van de voorspellingen
van het CPB. Dan vraag ik wat het kabinet eraan gaat doen om – als het
waar is – deze slechte koopkrachteffecten weg te werken. U vraagt nu
aan mij om op de stoel van het kabinet te gaan zitten en te zeggen wat de
CDA-fractie zou doen. Wij hebben een kabinet dat regeert en een parlement
dat controleert, mevrouw Kant.Mevrouw Kant (SP):Een parlement dat hoop ik ook af en toe een mening heeft. Die is bij de
CDA-fractie soms ver te zoeken; nu ook weer. Nu is het moment om aan te geven
welke kant het op zou moeten gaan en wat er zou moeten gebeuren. Misschien
niet om precies te zeggen welke maatregelen er zouden moeten komen, maar de
CDA-fractie heeft toch wel een opvatting over wat de uitkomsten zouden moeten
zijn? Vindt u dat mensen met lage inkomens die er vorig jaar al zo zwaar op
achteruit zijn gegaan, bijvoorbeeld de chronisch zieken en gehandicapten,
er volgend jaar weer op achteruit mogen gaan? Ik begrijp dat u de antwoorden
van de minister niet geeft, maar u hebt toch wel een mening?De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Ik heb uiteraard een mening, maar ik vraag eerst wat het kabinet denkt
van de voorspellingen. Dan vraag ik wat het kabinet eraan gaat doen. Dat speelt
bij de Miljoenennota 2005, dan zullen wij daarop uitvoerig ingaan. Als het
kabinet niet met voldoende maatregelen komt, zullen wij dat in onze fractie
bespreken. Dan zullen wij kijken welke kant wij uit gaan. Dat is het dualisme
tussen Kamer en regering.De heer Vendrik (GroenLinks):Mijnheer De Nerée, zo ken ik u niet. Op gevoelige momenten in het
financieel-economisch debat de afgelopen maanden zei u hier, sprekende namens
de CDA-fractie, dat de rek er zo langzamerhand een beetje uit was of woorden
van gelijke strekking. Ik pak u niet op woorden, dat hoort u. Nu stelt de
minister van Financiën in zijn voorjaarsnota dat er voor 2005 nog 750
mln euro bij de uitgaven gevonden moet worden. Wij weten dat dit waarschijnlijk
bij de zorg zal worden gevonden.De voorzitter:Mijnheer Vendrik, een vraag graag, niet een heel betoog. Zo halen wij
die vijf minuten van mij nooit in!De heer Vendrik (GroenLinks):Ik begrijp dat er tijd moet worden gewonnen; daar werk ik aan mee. Dit
kabinet liet in de antwoorden op de vragen bij de voorjaarsnota al doorschemeren
dat om dat geld te vinden, pakketverkleining en een hogere eigen bijdrage
opties zijn. Ik wil de CDA-fractie vragen of dat voor haar denkbaar is of
dat het uitgesloten is.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Ik kom dadelijk nog terug op het pakket. Ik hoop dat wij het EMU-saldo
dusdanig onder controle kunnen houden dat wij daar niet aan toekomen.De heer Vendrik (GroenLinks):Het kabinet doet het nu al voorkomen alsof het die kant opgaat. Leest
u de voorjaarsnota en de vragen en antwoorden er maar op na. Is dat acceptabel
voor de CDA-fractie of niet? Misschien kunt u daar in dit debat gewoon helderheid
over bieden. Het staat nu in de stukken, het is nu actueel, het kabinet doet
nu al een aankondiging welke kant het opgaat. Als het CDA het zo graag wil
opnemen voor chronisch zieken en gehandicapten, zou ik zeggen: pak nu uw moment,
mijnheer De Nerée, om deze minister duidelijk te maken waar u staat.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Voorzitter. Ik zou graag met mijn betoog verdergaan. Dan zal blijken waar
wij mee komen.De voorzitter:De heer Nerée gaat door met zijn betoog. Als dat betoog niet het
antwoord bevat op de vraag die de heer Vendrik heeft gesteld, komt de heer
Vendrik uiteraard terug. Hij heeft namelijk recht op een antwoord.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Dat kan voor mij misschien ook gelden, maar het zou goed zijn als de heer
De Nerée nu meteen een antwoord geeft. Hij heeft het woord "dualisme"
in de mond genomen. Dat spreekt mij aan, maar dualisme is volgens mij dat
u vanuit uw standpunt tegen het kabinet zegt: reageer vooral op de cijfers,
maar ik geef alvast een paar piketpaaltjes mee om aan te geven hoe wij er
tegenaan kijken.Ik maak de CDA-fractie nu ruim tien jaar mee, maar de bescheidenheid die
u nu aan de dag legt, heb ik in de voorgaande kabinetsperioden niet meegemaakt.
Waar komt die bescheidenheid bij de heer De Nerée vandaan dat hij niet
alvast tegen de minister van Financiën zegt: daar hoef je niet mee te
komen want dan vind je mij op je weg?De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Ik dacht dat bescheidenheid nog altijd een deugd was. Men zegt wel eens:
bescheidenheid siert de mens. In het vervolg van mijn betoog zal ik nader
ingaan op de vraag waar gelden al dan niet vandaag gehaald moeten worden.
De heer Rouvoet kan zijn vraag herhalen, maar hij krijgt van mij hetzelfde
antwoord als de heer Vendrik.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Dan zal ik maar concluderen dat dit een correctie van de heer De Nerée
tot Babberich is op de vorige financieel woordvoerders van de CDA-fractie.
Zij waren aanmerkelijk minder bescheiden, maar toen zat er ook een ander kabinet.
Dat zou een rol kunnen spelen.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Ieder vogeltje zingt zoals het gebekt is, nietwaar?Wij hebben twee debatten gevoerd over de werkgelegenheid in Nederland
en de uitwerking van de maatregelen van het kabinet op de diverse sectoren
in de samenleving. Daarbij is uitvoerig aan de orde geweest waarom maatregelen
getroffen moeten worden. Wij willen onze kinderen en kleinkinderen niet opzadelen
met nauwelijks meer betaalbare lasten in verband met de vergrijzing. Ook deze
kinderen en kleinkinderen hebben recht op een leven met zicht op een betaalbaar
sociaal vangnet, betaalbare gezondheidszorg en betaalbare oudedagsvoorzieningen.
Ook moeten wij weer een goede basis krijgen voor onze economie. Wij zijn nog
steeds te duur en onder andere daardoor stagneert de export van echt in Nederland
gemaakte goederen.Het is al vaker gezegd dat wij niet lang genoeg werken. In de leeftijd
van 55 tot 64 werkt slechts 42,7% van de mensen. In de leeftijdsgroep van
60 tot 64 is dit nog slechts 18,5%. In de EU ligt het percentage voor deze
groep op 23,4. Ook het aantal gewerkte uren per werkende is in vergelijking
tot andere landen erg laag: 1340 uur in Nederland en gemiddeld 1615 uur in
de EU-vijftien. Ik heb het dan nog niet eens over de Verenigde Staten.De door het kabinet voorgestelde maatregelen leiden ertoe dat het EMU-tekort
over 2004 beneden de grens van 3% wordt gedrukt.De heer Vendrik (GroenLinks):Volgens mij citeert de heer De Nerée uit een uitgelekte brief van
de minister van EZ over het aantal gewerkte uren. Je kunt veel zeggen van
de minister van EZ, maar hij trekt er wel een conclusie uit: er moet gewoon
harder worden gewerkt in dit land, namelijk 40 uur per week. Er staat ook
in die brief dat cao's waarin het werken van meer uur per week boven die 36
uur wordt tegengehouden, niet algemeen verbindend verklaard moeten worden.
Is dat ook de opvatting van de CDA-fractie? Sociale partners moeten onder
druk worden gezet om terug te gaan naar een 40-urige werkweek? Minder vakantie.
Weg met de ATV. Is dat de nieuwe sociale lijn van de CDA-fractie?De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Het valt mij tegen van de heer Vendrik dat hij denkt dat ik dit soort
gegevens moet halen uit brieven die nog niet zijn vastgesteld door het kabinet.
Ik ken de heer Vendrik als iemand die ook zijn statistieken kent. Ik zal hem
laten zien waar ik die cijfers vandaan heb gehaald. Er zijn OESO-statistieken
en EU-statistieken waaruit blijkt dat wij te weinig werken. Op het moment
dat het kabinet een besluit neemt over de brief van de heer Brinkhorst zullen
er ongetwijfeld dertig leden zijn die onmiddellijk een spoeddebat aanvragen
om de effecten van deze brief in kaart te brengen. Wij zullen daar een zware
discussie over voeren, zoals wij bijna twee keer per week een spoeddebat voeren
over allerlei zaken die ook elders aan de orde zouden kunnen komen.Ik heb dus niet geciteerd uit de brief van de heer Brinkhorst die, naar
ik heb begrepen uit berichten uit de ministerraad, nog door het kabinet behandeld
moet worden. Ik haal mijn gegevens uit de statistieken en de statistieken
spreken voor zich. Ik verbind er geen conclusies aan, behalve dat wij harder
moeten gaan werken. Hoe wij dat moeten doen, staat nog te bezien. Daarom zeg
ik: laten wij afwachten wat er in de brief van de heer Brinkhorst staat. Inderdaad
lekken er telkens brieven uit. Het zou plezierig zijn als wij kunnen praten
over brieven die vast staan, en niet over conceptbrieven waarover nog een
beslissing moet worden genomen.De voorzitter:De heer Vendrik mag nog één vraag stellen.De heer Vendrik (GroenLinks):Blijkbaar hebben de heer De Nerée en de heer Brinkhorst dezelfde
bronnen. Dat gun ik de heer De Nerée, maar wij zijn geen gezellige
praatclub waar je aan de borreltafel roept dat dit land wel eens wat harder
mag werken. Dit is een parlement. Hier worden politieke uitspraken gedaan.
De heer De Nerée komt hier ineens met de uitspraak: er moet in dit
land harder worden gewerkt. Dan zou ik zeggen: geef dan ook boter bij de vis.
Hoe gaat het CDA dit regelen? De minister van EZ heeft daarvoor voorstellen
gedaan. Mijn vraag is: wat vindt u daarvan? U vindt het kennelijk een probleem
en u gaat het oplossen. Wat zijn dan uw oplossingen om een en ander te realiseren?De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Dat zal ik u zeggen. Ik vind dat wij later moeten ophouden met werken.
De discussie daarover is al een paar keer gevoerd. Het sociaal akkoord is
daarop ook vastgelopen; althans daardoor is er geen sociaal akkoord gekomen.
Dit is een van de maatregelen waardoor er in Nederland harder gewerkt zou
kunnen worden. U kent de statistieken ook. Als wij de situatie in Nederland
afzetten tegen die in andere landen en als wij de economische situatie in
Nederland vergelijken met die in sommige andere landen, dan kan ik daaruit
niet anders afleiden dan dat er inderdaad harder moet worden gewerkt. Wij
zullen met zijn allen zoeken naar een weg om dat voor elkaar te krijgen. U
gaat in op een brief van de heer Brinkhorst die bij het kabinet ligt, waarvan
u al weet wat de uitkomst is. In de pers is er althans melding van gemaakt
dat de heer Brinkhorst wil dat iedereen harder gaat werken, zonder dat daar
een adequate compensatie tegenover staat. Wij zullen daar ongetwijfeld binnenkort
met elkaar over praten, als het kabinet die brief heeft besproken. Ik constateer
slechts dat wij harder moeten werken.De heer Crone (PvdA):Bent u bereid om te herhalen wat uw fractievoorzitter en minister De Geus
van het CDA hebben gezegd over de verslechteringen in de WW die ook in de
lucht hangen? De minister van Financiën heeft daarover ook uitspraken
gedaan. Houdt het CDA vast aan de bestaande systematiek van de WW? Of gaat
de WW ook op de helling, inclusief de ontslagbescherming die daaraan vast
zit?De heer De Nerée tot Babberich (CDA):De WW is hier op dit moment niet aan de orde. Ik wil wel herhalen wat
mijn fractievoorzitter heeft gezegd, maar als u met een citaat van mijn fractievoorzitter
komt, zitten daar meestal minstens drie afwijkingen in van wat hij heeft gezegd.
Daarom zou ik graag het letterlijke citaat willen hebben. Ik ben inderdaad
bereid dat hier te herhalen.De heer Crone (PvdA):Dus het CDA is bereid...De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Neen, neen, u moet met de quotes komen. Ik ken u: u haalt er een paar
uit en u stopt er een paar bij.De heer Crone (PvdA):Neen, ik vraag gewoon simpel uw standpunt...De voorzitter:Niet door elkaar praten, alstublieft! Nu het toch even stil is, gaat de
heer De Nerée maar gewoon door.De heer Crone (PvdA):Voorzitter. U zegt terecht dat wij niet door elkaar moeten praten, maar
ik vraag de heer De Nerée om een antwoord op de vraag
wat hij zelf vindt van de WW. Hij begint dan over citaten te praten. Ik vraag
hem dus zelf...De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Neen, nu krijgen wij het! U komt met een quote, waarbij u zegt: uw fractievoorzitter
heeft dit gezegd en mevrouw Verburg heeft dat gezegd. U vraagt mij: wilt u
dat herhalen? Nu zegt u: hij komt met een quote!De heer Crone (PvdA):Ik had het niet over een quote. Ik heb alleen gevraagd: vindt u hetzelfde
als uw fractievoorzitter en minister De Geus? Beiden hebben gezegd: wij willen
niet verder tornen aan de WW. Dat is nu genoeg geweest. Zo simpel hebben zij
dat gezegd. U kunt zelf zeggen of u dat ook vindt. Als u zegt: "ik vind het
ook, maar ik stel er een randvoorwaarde bij," dan zegt u dat toch gewoon?De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Ik zeg: ik zou best willen zeggen wat mijn fractievoorzitter en de heer
De Geus hebben gezegd, maar dan op basis van hetgeen zij gezegd hebben en
niet op basis van de interpretatie die u nu geeft.De voorzitter:U blijft langs elkaar heen praten. Ik vraag de heer De Nerée om
door te gaan.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Dank u voorzitter.De voorzitter:Langs elkaar heen praten komt wel van twee kanten. Ga uw gang.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Uiteraard, voorzitter.Voorzitter. Ik had het erover dat het tekort door de maatregelen in 2004
onder de 3% wordt gedrukt. Het is zorgelijk dat het tekort in 2004 voor een
gedeelte weer wordt veroorzaakt door de decentrale overheden. Naar schatting
van het CPB is dit voor 0,6% het geval. Omgerekend is dat 3 mld. Het kabinet
gaat nog uit van 0,3%. Omgerekend is dat 1,5 mld. Ook in 2005 zal het tekort
van de decentrale overheden nog aanzienlijk zijn: volgens het CPB 0,4%, dat
wil zeggen ongeveer 2 mld. In de voorjaarsnota merkt het kabinet op dat gewerkt
wordt aan een verbetering en versnelling van de informatievoorziening. Verder
zal een gezamenlijke werkgroep van Rijk en decentrale overheden zo snel mogelijk
voorstellen ontwikkelen voor een verbeterde beheersing van het EMU-saldo van
de decentrale overheden.Voor zover mijn fractie heeft begrepen, is een van de factoren achter
de toegenomen tekorten van de decentrale overheden de teruglopende opbrengst
uit de verkoop van grond. De terugkoop van gronden door projectontwikkelaars
stokt. Daarnaast zijn de gemeenten op grond van in het verleden afgesloten
contracten verplicht gronden aan te kopen van projectontwikkelaars. Deze gronden
worden bouwrijp gemaakt en vervolgens weer terugverkocht. Als de aankoopprijs
voor die gronden betaald wordt uit de reserves die de gemeenten hebben opgebouwd,
komt de gehele aankoopprijs ten laste van het EMU-saldo, omdat een dergelijke
transactie niet als een vermogenstransactie gezien wordt. Vermogenstransacties
beïnvloeden het EMU-saldo niet. Bij dergelijke bijdragen aan het EMU-tekort
door de decentrale overheden past onmiddellijke actie. Laat mij namens de
CDA-fractie duidelijk zijn: het is niet aan de decentrale overheden te wijten
dat deze gevolgen optreden; het zit hem in het systeem.In Oostenrijk schijnt een oplossing gevonden te zijn om de investeringen
en financieringen van het gemeentelijk grondbedrijf zo te structureren dat
deze niet langer relevant zijn voor het EMU-saldo. Het grondbedrijf loopt
in Oostenrijk via een aparte rechtspersoon en wanneer er aan bepaalde criteria
wordt voldaan, wordt het grondbedrijf tot de private sector gerekend. Deze
oplossing schijnt in overeenstemming te zijn met de Brusselse regels. De CDA-fractie
roept de minister op met grote inspanning en haast te laten onderzoeken in
hoeverre er oplossingen zoals de Oostenrijkse of anderszins gevonden kunnen
worden om het effect van de gemeentelijke investeringen en financieringen
van het grondbedrijf buiten het EMU-saldo te houden. Hierbij valt ook te denken
aan een rol voor de woningbouwcorporaties. In het verleden zijn deze corporaties
gemeenten ook wel eens te hulp geschoten. Het gaat om grote bedragen en dat
kan betekenen dat daardoor voor 2005 minder omgebogen dan wel bezuinigd hoeft
te worden. Vandaar deze sterke oproep. Dit is tegelijkertijd mijn antwoord
aan de heer Crone, tegen wie ik gezegd heb dat het ervan afhangt of wij die
750 nog moeten invullen, want misschien hoeft dat niet meer.Voorzitter. Wij leven niet in een makkelijke tijd, maar de CDA-fractie
hoopt en denkt dat wij het dieptepunt voorbij zijn.De heer Crone (PvdA):Voorzitter. Ik zal de traditie van de heer De Nerée volgen. Het
spreekwoord is inderdaad niet dat één zwaluw nog geen lente
maakt, maar de heer De Nerée is voorzichtig geworden in zijn spreekwoorden.
Het is al helemaal nog geen zomer geworden met die ene zwaluw. Ik denk dat
het kabinet in dat opzicht ook wel wat uit te leggen heeft. De kern van het
debat dat wij nu voeren, is de vraag hoe het toch mogelijk is dat de Nederlandse
economie wederom, voor het vierde achtereenvolgende jaar, achterblijft bij
de rest van Europa. Natuurlijk is er ook sprake van een recessie en van problemen.
Daar hebben andere Europese landen ook allemaal last van, maar waarom is het
hier slechter dan elders? Daar kom ik zo op terug.Het kabinet komt nu met een voorstel waarin wij een tekortreductie realiseren
tot 2,9%. Dat is nog net binnen de marges van het Stabiliteitspact in de ogen
van het kabinet. Ik moet echter vaststellen dat Europa zelf in het Stabiliteitspact
niet de strikte eis stelt dat het nu nodig was geweest. Het pact biedt de
ruimte om de tekortreductie tot een waarde onder de 3% ook in 2005 of 2006
te realiseren. Dat heeft minister Zalm zelf aangegeven in een debat in deze
Kamer eind maart. De coalitie en de minister voorop hebben echter niet de
keuze gemaakt om dat geleidelijk te doen, wat beter was geweest voor de economie.
Zij kiezen ervoor het onmiddellijk te doen. Daarom komt er nu een extra bezuiniging
in plaats van dat men de gang naar Brussel had gemaakt om daarover een debat
te voeren. Wij zullen ons daar in de voorjaarsnota bij moeten neerleggen.
Wij zullen onze voorstellen zoveel mogelijk dusdanig doen dat zij aansluiten
bij en passen binnen de 3%-norm. De visie die het kabinet heeft achter dit
beleid is niet alleen de visie van het Stabiliteitspact en
de verplichting je daaraan te houden, want dat had op een andere manier ook
gekund. Het kabinet kiest in feite voor een ramkoers. Dat geldt niet alleen
omdat er geen open en reëel overleg is met de vakbonden; met de werkgevers
is die er evenmin. De gezamenlijke werkgevers roepen het kabinet immers ook
op om terug te komen op deze ramkoers. Behalve op de procedure is het ook
op de inhoud een echte ramkoers. De filosofie is dat mensen die buiten de
boot vallen gewoon minder krijgen, want dan gaan zij wel eerder weer aan de
slag en harder aan het werk. Het heeft mij niet verbaasd van de VVD of D66,
want die tonen ook daar eendrachtig de harde liberale lijn die wij van ze
kennen en waarvoor zij ook altijd ruiterlijk zijn uitgekomen. Dus wie weet
wat ons straks nog te wachten staat. Het heeft mij wel verbaasd van het CDA
dat het niet alleen qua proces deze ramkoers heeft gevolgd van geen overleg
meer met werkgevers of werknemers, maar ook inhoudelijk ervoor kiest om de
mensen die aan de kant staan, hard aan te pakken en te denken dat die dan
sneller aan de slag gaan in plaats van ze een steun in de rug te geven.Dat is een hard beleid. Je kunt het modernisering noemen, maar het ligt
ook wel erg dicht bij afbraak. Misschien werkt het, maar het is een weg die
wij niet kiezen. Wij kiezen voor een weg die even zo harde en ingrijpende
maatregelen vergt, maar die is gericht op lastenverlichting voor bedrijven
en gezinnen en die erop is gericht om zowel bedrijven als gezinnen een steun
in de rug te geven om weer aan de slag te gaan. Dat kan door de lasten zeer
sterk te verlagen. De lastenverlaging kan in hoge mate verdiend worden door
de sterkste schouders zwaardere lasten te laten dragen en door dat te doen
waar de markten toch al verstoord zijn.Waarom komen er geen ingrepen in markten die al verstoord zijn door het
belastinginstrument? Ik doel natuurlijk op de woningmarkt. Iedereen weet dat
de woningmarkt zwaar over de top is gejaagd door de hypotheekrenteaftrek.
Ik vraag de minister ook een reactie op de heer Wellink die dit heeft herhaald.
Hij waarschuwt ook voor de gevolgen van rentestijgingen voor niet alleen de
woningmarkt, maar ook voor de rijksbegroting omdat hogere renteaftrekken leiden
tot hogere belastinguitgaven.Hetzelfde geldt voor de pensioenen. In tijden dat de economie krap is,
moet je scherpere keuzes maken. Is het dan gerechtvaardigd om het topdeel
van de pensioenen, bijvoorbeeld die boven € 50.000, nog fiscaal
te subsidiëren? Juist subsidiëren van die toppensioenen is een extra
prikkel voor mensen om eerder te stoppen, al dan niet in prepensioen. Waarom
leggen wij dan niet de bijl aan de wortel van het probleem door mensen die
het niet nodig hebben, geen steun meer te geven? Dat maakt enorm veel geld
vrij, minstens 4 mld, om de lasten te verlagen voor het bedrijfsleven en daarmee
mensen niet werkloos te maken, maar aan werk te helpen. Ik nodig de heer De
Nerée uit om te steunen dat de sterkste schouders de zwaarste lasten
dragen.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Ik hoor dat de heer Crone bij de pensioenen inmiddels van 45.000 naar
50.000 is gegaan. Als wij nog even wachten, gaat hij naar 60.000.Wat zijn volgens de heer Crone de sterkste schouders? Ik heb zo langzamerhand
de indruk dat wij geen sterkste schouders meer hebben, dat wij bijna geen
sterke schouders meer hebben en straks helemaal geen schouders meer hebben.
De heer Crone wil namelijk alles boven een bepaald niveau weg hebben en naar
beneden drukken. Dan zijn wij precies waar hij wil zijn: een eenheidsworst.De heer Crone (PvdA):Nu komen wij in een interessante onderhandelingssituatie. Ik ben zeer
bereid om met u te bespreken wat de topverdieners zijn. Is dat hoogste 5%
van de topinkomens of 2% of 10%? U pakt het in elk geval bij de laagste 10%
van de inkomens, van de mensen die geen werk hebben en die al 30% moeten inleveren
omdat zij een uitkering hebben in plaats van loon. Die mensen zet u nog verder
achteruit. U pakt de mensen hun ziektekostenvoorzieningen af. Ik weet zeker
dat u de onderste 50% van de bevolking pakt. Ik daag u uit om te zeggen waar
voor u de grens voor de topinkomens ligt. Is dat bij de hoogste 5% of 7% of
8%? En ik ga meteen met u mee en dan rekenen wij vervolgens uit wat het oplevert.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Ik stel een vraag aan de heer Crone. Het is leuk dat hij de vraag terugkaatst,
maar hij begon erover. Daarom vraag ik wat voor hem de sterkste schouders
zijn, sterke schouders en geen schouders.De heer Crone (PvdA):Ik gaf u antwoord. Ik zei dat het voor ons de hoogste 5% is. Als u dat
te mager vindt of te veel, zeg dan of het de hoogste 4% of de hoogste 6% is.
Dat is juist het debat dat wij hier moeten voeren. Ik hoop dat u in tweede
termijn erop terugkomt en laat weten waar de grens ligt tussen de hogere en
de middeninkomens. Anders zal ik u op dit punt wel uitdagen, want het lijkt
mij de juiste discussie. Je moet niet de onderste 50% belasten, maar de top.De voorjaarsnota is een voorbeeld van de concrete uitvoering van de visie
van het kabinet. Je kunt de voorjaarsnota kenschetsen met twee woorden: Italiaans
boekhouden. Daarmee bedoel ik dat het pakket grotendeels bestaat uit eenmalige
maatregelen. Op zichzelf is daar niets tegen, maar het zijn eenmalige maatregelen
die later leiden tot hogere uitgaven. Dat vind ik niet verstandig. Eenmalig
is prima, maar als het op een later moment tot hogere uitgaven leidt voor
de burgers of de overheid is het niet verstandig. Verder merk ik op dat de
minister doorgaat met het werken met negatieve spiralen. Door dit beleid wordt
steeds minder geconsumeerd en geïnvesteerd en het vertrouwen van de burgers
en de bedrijven blijft weg. Niet voor niets loopt de economie van Nederland
nog steeds achter bij die van de rest van het eurogebied. De oorzaak daarvan
is voor een deel te wijten aan de stijging van de lonen en de waarde van de
euro, maar ook het CPB wijst erop dat de bezuinigingen op de overheidsuitgaven
en de lastenverzwaringen de binnenlandse bestedingen onder druk zetten. Dit
kabinet verzwaart alleen dit jaar al de lasten met 5,6 mld euro. Dus zowel
het wegnemen van het vertrouwen als de directe weglek van bestedingen zijn
een gevolg van dit beleid. Iedere econoom snapt dat dit kabinetsbeleid een
lagere groei dan die in andere landen tot gevolg heeft.De heer Van As (LPF):Er is iets boeiends aan uw verhaal. Stel dat wij uw advies hadden opgevolgd
bij de vaststelling van de begrotingen. Dan hadden wij nu het
dubbele moeten bezuinigen.De heer Crone (PvdA):Waarom?De heer Van As (LPF):Omdat u het tekort verder wilde laten oplopen. Daarmee zou de ellende
niet te overzien zijn geweest. Houdt dit even in gedachte. Nu neemt u het
de regering kwalijk dat wij achterlopen bij de andere EU-landen, maar u bent
ook lid geweest van een van de partijen die nota bene de aftrek van de hypotheekrente
wilden aanpakken. Als wij in deze tijd de economie willen aanjagen, moeten
wij er juist voor zorgen dat er meer gebouwd wordt. Daarmee is niet alleen
de bouwsector gebaat, maar ook de toeleverende bedrijven. Juist in de steden
zijn de mensen de dupe van een falend RO-beleid. Daardoor is nu namelijk daar
geen woning te koop en zorgt de economie niet voor verbetering. Wat is uw
visie? Geeft u nu eens concreet aan wat de oplossingen zouden zijn? U praat
namelijk alleen maar over lastenverhoging.De heer Crone (PvdA):Nee, ik praat juist over lastenverlaging. Zowel in onze tegenbegroting
als in het plan dat vier weken geleden fractievoorzitter Bos heeft gepresenteerd
en waarvan een element uiteraard zal terugkeren in de tegenbegroting van aanstaande
september kunt u lezen dat wij meer lastenverlichting kunnen realiseren als
je het maar doet op de goede plek. Je kunt de lasten ook verzwaren om de werking
van de markt te verbeteren. Ik denk aan de woningmarkt. Daar moet de zeepbel
waarvoor de hypotheekrenteaftrek zorgt weggenomen worden. Natuurlijk, dat
moet heel geleidelijk gebeuren en daarom gelden de voorstellen voor de nieuwe
gevallen. Op die manier kun je geld als het ware vrijspelen en dat meer efficiënt
inzetten. De kerndefinitie van economisch beleid is nu eenmaal dat je middelen
moet inzetten waar dat nodig is, waar schaarste is, in dit geval waar er een
tekort aan banen is, en je middelen moet weghalen waar het overvloedig aanwezig
is en waar het de markt verstoort. Dat is het abc van economische beleid.
Ik zou dan ook hopen dat het kabinet en het CDA zich eens aan de regels hielden.De heer Van As (LPF):Dat klinkt natuurlijk erg simpel. Ik wijs er wel op dat u het geld wel
bij een bepaalde groep wilt weghalen, maar dan gaat het maar om een fractie
van het totaal. Dat stelt helemaal niets voor.De heer Crone (PvdA):U heeft kunnen zien wat het voorstelt, want dit is door het CPB uitgerekend.
Als het CPB dit niet had gedaan, zou niemand het geloven. De uitkomst van
de berekening is dat als je bij de 5% aan de top dit geld weghaalt, dat 4
mld oplevert. Welnu, dat is een groot bedrag en dat kun je inzetten voor lastenverlichting
voor bedrijven.De heer Blok (VVD):U sprak over de tegenbegroting die de PvdA een halfjaar geleden heeft
ingediend. Overigens, ik prijs de PvdA voor het indienen van een tegenbegroting.
Aangezien de voorjaarsnota de update van de regeringsbegroting is, is de PvdA
eigenlijk ook verplicht om aan te geven hoe nu haar begroting er uit zou zien.
Als wij de voorstellen van de PvdA hadden opgevolgd, was het tekort nu nog
0,5% hoger geweest, in euro's: ruim 2 mld. Daarom hoor ik graag van u hoe
de voorjaarsnota van de PvdA er uitziet en hoe u het gat van 2 mld dat de
begroting van de PvdA zou hebben opgeleverd, wilt dekken.De heer Crone (PvdA):Uw vraag is volkomen terecht. In onze tegenbegroting van september zullen
wij ons alternatief aangeven. Wij kunnen nu niet tegen het Centraal planbureau
zeggen: we hebben weer een alternatief. Dat wordt namelijk niet iedere keer
voor ons doorgerekend. Dat maakt echter niets uit. Ik kan namelijk al zeggen
wat de hoofdlijn zal zijn. Als wij niets zouden hebben veranderd, zou op grond
van onze begroting, net als bij die van het kabinet, het tekort hoger zijn
dan het een halfjaar geleden zou zijn geweest: inderdaad ongeveer 0,25%. Het
kabinet komt nu uit op 2,9%. Wij zouden uitkomen op 3,4%, dus zonder aanvullend
beleid. Wij zouden een aantal aanvullende beleidsmaatregelen hebben kunnen
nemen om op 3% uit te komen. Misschien zouden wij toch net iets daarboven
zijn geëindigd. Dat heb ik ook in alle debatten gezegd, ik meen het laatst
in maart, in het debat met de minister. Bij dat debat was u ook aanwezig.
Toen heb ik gezegd: als op zo'n laat moment de tegenvallers bekend worden,
voorziet het Stabiliteitspact in de mogelijkheid om in Brussel een pleidooi
te houden en om daar te zeggen: wij gaan het tekort aanpakken, wij zorgen
ervoor dat in 2005 en 2006 het tekort onder de 3% komt, zelfs ruim onder de
3%. Brussel geeft ons dan voor het realiseren van die aanpassing de tijd.
De minister heeft hier destijds letterlijk gezegd dat dat kan. Zo sportief
was hij. Je kunt in Brussel dus zo'n pleidooi houden. Hij wil er alleen politiek
niet voor kiezen. Dat respecteer ik. Deze coalitie wil niet graag aan Brussel
vragen of men een jaartje op 3,1% of 3,2% mag zitten. Wij hadden dat pleidooi
wél kunnen houden op basis van een veel betere begroting, ook in 2005
en 2006. Dan zouden wij nu een beperkt aantal maatregelen hebben genomen.De heer Blok (VVD):Een erg lang antwoord, maar de heer Crone heeft die 2 mld niet. Ik constateer
dat de PvdA een halfjaar geleden een onjuiste inschatting heeft gemaakt en
daarmee een gat van 2 mld heeft veroorzaakt. Men kan het gat nu niet dekken
en is dus ouderwets aan het potverteren geweest.De heer Crone (PvdA):Een halfjaar geleden hadden wij geen enkel gat. Wij zaten op een tekort
van 2,9%. Dat is keurig doorgerekend. Als de heer Blok vindt dat wij een halfjaar
geleden een gat hadden, dan had minister Zalm een halfjaar geleden ook een
gat. Dat de omstandigheden zijn veranderd, daar kunnen wij allemaal niets
aan doen en daar moeten wij allemaal op reageren. Mijn beleidsreactie zou
tweezijdig zijn geweest: een aantal aanvullende maatregelen en iets hoger
dan die 2,9% uitkomen. Dat zouden wij in Brussel hebben kunnen verdedigen
en dan hadden wij het beter gedaan dan Frankrijk, Duitsland en al die andere
landen die het al veel langer slechter doen. Brussel zou dat hebben geaccepteerd.
Die politieke keuze had minister Zalm ook kunnen maken, maar hij knijpt de
economie opnieuw af met 2,5 mld lastenverzwaring en bezuinigingen.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Ik vind het interessant wat de heer Crone zegt. Bij de Miljoenennota 2005
zal hij weer met een tegenbegroting komen om te laten zien
hoe hij het repareert. Wij leven nu echter in 2004, waarin de heer Crone met
zijn begroting zwaar over de 3% zit. Hij komt telkens met plannetjes, die
hij verder niet hard kan maken en waarvan hij niet kan aantonen welke invloed
ze hebben op het EMU-saldo. Ik heb in een commissievergadering een tijdje
geleden gezegd dat de heer Crone gewoon boven de 3% wil gaan. Dat werd toen
keihard ontkend, maar hij geeft nu zelf toe dat hij boven de 3% gaat en dat
dat ook goed is. Wat moet ik nu geloven?De heer Crone (PvdA):Ik heb al in februari of maart het volgende gezegd. Als je tegen Brussel
zegt dat je in 2005 en 2006 ruim onder de 3% zal komen, dan krijg je de ruimte
om het in 2004 iets langzamer te doen. En dan kun je op 3,1% of 3,2% blijven
uitkomen. Brussel zal dat accepteren. Wij voeren hier acht maanden oppositie,
maar wij hebben in die periode meer tegenbegrotingen ingediend dan de fractie
van de heer De Nerée in acht jaar oppositie tegen paars. Er werd zelfs
geen A4'tje gepresenteerd met de uitgaven volgens het CDA. Acht jaar lang
is dat niet gebeurd.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Ik constateer alleen dat de heer Crone namens zijn fractie een tegenbegroting
heeft ingediend die ruim boven de 3% is gestegen. Er zouden maatregelen genomen
moeten worden. De heer Crone antwoordt slechts met de mededeling dat er in
september opnieuw een tegenbegroting zal verschijnen. Daar repareert hij 2004
echter niet mee.De heer Crone (PvdA):Ik heb al drie keer uitgelegd hoe onze positie in 2004 zou zijn geweest.
Wij zouden een aantal aanvullende maatregelen hebben getroffen, maar wij zouden
niet per se onder de 3,0% zijn uitgekomen. Het had best iets hoger kunnen
zijn. Brussel zou dat hebben geaccepteerd. Dan zou onze economie er beter
voorstaan, dan zouden er minder banen worden geschrapt en dan zou er minder
verlies aan werkgelegenheid hebben plaatsgevonden. Ik ben nog steeds benieuwd
wanneer de eerste tegenbegroting van het CDA verschijnt.Het CPB en het CBS hebben gesignaleerd dat de consumptie niet stijgt,
behalve door statische oorzaken, omdat de geneesmiddelen, de tandarts en de
fysiotherapeut nu zijn ondergebracht onder de particuliere consumptie. Het
consumentenvertrouwen neemt nauwelijks toe. Het ligt ook volgens het CBS op
een zorgwekkend laag niveau. De werkloosheid blijft stijgen tot 7,25%. Dat
beleid is niet verrassend. Als je weinig in een economie stopt, komt er ook
weinig uit.Er blijft nota bene geld over bij het omzetten van ID-banen naar reguliere
banen. Het beleid ondersteunen wij voluit. Er zouden 10.000 reguliere banen
komen voor 1 juli, maar zelfs dat lukt niet. Het geld dat overblijft
op de begroting van SZW zouden wij willen overhevelen naar de begrotingen
van onderwijs, zorg en milieu, vanwege de kringloopwinkels. Dan blijft het
geld beschikbaar. Het is geen belasting voor het financieringstekort, omdat
het meevallers zijn die per 1 juli kunnen worden geïncasseerd.De heer De Nerée sprak al over het nieuwe nationale Stabiliteitspact
dat de minister wil opleggen aan de gemeenten en provincies. Hij wil ze in
de financiële tang houden, omdat de uitgaven van lagere overheden meetellen
in het EMU-saldo. Ook hier spiraalt minister Zalm de economie verder naar
beneden, want gemeenten moeten investeren. Ik denk aan grondaankopen, infrastructuur,
schoolgebouwen. De uitgaven die ze nu doen, zijn uitgaven in termen van het
EMU-saldo, maar financieel zijn ze zeer solide gedekt, aangezien gemeenten
alleen mogen investeren als de dekking van de afschrijving en de rente in
de lopende rekening zit. Als we hier zo'n gulden financieringsregeling hadden,
hadden we al die problemen van het financieringstekort ook niet gehad. Gemeenten
die een zeer degelijke en goede financieringssystematiek hebben, gaan we nu
straffen. Hierbij geldt dan het Italiaanse element: gemeenten moeten dan op
een later moment gaan investeren als gronden duurder worden of moeten zelfs
contracten openbreken met boetes als gevolg. Ik vraag de minister dan ook
of hij de garantie wil geven dat dit niet leidt tot een lager niveau van investeringen
en een hoger niveau van kosten voor burgers en gebruikers.De heer Bakker (D66):U had het zo-even over de Melkertbanen. U dekt uw voorstel ter zake uit
de begroting van Sociale Zaken omdat het desbetreffende budget aldaar niet
uitgeput wordt voor het omzetten in reguliere banen. Heeft u er daarbij wel
rekening mee gehouden dat een groot deel, zo niet het grootste deel ervan
afkomstig is van de sociale fondsen van vakbeweging en werkgevers en dat dit
geld per 1 juli automatisch naar hen terugvloeit?De heer Crone (PvdA):Daarom is het ook zaak om er snel politieke duidelijkheid over te geven.
Het beleid dat werkgevers en werknemers willen, is om dit zo snel mogelijk
om te zetten. Over de technische invulling ben ik zo flexibel als het maar
kan. Als wij dit geld niet inzetten voor deze mensen komen ze nooit meer aan
het werk en komen ze in een uitkeringssituatie terecht, hetgeen ons ook veel
geld kost. Als wij dat geld niet laten wegvloeien naar de boekhouding van
de heer Zalm, maar inzetten voor deze groep, dan laat ik iedere techniek om
dat te bereiken aan u over.De heer Bakker (D66):Mijn opmerking was nu juist dat een belangrijk deel van dat geld helemaal
niet van ons is. Het figureert weliswaar op de begroting van Sociale Zaken
maar het is in feite van de vakbeweging en de werkgevers. En daar kunt u niet
zomaar eventjes over beslissen, los van de vraag of dat wenselijk is. Ik wilde
alleen maar weten of u daarmee rekening heeft gehouden.De heer Crone (PvdA):Ik denk dat er weinig dingen zijn waarover u zo snel een akkoord kunt
bereiken met de sociale partners. Dat gold voor de SPAK ook. U wilde de SPAK
afschaffen. Werkgevers en werknemers hebben eensgezind te kennen geven: liever
een hogere WAO-premie dan het afschaffen van de SPAK. Dit ligt op precies
dezelfde lijn van denken. Zij zitten echt niet op die meevaller te wachten;
zij hebben liever dat die banen worden doorgezet. De gemeente Amsterdam heeft
al laten weten de voorkeur te geven aan verlenging van de regeling. De Amsterdamse
wethouder Aboutaleb heeft er een brief over gestuurd. Ik meen dat ook u gezegd
heeft dit doel met ons te delen.De heer Bakker (D66):Dat heb ik niet gezegd. Ik vind dat het met name de werkgevers in de collectieve
sfeer zijn geweest die echt hebben ondergepresteerd in de afgelopen anderhalf
jaar in het omzetten van die banen. Die mogelijkheden waren er wel degelijk
en die zijn er in wezen nu nog.De heer Crone (PvdA):Als het u helpt om de schuld van alle ellende niet bij het kabinet te
leggen maar bij de betrokken instellingen, doe ik graag met u mee, als we
vervolgens het geld maar beschikbaar houden. Laten wij overigens niet over
schuld spreken. Er worden hier duizenden mensen extra het slachtoffer van
omdat ze geen baan zullen krijgen. Dat zijn mensen die op de arbeidsmarkt
in de laatste wagon zitten.De heer Bakker (D66):Die zijn sinds 1995 in de laatste wagon terechtgekomen en daar zitten
ze nu nog steeds. Dat heeft te maken met het feit dat u het nooit heeft aangedurfd
om die mensen te laten doorstromen. Wat zegt u nu? Laat ze nog maar even zitten
waar ze zitten, want ze zitten daar goed. Dat is niet het goede beleid. Als
u met een plan zou komen dat ertoe strekt deze mensen te stimuleren richting
een reguliere baan, dan ben ik uw man. Maar het gewoon handhaven van de Melkertbanen
die betrokkenen geen enkel perspectief bieden, dáár ben ik niet
voor.De heer Crone (PvdA):Dit is complete geschiedvervalsing. Iedereen wist van het begin af aan
dat bij de instelling van gesubsidieerde arbeid een deel van de mensen nooit
uit zichzelf op het productiviteitsniveau van het minimumloon aan werk zou
geraken. Die mensen zijn dus altijd afhankelijk van een structurele loonkostensubsidie.
Of je die nu linksom of rechtsom geeft, interesseert mij niet. Echter, uw
verhaal dat deze mensen op eigen kracht aan het werk geraken, is niet reëel.
In een economie die hoogproductief is waardoor het loonniveau ook hoogproductief
is, is er altijd een groep mensen die dat nooit op eigen kracht kan. Dan is
de vraag of wij die mensen in een uitkeringssituatie laten zitten of dat wij
ze inschakelen zodat ze maatschappelijk gezien nuttig werk kunnen doen op
basis van loon. Dat zijn geen afhankelijke mensen, maar mensen met een cao-loon
in een ID-baan. Ik nodig de heer Bakker graag uit met mij mee te gaan naar
een kringloopwinkel. Dan zal hij het al snel met mij eens zijn.Op vergelijkbare manier worden de ZBO's Italiaans gekort. Het eigen vermogen
mag niet groter zijn dan 5%. Het meerdere wordt afgeroomd. Daarmee wordt iedere
prikkel weggenomen om efficiënt te presteren, want wanneer men een groter
vermogen heeft, wordt het toch weggehaald. Je hoort nu al dat daar de decemberkoorts
zal toeslaan. Mensen zullen er op het laatste moment voor zorgen dat het geld
opgaat, want als je het niet gebruikt, gaat het toch naar Zalm.Vervolgens kunnen de ZBO's het geld teruglenen via een leenfaciliteit
van de minister van Financiën. Hij zegt altijd dat je nergens zo goedkoop
geld kunt lenen als bij hem. Daarin heeft hij gelijk, maar het is wel financieel-boekhoudkundig
denken. Bedrijven, ook ZBO's, hebben dat geld nodig om te kunnen investeren
of om vernieuwingen tot stand te brengen. Als zij daarvoor geld moeten lenen
bij de minister, heb ik daar twee vragen over. 1. Tast het hun beleidsvrijheid
aan, blijft die geheel en al bij de ZBO's of zegt de minister: jullie willen
nu geld lenen voor iets wat ik beleidsmatig niet interessant vind? 2. Gaat
het eigenlijk wel door? Is het wel een oplossing? Ook geld dat de minister
van Financiën uitleent aan een ander, waarbij hij zelf garant staat voor
de aflossing van de rente en de schulden, is irrelevant. Het zou helemaal
Italiaans zijn als hij kon zeggen: ik heb wel een verplichting aan ZBO's.
Mijn technische, maar doorslaggevende vraag is: is dit irrelevant voor het
EMU-saldo of juist relevant. In dat laatste geval is de oplossing niet adequaat.
Mij gaat het om de beleidsvrijheid van de ZBO's versus de saldoregelingen.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):De heer Crone sprak over structurele maatregelen van het kabinet, waardoor
de economie kapot gaat. Hij gebruikte een veelheid aan woorden. Hij is nu
al een kwartier bezig om te zeggen dat het Italiaanse maatregelen zijn. Italiaanse
maatregelen zijn geen structurele maatregelen, maar incidentele maatregelen.
Of zijn opmerking over de structurele maatregelen waardoor de economie kapot
gaat, is onjuist of hij moet blij zijn met de incidentele maatregelen, want
die beïnvloeden de economie niet. Dat is precies wat de CDA-fractie heeft
gevraagd: probeer zoveel mogelijk incidentele maatregelen te nemen, want die
werken niet door op de economie. Ik begrijp de heer Crone niet meer. Als het
hem uitkomt, noemt hij de maatregelen de ene keer structureel en de andere
keer incidenteel.De heer Crone (PvdA):Ik begrijp dat u het niet begrijpt, want het is helemaal niet waar. Incidentele
maatregelen kunnen de economie net zo hard treffen als structurele. Als u
nu een incidentele maatregel neemt, bijvoorbeeld door de lasten met 5 mld
te verhogen, dan treft u onmiddellijk de economie. Het is alleen incidenteel,
omdat er kennelijk later weer een lastenverlichting tegenover staat. De kwestie
is voor mij niet of iets incidenteel dan wel structureel is, hoewel dat ook
een relevante vraag is. Voor het treffen van de economie geldt de vraag: kun
je het uit de vermogenssfeer weghalen of kun je het zo doen dat het niet direct
de consumptie of de investeringen treft. Het kabinet heeft een verdienstelijke
poging daartoe gedaan door een aantal dingen terug te drukken, of dat nu investeringen
van gemeenten zijn of ZBO-formules.Ik heb gezegd dat Italiaans boekhouden niet alleen kasschuifjes zijn,
maar slechte kasschuifjes. Je weet dan: ik doe nu iets goedkoper voor de staatskas,maar
later moeten anderen het betalen, want dan is of de ZBO, de gemeente of de
burger duurder uit. Dat is Italiaans boekhouden. Ik wil van al die gevallen
apart zien wat verstandig is op de korte termijn en wat is verstandig voor
de boekhouding van de Staat en de instellingen op de lange termijn. Verder
wil ik weten wat op korte en op lange termijn goed en slecht is voor de economie.De voorzitter:Ik sta nu geen interruptie toe. De tweede spreker is aan het woord, terwijl
wij al 55 minuten bezig zijn. Op deze manier zitten wij hier vannacht nog
en dat is voor ons allen onverantwoord.De heer Crone (PvdA):Ik zal mijn volgende punten inkorten, hoewel zij erg belangrijk zijn.
Het betreft wijzigingsvoorstellen die inmiddels bij amendement zijn ingediend. Het kabinet treft een lastenverzwaring per 1 juli 2004, te weten
een verhoging met 300 mln van de premie voor de AWBZ. Ik sluit mij aan bij
de vragen die de heer De Nerée heeft gesteld. Dit leidt tot een negatiever
koopkrachteffect dan de minister had voorzien. Hij ging immers uit van een
lagere inflatie. Die valt echter tegen. Een lastenverzwaring is überhaupt
een verslechtering voor de economische structuur. Wij stellen voor, die lastenverzwaring
te schrappen en die te financieren uit de sinds het uitbrengen van de voorjaarsnota
gestegen prijzen van de olie die doorwerken in de gasbaten. Voor zover wij
het met vuistregels kunnen doorrekenen, komen wij daarbij ongeveer goed uit.
Misschien hoeft alleen maar de helft van de opbrengst van de meevallende gasbaten,
het VPB-deel, daarvoor te worden ingezet, zodat er geen lastenverzwaring nodig
is. Dit is ook geen vorm van een financieringstekort, want het is een meevaller
die nog niet in de boeken was verwerkt.De minister is blij dat India versneld de kredieten ontwikkelingssamenwerking
heeft afgelost. Het aandeel van de uitgaven ontwikkelingssamenwerking komt
daardoor niet meer op 0,8% maar op 0,72%. De minister belooft dat waar nu
te weinig wordt uitgegeven voor ontwikkelingssamenwerking er de komende jaren
extra veel wordt uitgegeven, zodat het gemiddelde op 0,8% komt. Is dit echter
niet een onnodige kasschuif? Is het niet veel beter om van deze meevaller
van ruim 300 mln in ieder geval 200 mln in te zetten voor de UNHCR-programma's
in bijvoorbeeld Sudan en de aidspreventie- en aidsbestrijdingsmaatregelen
in Afrika? Wij komen dan dichter bij het percentage van 0,8. Wat wij nu extra
uitgeven, hoeft volgend jaar niet meer te gebeuren. Het is dus voor de ontwikkeling
van het financieringstekort op dit moment slecht, maar op de langere termijn
beter. Wij hebben op dit punt een amendement ingediend. Ik vraag daar graag
steun voor van mijn collega's.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter. Dit pakket aan maatregelen in de voorjaarsnota van 2,9 mld
aan bezuinigingen zal het Malieveld dit keer niet doen volstromen. De minister
hoeft ook niet te zwaaien. Het tekort blijft onder de 3% en de minister kan
de economie ontzien. Waarom kan dat nu wel als dat eerder onmogelijk was?
Dat komt omdat meer dan de helft van de bezuinigingen tijdelijk en niet structureel
van aard zijn. Dat scheelt nu in de pijn. Ik heb dergelijk creatief boekhouden
voor dit jaar liever dan een bezuiniging op bijvoorbeeld de WW. Gelukkig zijn
er ook meevallers. Daarop is niemand tegen. Ook die helpen een beetje. Tijdelijke
bezuinigingen kunnen slecht zijn voor het herstel van de economie. Alles overziend
heb ik echter het beeld dat men dat niet kan zeggen van de bezuinigingen die
de minister in deze ronde heeft gekozen. De enige ombuigingen die bijten zijn
de stop op de groei in de AWBZ, de korting op de lokale overheden en de verhoging
van de AWBZ-premie.Over de AWBZ-gelden heb ik ook buiten deze zaal de nodige debatten gevoerd
met de staatssecretaris. Het wordt mij eerlijk gezegd niet duidelijker. Misschien
kan de minister van Financiën duidelijkheid geven. Het is mij onduidelijk
wat precies de impact is van de genomen maatregelen. De staatssecretaris geeft
bijvoorbeeld geen duidelijke criteria aan voor het moment waarop er extra
geld kan komen. Zij zegt dat dit kan als er knelpunten zijn. Mij is het niet
helder. Ik geef een concreet voorbeeld. Stel dat er een verzoek komt, gebaseerd
op goede voorstellen, om iets te doen aan de fikse wachtlijsten in de geestelijke
gezondheidszorg. Is het nog mogelijk dat er dit jaar geld komt voor eventuele
plannen? Of is de kraan echt dicht? Zit de deksel er echt op? Ik heb daar
vrees voor. Hopelijk kan de minister van Financiën mij vandaag duidelijkheid
verschaffen.De maatregelen voor dit jaar zijn niet structureel. Dat scheelt nu in
de pijn. Volgend jaar moet er opnieuw bezuinigd worden, omdat de maatregelen
niet structureel zijn. Misschien moet dat ook gebeuren als er meer tegenvallers
zijn. Dan worden de volgende klappen door het kabinet uitgedeeld. De grote
vraag is wie die klappen gaat ontvangen. Volgens het CBS nam de armoede vorig
jaar weer toe. Die zal ook dit jaar weer toenemen. Zeker zo'n 640.000 mensen
moeten rondkomen van minder dan € 784 per maand. Er is dus weldegelijk
een probleem. Na het vorige jaar moeten echter mensen met het minste geld
niet wederom hoeven inleveren. Het kan niet zijn dat wederom chronisch zieken,
gehandicapten en ouderen de rekening gepresenteerd krijgen.Naar aanleiding van de eerste voorspellingen over de koopkracht van volgend
jaar heeft minister De Geus in het vragenuur duidelijk aangegeven dat er het
volgende jaar een evenwichtige verdeling moet zijn van het koopkrachtverlies.
Ik heb het althans zo opgevat. De minister van Sociale Zaken heeft duidelijk
gezegd mede namens de minister van Financiën te spreken. Lagere inkomens
gaan er niet meer op achteruit dan hogere. Is dat wat het kabinet van plan
is? Garandeert hij dat mensen met lagere inkomens er niet meer op achteruit
gaan dan mensen met hogere inkomens? De volgende vraag is natuurlijk of dat
wel genoeg is. Mensen met lagere inkomens zijn namelijk mensen die al op het
minimum zitten en nu al in armoede leven. Waarom kunt u niet op z'n minst
de garantie geven dat die groep er volgend jaar niet nog verder op achteruitgaat?
Mensen op het minimum die chronisch ziek of gehandicapt zijn, en ouderen mogen
er toch zeker niet nog verder op achteruitgaan?Het CPB voorspelt dat de lagere inkomens er volgend jaar 2% in koopkracht
op achteruitgaan. Wat mij niet helemaal duidelijk is, is of in die 2% de premieverhoging
van de AWBZ is verdisconteerd. Verder hoor ik graag of de tijdelijke premieverhoging
volgend jaar weer wordt teruggedraaid.De AWBZ-premie is inkomensafhankelijk. Dat deze premie stijgt, vindt mijn
fractie dan ook minder erg dan een stijging van de nominale premies, een verkleining
van het ziekenfondspakket of bezuinigingen die vooral mensen treffen die dat
niet meer kunnen opbrengen. Desalniettemin is het wel een koopkrachteffect
dat terdege door de lagere inkomens wordt gevoeld, want ook zij moeten die
hogere AWBZ-premie gaan betalen.Waarom wordt nu eindelijk niet eens besloten om de grondslag van de AWBZ
te verbreden? Op dit moment wordt het percentage alleen berekend over de eerste
twee belastingschijven. Waarom wordt dit niet uitgebreid? Het lijkt mij wel
het minste om de voorgestelde kleine verhoging te laten neerslaan op de hoogste
schijven. Met deze suggestie wordt voorkomen dat wij in één
klap het hele systeem moeten veranderen. Door de komende verhogingen in de
hogere schijven neer te laten slaan kunnen wij de hoge inkomens langzamerhand
relatief meer laten bijdragen aan de AWBZ.Ik zei het al: de grootste klappen zullen volgend jaar vallen. Een ingreep
in de WW wordt op dit moment ook heftig in het kabinet bediscussieerd. Het
zal duidelijk zijn dat mijn fractie die ingreep graag vervangen ziet worden
door een ingreep in de hypotheekrenteaftrek. Zelfs in de VVD wordt hierover
gesproken!Ook bij het UWV valt nog wel wat te besparen. Waarom zoekt het kabinet
het niet in dat soort zaken in plaats van de rekening te presenteren aan mensen
die al in armoede leven en vorig jaar al een forse rekening van het kabinet
hebben gehad? Ik kan het niet nalaten om het toch te noemen: waarom wordt
er niet gekeken naar de salarissen van de ministers? De volgende ministers
krijgen er 30% bij. De minister van Sociale Zaken heeft echter wel gezegd
dat cao's met een loonstijging van meer dan 0% voor hem aanleiding zullen
zijn om de algemeenverbindendverklaring ter discussie te stellen. Maar de
ministers in een volgend kabinet krijgen er 30% bij! Ik weet natuurlijk ook
dat het niet om veel geld gaat, maar tot mijn spijt moet ik wel zeggen dat
het heel hypocriet is.De heer Blok (VVD):Voorzitter. De marges in de politiek zijn smal. Dat is algemeen bekend.
Die smalle marges gelden ook voor deze voorjaarsnota. Met creativiteit en
sprokkelwerk – waarvoor ik de minister wel wil complimenteren –
komen wij namelijk uit op een verwacht tekort van 2,9%. Dat is natuurlijk
een heel smalle marge ten opzichte van het maximale EMU-tekort van 3%.Dit jaar kunnen wij dus geen tegenvallers gebruiken zoals die van de lagere
overheden. Uit de voorjaarsnota wordt mij wel duidelijk dat er gesproken wordt
met de lagere overheden, maar dat geeft mij niet het geruststellende gevoel
dat die onverwachte tegenvallers voor dit jaar ook echt uit de wereld zijn.
Nogmaals: wij hebben maar een speelruimte van 0,1%. Dit jaar wordt dus een tekort van 2,9% verwacht. Het is verder de verwachting
dat de staatsschuld aan het einde van dit jaar uitkomt op 56%. Als ik daarbij
de verwachte tekorten optel – volgend jaar wordt er uitgegaan van een
tekort van 2,6% – naderen wij de komende jaren toch wel dicht aan de
60%, die andere EMU-norm. Verwacht de minister dat wij tussen nu en 2007 onder
die 60% blijven? Als ik de optelsom maak, zitten wij aan het einde van 2005
al op 58,6%. Dan hebben wij nog twee jaar waarin wij in totaal maar een tekort
van 1,4% kunnen hebben om al aan de 60% te komen. Ik wil dus best overal zwaluwen
zien, maar het sommetje is voorlopig nog niet zo vrolijk.Nu zijn zowel over de tekortnorm als de schuldnorm harde afspraken binnen
de EMU gemaakt – het is althans de bedoeling dat dit harde afspraken
zijn – maar het zijn vooral signaalwaarden voor houdbare overheidsfinanciën.
Eigenlijk is er natuurlijk een overschot nodig. Het is nog maar kort geleden
dat de partijen in deze Kamer het met elkaar eens waren dat wij naar een structureel
overschot toe moesten. In de afgelopen miljoenennota, waarvan wij nu de tussenstand
bespreken, is ook ingegaan op de vraag hoe groot het structurele begrotingssaldo
moet of kan zijn om de vergrijzing voor te zijn. In de miljoenennota werd
gezegd – het CPB had inmiddels wat scherpere berekeningen gemaakt –
dat een structureel tekort van ongeveer 0,5% nog wel zou kunnen. Toen de miljoenennota
werd gemaakt, verwachtten wij voor 2004 echter nog een tekort van 2,3% en
niet van 2,9%. Op dat gebied is het beeld dus al wat anders en ik vrees ook
wat somberder dan toen deze verwachting over het structurele tekort werd uitgesproken.De tijd verloopt inmiddels ook. Wij naderen het omslagpunt in de vergrijzing
en de situatie waarin steeds minder jongeren de lasten zullen moeten dragen
steeds dichter. Daarom stel ik de minister de volgende concrete vraag. Krijgen
wij bij de Miljoenennota 2005 een herberekening met een vooruitblik op de
te verwachten vergrijzingslasten en een beeld van hoe wordt aangekeken tegen
de CPB-verwachtingen over de betaalbaarheid van de vergrijzing?De heer Crone (PvdA):Ik denk dat u een terechte vraag stelt. De 60% komt in zicht; nog even
en wij zijn er. Er is natuurlijk sprake van een teller en van een noemer.
De noemer betreft de economische groei. Als die nominaal – dus de reële
groei plus de inflatie – hoger is dan het financieringstekort, dan daalt
het aandeel weer. Er moet dus worden gezorgd voor een hogere economische groei.
Hoe hoger de groei, hoe hoger het tekort mag zijn om niet aan de 60% te komen.De heer Blok (VVD):Ik ben het op twee punten met u eens. U zegt: nog even en wij zijn er.
Met de PvdA zouden wij er nog sneller zijn. Ik ben ook een groot voorstander
van een hogere economische groei. Wij hebben een week of twee geleden een
debat gevoerd over de werkgelegenheid. Ik heb toen namens de VVD-fractie vijf
concrete voorstellen gedaan die puur gericht waren op die groei. De voorstellen
waren gericht op het feit dat wij een achterstand oplopen in de loonkostenconcurrentie.
Ik ben het helemaal met u eens: uiteindelijk moet het antwoord komen uit de
economische groei. Daar doet mijn fractie ook voorstellen toe.De heer Crone (PvdA):Dan moet je de economie dus niet te veel kapot bezuinigen en het vertrouwen
in de economie aantasten, want dan blijft de groei achterlopen op die in de
rest van Europa. Dan moet daarna weer extra worden bezuinigd, zodat een negatieve
spiraal ontstaat. Ik hoor steeds meer bankiers en economische instituten daarvoor
waarschuwen.De heer Blok (VVD):Ik ben het helemaal met u eens dat het vertrouwen in de economie niet
moet worden aangetast. De rol van de bezuinigingen daarin worden netjes berekend.
In het kwartaaloverzicht van de Nederlandsche Bank bijvoorbeeld wordt keurig
uitgesplitst wat het effect is op de economische groei van de loonconcurrentie
enerzijds en van de bezuinigingen anderzijds. Het effect van de verslechtering
in de loonconcurrentie is echt veel groter, aldus de Nederlandsche Bank. Daar
zitten rekenmeesters die veel knapper zijn dan ik. Dus is het inderdaad de
eerste keuze van de VVD om het groeipotentieel van Nederland te vergroten
door onze kracht op de loonconcurrentie te verbeteren. Ik heb dat al eerder
gezegd. Wat dat betreft, ben ik volkomen consequent, maar dat zal u niet verrassen.Ik heb het net gehad over macro-economische termen of signaalwaarden,
zowel wat het tekort als wat de staatsschuld betreft. Achter deze signaalwaarden
ligt het beeld van de oudedagsvoorzieningen die wij willen kunnen blijven
betalen – de AOW en de gezondheidszorg – en de wens om de werkenden
niet onredelijk zwaar te belasten. Dat macrobeeld kan weer worden vertaald
in de portemonnee van de burger. Dan ga ik weer terug naar de voorjaarsnota,
die een verhoging bevat van de AWBZ-premie van 0,3%. Dat is op zich vervelend;
lastenverzwaring doet altijd pijn. Als ik dit kabinet goed beluister, zegt
het eigenlijk: you ain't seen nothing yet. Mevrouw Ross zei kortgeleden nog:
als wij niets doen met de AWBZ, dan stijgt de gemiddelde premie van € 300
per Nederlander naar € 600. Dat is pas een ingreep in de koopkracht!
Ik ben dan ook benieuwd naar de visie van het kabinet op de wat langere termijn
op die AWBZ-premie. Zo'n enorme stijging van de premie heeft enorme effecten
op de koopkracht. Wat mij betreft vraagt dat om maatregelen op andere plaatsen,
want die vergrijzing kan ik niet tegenhouden. Je kunt natuurlijk altijd wat
maatregelen nemen in de AWBZ om die stijging tegen te gaan, maar de achterliggende
ontwikkeling van de vergrijzing blijft doorgaan.Wat is nu de visie van het kabinet op langere termijn op de ontwikkeling
van de AWBZ-premie? Ik doel dan mede op de uitspraak van mevrouw Ross over
de stijging van € 300 naar € 600. Hoe kunnen wij ervoor
zorgen dat de druk op de koopkracht van burgers zoveel mogelijk wordt beperkt?
Ook dat is een wat langere blik vooruit. De aanleiding tot die discussie zit
wel in deze voorjaarsnota, maar eigenlijk richt mijn vraag zich op de komende
begroting. Ik vraag het kabinet om ook op dit gebied een langere vooruitblik
te geven.De heer Vendrik (GroenLinks):Misschien heeft de heer Blok nog de behoefte om de eerste zin van zijn
betoog toe te lichten. Als ik het goed hoorde, beschuldigde hij de minister
van Financiën van smokkelwerk. Dat lijkt mij een illegale activiteit,
dus misschien kan de heer Blok mij nog even vertellen hoe dat zit. Als het
gaat om het laatste deel van zijn betoog, ben ik benieuwd naar de plannen
van de VVD-fractie zelf met de AWBZ. Wat heeft de VVD-fractie voor gedachten
over de begroting van 2005 om het langetermijnperspectief dat de heer Blok
schetst, af te wenden? Hoe ziet de AWBZ van de VVD-fractie er volgend jaar
uit?De heer Blok (VVD):In het liberale wereldbeeld is sprokkelen niet illegaal zolang het maar
niet in natuurgebieden gebeurt. Ik heb de minister dan ook gecomplimenteerd
voor dat sprokkelwerk.De heer Vendrik (GroenLinks):U zei "sprokkelwerk"?De heer Blok (VVD):Ja, sprokkelen is het verzamelen van hout.De heer Vendrik (GroenLinks):Wij verstonden achterin de zaal collectief "smokkelwerk".De heer Blok (VVD):U legt mij woorden in de mond die u natuurlijk nooit van mij kunt verwachten.
Ik had de minister nooit gecomplimenteerd met smokkelwerk. Althans, niet in
het openbaar.De voorzitter:Zoals mevrouw Kant weet, kan één lettertje voor de Handelingen
een groot verschil maken.De heer Blok (VVD):Zoals de heer Vendrik weet, voeren wij regelmatig debatten – ook
met vertegenwoordigers van zijn fractie – over de maatregelen die dit
kabinet neemt rond de AWBZ. Daarvan zeggen wij: pijnlijk maar noodzakelijk.
Die stijging van € 300 naar € 600 betekent zoveel voor
de burger dat wij allereerst al het mogelijke willen doen om binnen de AWBZ
oplossingen te vinden. Ik heb echter nadrukkelijk gesproken over de langere
termijn want die vergrijzing vindt niet plaats tussen nu en 2007, maar dat
is een geleidelijke ontwikkeling. Op de lange termijn komt de vraag van de
heer Vendrik wél terug. Daarom heb ik tegen het kabinet, dat beschikt
over veel meer rekenkracht dan ik, gezegd: ik signaleer het probleem, wilt
u het achterliggende sommetje maken? Welke effecten op de koopkracht verwacht
u van verhoging van de AWBZ-premie?De heer Vendrik (GroenLinks):De heer Blok begon zelf over de begroting van 2005. Ik zei al tegen de
heer De Nerée dat wij hier niet gezellig bij elkaar zijn om feitjes
uit te wisselen, maar om politiek te maken. Ik neem de heer Blok serieus en
ga er dus vanuit dat de VVD-fractie een claim op tafel legt en zegt wat er
in de begroting van 2005 moet gebeuren met de AWBZ. Ik krijg er toch niet
echt de vinger achter. Laat ik maar eens een voorbeeld noemen. Moet het AWBZ-pakket
kleiner worden? Is dat de koers die minister Hoogervorst moet varen? Moeten
de eigen bijdragen soms nog verder omhoog, terwijl de heer Blok weet dat de
rek er bij de coalitiepartners zo langzamerhand uit is? Welke kant wil de
VVD-fractie op?De heer Blok (VVD):Dit is de tweede keer dat u mij kennelijk niet goed verstaat. Ik heb gezegd
dat wij onze verantwoordelijkheid nemen voor de AWBZ, méér dan
de GroenLinksfractie. Ik heb ook gezegd dat ik behoefte heb aan een langetermijnberekening.
Dat is geen berekening voor 2005, maar een langetermijnberekening. Zoals u
weet, bevat iedere miljoenennota een aantal vooruitblikken. Een stuk van mijn
betoog over de ontwikkeling van de staatsschuld is gebaseerd op de miljoenennota.
Mijn vraag aan de minister is heel feitelijk. Wilt u in het inleidende hoofdstuk
van de miljoenennota die nog geschreven moet worden, ook ingaan op het vraagstuk
van de houdbaarheid op lange termijn van de AWBZ?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Het gaat vandaag primair over de voorjaarsnota en daarom heb ik nog een
vraag over de korte termijn. U hebt een opmerking gemaakt over de lastenverzwaring
die het gevolg is van de AWBZ-premieontwikkeling. In dit pakket van de minister
van Financiën zit een premieverhoging van 0,3%. Dat hebben wij niet nodig
om onder de 3% te blijven. Hoe kijkt u daartegen aan? U hebt daar in elk geval
over gezegd dat het voor u een argument zou zijn om toch akkoord te gaan met
deze lastenverzwaring. Gelet op uw zorgen zou ik mij kunnen voorstellen dat
wij dit niet nodig hebben om onder de 3% te blijven. Laten
wij dan in elk geval deze verhoging van de AWBZ-premie niet doorvoeren.De heer Blok (VVD):U haalt een positieve ondertoon uit mijn betoog, die ik er niet in heb
gelegd. Ik ben begonnen met de zin: de marges in de politiek zijn flinterdun
en dat geldt zeker voor deze voorjaarsnota. Met deze maatregel, waarvan u
zegt dat u hem niet nodig vindt, komen wij uit op 2,9%. Ik moet nog maar afwachten
of wij onder de 3% blijven. Ik ga helemaal niet zeggen dat ik welke maatregel
dan ook even niet nodig vind.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Dat betekent toch dat de VVD zegt: hoewel wij, als wij het cijfermatig
bekijken, ook zonder de verhoging van de AWBZ-premie onder de 3% zouden blijven,
bouwen wij zekerheidshalve toch weer een marge in. De lastenverzwaring en
de effecten voor de mensen die wij de afgelopen jaren al een aantal keren
hebben getroffen, neemt u daarmee op de koop toe.De heer Blok (VVD):Ik zou het onverantwoord vinden om, bij een verwacht tekort van 3% te
zeggen: dat vind ik nu wel best. Ik maak mij al grote zorgen over een verwacht
tekort van 2,9%. Daar heb ik goede redenen voor, want vorig jaar viel het
ook tegen.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Ik ben vorige week bij het verantwoordingsdebat begonnen met
de mededeling dat de minister van Financiën de Kamer regelmatig sombere
boodschappen brengt. Dat is vandaag ook het geval. Nu gaat het vooral over
de tegenvallende economische groei en de forse budgettaire tegenvallers die
daarvan het gevolg zijn. Met name de krimp van 2003 speelt het kabinet parten,
zodat de iets gunstiger groeiverwachting voor 2004 onvoldoende is om het oplopen
van het begrotingstekort tot boven de 3% te voorkomen. Daarom moeten er maatregelen
komen. Dat de minister nu bij de voorjaarsnota komt met een pakket maatregelen
om het tekort binnen de Europese afspraken te brengen, is op zichzelf genomen
onvermijdelijk. Daarbij is wel de samenstelling van het pakket belangrijk
en daarover zal ik een aantal opmerkingen maken.In de voorjaarsnota heb ik gelezen dat bij de samenstelling van het pakket
is geprobeerd om verdere verslechtering van koopkracht te vermijden. Na alles
wat er is gepasseerd, vind ik dat het kabinet met die inzet een geloofwaardigheidsprobleem
heeft. Het afgelopen jaar is stevig het mes gezet in de koopkracht van de
minima, de chronisch zieken en de gehandicapten. Ik verwijs naar de debatten
die wij daarover keer op keer hebben gevoerd. Het kabinet was nauwelijks in
beweging te krijgen om de effecten te verzachten. Het is dan wel een beetje
mosterd na de maaltijd om nu te horen dat wij de koopkracht niet verder willen
laten verslechteren. Ik leg dat naast het besluit van het kabinet over de
ministerssalarissen en de ambtenarensalarissen. De discussie daarover hebben
wij allemaal kunnen volgen. Als ik dat afzet tegen een opmerkelijk feit uit
het Centraal Economisch Plan, namelijk dat mensen met lage inkomens hebben
moeten bezuinigen op eten en drinken, dan ben ik benieuwd naar een reactie
van de minister van Financiën op dat gegeven. Hij zou mij een plezier
doen als hij daarop in zijn termijn een reactie zou willen geven. Ik vind
het een schrijnend punt.De uitwerking van de op zichzelf genomen nobele inzet van het kabinet
in de voorjaarsnota is bovendien weinig overtuigend. Opnieuw wordt er immers
een lastenverzwaring doorgevoerd. Dat zou nog te verteren zijn, als het bijvoorbeeld
ging om een verhoging van het toptarief of een verlenging van de AWBZ-premieheffing
naar de derde en vierde belastingschijf, waar de fractie van de ChristenUnie,
samen met anderen, eerder voor heeft gepleit bij de begrotingsbehandeling
en de behandeling van het Belastingplan. Er is nu sprake van verhoging van
de AWBZ-premie, die opnieuw de hogere inkomens relatief buiten schot laat.De redenering van de minister dat de lastenverzwaring wordt gecompenseerd
door het lagere inflatiecijfer vind ik vreemd. Ten eerste hebben wij er geen
enkel inzicht in in hoeverre die twee cijfers elkaar echt in evenwicht houden.
Gaat het om het inflatiecijfer voor alle consumptiegoederen, of gaat het vooral
om de luxe goederen? Ten tweede vind ik niet dat er in een meevallend inflatiecijfer,
waarvan alle inkomensgroepen profiteren, een aanleiding ligt om dan maar weer
een lastenverzwaring door te voeren die relatief vooral de inkomens tot en
met modaal treft. De Kamer heeft vanuit de voorjaarsnota niet voldoende inzicht
in die effecten. Dat maakt het vanuit het principe dat de sterkste schouders
de zwaarste lasten moeten dragen best moeilijk om een dergelijke maatregel
te kunnen steunen. Er liggen voorstellen om daar veranderingen in aan te brengen
en die zullen wij graag steunen.Sprekend over gebrek aan inzicht in effecten: mijn fractie heeft bij de
schriftelijke vragenronde een aantal vragen gesteld over de inkomens en koopkrachtontwikkeling
van gezinnen met kinderen in het afgelopen decennium. Wij hebben die vragen
voornamelijk gesteld omdat in de positie van gezinnen, op basis van reguliere
regeringsstukken, bijzonder weinig inzicht kan worden verkregen. Dat hebben
wij na enig eigen onderzoek geconstateerd. Dit moet anders, omdat bijvoorbeeld
de Gezinsraad en het NIBUD op basis van hun eigen onderzoek met enige regelmaat
de alarmklok luidden over de inkomenssituatie van gezinnen. Wel staat vast
dat Nederland internationaal, in vergelijking met ons omringende Europese
landen, maar ook wereldwijd, bepaald niet hoog scoort waar het gaat om gezins-
en kindvriendelijk beleid. Uit een onderzoek dat een Australische onderzoeker
in 2003 aan de universiteit van York heeft gedaan, blijkt dat de ondersteuning
van gezinnen met kinderen van onder de 22, vergeleken met de in dit onderzoek
betrokken Westerse landen, in Nederland het op één na laagste
is. Alleen Griekenland doet het slechter. Wil de regering bij de komende miljoenennota
aparte aandacht geven aan de koopkrachteffecten voor gezinnen met kinderen?
Wil zij daarbij in het bijzonder inzicht verschaffen in het effect dat het
aantal kinderen en het aantal verdieners in het gezin heeft op het besteedbaar
inkomen? Daarnaast vraag ik bijzondere aandacht voor de positie van alleenstaande
ouders. Ons is al wel gebleken dat zij bijzonder kwetsbaar zijn. Wij komen
hier bij de algemene beschouwingen uitvoerig op terug, maar
ik wil het nu alvast gemarkeerd hebben. Wij zullen hier ook voorstellen over
doen. Is het niet denkbaar, de kinderkorting uit te keren per kind in plaats
van per gezin? Ik geef het op voor creatievere ideeën, maar ik zou het
fijn vinden als de minister hierop alvast wilde reageren.Voorzitter. Ook op de samenstelling van de tegenvaller op de Voorjaarsnota
2004 moet worden gereageerd. Allereerst valt op dat de oorzaak voor de helft
ligt bij de tekorten van gemeenten. Er is volgens de minister sprake van een
omslag van overschotten naar tekorten sinds 2001. Het is niet zo moeilijk
om daar zware en verwijtende woorden over te spreken, maar ik vraag mij ook
af of wij hier niet een gevolg zien van het kabinetsbeleid om steeds meer
taken naar gemeenten over te hevelen, zonder er voldoende middelen bij te
geven. Speelt dat hier een rol?Er is een grote tegenvaller bij de zorg. Mijn fractie heeft gevraagd naar
een reactie op de bevindingen van de heer Bakker van TPG om miljarden te besparen
via een efficiëntere organisatie. Ik vind de reactie van het kabinet
veel te terughoudend. Natuurlijk is het veld nu aan zet, maar minister Hoogervorst
kan de sector wel aanspreken, aansporen, proberen deals te sluiten, druk op
de ketel zetten. Ik hecht hier zo aan omdat de noodzakelijke miljardenbezuinigingen
in de zorg nu vooral de echt zorgbehoefenden treffen, via ziekenfondspakketmaatregelen
en eigen bijdrage in de AWBZ. Het is toch eigenlijk de wereld op zijn kop
dat het kabinet deze groep dubbel hard treft en zich terughoudend opstelt
ten aanzien van de zorginstellingen. Ik zie op dit terrein graag meer pit
en dat geldt ook ten aanzien van de exorbitante salarissen van managers en
interim-managers in de zorg.Voorzitter. Ik heb nog een korte opmerking over de meevallende gasbatenwinst.
Er is 400 mln extra als gevolg van de gestegen olieprijs. Ik begrijp dat dit
al voor het lopende begrotingsjaar actueel is, maar dat het kabinet er pas
in 2005 gebruik van wil maken. Ik noem het maar een stille meevaller en ik
vind het niet logisch. Graag hoor ik de reactie van de minister, maar wij
hebben amendementen langs zien komen waarin er wel gebruik van wordt gemaakt
en wij zien die met de nodige sympathie, gezien de huidige nijpende situatie.Ik sluit af met twee goede nieuwsberichten. Goed nieuws komt dit keer
uit India. De terugbetaling door India leidt tot een tijdelijke verhoging
van het ODA-budget, vanwege de eerdere toerekening van de uitstaande schuld
aan dat budget. Ten tweede is er goed nieuws uit de scheepsbouw. Het is te
waarderen dat het kabinet door de bocht is, als ik het zo mag formuleren,
al ging het moeizaam. De fractie van de ChristenUnie vroeg immers al in december
om verlenging van de zogenaamde TROS-regeling. Zoals bekend, heeft de sector
behalve om verlenging van deze ondersteuningsmaatregel ook gevraagd om een
regeling voor innovatie, waarvoor 30 mln benodigd is. Aangezien dit bedrag
niet in de voorjaarsnota zit, vraag ik de minister of hij voornemens is om
dat ter sprake te brengen in de miljoenennota voor 2005.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter. Het overleg tussen dit kabinet en de organisaties van werknemers
en werkgevers is nu toch echt op niets uitgelopen. Naar de mening van de GroenLinksfractie
is de minister van Financiën daarvoor de eerstverantwoordelijke. Door
zijn zware bezuinigingen op VUT en prepensioen komt van de gewenste modernisering
van de regelingen voor VUT, prepensioen en levensloop niets terecht. Wij hebben
hierover onlangs de minister-president aan de tand gevoeld. Aan zijn adres
voeg ik hieraan toe dat ook de CNV Jongeren onze en niet zijn bondgenoot zijn.Wat nu resteert, is een botte afschaffing van alle fiscale subsidies voor
VUT en prepensioen. Niet moderniseren, maar afbreken is het parool. Niet alleen
GroenLinks is daartegen. Uit een dezer dagen in opdracht van GroenLinks door
PanelWizard uitgevoerde enquête blijkt dat 83,3% van de ondervraagden,
een doorsnee van de Nederlandse bevolking, ook tegen deze kabinetsvoornemens
is. Toen het voorjaarsoverleg mislukte, heb ik namens de GroenLinksfractie
geopperd om daarover een nationaal referendum te organiseren, mocht het kabinet
werkelijk doorzetten. Uit onze enquête blijkt dat 75,3% van de ondervraagden
het daarmee eens is. Zij willen zich graag uitspreken over deze zeer verregaande
plannen van het kabinet. Daarom neem ik vanavond de gelegenheid te baat om
nog maar eens een appel te doen op politieke partijen en maatschappelijke
organisaties om, mocht het kabinet het komende najaar werkelijk doorzetten,
nog eens na te denken over een dergelijk nationaal referendum.Maakt het deze minister van Financiën eigenlijk nog wat uit dat hij
ongeveer met iedereen in dit land ruzie heeft of zit hier vanavond een innig
tevreden boekhouder, die alles denkt te hebben gewonnen? De ontkoppeling van
lonen en uitkeringen voor 2004 en 2005, afschaffing van de fiscale subsidie
voor VUT en prepensioen vanaf 2006; is dat allemaal winst omdat het winst
is voor de begroting? Graag een reactie.De voorjaarsnota van deze minister van Financiën heeft ons weer eens
hogelijk verbaasd. Koopkrachtbehoud en het niet frustreren van groei en werkgelegenheid
zouden de basis zijn van deze voorjaarsnota, aldus het kabinet. Maar waarom
nu ineens wel, terwijl deze argumenten die al zijn ingebracht door onder andere
GroenLinks in alle voorgaande debatten over hoofdlijnen van het financieel-economisch
beleid en in de vele debatten met het kabinet-Balkenende II, nooit serieus
werden genomen? Ik vraag deze minister om een reactie.Vervolgens blijken de zogenaamde maatregelen van het kabinet bij goede
lezing vooral meevallers te zijn. Met andere woorden: deze minister van Financiën
heeft zijn collega's in het kabinet een veel te fors en veel te ruim beeld
geschetst van het budgettaire gat. Hoe kan dat? Een ordelijke minister van
Financiën telt eerst de meevallers, maakt dan de balans op en gaat vervolgens
naar het kabinet met wat dan nog het budgettaire gat is. Zo hoort het te zijn.
Maar meevallers presenteren als probleemoplossing voor een gat dat er eigenlijk
niet is, zou toch eigenlijk niet moeten.Wat GroenLinks betreft is deze voorjaarsnota weer een heel beste illustratie
van de noodzaak van herziening van het Groei- en Stabiliteitspact. Doordat
nog steeds het feitelijke EMU-saldo, het begrotingssaldo, de maat aller dingen is, is deze minister van Financiën dit voorjaar in paniek
door allerlei begrotingen gaan roeien. Plotseling geldt dan ook de beschavingsnorm,
die zo belangrijke beschavingsnorm van 0,8% BBP, voor ontwikkelingshulp niet
meer. De ODA-uitgaven voor 2004 worden namelijk gewoon vooruitgeschoven naar
2005 en 2007. Dat wordt tekstueel dan nog wat gemaskeerd door een op handen
zijnde aflossing van India. De facto heeft dat er echter niets mee te maken.
De fractie van GroenLinks neemt afstand van deze kasschuif. Wij vragen het
kabinet om die beschavingsnorm, de volledige 0,8% van ons bruto binnenlands
product, in 2004 geheel aan te wenden voor OS-doelen.Van de 2,4 mld die deze minister presenteert als maatregelen die voor
het overgrote deel vooral ramingsbijstellingen blijken te zijn, is ongeveer
750 mln belegd met echte politieke besluiten. Daarvan is alleen een bezuiniging
van 300 mln op de zorg een harde bezuiniging doordat het principe van boter
bij de vis tijdelijk wordt opgeschort. Voor 2004 wordt ook al een meevaller
genoemd van 400 mln bij de gasbaten. Kunnen deze miljoenen worden ingezet
om de taakstelling thuiszorg te verminderen of ongedaan te maken?Over de afroming van vermogens bij de ZBO's vragen wij ons af waarom het
kabinet vooruitloopt op het grote debat dat nog komt. Er is net een interdepartementaal
beleidsonderzoek naar de Kamer gestuurd, zonder kabinetsstandpunt. Wanneer
komt dat standpunt? Als het kabinet deze vermogens omzet in een lening, waardoor
er feitelijk niets verandert maar alleen het EMU-saldo opknapt, is gewoon
sprake van een boekhoudtruc. Dat is dus niet sprokkelen, maar smokkelen. Graag
een reactie van deze zo solide minister van Financiën.De paar maatregelen uit 2004 blijken dan bovendien tijdelijke maatregelen,
want er komt een heel hete zomer aan. Welke structurele maatregelen gaat het
kabinet vanaf 2005 nemen? De minister van Financiën spreekt over 750
mln bij de uitgaven. Hij zegt: dat staat op de lat. Waar komt dat bedrag eigenlijk
vandaan? Waarom is deze uitgaventaakstelling nu al bekend en waarom wordt
niets gezegd over een eventuele lastenverzwaring? Welke taakstelling voor
staatssecretaris Wijn mogen wij verwachten? Gaat de geplande afschaffing van
de OZB er nu echt een keer aan? Ook van de heer Van Aartsen heb ik begrepen
dat daar geen liberale kiezer nog op zit te wachten. Ik denk ook aan de vennootschapsbelasting.
Vorige week zei ik bij de behandeling van de jaarverslagen: ook in 2004 doen
zich de grootste tegenvallers voor bij de inkomsten en de grootste tegenvaller
bij de inkomsten doet zich voor bij de VPB. Het is weer zo laat. Waarom doet
het kabinet hier niets aan? Waarom accepteert het dit gelaten? Wordt in deze
zomer deze boosdoener een keer aangepakt? Graag krijg ik op dit punt een reactie.Wat te denken van de meevaller bij de belasting- en de premie-inkomsten
nu het historische najaarsakkoord van minister De Geus in de prullenbak ligt?
Hoe zeker zijn nu de 750 mln aan bezuinigingen bij de uitgave in 2005? Hier
boekt het kabinet namelijk zeer waarschijnlijk winst.Mijnheer de voorzitter. GroenLinks vreest voor een verdere pakketverkleining
en voor verhoging van de eigen bijdrage bij de zorg. Lees bijvoorbeeld antwoord
43 van deze minister van Financiën. Daaruit blijkt dat de reactie op
het rapport van TPG-topman Bakker ver, ver onder de maat is. Volgens Bakker
zou er 3,5 mld bespaard kunnen worden. Het kabinet weigert doodeenvoudig om
in actie te komen. Hoe is dat mogelijk? Dit betekent dus dat in 2005 de burgers
gaan betalen, want minister Hoogervorst blijft op zijn handen zitten. Hoe
kan dat? Graag krijg ik een reactie.Vervolgens wil ik iets zeggen over het koopkrachtbeeld voor dit en volgend
jaar. Wij krijgen geen antwoord op de vraag wanneer de zogenaamde monitoringsgegevens
voor dit jaar beschikbaar komen. Met de aangenomen motie-Van der Vlies wordt
daar nadrukkelijk om gevraagd. Voor ons is het van groot belang dat deze zomer
de ministeries van VWS, Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Financiën
niet nog eens langs elkaar heen werken. Mijn fractie zegt tegen dit kabinet:
trek lering uit wat het afgelopen jaar gebeurde, erken dat de algemene koopkrachtcijfers
die door het CPB zijn gepresenteerd bij CEP en MEV niet meer voldoende zijn
voor een politieke beoordeling van de solidariteit van dit kabinetsbeleid.
De gevraagde monitoring is dus essentieel voor mijn fractie en voor veel andere
fracties, omdat bij alle kabinetsgegevens tot nu toe geen rekening is gehouden
met bijvoorbeeld het effect van de Wet werk en bijstand en met allerlei andere
specifieke maatregelen op het terrein van de zorg. Wij willen begin september
dat gevraagde complete beeld van dit kabinet voor de voorziene koopkrachtgevolgen
in 2004 en als het even kan een goede doorloop hebben naar 2005. Graag krijg
ik in dezen een toezegging. Er is op dit punt een motie ingediend en als het
aan ons ligt wordt die in september uitgevoerd.Vervolgens wil ik iets zeggen over zorgvernieuwing. Daarover is ook een
motie ingediend en die is aangenomen bij de behandeling van de begroting van
VWS voor 2004. Er zal 100 mln moeten worden gereserveerd om de zorgvernieuwing
gestalte te geven. Die motie wordt niet uitgevoerd en dat is merkwaardig.
Als er namelijk een sector is waar de vernieuwingsslag gefinancierd zou moeten
worden om tot doelmatigheid te komen – ik sprak al over de bevindingen
van de heer Bakker – dan is het wel deze sector. Het kabinet zou daar
dan ook in moeten investeren. Echter, in plaats daarvan bezuinigt het op deze
sector. Het voert de motie slechts uit voor een bedrag van 40 mln euro, terwijl
inmiddels uit onderzoek is gebleken dat het driedubbele nodig is. Het kabinet
geeft dat ook toe. Ik vraag het kabinet daarom deze motie op zijn minst uit
te voeren. Graag krijg ik hierop een reactie van de minister van Financiën.Voorzitter. Wij zijn tegen de bezuiniging op het muziekcentrum van de
omroep. Wellicht is er morgen een debat met mevrouw Van der Laan, maar wij
beginnen vanavond bij de heer Zalm en vragen hem of hij incidenteel in 2004
een voorziening kan treffen om de gewraakte bezuiniging van 5,5 mln dit jaar
van tafel te halen, zodat veel meer tijd beschikbaar is om goed na te denken
over de structurele invulling vanaf 2005. Als dat vanavond niet lukt, komen
wij morgen bij het kabinet op de koffie bij de behandeling van de suppletore
begroting van OCW.Tot slot: het moet mij van het hart dat ik het jammer vind dat de heer
De Nerée niet aan te spreken is op uitspraken van zijn fractievoorzitter
en anderen aangaande de begroting voor 2005. Ik zou denken dat dit een belangrijk politiek debat is. Ik heb de vraag ook niet voor niets
gesteld. Meer in het algemeen bevreemdt het mij dat de CDA-fractie vanavond
niet de gelegenheid te baat neemt om duidelijk te maken waar zij staat. Er
is een brief van de heer Brinkhorst. Hij kiest de lijn van de heer Zalm. Hij
staat ingeschreven bij de VVD. De Geus staat alleen in het kabinet en dan
vraag ik mij werkelijk af: waar blijft het CDA?De heer Bakker (D66):Voorzitter. Ik ben een mens van de natuur. Als er dus een zwaluw door
de lucht vliegt, reken maar dat ik hem als eerste zie. Toegegeven, in dit
debat vliegen af en toe zwaluwen over. Er zijn natuurlijk positieve ontwikkelingen,
maar als je er goed naar kijkt, zijn het vooral positieve ontwikkelingen in
de conjunctuur of uit andere landen, die over ons heen komen. Een groei van
de wereldhandel is geen prestatie van ons. Die heeft vooral te maken met het
expansieve Amerikaanse begrotingsbeleid. Hartelijk dank, want het is goed
voor onze export, maar het zegt niets over onze economische prestaties. Als
je daarnaar kijkt, dan zijn de fundamenten van de Nederlandse economie slecht
en nog niet verbeterd. Dat geldt overigens voor heel Europa. Ik noem maar
even de Lissabonstrategie. Misschien dat daar iets van terecht gaat komen
nu een Portugees de Europese Commissie mag gaan aanvoeren.Het geldt in het bijzonder voor Nederland. Wij verliezen het eigenlijk
op drie fronten. Ten eerste zijn de loonkosten opgelopen, ook al ging de economie
in 2001 de bocht om. De loonkosten zijn gewoon doorgestegen. Als dat gewoon
rechtdoor gaat, dan gaapt de afgrond. Het trucje van loonmatiging, waarmee
wij onze werkloosheid exporteren naar de landen om ons heen, werkt niet meer,
want de landen om ons heen hebben de truc opgemerkt en matigen ook zelf hun
lonen. Sterker nog, in Duitsland is een beweging aan de gang, een beweging
die met de dag breder wordt, om gewoon weer 40 uur te gaan werken, nota bene
voor hetzelfde geld. Dat geeft een dramatische daling van loonkosten. Op die
kosten zullen wij het voorlopig dus niet redden.Een tweede punt waarop wij het verliezen, is de innovatie. Ik herinner
mij heel goed het EU-overzichtje van de meest innoverende landen in het productiepakket.
Bovenaan stond Portugal, en dat was nog vóór de voetbal. Onderaan,
helemaal onderaan stond Nederland.Het derde terrein waarop wij het verliezen, betreft de lokatie. Nederland
staat bekend om een hoge regeldruk, een hoge belastingdruk en een tekort aan
gekwalificeerde mensen. Voor een deel is daar niets aan te doen, omdat het
gaat om trekkende markten, met name in Azië. Bedrijven zoeken nu eenmaal
nieuwe markten op. Voor een ander deel levert Nederland niet meer de kwalificaties
voor bedrijven op om hier goed te kunnen ondernemen.Deze drie punten vormen een dramatisch verhaal voor onze economie. Alle
discussies over tienden van procenten staan daarbij in de schaduw.Gelukkig laat het kabinet zich niet van koers brengen. De laatste tijd
krijgen wij steeds meer het beeld dat het kabinet transformeert van een bezuinigingskabinet
naar een hervormingskabinet. Er moet een sanering van de overheidsfinanciën
optreden, maar ook een hervorming en vernieuwing van de economie op cruciale
punten. De verdedigers van het bestaande worden daarmee in de hoogste gordijnen
gejaagd, hetgeen niet wil zeggen dat het onverstandig is. Wij hebben geen
behoefte aan maskering van die structurele problemen. Sommigen zeggen: stimuleer
maar wat meer, leen nog maar eens wat. Ja, kunst, dan heb je volgend jaar
heel mooie werkgelegenheidseffecten, maar het maskeert de structurele problemen
die moeten worden opgelost.De heer Vendrik (GroenLinks):De heer Bakker verwijst naar de groeibrief van zijn partijgenoot Brinkhorst.
Een van de maatregelen die mijnheer Brinkhorst voorstelt, is de werkweek terugbrengen
tot 40 uur. Is dat iets wat op steun van D66 kan rekenen?De heer Bakker (D66):Uiteindelijk gaat het natuurlijk om onderhandelingen tussen werkgevers
en werknemers. Vandaar dat het kabinet als werkgever in de collectieve sector
wil inzetten op 40 uur. Ik vind dat heel verstandig, want de arbeidsduurverkorting
is altijd verkocht als een werkgelegenheidsgroeibevorderende maatregel. Voor
een groot deel hebben de mensen echter een kat in de zak gekregen, want zij
verdienden minder en moesten veelal nog even hard werken, terwijl er bovendien
geen nieuwe mensen werden aangenomen. Voor een deel is dat laatste wél
gebeurd, maar voor een veel groter deel niet. Kortom, een teruggang naar 40
uur, zeker gelet op de internationale concurrentiepositie, zeker gelet op
datgene wat er in Duitsland aan de hand is, zou ik toejuichen.De heer Vendrik (GroenLinks):Als het "kat in de zak"-argument leidend is voor het denken van D66 over
arbeidsduurverlenging, dan moet er ook loon bij. Dan moet er meteen zo'n 10%
loon bij. Dat is ook wat D66 wil?De heer Bakker (D66):Ik constateer dat we in een land leven waarin de loonkosten niet meer
concurrerend zijn. Een van de redenen is dat we steeds later beginnen met
werken en steeds eerder ophouden met werken. Tussendoor werken we zo'n dikke
1300 uur per jaar, waar dat in Europa gemiddeld 1600 uur per jaar is en in
de VS 1800 uur per jaar. Dat is dus niet vol te houden. Dat is zo klaar als
een klontje. Dan kunt u wel zeggen dat er dan loon bij moet. Ik zeg dan: mag
er dan misschien eens een beetje werk bij? We zullen het toch echt eerst moeten
verdienen voordat we het gaan verdelen.De heer Vendrik (GroenLinks):De heer Bakker gaat over zijn eigen antwoorden. Ik begrijp nu dat het
D66 er om gaat om met de heer Brinkhorst de harde boodschap naar deze samenleving
te brengen: gij zult harder werken, 40 uur per week, er komt geen loon bij,
dat is wat ons land erbovenop helpt. Daarin steunt D66 dus zijn eigen minister
in het kabinet.De heer Bakker (D66):De heer Vendrik weet net zo goed als ik dat wij hier in deze Kamer uiteindelijk
niet gaan over de lonen en de werkweken; wij gaan hooguit over het algemeen
verbind verklaren van cao's. Als het kabinet zou aangeven dat een cao een
verhoging naar 40 uur onnodig moeilijk of onmogelijk maakt en dat het derhalve
die cao niet meer algemeen verbindend wil verklaren, dan heeft dat mijn steun.
Nogmaals, we moeten het echt eerst verdienen voordat we het
kunnen verdelen. Als u suggereert dat de lonen mee omhoog moeten of dat op
een andere dag de uitgaven omhoog kunnen en dat op weer een andere dag de
uitkeringen omhoog kunnen, dan verkoopt u illusies, mijnheer Vendrik. Daar
bent u goed in en dat doet u met veel aplomb, maar het blijven illusies.Mevrouw Kant (SP):Ik begrijp er nu helemaal niets meer van. Een paar weken geleden hebben
we hier een debat gehad over de almaar groeiende werkloosheid. Dus, wat ligt
er meer voor de hand om het werk meer te verdelen en ervoor te zorgen dat
er meer mensen aan de slag komen? Dit terwijl u pleit voor een 40-urige werkweek.
Het spijt mij wel, maar dat is echt niet te volgen.De heer Bakker (D66):Ik begrijp wel dat u het niet meer begrijpt, omdat het misverstand uit
de jaren tachtig en negentig altijd is geweest dat de hoeveelheid werk een
gegeven was, waarbij als er te veel mensen voor die hoeveelheid werk waren,
dat werk maar beter verdeeld moest worden. Dan bleven wij allemaal hetzelfde
verdienen en dan waren we allemaal blij en hadden we allemaal een baan. Maar
zo werkt het dus niet. Waar het om gaat is, dat we de productiviteit en de
output moeten realiseren waarmee we in Nederland en in het buitenland datgene
kunnen verdienen wat u en ik graag zouden willen uitgeven aan bijvoorbeeld
de vergrijzing en deugdelijke pensioenen. Tenzij u zegt dat verdelen ook gepaard
gaat met het inleveren van loon – dat heeft u echter nooit gezegd en
dat zegt u nu ook niet – is wat u voor ogen staat een illusie. In plaats
van de armoede te verdelen verdien ik liever de welvaart.Mevrouw Kant (SP):De heer Bakker komt nu met een enorm doemscenario. Allerlei cijfers uit
The Economist geven echter heel iets anders aan. Ik wil daarover nu niet uitgebreid
met u de discussie aangaan, aangezien mijn fractievoorzitter dat al met de
premier heeft gedaan. Dus dat laat ik nu even voorbij gaan. Als mensen 40
uur moeten gaan werken, zal automatisch de werkloosheid toenemen. Het zal
tot verdringing leiden omdat andere mensen banen niet zullen krijgen. Het
leidt dus wel degelijk tot minder mensen die dezelfde hoeveelheid werk doen.
Over dat effect stapt u zomaar heen. Er worden in Nederland veel minder uren
gewerkt dan elders in Europa, omdat er in Nederland verhoudingsgewijs veel
meer mensen in deeltijd werken. Misschien is dat dus ook wel een vorm van
welvaart. Dus u moet hier geen appels met peren vergelijken.De heer Bakker (D66):Natuurlijk, het wordt echter anders als we daardoor in de problemen komen
als het gaat om het structureel financieren van uw en mijn zorguitgaven en
van de pensioenen. Het gaat erom dat de economie datgene moet opbrengen wat
u en ik graag willen verdelen. Uw antwoord is dan altijd: we moeten niet bezuinigen
en we moeten nivelleren en daarmee halen we 2050. Dat is echt niet het antwoord.
Als mensen in plaats van 36 uur 40 uur gaan werken, zal hun productiviteit
omhoog gaan. Het betekent ook dat de loonkosten per eenheid product en per
uur omlaag gaan. Wij kunnen onze producten dan weer slijten over de grens.
De perspectieven voor de bedrijven nemen toe, waardoor uiteindelijk meer mensen
een baan zullen hebben. Mevrouw Kant denkt: die hoeveelheid is hetzelfde en
dus moeten wij die verdelen over meer mensen, maar zo werkt het niet. Van
dynamiek in de economie heeft zij natuurlijk nog nooit gehoord. Laagconjunctuur
is altijd hoogconjunctuur voor de Socialistische Partij, want dat betekent
nivelleren en niet bezuinigen. Het zijn illusies, maar geen economie.Mevrouw Kant (SP):U kunt er wel van alles bijhalen en zeggen dat wij niet in dynamiek geloven,
maar ik geloof wel erg in dynamiek. Ik geloof niet dat als u zegt dat iedereen
40 uur moet werken, een dergelijke dynamiek tot meer welvaart leidt en een
betere arbeidsverdeling, integendeel. U zegt dat als men in plaats van 36
uur 40 uur gaat werken, de arbeidsproductiviteit omhoog gaat. Dat zuigt u
ook maar gewoon uit uw duim. Hoe komt u erbij? Het tegendeel is het geval.De heer Bakker (D66):Laten wij het erop houden dat mevrouw Kant vooral gelooft in de dynamiek
van de verdeling en ik in de dynamiek van het verdienen.Mevrouw Kant (SP):Ik zou willen dat de heer Bakker inging op mijn laatste vraag. Als men
in plaats van 36 uur 40 uur gaat werken, gaat de arbeidsproductiviteit niet
omhoog. Dat is een fabeltje van hem.De heer Bakker (D66):De arbeidsproductiviteit per uur gaat dan niet omhoog, maar wel de totale
productiviteit en dus gaan de loonkosten per eenheid product omlaag. Daar
gaat het om, want daarop verliezen wij het op dit moment.Voorzitter. Dit betekent dat mijns inziens het kabinet niet meewerkt aan
het maskeren, maar wel werkt aan het oplossen van de problemen. Het betreft
zowel de arbeidsmarkt en dan niet alleen de gemiddelde werkweek of de gemiddelde
arbeidsduur per jaar, als tal van andere elementen, waarbij de bescherming
van de een, nog wel eens de drempel voor de ander wil zijn. Ik denk daarbij
aan het ontslagrecht. Het kabinet werkt ook aan de overheidsfinanciën.
Ik denk daarbij aan de op dit moment onbeheersbare uitgaven voor de zorg.
Een explosie van de uitgaven in de zorg vind ik vaak goed nieuws, want het
betekent ook extra zorg. Daar staat tegenover dat bij een economische groei
van nul of een heel klein beetje, het een veel groter deel van onze welvaart
vraagt.Het kabinet moet ook de innovatie aanjagen. Laat ik in balans blijven.
Enerzijds heb ik soms kritiek heb op het verhaal van de loonkostenontwikkeling
die te lang is doorgegaan en veel te lang niet is geremd of op degenen die
zeggen: kunnen wij nog eens wat minder werken, want dan zijn wij allemaal
blij. Uiteindelijk leggen wij het dan af. Anderzijds hebben de ondernemers
het afgelegd op het gebied van innovatie. Jan Salie was daar heer en meester.
Alle hoge salarissen in het bedrijfsleven zouden nodig zijn om op de markt
en de wereldmarkt te kunnen concurreren. De vraag hoe wij het dan moeten redden
op die wereldmarkt en hoe wij het morgen weer moeten verdienen, hoor ik de
ondernemers over het algemeen niet stellen. Dat is zeer te betreuren. Het
kabinet moet en mag op dat punt de ondernemers aanspreken vanuit de gedachte:
kunnen wij het verdienen voordat wij het verdelen, kunnen wij nationale welvaart
nastreven of komen wij in het scenario van nationale verarming
terecht?Een ander punt betreft het overheidsbeleid jegens alle mede-uitgevers
van belasting- en premiegeld. Dat zijn de ZBO's en de zogenaamde rechtspersonen
met een wettelijke taak ofwel de RWT's. Als ik het mij goed herinner, zijn
het er 33.000. Eerder is er al een debat geweest over de transparantie van
de gegevens en de verantwoording die door deze instellingen wordt afgelegd.
Het gaat mij er niet om jaarlijks 33.000 jaarverslagen te ontvangen. Het gaat
mij wel om optimale toegankelijkheid en verantwoording over de besteding van
belasting- en premiegeld. De minister heeft een initiatief op dat punt aangekondigd,
maar wij hebben daar nog niets van gehoord. Hoe denkt hij dat te doen?Ik betrek daarbij tevens het beleid ten aanzien van de salarissen. Vanmiddag
stelde mevrouw Kant bij de mondelinge vragen de salarissen in de zorg aan
de kaak. De minister van VWS antwoordde daarop in september terug te zullen
komen. Het vervelende is dat wij een ding zeker weten: voor september heeft
er weer een salarisrondje plaatsgevonden. Die ontwikkeling is langzamerhand
onverdraaglijk en onbeheersbaar. Het kabinet moet naar mijn mening scherper
zeilen. Het moet een beleid ontwikkelen waarin wordt aangegeven wat wel en
niet verantwoord is op het gebied van salarisontwikkeling in de premie- en
belastinggefinancierde sector. Soms kan dat beleid maximale concurrentie zijn,
zodat men zich de markt uitprijst als het te gek wordt. Een andere keer moet
dat beleid gewoon zijn de vergunningsvoorwaarden, regelgeving en afspraken.
Werkelijk beleid ontbreekt nu echter. Ik geef toe dat deze minister het voor
zijn sector – bijvoorbeeld ten aanzien van de Nederlandsche Bank –
in beleid uiteen heeft gezet; daar kun je overigens nog over discussiëren.
Ik vind echter dat deze minister, die hoeder is van de belastinggelden, er
ook verantwoordelijk voor is dat op al die andere terreinen, inclusief het
onderwijs, de zorg, de sociale zekerheid enz., dezelfde transparantie en hetzelfde
beleid worden nagestreefd.Ik sluit mij kortheidshalve aan bij wat de collega's hebben gezegd over
het rapport-Bakker – noblesse oblige – over de zorg. Ik heb er
begrip voor dat daar in de antwoorden op de voorjaarsnota nog geen volwaardige
reactie op komt, maar ik maak mij nog meer zorgen over het feit dat ook minister
Hoogervorst erg moeilijk op gang te brengen is. Ik zou graag snel naar de
hoogste versnelling willen, want ik geloof dat daar niet alleen veel geld
te verdienen is, maar ook veel kwaliteit: als de overhead in die sector beter
draait, komen mensen sneller aan hun zorg. Er zit immers ontzettend veel overbodigs
in. Daar ben ik van overtuigd. Het lastige is dat daar alleen maar dingen
bij komen en dat wij er nooit iets afhalen.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat klinkt goed; eens kijken of het nog beter wordt. Zou de heer Bakker
het met mij onaanvaardbaar vinden als het kabinet bij gelegenheid van de Miljoenennota
2005 in september geen heldere maatregelen geeft ingevolge het plan-Bakker,
maar wel eventuele overschrijdingen in de zorg gaat compenseren met nog meer
eigen bijdragen, pakketverkleining en dat type maatregelen? Vindt de heer
Bakker met mij dat dat onaanvaardbaar zou zijn?De heer Bakker (D66):Ik vind dat de dreigende overschrijdingen op de zorg, die overigens voor
een belangrijk deel gewoon doorgaan – de onderliggende ontwikkeling
is immers naar meer uitgaven in de zorg; die ontwikkeling buigt het kabinet
hooguit een beetje bij – op zich best reden kunnen zijn om alle bestaande
regelingen in de zorg goed tegen het licht te houden, inclusief de pakketten
enz. U hoort mij dus niet zeggen dat dat niet mag gebeuren. Het hangt straks
natuurlijk van de effecten af of wij met afzonderlijke maatregelen kunnen
instemmen. Helemaal los daarvan – en trouwens ook met een ander tijdpad –
staat dat de doelmatigheid in de zorg dramatisch kan verbeteren en dat daar
heel veel geld mee te verdienen is dat uiteindelijk ten goede komt aan de
premiebetaler, zowel in het huidige als in het nieuwe stelsel.Ik hoor collega's zeggen dat de opbrengst van het aardgas anders moet
worden aangewend. Er ligt nu zelfs een voorstel van de heer Crone. Als ik
het goed heb, is er althans voor een deel van dat aardgasgeld echter al een
automatische bestemming, namelijk het FES. Als het gaat om economische groei
en investeringen, lijkt mij dat een heel verstandige route.Mijn laatste opmerking is een klein vervolg op het debatje dat ik zojuist
met de heer Crone over de Melkertbanen heb gevoerd. Laten wij het even in
perspectief blijven zien: het kabinet – dat was zelfs het vorige kabinet –
heeft, op het moment dat er 53.000 Melkertbanen waren, de verdere toename
bevroren en het aantal teruggebracht naar 45.000. Vervolgens heeft het kabinet
gezegd dat die afname van 53.000 naar 45.000 op zich al uit het natuurlijk
verloop te dekken is, maar dat daarbovenop bovendien een operatie zou plaatsvinden
waarbij het aantal Melkertbanen geregulariseerd zou worden. Dat is voor 7500
gelukt. De overige 45.000 blijven dus gewoon beschikbaar, zij het via het
budget van de gemeenten. De gemeenten kiezen er soms voor om Melkertbanen
in een bepaalde sector af te bouwen en elders in te zetten of om er andere
dingen mee te doen. Dat is echter uiteindelijk een keuze van de lokale democratie.
Ik begrijp dat de PvdA het niet leuk vindt dat die Melkertbanen verdwijnen,
maar het is evident dat ik aan de amendementen op dat punt geen behoefte heb.De heer Van As (LPF):Voorzitter. Vanavond bespreken wij de voorjaarsnota. Daar wil ik straks
het een en ander over zeggen, maar ik ben zo bang dat de voorjaarsnota en
de maatregelen die het kabinet nu voorstelt, die overigens een goede aanpak
vormen, toch weer zullen leiden tot het bijstellen van de najaarsnota. Ons
inziens spelen er een aantal zaken die structureel leiden tot tegenvallers.
Die komen wellicht ook tot uitdrukking in de najaarsnota. Het zou projectminister
Zalm sieren als hij de koe bij de horens pakt en structureel een financieel
beleid voert.Ik versta onder een financieel beleid het volgende. Een analyse van de
begrotingen 2002 en 2003 in relatie tot de jaarrekeningen over die jaren geeft
een duidelijk beeld van de manier waarop de begroting moet worden samengesteld.
Voor de begroting 2005 is het een goede zaak om strakkere begrotingsrichtlijnen
te hanteren. De maatregelen van het kabinet laten immers zien dat er her en
der ruimte is en dat bepaalde zaken nog kunnen worden verschoven.
Bepaalde dingen kunnen ook financieel anders uitpakken. Als dat herleid wordt
tot strakke begrotingsrichtlijnen kan daarmee reeds bij de begroting 2005
voor een deel rekening worden gehouden. Dat zal wellicht ook tot andere resultaten
leiden.De tegenvallers in de zorg, minder belastingopbrengsten, met name bij
de btw en de VPB, en de problemen bij de gemeenten hebben geleid tot behoorlijke
tegenvallers. Dat zijn verstorende factoren die mijns inziens voorlopig doorwerken.
De komende jaren moet de BPM afgebouwd worden. In verband met de concurrentiepositie
van ons land moet ook de vennootschapsbelasting wat omlaag. Bij de tot het
jaar 2007 oplopende staatsschuld moet een aanpak voor aflossing tot stand
komen. De minister-president zei vorig jaar dat dit binnen een generatie moest
plaatsvinden. Ik hoor daar overigens niets meer over. De OZB voor het gebruikersgedeelte
moet vervallen. Wie dat allemaal bij elkaar optelt, ziet dat er miljarden
moeten worden gevonden. Wij kunnen de komende jaren dus niet doorgaan op de
huidige weg.Onder financieel beleid versta ik dat de minister als projectminister
de herijking van de rijkstaken keihard aanpakt. Die herijking moet ook op
provinciaal en gemeentelijk niveau doorwerken. De overhead bij de sector overheid
moet teruggedrongen worden. Daar ligt financiële ruimte. Wij zullen dan
ook in staat zijn, juist als het economische tij tegenzit, om tot een fatsoenlijke
begroting te komen. Wij kunnen dan in ieder geval zonodig ruimte maken voor
nieuw beleid. De herijking van de rijkstaken betekent niet alleen efficiency.
Ook moet de vraag gesteld worden of de overheid het gehele pakket moet blijven
uitvoeren. Wellicht kunnen bepaalde taken afgebouwd worden. Ik noem voor een
efficiënte aanpak het volgende voorbeeld. Voor rijkswaterstaat, provinciale
waterstaat, de hoogheemraadschappen en de waterschappen moeten wij naar een
dienst weg- en waterbeheer. Besparing: 8000 formatieplaatsen.Ik heb gesproken over de subsidie. Ik heb twee moties mogen indienen op
12 november 2002, met name om niet alleen de rijkstaken te herijken maar
ook om de subsidies aan te pakken. Minister Hoogervorst heeft een aanzet gegeven.
Minister Zalm heeft daar het een en ander over gezegd. Is het niet zinvol
als hij taakstellend opdracht aan de andere ministers geeft om binnen de begroting
te schoffelen en gelden vrij te maken? Er gaat immer geld de verkeerde kant
op. Dat hebben wij bikkelhard nodig voor veel belangrijkere taken.De fraudeaanpak bij zorg, onderwijs en andere sectoren waar zich fraude
voordoet kan met een adequate aanpak en een adequate organisatie meer boven
water halen dan wij voor mogelijk houden. Het kabinet is gelukkig bezig met
terugdringing van criminaliteit en vandalisme. Misschien moeten wij daar nog
meer op inzetten. Voor het bedrijfsleven en de burgers levert dit miljarden
per jaar aan schade op. Daar ligt ruimte. Daar kan veel meer worden terugverdiend.
Moet de minister ook niet overwegen om binnen de sector overheid over te gaan
tot een totale personeelsstop? Men moet een pool maken, zodat mensen onderling
en over en weer kunnen solliciteren op de vrijvallende vacatures. Per saldo
kan zo via natuurlijk verloop ruimte worden gevonden om meer lucht te krijgen
in de begroting.Staatssecretaris Wijn heeft reeds het nodige gezegd over de belastingopbrengsten
bij de discussie over de belastingvrijstaatjes. Door een betere systematiek
te hanteren kan er echter ook meer belasting worden binnengehaald. Verder
kan de belastingopbrengst worden verhoogd door de kosten te verhalen op de
betrokkene als hij een weigerachtig belastingsubject blijkt te zijn en met
harde hand tot de orde moet worden geroepen. Hij zal zich in het vervolg dan
wel twee keer bedenken voordat hij het nog een keer zover laat komen. Ik geef
hier voorbeelden van kosten die de overheid nu voor zijn rekening neemt, maar
eigenlijk verhaald zouden moeten worden op diegene die deze kosten veroorzaakt.De LPF-fractie vindt dus dat er structureel ruimte vrij moet worden gemaakt
en dat wij niet moeten kiezen voor kortetermijnpolitiek. In de komende jaren
is er namelijk echt een andere aanpak nodig. De minister kent mijn zienswijze.
Hij weet dan ook dat ik vind dat wij onze nettobetaling aan de EU moeten verminderen.
Ook daar zit ruimte. Verder zal het budget voor de ontwikkelingssamenwerking
teruggebracht moeten worden tot 0,7%, een percentage dat door veel andere
landen en de Verenigde Naties wordt gehanteerd. Als wij daarvoor zouden kiezen,
komt er weer een miljard beschikbaar.Er zal op deze manier ruimte moeten worden gemaakt, want in de komende
jaren staan nog heel veel taken op ons te wachten. Ik noem bijvoorbeeld de
BPM. Al met al zal het kabinet ervoor moeten zorgen dat het Nederland bij
de begroting in 2005 een beter perspectief kan bieden. Ik realiseer mij natuurlijk
dat het aantrekken van de economie de bepalende factor is. Daar moeten wij
het natuurlijk van hebben. Ik heb echter een structurele aanzet willen geven
voor een andere aanpak om te voorkomen dat wij in de toekomst wederom aan
de noodrem moeten trekken.Een aantal maanden geleden hebben wij gediscussieerd over de scheepsbouw.
De investeringssubsidies voor deze sector hebben geleid tot aanzienlijke spin-off
en opdrachten. Met het oog hierop vraag ik de minister of het kabinet voornemens
is om dergelijke subsidies in de begroting op te nemen. Als het kabinet economische
maatregelen kan nemen, moet dat immers zichtbaar zijn in de begrotingen van
de diverse departementen.Voorzitter. Ik ben benieuwd naar de reactie van de minister op mijn zienswijze.
Ik wacht zijn beantwoording dan ook met belangstelling af.De vergadering wordt van 21.25 uur tot 21.35 uur geschorst.Minister Zalm:Voorzitter. Tijdens de schorsing heb ik in ieder geval nog één
relevant punt gehoord van mijn ambtenaar, namelijk dat ik hier voor de tiende
keer sta om een voorjaarsnota te verdedigen. Negen van die voorjaarsnota's
heb ik zelf ingediend. Een heb ik er niet zelf ingediend, maar het was de
heer Hoogervorst niet gegeven om ook de verdediging te mogen voeren.De heer Crone (PvdA):Dat is een felicitatie waard, zeg ik als groepsoudste van de financieel
woordvoerders. Ik heb nog geen tien jaar vol gemaakt. Vindt u het niet langzamerhand
een beetje te veel worden?Minister Zalm:Ik wacht nog steeds met spanning tot er eens een motie van wantrouwen
komt, maar dat wil maar niet lukken.De heer Crone (PvdA):Die mag ik nooit aankondigen vóór de tweede termijn is begonnen.Minister Zalm:Het is behelpen.Diverse afgevaardigden hebben gesproken over de economische situatie.
De heer De Nerée heeft meerdere zwaluwen genoemd, namelijk de cijfers
van het CBS in het vierde en eerste kwartaal, vacaturecijfers, ontwikkelingen
in Duitsland, de Verenigde Staten en Japan. Het is natuurlijk nog wel een
klein beetje kwakkelen in Duitsland. Ik hoop dat ik nog een zwaluwtje mag
toevoegen, want ook in Frankrijk is de groeiprognose verhoogd. Wij hopen maar
dat de raming van het CPB, die 1,25% voor dit jaar belooft na de krimp van
vorig jaar, ook bewaarheid wordt. Het mag natuurlijk ook meer worden.Dat brengt mij op de vergelijking die is gemaakt tussen ramingen van het
CPB en andere organisaties. Het is iedereen opgevallen dat de ramingen van
het CPB voor 2005 wat somberder zijn dan die van bijvoorbeeld de Nederlandsche
Bank of andere clubs. Niemand heeft gememoreerd dat voor 2004 juist het omgekeerde
geldt. De Nederlandsche Bank raamt 0,8% groei, terwijl het CPB 0,5% hoger
zit. Als je beide ramingen bij elkaar optelt, dan zijn de verschillen weer
verwaarloosbaar. Laten wij maar even aan het CPB vasthouden. Dat lijkt mij,
gelet op onze traditie, de beste richtingaanwijzer. Dat is echter niet omdat
het CPB zo goed is, maar omdat dit het minst slechte is wat ons beschikbaar
wordt gesteld.De structurele maatregelen van het kabinet staan niet centraal in de voorjaarsnota,
maar natuurlijk wel in het beleid. Dat is meerderen opgevallen. Ik hoop dat
wij in de begroting 2005 wat nadere voorstellen kunnen doen om de economie
op langere termijn te bevorderen en tegen de tijd dat de economie weer aantrekt
te zorgen dat wij niet vastlopen in een overspannen arbeidsmarkt.De heer Crone (PvdA):Is dit voodootaal om tussen de regels iets te zeggen over ontslagvoorzieningen,
WW enz.? Dat is een beetje de dieventaal van economen die ik zelf ook ken.
Als de arbeidsmarkt soepeler moet worden, dan hebben wij het altijd over minder
bescherming op de arbeidsmarkt.Minister Zalm:Zoals de heer Crone zal begrijpen, kan ik verder geen onthullingen doen
over de begroting 2005, zeker niet als het kabinet nog geen besluiten heeft
genomen. Het idee is wel om een structurele aanvulling te plegen op de voorjaarsnota
ten behoeve van de jaren hierna. De heer Crone heeft dat volgens mij ook wel
gesignaleerd.De heer Crone (PvdA):Is "structureel" gericht op de arbeidsmarkt? U bedoelt niet dat u de woningmarkt
of andere markten structureel beter gaat laten werken door de subsidies van
de fiscus te beperken? De OESO en het bankwezen zeggen immers ook dat die
markten niet goed werken. Dat soort OESO-adviezen worden echter niet overgenomen,
terwijl de arbeidsmarkt wel wordt aangepakt.Minister Zalm:Structurele hervormingen zijn niet per definitie beperkt tot de arbeidsmarkt.
Als de heer Crone dat wil horen, dan zal ik dat ook zeggen. Dat wil overigens
niet zeggen dat zijn voorliefde om de hypotheekrente en de aftrekbaarheid
van pensioenpremies af te knellen, zelfs voor de oudedagsvoorziening, tot
de kabinetsvoornemens gaat behoren. Dat had de heer Crone waarschijnlijk ook
al vermoed.Uiteraard zullen wij ook in de begroting 2005 evenwichtige inkomensverhoudingen
nastreven. Ik denk dat dit voor geen enkele partij een schande is. Integendeel:
die plicht rust niet alleen op CDA'ers, maar ook op VVD'ers. Wij zullen daar
zeker de nodige aandacht aan schenken.De koopkrachtvoorspellingen van het CPB zijn als zorgelijk betiteld. Ik
geloof niet dat er in de publicatie van het CPB al veel onthullingen over
zijn gedaan, maar via andere mechanismen is er wel het een en ander in de
publiciteit gekomen. Het kabinet zal via het beschikbare instrumentarium kijken
wat er aan evenwicht kan worden gebracht. Dat zal wel in augustus gebeuren.Mevrouw Kant (SP):Kijken is mooi, maar ik vond dat minister De Geus tijdens het vragenuur
een paar weken geleden duidelijker was. U zegt: wij zullen kijken wat wij
kunnen doen. Hij gaf duidelijk aan dat mensen met lagere inkomens er niet
meer op achteruit gaan dan mensen met hogere inkomens. Dat vond hij evenwichtig
en hij zei dat hij mede namens de minister van Financiën sprak.Minister Zalm:Ik heb het stenogram niet bij mij, dus ik kan niet voordragen wat hij
heeft gezegd. Als u het echter nog eens naleest, is dat mede namens mij.Mevrouw Kant (SP):Dat vindt u evenwichtig? Is dat het wat u nastreeft?Minister Zalm:Wat de heer De Geus toen heeft gezegd, zeg ik hem na, zij het dat ik niet
precies weet wat hij heeft gezegd, want daarvoor zou ik het stenogram moeten
hebben. Hij heeft dat mede namens mij gezegd, zoals het kabinet altijd met
één mond spreekt. Daar doen wij althans ons uiterste best voor.Mevrouw Kant (SP):U weet toch wel wat het kabinet vindt? De heer De Geus gaf duidelijk aan
dat iemand op het minimum er procentueel niet meer op achteruit mag gaan dan
iemand met een modaal inkomen of twee keer modaal.Minister Zalm:Voorzitter. Ik ga niet de weergave van mevrouw Kant bevestigen. Ik ga
de weergave van de heer De Geus bevestigen.Mevrouw Kant (SP):U kunt toch uw mening geven? Is dat wat u onder evenwichtig verstaat?Minister Zalm:Ik geef dezelfde mening als de heer De Geus. Als mevrouw Kant mij het
stenogram geeft, dan ben ik bereid, als zij dat prettig vindt, om die tekst
nog eens voor te dragen, maar ik bevestig hier wat de heer De Geus toen van
achter deze tafel heeft gezegd. Ik heb er echter geen behoefte aan om parafrases
daarop van mevrouw Kant ook nog eens te gaan bevestigen.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter...De voorzitter:Neen, dit komt niet verder, zo. De minister vervolgt zijn betoog.Minister Zalm:Voorzitter. Er zijn inderdaad zorgen over het tekort van de lagere overheden.
In de voorjaarsnota wordt nog uitgegaan van 0,3% voor dit jaar, maar inmiddels
is ook het CPB van oordeel, mede gelet op een enquête die wij hebben
gehouden bij de gemeenten met meer dan 50.000 inwoners, dat dit aan de krappe
kant zal blijken te zijn. Of dit allemaal vanzelf wegsmelt in 2005 is maar
zeer de vraag. Achter het beeld van de voorjaarsnota ligt dus een tegenvallende
tendens. Daar tegenover hebben wij ook meevallers, want als olieprijs en dollarkoers
zo blijven, dan komt er nog 0,5 mld bovenop. Tegen de Kamer zeg ik dan: wees
nu verstandig en ga niet partieel een meevaller spenderen, terwijl je weet
dat er ook nog tegenvallers onderweg zijn. In het CPB-rapport wordt voor 2004
een begrotingstekort geraamd van 3,0% en niet van 2,9%, dus dat is al somberder
dan het voorjaarsnotabeeld. De meevallende gasbaten zitten daar al in. Ook
zit er een aantal andere nieuwe ontwikkelingen in. Het zal dus nog moeilijk
genoeg worden om 2004 een beetje op orde te houden en het zal ook nog moeilijk
genoeg worden om 2005 behoorlijk onder de 3% te brengen.Als ik de heer Crone beluister, vindt hij de voorjaarsnota eigenlijk maar
niets. De aanvankelijke plannen van zijn fractie starten echter al met een
tekort dat 0,6% hoger ligt dan de plannen van het kabinet, inclusief de inverdieneffecten
en de uitverdieneffecten. De berekening van het CPB kwam gewoon 0,6% hoger
uit. Het ging om structurele maatregelen, dus ook voor 2005 gold, ceterus
paribus, 0,6% hoger. Als de voorjaarsnota wordt verworpen, missen wij een
tekortreducerend pakket van 0,5%. In totaal zou het tekort dan op zo'n 4%
uitkomen voor 2004, als de PvdA-fractie vasthoudt aan haar plannen en de voorjaarsnotamaatregelen
niet doorvoert. Dat is gewoon een kwestie van boekhouden en rekenen, tenzij
de heer Crone zou zeggen: de voorjaarsnotamaatregelen doen wij in elk geval
wel, want dan mag je die er weer aftrekken. Het pakket dat hij bij de miljoenennota
heeft ingediend, was echter niet budgettair neutraal. Er was sprake van een
tekortvergrotend effect, doorgerekend door het CPB, van 0,6% BBP. Wij hadden
bij de miljoenennota een tekort van 2,3% en de PvdA-fractie kwam uit op 2,9%.
Ik geloof dat het feitelijk juist is wat ik nu allemaal zeg.De heer Crone (PvdA):U haalt nu 2005 erbij en dat speelt geen enkele rol, want dat zat ook
niet in onze tegenbegroting. Dat mag ook niet, want het CPB rekent tegenbegrotingen
maar één jaar vooruit door. Wij zaten bij de miljoenennota 0,5%
boven uw tekort.Minister Zalm:Dat was 0,6%. Elk tiende procent telt.De heer Crone (PvdA):Volgens mij was het 0,5%, maar laten wij uitgaan van 0,6%. Dan zitten
wij nu 0,6 hoger dan u, dus niet op 2,9 maar op 3,5. U moet nu niet de indruk
wekken dat wij op 4 uitkomen, even los van aanvullend beleid.Minister Zalm:U hebt allerlei commentaar op de voorjaarsnota. Ik zag dat u in ieder
geval de gasbatenmeevaller wilt verjubelen, dus u gaat niet akkoord met de
voorjaarsnota. Als u akkoord zou gaan met de voorjaarsnota, dan – daarin
hebt u gelijk – mag u zeggen dat u op 2,9 plus 0,6 is 3,5 zit. Als u
echter zegt: ik vind die voorjaarsnota helemaal niets en de PvdA-fractie doet
niet mee aan Italiaans boekhouden en ook niet aan het beperken van de bestedingen,
dan moet u ook een held zijn en het effect van de voorjaarsnota corrigeren.
Dan zit u in totaal 0,6% hoger bij de miljoenennota en het pakket van 0,5%
vindt u verwerpelijk. Of het deugt niet, of het vernietigt de economie. Ik
heb de indruk dat het altijd wel fout zal zijn. Maar dan zit u dus op een
tekort van 4. U zegt dat wij krachtens het verdrag niet verplicht zijn om
beneden een tekort van 3% te komen. Daar hebt u gelijk in, maar u neemt de
zinsnede "countries will correct excessive deficits as quickly as possible"
niet erg serieus. In plaats van "as quickly as possible" doet u het in de
maximum termijn die er in het verdrag is gesteld. Dan kom ik toch op 2005
te spreken. Als ik kijk naar uw pakket maatregelen – die dan weliswaar
niet zijn doorgerekend voor 2005 – waren dat geen incidentele Italiaanse
plusjes. Het waren allemaal structurele dingen. U mag er dus ook van uitgaan
dat als u dat in 2005 had volgehouden, dat u ook op een slechter tekort zou
uitkomen dan het kabinet, want het is niet zo dat de Baron van Munchhausen
zo actief is dat de voor 2004 doorgerekende 0,6 impuls plotseling terugvalt
op 0 dankzij de gigantische inverdieneffecten van uw beleid. Dat zult u toch
ook moeten erkennen.De heer Crone (PvdA):Ik zal niet alle trucs uit de goocheldoos herhalen om ze vervolgens door
te prikken, maar er zijn er een paar te opzichtig. 2005 speelde geen enkele
rol in onze berekeningen, want dat mag niet van het CPB. Wij zullen dus voor
2005 met aanvullende maatregelen komen, die wij overigens nu niet kunnen doen,
omdat zij alleen maar per 1 januari in kunnen gaan. Zij zullen voor een
deel in de sfeer liggen van lastenverhoging en lastenverzwaring. Als ik hier
zeg dat wij in 2004 misschien een kleine overschrijding zouden hebben, mits
je die extra compenseert in 2005, dan pas je helemaal binnen het Stabiliteitspact
en schuif je niet de marge op, want dan zit je in 2005 ook onder de drie.
Maar daar moet je maatregelen voor kunnen nemen in 2005 en dat kan dus nu
niet. Ik heb nooit gezegd dat de voorjaarsnota onzin is, maar ik mag hier
wel kritische vragen stellen over wat Italiaans boekhouden is. Ik heb gezegd
dat het slecht is om iets te doen waarvan je weet dat het nu goedkoop is,
maar dat het je in de komende jaren extra geld zal kosten, omdat de prijzen
hoger zijn of omdat je rente moet betalen of wat dan ook. Ik wacht eerst uw
antwoord af, want u moet de soliditeit zelf verdedigen op de merites van uw
eigen voorstel, in plaats van te zeggen dat ik het niet overneem. Voordat
wij hier een hele tegenbegroting gaan verzinnen, is mijn laatste opmerking
op dit punt dat wij onze voorstellen hier ter plekke hebben gedaan, volstrekt
binnen de dekkingskaders die in de voorjaarsnota zijn voorzien, in de hoop
dat de coalitiepartijen zouden zeggen: daar zit toch eigenlijk wel iets in,
dat is keurig gedekt. Daarmee leggen wij ons vooralsnog neer bij de tekortdoelstelling
van 3,0. Wat dat aangaat, voorzitter, zijn wij van mening – om het in
vogelspraak te houden – beter één vogel in de hand dan
tien in de lucht.Minister Zalm:Voorzitter. De heer Crone heeft keer op keer bepleit dat een tekort van
3,0 onverantwoord is en dat wij echt fors beneden 3 zouden
moeten uitkomen. Hij heeft mij ook zeer aangemoedigd dat ik, als ik een halverwege
verantwoorde minister ben, toch echt wel ver onder de 3 zou moeten gaan. Nu
gaat hij zelf over 2005 ex ante precies op het randje zitten van 3,0. Hij
houdt zijn probleem van de 0,6 waarvan hij dacht dat er nog wel ruimte zat
in het tekort. Er blijkt geen ruimte te zijn in het tekort. Ook het kabinet
zal nog het nodige moeten doen om onder de 3% te blijven in 2005. Hij zal
niet alle maatregelen van het kabinet met applaus begroeten. Dat deed hij
niet voor 2004 en dat zal hij ook niet doen voor 2005. Hij heeft er nog een
plak bovenop gelegd van 0,6%. Hij moet echt met een pakket komen, maar wij
zullen in september wel zien hoe hij beneden de 3% blijft en welke maatregelen
hij dan voorstelt en welke afwijkingen hij ten opzichte van het kabinetsbeleid
nuttig en nodig acht. Laten wij die discussie inderdaad maar verplaatsen naar
dat moment. Veel van de maatregelen van de voorjaarsnota zijn om meerdere
redenen incidenteel van aard. Er is ook gezegd dat het allemaal ramingsbijstellingen
betrof. Ik meen dat de heer Vendrik dat zei. Dat is maar heel beperkt het
geval. Ook incidentele maatregelen als een interim-dividend van De Nederlandsche
Bank, gaan niet vanzelf. Daarvoor was nodig een andere afspraak over dividendpolitiek.
Tot nu toe betaalde De Nederlandsche Bank geen interim-dividend uit. Het is
overigens een heel goede nadere afspraak geweest, die er ook toe leidt dat
de vermogenspositie van De Nederlandsche Bank op middellange termijn wordt
beschermd. Eén van de problemen bij De Nederlandsche Bank was dat verliezen
helemaal ten laste van het vermogen kwamen, terwijl de uitbetalingsratio voor
de winst 95% was. Als je dan een paar keer verlies lijst en van de winst steeds
95% moet uitbetalen, eindig je uiteindelijk met een vermogen dat negatief
is. Dit hebben wij gecorrigeerd. Als De Nederlandsche Bank verlies lijdt,
wordt het de komende zes jaar verrekend met de winst zodat het wordt geëgaliseerd.
Daarmee wordt een structureel dreigende vermogensuitholling voorkomen. Daartegenover
was het ook in de ogen van De Nederlandsche Bank verantwoord om weer over
te gaan tot het uitkeren van interim-dividend, zoals vroeger ook wel gebeurde.
Die 400 mln schaadt de bestedingen niet, het helpt wel het begrotingstekort.
Het is ook geen ramingsbijstelling, omdat wel degelijk een andersoortige afspraak
nodig was met De Nederlandsche Bank.Ook de ODA-post is niet louter een meevaller. Integendeel, wij zijn gestart
met een tegenvaller. Hoe gek dat ook klinkt, als India een lening van 300
mln aflost. Je zou zeggen dat dat mooi meegenomen is, maar aflossingen op
leningen tellen niet mee op het EMU-saldo. Zij worden echter wel geacht in
mindering te worden gebracht op de ODA-prestatie. Als wij het percentage van
0,8 in 2004 hadden willen handhaven, had er 300 mln bij de begroting voor
Ontwikkelingssamenwerking gemoeten. Daar is verder geen programmering voor,
maar dat is zo als je dat gelijk zou doen. Ook die afspraak is dus niet een
pure ramingsbijstelling. Het is een afspraak met de minister van OS om het
de komende jaren te doen, als het maar binnen deze kabinetsperiode gebeurt.
Het is dus wel een afspraak die latere jaren belast.Bij de verkoop van landbouwgronden gaat het ook niet vanzelf. Over het
kasritme moet je ook een afspraak maken. De meevaller voor de Betuweroute
is een twijfelgeval. Er is een pot voor de risico's opgenomen, waarvan wij
denken dat het nu op een verantwoorde manier beperkt kan worden. Het was ook
niet tegen iedere normale begrotingsregel geweest om het binnen de investeringsbudgetten
voor Verkeer en Waterstaat te laten. In dit geval hebben wij het echter gearresteerd.
Verder is het beleid van de NMa om stevige boetes uit te delen, maar het heeft
enigszins het karakter van een meevaller.Er zijn dus een paar posten die de reuk van meevallers hebben. Dat zijn,
als ik de grote posten naga, de boetes van de NMa en de meevaller bij de Betuweroute.
Ook de overige dividenden, niet zijnde De Nederlandsche Bank, zijn een meevaller.Er is ook wel eens een faseverschil. Het is niet zo dat ik alle meevallers
in mijn zak houd, een probleem schets en ze daarna op tafel leg. Het prachtige
jubileumdividend van de Bank Nederlandse Gemeenten kwam op een moment dat
de eerste boekhoudsommen al waren afgerond. Die komen dan terecht in een tabel
die ten opzichte van de problematiek is berekend. Je kunt het echter ook anders
presenteren. Je kunt ook zeggen dat de problematiek minder is en dat je dus
met minder oplossingen behoeft te komen. Op een gegeven moment kent het besluitvormingsproces
echter een bepaalde stand. Alles wat je daarna nog weet te bedenken, kan je
dan ten opzichte van die stand inbrengen. Je kunt natuurlijk de vraag stellen
wanneer die stand is vastgesteld en of de Kamer ooit iets te maken heeft met
die stand, die intern is vastgesteld, en de presentatie. Maar goed, zo gaan
de zaken. Zo herkennen ministers die in het kabinet hebben gezeten en die
bij de besluitvorming betrokken zijn, ook de voorjaarsnota. Dat is ook wel
wat waard.De heer Vendrik (GroenLinks):Dit punt komt vaker terug in de debatten tussen mij en de minister van
Financiën. Ik lees een voorjaarsnota als een politiek document, waarin
het kabinet zich verantwoordt voor politieke keuzes die gemaakt worden over
de begroting. Ik vind het lastig en ingewikkeld en ik keur het ook niet goed,
dat bij herhaling ramingsbijstellingen en toevallige meevallers verward worden
met besluiten die ertoe leiden dat op bepaalde terreinen minder uitgaven worden
gedaan. En wij weten allen dat ramingsbijstellingen en toekomstige meevaller
aan de orde van de dag zijn. Dat neem ik de minister van Financiën ook
niet kwalijk, want zo werkt de begrotingstechniek nu eenmaal. De elementen
worden voortdurend door elkaar gebruikt. Daardoor ontstaat een verkeerd beeld
van de voorjaarsnota. De betekenis ervan wordt op die manier niet duidelijk.
Per saldo kan namelijk geconstateerd worden dat het gat waarover het kabinet
heeft moeten besluiten veel kleiner is dan in deze voorjaarsnota wordt gezegd.
Natuurlijk zijn er altijd ramingsbijstellingen en natuurlijk leiden uitvoeringsproblemen
tot kasschuiven en wat dies meer zij. Dat wil ik echter allemaal niet weten.Minister Zalm:Een kasschuif is geen meevaller. Dat is iets anders, iets wat je doet.
Je kunt je afvragen of het kabinet op voorhand kan afboeken dat het dividend
is meegevallen. Zoiets zou de problematiek minder maken. Echter, de teksten
zijn duidelijk, de toelichting is duidelijk en er wordt niet
gesuggereerd dat wij door middel van een maatregel extra dividend van de BNG
hebben gekregen. Ik meen dat dat niet in de teksten is te lezen. Ik wil evenwel
nagaan of wij de presentatie zuiverder kunnen maken. Misschien moeten wij
na het bepalen van de interne stand in het kabinet tot een reshuffling komen
en nagaan of wij posten die oplossingen met zich kunnen brengen, kunnen gebruiken
voor het verminderen van problemen. Als de heer Vendrik daar gelukkig van
wordt, is dat voor mij een prikkel en zal ik trachten dit te doen.De heer Vendrik (GroenLinks):Het gaat er niet of om ik er gelukkig van word. Het gaat mij om de vraag
waarvoor de voorjaarsnota is bedoeld. Het gaat mij erom dat het kabinet geacht
wordt daarover een besluit te nemen. Daarbij zijn dan politieke besluiten
aan de orde in verband met het ontstaan van een budgettair gat. Als zo'n gat
ontstaat moet beleid ontwikkeld worden voor het verminderen van bepaalde uitgaven.
Dat beleid wordt verantwoord met de voorjaarsnota. Het is niet de eerste keer,
zeg ik nog maar eens, dat wij hierover spreken. Het gaat mij er dus om dat
uitgavenmeevallers en beleidsextensiveringen voortdurend door elkaar worden
gehaald. Dat vind ik een onzuivere wijze van presenteren en daarop spreek
ik deze minister aan. Het gaat er dus niet om dat ik gelukkig word, maar dat
wordt gehandeld conform de regels die de minister zelf heeft gesteld. Die
regels geven aan hoe in begrotingsland moet worden gewerkt.Minister Zalm:Met betrekking tot enkele posten moet ik erkennen dat de heer Vendrik
gelijk heeft. Ik denk daarbij aan de bijstelling van de dividendraming. Echter,
het investeringsbudget van Verkeer en Waterstaat is in principe een totaalbudget.
Voor een bepaalde risicoanalyse heeft dat ministerie 2 mln gereserveerd, maar
dat bedrag was niet meer nodig. In de huidige omstandigheden handhaaf ik dat
bedrag niet op het budget om andere doelen te kunnen realiseren, maar breng
ik het ten gunste van de algemene middelen. Daarvoor is echter wel degelijk
een politiek besluit nodig. Voor het bijstellen van een dividendraming echter
niet. Dat geef ik toe. Dus naar mijn oordeel zijn er niet veel posten die
het karakter hebben dat de heer Vendrik aangeeft.Bij een ramingsbijstelling zijn overigens ook boetes aan de orde, bijvoorbeeld
die van de NMa. De minister van Economische Zaken loopt dan ook een risico.
Boetes kunnen namelijk worden aangevochten, dus je moet ze ook nog zien te
innen. De minister van Economische Zaken loopt dus een budgettair risico als
hij die boetes op zijn begroting als een ontvangstpost in 2004 opneemt. Hij
is namelijk niet alleen verantwoordelijk voor de uitgavenkant van zijn begroting,
maar ook voor de inkomstenkant daarvan. Daarbij gaat het dus ook niet om iets
wat de minister van Financiën in zijn eentje kan opschrijven met de gedachte
dat het kabinet er niets over hoeft te zeggen. Er gelden dus nuanceringen,
maar ik zal mijn best doen om het beeld zuiverder te maken.Voorzitter. Over de tekorten bij de lagere overheden heb ik al iets gezegd,
althans dat de inzichten er niet gunstiger op worden. Er houden zich thans
twee werkgroepen met deze materie bezig. De ene werkgroep wil ervoor zorgen
dat de rapportage verbetert, dat de kwaliteit en de snelheid van de rapportage
verbetert. De andere werkgroep gaat na wat je zou kunnen doen. De heer Crone
riep dat de heer Zalm de lagere overheden een dictaat gaat opleggen. Echter,
in dat stadium zijn wij niet. Ik heb richting VNG ook niet verwijtend gesproken.
De begrotingssystematiek brengt met zich dat zolang zij een sluitende, gewone
dienst hebben, zij keurig aan de regels voldoen. De heer Rouvoet zei dat de
tekorten bij de lagere overheden wellicht zijn ontstaan doordat het Rijk beknibbeld
heeft. Dat is niet zo, want als dit wel zo was, zou je dit moeten merken bij
artikel-12-gemeentes, bij tekorten op de gewone dienst, maar het betreft hier
iets van de kapitaaldienst respectievelijk men heeft in het verleden opgepot
en men onttrekt nu geld aan de reserves. Dat heeft gezorgd voor de tekorten
en niet het feit dat er te weinig inkomsten uit het Gemeentefonds zouden zijn
of dat er operaties met kortingen zouden zijn. Als dat zo was, zou je dat
bij een ander onderdeel van de begroting hebben moeten werken. Wij hebben ook overleg gevoerd met de VNG en een drietal deskundigen gevraagd
om een brug te slaan tussen twee wensen. Ook het kabinet wil namelijk de gemeentelijke
autonomie respecteren en belangrijke investeringen in de sfeer van de woningbouw,
het bouwrijp maken van grond enz. door laten gaan. Tegelijk wil het dat er
voor de gemeenten een beheersbaar EMU-saldo ontstaat. Dat clubje bestaat uit
de heren Postma, voormalig burgemeester Leiden en daarvoor secretaris-generaal
Financiën en daarvoor directeur-generaal rijksbegroting, Sterks, hoogleraar
openbare financiën en baas van het COELO, en Van Besouw, voormalig baas
van de BNG. Zij brengen in augustus advies uit. Dat is het moment om weer
met de VNG aan tafel te gaan zitten om te kijken wat wij voor 2005 gaan doen.
Voor 2004 denk ik dat het geen effect meer kan hebben, maar wij kunnen wel
proberen voor 2005 tot een oplossing te komen. Overigens worden ook Oostenrijkse
dingen bekeken. De structurering van het grondbedrijf is een belangrijk punt
van aandacht. Als je dat op een iets andere manier doet, kun je voorkomen
dat grondbedrijfmutaties het EMU-saldo inlopen. Dat zou voor beide partijen
een plezierige oplossing zijn. Wij moeten wel de doelmatigheid in het oog
houden. Bij EMU-saldoboekingen moet het ook altijd gaan om reële economische
verplaatsingen. Er moet ook risico gelopen worden door degene die de financiering
overneemt. Dat is een eis die Eurostat terecht stelt.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Wordt ook gekeken naar de rol van de woningbouwcorporaties?Minister Zalm:Als woningbouwcorporaties, anticiperend op nieuwbouw, eerder grond van
een gemeente overnemen, dan ligt daar een mogelijkheid. Aan de ene kant zullen
wij een technische inventarisatie krijgen van de mogelijkheden op dit vlak.
Aan de andere kant moeten wij nadenken over de manier waarop wij gemeenten
ertoe kunnen brengen dat zij zich hier ook aan houden. Ik denk hierbij ook
om linkse gemeenten die het kabinet-Balkenende willen pesten. Er moet een
stevige bestuurlijke afspraak worden gemaakt. Als de mogelijkheden reëel
zijn en geen ernstig doelmatigheids bezwaar met zich meebrengen,
moeten ze ook worden benut. Dat zullen wij ook hard nodig hebben om nog een
beetje fatsoenlijk uit te komen met het begrotingstekort 2005. Als het tekort
van de lagere overheden blijft op een niveau van 0,6%, 0,7%, 0,8%, dan komen
wij ook voor 2005 in de problemen, zelfs wanneer ik die 0,75 mld besparing
aan de uitgavenkant netjes verwerk.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Ik vraag de minister om ook voor 2004 te kijken of niet ingegrepen kan
worden. Andere mogelijkheden moeten geëxploreerd worden. De minister
zei daarnet zelf dat bij een tekort van 0,3% het CPB uitgaat van 0,6%, hetgeen
de nodige problemen voor 2004 oplevert.Minister Zalm:Ik wijs erop dat het CPB voor het overige meevallers ten opzichte van
de voorjaarsnota constateert. Men blijft dan toch op 3,0% hangen. Dat is een
tiende hoger dan wat wij in de voorjaarsnota hebben staan. Er is dus een tegenbeweging,
waaronder die aardgasbaten. Die bieden ook 0,1% BBP aan soelaas voor 2004.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Alles wat meegenomen kan worden, brengt het tekort verder onder de 3%.Minister Zalm:Mij is niets liever dan dat, maar ik houd ook van een zorgvuldige procedure
met de VNG en de gemeenten. Ik wil niet iedereen in paniek de gordijnen in
jagen als dat niet strikt nodig is.De heer Crone (PvdA):Daarom was ik wat verbaasd over raillerende opmerkingen in de zin van
"ze potten op en nu gaan ze uitgeven" en "gemeenten die tegen het kabinet
zijn, gaan misschien nu wel extra uitgeven". De kern van de zaak moet de volgende
zijn. Gemeenten doen volstrekt solide investeringen. Zij hebben de uitgaven
prima moeten dekken in het kapitaallastenstelsel uit rente en afschrijvingen.
Zij doen precies wat wij van ze vragen: ze investeren in de lokale economie,
in de infrastructuur. De minister moet de toezegging doen dat dat kan doorgaan.
Hoe gaat de minister in hemelsnaam van 400, 500 gemeenten een optelsom maken?
De ene 10 mln, de andere 20 mln niet, weer een andere 30 mln wel?Minister Zalm:De heer Crone schetst al hoe lastig het is. Als oud-vakbondsonderhandelaar
zal hij ook begrijpen dat ik hier geen enkele toezegging kan doen.De heer Crone (PvdA):U jaagt ze wel op de kast door meteen al op deze toon te spreken, inclusief
de dreiging met de Wet fido als stok achter de deur.Minister Zalm:Dat is een wet die door de Kamer is aanvaard en die mij instrumenten in
handen geeft. Ik ben nu in goed overleg met gemeenten, provincies en waterschappen
om te bezien hoe wij dit probleem kunnen oplossen en wel op een zodanige manier
dat het de rijksoverheid comfort geeft wat betreft de beheersbaarheid van
het EMU-saldo en het de autonomie en de investeringsambities van de lagere
overheden zoveel mogelijk intact laat. Dat is de brug die we moeten slaan,
maar ik kan nu nog geen enkele uitspraak doen over hoe die brug er uit komt
te zien en hoe de bestuurlijke vormgeving zal zijn. Ik wacht eerst de adviezen
af, ook van de drie deskundigen.Voorzitter. De heer Crone heeft het plan geopperd om via de aanpak van
hypotheekrente en de pensioenen een bedrag van, als ik hem goed gehoord heb,
10 mld vrij te spelen.De heer Crone (PvdA):4 mld.Minister Zalm:Oh, 4 mld slechts. Ik dacht al: de bedragen lopen met de week op. Dan
heb ik gewoon niet goed geluisterd.De heer Crone (PvdA):De getallen zijn doorgerekend door het CPB. Maar goed, je wordt serieus
genomen of niet. We hebben ze gepubliceerd en ze zijn besproken in het debat
met de heer Balkenende, waar u ook bij zat. We zullen ze u nog een keer toesturen.Minister Zalm:Ik ben geweldig in getallen, maar ik onthoud niet al die anti-plannen
van de PvdA. Ik meende oprecht u een bedrag van 10 mld te hebben horen noemen.
Dus ik dacht toen dat er nog wat bij is bedacht door de PvdA. Excuus dat ik
u verkeerd heb verstaan. Ik word ook een dagje ouder, dus mijn gehoor gaat
ook wat achteruit.Verder heeft de heer Crone analytisch gelijk waar hij zegt dat een incidentele
maatregel niet per definitie inhoudt dat die de economie niet zou kunnen afremmen.
Echter, als ik kijk naar de incidentele maatregelen die wij doorgevoerd hebben,
kan ik er niet zo snel een vinden waarvan je kan zeggen dat die de economie
afremt. Ik geloof niet dat door een interim-dividend van de Nederlandsche
Bank de economie van Nederland erg achteruitgaat. Ik geloof ook niet dat doordat
de minister voor Ontwikkelingssamenwerking de bestedingen van 300 mln die
ze in het buitenland had mogen doen, vooralsnog even ophoudt, er een negatief
effect op de Nederlandse economie is ontstaan. Ik geloof evenmin dat onze
economie achteruitgaat als we landbouwgronden verkopen. Mijns inziens hebben
de incidentele maatregelen de Nederlandse economie dus wel degelijk ontzien.
Overigens konden wij niet veel anders, omdat je al snel driekwart jaar tot
een jaar bezig bent met het tot stand brengen van wetgeving. Als je in het
voorjaar een voorjaarsnota maakt, is wetswijziging voor het lopende jaar bijkans
uitgesloten. Dat is overigens ook een argument voor degenen die zeggen dat
de lasten ook anders verzwaard hadden kunnen worden in 2004. Als je de hele
procedure van belastingwetgeving wil doorlopen, kan je met inachtneming van
de nodige voorbereidingstijd voor de Belastingdienst, geen maatregel meer
doorvoeren per 1 juli. Wat wel kan, is iets doen via de premies, aangezien
dat via AMvB geregeld kan worden, hetgeen een korter en efficiënter traject
inhoudt. Overigens zijn die ook geïntegreerd in de loon- en inkomstenbelasting.
Dus de AWBZ-premie is vergelijkbaar met de loonbelasting. Als men het nu dus
anders wil, sta ik echt met lege handen, tenzij men andere premies wil, hoewel
dat per 1 juli ook niet meer te realiseren is. Eén keer halverwege
het jaar nog iets wijzigen doen we nog wel eens, maar het is niet de bedoeling
om elk kwartaal de belastingen en premies aan te passen.De heer Vendrik (GroenLinks):Nu breekt mijn klomp. Hier hoor ik een verhaal dat ik een half jaar geleden
bij de bespreking van het belastingplan heb gehouden, namelijk dat dit kabinet
er verstandig aan doet om met het oog op toekomstige tegenvallers, de lastendruk
wat verder te verhogen, maar dan wel door eerlijk de prijs
te verdelen. Toen was het kabinet tegen. Vervolgens leggen collega's het punt
van de evenwichtige verdeling van lasten alsnog op tafel en zegt de minister
in reactie daarop dat ze dan maar in november/december bij de bespreking van
het belastingplan met een voorstel hadden moeten komen.Minister Zalm:Ik vind dit wel komisch. Ik weet nog dat er volgens de miljoenennota een
tekort van 2,3 was. De heer Vendrik doet alsof hij een lager tekort heeft
voorgesteld door alvast wat meer lastenverzwaringen door te voeren, maar GroenLinks
zat in september al op 3,0. GroenLinks had wel allerlei lasten verzwaard,
maar de opbrengst daarvan was ook al helemaal gespendeerd.De lastenverzwaring is daarom per 1 juli doorgevoerd, maar dat is
voor de tekortproblematiek volkomen irrelevant.De heer Vendrik (GroenLinks):Dit is echt een verkeerde voorstelling van zaken. Ik neem het de minister
niet kwalijk dat hij niet aanwezig was bij het relevante debat over het belastingplan,
maar dit debat hebben wij daar gevoerd. Het ging daarbij niet alleen om het
stellen van extra lasten tegenover extra uitgaven, maar ook om de voorspellingen,
die op dat moment al beschikbaar waren, over het EMU-saldo in 2004. Zelfs
het debat over de belastingnovelle hebben wij in dat licht gevoerd. Het ging
precies over dit punt. Nou breekt mij dus echt de klomp. De minister gaat
hier vertellen – hij heeft overigens gelijk – dat halverwege het
jaar de mogelijkheden om de lastendruk te verhogen en vervolgens eerlijk te
spreiden, beperkt zijn. Dan grijp je inderdaad naar het instrument van premieverhoging;
dat was toen exact ons argument. De AWBZ is dan zo ongeveer het enige wat
je overhoudt. Ik vind het dan wel heel goedkoop om die argumentatie nu in
het parlement namens het kabinet naar voren te brengen, terwijl het kabinet
daar een half jaar geleden totaal niet gevoelig voor was.Daar neem ik echt krachtig afstand van. Ik vind dat niet goed.Minister Zalm:De heer Vendrik suggereert nu dat het vanuit budgettaire behoedzaamheid
verstandiger was geweest om toen al de lasten op te schroeven. Het argument
van de budgettaire behoedzaamheid heeft hij vast niet gebruikt, want de tegenbegroting
van GroenLinks was budgettair buitengewoon onbehoedzaam. Die zat toen al op
het randje en die zou nu dik over de schreef zijn gegaan.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik maak hier echt bezwaar tegen. De minister was niet bij het debat. Ik
wel. Sterker nog, ik heb het zelf gezegd.Minister Zalm:Heeft u toen uw tegenbegroting ingetrokken?De heer Vendrik (GroenLinks):Ik vraag de minister van Financiën mij op mijn woord te geloven dat
ik dat toen heb gezegd. Het was echt één minuut voor twaalf.
Dat debat hebben wij bij de behandeling van de belastingnovelle gevoerd. Toen
waren er al inzichten die erop wezen dat het tekort in 2004 door het plafond
van de 3% zou schieten. Toen heb ik de staatssecretaris van Financiën –
en ik neem aan dat hij voor het hele kabinet spreekt – voorgehouden
dat maatregelen genomen moesten worden: neem nu maatregelen, want wij zien
al aankomen dat halverwege het jaar bezuinigingen nodig zijn en dat is vervelend;
anders komt er een heel beperkt pakket aan mogelijk lastendrukverzwarende
maatregelen en dat, staatssecretaris, kunt u nu vermijden. De staatssecretaris
heeft toen namens het hele kabinet gezegd dat hij daar geen zin in had. Nu
komt de minister hier toch lastendrukverzwaring verdedigen, met alle beperkingen
van dien, want veel keuze heeft hij niet.Zo is het gegaan en niet anders.Minister Zalm:Heeft u op dat moment ook het tekortvergrotende pakket van GroenLinks
van 0,7% BBP ingetrokken? Dan heeft u natuurlijk een recht van spreken.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat was op dat moment niet het punt. Het ging om de politieke keuze die
voorlag: zou het kabinet tijdig lastendrukverzwarende maatregelen nemen teneinde
het EMU-saldo binnen de 3% te houden? Dat zou dienen ter afwending van hetgeen
nu gebeurt, namelijk een verhoging van de AWBZ-premie. Zo werd het debat toen
gevoerd. Het kabinet was daar niet gevoelig voor.Minister Zalm:Dit is een bescheiden premieverhoging. Het gaat overigens om een inkomensafhankelijke
premie over een vrij behoorlijk traject. Gelet op de koopkrachteffecten daarvan,
blijkt dat wij exact, op een kwart nauwkeurig, konden reconstrueren wat wij
aan de Kamer in september hadden laten zien. De inkomensverdeling, zeker zoals
die na de besluitvorming in samenspraak met de Kamer tot stand was gekomen,
vonden wij evenwichtig. Wij zagen dan ook geen aanleiding om nu een drastische
wijziging in de inkomensverhoudingen aan te brengen, want het beeld waarmee
wij startten was evenwichtig en dat beeld konden wij intact laten als wij
de AWBZ-premieverhoging daarop loslieten. Dan gaan wij niet plotseling de
toptarieven verhogen. Daar was geen enkele aanleiding voor. Dan hadden wij
wel gezegd dat wij de vorige keer in samenspraak met de Kamer tot een verkeerde
inkomensevenwichtigheid waren gekomen, maar dat vonden wij niet. Wij vonden
de inkomensverdeling zoals die uiteindelijk door de meerderheid van de Kamer
is geaccordeerd – uiteraard niet door de heer Vendrik – evenwichtig.
Hetzelfde beeld kwam eruit rollen toen wij aan de hand van het Centraal economisch
plan de voorjaarsnota opmaakten.De heer Rouvoet (ChristenUnie):De moeite die de heer Vendrik heeft met de stelling van de minister is
ook mijn moeite. De minister kan mij in ieder geval niet tegenwerpen dat een
tegenbegroting teruggenomen had moeten worden. Ik hecht er na de laatste woorden
van de minister aan, erop te wijzen dat een aantal fracties bij de behandeling
van het belastingplan amendementen heeft ingediend. Daaronder was het voorstel
om bijvoorbeeld in plaats van de te verwachten premieverhoging AWBZ te kijken
naar een verlenging over de derde en vierde schijf. Daarom heb ik ook moeite
met de stelling van de minister dat je niet halverwege het jaar nieuwe voorstellen
kunt doen voor een andere regime en dat het enige wat ons nog te doen staat,
een verhoging van de AWBZ-premie is. Het debat daarover hebben wij inderdaad
in het najaar gevoerd.Minister Zalm:Het argument dat ik heb gebruikt, is een procedureel argument,
maar ik wil ook wel het materiële argument gebruiken, namelijk dat het
inkomensbeeld dat na overleg met de Kamer tot stand komen was, naar ons oordeel
evenwichtig was. Er was geen aanleiding om als een nadere regeling getroffen
moet worden plotseling te denivelleren dan wel te nivelleren. Wij hebben het
beeld globaal intact gelaten. De cijfers die zijn overlegd, duiden daar ook
op.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Dat is de kern. Daarover ging destijds het meningsverschil. Het is een
politieke taxatie of de inkomenseffecten al dan niet evenwichtig zijn. Wij
hebben daarvoor voorstellen gedaan. U kunt dan niet zeggen dat er behalve
procedurele ook materiële argumenten zijn. Het inhoudelijke politieke
debat is in december gevoerd. Een procedureel verwijt lijkt mij in dit verband
minder op zijn plaats.Minister Zalm:Wij vonden en vinden het een evenwichtig inkomensbeeld waarin deze AWBZ-maatregel
past. Misschien had ik het procedurele argument beter als toetje kunnen gebruiken
en niet als voorafje.Mevrouw Kant (SP):Er is helemaal geen reden om wat vorig jaar door verschillende fracties
in de Kamer is voorgesteld nu of in de toekomst te doen. U heeft het steeds
over een evenwichtig inkomensbeeld. De voorspellingen voor volgend jaar zijn
wederom niet evenwichtig. Om mensen met lage inkomens wat meer te ontlasten
bij deze premieverhoging kun je besluiten, de verhogingen van de AWBZ-premie
die ophanden zijn of de huidige verhoging ten laste te laten komen van de
hogere schijf. Dat doen wij nu niet. Het beeld zou dan een stuk evenwichtiger
zijn dan nu het geval is.Minister Zalm:Ik zeg mevrouw Kant toe dat wij in augustus met een voorstel zullen komen
dat wij op prinsjesdag zullen presenteren. Er komen dan wetsvoorstellen die
netjes op tijd zullen worden afgehandeld en op 1 januari ingaan. Wij
zullen tevens verantwoording afleggen over de inkomensontwikkelingen en het
evenwicht daarin. Collega De Geus heeft het streven van het kabinet in deze
Kamer verwoord. Wij gaan daarvoor aan het werk en wij zullen bekijken welk
instrument wij daarvoor gebruiken.Mevrouw Kant (SP):Dat gaat voorbij aan de meer principiële vraag of je de lasten van
de AWBZ-premie niet eerlijker kunt verdelen door de premie ook in de hogere
schijven te heffen. Je zou dat kunnen doen door alles wat er aan verhogingen
op stapel staat in de hogere schijven te belasten. Je kunt dit jaar met een
klein beetje beginnen en volgend jaar misschien ook weer een klein beetje.
Je kunt die verbreding geleidelijk aanbrengen.Minister Zalm:Het heeft ook iets te maken met de aanspraken. Degenen die de AWBZ gebruiken
moeten naarmate hun inkomen hoger is, ook een veel hogere eigen bijdrage betalen.
Er is bij verzekeringen enige relatie tussen het traject waarover je heft
en de rechten die daar tegenover staan. Bij de WW is dat ook het geval. U
snapt het niet? Het is een beetje raar om mensen die nauwelijks recht op de
AWBZ kunnen doen gelden, enorm hoge AWBZ-premies te laten betalen, ook als
de omstandigheden daartoe aanleiding geven en de kosten goeddeels voor hun
eigen rekening komen.Mevrouw Kant (SP):Wie heeft het hier over enorm hoge AWBZ-premies? Wij hebben het over het
meer naar draagvlak heffen van de bestaande premies. De premieheffing is al
inkomensafhankelijk, maar je zou het nog meer naar draagkracht kunnen doen
door ook de hogere schijven te belasten. Ik begrijp heel goed als u zegt dat
mensen met een hoger inkomen ook een hogere eigen bijdrage moeten betalen.
Dat weet ik ook wel. Het is geen enkele reden om het draagvlak voor de premies
niet te verbreden!Minister Zalm:Je kunt dan ook zeggen dat je de 42%-schijf verlaagt. Die mensen dragen
nu erg veel bij aan de algemene middelen via de belastingen. Als zij meer
bijdragen aan de AWBZ, kunnen wij hun belastingtarief verlagen. Je eindigt
dan met dezelfde tariefstructuur die wij nu al hebben. Wij kennen nu ook al
een sprong. Als je puur de belastingcomponent in de eerste schijf bekijkt
en je gaat naar de tweede belastingschijf, dan is dat een enorme sprong. Dat
komt omdat de volksverzekeringspremies eruit vallen. Wij hebben in de tariefstructuur
die progressief is, rekening gehouden met dit effect. Als je puur het belastingtarief
bekijkt, zie je een enorme sprong bij de 42%-schijf. Dat is mede geïnspireerd
door de totale structuur van de belasting- en premieheffing. Die grote sprong
in de belastingen vinden wij acceptabel, omdat de volksverzekeringspremies
vanaf een zeker moment niet meer worden geheven. Het is het een of het ander.
Die discussie moeten wij maar voeren bij het Belastingplan 2005. Ik kan nu
niet veel anders doen dan kennis nemen van uw suggestie. Dat mag je in Brussel
ook doen. Je ambtenaren schrijven dan: u mag kennis nemen van wat zij daar
zeggen. Ik neem kennis van de suggestie van mevrouw Kant en het kabinet zal
een eigen plan indienen op prinsjesdag.De heer Crone heeft gesproken over de ZBO's. Het is wellicht een wat kleiner
en technisch punt, maar wel een goed punt. Ik ben het eens met het uitgangspunt
dat de maatregel geacht wordt geen beleidsconsequenties te hebben. Dat is
althans de inzet. Ik meen dat de heer Vendrik zei dat wij ook nog bezig zijn
met het IPO-rapport. Hij vroeg zich af of wij daarop wel moesten vooruitlopen.
Ik sluit niet uit dat dat uiteindelijk de conclusie van het kabinet zal zijn.
Dan valt hier dus een gaatje in de dekking van de voorjaarsnota. Wij moeten
maar bekijken hoe wij dat oplossen. Het is een vrij ingewikkelde operatie.
Wij zijn wel bezig met de luchtverkeers-leiding, de Rijksdienst voor het wegverkeer
en het Kadaster en ook bij het NIVR zijn wel wat mogelijkheden, maar die moeten
ook fatsoenlijk kunnen worden doorgevoerd. Wij hebben deze taakstelling dus
wel staan, maar wij krijgen natuurlijk ook nog het IBO over de verzelfstandigde
organisaties rijksoverheid, in de wandelgangen ook wel het "IBO ZBO"s genoemd.
Daar moeten wij consistent mee zijn. Naar ik begrijp staan er ook opmerkingen
van die IBO-werkgroep over de financiële verhouding tussen het Rijk en
de ZBO's in. Wij moeten dus proberen om dat in samenhang te zien. Ik kan nu
nog niet beoordelen of dat leidt tot uitstel of afstel, maar ik ben het eens
met de opmerking dat dit in onderlinge samenhang moet worden beoordeeld.De heer Crone (PvdA):De minister gaat nu zo zacht praten dat ik bijna niet merkte dat hij zei
dat ik een goed punt had. Dat wil ik natuurlijk even uitvergroten, maar gaat
dat om het punt dat de beleidsvrijheid van de ZBO's in het geding komt omdat
zij bij u moeten lenen? Of is het centrale punt dat, als u dat doet en als
u de ZBO's compenseert voor de rente en de aflossing, dat ook weer EMU-relevant
is, zodat dit uiteindelijk niet helpt in de techniek van het boekhouden?Minister Zalm:Dat hangt ervan af of die dienstonderdelen worden gerekend tot de centrale
overheid. Dat is de cruciale vraag. Wij hebben die dienstonderdelen er natuurlijk
op uitgezocht dat zij door het CBS niet tot de centrale overheid worden gerekend.Een andere vraag is of het de bedoeling is om via deze route beleid te
voeren of beleidsinvloed uit te oefenen. Dat is niet de bedoeling, maar wij
hebben natuurlijk wel een heel andere route, mede onder aanmoediging van de
vaste Kamercommissie voor Financiën: moeten de ZBO's niet wat meer onder
de ministeriële verantwoordelijkheid terechtkomen? Dan grijp ik de ZBO's
echter niet via het centraal bankieren in de nek; dan grijpen wij de ZBO's
koninklijk in de nek en niet via een financieringsarrangement. Dat punt staat
er dus los van, naar ik begrijp tot genoegen van de heer Crone.De heer Vendrik (GroenLinks):Namens GroenLinks wil ik graag stellen dat ZBO's niet alle vrijheid moeten
krijgen om eigen vermogens aan te leggen. Dat geldt ook voor de vrijheid voor
directeuren aldaar om hun eigen salaris vast te stellen, voor zover dat het
salaris van de minister-president te boven gaat.Minister Zalm:Daaronder ook niet, wat mij betreft.De heer Vendrik (GroenLinks):Dan hebben wij ook op dit punt een winstpunt geboekt. Er is een bedrag
van 100 mln euro ingeboekt.Minister Zalm:Ja, dat staat.De heer Vendrik (GroenLinks):Als de minister in eerste termijn toegeeft dat dit, wat de besluitvorming
en de ordentelijkheid der dingen betreft – het gaat hier immers niet
over niets – eigenlijk gewoon niet hoort, waarom staat het dan in de
voorjaarsnota?Minister Zalm:Ik ben openhartig: ik laat die post voorlopig niet los, maar ik erken
uw argument. Ik luister dus een keer naar u. Ik erken het argument dat de
samenhang met het rapport dat er ligt, in het oog moet worden gehouden. Dit
zijn transacties die ook later in het jaar nog kunnen plaatsvinden als wij
op tijd zijn met een kabinetsstandpunt en als wij die 100 mln euro consistent
kunnen veroveren. Ik ben het ook met de heer Vendrik eens dat er geen overdreven
vermogensvorming moet zijn. Het ene vermogen is niet het andere: het is niet
altijd liquiditeit; het kan natuurlijk ook een gebouw zijn en dan kom je in
andere constructies terecht. Het is echter ook mijn inzet dat er een vermogensnormering
moet komen. Er moet zeker geregeld worden dat daar niet een soort beleggingsclubje
ontstaat dat ook allerlei liquiditeiten in beheer heeft. Ik denk dat wij het
ook daarover eens zijn. Het enige wat ik kan zeggen, is dus dat ik de aanbeveling
ter harte neem om consistent te blijven met het onderzoek dat nu net in afronding
is.Mevrouw Kant heeft gesproken over de AWBZ-premie. Daar hebben wij het
al over gehad. Ik heb ook al iets gezegd over evenwichtige inkomensverdeling.
Het CPB raamt min 2%. Dat hebben wij althans allebei in de krant gelezen.
Mevrouw Kant vroeg of de verhoogde AWBZ-premie al in dat beeld zit of daar
nog bovenop komt. Die zit al in dat beeld. In het jaar 2004 slaat de helft
neer bij verhoging van de AWBZ-premie met 0,3%. Het tweede effect komt terecht
in de koopkracht over het jaar 2005. Dat geldt ook als de premie per 1 januari
constant blijft, omdat het immers maar een half jaar geldt. Er is geen loonstrookjeseffect
meer. Er is wel een koopkrachtplaatjeseffect omdat je in plaats van een half
jaar een heel jaar verhoogde AWBZ-premie betaalt. Dat betekent een min in
de koopkracht. Dat is verdisconteerd in de cijfers.Er is gesproken over het rapport-Bakker. Ik weet dat een aantal woordvoerders
dat met veel interesse beschouwt. Het kabinet vindt het zeer attractief om
3 mld te noteren als gevolg van doelmatigheidsverbeteringen, zonder dat de
zorg op enigerlei wijze wordt aangetast. Hoe pak je dat echter aan? Het kan
niet zo zijn dat Hoogervorst alle individuele ziekenhuizen bestuurt en daar
de logistiek regelt. Wie het geld wil pakken, moet een budgetkorting van 3
mld opleggen. Dan moeten zij het maar uitzoeken en de boel doelmatig maken.
Dan pakken wij de ziekenhuizen 3 mld af. Ik weet niet of de Kamer dan nog
enthousiast is. Probleem daarbij is ook dat het ene ziekenhuis al wat verder
is met doelmatigheidsoperaties dan het andere ziekenhuis.De enige manier om het geld op een deugdelijke manier eruit te rammelen,
is het berekenen van kostprijzen en het reguleren van concurrentie tussen
ziekenhuizen. Als ziekenhuizen dan niet goed en doelmatig werken, zullen mensen
naar andere ziekenhuizen gaan. Zo worden ziekenhuizen geforceerd om efficiënt
en bedrijfseconomisch goed te werken. Dat is een proces van lange adem. Bakker
heeft ook niet gezegd dat wij het geld volgend jaar al kunnen verdienen. Ik
laat het debat graag over aan mijn collega van Volksgezondheid. Ik wijs wel
op de implicaties. Het inzicht dat er nog veel doelmatigheid te bereiken valt
in de sector betekent niet automatisch dat het instrumentarium voorhanden
is om het af te dwingen.De heer Blok heeft gevraagd naar de schuldquote en de inzichten daarin.
Tot en met het jaar 2007 blijven wij onder de 60%. Dat hangt ook af van het
noemereffect. Het is een beetje gokken. Als de economie met 5% groeit bij
een sluitende begroting zakt de quote immers al met drie punten. Wij denken
dat wij onder de 60% kunnen blijven. In de miljoenennota zal nadere informatie
worden verschaft.De heer Blok heeft de AWBZ-ontwikkelingen en de kosten van de gezondheidszorg
naar voren gebracht. Hij vraagt of daarover een beschouwing opgenomen kan
worden in de miljoenennota. Ik neem dat mee naar huis. Wij hebben dit niet
voorzien. Ik heb de indeling en opzet van de miljoenennota al gezien. Betrekkelijk
recent zijn er vergrijzingssommen gemaakt. Het lijkt mij echter een aardige
exercitie om niet de bekende som van de AWBZ plus de zorgkosten te maken,
maar alleen de AWBZ te analyseren, mede in het licht van de ontwikkelingen
van de afgelopen jaren. Ik doel dan op de demografie en het
doortrekken van de bovendemografische ontwikkeling van de afgelopen jaren.
Wij hebben immers gezien dat er een veel groter beroep op de AWBZ is gedaan
dan de demografie doet vermoeden. Ik probeer hierover een interessante beschouwing
in de miljoenennota op te nemen. Anders zal het door minister Hoogervorst
in zijn stukken worden opgenomen. Ik vind het een interessante analyse. Wij
weten dat er in toenemende mate een vergrijzingsproblematiek gaat spelen in
de AWBZ.De heer Rouvoet vraagt aandacht voor de koopkracht van de gezinnen. Hij
wijst daarbij op het onderzoek van de Universiteit van York. Die moet deel
uitmaken van wat wij bezien als een evenwichtige inkomensverdeling. Wij maken
een vergelijking tussen mensen met en mensen zonder kinderen. Wij kijken apart
naar ouderen. Wij zullen zien of wij tot iets evenwichtigs kunnen komen.De heer Rouvoet noemde de gasbaten een stille meevaller. Ik heb ook een
aantal minder stille tegenvallers, met name het tekort van de lagere overheden,
dat inmiddels 0,3% hoger wordt ingeschat over 2004. Dat zal ook effect hebben
over het jaar 2005. Dat effect is aanzienlijk groter dan de 0,1% BBP die het
gevolg is van de meevaller bij de gasbaten. Het beeld voor 2004 valt voor
de totale overheid dus nog iets slechter uit dan in de voorjaarsnota. De samenstelling
is wel iets anders, maar het beeld is er niet vrolijker op geworden. De serie
tegenvallers bij de centrale overheid lijkt te zijn gestopt, maar het is mijn
vermoeden dat het tekort van de lagere overheden in 2004 hoger zal uitvallen
dan in de voorjaarsnota is ingeboekt. Dat vermoeden lijkt bevestigd te worden
door de raming van het CPB die is opgesteld aan de hand van de enquête.De heer Rouvoet (ChristenUnie):De minister verwijst nu naar ramingen die langere tijd geleden zijn opgesteld.
Dat is geen antwoord op mijn vraag of de extra aardgasbaten niet ergens zichtbaar
moeten worden gemaakt. Als die meevaller wel was ingeboekt, had de minister
tegelijkertijd aan kunnen geven welke stille tegenvallers daar tegenover staan.
Omdat u het niet zichtbaar maakt, laadt u de verdenking op u dat u deze meevaller
in kas houdt om hem in 2005 te gebruiken.Minister Zalm:Dat is een misverstand. Wij hanteren een degelijke systematiek. De voorjaarsnota
wordt gebaseerd op het centraal economisch plan van april. Deze twee sporen
met elkaar. Ik kan het natuurlijk niet helpen dat het CPB ook in juni nieuwe
prognoses publiceert en wij in de Kamer pas in deze maand de voorjaarsnota
bespreken. De macro-economische veronderstellingen van de voorjaarsnota sporen
keurig met het centraal economisch plan. In dit plan kunt u overigens de meevaller
bij de gasbaten al terugvinden. Door de prijsontwikkeling van olie schat het
CPB in dat de olieprijs langere tijd hoog zal blijven met als gevolg dat het
zijn raming van de gasbaten bij moet stellen. Wij moeten natuurlijk niet iedere
dagkoers gebruiken om weer een nieuwe voorjaarsnota op te stellen. Als je
dat overigens wel wil doen, moet je het ook over de hele linie doen, want
het CPB heeft in juni op andere onderdelen andere inzichten naar buiten gebracht
dan in april. De juniramingen van het CPB worden voor intern gebruik binnen
het kabinet gebruikt. Inmiddels publiceert het CPB deze ramingen ook. In september
kom ik met een miljoenennota waarvan de macro-economische veronderstellingen
consistent zijn met de macro-economische verkenning. Dat is de procedure.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik neem daar kennis van. Naast mij werd gesuggereerd dat wij per zwaluw
een voorjaarsnota moeten opstellen.Minister Zalm:Ik val de Kamer ook niet lastig met tussentijdse tegenvallers. Het is
natuurlijk onlogisch om wel tussentijdse meevallers te benutten en mij te
laten zweten op de tegenvallers.De heer Bakker (D66):Een deel van de aardgasbaten, 42%, gaat naar het FES. Dat betekent dat
het saldo van mee- en tegenvallers slechts voor 58% kan worden gebruikt. Zie
ik dat goed?Minister Zalm:Dat ziet u goed. Voor het EMU-saldo geldt overigens dat je de hele meevaller
in het eerste jaar mag meetellen, omdat de investeringen niet onmiddellijk
volgen. Als je dat doet, kom je jezelf in latere jaren natuurlijk wel weer
tegen. Wij boeken het als een inkomstenbron voor het FES en in het eerste
jaar ook als een voordeeltje voor het EMU-saldo.Voorzitter. De heer Vendrik wens ik veel succes met zijn referendum. Ik
zal daar niet aan mee doen. Ik heb namelijk iets andere opvattingen over het
nut van referenda dan hij, maar dat zal hem niet verrassen.De heer Vendrik (GroenLinks):Zegt u nu dat u niet eens uw stem zult uitbrengen als u daartoe door mijn
partij in de gelegenheid wordt gesteld?Minister Zalm:Een stem voor uw referendum?De heer Vendrik (GroenLinks):U kunt met uw stem laten zien wat u vindt van de kabinetsplannen voor
de VUT, prepensioen en levensloop. Daar heeft u toch zeker wel een opvatting
over?Minister Zalm:Het kabinet zal geen referendum organiseren. Ik ga niet voor het referendum
van GroenLinks stemmen.De heer Vendrik (GroenLinks):Als er een referendum wordt georganiseerd, gaat de minister van Financiën
toch zeker wel zijn stem uitbrengen?Minister Zalm:Niet voor een GroenLinksreferendum.De heer Bakker (D66):Dat doet de vraag rijzen of de minister deel heeft genomen aan het referendum
van het FNV. Hij is immers lid van deze organisatie. Als hij dat heeft gedaan,
heeft hij dan voor of tegen gestemd?Minister Zalm:Mijn duim was naar beneden gericht en ik val dus onder de 3% neestemmers.
Voor de FNV heb ik wel mijn plicht gedaan, maar ik ben geen lid van GroenLinks
en wel van de FNV. Dat is het verschil.De heer Vendrik heeft aangedrongen op wijziging van het Stabiliteits-
en Groeipact. Wij zullen daar ongetwijfeld in de komende maanden nog over
komen te bespreken tijdens voorbereidingen van Eurogroep en Ecofin-raden.
Er is interessant materiaal op komst, zoals een uitspraak van het Hof. Inmiddels heeft de Commissie een rapport uitgebracht over de openbare financiën.
Hierin worden ook voorzichtig aanzetten gedaan voor wat andere toepassingen
van het Stabiliteits- en Groeipact. Ongetwijfeld zullen er ook van lidstaten
nog ideeën en suggesties komen. Mijn algemene indruk is overigens niet
dat de neiging bestaat om de teksten van het verdrag aan te passen, behalve
dan dat de Commissie door de constitutie in de toekomst in staat is een early
warning uit te geven zonder dat de Raad hierover geraadpleegd hoeft te worden.
Bij de vaststelling van een excessief tekort kan de Commissie voorts een voorstel
doen in plaats van een aanbeveling.Daarnaast is er een heel verstandige annex opgenomen bij de constitutie
over het Stabiliteits- en Groeipact. Wat mij betreft is de cruciale passage
dat landen de opgaande conjunctuur zullen benutten om hun begroting te consolideren
en geleidelijk aan ook overschotten te realiseren. Dat laatste was tot voor
kort voor landen als Duitsland en Frankrijk bepaald niet vanzelfsprekend.
In de vorige opgang zijn zij in ieder geval geëindigd met forse tekorten.
Ook al was hun verslechtering van de begrotingspositie vanaf de top van de
conjunctuur naar het dieptepunt minder dan 3%, dan overschreden zij de norm
van 3% toch omdat zij niet vertrokken waren vanuit een plus, maar vanuit een
min. Overigens bewijst de Nederlandse praktijk dat een overschot niet altijd
een garantie is dat je nooit door die grens gaat. Bij ons was het dal ook
wel iets dieper dan elders.Ik kom nu te spreken over de aflossing van India. De uitgavenprogrammering
van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking voor het jaar 2004 kan gewoon
blijven wat die is. Er is echter onverwacht 300 mln euro binnengekomen die
niet meetelt voor het EMU-saldo, maar die wel had moeten leiden tot 300 mln
euro bovenop haar begroting. Voor een zorgvuldig ontwikkelingssamenwerkingbeleid
is het geen slechte zaak dat dit bedrag een beetje wordt uitgesmeerd. Ook
hier kun je in een soort bestedingsdwang- en drang terecht komen. Over de
kabinetsperiode als geheel staat die 0,8% in ieder geval. Daar wil ik ook
niets aan af doen. Datzelfde geldt voor de definities die wij hanteren. Er
had natuurlijk ook gezegd kunnen worden: wat mal dat zo'n afgeloste lening
plotseling tot extra uitgaven elders moet leiden. Ik zeg vervolgens: een man,
een man; een woord, een woord. ODA-definitie is ODA-definitie. De minister
voor Ontwikkelingssamenwerking krijgt haar geld, maar wel enigszins uitgesmeerd.Ik kan niet direct traceren wat de heer Vendrik bedoelt met het effect
van de Wet werk en bijstand. Voor zover het activerende arbeidsmarktbeleid
ertoe leidt dat mensen sneller dan in het verleden uit de bijstand geraken
of er niet zo snel inkomen, zou dat vooral positieve koopkrachteffecten hebben.
Over het algemeen wordt met werken iets meer verdiend dan met een bijstandsuitkering.
Dat geldt zeker voor alleenstaanden. Ik zie niet zo dat dit koopkrachteffecten
zou hebbenDe heer Vendrik (GroenLinks):Wat betreft de koopkracht zat ik eigenlijk te wachten op een expliciete
reactie van de minister op mijn vraag ten aanzien van de uitvoering van de
motie van de heer Van der Vlies over de koopkrachtgevolgen van het kabinetsbeleid
in het jaar 2004. Wij hebben daarnaar gevraagd in de schriftelijke voorbereiding
van dit debat. Op die vraag is geen heldere reactie gekomen. Ik zou denken
dat dit onderwerp in dit debat thuis hoort, want dit is ongeveer de laatste
keer dat wij het kabinet kunnen houden aan het uitvoeren van deze motie.Minister Zalm:Ik zie geen mogelijkheden om in 2004 nog iets te doen in de sfeer van
belastingen of premies. Ik zie daar overigens ook geen noodzaak toe. Dat is
het antwoord dat ik de heer Vendrik kan geven.De heer Vendrik (GroenLinks):Daar gaat de motie van de heer Van der Vlies niet over. Deze motie roept
het kabinet ertoe op om tijdig de koopkrachtconsequenties van het beleid dat
het kabinet heeft ingezet voor het jaar 2004 en later, volledig in beeld te
brengen. Dat had nu al moeten gebeuren en daarom heb ik in mijn termijn gezegd:
laat het dan begin september zijn. Er zijn maanden van debatten aan voorafgegaan,
dus het kabinet kan dit niet als nieuw uit de lucht zien komen vallen. Daarom
plaats ik de kanttekening dat de CPB-cijfers, die meestal worden gehanteerd
om de koopkrachtgevolgen van het kabinetsbeleid in beeld te brengen, zwaar
onvoldoende zijn om alle specifieke effecten in beeld te brengen. De heer
Van der Vlies heeft, met steun van een meerderheid van de Kamer, het kabinet
verzocht in de loop van dit jaar, uiterlijk september, een compleet beeld
daarvan neer te leggen. Het kabinet zegt dit elke keer maar niet toe.Minister Zalm:Dit zit in de portefeuille van mijn collega van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.
Hij is de coördinerende bewindsman voor het inkomensbeleid. In de miljoenennota
zult u geen koopkrachttabel tegenkomen, maar in de begrotingsstukken van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid wel. Ik ben niet in staat om namens het kabinet en
namens mijn collega van Sociale Zaken en Werkgelegenheid hier een bevredigend
antwoord op te geven.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat stelt mij diep teleur, want het probleem dat wij voortdurend met de
verkeerde minister dit debat voeren, speelde destijds ook al. Ik reageer op
wat er in de schriftelijke antwoorden staat, namelijk dat de motie-Van der
Vlies volgens ons gewoon niet wordt uitgevoerd. Ik maak mij daar niet alleen
namens GroenLinks zorgen over; ik denk dat heel veel fracties graag precies
willen weten, veel beter dan het CPB via standaardkoopkrachteffecten in beeld
brengt, wat de koopkrachtconsequenties zijn van dit kabinetsbeleid. Dat is
toegezegd.Minister Zalm:De minister van Financiën wordt toch al neergezet als een imperialist
die zich overal mee bemoeit. Dit is echt inkomenspolitiek en dat is het terrein
van mijn collega. Ik kan er nu geen antwoord op geven. Ik zal mijn collega
erop attenderen dat u zich grote zorgen maakt over de uitvoering van de motie-Van
der Vlies. U moet hem dan maar ter verantwoording roepen. Dat lijkt mij veruit
het beste. Ik kom hier niet verder mee; het spijt mij zeer. Ik ben niet alwetend
en zeker niet almachtig.De staatssecretaris heeft volgens mij deze week ook al een opmerking gemaakt
over het muziekcentrum en de omroep. Er zal ook binnen het cultuurbudget moeten
worden gekozen. Door een bedrijfsvoerings foutje is de korting
al kleiner uitgevallen dan wij bij het regeerakkoord hadden voorzien. Dit
moet in mijn ogen wel netjes worden geleverd. De keuze die gemaakt moet worden
is primair aan de staatssecretaris, die zich vooral baseert op onafhankelijke
adviezen. Ik heb voor haar geen 4,5 mln liggen.De heer Bakker heeft terecht een aantal punten van zorg genoemd, zoals
de loonkostenontwikkeling, de noodzaak om meer te innoveren en om te letten
op ons vestigingsklimaat, inclusief de beroepskwalificaties, en de regeldruk.
Ik kan daar alleen maar instemmend op reageren.Het kabinet is erop uit de innovatie aan te jagen. Het Innovatieplatform
is mede daardoor geïnspireerd. Ondernemers moeten ook hun beste beentje
voorzetten, want de innovatie kan niet alleen maar uit de overheidsfinanciën
worden gefinancierd. Op dat punt ben ik het helemaal met hem eens.Over de RWT's zei de heer Bakker per ongeluk dat wij er 33.000 hebben,
maar het zijn er gelukkig maar 3300. Dat zijn er nog erg veel. Een kleine
3000 daarvan zijn onderwijsinstellingen. Dan blijven er nog een paar honderd
andersoortige over. Ik hoop dat er vanuit de Kamer interesse zal zijn voor
dat debat. Er wordt nogal kritisch gereageerd op RWT's en ZBO's en op de ondoorzichtigheid,
het gebrek aan transparantie, het gebrek aan ministeriële verantwoordelijkheid
etc. Binnenkort komt er op dit punt een vrij radicaal en stevig rapport. Ik
ben benieuwd of de Kamer dan nog steeds zo sterk haar tanden laat zien zoals
dat in mijn richting altijd gebeurt. Een van de ideeën van dat rapport
is natuurlijk dat de ministeriële verantwoordelijkheid weer sterkeer
in ere wordt hersteld en dat er slechts in zeer uitzonderlijke gevallen sprake
kan zijn van zelfstandige bestuursorganen. Ik hoop dat u allen deelneemt aan
dat debat en dat degenen die het mij altijd lastig maken ervoor zorgen dat
dit initiatief een beetje in goede banen wordt geleid, want ik kan u voorspellen dat
u alle ZBO's op u af krijgt. Er is geen ZBO die dichter aan de borst van de
ministeriële verantwoordelijkheid wil. Zij hebben allemaal een verhaal,
maar goed, dit is een soort "pre-announcement" of "early warning".De heer Bakker (D66):Voorzitter. Daar ben ik heel blij mee, maar ook als dat rapport er niet
zou zijn en als er geen ministeriële verantwoordelijkheid zou zijn, blijft
de vraag hoe je tot meer informatie komt. Hoe laten omroepen zien welke keuzes
zij maken? Hoe laten bejaardenhuizen dat zien? Het gaat immers allemaal om
belasting en premiegeld. Deze vragen gelden ook in de huidige situatie, al
zou de hele Kamer het rapport niet delen.Minister Zalm:Ik ben het met u eens. Het rapport geeft u een prachtige aanleiding om
dit meer fundamenteel te bezien. Daar hoort ook bij, dat ben ik helemaal met
u eens, de verantwoording over wat er met dat geld is gebeurd. Dat moet transparant
zijn, dat zijn wij zonder meer met elkaar eens, ook los van het rapport trouwens.
Wij hebben nu én het rapport over de ZBO's – ik noem het maar
even zo, het heet natuurlijk anders – én het kabinetsstandpunt
over het rapport van de commissie-Dijkstal. Dat gaat ook in op procedures
omtrent beloningen. Ik denk dat dit twee goede vehikels zijn om weer eens
goed na te denken over de vraag of wij de ZBO's die in de jaren 70 als prachtige
vorm van functionele decentralisatie werden beschouwd, nog wel de route achten
die wij vandaag willen volgen.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Maken wij het dan ook mee dat de motie-De Nerée nog voor het zomerreces
uitgevoerd wordt op dit punt? Wij volgen het heel kritisch en wij weten wat
de minister bedoelt met wat hij zegt over de ZBO's. Wij willen eveneens dat
er een verantwoordingsplicht komt en wij zullen de consequenties trekken als
het niet goed loopt.Minister Zalm:Wij moeten dat rapport nog in de ministerraad bespreken. Ik sluit niet
uit dat het snel naar buiten wordt gebracht, omdat er ook een breder debat
buiten de ministerraad vereist is. Op een later moment zullen wij tot een
kabinetsstandpunt komen, al meeluisterend naar het debat dat daarover in andere
kringen plaatsvindt. Voordat wij als kabinet een standpunt hebben, kan het
nog wel even duren, meen ik te weten. Het voornemen is om de Kamer al eerder
in kennis te stellen van het rapport, zodat wij ook een breder klankbord hebben
voor de conclusies. Ik kan u nu al verzekeren dat het een heel spannend rapport
is.Ik heb het rapport Bakker al besproken. De gasbaten heb ik besproken,
Sociale Zaken is langs geweest. De heer Van As zei dat er misschien nog wel
meer tegenvallers komen. Op een aantal punten zie ik dat ook zo, met name
wat het tekort lagere overheden betreft. Gelukkig zijn er ook nog wat andere
punten waarop wij op meevallers hopen. De gasbaten horen daar ook bij. Dat
wij echter heel royaal in de middelen zouden zitten, is een horizon die wij
voorlopig nog niet bereiken.Wij analyseren wel degelijk bij iedere begrotingsvoorbereiding opnieuw
de resultaten van de afgelopen jaren. Wij kijken met name of er geld niet
is besteed, waar er overschrijdingen zijn, hoe je toekomstige overschrijdingen
kunt voorkomen en of je onderschrijdingen niet op een verantwoorde manier
kunt afpakken, om het zo maar te zeggen. Wij zijn dus altijd op zoek naar
ramingsbijstellingen.Het punt overhead is bij Balkenende I behoorlijk aangezet en bij Balkenende
II kwam er nog een schepje bovenop. Er zijn overigens departementen die op
vrijwillige basis zelfs nog verder zijn gegaan dan de taakstellingen die zij
hebben gekregen. Onderwijs is daar een voorbeeld van, maar ook Verkeer en
Waterstaat. Met name bij Rijkswaterstaat vindt een veel verdergaande reductie
plaats van de personeelsuitgaven, omdat men meer aan uitbesteden wil doen.
Dat zijn positieve ontwikkelingen.De fraudeaanpak zullen wij eveneens op veel fronten moeten intensiveren.
Onderwijs is al genoemd. In de zorg zou het burgerservicenummer een geweldig
instrument voor het bestrijden van fraude kunnen zijn. Het moet in de plaats
komen van het huidige sofi-nummer en omdat het ook biometrische gegevens bevat,
kan ermee worden voorkomen dat mensen met de ziekenfondskaart van een ander
gebruik kunnen maken van zorg. Er zijn goede ontwikkelingen in de samenwerking
van uitwerkende diensten. Ik denk dat wij op dat vlak in de komende jaren
voortgang kunnen boeken.U hebt al met mijn collega Wijn gesproken over belastingopbrengsten. Meer
binnenhalen willen wij altijd wel, zeker als het gaat om belasting die toch
al verschuldigd is. Het kostenverhaal zal nog wel een heel
punt zijn. Ik meen dat de heer Remkes er al iets over gezegd heeft, maar of
wij dat allemaal waar kunnen maken, durf ik hier nog niet te bevestigen.Ik ben het ermee eens dat wij een veel stabieler begrotingskader zouden
moeten hebben en dat je je wat meer op de langere termijn zou kunnen richten.
Gedurende een reeks van jaren is er ook een systematiek geweest met uitgavenplafonds
die vrij onbeweeglijk konden blijven, waarbinnen steeds gerealloceerd kon
worden. Wij zitten nu in een situatie dat helaas de noodrem moet worden aangetrokken.
Ik ben het met de heer Van As eens, dat wij ernaar moeten streven om weer
tot een begrotingspolitiek te komen waarbij die noodrem misschien eens in
de dertig jaar wordt aangetrokken. Het mag zeker niet te vaak gebeuren, want
dat is voor de zorgvuldigheid van het beleid niet goed.Het onderwerp scheepsbouw zal de heer Van As terugvinden in de begroting
van Economische Zaken in 2005. Het kasbedrag wordt namelijk over drie jaren
gespreid.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Spreekt u dan over de verlenging van de trosregeling, waarover zowel de
heer Van As als ik heb gesproken, of over het andere budget van 30 mln voor
innovatie? Dat was het specifieke punt dat wij beiden hebben opgevoerd.Minister Zalm:Ik kan mij niet herinneren dat wij budgetten voor sectorale innovatie
hebben. Wij hebben die niet voor de land- en tuinbouw, niet voor de chemie,
niet voor de petrochemie, niet voor de bouw en ik dacht ook niet voor de scheepsbouw.
Er is in EU-verband wel een steunmaatregel afgesproken vanwege Azië.
Daarin draait Nederland mee, zodat er geen concurrentienadeel is ten opzichte
van andere concurrenten in Europa.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Uw antwoord is dus geen geruststelling, maar een deceptie.Minister Zalm:Tja, wat had u verwacht? Er zijn heel veel spannende plannen van heel
veel sectoren en van heel veel organisaties, die alle geld van de overheid
vragen. Maar nu even niet!De voorzitter:Ik stel voor, de tweede termijn slechts te benutten voor degenen die een
motie willen indienen. Ik denk dat er via interrupties voldoende heen en weer
is gepraat en dat het niet nodig is om, los van moties, nog een tweede termijn
te houden.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik wil het eigenlijk omdraaien. Ik heb geen moties, maar nog enkele vragen
aan de minister van Financiën. Ik zou daartoe, uiteraard kort, graag
in de gelegenheid worden gesteld. Als mijn vragen adequaat worden beantwoord,
komen er van mijn kant geen moties.De voorzitter:Dan zal ik kijken wie van u behoefte heeft aan een tweede termijn. Ik
stel de spreektijd vast op maximaal twee minuten per fractie.De heer Crone (PvdA):Mijnheer de voorzitter. De minister reageerde weer uitvoerig op wat de
PvdA niet goed zou doen. Ter politieke afronding is het van belang te zeggen,
dat wij nooit hebben gezegd dat de gehele voorjaarsnota niet deugt. Een deel
van het pakket is natuurlijk prima. Wij kunnen er echter op dit moment niet
tegenoverstellen een alternatieve voorjaarsnota. Dan moeten wij namelijk gegevens
hebben over de effecten in de doorrekening en die zijn er nu niet. Als je
minder bezuinigt en minder lastenverzwaring doorvoert, is er ook een ander
beeld van uitverdieneffecten enz.Ik heb wel bekritiseerd het Italiaanse karakter van de maatregelen, maar
daaronder valt niet een extra dividend van de bank. Ik heb het bij interruptie
al twee keer gedefinieerd. Daaronder valt een maatregel die je nu treft omdat
het nu een kasvoordeel oplevert, waarvan je weet dat op langere termijn de
kosten hoger zijn omdat de maatregel inefficiënt gedrag van instellingen
uitlokt of wat dies meer zij. Op dit punt had ik een motie willen indienen
over de ZBO's. Dat zou een pittige motie en bijna een motie van afkeuring
zijn geworden, ware het niet dat de minister nu heeft toegezegd dat dit verhaal
nog eens goed tegen het licht wordt gehouden Hij heeft bijna toegezegd dat
het van tafel gaat. Die motie van afkeuring houd ik dus toch nog maar even
voor me.Over de gemeenten heeft de minister echter met twee monden gesproken.
Enerzijds heeft hij in hun richting afstotend gesproken en gedreigd met ingrepen
en dergelijke. Anderzijds probeert hij ons gerust te stellen dat het niet
ten koste zal gaan van de investeringen. Ik wil een hardere toezegging van
de minister dat dit niet zal leiden tot discontinuïteit in investeringen,
in de bouwproductie enz. Dit te meer omdat de gemeenten heel veel taken van
het kabinet krijgen. Zie de nota Ruimte en het reïntegratiebeleid, maar
bijvoorbeeld ook de decentralisatie van de onderwijshuisvesting. Dat zijn
allemaal investeringstaken die het kabinet deels gedwongen, deels vrijwillig
aan de gemeenten heeft gegeven. Nu mogen zij niet meer investeren. Dat kan
dus echt niet.Voorzitter. Ik sluit af met een opmerking over het kernpunt van dit debat.
Het kabinet zegt steeds harde maatregelen te nemen, maar het richt die maatregelen
zeer eenzijdig op de mensen aan de onderkant, de mensen die al uit de boot
vallen. Voor die mensen is het kabinet buitengewoon hard, maar het is buitengewoon
soft voor de sterken. Wat mevrouw Kant zei, was ook een element van onze tegenbegroting:
trek de AWBZ-premie door naar de hoge inkomens. Dat voorstel wordt echter
afgewezen.De minister had ook een verhaal over de zwakste schouders in Sudan. Wij
vragen om, met inachtneming van het plafond voor ontwikkelingshulp, het hiervoor
bestemde geld uit te geven. Daarop zegt de minister: we gaan toch niet met
ontwikkelingshulp bestedingsdwang introduceren. Tegen de minister zeg ik dan:
gaat u maar eens aan de heer Lubbers van UNHCR en aan uw collega Van Ardenne
uitleggen dat dit bestedingsdwang is, want Nederland wil wat extra geld geven,
bijvoorbeeld voor de aidsbestrijding. Ze schreeuwen letterlijk om geld. Daarom
breng ik ons amendement op dit punt gewoon in stemming.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter. Ik nodig de heer Zalm bij voorbaat al uit om als burger mee
te doen aan het nationaal referendum. Waarover wij het hebben, is namelijk
niet een referendum van mijn partij. Ik zou niet durven! De
heer Zalm is dus uitgenodigd om zijn stem uit te brengen en ik verwacht dat
hij dat doet.De minister heeft toegezegd dat hij zijn ambtgenoot van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid op de hoogte wil brengen van het bestaan van de motie-Van
der Vlies. Ik heb heel erg graag dat hij dit doet. Het afgelopen najaar hebben
wij namelijk een belangrijk debat met het kabinet gevoerd. Daarom vraag ik
hem om de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid te verzoeken om de
gevraagde brief uiterlijk donderdag in de Kamer te doen landen. Wij hebben
dan nog een debat over het najaarsakkoord, het akkoord dat in de prullenbak
ligt. Dat heeft allerlei consequenties. Voor ons vormt dat debat de gelegenheid
om deze kwestie kort opnieuw aan de orde te stellen. De voorzitter heeft vanmiddag
namelijk aangekondigd dat het een kort debat zal zijn. Graag krijg ik van
de minister een toezegging.Voorzitter. Het jaar 2005 blijft een groot mysterie. Wij weten namelijk
niet hoe die 750 mln zal worden opgebracht. Dat is onbevredigend, want je
zou denken dat een kabinet dat een dergelijke maatregel aankondigt daarover
nu eens meer zou moeten kunnen zeggen.De positie van de heer Brinkhorst en zijn goede brief blijven ook met
onduidelijkheid omgeven. Het CDA komt er niet voor op. De minister claimt
het punt niet. Wij zullen meemaken wat er gebeurt. Datzelfde geldt voor de
kwestie van de OZB. Die is eigenlijk bijna van tafel.Voorzitter. Ik vind het zeer teleurstellend wat het kabinet doet naar
aanleiding van de analyse van de heer Bakker van TPG. Wij hebben nooit beweerd
dat die 3,5 mld in één jaar kan worden opgehoest en door de
minister van VWS kan worden geïncasseerd, maar het is vreemd om nu opnieuw
van de minister van Financiën te moeten horen dat het kabinet niet weet
welke instrumenten het moet inzetten om die 3,5 mld vrij te maken, terwijl
wij straks wel opnieuw voorstellen van het kabinet krijgen voor de pakketverkleining
van een paar honderd miljoen. Ik vind het met de andere heer Bakker onverteerbaar
dat dat de uitkomst zou zijn van al datgene wat de TPG-topman ter tafel heeft
gebracht. Ik vind dat het kabinet moet nagaan welke instrumenten het zou moeten
hebben om ervoor te kunnen zorgen dat die 3,5 mld publiek geld wel beschikbaar
komt. Voorzitter. Ik vind het teleurstellend dat de minister van Financiën
hierop zeer terughoudend reageert. Ik zou namelijk denken dat het in ons aller
belang is dat die 3,5 mld, zij het niet volgend jaar, maar dan toch wel structureel,
beschikbaar komt.Tot slot: wij blijven van mening dat de hypotheekrenteaftrek moet worden
aangepakt. Daarvoor is nu een breed politiek front. Zelfs de heer Korteweg
heeft gezegd dat het allemaal anders moet. Ook de VVD voegt zich bij het kamp
van de grote hervormers van de woningmarkt. Ik kan niet anders dan dat verwelkomen.
Een mooi eind van een mooie avond.De heer Bakker (D66):Voorzitter. Het ligt voor de hand dat Bakker Bakker steunt. Ik ben het
daarom met de heer Vendrik eens dat ook door de minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport meer vaart moet worden gemaakt. Ik heb wel eens het idee
dat zijn hele apparaat niet alleen de oplossing is, maar ook onderdeel van
het probleem, omdat men daar immers zeer verweven is met de huidige situatie.Ik wil twee punten uit de eerste termijn opnieuw aan de orde stellen.
Het eerste betreft de kwestie van het langer werken. Het Centraal planbureau
heeft op verzoek van VNO-NCW en FME-CWM twee maanden geleden een verkenning
uitgebracht. Die verkenning betrof de macro-economische effecten van arbeidsduurverlenging.
Eerst komen zij met een waardering voor de arbeidsduurverkorting in de jaren
tachtig en negentig. Hun conclusie is: De arbeidsduurverkorting betekent in
feite een vermindering van het arbeidsaanbod gemeten in uren. Hierdoor daalt
de werkloosheid op korte termijn. De lage werkloosheid leidt echter tot opwaartse
druk op de uurlonen met als gevolg hogere prijzen en afzetverlies. Op lange
termijn is de werkloosheid niet of nauwelijks veranderd, maar ligt de economische
activiteit op een lager niveau. Welnu, bij een omgekeerde beweging komt men
tot omgekeerde conclusies, mits de overheid het voordeel in termen van belasting-
en premieopbrengst ook teruggeeft aan de gezinnen. Dat is goed voor de werkgelegenheid
en goed voor de economie. Wat mij betreft beginnen wij ermee om ons niet meer
ziek te melden na een wedstrijdje oranje. Wie 's avonds een vent is, is dat
wat mij betreft 's ochtends ook.Ik overwoog een motie in te dienen over de transparantie en de salarissen
in de semi-collectieve sector. De minister heeft gezegd dat hij zeer binnenkort
zal komen met kabinetsreacties op beide rapporten. Wij komen er dus binnenkort
over te spreken. Wat mij betreft pakken wij dan door, te beginnen met een
nullijn voor 2005, want die vragen wij van iedereen.Minister Zalm:Voorzitter. Ik ben blij dat volgens de heer Crone in ieder geval een deel
van het pakket prima is. Tel je zegeningen, zo aan het eind van de avond.
Nu ik nog in gesprek ben met de gemeenten, kan ik uiteraard geen toezeggingen
doen. Ik heb al geïndiceerd dat het ook mijn wens is om een goed evenwicht
te hebben tussen de beheersbaarheid van het EMU-saldo aan de ene kant en de
autonomie van gemeenten en het investeringspeil aan de andere kant. Dat moet
nog wel allemaal uitonderhandeld worden. Ik loop daar liever niet op vooruit.Over de inkomenspolitiek voor 2005 komen wij na prinsjesdag weer te spreken.
Wij hebben van gedachten gewisseld over Ontwikkelingssamenwerking. Het geld
blijft beschikbaar, zij het in latere jaren.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Ik heb goed geluisterd naar de opmerkingen van de minister over sommige
gemeenten die wellicht niet bereid zouden zijn om mee te werken aan doeleinden
liggende buiten het EMU-saldo. De minister sprak van zogenaamde linkse gemeenten.
De zorgvuldigheid moet natuurlijk in acht worden genomen, maar als die gemeenten
niet meewerken, zullen op centraal niveau nieuwe ombuigingen en lastenverzwaringen
worden getroffen, die onmiddellijk doorwerken, ook op de lagere inkomensgroepen.
Het zou ons ernstig zorgen baren als men niet zou willen meewerken.Minister Zalm:Ik wil niet allerlei gemeenten van tegenwerking betichten. Men zou kunnen
zeggen: wat kan mij dat in Den Haag allemaal schelen; als ik
nergens toe gedwongen word, ga ik gewoon op de oude voet verder. Wij hebben
het over budgetbeheersing en de beheersing van het EMU-saldo. Ik denk dat
ik daarvoor iets meer moet hebben dan een vrijblijvende aanbeveling van de
VNG aan haar leden. Ik zoek nog naar een weg om daar iets meer vastigheid
onder de voeten te krijgen, maar ik wacht de adviezen van de deskundigen daarvoor
graag af.De heer Crone (PvdA):Ik heb het net al tegen de minister gezegd, maar nu begint de heer De
Nerée ook. Er zouden linkse gemeenten zijn die het beleid van de overheid
niet zouden willen uitvoeren. Ik wil horen waar dat vandaan komt. Ik ontvang
wethouders van financiën van alle partijen. Zij houden hetzelfde verhaal,
zij sturen gezamenlijk brieven. Wij hebben geen linkse en rechtse gemeenten
in dit land, wij hebben gekozen vertegenwoordigers in dit land. Net als de
heer De Nerée met de vakbeweging op ramkoers gaat, gaat hij nu ook
met de VNG op ramkoers. Ik verzoek hem om die woorden terug te nemen en hier
gewoon een open debat te voeren met gemeenten. Zij hebben de taak gekregen
om in dit land te investeren. De heer De Nerée zit ze achter de broek
en ik ook. Het gaat niet aan om te spreken van linkse mensen die het kabinet
een stok tussen de benen zouden willen steken. Dat is echt absoluut onzin.De heer De Nerée tot Babberich (CDA):Als de heer Crone zegt dat er geen problemen zijn, dan hoor ik dat met
genoegen en dan is mijn opmerking niet terecht gemaakt.Minister Zalm:De boodschap van de heer Vendrik zal ik aan collega De Geus overbrengen.
Hij wil vóór donderdag een brief hebben naar aanleiding van
de motie-Van der Vlies.De heer Vendrik noemde 2005 een groot mysterie. Dat is precies de bedoeling,
want dan is er op prinsjesdag nog wat te openbaren. Ik ben blij dat wij dit
mysterie in stand kunnen houden.Op VWS wordt uiteraard naar het rapport-Bakker gekeken, maar de instrumentatiekant
is complex. De heer Vendrik kan wel zeggen dat wij er maar moeten zien uit
te komen, maar wij organiseren vanuit Den Haag niet de catering of de logistiek
in ziekenhuizen. We kunnen ze die 3,5 mld natuurlijk zo afpakken, namelijk
door ze budgetkortingen te geven ter grootte van 3,5 mld. Dan zeggen we tegen
ze: hier hebben jullie het rapport-Bakker en veel succes. Dat is ook een model.
Het is een interessant rapport, maar het is niet zo een-twee-drie te regelen
hoe je het bestuurlijk moet aanpakken, zodanig dat de budgetkorting niet wordt
vertaald in verslechtering van het voorzieningenniveau, hetgeen niemand wil.
Ik verwijs de heer Vendrik voor het verdere debat over dit onderwerp naar
mijn collega Hoogervorst die hiervoor speciaal is aangewezen.Dat de heer Vendrik nog een VVD'er positief weet aan te halen, vind ik
fijn, zij het dat het onderwerp waarover wat mij betreft wat minder geslaagd
is.De heer Bakker kan ik nog zeggen dat de groeibrief waarschijnlijk op 9 juli
afrondend besproken zal worden in het kabinet. Die komt dan in de week daarna
naar de Kamer.Vervolgens wil ik nog iets zeggen over de amendementen. Er is een serie
van amendementen die ertoe strekt geld weg te halen bij Sociale Zaken en dat
neer te zetten bij Volksgezondheid en bij Onderwijs. Dat betekent dus dat
je geld weghaalt waarop de gemeenten rekenen om het aan te kunnen wenden voor
hun arbeidsmarktbeleid. Als er onderuitputting en meevallers zijn, heb ik
er onder het huidige begrotingstij niet zoveel behoefte aan om het weer te
vertimmeren, aangezien ik toch al loop langs het randje van wat verantwoord
is. De aanwending van gasbaten zit in het beeld voor zover dat spoort met
het CEP. Zoals eerder aangegeven, hebben wij te maken met meevallers, waar
echter weer tegenvallers tegenover staan. Aanneming van amendementen die beogen
uitgaven te financieren uit gasbatenmeevallers moet ik dan ook ontraden. Dat
geldt ook voor de afwijking die wordt voorgesteld ten aanzien van de begroting
voor Ontwikkelingssamenwerking, aangezien dit het beeld van de voorjaarsnota
verstoort. Alles overziende, vermoed ik dat ik namens het kabinet aanneming
van alle amendementen kan ontraden. Voor zover het zich binnen een begroting
afspeelt, komen individuele vakministers zich hier nog ongetwijfeld verzetten
tegen de desbetreffende amendementen.Overigens mag ik de Kamer er ook op wijzen dat verhogende amendementen
niet effectief zijn maar verlagende amendementen wel. Een minister is namelijk
nooit gehouden om het geld op te maken. Hij is wel gehouden om binnen de verlaagde
budgetten te blijven die de Kamer voordraagt. Het budgetrecht van de Kamer
is het recht om maxima te stellen. De Kamer geeft natuurlijk een politiek
signaal maar het vloeit niet automatisch voort uit de begrotingsverhoging
dat de minister verplicht is die uitgaven te doen. Het budgetrecht van de
Kamer is het stellen van maxima aan de spilzucht van de individuele ministers.De heer Crone (PvdA):Deze minister probeert het nu voor de derde of vierde keer. De Kamer heeft
ooit via het voorzitterschap nadrukkelijk laten weten dat zij met het indienen
van een amendement ter verhoging van een uitgave de intentie heeft dat het
kabinet die uitgave doet. Heeft het kabinet geen praktische, maar een politieke
redenen om dat niet te doen, dan is er een probleem. Het kabinet moet in principe
moties en amendementen uitvoeren in de geest van de bedoeling van de Kamer.
Ik neem aan dat ik het samenvat zoals de Kamer het heeft bedoeld en dat de
hele Kamer het op dit punt met mij eens is. Als amendementen zijn aangenomen,
dient het kabinet deze uit te voeren.Minister Zalm:Ik ben het met u eens dat een opwaarts amendement ongeveer hetzelfde is
als een motie. Ik ben overigens niet verplicht om een motie uit te voeren.
Het kabinet kan aangeven dat het tegen een amendement is en besluiten het
geld niet te besteden. Uiteraard kan de Kamer de minister dan tot verantwoording
roepen onder het motto dat zij dat amendement niet voor niks heeft ingediend.
Dat is dan een politiek signaal waarmee zij niet zegt "je mag wat meer", maar
wel dat het de bedoeling is dat het echt gebeurt.Misschien zit ik nu een zaak op te rakelen die ik beter niet had kunnen
oprakelen.De heer Crone (PvdA):Laten wij dat maar vaststellen. Wij zullen u nog wel eens schrijven hoe
wij daarover denken. Ik zal dat naar de vaste commissie voor
Financiën en naar het Presidium doorgeleiden.Minister Zalm:Een minister kan zich nooit ontworstelen aan een verlaging van de begroting.
Dat is immers het maximum dat hij van de Kamer mag uitgeven. Dat is in alle
omstandigheden effectief, al vindt de minister dat politiek nog zo vervelend.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Op dit laatste punt heeft de minister zonder meer gelijk. Hij heeft ook
gelijk als hij zegt dat een verhoging van een begrotingspost een machtiging
inhoudt om het geld uit te geven. Voor zover zijn woorden impliceren dat het
kabinet dit politiek signaal naast zich neer kan leggen en met dit geld andere
dingen kan doen, houd ik hem tegen. Dat kan niet. Het kabinet kan het geld
dat voor een bepaald begrotingsartikel is bestemd of een verhoging daarvan,
niet voor andere dingen uitgeven.Minister Zalm:Nee, dat heb ik ook niet gesuggereerd.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Dat wil ik wel helder hebben, anders krijg ik daar echt een meningsverschil
over.Minister Zalm:Hij kan hartelijk dankzeggen voor de verhoging en haar vervolgens niet
gebruiken, maar dan heeft hij wel een politiek probleem met de Kamer. Dat
is ook het geval bij een motie in die sfeer die niet wordt uitgevoerd.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, aanstaande donderdag te stemmen.Daartoe wordt besloten.Sluiting 23.13 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20032004-5724-5757.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl