Aan de orde is het beleidsdebatover de stand van de krijgsmacht, inclusief het bredere kader van de NAVO in het kader van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2008 (31200 V) en van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2008 (31200 X)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-03 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2007-2008, pag. 1085-1100

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

28-04-2008

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

nr. 27, pagina 1085-1100

15-04-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 31200-VToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 31200-XToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Aan de orde is het beleidsdebatover de stand van de krijgsmacht, inclusief het bredere kader van de NAVO in het kader van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2008 (31200 V) en van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2008 (31200 X)Pagina 1085-1100
Voortzetting van het beleidsdebat over de stand van de krijgsmacht, inclusief het bredere kader van de NAVO in het kader van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2008 (31200 V) en van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2008 (31200 X)Pagina 1105-1130
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 15 april 2008)Pagina 1131-1132
Lijst van besluiten (dinsdag 15 april 2008)Pagina 1130-1131
Behandeling van wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de jeugdzorg en van de Wet van 20 december 2007, Stb. 578 (Reparatiewet gesloten jeugdzorg) (31373)Pagina 1100-1105
Presentie en opening (dinsdag 15 april 2008)Pagina 1085-1085

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 89 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het beleidsdebat over de stand
van de krijgsmacht, inclusief het bredere kader van de NAVO in het kader van
de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van
het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 2008 (31200
V) en van het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van
het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2008 (31200 X).De voorzitter:Ik heet de minister van Buitenlandse Zaken van harte welkom, evenals de
minister van Defensie en de staatssecretaris van Defensie, die ik meer dan
van harte welkom heet, omdat hij het voorrecht heeft om hier voor het eerst
te zijn, te spreken en de Kamer van zijn wijsheid te overtuigen.Het woord is vervolgens aan de heer Van Kappen, die zijn maidenspeech
houdt.De heer Van Kappen (VVD):Voorzitter. U kunt zich misschien voorstellen dat het voor mij, gezien
mijn achtergrond, een bijzondere gewaarwording is om hier te staan. Ik ben
mijn hele leven op de een of andere manier bezig geweest met defensie en veiligheid,
maar ik had nooit gedacht dat ik ooit een bijdrage zou mogen leveren aan een
beleidsdebat over defensie in dit huis. Ik had ook nooit gedacht dat ik aan
de regeringstafel de heer Van Middelkoop zou aantreffen. Ik herinner me nog
dat wij een aantal jaren geleden na een bijeenkomst op Clingendael samen liepen
te filosoferen over veiligheid, defensie en politiek. We waren
het erover eens dat al onze goede ideeën nooit tot wasdom zouden kunnen
komen, omdat wij niet in een positie verkeerden om daar echt iets aan te doen.
Voor de heer Van Middelkoop is die situatie in ieder geval drastisch gewijzigd.
Het bewijst maar weer dat je nooit "nooit" moet zeggen in dit leven.Voordat mijn betoog over defensie wat al te anekdotisch wordt, wil ik
beginnen met iets wat wij allen delen en dat is de behoefte aan veiligheid.
leder mens heeft immers behoefte aan zekerheid en geborgenheid voor zichzelf
en voor zijn gezin. leder mens wil dat zijn kinderen opgroeien in een veilige
en rechtvaardige samenleving. Iedere samenleving verwacht dan ook dat de overheid
borg staat voor zekerheid, rechtvaardigheid en veiligheid. Het veiligheidsbeleid
en daarvan afgeleid het defensiebeleid, is dan ook een kernverantwoordelijkheid
van de overheid.Helaas is het zo dat we leven in een onzekere wereld die bovendien in
een hoog tempo aan het veranderen is. Deze veranderingen zijn niet alleen
maar positief. Dit laatste is zeker waar voor het internationale veiligheidsklimaat,
dat gekenmerkt wordt door een verwarrende vermenging van traditionele en nieuwe
veiligheidsrisico's en het vervagen van de traditionele grenzen tussen interne
en externe veiligheid door wereldwijd optredende terroristische organisaties.
Thematisch bezien, wordt het internationale veiligheidsklimaat beïnvloed
door bloedige burgeroorlogen, falende staten, ernstige vormen van grensoverschrijdende
criminaliteit en het catastrofaal terrorisme.De geopolitieke invalshoek levert weer andere gezichtspunten op. Zo krijgen
we in de toekomst te maken met grote demografische veranderingen. De voorspelling
van de VN is dat de wereldbevolking zal toenemen van de huidige 6,7 miljard
mensen tot meer dan 9 miljard mensen in het jaar 2050. De bevolking van Europa,
Rusland inbegrepen, krimpt en vergrijst echter. Het Europese aandeel in de
wereldbevolking neemt af van ongeveer 11 % nu, tot 7% in 2050.
De effecten van een verdergaande globalisering in combinatie met de steeds
maar groeiende wereldbevolking, leidt tot schaarste aan grondstoffen en een
stijgende energiebehoefte. Als de klimaatverandering doorzet, wordt de situatie
nog nijpender. Het zal dan ook steeds moeilijker worden om de groeiende wereldbevolking
te voeden. In het bijzonder de toegang tot drinkbaar water wordt dan een potentiële
casus belli.Een toenemend aantal landen beschikt voorts over een aanzienlijk militair
potentieel. De proliferatie van technische kennis brengt het risico met zich
dat een aantal van deze landen op de middellange termijn zal beschikken over
massavernietigingswapens en de middelen om deze in te zetten op de middel-
en lange afstand.De combinatie van thematische en geopolitieke gezichtspunten levert een
beeld op van een onoverzichtelijk en onvoorspelbaar veiligheidsklimaat. We
zullen moeten leren omgaan met onzekerheid. Immers, de enige constante factor
in de complexe veiligheidsvergelijking is dat alles constant verandert. Het
te veel sturen op "dagkoersen" is een recept voor mislukking. Uiteraard
moeten we leren van operaties zoals in Afghanistan, maar het volgende conflict
kan echt totaal anders zijn.Een complicerende factor is dat onze traditionele instrumenten en organisaties
om internationale vrede en veiligheid te garanderen en de internationale rechtsorde
te handhaven, zoals de VN, de NAVO en de EU, onvoldoende in staat zijn gebleken
om met de veranderde omstandigheden om te gaan. Het visionaire beeld van de
VN als een organisatie die ons vrede, veiligheid en rechtvaardigheid zou brengen,
is grotendeels verdampt tijdens de slachtpartijen in Somalië, Rwanda
en Bosnië. Het gebleken onvermogen van de VN om conflicten in het hogere
deel van het geweldsspectrum te voorkomen of te beteugelen, heeft het aanzien
van de VN aanzienlijk geschaad; te vaak heeft de Veiligheidsraad gefaald om
een werkbaar mandaat af te geven en te vaak heeft de VN als organisatie gefaald
om conflicten te beheersen en een blijvende vrede te bewerkstelligen. Het
ziet er helaas niet naar uit dat de VN binnen een afzienbare termijn zodanig
kan worden getransformeerd, dat de huidige beperkingen van het systeem worden
opgeheven.De NAVO heeft dringend behoefte aan een nieuw operationeel concept om
de organisatie aan te passen aan de gewijzigde politieke en operationele omgeving.
Erg veel schot zit daar momenteel niet in. De belangrijkste reden is het verschil
in visie tussen de diverse lidstaten over de vraag wat voor organisatie de
NAVO nu eigenlijk moet zijn. Gezien de magere resultaten van de recente NAVO-top
in Boekarest is de vraag gerechtvaardigd of de NAVO-lidstaten in de huidige
complexe en diffuse veiligheidssituatie de noodzakelijke onderlinge solidariteit
en politieke wil kunnen opbrengen om de politieke, militaire en morele last
met elkaar te delen. De problemen om in de behoefte aan troepen in Afghanistan
te voorzien en om de NATO Response Force te vullen, beloven in ieder geval
niet veel goeds.De EU heeft slechts een zeer bescheiden militaire structuur. Eigenlijk
kan Europa realistisch gezien slechts ongeveer 150.000 man op de been brengen
voor expeditionaire operaties. Dat houdt in dat Europa op permanente basis
slechts 50.000 man kan leveren voor crisisbeheersings- en vredesondersteunende
operaties. Ook van taakspecialisatie tussen de gelijkgestemde landen in Europa
valt voorlopig niet veel te verwachten. Taakspecialisatie heeft namelijk alleen
kans van slagen op communautaire basis, dus pas als het EVDB er daadwerkelijk
is; en dat moment ligt nog ver achter de tijdshorizon. Het komt er dus op
neer dat de EU slechts beperkte operaties kan uitvoeren in het lage en middelste
gedeelte van het geweldsspectrum. Veel meer dan dat zit er voorlopig echt
niet in.Dat is de trieste werkelijkheid. Europa is op het gebied van veiligheid
en defensie een dwerg en blijft naar het oordeel van de VVD-fractie voor de
voorzienbare termijn op veiligheidsgebied strategisch afhankelijk van de VS.
Tijdens de algemene politieke beschouwingen heeft mijn fractievoorzitter de
heer Rosenthal ook al onderstreept dat het handhaven van de trans-Atlantische
band van levensbelang is voor Europa. Gaarne verneemt de VVD-fractie de visie
van de minister op de strategische relatie tussen Europa en de VS.Indien de bovengenoemde internationale ontwikkelingen worden vertaald
naar de Nederlandse situatie, tekenen de contouren voor het Nederlandse veiligheids-
en defensiebeleid zich af. Hoewel na het ineenstorten van het Warschaupact
de integriteit van het Nederlandse grondgebied niet direct wordt bedreigd
en Nederland als lid van de NAVO opereert vanuit een betrekkelijk veilige
positie, kunnen ontwikkelingen aan de rand van Europa, maar
ook verder weg, direct van invloed zijn op de welvaart en de stabiliteit van
onze Westerse gemeenschap en dus ook op de welvaart en stabiliteit van Nederland.
Het externe veiligheidsbeleid kan zich dus niet beperken tot de directe omgeving,
maar behoeft een bredere mondiale blik. Dit houdt in dat ons veiligheidsbeleid
als onderdeel van ons buitenlandbeleid en daarmee ons politieke ambitieniveau
op het gebied van defensie, niet in isolement kan worden bepaald.De contouren van het veiligheids- en defensiebeleid geven aan dat het
onduidelijk is waar en wanneer toekomstige operaties zich zullen afspelen.
Wel is het duidelijk dat operaties zich over het algemeen zullen afspelen
op grote afstand van Nederland en in wisselende bondgenootschappelijke verbanden.
De reactietijd voor ingrijpen is normaliter beperkt en de politieke en militaire
risico's zijn wisselend, maar over het algemeen hoger dan in het recente verleden.
Vast staat dat Nederland voor wat betreft het te voeren veiligheidsbeleid
rekening moet houden met een grote onvoorspelbaarheid. In een recent verschenen
boek, geschreven door een vijftal voormalige topmilitairen getiteld Towards
a Grand Strategy for an Uncertain World, wordt dit dilemma als volgt omschreven:
To be prepared for what cannot be predicted is going to be one of the foremost
challenges in the years ahead.Het profiel van de Nederlandse krijgsmacht wordt in feite bepaald door
de geschetste situatie. Een traditioneel planningsmodel, gebaseerd op "De
Dreiging", is gezien het diffuse en onvoorspelbare dreigingsbeeld absoluut
kansloos. De beste manier om te plannen voor een dergelijke fluïde situatie
is om een zogeheten "capability based"-planningsmodel te hanteren;
en dat is nu precies wat Nederland al snel na het vallen van de muur heeft
gedaan. Op basis van dit planningsmodel werd een nieuw profiel voor de krijgsmacht
vastgesteld. Sinds de Prioriteitennota van 1993 is de Nederlandse krijgsmacht
in een aantal stappen getransformeerd van een vrij statische op de dienstplicht
gebaseerde krijgsmacht, uitsluitend gericht op het afslaan van een Sovjetaanval
op West-Europa in NAVO-verband, tot een zeer flexibele, moderne, expeditionaire
en modulair opgebouwde beroepskrijgsmacht met een hoge paraatheid, een grote
tactische mobiliteit en het vermogen om onder diverse klimatologische en geografische
omstandigheden en in een complexe operationele en politieke omgeving op te
treden. Door de modulaire opbouw is de krijgsmacht bovendien in staat om hoogwaardige
modules aan te leveren die ingepast kunnen worden in wisselende bondgenootschappelijke
verbanden die kunnen opereren in het hele geweldsspectrum.De VVD-fractie is van mening dat het destijds gekozen profiel van de krijgsmacht
de juiste keus is, was en blijft. Deze keus uit het verleden heeft geresulteerd
in een Nederlandse krijgsmacht die internationaal groot aanzien geniet. Dit
geeft ons ook een stem die gehoord wordt in de belangrijkste internationale
fora. Gaarne verneemt de VVD-fractie van de minister of hij van mening is
dat het profiel van de huidige krijgsmacht voldoet dan wel dat hij voornemens
is om, gedwongen door geldgebrek of om andere redenen, dit profiel te wijzigen.
We mogen echter niet vergeten dat het transformatieproces van de krijgsmacht
in eerste instantie vrij snel kon worden doorgevoerd omdat het gefinancierd
werd door de krijgsmacht aanzienlijk te verkleinen en grote hoeveelheden materieel
af te stoten en te verkopen. In feite werd het transformatieproces door Defensie
endogeen gefinancierd. Defensie werd in het verleden bovendien nauwelijks
gecompenseerd voor prijsstijgingen en Defensie moest ook steeds meebetalen
aan algemene budgettaire maatregelen. In feite heeft Nederland dus zonder
extra geld en in betrekkelijk korte tijd een moderne expeditionaire krijgsmacht
opgebouwd die er toe doet en waar veel landen met bewondering naar kijken.Het staat voor de VVD-fractie echter als een paal boven water dat we de
effectieve krijgsmacht die we hebben opgebouwd niet in stand kunnen houden
met een al maar dalend defensiebudget. Het defensiebudget als percentage van
het bnp is namelijk sinds 1991 tot op heden constant gedaald, van ongeveer
2,8% van het bnp in 1991 tot 1,4% van het bnp aan het begin
van deze regeerperiode. Zoals gezegd, zal aan het einde van deze regeerperiode
het percentage verder zijn gedaald tot 1,2% van het bnp. Vasthouden
aan het profiel wordt hierdoor steeds moeilijker, ook al omdat er steeds vaker
een beroep wordt gedaan op de krijgsmacht.Daarbij komt dat de defensiebegroting voor een belangrijk deel wordt gedomineerd
door kosten voor personele exploitatie en pensioenen en wachtgelden die samen
meer dan 50% van het budget in beslag nemen. Daar komt nog bij dat
de doorlooptijd voor de invoering van defensiesystemen vrij lang is. Dit soort
systemen is nu eenmaal niet van de plank te koop en er zijn vaak complexe
logistieke en personele consequenties aan verbonden voordat deze systemen
op een verantwoorde wijze kunnen worden ingezet. Dit houdt in dat de financiële
verplichtingen van Defensie voor meer jaren vastliggen en er niet veel ruimte
is om tegenvallers op te vangen. Bij ieder nieuw kabinet moest Defensie maar
afwachten hoeveel geld er ter beschikking werd gesteld voor de defensiebegroting.
Sinds 1991 werd er iedere keer opnieuw gesneden in de defensiebegroting; en
omdat er echt geen overtollig materieel meer viel te verkopen, moest er gesneden
worden in waardevolle operationele capaciteit. In een aantal gevallen werd
zelfs noodgedwongen overgegaan tot amputatie en werd met het pistool op de
borst overgegaan tot het afstoten van een volledige capaciteit. Een voorbeeld
hiervan is het opheffen van onze volledige capaciteit aan lange afstand Orionpatrouillevliegtuigen.
We zijn niet alleen de vliegtuigen kwijt, maar ook de technische en operationele
kennis is verloren gegaan. Het afstoten van capaciteit is snel gedaan, maar
het weer opbouwen van de technische en operationele expertise is uiterst kostbaar
en duurt vele jaren.Ook in deze kabinetsperiode zien wij weer hetzelfde patroon. De minister
is content met het feit dat er 500 mln. is vrijgemaakt voor Defensie. Ik begrijp
eigenlijk niet waarom, omdat deze 500 mln. is opgebracht door de verkoop van
het marinevliegkamp Valkenburg en defensiematerieel; wederom dus sigaren uit
eigen doos. Bovendien is de helft van dit bedrag, 250 mln., bestemd om de
kosten te dekken voor het deelnemen aan vredesondersteunende operaties. Onze
deelname wordt dus gedeeltelijk betaald door verkoop van de inboedel. Ook
de extra 100 mln. die via de motie-Van Geel werd toegezegd en de toezegging
aan de VVD-fractie in de Tweede Kamer dat de verlenging van de missie in Uruzgan
niet zal worden gefinancierd door de krijgsmacht verder uit te hollen, bieden
volgens de VVD-fractie geen structurele oplossing. Eigenlijk is Defensie financieel al door de bodem gezakt: het voortzettingsvermogen van
de krijgsmacht is slechts beperkt; operationele verliezen kunnen maar voor
een deel worden gecompenseerd; het kost grote moeite om de investeringsquote
van 20% in stand te houden; wapensystemen zijn niet inzetbaar door
tekorten aan reservedelen; schietoefeningen kunnen niet kunnen doorgaan door
tekorten aan munitie; er is onvoldoende geld uitgetrokken voor het personeel
dat de krijgsmacht in groten getale de rug toekeert. Ik kan nog wel even doorgaan
met deze opsomming, maar de VVD-fractie is van mening dat wij niet kunnen
doorgaan op deze weg.De kernvraag is natuurlijk hoeveel van onze welvaart wij willen besteden
aan onze veiligheid en in hoeverre wij bereid zijn om anderen in de wereld
te helpen om een veilige en rechtvaardige samenleving op te bouwen. Voor Ontwikkelingsamenwerking
(OS), eveneens een belangrijk instrument hiertoe, is deze vraag duidelijk
beantwoord. Nederland besteedt 0,8% van het bnp aan ontwikkelingssamenwerking.
Dat is ruim boven de internationaal vastgestelde norm van 0,7%. Voor
defensie ligt het echter totaal anders. Nederland haalt bij lange na niet
de norm van 2% van het bnp die door de NAVO wordt gehanteerd voor de
defensie-uitgaven. Nederland voldoet ook niet aan de daaronder liggende NAVO-norm
dat in ieder geval de dalende lijn van het defensiebudget moet worden omgebogen
naar een stijgende lijn.De VVD-fractie realiseert zich maar al te goed dat de omvang van onze
bijdrage het resultaat is van een politieke afweging tussen het belang van
het beleidsterrein veiligheid en dat van andere beleidsterreinen. Een redelijk
uitgangspunt is naar het oordeel van de VVD-fractie echter dat onze bijdrage
een afspiegeling moet zijn van onze financiële en economische draagkracht
ten opzichte van andere gelijkgestemde landen. Nederland is een zeer welvarend
land en die draagkracht is dus aanzienlijk. De Nederlandse samenleving is
echter voor het handhaven van het hoge welvaartsniveau sterk afhankelijk van
de internationale handel. Als welvarende handelsnatie met een lange democratische
traditie heeft Nederland er dus belang bij om naast het handhaven van de integriteit
van het grondgebied van het Koninkrijk, eveneens een zinvolle bijdrage te
leveren aan de inspanningen van de internationale gemeenschap om de internationale
rechtsorde te handhaven en vrede en veiligheid in de wereld te bevorderen.
Overigens is dit ook vastgelegd in art. 90 van onze Grondwet.De VVD-fractie is van mening dat de dalende lijn van de Defensiebegroting
moet worden omgebogen naar een stijgende lijn. De VVD-fractie pleit voor een
systeem waarin het defensiebudget bestaat uit twee delen. Een deel van het
defensiebudget betreft de kosten voor de defensieorganisatie zonder dat eenheden
zijn ingezet. In dit deel zijn tevens de noodzakelijke investeringen opgenomen
die nodig zijn om de defensieorganisatie ook in de toekomst relevant te houden.
Wat dit kost, is vrij eenvoudig te berekenen. Dit deel zou in ieder geval
volledig geïndexeerd moeten zijn en bovendien voor een langere periode
gekoppeld moeten worden aan het bnp. Dit doet recht aan het principe dat Nederland
een defensie-inspanning levert die, evenals onze inspanning op het gebied
van Ontwikkelingssamenwerking, in relatie staat tot onze draagkracht die afgemeten
wordt aan het bnp. Ik verwijs in dit verband naar het feit dat bijvoorbeeld
ook Australië het defensiebudget voor een langere periode heeft gekoppeld
aan het bnp. Het tweede deel van het defensiebudget is bestemd om de kosten voor de
daadwerkelijke inzet van de eenheden te betalen. In feite gaat het hierbij
om een verbeterde versie van het HGIS-budget. Dit deel van het defensiebudget
is afhankelijk van de aard en het aantal operaties waaraan wordt deelgenomen
en dient tevens ter compensatie van oorlogsverliezen, maar ook om de door
militairen te verrichten activiteiten in het civiele domein te betalen die
noodzakelijk zijn om een bestendige vrede te creëren. In het kader van
de 3D-benadering bij vredesondersteunende operaties ligt een bijdrage van
Ontwikkelingssamenwerking aan dit deel van het budget naar het oordeel van
de VVD-fractie in de rede. Er zijn meerdere elementen van militaire ondersteuning
die binnen de ODA-normen passen. In dit verband denkt de VVD-fractie onder
meer aan het bekostigen van de Security Sector Reform, afgekort SSR, door
Ontwikkelingssamenwerking. De SSR is immers een absolute noodzaak indien men
een blijvende vrede wil bewerkstelligen in een conflictgebied. Het trainen
van de politie in het inzetgebied valt al onder de ODA-normen, maar het trainen
van militaire eenheden tot nu toe niet.De bovengrens van de totale defensiebegroting, dus de som van de twee
delen, zou 2% van het bnp moeten bedragen. Graag verneemt de VVD-fractie
de mening van de minister over dit voorstel.Investeren in onze veiligheid vereist een brede mondiale blik en een langere
tijdshorizon dan de gemiddelde regeerperiode. Het is hoog tijd dat wij het
eens worden over het ambitieniveau voor de wat langere termijn. Een hoog ambitieniveau
van de regering, gekoppeld aan een krachteloze krijgsmacht die niet veel kan,
geeft immers problemen. Een laag ambitieniveau van de regering, gekoppeld
aan een krachtige krijgsmacht die heel veel kan, geeft eveneens problemen.
Het vinden van de juiste balans is de grote uitdaging waar wij voor staan.De regering onderkent dit feit weliswaar en heeft op 5 maart van
dit jaar een interdepartementaal project gestart om verkenningen uit te voeren
naar de toekomst van de krijgsmacht en het niveau van de defensiebestedingen
op de langere termijn. Het probleem is echter dat de regering al heeft besloten
om het defensiebudget gedurende deze regeerperiode te reduceren van het huidige
niveau van 1,4% van het bnp, tot 1,2% van het bnp aan het einde
van deze regeerperiode. De VVD-fractie vindt dit onjuist. Er moet ook nu al
worden opgetreden om het verval van de krijgsmacht te stoppen. De VVD-fractie
pleit er dan ook voor om in ieder geval het defensiebudget op het huidige
niveau van 1,4% van het bnp te handhaven, totdat uitvoering kan worden
gegeven aan de uitkomst van het project "Verkenningen, houvast voor de
krijgsmacht van 2020". Is de minister bereid om zich hiervoor in te spannen
binnen het kabinet?De boodschap van de VVD-fractie is in ieder geval duidelijk. Wij vinden
dat het ambitieniveau van Nederland in relatie moet staan tot onze draagkracht
en ons nationaal belang. Met dat als uitgangspunt kan onze bijdrage, gezien
de omvang van onze economie en ons welvaartsniveau, per definitie geen geringe
zijn. De roze bril moet af en de dalende lijn van het defensiebudget moet
worden omgebogen in een stijgende lijn.De voorzitter:Mijnheer Van Kappen, ik wil u van harte feliciteren met uw maidenspeech
over een thematiek die geheel en al uw professie betreft. U
bent militair in hart en nieren, gestart met een officiersopleiding aan het
Koninklijk Instituut voor de Marine in Den Haag en aan het U.S. Naval War
College in Newport in de Verenigde Staten. Vervolgens bent u beroepsmilitair
geweest in diverse functies. Zo was u officier bij het Korps Mariniers en
voorts bij twee brigades in achtereenvolgens het Verenigd Koninkrijk en de
Verenigde Staten. U bent stafofficier geweest bij nationale en internationale
strijdkrachten, zoals bij het hoofdkwartier van het Korps Mariniers in Rotterdam,
de Marinestaf in Den Haag, de NAVO-hoofdkwartieren in het Verenigd Koninkrijk
en de Verenigde Staten. Van 1992 tot 1995 was u brigadegeneraal en commandant
van de Nederlandse strijdkrachten in het Caribisch gebied. Hiermee is overigens
tevens uw vicevoorzitterschap van de vaste Eerste Kamercommissie voor Nederlands-Antilliaanse
en Arubaanse Zaken nader toegelicht. Daarna was u in de rang van generaal-majoor
militair adviseur van de secretaris-generaal van de Verenigde Naties in New
York op het gebied van vredesoperaties.Hoewel uw militaire loopbaan inmiddels is beëindigd, bent u nog steeds
actief op dat terrein. Zo vervult u sinds 1999 een beleidsadviesfunctie bij
TNO, bent u sinds 2003 adviseur van de NAVO en sinds 2004 adviseur bij het
The Hague Centre for Strategic Studies. Ook bent u voorzitter van de raad
van toezicht van het International Security Experimentation and Transformation
Institute. Wellicht ten overvloede merk ik op dat vanwege uw deskundigheid
veelvuldig een beroep op u wordt gedaan door journalisten en u regelmatig
wordt uitgenodigd in televisieprogramma's als Netwerk en NOVA.In een interview met het blad Provincie & Gemeente van uw partij,
de VVD, motiveerde u uw lidmaatschap voor deze Kamer met uw dienstbaarheid
aan Nederland en het Nederlands belang. Zoals u jarenlang heeft gehandeld
als militair in het verlengde van de politiek, zo wilt u dat nu doen als politicus
in de Eerste Kamer in het verlengde van uw werkend leven tot nu toe: met moed,
loyaal, vasthoudend aan uw principes en, zoals de wapenspreuk van het Korps
Mariniers luidt, "Qua Patet Orbis"; voor de niet-latinisten onder
ons: "Zo wijd de wereld strekt".Mijnheer Van Kappen, dit, alsmede uw geweldige kennis en ervaring, vormt
een verrijking voor onze Kamer en maakt u meer dan welkom. Ik wens u van harte
alle succes bij uw werkzaamheden in dit huis. De vergadering wordt een enkele
minuut geschorst om ook de collegae de gelegenheid te geven om u te feliciteren.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.De voorzitter:Het woord is aan de heer Hillen, die eveneens zijn maidenspeech zal houden.De heer Hillen (CDA):Voorzitter. Ik begin mijn betoog met het complimenteren van de heer Van
Kappen met zijn maidenspeech. Ik vond zijn verhaal voortreffelijk. Ik zou
de heer Van Kappen dan ook willen vragen om toe te treden tot mijn fractie.
De gedachterichting is ongeveer dezelfde. Ik vrees alleen dat zijn fractie
hem niet zal laten gaan. Wellicht kunnen wij hierover dadelijk overleg plegen. Het is mij een voorrecht mijn eerste verhandeling in deze Eerste Kamer
te mogen houden bij een beleidsdebat over Defensie. Het is mij een genoegen
daarbij aan de andere kant van de tafel drie bekenden aan te treffen, te weten:
een oud-fractiegenoot, een jarenlange collega van de overkant en daarnaast
zijn vleugeladjudant, een strijdmakker die in al die jaren vooral achter de
coulissen werkte, waar ik ook nog wel eens kwam.Voordat ik op het defensiebeleid inga, wil ik namens mijn fractie stilstaan
bij de inspanningen van al onze militairen te velde. Mijn fractie volgt hun
inspanningen nauwkeurig en met grote waardering. Wij herdenken onze gesneuvelden
met eerbied en wij verplaatsen ons telkens in het leed dat door familie en
vrienden moet worden gedragen. Krijgsgeweld is verschrikkelijk. Elk van de
doden en elk van de gewonden herinnert ons daar aan. Daarom moeten wij met
dit middel uiterst zorgvuldig omgaan, terughoudend zo lang het kan, overweldigend
als het onvermijdelijk is geworden. Wij moeten er zo effectief mogelijk en
zo schadevrij mogelijk mee omgaan. Dit betekent overigens – en dat zeg
ik nu alvast – soms juist méér inzet in plaats van minder.In dit beleidsdebat zal ik namens de CDA-fractie niet ingaan op allerlei
details van de Defensiebegroting. Wij horen van de regering vandaag graag
een fundamentele visie op de Nederlandse en bondgenootschappelijke defensie-inspanning
in de te voorziene toekomst. Natuurlijk is minister Van Middelkoop amper begonnen
aan zijn verkenningen naar de politieke en budgettaire wensen bij allerlei
belanghebbenden. Niettemin is hij als politiek eerstverantwoordelijke het
kompas van deze exercitie. Daarom willen wij vandaag zijn inzet horen. Draagvlak
is geweldig, maar ook bij draagvlak is leiding nodig. Waar wil de minister
heen? Wat zijn zijn randvoorwaarden? Bovendien is het de vraag of het beleid
het draagvlak moet volgen of omgekeerd. De rol van Nederland in zijn internationale
context is niet vrijblijvend. Als er binnenslands geen of niet voldoende draagvlak,
maatschappelijk en/of politiek, zou zijn voor beleidsmatige consequenties
van onze bondgenootschappelijke, economische en culturele kaders, dan is het
de taak van de politiek om dit draagvlak te creëren. Hoe ziet de minister
zijn eigen rol hierbij?De verkenningen van de minister zullen tot conclusies leiden op het moment
dat deze kabinetsperiode al weer zijn einde nadert. Dat kan er toch niet toe
leiden dat er intussen niets gebeurt? Iedereen weet dat er slijtplekken ontstaan
in onze defensieorganisatie, enerzijds door intensief gebruik en anderzijds
door aanhoudende druk op de begrotingsmiddelen. Zijn de verkenningen van de
minister voldoende om politiek Den Haag te motiveren tot een substantiële
stap voorwaarts?De fractie van het CDA plaatst de Nederlandse militaire ambitie nauwkeurig
in het perspectief van onze internationale positie. Natuurlijk, alles is subjectief,
zeker als het gaat om het eigenbelang, maar wij proberen zo veel mogelijk
te objectiveren, namelijk door recht te doen aan onze relatieve verantwoordelijkheid
in en ten opzichte van onze internationale omgeving. Optimale impact is een
volgend criterium. Militair optreden moet niet half gebeuren of met een gemengde
agenda. Militair ingrijpen is een kaart die zonder meer winnend moet zijn,
dat wil zeggen: de vrede winnend. Dit stelt eisen aan de middelen en aan de
professionaliteit. Langs deze lijnen redenerend, constateer ik dat de beweegruimte
van Nederland uiteindelijk helemaal niet zo groot is. Boven
de lijn betekent een te grote broek, beneden de lijn opportunistisch plichtsverzuim.De CDA-fractie herkent zich in de huidige officiële ambitie van Nederland.
Wij moeten die waarmaken in een steeds onrustiger wereld, waar nationalisme,
fanatisme, milieu, water, grondstoffen, criminaliteit en economie het evenwicht
zelfs plotseling drastisch kunnen verstoren. Dit zijn omstandigheden waar
zelden een goede regie op is te voeren. Daarom is intensieve samenwerking
tussen de VS, de Europese Unie en de NAVO, gericht op het doeltreffend beheersen
van plotselinge crises, noodzakelijk. Er is onlangs een belangwekkend advies
daarover verschenen van vijf voormalige chefs defensiestaven van de VS, Frankrijk,
Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en, jawel, van Nederland. Überhaupt
het feit dat daar een Nederlander bij zit, wil zeggen dat Nederland bij dit
onderwerp door de andere betrokken landen buitengewoon serieus wordt genomen.
Het is daarom alleen maar toe te juichen dat er een Nederlandse invloed in
dit soort belangwekkende adviezen zit. Laten wij proberen om op dat niveau
te kunnen blijven spelen. Het boek heet "Towards a Grand Strategy for
an Uncertain World".Ook Clingendael publiceerde een advies met ongeveer dezelfde ingrediënten.
Nu wij het toch over adviezen en studies hebben, het Wetenschappelijk Instituut
voor het CDA heeft afgelopen jaar een rapport gepubliceerd, getiteld "Zo
ver de wereld strekt", waarvan de inhoud vandaag letter voor letter zou
kunnen dienen als mijn inbreng. Helaas heb ik niet zo veel spreektijd om het
in zijn geheel voor te lezen, maar ik hecht het virtueel aan de Handelingen.
Ik zou de bewindspersonen willen uitnodigen daaruit elke avond voor het slapen
gaan enkele verzen te reciteren.Hoe kijkt de regering aan tegen de internationale veiligheidssituatie?
Hoe moet de toekomst zijn van de NAVO? De net afgesloten NAVO-top heeft nog
lang geen imponerend beeld gegeven van gemeenschappelijke ambitie en inzet.
Hebben wij werkelijk een dodelijke vijand nodig, zoals in de tijd van de Koude
Oorlog, om gemeenschappelijk beleid en elan te kunnen tonen? Hebben juist
de kleinere landen niet een taak om het idealisme van internationale vrede
en rechtsstatelijkheid een prominente positie te geven, naast alle machtspolitieke
afwegingen?Onder Poetin heeft Rusland veel stabiliteit hervonden en het land begint
zijn belangrijke rol in de internationale politiek te hernemen. Het is in
het belang van niemand dat er opnieuw wedijver of wapenwedijver zou ontstaan
tussen het Oosten en het Westen. Op wat voor manier kan volgens het kabinet,
met name minister Verhagen, Rusland betrokken worden bij ons mondiale en regionale
veiligheidsbeleid? Welke verantwoordelijkheid willen de NAVO, Europa en de
VS met de Russen delen? Hebben Europa en Nederland in het bijzonder hierbij
nog een specifieke taak?Wat in alle studies die ik zojuist noemde pregnant aan de orde komt is
het vraagstuk van de "sustainability", het voortzettingsvermogen
van een eenmaal begonnen interventie. Deze hangt af van voldoende parate reserves,
zowel in menskracht als in middelen. Deze moeten voldoende geoefend zijn en
beschikbaar zijn. Dit vraagstuk is misschien niet echt nieuw, maar het is
in de eigentijdse militaire geschiedenis steeds relevanter geworden. Plotselinge
crises appelleren gemakkelijk aan de bereidheid tot onmiddellijke militaire
assistentie, maar het voortzettingsvermogen is even relevant voor de potentie
van werkelijk succes van een militaire interventie. Daarom is een langetermijnplanning
ongelooflijk wezenlijk. Ik hoor graag van het kabinet dat het deze observatie
geheel deelt.Onder druk van de onrustige hartslag van onze tijd verandert het politieke
beeld soms per dag. Betrouwbare militaire slagkracht vraagt echter om grotere
duurzaamheid. Daarom zou Defensie buiten de haken moeten komen van de dagelijkse
politieke wisselvalligheid. Is dat ook de overtuiging van het kabinet?Naar de opvattingen van mijn fractie past de actuele Nederlandse ambitie
dus bij onze plaats en ons gewicht in de wereld. Dit geldt overigens ook voor
onze internationale hulpambitie, zoals onze internationaal gezien aanzienlijke
bijdrage aan ontwikkelingssamenwerking. De CDA-fractie zou graag zien dat
er evenwicht is tussen de elementen economische hulp en militaire bescherming.
Feitelijk kan het ene element niet zonder het andere.Al tientallen jaren is de begroting van Ontwikkelingssamenwerking gekoppeld
aan de groei van het nationale inkomen. Defensie daarentegen moet van jaar
tot jaar haar budget verdedigen tegen andere prioriteiten en ziet al jaren
haar aandeel als percentage van het nationale inkomen dalen, soms zelfs in
reële cijfers. Wij maken ons daar grote zorgen over. Met wat noodverbanden
wordt in deze kabinetsperiode de ergste achteruitgang gestopt. Dit zijn echter
noodverbanden, geen structurele oplossingen. Bovendien haalt de minister van
Financiën met de ene hand wat hij met de andere geeft. Defensie moet
namelijk meebetalen aan een reeks van algemene budgettaire kortingen. Ik begrijp
heel wel dat de bewindspersonen van Defensie tevredenheid moeten uitstralen
bij de lengte van de polsstok. Als de bewindspersonen die polsstok nu eens
zelf hadden mogen maken, hoe zou deze er dan hebben uitgezien? Uiteraard mogen
de bewindspersonen het bestaande verdedigen, maar wat zou hun wensenlijstje
zijn, als zij het voor het zeggen hadden, ook financieel?Voor de noodverbanden was alle aanleiding. De nood was wel erg hoog. Ik
vraag mij af hoe de begroting van Defensie er had voorgestaan als wij toevallig
niet in Uruzgan hadden gezeten. Die gedachte stemt niet alleen somber, maar
stelt tevens een belangrijk punt aan de orde, namelijk welke politieke prikkeling
er nodig is voor voldoende budget. Militair ingrijpen is een ernstige zaak
en meestal een laatste redmiddel. Het moet met de grootste zorgvuldigheid
gebeuren. Welnu, bij het adviseren omtrent een mogelijke bijdrage van Nederland
aan internationale veiligheidsacties mag dus nooit de overweging zijn dat
dit een uitgelezen budgettaire kans is, of, omgekeerd, dat afzijdigheid onoverkomelijk
gaat leiden tot ombuigingsaanslagen op de Defensiebegroting. Ook al daarom
is het de moeite waard afspraken voor langere termijn te maken over de omvang
van de Defensiebegroting, verder gevrijwaard tegen het jaarlijkse loven en
bieden, en zo veel als mogelijk tegen nieuwe regeerakkoorden. Het CDA-rapport "Zo
ver de wereld strekt" pleit voor een vast percentage van 2% van
het bbp, zoals ook de NAVO zou willen. Wij begrijpen ook wel dat dit in deze
kabinetsperiode nog niet haalbaar zal zijn, maar wij nodigen de minister van
Defensie dringend uit nu al een zichtbaar fundament te leggen voor zo'n aanpak.Intussen zou ook gekeken kunnen worden of er meer elementen van militaire
hulp zijn die feitelijk passen binnen de ODA-definities, zodat Ontwikkelingssamenwerking
hiervoor een ruimere bijdrage kan leveren. De lasten van internationale operaties
moeten natuurlijk ook internationaal eerlijker worden verdeeld. Is er trouwens
nog iets nieuws te melden over de verdeling? Uiteindelijk gaat het echter
om de vraag wat Nederland bewust wenst neer te leggen voor zijn defensieapparaat.
Wij vinden die uitkomst nu onvoldoende. Wij hebben alle waardering voor de
inspanningen van minister Van Middelkoop om nog wat extra geld op te halen,
maar structureel gaat dit om klein bier en een sigaartje, voornamelijk uit
eigen doos.De wijzer van het aandeel van het bbp voor defensie wijst al enige tijd
naar beneden en het einde is niet in zicht. Het vredesdividend is allang opgebruikt,
maar de Nederlandse minister van Financiën, niet alleen de huidige, blijft
bonussen ophalen en opties verzilveren. Over een paar jaar zijn onze ambities
Haagse bluf geworden, want dan bevinden wij ons met onze defensie-uitgaven
in de onderste regionen van de NAVO. Daar komt bij dat heel veel militaire
middelen geen artikelen zijn die je zo maar even van de plank koopt. Het gaat
meestal om wapensystemen met allerlei logistieke en personele consequenties,
die pas hun waarde en slagkracht krijgen bij perfecte beheersing, na grondige
oefening. Voorts zijn de meeste systemen compatibel in bondgenootschappelijk
verband, of behoren dit te zijn. Defensie is geen automaat in een snackbar,
waar je een euro ingooit en je bestelling uit haalt. Budgetteren, plannen,
ontwikkelen en oefenen zijn de wachtwoorden en dan is een langere termijn
dan één kabinetsperiode, laat staan een begrotingsjaar, een
vereiste. Toen wij net nieuwe Apaches hadden gekocht, gingen de eerste al
weer in de ramsj, omdat er weer eens moest worden bezuinigd. Wij hadden voortreffelijke
Orions, van grote waarde voor de luchtverkenning, en wij deden ze van de hand,
gewoon uit geldnood, terwijl ons land steeds rijker werd en terwijl er echt
veel werk voor ze was. Duitsland kocht ze, en Portugal, en Duitsland koopt
normaal gesproken geen rommel. Met de Orions gingen niet gewoon dertien vliegtuigen
weg, maar ook een uitstekend en modern intelligencesysteem, veel breder inzetbaar,
bijvoorbeeld ook voor milieucontrole op de Noordzee. Ook jarenlang opgebouwde
expertise is nu verdampt. Die komt niet meer terug en dat is kostbaarder dan
de handvol miljoenen die het afstoten oplevert.Al met al kunnen mijn conclusies dus niet erg optimistisch zijn. Het Nederlandse
defensiebudget is niet voldoende omdat onze huidige inspanningen er al amper
uit te financieren zijn. Het is niet voldoende omdat een aantal noodzakelijke
wensen nu niet kan worden ingewilligd, zoals substantieel meer luchttransport.
Gaan wij trouwens nog meedoen aan het C-17-project? Het is niet voldoende
omdat er onvoldoende rekening kan worden gehouden met operationele verliezen.
Vanaf volgend jaar wordt daarvoor 25 mln. extra beschikbaar gesteld; één
Chinook kost al het dubbele. Het is niet voldoende omdat vredesverliezen niet
meer kunnen worden opgevangen. Het is niet voldoende omdat het investeringsniveau
steeds verder daalt. Het is niet voldoende omdat ook het personeel aan zijn
trekken moet komen. Dat het moeilijk gaat met het werven is een indicatie
voor de tanende aantrekkelijkheid van Defensie als werkgever. Complimenten
natuurlijk dat de bewindslieden het nodige voor het personeel hebben willen
doen, maar wij horen toch nog steeds te veel verhalen van improvisatie om
bij alle mannen en vrouwen voortdurend hun PSU op orde te hebben. Binnen de
begroting onderuitputting van materieel en/of personeel gebruiken om gaten
te dichten is best, maar structureel is dat geen positie. Waar geld voor nodig
is, moet geld voor begroot zijn en voor beschikbaar zijn. De CDA-fractie steunt
haar collega's in de Tweede Kamer bij het voorstel een deel van de onderuitputting
personeel nu aan te wenden voor het op slagkracht brengen van de vijf reserve-Apaches,
die anders gekannibaliseerd dreigen te worden. Maar nog liever zien wij geen
improvisaties en noodverbanden. Optimale toerusting, ondersteuning en geoefendheid
is misschien wel de meest wezenlijke arbeidsvoorwaarde van de militair.Kortom, de Defensiebegroting spoort in deze jaren weg van onze internationale
verplichtingen en belangen. Dat is niet in het belang van Nederland en ook
niet van hen die wij waar dan ook op de wereld willen beschermen. Het is ook
niet in het belang van de militair die cynisch wordt en gedemotiveerd raakt
omdat de politiek de mond vol heeft van ambitie, maar budgettair het omgekeerde
laat zien, namelijk telkens verplicht tot nieuwe ombuigingen, reorganisaties
en versoberingen.Mevrouw de voorzitter. Ik sluit af. De regering kan op de CDA-fractie
rekenen om uit te komen bij de kwantitatieve, de euro's, en vervolgens dus
ook de kwalitatieve eisen die onze internationale verantwoordelijkheid en
onze belangen van ons vragen. Wij verwachten dat de regering samen met het
CDA vooraan loopt op deze weg. Niet aarzelend, omkijkend of iedereen nog wel
meedoet, of zoekend naar meer zekerheid, maar vastberaden en leiding gevend.
Als de regering aanvalt, zullen wij volgen.De voorzitter:Mijnheer Hillen. Ik wil ook u graag van harte feliciteren met uw maidenspeech
over een thematiek waarmee u wellicht niet primair geassocieerd wordt. Mensen
die u echter beter kennen of uw publieke optreden al langer volgen, weten
dat u niet alleen uitgesproken opvattingen hebt, maar ook een brede kennis
en interesse: variërend van kerkvaders als Augustinus tot het belang
van vrijheid van communicatie voor de goede werking van de democratie tot
de ontwikkelingen in de West, waarmee u heden ten dage als lid van de raad
van advies van het Eilandsbestuur Bonaire van doen heeft. Het was dan ook
niet zo verrassend dat u in mei vorig jaar in het Financieele Dagblad over
uw mogelijke portefeuilles als Eerste Kamerlid zei: "Ik kijk wel wat
er vrijvalt; het liefst ben ik een vliegende keep."U studeerde sociologie aan de Rijksuniversiteit Utrecht nadat u een jaar
op de School voor Journalistiek had gezeten in diezelfde stad. Hoewel u die
school verliet, ging u wel de journalistiek in. U begon in 1969 uw journalistieke
carrière bij Studio Sport, waarna u redacteur buitenland bij het NOS
Journaal werd. In die periode was u overigens tevens leraar maatschappijleer
aan Het Nieuwe Lyceum in Hilversum. In 1977 werd u politiek verslaggever van
het NOS Journaal, maar na zes jaar maakte u de overstap naar "de andere
kant" van dat vak; u werd namelijk directeur van de centrale directie
voorlichting van het ministerie van Financiën. Bij de Kamerverkiezingen
in 1990 werd u voor het CDA lid van de Tweede Kamer.Ook tijdens deze periode, van maar liefst twaalf jaar, in die Kamer stond
u bij menigeen op het netvlies als strateeg en als uitlokker van het debat.
Soms provocerend, maar altijd met analyses of beschouwingen – dat bleek
ook nu weer – die aan duidelijkheid niets te wensen overlaten en met
een scherpe pen. Terug in uw oude vak als journalist schreef u columns voor
het opinieweekblad Elsevier en van 2003 tot medio vorig jaar was u voorzitter
van het College voor Zorgverzekeringen.In 2006 liet u bij de aankondiging van uw afscheid van dat college weten "een
beetje" terug te willen in de politiek. U doelde daarmee op het lidmaatschap
van deze Kamer, dat zich niet afspeelt – ik citeer u – "in
de hitte van de ijdelheid". U benadrukte dat u deze Kamer als een kwaliteitskamer
beschouwt en u gaf aan dat u scherp gaat controleren op de wetgevingskwaliteit.
Wij willen u graag aan die ambitie houden.U vervult in het publieke debat geregeld verschillende rollen. Getuige
uw artikel in het Financieele Dagblad van begin april jongstleden manifesteert
zich de ene keer de journalist in u, dan weer de socioloog en dan weer de
politiek commentator of de politicus. Het kenmerkt uw veelzijdigheid, deskundigheid
en betrokkenheid. Wij zullen ongetwijfeld nog veel van u horen. Ik wens u
heel veel succes bij uw werkzaamheden in dit huis.Ik schors de vergadering wederom om de collegae de gelegenheid te geven,
u te feliciteren.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.De heer Vliegenthart (SP):Voorzitter. Ik voer ook het woord namens de fractie van de PvdD. Graag
feliciteer ik ook vanaf deze plaats de woordvoerders van de fracties van het
CDA en de VVD met hun maidenspeech.U zei het al, voorzitter: wij verwelkomen vandaag ook het eerste optreden
van de staatssecretaris van Defensie in deze Kamer. Zijn reputatie is hem
vooruitgesneld. Hij staat bij mijn fractie bekend als een begenadigd communicator,
die zelfs verkiezingsnederlagen als overwinningen kan verkopen. Want laten
wij eerlijk zijn: de uitslag van 2006 was toch gewoon een bescheiden nederlaag.
De SP-fractie hoopt dat de staatssecretaris deze bekwaamheid niet hoeft in
te zetten op het gebied van defensie, waarover zo dadelijk meer. Ik hoop daarentegen
veel meer dat hij de populariteit die hij bij zijn medewerkers binnen het
CDA genoot, waarvan het shirt met de simpele tekst "Jack, what else?"
getuigt, aan het einde van zijn bewindsperiode ook voor de mannen en vrouwen
van Defensie geldt. Ik wens hem daarbij alle succes toe.Mevrouw de voorzitter. Tijdens de laatste algemene beschouwingen in deze
Kamer heeft mijn fractie gevraagd waarin Balkenende IV nu verschilt van de
vorige kabinetten-Balkenende. Tijdens de financiële beschouwingen heeft
mijn collega Reuten dezelfde vraag als uitgangspunt genomen en omwille van
de consistentie en het politieke belang van deze vraag wil ik dit vandaag
ook doen. In hoeverre verschilt de visie van de ChristenUnionist Van Middelkoop
van die van zijn liberale voorganger Kamp? Ik wil deze vraag expliciet niet
alleen in financiële termen opwerpen; veel belangrijker vindt mijn fractie
de beleidsvisie die achter de cijfertjes schuil gaat. Ik hoop dat de minister
dit met ons eens is. Hier heb ik overigens alle vertrouwen in, omdat de minister
bij tal van gelegenheden duidelijk heeft gemaakt dat de visie voorop dient
te staan. De visie bepaalt hoe het geld wordt verdeeld; op dit punt is mijn
fractie het met hem eens.Het vorige kabinet legde de lat op het gebied van defensie hoog, volgens
velen te hoog. Balkenende II wilde een krijgsmacht die ook in het zwaarderegeweldsspectrum
mee kan doen. Daartoe zouden onder meer kruisraketten aangeschaft dienen te
worden. Hoe kijkt het huidige kabinet tegen deze doelstellingen aan? Wil het
nog steeds meedoen in het zwaarderegeweldsspectrum? Het concrete voornemen
om kruisraketten aan te schaffen, de materiële vertaling van deze ambitie,
is gesneuveld, voor zover ik heb kunnen vaststellen. Is dit het gevolg van
een veranderende visie? Overigens was de keuze om te investeren in kruisraketten
niet zonder verdere gevolgen voor Defensie. Kind van de rekening was daarbij
de gewone soldaat, althans als wij Wim van den Burg, voorzitter van de Algemene
Federatie van Militair Personeel, mogen geloven. Hij stelde in mei 2006 in
Spanning, het maandblad van het wetenschappelijk bureau van mijn partij, onder
meer: "Toch hebben de bezuinigingen van de afgelopen jaren in combinatie
met de uitzendingen de druk op militairen verhoogd. Daar waar defensie wel
het geld heeft om kruisraketten aan te schaffen en probleemloos miljoenen
uittrekt om de missie naar Uruzgan extra te beveiligen, staan het sociale
beleidskader en de arbeidsvoorwaarden onder druk. In de opleiding worden vakken
over moraal en ethiek steeds verder naar de marges verdrongen. Ook de omgangsregels
komen onder druk te staan, terwijl deze juist zo belangrijk zijn." Herkent
de staatssecretaris zich in dit beeld? Onderschrijft hij het idee dat ethiek
een prominentere plaats in de opleiding zou moeten innemen, zoals Van den
Burg suggereerde. Hij staat daar overigens niet alleen in; Désirée
Verweij, hoogleraar aan de Nederlandse Defensie Academie in Breda, pleitte
ook al hiervoor.Een tweede punt waarop ik de minister wil vragen te reflecteren, betreft
de inhuur van private dienstverleners als het gaat om het assisteren van Nederlandse
militairen die overzees in actie zijn. De huidige minister heeft hier als
senator nog Kamervragen over gesteld. Mijn fractie is het zeer met de minister
eens wanneer hij stelt "capitalism in uniform is a very risky combination".
Sterker nog, mijn fractie denkt dat een dergelijk kapitalisme in uniform een
volstrekt ongewenste combinatie is. Nog meer dan op andere beleidsterreinen
is defensie een beleidsterrein waar privatisering en marktwerking buiten de
deur gehouden moeten worden. Als wij de leerstellingen van de kapitalistische
economie volgen dat niet alleen vraag aanbod schept, maar ook omgekeerd, dan
is de opkomst van private dienstverleners bij het voeren van een oorlog een
volstrekt ongewenste weg, die letterlijk over lijken gaat.In dit licht deelt mijn fractie de zorgen die in het rapport van de Adviesraad
Internationale Vraagstukken (AIV) "De inhuur van private militaire bedrijven:
een kwestie van verantwoordelijkheid" naar voren komen. De AIV stelt
dat een "diepgaand en breed politiek debat" over de wenselijkheid
van private inhuur in operatiegebieden gewenst is. Deelt de regering deze
opvatting? Wordt deze kwestie bekeken door de commissie-Zalm, die moet onderzoeken
wat de verhouding is tussen het ambitieniveau van de Nederlandse krijgsmacht
en de inrichting ervan?Daarnaast viel het mijn fractie op dat er in het rapport geen compleet
overzicht gegeven kon worden van alle activiteiten waarbij private ondernemingen
zijn betrokken. Komt dit doordat er op het ministerie geen compleet overzicht
hiervan is of wil het ministerie dit overzicht niet geven? Of heeft de AIV
in dezen zijn werk gewoon niet goed gedaan? De AIV roept de Nederlandse regering
in ieder geval op om het overzicht dat hij gemaakt heeft, aan te vullen. Mijn
fractie ondersteunt deze oproep, zeker als het gaat om de inhuur van private
diensten waarbij "het gebruik van geweld niet uitgesloten is". Is
de regering van plan om aan deze oproep gevolg te geven?In dit licht vindt mijn fractie de eerste reactie van het ministerie op
het rapport ietwat opmerkelijk. Het rapport werd eenzijdig genoemd en te zeer
gericht op de Amerikaanse praktijk. Mijn fractie vraagt zich af in hoeverre
dit te maken heeft met een gebrek aan Nederlandse data; is het niet daaraan
te wijten dat de Nederlandse situatie niet dieper geanalyseerd kon worden?Niet alleen met betrekking tot de inhuur van private ondernemingen is
een diepgaand en breed politiek debat wenselijk, een dergelijk debat is ook
uiterst noodzakelijk als het gaat om de toekomst van de belangrijkste alliantie
waarvan ons land lid is: de NAVO. De ontwikkelingen in de afgelopen maanden
hebben laten zien dat het trans-Atlantische bondgenootschap voor fundamentele
keuzes staat: de uitbreidingsproblematiek, de oorlog in Afghanistan, waar
de toekomst van het bondgenootschap naar eigen zeggen op het spel staat, en
de relatie met Rusland zijn thema's die ingebed moeten worden in een proces
van snelle mondialisering, in een wereld die na de aanslagen van 11 september
met nieuwe dreigingen te maken heeft gekregen; de heer Van Kappen refereerde
hier ook al aan. Deze veranderende wereld vraagt om een veranderde veiligheidsarchitectuur
waarin meer landen vrijwillig vorm kunnen geven aan hun wens om met internationale
samenwerking vrede en veiligheid te waarborgen.In dit kader is een gedeelde en heldere politieke visie op de grootste
dreigingen van deze tijd van groot belang. Mijn collega's Van Kappen en Hillen
citeerden al het beleidsadvies "Towards a Grand Strategy for an Uncertain
World", waarin een aantal gerenommeerde militairen de verschillen tussen
de lidstaten uiteindelijk terugvoeren op verschillende politieke visies op
hoe vrede en veiligheid gewaarborgd dienen te worden: "If there are occasions
on which allies disagree, the reasons for disagreement will, in the end, always
be political in nature." Deelt de minister deze inschatting? Is hij het
ermee eens dat ook de huidige tegenstellingen rond thema's als Uruzgan uiteindelijk
te herleiden zijn tot fundamentele verschillen in politiek inzicht in het
reilen en zeilen van het trans-Atlantische bondgenootschap en de toekomst
ervan?In het licht van een veranderende wereld is het niet zo vreemd dat er
binnen de NAVO stemmen opgaan om een nieuw strategisch concept te ontwikkelen
dat op deze uitdagingen een antwoord moet geven. Sterker nog, secretaris-generaal
De Hoop Scheffer liet onlangs nog in Brussel weten dat er wat hem betreft
een nieuw handvest komt waarin volgend jaar, als de NAVO 60 jaar bestaat,
de uitgangspunten opnieuw geformuleerd zouden moeten worden. Dit handvest
zou dan de basis moeten bieden voor verdere discussies over een strategisch
concept dat in 2010 het licht zou moeten zien. Balkenende II zag weinig heil
in een dergelijk nieuw strategisch concept. Volgens de vorige minister van
Buitenlandse Zaken Bot kon het bondgenootschap voorlopig nog wel vooruit met
het concept uit 1999; de minister van Defensie zal zich dit debat waarschijnlijk
nog wel herinneren, hij was immers toen lid van deze Kamer. Wat vindt de huidige
minister van Buitenlandse Zaken van zo'n nieuw strategisch concept? Is hij
er wel van overtuigd dat de wereld na de aanslagen op 11 september dusdanig
is veranderd dat dit concept aan herziening toe is? En hoe is hij van plan
zich in dit debat te mengen, welke uitgangspunten hanteert de Nederlandse
regering daarin en hoe komen wij daadwerkelijk tot de brede publieke en parlementaire
discussie die de secretaris-generaal van de NAVO bij herhaling voorstelde
aan de parlementaire assemblee van de alliantie, een assemblee waartoe ik
sedert enige tijd ook de eer heb te behoren, namens mijn fractie en deze Kamer?
Willen wij dit debat in 2009 kunnen afronden, dan moeten wij nu wel snel beginnen.
Deelt de regering deze opvatting?Mijn partij wil graag meedoen aan een dergelijk debat. Enkele jaren terug
stelden wij ons standpunt ten aanzien van de oude alliantie "Nederland
uit de NAVO" bij en kozen voor een nieuwe visie: de nieuwe NAVO, ingebed
in een nieuwe mondiale veiligheidsarchitectuur en daardoor niet langer gedomineerd
door de Verenigde Staten, maar meer gelieerd aan de Verenigde Naties. In een
breed publiek en politiek debat over de toekomst van het bondgenootschap willen
wij onze visie graag toetsen aan andere opties. Wij denken dat zo'n debat
heilzaam kan zijn. Nu weet ik uit de politicologische literatuur dat buitenlands
beleid en defensiebeleid vaak geen onderwerpen zijn waarbij politici erg happig
zijn op brede maatschappelijke discussies. Veel liever neemt men zijn toevlucht
tot wat de politicoloog Putnam een two-Ievel game noemt. Daarbij wordt de
nationale beleidsarena gescheiden van de internationale beleidsarena, waardoor
politici en regeringen de ruimte hebben om los van hun nationale achterban
een standpunt te ontwikkelen.Toch is een dergelijke strategie in een proces van mondialisering niet
langer toepasbaar. De NAVO is overigens zelf ook druk bezig met haar beleid
voor communicatie met de burger, bevreesd als zij is om niet alleen de echte
oorlog, maar ook de mediaoorlog tegen de taliban te verliezen. Tijdens het
commissoriale overleg in de NAVO-assemblee in februari in Brussel leek deze
aandacht met name gericht op communicatie van de NAVO met de burger, terwijl
er van luisteren naar de burger nog niet erg veel terecht was gekomen. Van
echte communicatie is dan ook geen sprake, omdat er dan ook en misschien wel
vooral geluisterd wordt.De heer Kuiper (ChristenUnie):De heer Vliegenthart heeft zo-even gezegd dat de SP een NAVO voorstaat,
niet gedomineerd door de Verenigde Staten. Over zo'n NAVO zouden wij moeten
gaan nadenken. Hoe stelt hij zich de militaire capaciteit van zo'n nieuwe
NAVO voor, omdat die nu natuurlijk sterk steunt op het Amerikaanse militaire
potentieel. Ik zou graag een realistische visie hebben op die NAVO, niet gedomineerd
door de Verenigde Staten.De heer Vliegenthart (SP):De heer Kuiper stelt een belangrijke en relevante vraag. Laat ik ook het
eerlijke antwoord geven: met het antwoord op die vraag zijn wijbinnen
onze partij nog bezig. Ik denk dat niemand het hele antwoord over een nieuwe
NAVO in een veranderende wereld nu al paraat heeft. Daarom denk ik dat het
zo ongelooflijk belangrijk is dat wij deze discussie voeren. Ik leg hier enkele
uitgangspunten neer en in die discussie zullen wij onze mening inbrengen.
Die zullen wij dan ook onderbouwen en die zullen wij, zoals ik heb gezegd,
ook toetsen aan andere opties en wij geven onze mening graag voor een betere.Hoe kijkt de regering aan tegen de communicatie van de NAVO en hoe denkt
zijzelf de communicatie met de bevolking over de toekomst van de NAVO vorm
te geven? Want laten wij wel wezen: het is een feit dat de NAVO-missie in
Afghanistan niet op steun van een meerderheid van de Nederlandse bevolking
kan rekenen. Dat zegt toch iets. Nederland is in oorlog en het volk is er
in meerderheid op tegen. Echte communicatie zou in dit geval wel eens kunnen
betekenen dat deze mislukte missie wordt afgeblazen en omgeruild voor een
civiele opbouwmissie, waar de bevolking van Afghanistan meer aan heeft dan
aan een voortzetting van een niet te winnen oorlog. Kan de minister enig begrip
voor deze visie opbrengen?Voor een goed besluitvormingsproces is ook noodzakelijk dat er een politiek
debat wordt gevoerd over het nut en de noodzaak van het nieuwe handvest en
het nieuwe strategische concept. In dat kader vraag ik de minister of de suggestie
van Jamie Shea om secretaris-generaal De Hoop Scheffer naar Nederland uit
te nodigen voor een publieke hoorzitting een goed advies is. Zou zo'n hoorzitting
niet een erg goede opmaat kunnen zijn voor het broodnodige NAVO-debat in Nederland?
En zou het ook niet een zaak van politiek fatsoen zijn om de uitgestoken hand
van de secretaris-generaal aan te nemen, zeker nu hij aan zijn laatste jaar
als NAVO-topman bezig is?Ik kom tot een afronding. Zoals ik heb aangegeven, staat de NAVO voor
tal van belangrijke keuzen. Een van de meest omstreden daarvan is zonder enige
twijfel het besluit om onder Amerikaanse supervisie een raketschild in Polen
en Tsjechië te plaatsen. De bevolking van beide landen is tegen. De sociaaldemocratische
partijen in de regio zijn tegen. Nogal wat NAVO-lidstaten zijn eigenlijk tegen,
maar voelen zich door president Bush onder druk gezet. De Russische regering
is tegen. Oud-dissident en Nobelprijswinnaar Solsjenitzin is tegen. En oud-minister
Ben Bot is tegen. Hij zei er in zijn roemruchte interview in het NRC Handelsblad
van 8 december 2007 behartigenswaardige zaken over. Die zijn wellicht
ten onder gegaan in het tumult van zijn uitspraken rond Irak, die evenzeer
behartigenswaardig waren. Vandaar dat ik ze vandaag nog een keer naar voren
wil halen. De heer Bot vond het idee dat het rakettenschild tegen Iran gericht
zou zijn "een ongeloofwaardig verhaal". Kan de minister van Buitenlandse
Zaken mij uitleggen of de huidige regering ook tegen is en zo nee, op grond
waarvan de regering tot haar andere standpunt is gekomen? Deelt de regering
de vrees van mijn fractie en die van de verschillende vredesorganisaties,
dat het ruimteschildplan tot een nieuwe wapenwedloop kan leiden? En hoe denkt
de minister, die onlangs aangaf werk te willen maken van nucleaire ontwapening –
een prijzenswaardig initiatief – deze ontwapening vorm te gaan geven
als het Amerikaanse ruimteschild de spanningen tussen de kernmachten juist
zal opvoeren? Hoe verhouden zijn plannen tot nucleaire ontwapening zich tot
de nucleaire doctrine van de NAVO, waarin Nederland met andere lidstaten een
kernwapentaak heeft?Zoals ik heb aangegeven, wil mijn fractie graag weten of er ten aanzien
van vrede en veiligheid wel of geen licht zit tussen de vroegere en huidige
kabinetten-Balkenende. Maken ChristenUnie en de PvdA, als vervangers van VVD
en D66, wel of geen verschil als het om dit vitale beleidsterrein gaat? Daarom
wacht mijn fractie met bijzondere belangstelling op de antwoorden van de regering.De heer Van Driel (PvdA):Voorzitter. Met grote waardering neemt mijn fractie waar hoe onze krijgsmacht
in moeilijke omstandigheden adequaat zijn taak vervult. De inzet van onze
mannen en vrouwen voor vrede en veiligheid verdient ons aller lof. Laat ik
dat voorop stellen alvorens op een aantal beleidsaspecten in te gaan. Immers,
beleid moet worden gemaakt, nota's moeten worden geschreven, maar het echte
werk, dat waar het om gaat, vindt plaats in het veld onder vaak gevaarlijke
omstandigheden. Wij hebben het laatste decennium onze krijgsmacht professioneel
en onder vaak gevaarlijke omstandigheden zien optreden op diverse continenten.
Dat dwingt veel respect af.Onze visie op de ontwikkeling van onze krijgsmacht kan niet los worden
gezien van onze visie op de ontwikkeling van de NAVO en wel om een drietal
redenen. De eerste reden is dat een aparte krijgsmacht van ons land nauwelijks
een vuist kan maken. Financieel zijn wij niet in staat om ons blijvend een
kwalitatief goede aparte krijgsmacht te permitteren. De tweede reden is dat
wij zo zijn ingebed in de NAVO-structuur dat een aparte krijgsmacht een eigen
richting zou geven of richtingloos zou zijn, wat wij niet willen. Dat hangt
samen met de derde reden: ambities die mijn fractie heeft met betrekking tot
de taken van de krijgsmacht in internationaal verband, kunnen alleen samen
met andere landen worden waargemaakt. Dat laat overigens onverlet dat onze
krijgsmacht zo vorm moet hebben dat afzonderlijke eenheden wel zelfstandig
moeten kunnen functioneren, ingebed in de NAVO-structuur. Daarover zal vrijwel
iedereen het eens zijn.De vraag is echter wat dat voor onze krijgsmacht betekent en dat is niet
zo helder. Al die partijen waarvoor dat wel helder is, die wel weten hoeveel
vliegtuigen er nodig zijn en van welk type, wat voor materieel precies voor
de landmacht nodig is en hoeveel van elk of waarmee de marine moet worden
uitgerust, gaan of minder uit van inbedding of weten nu al hoe de NAVO zich
zal ontwikkelen en hoe wij daaraan het best kunnen bijdragen.Hoe de NAVO zich zal ontwikkelen, dat weet mijn fractie niet. Het probleem
is dat de NAVO zeer sterk aan een strategische heroriëntatie toe is.
Over die heroriëntatie zouden wij graag eerst willen discussiëren
en daarbij ook een aantal opvattingen van de ministers vernemen. Kunnen de
ministers in de opvattingen die zij hopelijk zullen neerleggen, verdergaan
vanaf het punt waar de brief Wereldwijd Dienstbaar ophoudt? Men kan het bijna
geen brief noemen, maar een stuk van veertig pagina's, waarin een aantal opvattingen
is neergelegd. Ik zou graag willen dat wij daarop niet terugkomen, maar dat
de ministers van daaruit verder gaan.Om te beginnen: zijn de ministers het eens met de opvatting dat de NAVO
aan een strategische heroriëntatie toe is en welke lijnen zien zij dan
naar de toekomst lopen? Enkele vragen kunnen hen misschien helpen bij de behandeling
van deze kwestie. De meeste politieke partijen zullen het erover eens zijn
dat de tijd dat krijgsmachten slechts dienden om hun eigen grenzen te bewaken
voorbij is. Het wordt – ik zou bijna zeggen wéér, teruggaande
naar onze eigen zeventiende- en achttiende-eeuwse geschiedenis – steeds
belangrijker om handelsroutes en aanvoerroutes van olie, gas en kolen veilig
te stellen. De krijgsmacht moet ook helpen vrede en veiligheid buiten onze
landsgrenzen te bevorderen. We komen of zitten al in het stadium van een expeditionaire
krijgsmacht. Dat leidt wel tot de vraag: tot waar gaan wij met en bij de NAVO?
Dat bedoel ik ook letterlijk. Gaan wij letterlijk wereldwijd in NAVO-verband?
Moet ik mij ook voorstellen dat de NAVO bijvoorbeeld in Korea taken vervult?
Als dat antwoord positief is, hoe moet ik dat in verband zien met andere landen
in die regio, met bondgenootschappen die vergelijkbaar zijn met de NAVO, bijvoorbeeld
in Zuidoost-Azië? Zijn er, om de vraag nog eens anders te stellen, delen
van de wereld waarin de NAVO niet moet willen zijn? Betekent die heroriëntatie
ook niet iets voor de machtsdeling binnen de NAVO? Betekent dit niet dat de
Verenigde Staten meer dan nu het geval is, de macht moeten delen met een aantal
Europese landen of blijven zij de enige leider en is onze macht in dat kader
bijna verwaarloosbaar, zoals nu het geval is, en leggen wij ons daarbij neer?
Mijn fractie meent dat het wel van "au" zou gaan, maar het kan niet
zo zijn dat van machtsdeling geen enkele sprake is. Moet het zelfbewustzijn
van Nederland op dat punt niet wat toenemen? Voor mijn fractie is het helder:
er is ruimte voor verbetering.Wat is de betekenis van de NAVO in verhouding tot de EU en de VN? Nu doet
de merkwaardige situatie zich voor dat de EU zich veel meer op veiligheidsgebied
wil profileren of ontwikkelen en daarvoor als het ware een eigen apparaat
ontwikkelt, los van de NAVO. Het is weliswaar een vredesapparaat, een opbouwapparaat,
maar een apparaat dat complementair aan de NAVO zou kunnen zijn. Nu is van
die complementariteit niet of nauwelijks sprake.De verhouding tussen NAVO en EU lijkt nu zeer gespannen. Onze indruk is
dat van informatiedeling nauwelijks sprake is. Het debat lijkt vooral te gaan
over irritaties en over macht. Hoe zien de ministers dit? Welke ontwikkelingen
zien zijn op dit punt? Waarom zijn de EU en de NAVO niet in staat om deze
patstelling te doorbreken? Zien de ministers – ook hier kan zelfbewustzijn
geen kwaad – nog een rol voor zichzelf weggelegd in dit verband, in
Beneluxverband of samen met Duitsland of Engeland? Zou de EU niet vooral een
rol moeten spelen bij kleinere missies met een veel lager risicoprofiel? Waarom
wordt die op het eerste gezicht logische taakverdeling niet automatisch gevolgd?
Wat is de verhouding tussen de NAVO en de VN, zeker nu de Verenigde Staten
de VN al een aantal jaren nauwelijks serieus lijken te nemen?Mijn fractie vindt het overigens een positief punt dat de VN en de EU
begin deze maand in Boekarest bij de NAVO-top aanwezig waren. Of die eenmalige
aanwezigheid in de praktijk tot andere verhoudingen lijkt, valt echter nog
te bezien. Hoe kijkt Nederland aan tegen de legitimiteit van optreden in en buiten
de VN in het licht van die strategische heroriëntatie en dus van de toekomst?
Voor ons staat voorop dat je legitimiteit verkrijgt via de Veiligheidsraad
van de VN. Zonder legitimiteit is er nauwelijks ruimte voor acties.Waarom is er relatief zo weinig verband tussen Ontwikkelingssamenwerking
en defensie, tussen ontwikkeling en peace keeping? De krijgsmacht zal steeds
meer gaan opereren in streken waar ontwikkeling en opbouw beide even belangrijk
zijn als veiligheid. Hulporganisaties en militairen zullen verder moeten gaan
samenwerken.Willen wij in NAVO-verband echt verder komen, dan moet er sprake zijn
van burden sharing. Nu is het zo dat wie gaat optreden in het buitenland,
ook mag betalen. Dat is onzes inziens niet vol te houden. Waarom lukt die
burden sharing niet? Wat is de toekomst van de NAVO als die burden sharing
blijvend niet lukt? De toekomst van de NAVO wordt veel meer opgehangen aan
de ontwikkelingen in Afghanistan dan aan de ontwikkeling van burden sharing.
De vraag is of wij dan wel de juiste blik erop hebben.De NAVO leidt het ontwikkelen van een defensie- en veiligheidsorganisatie.
Wat betekent dit voor mens en materieel? Hoe ver moet de NAVO gaan als veiligheidsorganisatie?
Is het oprichten van een raketscherm voldoende of moet de NAVO zich ook met
cyber security gaan bemoeien?In Boekarest is opnieuw aan de orde geweest dat allerlei staten die onder
invloed van de Sovjet-Unie waren of tot het invloedgebied gerekend werden,
lid willen worden van de NAVO. Dat leidt tot spanningen met het nieuwe Rusland.
Mijn fractie is er gelukkig mee dat het kabinet op de lijn van terughoudendheid
zit. Ons land dient niet voorop te lopen met het laten participeren van al
die staten in NAVO-verband. De dialoog met Rusland is vooral voor Europa van
eminent belang. Poetin en zijn opvolger bij de NAVO betrekken juichen wij
toe. Toch wil mijn fractie iets meer weten dan alleen deze globale inzet.
Welke visie hebben de ministers? Wat is de politieke agenda op het vlak van
de ontwikkeling van de omvang van de NAVO vanuit Nederlands perspectief?Hoe zal het draagvlak voor de heroriëntatie worden georganiseerd?
Een eigen tv-kanaal, zoals nu is aangekondigd, lijkt ons niet voldoende. Dat
is een middel, maar zegt niets over de inhoud. De NAVO wordt door de bevolking
nog altijd gezien als een instrument van de Koude Oorlog. De Koude Oorlog
is echter afgelopen en nu ontbreekt een overtuigende heroriëntatie van
de NAVO. Die heeft namelijk nog niet plaatsgevonden. De NAVO heeft geen strak
geformuleerd doel, geen heldere boodschap. De vraag is hoe je dan de NAVO
met alle kosten die zij meebrengt, kunt verkopen aan de burger? De vraag is
ook of veiligheid voldoende is en of hulp en ontwikkeling niet minstens net
zoveel aanspreken.De heer Vliegenthart (SP):De heer Van Driel houdt een interessant betoog, dat ik onderschrijf, dat
gediscussieerd moet worden over de toekomst van de NAVO. Hij was in februari
met mij in Brussel bij de NAVO PA. Hij heeft ook het verhaal gehoord van Jamie
Shea. Vindt hij het een goed voorstel om de secretaris-generaal naar Nederland
uit te nodigen voor een publieke hoorzitting?De heer Van Driel (PvdA):In ieder geval schuw ik op voorhand geen middel om die publieke discussie
aan te zwengelen. Die heroriëntatie komt er. Als het ertoe bijdraagt,
ben ik er niet op tegen. Ik weet niet waarom het speciaal de secretaris-generaal
moet zijn. Het kan ook iemand anders uit NAVO-verband zijn, degene die een
bijdrage aan het debat moet leveren. Daarover moet het gaan. Daarvoor moet
je draagvlak onder de bevolking zoeken, gezien de wensen die er liggen.De heer Vliegenthart (SP):Maar het debat moet er komen. Dat heb ik goed begrepen?De heer Van Driel (PvdA):Wat ons betreft komt het debat er, maar onze inzet is ook helder. Wij
willen in NAVO-verband blijven en wij hebben internationale ambities op het
gebied van vrede, veiligheid en hulp op dat vlak. Daarover kan ook geen misverstand
bestaan. Het is niet "u vraagt en wij draaien en wij hebben geen standpunt".
Zo kan het niet zijn.De heroriëntatie van de NAVO moet dus aan de orde komen. Mijn fractie
vindt het ook verstandig dat parallel hieraan de heroriëntatie van de
Nederlandse krijgsmacht, opnieuw, in gang wordt gezet. Dan is het logisch
dat pas in 2011 of in 2012 wordt besloten of extra middelen nodig zijn en
zo ja, waarvoor die besteed worden. Nu veel extra kosten maken zonder een
goede strategische oriëntatie zou wel eens goed geld naar kwaad geld
gooien kunnen zijn. Ik doel dan uiteraard niet op de vervanging van onder
woestijnomstandigheden snel verouderend materiaal, want dat spreekt van zelf.Bij die strategische heroriëntatie verbaast mijn fractie zich overigens
wel over de werkwijze en samenstelling. Kan Defensie het niet meer alleen
af? Kan het kabinet het niet meer alleen af? Een klankbordgroep onder leiding
van een oud-minister van Financiën roept vragen op. Het is overigens
een minister van Financiën uit een kabinet dat de krijgsmacht met 11.000
man heeft ingekrompen.De heer Kuiper (ChristenUnie):Is het niet een beetje makkelijk om te zeggen dat de NAVO zich moet heroriënteren
en dat wij zo'n bezinning nodig hebben en om tegelijkertijd te zeggen dat
u er nu geen middelen voor wilt fourneren. Er is wel een ontwikkeling, zoals
wij zo-even hebben gehoord van een paar collega's, dat wij mogelijk door de
ondergrens heen zakken? Is het dan niet een beetje gratuit om te zeggen dat
een herbezinning op de NAVO nodig is, maar dat wij nog wel even de hand op
de knip houden? Zou die herbezinning niet erg worden gestimuleerd als Nederland
en misschien ook andere Westerse landen zich steviger zouden inzetten, ook
financieel, voor de NAVO?De heer Van Driel (PvdA):Ik heb één uitzondering genoemd. Voor het materiaal dat
slijt, moet je uiteraard een antwoord hebben. Bij mij thuis is het zo dat
je eerst moet weten waar je het geld aan besteedt, voordat je het gaat uitgeven.
Ik ken ook gezinnen waar het omgekeerde gebeurt, die het eerst uitgeven en
daarna kijken waarvoor. Bij mij thuis werkt dat niet zo; zo ben ik ook opgegroeid.
Ik kan u wel vertellen dat het bij ons thuis ook tamelijk goed werkt.De heer Kuiper (ChristenUnie):Wij willen wel dat een paar kinderen netjes gekleed en met goede spullen
de deur uitgaan om de dingen te doen die moeten gebeuren in de wereld. U laat
de Amerikanen netjes gekleed de wereld in trekken om de dingen te doen die
moeten gebeuren. Wij zeggen dat wij ons nog eens moeten herbezinnen op het
budget.De heer Van Driel (PvdA):Nee, dat heb ik niet gezegd. Dan hebt u mij verkeerd begrepen. Als er
slijtplekken zijn, als de broek of het jasje is versleten, moet het vernieuwd
worden. Daarover heb ik het zojuist gehad. Dat moet dan duidelijk worden gesteld.
Ik ben er niet voor om eenzijdig de Amerikanen de last te laten dragen. Ik
vind dat wij de laatste jaren, veel effectiever misschien dan tien jaar geleden,
in staat zijn geweest om heel wat missies te doen en ook nog op een tamelijk
zuinige manier. Echter, je zult voor de toekomst moeten bepalen wat prioriteit
heeft, waaraan je het geld wilt uitgeven. Zo simpel is het, maar wij hebben
de mensen niet weggestuurd zonder enig materieel of op een onverantwoorde
manier. Ik heb tenminste niet begrepen dat dat ooit is gebeurd. Ik neem aan
dat u dat ook niet bedoelde te zeggen.De heer Kuiper (ChristenUnie):Is het voor u wel denkbaar dat in deze periode wordt nagegaan hoe wij
met onze mogelijkheden kunnen groeien en misschien in de buurt van de NAVO-norm
kunnen komen? Misschien is dat wat hoog gegrepen. Het gaat mij ook niet om
het vaststellen van een percentage, maar om het feit dat wij nu al ergens
op in zouden kunnen zetten en dat ook de Partij van de Arbeid dat doet.De heer Van Driel (PvdA):In deze kabinetsperiode zal het debat worden gevoerd en daarbij komen
de problemen waar u op doelt natuurlijk aan de orde. Alleen, wat die norm
betreft: daarbij kan men denken aan caoutchouc. Elk landen heeft daarbij iets
anders voor ogen. Betrek je bijvoorbeeld de HGIS-gelden bij de berekening
van die norm? Met de aantallen wordt geweldig gespeeld. De internationale
vergelijking op dit punt laat dus nogal te wensen over. Als je een vergelijking
wilt maken, zul je dit aspect dan ook in aanmerking moeten nemen. Tegelijk
vind ik dat als je veel internationale ambities hebt en blijft hebben, je
daarvoor geld beschikbaar moet stellen. Dat moet je met elkaar kunnen en durven
vaststellen.Voorzitter. Ik had een opmerking gemaakt over de klankbordgroep. Ik vond
dat die politiek nogal eenzijdig was samengesteld. Ik wil vervolgens enkele
punten aan de orde stellen die om een oplossing op de korte termijn vragen.
Allereerst denk ik dan aan de toenemende personeelsproblematiek. Vorig jaar
gingen er 1300 meer mensen bij de krijgsmacht weg dan er bij kwamen. Het lijkt
wel dat het probleem steeds groter wordt. Onzes inziens duldt de oplossing
van deze problematiek geen uitstel tot 2011 of 2012. Mijn fractie is zich
er weliswaar van bewust dat er hard wordt gewerkt aan de oplossing van deze
problematiek, maar het resultaat is nogal schamel. Ik wil graag vernemen welke
extra maatregelen de minister van Defensie van plan is om op korte termijn
te nemen om daarmee deze negatieve tendens te keren. Wat nu wordt gedaan levert
namelijk niet genoeg resultaat op, en het is tenslotte het resultaat dat telt.In dit verband moet het mij van het hart dat niet overal positief is gereageerd
op de nota van onze fractie in de Tweede Kamer "In dienst van Nederland,
in dienst van de wereld". Met deze nota wordt een keus gemaakt, namelijk meer doen voor personeel. Dat is de juiste keus, gelet
op het verloop. Zonder een aantrekkelijke rechtspositie en zonder goede arbeidsvoorwaarden
is er geen kwalitatief goede krijgsmacht. Ik zeg nadrukkelijk: als de prijs
daarvoor is dat wij wat minder hoog in het geweldsspectrum kunnen optreden,
moeten wij die prijs misschien betalen. Laten wij deze heroriëntatie
ook bekijken vanuit het perspectief van de militairen. Er komen taken bij,
taken die vooral vragen om een betere ontwikkeling en opleiding. Opbouw en
handhaving vragen voor een deel ook om andere mensen, om mensen die veelal
beter zijn opgeleid. En ook dat heeft zijn prijs.Een tweede probleem waarvan de oplossing geen uitstel duldt, betreft de
juridische positie van de uitgezonden militairen naar bijvoorbeeld Afghanistan.
Hun handelen valt onder het burgerlijk recht, omdat wij officieel niet met
Uruzgan in oorlog zijn. Daardoor is het oorlogsrecht niet van toepassing,
maar feitelijk opereren de militairen zodanig dat het militaire recht wel
van toepassing zou kunnen zijn. De Nederlandse krijgsmacht neemt deel aan
gevechtssituaties in allerlei moeilijke omstandigheden en dan is het voor
mijn fractie onacceptabel dat ze onder het burgerlijk strafrecht vallen. In
geval van friendly fire – de vertaling in het Nederlands vind ik in
dit verband vreselijk klinken – zou dat erop neer kunnen komen dat de
dood van een collega wordt gezien als doodslag en een mogelijke getuige eveneens
snel een verdachte kan worden. Dat is voor ons onacceptabel. De commissie-Borghouts
heeft in augustus 2006 een rapport het licht doen zien waarin de toepassing
van het militair strafprocesrecht geëvalueerd werd. Het is onzes inziens
te gek voor woorden dat de aanbevelingen van dat rapport nog steeds niet doorgevoerd
zijn. Het is inmiddels bijna augustus 2008. De rechtszekerheid van militairen
die werken onder moeilijke omstandigheden is in het geding. De oplossing van
dat probleem duldt geen uitstel.Een laatste punt dat mijn fractie aan de orde wil hebben en waar duidelijkheid
over moet komen betreft de inhuur van particuliere bedrijven bij militaire
operaties. Kunnen de ministers nog eens zeggen wat het kabinet van deze problematiek
vindt? Mijn fractie is er niet onder alle omstandigheden op tegen dat van
deze bedrijven gebruik wordt gemaakt, maar een paar punten moeten ons wel
van het hart. Om welke taken gaat het dan? Dat zal toch politiek bepaald moeten
worden. Welke mensen worden gestuurd door deze bedrijven? Is daar enige greep
op? Kan het bijvoorbeeld voorkomen dat, zoals militaire bonden hebben gezegd,
militairen die worden afgekeurd omdat zij psychisch niet bestand zijn tegen
bepaalde omstandigheden, toch door een bedrijf worden uitgezonden? Wordt die
inhuur aan commandanten overgelaten? Wie draagt de juridische verantwoordelijkheid
en wie de politieke?Als de taken de medische zorg betreffen, wat voorstelbaar is, zijn die
bedrijven dan in staat om medici te sturen die voldoende thuis zijn in de
militairmedische wereld om kwalitatief voldoende zorg te kunnen leveren? Zo
ja, waarom maken die medici dan geen deel uit van onze krijgsmacht? Kortom,
wat is de kwaliteit die deze bedrijven leveren en wie voert de controle uit?Mevrouw de voorzitter. Dit waren voldoende vragen en voldoende stellingen.
Zij waren onzes inziens ook voldoende voor een stevige reactie van de ministers
en de staatssecretaris.De heer Kuiper (ChristenUnie):Mevrouw de voorzitter. Ik feliciteer de collega's Van Kappen en Hillen
met hun zeer gewaardeerde maidenspeeches. Ik feliciteer ook de staatssecretaris.
Ik was nog niet in de gelegenheid om dat te doen. Nu zitten er twee mensen
achter de regeringstafel voor wie hun huidige functie een jongensdroom was.
De derde bewindsman achter de regeringstafel had nooit aan deze functie kunnen
denken, maar voor hem is het alsnog een jongensdroom geworden, zodat hij kan
meewerken aan het realiseren van de ideeën waarover de heer Van Kappen
sprak.Voorzitter. Op 17 maart jongstleden is geruisloos gevierd dat zestig
jaar geleden in Brussel de eerste naoorlogse West-Europese veiligheidsorganisatie
werd opgericht. De ondertekenaars van dit verdrag van Brussel, Frankrijk,
Groot-Brittannië en de Beneluxlanden, verzekerden zich destijds van elkaars
steun in geval van oorlog. De Westelijke Unie bleek de opmaat voor een belangrijker
militair samenwerkingsverband dat in april 1949 tot stand kwam: de NAVO. Toen
werd het Noord-Atlantisch Pact gesloten. Voor Nederland was hiermee een belangrijk
militair-strategisch doel bereikt, namelijk de verzekering van de blijvende
Amerikaanse veiligheidsgarantie in West-Europa, waarvoor het de vooroorlogse
zelfstandigheidspolitiek opgaf. Nederland heeft altijd zeer gehecht aan dergelijke
internationale veiligheidsgaranties en het zocht deze, tegenover Frankrijk
en Duitsland op het continent, aan Atlantische zijde. In het kader van de
NAVO was Nederland steeds bereid om een bijdrage te leveren aan internationale
vrede en veiligheid. Als de NAVO volgend jaar zijn zestigjarig bestaan viert,
is de veiligheidssituatie van de wereld een heel andere dan in 1949, maar
de waarde van deze Atlantische veiligheidsgarantie en de betekenis van dit
bondgenootschap gelden naar de mening van onze fracties – ik spreek
namens de ChristenUnie en de SGP – nog volledig. Ook staat buiten kijf
dat onze krijgsmacht in dat kader een bijdrage heeft te leveren aan een veiliger
wereld.Wij spreken vandaag over de ontwikkeling van onze krijgsmacht in het bredere
kader van de NAVO, die op haar beurt ook ontwikkelt. De NAVO heeft te maken
met een radicaal gewijzigde geopolitieke situatie. De belangrijkste operatie
vindt momenteel plaats in Afghanistan en dat zegt genoeg. Er is vanmiddag
al het nodige gezegd over nieuwe en oude veiligheidsrisico's in een globaliserende
wereld. Het dreigingsbeeld is veelvormig en dit stelt de NAVO en dus ook onze
krijgsmacht voor specifieke uitdagingen. Vele soorten operaties zijn denkbaar,
van crisispreventie tot vredesbewaking en van wederopbouw tot interventies
hoog in het geweldsspectrum. Nadrukkelijker dan in het verleden het geval
was beseffen we dat veiligheid niet alleen op staatkundig niveau wordt gedefinieerd,
maar dat die alles te maken heeft met gekoesterde en bedreigde waarden, identiteiten
en de veiligheidsbelevingen. Defensiebeleid moet meer en meer ingebed worden
in een breed begrepen veiligheidsbeleid. Dat veiligheidsbeleid moet zich rekenschap
geven van "botsende beschavingen" en de vele conflicten die daaruit
kunnen voortkomen. Veiligheidsbeleid is vandaag een samenlevingsvraagstuk
en het moet door de inspanningen van militaire en niet-militaire actoren duurzaamheid
krijgen. Dat vraagt een nieuwe attitude bij de krijgsmacht, specifieke civiel-militaire
competenties en het vermogen om veiligheid vorm te geven, samen
met mensen in wisselende situaties, zowel in eigen land als in het buitenland.De NAVO blijft een belangrijke institutie in de veiligheidsarchitectuur
van de wereld, maar de NAVO moet anticiperen op een veranderd veiligheidsbeeld.
Dreigingen manifesteren zich niet op herkenbare plaatsen aan een duidelijke
frontlijn. Geconfronteerd met deze situatie stelt de NAVO zich enerzijds in
op de mogelijkheden om snel en ver van het eigen grondgebied te kunnen interveniëren.
Maar de NAVO is niet de enige internationale actor, en zou ook niet de unieke
rol van mondiale vredesbewaarder moeten ambiëren. Versterking van internationale
veiligheid door goede samenwerking met anderen is geboden, zoals het voorbeeld
van Afghanistan laat zien. De doelstelling in artikel 1 van het Noord-Atlantisch
Verdrag, dat spreekt over het beslechten van geschillen met vreedzame middelen,
geeft daartoe een ruim mandaat. Het zou goed zijn als in andere delen van
de wereld militaire samenwerking ontstaat met verwante doelstellingen. Op
welke manier komt militaire coöperatie op grotere schaal tot stand, zowel
vanuit de NAVO als tussen de NAVO en andere mogelijke militaire bondgenootschappen?
Welke strategie volgt de NAVO hierin?Uitbreiding van de NAVO, het is al eerder aan de orde geweest, kan eveneens
een bijdrage leveren aan het vergroten van veiligheid en het incorporeren
van nieuwe gebieden en partners in een gemeenschappelijk veiligheidsbeleid.
Die discussie wordt al sinds de jaren negentig, sinds het aflopen van de Koude
Oorlog gevoerd. Hoe is het echter gesteld met het Partnership for Peaceprogramma
dat toen naar voren is gebracht vanuit de visie dat de NAVO zou groeien met
een stelsel van bilaterale veiligheidsverdragen? Wat is de visie hierop van
de Nederlandse regering, en hoe gaat de NAVO na de top in Boekarest hiermee
verder?De heer Vliegenthart (SP):Voorzitter. De heer Kuiper stelt allerlei terechte en prangende vragen
over onderwerpen waarmee de NAVO nu te maken heeft. Misschien ligt er onder
de vraag of de NAVO moet uitbreiden wel een veel fundamentelere vraag: waartoe
moet die uitbreiding dienen? Is in dat kader volgens de ChristenUnie een nieuw
strategisch concept gewenst?De heer Kuiper (ChristenUnie):Voorzitter. De NAVO is volgens het eigen handvest opgericht om vrede,
veiligheid en gerechtigheid te brengen in de wereld, met vreedzame middelen
en onder de vlag van de Verenigde Naties. Dat zijn een belangrijke uitspraak
en een belangrijke missie. Daartoe bepaalt het bondgenootschap telkens een
politiek doel waarvoor het zich zou willen inzetten, en dat doel kan steeds
wisselen. Nu kun je denken dat in Europa de veiligheid aardig is gegarandeerd,
maar met een verwijzing naar alle strategische rapporten van de vijf chefs
van staven die hedenmiddag aan de orde zijn geweest, vind ik wel dat je alert
moet blijven op het onvoorspelbare. Met andere woorden, de veiligheid in het
oude NAVO-gebied moet scherp in de gaten worden gehouden. Dat lijkt mij een
strategisch doel van de eerste orde. Een verder weg gelegen strategisch doel
zou moeten zijn, het identificeren van de nieuwe veiligheidsrisico's in deze
wereld van globalisering. Dat zal niet gemakkelijk zijn. Al met al is dus sprake van een tweeledig strategisch motief: de veiligheid
in het gebied van de bondgenoten zelf, en vervolgens in de andere delen van
de wereld. In dat verband heb ik de opmerking gemaakt dat je je moet afvragen
hoe je kunt komen tot grotere militaire samenwerking met andere landen waarbij
recht wordt gedaan aan wat de NAVO wil, vrede, veiligheid en gerechtigheid,
en wat de inspanning van de andere landen daarbij moet zijn. Ik zei al dat
ik van mening ben dat de NAVO niet de unieke mondiale vredesbewaarder moet
willen zijn. Dat zou ongezond zijn, omdat dat het beeld zou uitstralen dat
het Westen de wereld domineert. Daarom is het zo belangrijk dat ook andere
landen zichtbaar hun inspanningen leveren in vormen van bondgenootschappelijkheid.De heer Vliegenthart (SP):Voorzitter. Het zal de heer Kuiper misschien verbazen, maar die analyse
deel ik in grote lijnen met hem. Mijn vraag is echter: is het concept dat
de NAVO in 1999 heeft vastgesteld, voldoende op die uitdagingen toegespitst?
Of moet er worden nagedacht over het formuleren van een nieuw concept?De heer Kuiper (ChristenUnie):Dat weet ik niet. Ik constateer dat een soortgelijke discussie werd gevoerd
toen de NAVO haar vijftigjarig bestaan vierde. De NAVO zou niet weten wat
zij wilde, zou in verwarring zijn. Toen kreeg het uitbreidingsprogramma sterk
de aandacht. Ik zou willen dat dat uitbreidingsprogramma wordt voortgezet,
zij het met bepaalde grenzen, om te voorkomen dat de slagkracht van de NAVO
wordt verzwakt. Ik denk wel dat er opnieuw nagedacht moet worden, nu het besef
van de nieuwe risico's sterker in het bewustzijn is doorgedrongen dan tien
jaar geleden; en dan gaat het ook om klimaat, droogte, water en mogelijke
rampen.Voorzitter. Ik kom nu bij de Nederlandse krijgsmacht en de beleidsbrief
Wereldwijd Dienstbaar. Onze fracties kunnen zich goed vinden in het daarin
geformuleerde beleid. De twee hoofdpunten, de zorg voor het defensiepersoneel
en de zorg voor operationele inzetbaarheid ter ondersteuning van het veiligheidsbeleid
van het kabinet, zijn in zeker zin "Gebot der Stunde". Op beide
punten zal de komende jaren scherp gelet moeten worden. Wat het personeel
betreft, gaat het erom dat defensie goede mensen in voldoende aantallen weet
aan te trekken en vast te houden. Wat de operationele inzetbaarheid betreft,
gaat het erom de investeringen die worden gedaan, effectief te maken; want
er wordt wel degelijk geïnvesteerd, er wordt niet alleen materiaal verkocht.
Dat effectief maken van de investeringen hangt mede af van het aantrekken
van het goede personeel. Het kan niet zo zijn dat wij materieel ongebruikt
laten omdat wij het personeel er niet bij kunnen vinden, en het vervolgens
maar verkopen omdat het toch niet gebruikt wordt. Er moet alles aan gedaan
worden om de uitstroom tegen te gaan en de posities in de krijgsmacht bezet
te krijgen. Onze fracties steunen het beleid om de krijgsmacht op de kaart
te zetten als aantrekkelijke werkgever, waar Nederlanders met trots en plezier
willen werken.Ik wil in dit verband aandacht vragen voor de uitzenddruk, en met name
voor de positie van gezinnen van militairen. Het zou best wel eens zo kunnen
zijn dat defensie een minder aantrekkelijke werkgever wordt juist door het
uitzenden van onze militairen. Kunnen wij daar niet meer voor doen? Militairen
verrichten een bijzondere taak onder bijzondere omstandigheden.
Zij verrichten een bijzondere dienst voor ons land. Kunnen wij de gezinnen
van militairen niet steviger ondersteunen dan alleen met thuisfrontdagen?
Welke voordelen zouden wij de militairen kunnen bieden, in de sfeer van de
arbeidsvoorwaarden en bij het ondersteunen van hun gezinnen? Uitzenden trekt
immers een zware wissel op de gezinnen.In dat verband wil ik ingaan op de relatie tussen krijgsmacht en samenleving.
Wij moeten niet uit het oog verliezen dat behalve "wereldwijd dienstbaar"
de krijgsmacht ook in eigen land gewoon dienstbaar is. Er is een zekere operationaliteit
nodig in civiel-militaire samenwerking met overheden, en in de afgelopen jaren
is geconstateerd dat hieraan meer behoefte is. Dat hangt natuurlijk samen
met het feit dat veiligheidssituaties ook in Nederland complexer zijn geworden.
Bewakings- en beschermingstaken zullen toenemen. De krijgsmacht moet verder
paraat kunnen zijn als het gaat om rampen en crises. Deze sterkere civiel-militaire
rol van de krijgsmacht is natuurlijk tevens een kans om de krijgsmacht zichtbaarder
te maken in de Nederlandse samenleving. Ik begrijp dat de staatssecretaris
het uniform terug wil in het straatbeeld, welnu hier ligt de kans voor het
oprapen. Een civiel-militaire carrière kan wellicht tevens een prima
vervolg zijn voor militairen die na een aantal uitzendingen liever dicht bij
huis blijven.Mag ik ten slotte een lans breken voor de invulling van maatschappelijke
stages door scholieren bij de krijgsmacht? Dat lijkt mij een kans die voor
het oprapen ligt. Hierover is ook aan de overzijde gesproken. Er zijn genoeg
leegstaande kazernes om er een mooi verblijf van te maken voor jongeren die
tijdens een stage kunnen kennismaken met het leger. Graag verneem ik van de
staatssecretaris of er een beeld is van de invulling van dergelijke maatschappelijke
stages door scholieren bij de krijgsmacht. Het moet niet voor de hobby zijn,
nee, ze moeten een taak hebben.Ten slotte zou ik de visie van de regering willen horen op de militaire
samenwerking in EU-verband. De rol- en taakspecialisatie die wij in NAVO-verband
zien, zien wij ook hier. Nederland levert aan de EU-battlegroup. Maar hoe
verhouden de inspanningen in deze twee internationale samenwerkingsverbanden
zich tot elkaar? En wat betekent dit voor de verdere ontwikkeling van de krijgsmacht?
Zijn taken compatible met elkaar? Zetten wij binnen EU-verband op andere taken
in dan in NAVO-verband? En wat betekent dit voor de capaciteit in het lagere
c.q. hogere geweldsspectrum? Mijns inziens is Wereldwijd dienstbaar niet helemaal
helder op dit punt. Enerzijds wordt gezegd dat het niet langer waarschijnlijk
is dat Nederland of het bondgenootschap in de voorzienbare toekomst betrokken
raakt bij een langdurige operatie hoog in het geweldsspectrum, wat volgens
mij oorlog dicht bij huis betekent. Anderzijds wordt geconstateerd dat "het
onderscheid tussen operaties in het hogere en het lagere deel van het geweldsspectrum
onmiskenbaar is vervaagd". Graag zou ik willen weten wat nu het geval
is en wat de consequenties hiervan zijn. In dit verband zou ik willen weten
welke ambities er zijn in EU-verband. Nederland zou zich niet uitsluitend
moeten richten op aanwezigheid in het lagere geweldsspectrum. De aspiraties
van Rusland zijn genoemd en ik zou willen weten hoe deze worden getaxeerd.
Hoe staat het met de NAVO-Ruslandraad? De indruk is dat Rusland zich aan het
terugtrekken is en bepaalde repercussies in het vooruitzicht stelt als wij
een raketschild opstellen. Ook de inspectie op Russische legerbases schijnen
niet meer te zullen plaatsvinden.Onze fracties zijn van mening dat Nederland dient te beschikken over een
goed uitgeruste krijgsmacht. Dat zal ook iets mogen kosten en het is goed
dat nu is ingezien dat extra middelen nodig zijn om aan onze verplichtingen
te kunnen voldoen. Het kan niet zo zijn dat landen als China, India, Rusland
en de VS investeren in hun krijgsmacht en wij terug dreigen te lopen. Wij
zien uit naar het resultaat van de verkenningen die daarnaar verricht worden.
Wat onze fracties betreft, bewegen wij ons in de richting van de NAVO-norm.
Het NAVO-bondgenootschap moet een krachtig militair bondgenootschap blijven.
Dat is in het belang van Nederland, Europa en de wereld. We moeten doen wat
goed en verantwoord is.Ik weet niet of het woord ambities wel zo goed past in dit verband. Militarisering
is geen doel op zich. Toen Thorbecke in 1871, na een periode van militaire
verwaarlozing, een programma van militaire investeringen aankondigde, zei
hij dat hij met het geweer op de schouder de Kamer binnen marcheerde. Men
vond dat destijds maar een vreemd beeld bij de oude Thorbecke, die meer het
imago had van een geleerde dan van een infanterist. Hij stierf een jaar later
in het harnas. Wat ons betreft mag deze minister van Defensie met het geweer
op de schouder de Kamer binnenkomen, als hij maar niet in het harnas sterft.
De term Wereldwijd dienstbaar spreekt ons meer aan. Daar moet het om gaan.
Zo spreekt de ChristenUnie ook over de taak van overheden. Het gaat erom dat
we ons dienstbaar weten aan internationale vrede, veiligheid en gerechtigheid.
Daar mag een substantieel deel van onze inspanningen, ook financieel, op gericht
zijn.Deze week wordt afscheid genomen van de CDS, de heer Berlijn. Ik weet
niet of dat gebruikelijk is, maar namens onze fracties dank ik hem van harte
voor de dienst, bewezen aan het vaderland.De heer Yildirim (Fractie-Yildirim):Voorzitter. Ik ben lid van een pacifistische partij, met als uitgangspunt
alle wapens de wereld uit. Wij zijn realistisch genoeg om te begrijpen dat
een discussie over ontwapening op deze plaats en dit tijdstip minder relevant
is. Wij maken dan ook graag gebruik van de mogelijkheid om onze visie op de
krijgsmacht aan de Kamer en de bewindslieden voor te leggen.Mijn fractie juicht het toe dat in de Staten-Generaal nu gelegenheid bestaat
een fundamentele discussie te voeren over de toekomst van onze krijgsmacht,
zij het dat wij graag een andere aanleiding hadden gezien dan onenigheid tussen
de collegepartners over de hoogte van het defensiebudget. Leidend beginsel
voor ons is dat een krijgsmacht in samenstelling en optreden socialistisch
handelt. Wat de samenstelling betreft, moet de krijgsmacht een doorsnede zijn
van de Nederlandse bevolking anno 2008. In het optreden van onze krijgsmacht
willen wij mededogen terugvinden voor de zwakkeren en onderdrukten in de wereld,
veel meer dan de huidige belangenbehartiging van de rijksten en machtigsten.
Zo'n socialistische krijgsmacht behoeft niet per se een zwakke krijgsmacht
te zijn. Wat ons betreft staat het doel centraal.Ik begin met het gezichtspunt nationaal en internationaal. Onze opvattingen
liggen meer op het nationale vlak. Wij menen dat de eerste en belangrijkste
taak van onze strijdkrachten ligt in de bescherming van de Nederlandse burgers.
Internationaal zien wij voor de krijgsmacht slechts een bescheiden rol weggelegd.
Bescheiden, omdat wij van mening zijn dat wij slechts militair kunnen samenwerken
met die staten, die in theorie en praktijk democratisch zijn, in de rechtsorde
het gelijkheidsprincipe van alle burgers aanhangen, geen agressieve buitenlandse
politiek voeren, verantwoordelijkheidsgevoel tonen en opofferingsgezind zijn
bij de oplossing van mondiale problemen, zoals tekorten aan grondstoffen en
zoet water, de opwarming van de aarde en milieuverontreiniging. Ik noem met
nadruk de mogelijkheid van toekomstige taken voor de krijgsmacht, aangezien
wij van mening zijn dat in de nabije toekomst de grootste bedreiging van de
wereldvrede niet wordt veroorzaakt door al dan niet aanwezige islamitische
terroristen, maar door een steeds urgenter tekort aan mineralen, brandstoffen,
voedsel en water. Tevens wil ik zeggen dat een land als de Verenigde Staten
volgens ons niet voldoet aan de eisen die wij aan samenwerking stellen. Derhalve
zijn wij van mening dat de militaire samenwerking met dit land, hetzij in
NAVO-verband, hetzij daarbuiten, aan herziening toe is.Een hoog geweldsspectrum, eenvoudiger gezegd de inzet van alle beschikbare
lichte en zware wapensystemen, zal voornamelijk voorbehouden moeten zijn aan
de verdediging van burgers en vredelievende landen. De Duitse inval in 1940
was een onrechtvaardige inval die een hoog geweldsspectrum niet rechtvaardigde.
Zo kunnen wij ook van tijd tot tijd de niet gerechtvaardigde inzet zien van
een hoog geweldsspectrum in Afghanistan door onze strijdkrachten aldaar. Voor
zover de Nederlandse krijgsmacht in het buitenland moet optreden, dient bij
dit optreden volgens ons de nadruk te liggen op vredeshandhaving en heropbouw.
Dit veronderstelt als startpunt de algemene medewerking van de lokale bevolking.
De inzet van zware wapens tegen delen van dezelfde bevolking, sluit heropbouw
in principe uit. Met de huidige gewoonten, zoals in Afghanistan, waarbij het
hoge geweldsspectrum aan het gezicht wordt onttrokken door nu en dan een school
te bouwen of een pomp cadeau te doen, wordt de doelstelling van wederopbouw
van het land niet bereikt. Op deze manier wordt onze inzet ook niet gelegitimeerd.Ik merk hierbij nog op dat de regering zelf de keuze heeft gemaakt voor
een hoog geweldsspectrum bij de inzet van onze krijgsmacht in Afghanistan.
Als zij zo graag aanzien had willen verwerven bij andere naties, had zij volgens
ons een ander land kunnen kiezen voor vredeshandhaving. Er zijn daarvoor genoeg
conflicten op de wereld. Als een hoog geweldsspectrum al noodzakelijk is gedurende
een militaire operatie en in een situatie waarin ons land zelf geen gevaar
loopt, moet daarvoor een breed maatschappelijk draagvlak aanwezig zijn. Te
denken valt aan een situatie, overeenkomstig met die in Centraal-Afrika tussen
Hutu's en Tutsi's, waarbij sprake was van misstanden tegen de menselijkheid
op een grove en veelomvattende schaal. In zo'n situatie zou ingrijpen voor
elke redelijke en beschaafde natie een noodzaak moeten zijn. Wij zijn dan
ook van mening dat in zulke gevallen een voldoende maatschappelijk draagvlak
noodzakelijk is. Als Nederland dus wil besluit om te kiezen voor een hoog
geweldsspectrum, is voor de besluitvorming een snel referendum wellicht een
goed instrument.De krijgsmacht dient een representatie te zijn van de gehele Nederlandse
bevolking. Het primaire belang van de krijgsmacht is de verdediging en bescherming
van de Nederlandse bevolking. De krijgsmacht is veel meer beschermer van die
belangen, en veel minder een internationale strijdkracht die vooral wordt
georkestreerd vanuit Washington. Bij dit laatste is voor veel burgers het
doel waarvoor wordt gevochten niet duidelijk. Het internationale optreden
van de Nederlandse strijdkracht is voornamelijk gericht op het bewaken van
de vrede, hulpverlening aan de slachtoffers van oorlogen, het voorkomen van
menselijk leed en van honger.De rol van de Nederlandse strijdkrachten binnen de NAVO dient zo spoedig
mogelijk te worden herzien. Wij zien verder een belangrijke taak voor de krijgsmacht
weggelegd bij de mondiale bescherming van de mens tegen de gevolgen van een
groeiend milieu- en schaarsteprobleem. Te denken valt aan hulp bij hongersnoden
of aan hulp aan mensen die op de vlucht zijn voor overstromingen, langdurige
droogte of epidemieën. Ook zou de krijgsmacht kunnen worden ingeschakeld
bij de controle van kwetsbare biotopen. Voorbeelden hiervan zijn de controle
op de naleving van het kapverbod van schaars wordende oerwouden en van regels
die overbevissing van delen van de oceanen moeten voorkomen. De bestrijding
van internationaal terrorisme dient te worden beperkt tot reële proporties.
Wij moeten ons meer richten op de werkelijke belangen, die in de nabije toekomst
veel meer tot problemen en crises kunnen leiden. Ik denk daarbij aan het steeds
nijpender tekort aan grondstoffen, brandstoffen, zoet water, voedsel en vruchtbaar
land. Wij worden op deze aarde geconfronteerd met landen die deze schaarse
bronnen buitenproportioneel uitputten door overmatige consumptie. Kan het
kabinet zich vinden in dit door ons geschetste profiel en in deze visie op
de toekomst van de krijgsmacht?De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20072008-1085-1100.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl