Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek in verband met het gezamenlijk gezag van rechtswege bij geboorte tijdens een geregistreerd partnerschap (27047)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2000-2001, pag. 4208-4223

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

05-04-2001

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

nr. 58, pagina 4208-4223

20-03-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27047Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemming over een motie, ingediend bij het debat over belastingrechtspraak, te weten de motie-Van Oven c.s. over belastingrechtspraak in twee instanties (26352, nr. 42)Pagina 4207-4207
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 17 juli 1998 totstandgekomen Statuut van Rome inzake het Internationaal Strafhof (27484, R1669), en over: - de motie-Van Oven c.s. over de oprichting van een aparte arrestatie-eenheid (27484, R1669, nr. 10); - de motie-Van Oven/Hoekema over het uitbouwen van het NOVO-team tot een volwaardig opsporingsteam (27484, R1669, nr. 11)Pagina 4207-4208
Vragen van het lid Van Oven aan de minister van Justitie over diens uitlatingen dat hij de invloed van Tweede Kamer op de besluitvorming wil beperken (mondelinge vragenuur)Pagina 4201-4206
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 20 maart 2001)Pagina 4206-4207
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek in verband met het gezamenlijk gezag van rechtswege bij geboorte tijdens een geregistreerd partnerschap (27047)Pagina 4208-4223
Presentie en opening (dinsdag 20 maart 2001)Pagina 4201-4201
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 20 maart 2001)Pagina 4223-4225
Stemming over een motie, ingediend in het debat over tekorten in het onderwijs, te weten de motie-Ross-van Dorp over extra onderwijsmiddelen in 2001 (27637, nr. 1)Pagina 4208-4208

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 176 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek in verband met het gezamenlijk gezag
van rechtswege bij geboorte tijdens een geregistreerd partnerschap (27047).De voorzitter:Ik deel de woordvoerders mee dat de heer Rouvoet, als tweede op de sprekerslijst
vermeld, ziek is. Voorts heb ik de heer Van der Staaij, als vierde op de sprekerslijst
vermeld, toegestaan om als laatste het woord te voeren.De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Santi (PvdA):Mevrouw de voorzitter! Bij de schriftelijke behandeling van dit wetsvoorstel
heeft mijn fractie zich positief over dit wetsvoorstel uitgesproken. Het beoogt
om in gevallen van geregistreerd partnerschap bij de geboorte van een kind
automatisch gezamenlijk gezag vast te stellen. Daarbij gaat het om ouderlijk
gezag en niet om afstamming. Wij kennen het verschil; bij ouderlijk gezag
heeft men het nadrukkelijk over de verzorgingssituatie. Tegen die achtergrond
is het wat vreemd wanneer wordt gezegd: wél bij geregistreerd partnerschap
van man en vrouw, wél bij geregistreerd partnerschap van vrouw en vrouw
maar niet bij geregistreerd partnerschap bij man en man. Mijn fractie constateert
hier een zekere ongelijkheid.Ik weet dat in de stukken uitvoerig is uitgelegd waarom men op deze wijze
handelt. Als belangrijkste argument wordt aangevoerd dat er, als een kind
wordt geboren, altijd een moeder is. Dat spreekt voor zich en er zou sprake
kunnen zijn van een incongruentie wanneer zou worden gezegd: automatisch ouderlijk
gezag voor beide ouders. Niettemin meen ik te moeten zeggen – het wordt
ook vermeld in het advies van de commissie-Kortmann – dat ook een oplossing
moet worden geboden wanneer het gaat om "man en man". Daarom heb ik een amendement
ingediend dat erop is gericht dat de zaak in het geval van een geregistreerd
partnerschap van man en man, aan de griffier wordt voorgelegd en dat deze
aan de hand van artikel 252, eerste lid, de registratie accepteert. De griffier
kan aan de hand van datgene wat in artikel 252, tweede lid is gesteld, ook
tot een afwijzing komen. In dat geval kunnen betrokkenen in beroep gaan. Voorzitter,
wij menen dat met een dergelijke regeling tegemoet wordt gekomen aan het bezwaar
van ongelijke behandeling dat aan dit wetsvoorstel is verbonden. Immers, daarmee
worden "man en man" wat minder goed bedeeld bij het optrekken van de rechtspositie
in het kader van gezamenlijk gezag.De heer Rabbae (GroenLinks):Uw amendement spreekt mij aan, maar ik constateer dat u daarmee toch,
wellicht onbedoeld, een ongelijke positie creëert voor een heterogeen
geregistreerd partnerschap; dat geval komt in uw amendement niet voor. Bent
u bereid om ook dit geval in uw amendement op te nemen? Dat zou wat mij betreft
de bedoeling moeten zijn.De heer Santi (PvdA):Ik heb vooral een oplossing gezocht voor de man-mansituatie. Ik heb wel
aan een uitbreiding gedacht, maar ik wacht eerst de beantwoording van de staatssecretaris
af. Daarna zal ik nagaan of ik tot een bijstelling moet komen.De heer Dittrich (D66):In de toelichting op uw amendement stelt u dat u in het licht van een
gelijke behandeling van een relatie van twee mannen met dit amendement bent
gekomen. Zou men dit wetsvoorstel niet primair moeten benaderen op grond van
de belangen van het kind? Heeft u dat gedaan? Vindt u dat u met dit amendement
die belangen in alle situaties dient?De heer Santi (PvdA):Ik gaf al aan dat de griffier op het moment waarop een dergelijke registratie
wordt voorgelegd punten conform de wetgeving kan toetsen. In mijn amendement
gaat het over een situatie waarin de moeder is overleden en de geregistreerde
partner nadrukkelijk tot gezag bevoegd moet zijn. Het gaat hierbij, net als
in het wetsvoorstel, om het belang van het kind. Er mag voor het kind geen
vacuüm bestaan wat de relatie met de geregistreerde partner betreft.
Nogmaals, het is in het belang van het kind dat geregistreerde partners gezamenlijk
het gezag hebben.De heer Dittrich (D66):In de structuur van de wet en in dit wetsvoorstel is het, indien een kind
buiten een geregistreerd partnerschap wordt geboren – de situatie van
uw amendement – altijd de rechter die de belangen van het kind moet
afwegen indien er een gezamenlijk gezag moet komen. In uw amendement maakt
u op de structuur in het wetboek een uitzondering, terwijl u in de toelichting
stelt dat u de situatie in het licht van gelijke behandeling wilt rechttrekken.De heer Santi (PvdA):Je kijkt altijd naar het belang van het kind. De geregistreerde partners
zullen het ouderlijk gezag uitoefenen. Ik heb al uitgelegd wat het belang
van het ouderlijk gezag is, het gaat vooral om de verzorging en de opvoeding.
In dit geval gaat het om een kind dat geboren is binnen een geregistreerd
partnerschap. Dan is het goed dat op een gemakkelijker wijze het ouderlijk
gezag verkregen kan worden in plaats van dat de moeilijke gang naar de rechter
moet worden gemaakt.De heer Dittrich (D66):Door zijn amendement legt de heer Santi niet de afweging bij de rechter –
waar dit in alle andere situaties wel het geval is – maar bij het register.
Dit is een doorbreking van het wettelijke systeem. Waarom stelt
de heer Santi dit voor?De heer Santi (PvdA):Ik verwijs hiervoor naar artikel 252, waarin de voorwaarden staan waaraan
voldaan moet worden. Ook staan daarin de momenten waarop de griffier moet
weigeren. Uiteraard is het voor betrokkenen mogelijk om in beroep te gaan.Er wordt enige uitleg gegeven over de positie van de donor ten opzichte
van de geregistreerde partners. Het blijft de vraag op welke wijze donoren
hun eventuele rechten kunnen uitoefenen. Ik ga er hierbij vanuit dat er sprake
is van een family life tussen donor en kind.De heer Dittrich (D66):Voorzitter! Dit wetsvoorstel maakt het mogelijk dat, wanneer twee mensen
een geregistreerde partnerschap met elkaar zijn aangegaan en tijdens dat partnerschap
wordt een kind geboren, beide partners automatisch – van rechtswege
dus – het gezamenlijke gezag over het kind krijgen. Dit is alleen het
geval als het kind niet al in een familierechtelijke betrekking tot een ander
staat. Vaak gaat het dan over situaties waarin twee vrouwen een partnerschap
hebben gesloten en één van hen moeder van een kind wordt. De
andere vrouw krijgt dan het gezamenlijke gezag met de moeder over het kind.
Pas wanneer er een verwekker is die het kind van tevoren heeft erkend, treedt
het automatische gevolg niet in werking en zal de moeder met haar partner
naar de rechter moeten gaan om een gezagsvoorziening aan te vragen.De fractie van D66 heeft dit wetsvoorstel bekeken door de bril van het
belang van het kind. Wij vinden dat de staatssecretaris gelijk heeft dat voorkomen
moet worden dat een periode van gezagloosheid ontstaat wanneer bijvoorbeeld
de moeder in het kraambed overlijdt en de geregistreerde partner nog geen
gezag heeft gekregen. Zo'n situatie is namelijk niet in het belang van het
kind. Toch is dat de huidige wet. Daarom is de fractie van D66 van mening
dat het een goed wetsvoorstel is, omdat het in deze situatie verandering brengt.
Wij gaan ervan uit dat wanneer de moeder en haar partner hun relatie hebben
laten registreren, zij ook naar de buitenwereld toe bekend hebben willen maken
dat zij gezamenlijk de verantwoordelijkheid willen dragen over het kind dat
binnen hun relatie wordt geboren en dat zij alle rechten en plichten willen
uitoefenen ten aanzien van dat kind.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Meent de heer Dittrich dat het gezagsvacuüm alleen door deze wettelijke
maatregel, het van rechtswege geven van gezamenlijk gezag, kan worden geregeld
of dat het ook op andere wijze kan, bijvoorbeeld tijdelijk totdat de rechter
een uitspraak heeft gedaan over voogdij of gezag?De heer Dittrich (D66):Dat kun je ook op andere wijze regelen. Mijn fractie vindt echter dat
de regering het op goede wijze heeft geregeld in dit wetsvoorstel, aanknopend
bij andere situaties waarin je van rechtswege het gezag krijgt. Er hoeft dus
geen extra handeling te worden verricht. Dat kan echter alleen in situaties
dat een kind wordt geboren binnen die relatie.Dat leidt mij tot mijn volgende punt. De commissie-Kortmann heeft een
aantal andere situaties onderkend en gezegd dat je ook daarin eigenlijk van
rechtswege een gezamenlijk gezag zou moeten laten ontstaan. Eén van
die situaties heeft collega Santi in een amendement vervat. Uit mijn interrupties
aan zijn adres heeft u echter kunnen opmaken dat mijn fractie vindt dat het
ingewikkelde, maar uiteindelijk toch heldere systeem van de wetgever door
dat amendement wordt doorbroken. In dat amendement gaat het over een kind
dat niet binnen een geregistreerd partnerschap is geboren, maar in een andere
situatie. Als in die situatie vervolgens de moeder van dat kind komt te overlijden
en de vader al een ander partnerschap heeft laten registreren, zou de vader
volgens het amendement van de heer Santi van rechtswege het gezag met die
partner kunnen delen. Mijn fractie vindt dat je dan terug moet naar het systeem
van de wet en dat het dan aan de rechter is om dit toe te kennen. Ik wil de
heer Santi echter wel gelijk geven dat in veel situaties de rechter tot het
oordeel zal komen, dat het in het belang van het kind is dat er een gezamenlijk
gezag ontstaat.De heer Santi (PvdA):Mijn amendement behelst natuurlijk niet "van rechtswege". Dat staat er
niet.De heer Dittrich (D66):Daar heeft de heer Santi gelijk in. Als ik dat zo heb gezegd, was dat
verkeerd. Hij vraagt het aan de griffier in het kader van de aantekening.
Hij haalt de toets weg bij de rechter. En dat vindt mijn fractie niet in het
belang van het kind. Mijn fractie is het dus niet eens met het amendement
van de heer Santi, ook al is de gedachte op zichzelf heel sympathiek.Wanneer geregistreerde partners gezamenlijk het gezag over een kind hebben
en zij ontbinden hun partnerschap, wat niet via de rechter hoeft te gaan,
blijft het gezamenlijk gezag in stand. Pas als één van beide
partners aan de rechter een voorziening vraagt, zal de rechter het gezag splitsen
en aan één van de ouders geven. Dan hebben wij het intussen
over een conflictsituatie en zal het dus ook voorkomen dat de rechter de ouder
die het gezag als gevolg van de rechterlijke uitspraak niet krijgt, een omgangsregeling
zal toekennen. Daarover gaat mijn laatste vraag aan de staatssecretaris.Wij ontvangen regelmatig in de Tweede Kamer wanhopige oproepen van ouders
die een door de rechter toegekende omgangsregeling hebben, die niet geëffectueerd
kan worden omdat de ouder die het kind verzorgt, op een hardnekkige manier
weigert medewerking te verlenen. Mijn fractie vindt dit een onacceptabele
situatie, want een kind heeft recht op contact met beide ouders, hoezeer zij
ook onderling van mening verschillen en conflicten kunnen hebben, tenzij de
rechter heeft vastgesteld dat het niet in het belang van het kind is om met
één van beide ouders contact te hebben. Omdat wij door deze
regeling een categorie ouders erbij krijgen die conflicten kunnen krijgen
over omgangsregelingen, is mijn vraag welk beleid deze staatssecretaris gaat
voeren om in dit soort situaties de tegenwerking van de verzorgende ouder
te doorbreken. De vorige staatssecretaris heeft een strafbaarstelling van
die ouder afgewezen omdat het niet opportuun werd geacht. Ik steun dat, maar
ik sta met lege handen tegenover die ouders die mij vragen wat hen dan te
doen staat. Zij hebben een omgangsregeling van de rechter gekregen maar de
andere ouder weigert daaraan mee te werken. Welke alternatieven
ziet deze staatssecretaris? Deze vraag heeft natuurlijk niet alleen op dit
onderwerp betrekking maar het is wel een heel serieus vraagstuk.De heer Vos (VVD):Het onderwerp is weliswaar zijdelings met dit voorstel verbonden, maar
deelt de heer Dittrich mijn opvatting dat het huidige sanctie-instrumentarium
niet goed werkt in het onverhoopte geval dat de ouder niet meewerkt?De heer Dittrich (D66):Ik ben dat met u eens en dat is ook de reden waarom ik samen met u een
motie heb ingediend, die ook aanvaard is. om een proef mogelijk te maken met
omgangshuizen. Het is een hulpmiddel maar het is natuurlijk geen adequaat
antwoord.De heer Vos (VVD):Voorzitter! Ik denk, dat de heer Dittrich toch iets verder is gegaan.
Het omgangshuis voorziet in het voorkomen van uiteindelijke sancties en nu
heb ik begrepen dat hij, als het omgangsrecht niet zou werken, wil meedenken
in de lijn wat wellicht ontoereikende middelen zijn om alsnog de door de rechter
vastgestelde regeling af te breken.De heer Dittrich (D66):Ja, dat was mijn standpunt in het vorige overleg. Dat wil ik niet overdoen
maar ik werp wel de vraag op, omdat de politiek op een gegeven moment toch
met lege handen staat als zij ouders naar een rechter verwijst, wanneer deze
rechter in het belang van het kind een omgangsregeling toewijst maar een van
de ouders daaraan weigert mee te werken. De andere ouder staat dan met lege
handen. Het is een erg belangrijk onderwerp en ik verzoek de staatssecretaris
haar gedachten daar eens over te laten gaan: hoe kunnen we een stap verder
gaan, dit alles in het belang van het kind?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Voorzitter! Ik herinner mij het debat over de omgangshuizen en ik heb
daarin staatssecretaris Cohen gevraagd of het mogelijk is om het gezag dat
door de weigerachtige ouder wordt uitgevoerd over te doen gaan naar de ouder
die klaarblijkelijk welwillender is. Dat zou onderzocht worden. Hoe staat
de heer Dittrich tegenover een dergelijk idee en houdt hij dit als sanctiemogelijkheid
voor mogelijk?De heer Dittrich (D66):Ook toen heb ik u geantwoord, dat als dat in het belang van het kind wordt
geacht door de rechter die dat op de zitting behandelt, dit tot een rechterlijke
uitspraak kan leiden. Het gebeurt ook wel eens, dat het gezag van de ene ouder
omgezet wordt in het gezag van de andere ouder, hoewel het een uitzondering
is. Op zichzelf is het echter mogelijk. Als de rechter in dat geval het in
het belang van het kind oordeelt, lijkt mij dat een goede zaak. Ook dat is
echter geen algemeen antwoord op dit probleem.De heer Vos (VVD):Voorzitter! Het geregistreerd partnerschap is een samenlevingsvorm waar
jaarlijks enige duizenden paren voor kiezen. Het betreft paren van gelijk
en verschillend geslacht. Van groot belang is, dat de paren zich prettig voelen
in de door hen gekozen samenlevingsvorm. De wettelijke structuur dient aan
de stabiliteit van de samenlevingsvorm bij te dragen. Het voorliggende wetsvoorstel
komt daaraan mijns inziens tegemoet. Vanzelfsprekend worden ook in een geregistreerd
partnerschap kinderen geboren. Het is van belang, dat zo snel mogelijk zekerheid
ontstaat over wie de verantwoordelijke opvoeders zijn. Daarvoor moeten thans
nog enige stappen worden gezet.Als nu een kind geboren wordt binnen een geregistreerd partnerschap, ligt
er niet automatisch een juridische relatie tussen de geregistreerde partner
van de moeder en het kind. De mannelijke partner moet het kind eerst erkennen
en vervolgens samen met de moeder naar het gezagsregister toe voor de aantekening.
De vrouwelijke partner heeft het nog wat moeilijker; zij moet samen met de
moeder bij de rechter een verzoek indienen tot gezagsuitoefening.Het wetsvoorstel gaat mijns inziens terecht uit van de veronderstelling,
dat geregistreerde partners gezamenlijk duurzaam de verantwoordelijkheid willen
dragen voor kinderen die in de relatie worden geboren. Wat betreft de verantwoordelijkheid
voor de kinderen is er geen reden om onderscheid te maken tussen ouders in
het huwelijk en ouders in een geregistreerd partnerschap. Het wetsvoorstel
stelt daarom terecht voor om het gezamenlijk gezag van rechtswege te doen
ontstaan bij beide ouders, en wel ouders in een huwelijk en ouders in geregistreerd
partnerschap. Daarmee kan voorkomen worden dat kinderen tussen de wal en het
schip vallen. Direct vanaf de geboorte zijn immers naasten voor het kind ook
juridisch verantwoordelijk. In de schriftelijke voorbereiding heeft de VVD onder meer vraagtekens
geplaatst bij de argumentatie waarom het kabinet is afgeweken van het advies
van de commissie-Kortmann wat betreft het geregistreerd partnerschap van twee
mannen. Deze commissie had voorgesteld ook voor het partnerschap van twee
mannen een eenvoudige regeling te overwegen ter verkrijging van – voor
het geval het kind geen moeder meer heeft – het gezag. Het kabinet heeft
in antwoord daarop uiteengezet dat het wil voorkomen dat de moeder buiten
spel wordt gezet. Het is aannemelijk dat zich dat in een aantal gevallen,
zoals het kabinet beschrijft, zal voordoen. Als de moeder minderjarig is,
loopt zij bij de door de commissie-Kortmann voorgestelde regeling het risico
buiten spel te worden gezet. Het is de VVD echter nog onvoldoende duidelijk
waarom die argumentatie ook van toepassing is als de moeder is overleden.
Als de moeder is overleden en het kind geboren is in een geregistreerd partnerschap,
heeft dat kind weer zo snel mogelijk behoefte aan juridische opvoedverantwoordelijkheid.
Ik verzoek de staatssecretaris daar enige woorden aan te besteden.Ik wil hierbij tevens nogmaals de mogelijkheid aan de orde stellen van
een kind dat geboren wordt in een relatie tussen twee vrouwen. Op dit moment
is het niet mogelijk, indien daar direct familierechtbetrekkingen met beide
ouders ontstaan. Ook daardoor kan de stabiliteit van het kind geweld worden
aangedaan. Zonder twijfel verkeren kinderen die geboren worden in een relatie
van twee vrouwen in een afwijkende situatie. Zij hebben twee moeders en geen
vader. Zij hebben er baat bij, juridisch niet onnodig te worden uitgezonderd.
Ik kan mij in dit kader voorstellen dat de staatssecretaris nader nadenkt
over de mogelijkheid dat een vrouw die het kind niet op de wereld heeft gezet,
het kind toch erkent op voorhand, zodat het kind direct nadat het geboren
wordt, in de familielijnen van de twee vrouwen valt. Daarvoor is wel noodzakelijk
dat de donor heeft aangegeven dat hij zich tot het doneren als zodanig beperkt
en overigens geen contact met het kind nastreeft. Wat is in dit verband de
opvatting van de staatssecretaris?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Voorzitter! De CDA-fractie benadert de vraagstukken rondom het gezag over
het kind vanuit het belang van het kind zelf, zoals ook andere collega's reeds
hebben opgemerkt.De CDA-fractie staat op het standpunt dat het belang van het kind doorgaans
het meest wordt gediend, wanneer het kind door zijn natuurlijke ouders wordt
opgevoed en deze ouders het gezamenlijk gezag over het kind uitoefenen. Dit
uitgangspunt behoudt ook zijn kracht wanneer het kind opgroeit in een situatie
waarin het niet met een van de biologische ouders samenleeft, bijvoorbeeld
na een scheiding. Het mag niet zo zijn dat de natuurlijke ouder van rechtswege
de verantwoordelijkheid van de opvoeding wordt ontnomen ten gunste van de
partner van de andere natuurlijke ouder. Het uitgangspunt van dit wetsvoorstel
staat hier haaks op en maakt tot regel wat uitzondering zou moeten zijn.De CDA-fractie vindt het merkwaardig dat het gezag van rechtswege bij
het geregistreerd partnerschap wordt geregeld. Het geregistreerd partnerschap
was immers duidelijk bedoeld als publiekrechtelijke vorm van samenwonen. Er
was destijds bewust voor gekozen de relatie tot kinderen hierbuiten te houden.
Het CDA was indertijd kritisch ten opzichte van het geregistreerd partnerschap
voor personen van verschillend geslacht, juist omdat zij kinderen kunnen krijgen
en het huwelijk dan een veel betere rechtspositie voor kinderen schept. Dat
argument is toen door de regering terzijde geschoven. Het CDA krijgt nu in
feite met terugwerkende kracht gelijk, in die zin dat het geregistreerd partnerschap
geen ideale rechtsvorm is voor het geval er kinderen komen. Het merkwaardige
is nu dat twee jaar na de invoering de directe relatie ten opzichte van kinderen
alsnog wordt geregeld. Daarmee is het geregistreerd partnerschap bijna identiek
geworden aan het huwelijk. Welke verschillen zijn er eigenlijk nog over? Wat
zijn voor de regering de belangrijkste overwegingen om de twee rechtsvormen,
geregistreerd partnerschap nieuwe stijl en huwelijk, naast elkaar te laten
bestaan?Het geregistreerd partnerschap lijkt een huwelijk met een andere naam
te zijn geworden. Uiterst verwarrend allemaal. Acht de staatssecretaris het
mogelijk dat het geregistreerd partnerschap om die reden op enig moment kan
komen te vervallen? De staatssecretaris geeft nu aan dat zij daar niets in
ziet omdat er een behoefte aan blijkt te bestaan en lang niet alle paren die
een geregistreerd partnerschap sluiten, kinderen willen of zullen krijgen
uit die relatie. Dat laatste geldt natuurlijk evengoed voor paren die huwen.
Wanneer het geregistreerd partnerschap zo wordt aangekleed dat het steeds
meer op het huwelijk gaat lijken, valt er voor paren minder te kiezen. Als
dit onderscheidend vermogen ontbreekt, valt de rechtsgrond voor het handhaven
van geregistreerd partnerschap weg. Welke redenen zijn er voor de staatssecretaris
om twee nagenoeg identieke rechtsfiguren naast elkaar te behouden?De CDA-fractie moet rekening houden met de realiteit dat kunstmatige bevruchtingstechnieken
en andere samenlevingsvormen dan het huwelijk de afgelopen tijd aanleiding
zijn geweest voor een meerderheid in de Kamer om de biologische werkelijkheid
als uitgangspunt van het familierecht los te laten. De CDA-fractie wil desondanks
in het belang van het kind de natuurlijke, biologische verwantschap als uitgangspunt
handhaven, terwijl de rechter in situaties die daarop een uitzondering vormen,
een beslissing dient te nemen inzake het gezag.Tijdens de debatten over de totstandkoming van het geregistreerd partnerschap
heeft de CDA-fractie erop gewezen dat een onwenselijke situatie ontstaat wat
betreft de relatie tot eventuele kinderen, indien deze rechtsfiguur wordt
opengesteld voor paren van verschillend geslacht. Een huwelijk regelt niet
alleen de betrekkingen tussen de partners, maar tevens de familierechtelijke
betrekkingen tot de kinderen. Geregistreerd partnerschap doet dit laatste
tot op heden niet. Om die reden leek het de CDA-fractie niet wenselijk om
het geregistreerd partnerschap open te stellen voor paren van verschillend
geslacht. Zij wil dit voorbehouden aan paren van gelijk geslacht, die de betrekkingen
tot de kinderen apart moeten kunnen regelen. De vorm van het huidige geregistreerd partnerschap is al niet de keuze van het CDA, maar
met al haar onvolkomenheden onderscheidt deze rechtsfiguur zich wel van het
huwelijk.Het bevreemdt de CDA-fractie dat met het indienen van dit wetsvoorstel
niet is gewacht op de evaluatie van het geregistreerd partnerschap. Het ligt
meer voor de hand om de inhoud van het geregistreerd partnerschap op basis
daarvan te bespreken. Hoe is het met die evaluatie gesteld?De heer Vos (VVD):Er blijven verschillen bestaan tussen geregistreerd partnerschap en het
huwelijk, te weten bij het naamrecht, het erfrecht en het nationaliteitsrecht.
Er wordt nu een klein bruggetje geslagen wat betreft het gezag. Kunt u nader
beschrijven waarom u daar zo op tegen bent?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Ik zeg niet dat ik erop tegen ben. Ik kan mij voorstellen dat het geregistreerd
partnerschap in het belang van de kinderen nog meer op het huwelijk gaat lijken,
bijvoorbeeld wat betreft erfrecht. Ik ben benieuwd in hoeverre het mogelijk
en wenselijk is om voor een van de twee rechtsfiguren te kiezen, wanneer zij
naar elkaar toegroeien. Uitgaande van de belangen van kinderen en van partners
hebben twee identieke rechtsfiguren niet zoveel zin. Het is heel raar om dat
zo te houden. Ik hoor graag hoe de staatssecretaris de verschillen ziet en
waardeert en op grond waarvan zij meent dat het geregistreerd partnerschap
als rechtsfiguur niet overbodig is.De heer Vos (VVD):Ik heb begrepen dat ongeveer 3000 paren per jaar kiezen voor geregistreerd
partnerschap. Dat zijn er niet vreselijk veel. Vindt u dat die paren een verkeerde
keuze maken of gunt u hen de vrijheid te kiezen voor een iets andere rechtsvorm
voor hun samenleving dan het huwelijk?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Het is interessant om te weten waarom deze paren kiezen voor geregistreerd
partnerschap. Het kan zijn dat zij daarvoor kiezen, omdat zij geen directe
relatie tot de kinderen willen. Als er straks een evaluatie is van het geregistreerd
partnerschap, kunnen wij daaruit leren op grond van welke overwegingen partners
daarvoor kiezen. Misschien vinden zij het helemaal niet wenselijk dat het
meer op het huwelijk gaat lijken. Als het alleen pro forma is en inhoudelijk
in de sfeer van het recht niet anders dan het huwelijk, moet je je afvragen
of het alleen symboliek is. Ik houd er niet zo van om alleen omwille van de
symboliek allerlei rechtsfiguren naast elkaar in stand te houden. Welke waarde
hecht de staatssecretaris aan het geregistreerd partnerschap als unieke rechtsfiguur?De heer Vos (VVD):Is het niet mogelijk dat partners op grond van rationele en emotionele
overwegingen die relatievorm kiezen die het beste bij hen past? Het geregistreerd
partnerschap is misschien een wat minder geregelde vorm dan het huwelijk en
dat zal een aantal mensen aanstaan. Vindt u dat bezwaarlijk?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Volgens mij regelen wij vandaag ook iets waarover wij die partners niet
bevraagd hebben. De heer Vos vraagt of ik het wenselijk vind om mensen in
hun vrije keuze te blokkeren. Dat is precies wat wij hier vandaag aan het
doen zijn, aangezien het geregistreerd partnerschap juist door dit voorstel
een andere inhoud krijgt. De vraag is dan eigenlijk ook of het niet billijk
zou zijn om in ieder geval te weten hoe mensen tegenover het geregistreerd
partnerschap staan. Wij voeren hier ook een discussie over een aanpassing
waarvan wij ons moeten afvragen of mensen daardoor niet in hun keuzevrijheid
worden belemmerd. Je kunt in ieder geval stellen dat de keuze wat minder wordt,
omdat de rechtsfiguren meer op elkaar gaan lijken in plaats van dat de diversiteit
wordt behouden.Voorzitter! Ik vraag aan de staatssecretaris hoe wij straks die eerste
vijf jaar geregistreerd partnerschap moeten evalueren wanneer er al twee keer,
eerst door de openstelling van het huwelijk en nu door dit wetsvoorstel, majeure
wijzigingen ten opzichte van de startpositie zijn geweest. Hoe gaan wij dat
doen? Wordt dat dan toch nog verder bij die evaluatie betrokken?Het CDA vindt dat het huwelijk de rechtsvorm is die kinderen de beste
juridische positie geeft vanaf hun geboorte. Dat wil niet zeggen dat kinderen
die buiten het huwelijk worden geboren, niet even liefdevol kunnen worden
opgevoed. Maar kinderen hebben, wat mijn fractie betreft, recht op een optimale
rechtspositie, en niet slechts op een maximale. Dat zou tot de opvatting kunnen
leiden dat juist daarom geregistreerde partners van rechtswege het gezamenlijk
gezag moeten krijgen, juist ten behoeve van de positie die dit hun kinderen
geeft. Voorzover dit de geregistreerde partners van verschillend geslacht
betreft, is dit ook de opvatting van het CDA, afgezien van het feit dat dit
tot een grotere gelijkheid tussen huwelijk en geregistreerd partnerschap leidt
en wij het nut niet zien van het handhaven twee nagenoeg identieke rechtsfiguren.
Daar waar het echter paren van gelijk geslacht betreft, is voor het CDA het
feit dat in een dergelijke situatie bij de geboorte van een kind altijd het
belang van een derde – de andere biologische ouder – gewogen moet
worden als het gaat om het toekennen van gezag, reden om dit voorstel afwijzend
te benaderen. De positie van kinderen die geboren worden binnen het geregistreerd
partnerschap van een paar van gelijk geslacht, zal om reden van het bestaan
van die andere natuurlijke ouder altijd anders zijn dan de positie van kinderen
die binnen een geregistreerd partnerschap van een paar van verschillend geslacht
worden geboren. Het gaat om ongelijke gevallen die volgens dit voorstel gelijk
behandeld gaan worden.De vraag is of het geregistreerd partnerschap onderscheidend kan blijven
als rechtsfiguur zonder dat het belang van kinderen daarmee geschaad wordt.
De staatssecretaris geeft in antwoord op vragen van mijn fractie aan dat zij
tot op heden geen concrete voorbeelden kent van geschonden belangen van kinderen
die geboren worden in een geregistreerd partnerschap. De drempels waarover
zij spreekt in verband met het kunnen uitoefenen van het gezamenlijk gezag
door geregistreerde partners, lijken dus niet dermate groot te zijn dat kinderen
daar schade van ondervinden. Dat is voor de CDA-fractie een geruststellende
gedachte. Geregistreerde partners, zo zegt de staatssecretaris, zijn goed
voorgelicht en voorbereid waar het gaat om een relatie tot kinderen. De reden die aan dit wetsvoorstel ten grondslag ligt, bevreemdt de CDA-fractie
in het licht van die voorgaande opmerking. Ik wil graag nader ingaan op de
reden die de staatssecretaris aangeeft voor het totstandkomen van dit wetsvoorstel.
Het gaat om het voorkomen van een gezagsvacuüm ingeval de moeder wegvalt
en er nog geen gerechtelijke beslissing is genomen inzake het gezamenlijk
gezag. Het doen voorkomen hiervan, zo stelt de staatssecretaris, heeft geleid
tot het totstandkomen van dit wetsvoorstel. Mijn eerste vraag is of een dergelijke
situatie zich al meerdere malen heeft voorgedaan en hoe in die situatie in
het belang van het kind gehandeld is. Is hier sprake geweest van touwtrekken
om het gezag over het kind te verkrijgen, bijvoorbeeld door de partner van
de moeder en de familieleden of door de andere natuurlijke ouder van de baby?
Kan de staatssecretaris concluderen of het rechtvaardiger geweest was indien
er geen gerechtelijke tussenkomst was geweest? Was dat meer in het belang
van het kind geweest?De staatssecretaris zegt zelf dat zij waagt te betwijfelen of de rechtspositie
van de tweede biologische ouder – in leven en bekend – in die
mate bij een toedeling van gezag betrokken is dat een toedeling van gezag
niet van rechtswege aan twee personen tezamen, niet zijnde beide biologische
ouders, zou kunnen geschieden. Indien de rechtspositie van een bekende donor
door de rechter betrokken wordt bij het toewijzen van gezag, is dit dan niet
tevens in het belang van het kind, omdat het nu eenmaal de verantwoordelijkheid
van zijn biologische ouder betreft? Is hier niet een vergelijking te trekken
met het wetsvoorstel inzake adoptie door paren van gelijk geslacht, waarbij
in het geval er sprake is van een bekende donor, deze in het oordeel van de
rechter zal moeten worden betrokken? Het gaat dan weliswaar om het doorsnijden
van alle betrekkingen, maar het van rechtswege toekennen van het gezag veronderstelt
dat dit noch het belang van de donor, noch het belang van het kind schade
toebrengt. Samen met de staatssecretaris waag ik dit inderdaad te betwijfelen.
Kan zij hier nogmaals, en dan wat uitgebreider dan in de nota naar aanleiding
van het verslag, op ingaan?Ook vraag ik de staatssecretaris hoe het komt dat een situatie waarbij
een gezagsvacuüm ontstaat, kan voorkomen, juist omdat aanstaande, niet
met elkaar gehuwde ouders zich volgens haar in het algemeen goed laten voorlichten
over de gevolgen voor het kind in verband met het ongehuwd zijn. Zij zegt
dat in de brochures over het geregistreerd partnerschap duidelijk is aangegeven
dat deze rechtsfiguur geen gevolgen heeft voor de betrekkingen met kinderen.
Zij merkt daarbij op, anders dan de CDA-fractie veronderstelde, dat er in
het algemeen geen vrees is dat bij de geboorte van een kind binnen een geregistreerd
partnerschap adequate gezagsuitoefening zal ontbreken. Waarom dan toch dit
wetsvoorstel? Juist vrouwen die via kunstmatige inseminatie of IVF een kind
krijgen, zijn zich zeer bewust van alle mogelijke gevolgen hiervan. Het lijkt
mij daarom niet dat het gezagsvacuüm dat met dit wetsvoorstel vermeden
wordt veel voorkomende situaties betreft.Ook mijn fractie bestrijdt niet dat dit problemen kan opleveren die niet
in het belang van het kind zijn, indien zo'n situatie zich sporadisch wel
voordoet. De CDA-fractie kan zich echter voorstellen dat het niet nodig is
om door een wet in een oplossing te voorzien, maar bijvoorbeeld door bij het
overlijden van de moeder de partner van rechtswege te belasten met het gezag
tot het moment dat er een voogd is benoemd. De rechter kan vervolgens het
gezag via de gebruikelijke weg toewijzen. Een dergelijke regeling tast het
wezen van het geregistreerd partnerschap niet aan en voorziet in het wegnemen
van een mogelijk vacuüm. Hoe staat de staatssecretaris tegenover deze
gedachte om tot een oplossing te komen?Tot slot ga ik in op een aantal gevolgen van dit wetsvoorstel. De CDA-fractie
is tevreden met de nota van wijziging met betrekking tot het moment waarop
een naamswijziging aan de orde kan komen. Minder gelukkig zijn wij met het
feit dat de staatssecretaris meldt dat niet te zeggen valt in hoeverre dit
wetsvoorstel erkenning en bescherming heeft of krijgt van het Europees verdrag
voor de rechten van de mens. Hierbij valt met name te denken aan artikel 8
van dit verdrag, waarin het recht op eerbiediging van het familie- en gezinsleven
is neergelegd. Al tijdens het plenaire debat inzake de adoptie door personen
van hetzelfde geslacht kwam immers aan de orde dat de Europese Commissie heeft
geoordeeld dat een stabiele homoseksuele relatie tussen twee vrouwen niet
valt onder het recht op bescherming van gezinsleven en het recht op "family
life". Is er geen twijfel mogelijk over de bescherming van familie- en gezinsleven
wanneer van rechtswege gezag ontstaat voor paren van gelijk geslacht? Er kan
immers sprake zijn van "family life" met een op afstand staande bekende donor.De staatssecretaris stelt dat het gezamenlijk gezag van beide vrouwen
niet hoeft te verhinderen dat de bekende donor contact opbouwt met het kind.
Zelfs zou deze donor het kind kunnen erkennen. Als vader zal hij echter niet
het gezamenlijk gezag met de moeder kunnen uitoefenen, ook al zou hij dat
willen. De staatssecretaris stelt wat mij betreft wel al te eenvoudig dat
het mogelijk is om het vaderschap op enige afstand invulling te geven en dat
het daarvoor niet nodig is dat hij gezag over het kind uitoefent. Het lijkt
heel wel mogelijk dat in een dergelijke relatie spanningen ontstaan rondom
de uitoefening van het gezag. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan
een situatie waarbij de moeder de relatie met haar vrouwelijke partner verbreekt,
met een andere partner een relatie aangaat en deze nieuwe partner de aanwezigheid
van de vader op afstand niet accepteert.Ook is het mogelijk dat er verschil van opvatting ontstaat tussen de vader
op afstand en de ouders die het gezamenlijk gezag over het kind uitoefenen,
bijvoorbeeld bij de schoolkeuze voor het kind en de levensbeschouwelijke opvoeding.
Is het mogelijk dat een kind zelf aangeeft dat het in zijn belang is dat de
bekende donor gezag over hem uitoefent? Heeft een rechter de mogelijkheid
hiertoe te besluiten indien de moeder van het kind zich hiertegen verzet?
Is het mogelijk dat een kind bij de rechter aangeeft dat het gezag dat de
partner van de vrouw over hem uitoefent niet in zijn belang is? Met andere
woorden, in hoeverre wordt een kind zelf in staat gesteld om zijn belangen
kenbaar te maken? Is het mogelijk dat familierechtelijke betrekkingen met
een bekende donor tot stand komen, wanneer kind en donor dit wensen, maar dit tegen de wens van de moeder en haar partner indruist?De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Mijn fractie steunt het wetsvoorstel als het gaat om het automatisch
toekennen van gezamenlijk gezag binnen een geregistreerd partnerschap tussen
twee vrouwen, waarbij het kind geen familierechtelijke betrekkingen heeft
met iemand anders. Dat is een goede zaak en het is ook in het belang van het
kind.Daarnaast constateer ik – zoals wij allemaal zullen constateren –
dat er in onze samenleving ook gevallen van echtscheiding voorkomen, waarbij
de moeder een nieuwe relatie aangaat met een andere man en de vader een nieuw
huwelijk aangaat met een andere vrouw, waarna het kind zonder conflicten,
in goede harmonie en evenwichtig, ingebed raakt in beide situaties. Alle vier
de ouders – in de praktijk zijn zij dat toch – voelen zich verantwoordelijk
voor de toekomst, de opvoeding en de ontwikkeling van het kind. Is de staatssecretaris
bereid om voor dit soort gevallen te onderzoeken of het mogelijk is het gezamenlijk
overleg breder te laten zijn dan alleen twee personen?Collega Santi van de PvdA-fractie wil met zijn amendement een gelijke
positie bewerkstelligen in het geval de moeder van het kind overleden is en
de vader een geregistreerd partnerschap is aangegaan met een man. Collega
Santi stelt voor dat het gezamenlijk gezag dan via registratie wordt geregeld.
De fractie van GroenLinks steunt dat, maar merkt wel op dat hiermee weer een
ongelijkheid wordt gecreëerd ten aanzien van een geregistreerd partnerschap
van een man en een vrouw. Zo'n ongelijkheid is niet verdedigbaar en daarom
ben ik blij met de bereidheid van collega Santi om ook dit geval te verwerken
in zijn amendement.Het voorstel van de regering kent automatisch een gezamenlijk gezag toe
aan een geregistreerd partnerschap van twee vrouwen. Dat geeft een ongelijkheid
ten opzichte van een ongehuwd paar van man en vrouw, waarvan de man het kind
erkent. Zou ook in dit geval niet op dezelfde manier het gezamenlijk gezag
automatisch moeten worden toegekend? Ik vraag de staatssecretaris om na te
gaan of dit mogelijk is.Mijn laatste punt betreft de rechtspositie van iemand die gezamenlijk
met een ander het gezag heeft, vooral wat betreft het overdragen van de nationaliteit
en het omgangsrecht bij scheiding. Heeft de staatssecretaris daar bepaalde
gedachten over? Is het omgangsrecht in dit geval even sterk als bij een huwelijk,
of ligt dat anders? Ik vraag de staatssecretaris om hierop in te gaan. Eventueel
komt onze fractie met een motie hierover.De heer Van der Staaij (SGP):Mevrouw de voorzitter! Collega Rouvoet is wegens ziekte verhinderd vandaag
in ons midden te zijn. Ik zal daarom vanmiddag mede namens de fractie van
de ChristenUnie het woord voeren.Ruim vier jaar geleden discussieerden wij over het opnemen van het geregistreerd
partnerschap in het Burgerlijk Wetboek. Ik breng in herinnering dat onze fracties
zich tegen het wetsvoorstel hebben gekeerd waarin dit geregeld werd. Ik ga
onze bezwaren die wij toen in het debat hebben ingebracht, niet uitgebreid
herhalen, maar een korte weergave lijkt mij wel van belang omdat ze opnieuw
een rol spelen in de beoordeling van het vandaag te bespreken wetsvoorstel.
De kern van onze bezwaren was dat geregistreerd partnerschap een verregaande
gelijkstelling betekent aan het huwelijk en daarmee een ondergraving van de
positie van het huwelijk, vooral ook omdat dit partnerschap behalve voor personen
van hetzelfde geslacht ook werd opengesteld voor personen van verschillend
geslacht. Dit staat haaks op onze overtuiging dat de overheid in haar beleid
het huwelijk als verbintenis tussen man en vrouw als kaderstellende norm dient
te erkennen en aan de samenleving voor te houden. Hiermee brengt de overheid
ook tot uitdrukking dat het huwelijk de aangewezen samenlevingsvorm is waarin
kinderen kunnen opgroeien. Ik besef als geen ander dat die normen ten aanzien
van het huwelijk terzijde zijn geschoven in recente wetgeving over het huwelijk,
maar dit zijn en blijven de normen aan de hand waarvan wij dit wetsvoorstel
willen beoordelen.Willen partners op dit moment gezamenlijk gezag over hun kind krijgen,
dan dienen zij een verzoek in te dienen bij de griffier van het kantongerecht
voor aantekening van gezamenlijk gezag in het gezagsregister. Ook kunnen zij
bij de rechtbank een verzoek om gezamenlijk gezag indienen. Het wetsvoorstel
regelt dat ouders bij de geboorte van een kind binnen een geregistreerd partnerschap
automatisch het gezamenlijk gezag over dit kind krijgen. Daarmee wordt een
rechtsgevolg aan het geregistreerd partnerschap verbonden die deze samenlevingsvorm
nog meer op het huwelijk doet lijken. Wij kunnen daarmee niet instemmen omdat
daarmee de waarde van het huwelijk nog verder wordt aangetast. Een van die
argumenten van de staatssecretaris voor haar voorstel is dat er, wanneer de
moeder kort na de geboorte van een kind overlijdt, een gezagsvacuüm ontstaat.
Daarbij dient echter toch in ogenschouw te worden genomen dat het om een uiterst
kortstondig vacuüm gaat. De staatssecretaris voert aan dat, als het kind
erfgenaam is, het gewenst en noodzakelijk is dat in het gezag is voorzien.
Dat is geen afdoende argument; de vermogensrechtelijke belangen van het kind
vragen om een vertegenwoordiger, eventueel een bewindvoerder, maar niet om
een voorziening met betrekking tot het gezag over het kind. Is de staatssecretaris
het hiermee eens?Ook willen wij als tegenargument naar voren brengen dat het in geregistreerd
partnerschap van personen van verschillend geslacht mogelijk is dat de mannelijke
partner het kind voor de geboorte erkent. Als dat standaard gebeurt, is de
staatssecretaris het dan met mij eens dat er dan geen gezagsvacuüm ontstaat?Voorzitter! Wij oordelen negatief over het voorgestelde artikel 253sa.
Volgens dit artikel krijgen twee vrouwelijke partners van rechtswege het gezamenlijk
gezag over een staande een geregistreerd partnerschap geboren kind, indien
het kind niet tevens in familierechtelijke betrekking staat tot een andere
ouder. Bij de behandeling van het wetsvoorstel inzake adoptie door personen
van gelijk geslacht is uitgebreid gesproken over de vraag of de overheid kaders
moet aangeven waarbinnen kinderen normaliter onder de meest gunstige voorwaarden kunnen worden opgevoed. Ons standpunt hebben wij toen
genoegzaam naar voren gebracht en ik heb er geen behoefte aan om deze discussie
over te doen. Ik volsta nu met de opmerking dat de thans voorgestelde regeling
een principieel verkeerde stap is.Ik zie ook overigens de noodzaak van het wetsvoorstel niet in, aangezien
partners die zich hebben laten registeren onder de huidige wetgeving de mogelijkheid
hebben om op eenvoudige wijze het gezamenlijk gezag te verkrijgen. Het relatief
positieve van deze regeling vind ik dat tot uitdrukking wordt gebracht dat
er verschil bestaat tussen het verkrijgen van het gezamenlijk gezag over kinderen
die binnen een huwelijk worden geboren en kinderen die binnen een geregistreerd
partnerschap worden geboren. Hierdoor stond in de wetgeving tenminste nog
iets overeind van de waarde van het huwelijk boven die van andere samenlevingsverbanden.
Tot mijn teleurstelling moet ook dit onderscheid verdwijnen.De fracties namens welke ik spreek, hebben dus principiële bezwaren
tegen het wetsvoorstel. Het enige positieve is dat de regering terughoudender
is dan de commissie-Kortmann. Deze commissie heeft zich uitgelaten over het
verkrijgen van het gezamenlijk gezag van twee partners van het mannelijk geslacht
wanneer de moeder is overleden of niet meer de ouderlijke macht heeft. De
commissie heeft aanbevolen voor deze situatie een regeling te treffen analoog
aan het verkrijgen van het gezamenlijk gezag door aantekening in het gezagsregister.
De staatssecretaris wil de commissie hierin niet volgen. Met het oog op de
belangen en de rechten van de moeder en het kind is zij van mening dat in
deze situatie het gezamenlijk gezag niet buiten de rechter om kan worden verkregen.
Daarmee zijn wij het eens. Voor onze fracties is hierbij ook van belang dat
door de verplichte inschakeling van de rechter tot uitdrukking wordt gebracht
dat het uitoefenen van het gezamenlijk gezag door twee partners van het mannelijk
geslacht een situatie is die afwijkt van de gezagsuitoefening zoals die naar
onze overtuiging zou moeten zijn. Ik besef dat dit argument niet door de regering
wordt gehanteerd en gedeeld.Voorzitter! In het verslag is de vraag aan de orde gesteld of dit wetsvoorstel
het eindpunt is van de ontwikkeling van het geregistreerd partnerschap. Het
antwoord van de staatssecretaris luidt: ik kan dit niet voorspellen. Dit antwoord
is misschien wel typerend voor de totale wetgeving op het gebied van het personen-
en familierecht. Wij hebben al vele jaren van ingrijpende, revolutionaire
ontwikkelingen achter de rug, ondanks het feit dat Boek 1 het eerste deel
van ons nieuw Burgerlijk Wetboek vormde. De verklaring voor de talloze ingrijpende
wijzigingen is voornamelijk gelegen in het feit dat eerst de rechter en vervolgens
de wetgever – soms zelfs zonder duidelijke aanwijzingen in de rechtspraak –
de maatschappelijke ontwikkelingen met een kleine vertraging vrijwel op de
voet volgen en zich daarbij oriënteren op de nieuwe moraal. Nadat hier
de wetsvoorstellen inzake het huwelijk tussen personen van hetzelfde geslacht
en adoptie zijn aangenomen, behoeft het eigenlijk niet meer te verbazen dat
nu het wetsvoorstel voorligt om aan niet-gehuwde partners van rechtswege bij
de geboorte het gezag over een kind toe te kennen. Wanneer de wetgever een
samenlevingsvorm die in onze beschouwing geen huwelijk kan zijn, toch als
een huwelijk benoemt, behoeft het niet te verbazen dat de biologische werkelijkheid
als grondslag voor de toedeling van ouderlijk gezag wordt losgelaten c.q.
onder omstandigheden wordt gerelativeerd.Dit brengt mij tot een slotverzuchting. Als de sociale en volgens sommigen
zelfs de emotionele werkelijkheid de basis vormt voor het juridisch kader
inzake het ouderlijk gezag zonder een expliciete morele toets, is dan niet
in beginsel alles mogelijk?De vergadering wordt van 16.07 uur tot 16.15 uur geschorst.Staatssecretaris Kalsbeek:Voorzitter! Het wetsvoorstel dat wij vandaag behandelen lijkt eenvoudig,
maar door de vele casusposities die je je kunt voorstellen wordt het danig
ingewikkeld. Ik hoop dat wij er vandaag in slagen om elkaar te begrijpen en
er op een goede manier kunnen uitkomen. Ik stel vast dat de familierechtelijke
wetgeving er niet eenvoudiger op is geworden door alle wijzigingen van de
laatste jaren; recht doen aan vele in de praktijk voorkomende samenlevingsvormen
leidt er onherroepelijk toe dat de wetgeving niet langer eenvoudig van aard
is.Om te beginnen wil de ik heren Dittrich, Vos, Rabbae en Santi danken voor
hun steun aan dit wetsvoorstel. De heer Van der Staaij die namens de ChristenUnie
en zijn eigen SGP sprak, ziet in dit wetsvoorstel terecht het verlengde van
de wetgeving inzake het geregistreerd partnerschap en het gezamenlijke gezag
en de gezamenlijke voogdij. Deze fracties hebben die regelgeving en ook de
regelgeving tot openstelling van het huwelijk en adoptie voor personen van
gelijk geslacht afgewezen. Als ik mij verplaats in hun gedachtegang, dan lijkt
het mij voor hen consequent om ook het wetsvoorstel van vandaag af te wijzen.
Toch wil ik een poging doen om hen op andere gedachten te brengen. Ik heb
geconstateerd dat de heer Van der Staaij slechts één lichtpuntje
zag, maar uitgerekend dat lichtpuntje wil de heer Santi doven. Welnu, dat
zal ik proberen te verhinderen. De ratio van dit wetsvoorstel is gelegen in
het belang van het kind. Ik wil dat, wellicht ten overvloede, toch nog eenmaal
in overweging geven. Juist de erkenning van het belang van het kind zou er
misschien toe kunnen leiden dat de heer Van der Staaij het onderhavige wetsvoorstel
met een andere blik beziet.Mevrouw Ross was namens de CDA-fractie van mening dat het natuurlijke
biologische ouderschap primair tot gezag over het kind moet leiden. Zij illustreerde
met tal van voorbeelden en vragen hoe belangrijk zij dat vindt. Ook ik hecht
aan het bestaan van een biologische band en de erkenning daarvan, maar ook
naar huidig recht is er lang niet altijd een biologische band tussen ouders
en kinderen, maar wel automatisch gezamenlijk gezag als deze ouders gehuwd
zijn: denk aan een kind dat door middel van kunstmatige inseminatie is verwekt
terwijl de ouders gewoon gehuwd zijn. Dit uitgangspunt kan, met andere woorden,
dus niet zo strikt worden doorgevoerd als mevrouw Ross misschien zou willen.Ik kom op het belang van het kind, dat eigenlijk de centrale drijfveer voor dit wetsvoorstel is geweest. Het gaat om een kind dat is geboren
"staande een geregistreerd partnerschap", om die analoge woorden maar te gebruiken.
Het gaat om een kind dat is geboren binnen een huwelijk van een man en een
vrouw of waarin de ouders van rechtswege het gezamenlijk gezag voeren. Die
regel bestaat niet, nog niet, voor het geval dat het kind is geboren binnen
een geregistreerd partnerschap; die regel kan met dit wetsvoorstel worden
ingevoerd. Bij geregistreerde partners van verschillend geslacht is de situatie
geheel gelijk aan die van gehuwden: beiden moeten in juridisch opzicht de
ouder zijn van het kind. Deze ouders krijgen dan automatisch gezamenlijk het
gezag over het kind dat binnen het geregistreerd partnerschap wordt geboren.
Bij geregistreerde partners van hetzelfde geslacht is er één
verschil met gehuwden: beiden zijn dan op het tijdstip van de geboorte niet
de ouder van het kind. Er is één ouder, de moeder, en de andere
persoon is haar geregistreerde partner. Het feit dat het om een geregistreerde
partner gaat, dus om een persoon die een naar buiten toe kenbare en duurzame
relatie met de moeder is aangegaan, brengt mee dat kan worden verondersteld
dat beiden de verantwoordelijkheid voor het kind willen dragen. Beiden krijgen
krachtens het wetsvoorstel automatisch het gezag. Dat is in het belang van
het kind; menig woordvoerder refereerde hier al aan. Valt één
ouder weg, dan is er nog steeds de ander die verantwoordelijk is en blijft
voor het kind. Er ontstaat door het wegvallen van die ouder, ook de biologische
moeder, geen vacuüm. Dat is veilig voor het kind, want er blijft iemand
die namens het kind kan optreden, handtekeningen kan zetten en kan worden
aangesproken op zijn verantwoordelijkheid voor dit kind.Natuurlijk zou een eventueel vacuüm, als er geen gezamenlijk gezag
van rechtswege zou zijn, kunnen worden opgevuld door de benoeming van de partner
van de moeder tot voogd, maar dat kost in ieder geval tijd. Is dat erg? Ik
denk van wel, zeker als het op een heel verantwoorde manier ook anders kan.
Ik denk dat die verantwoorde manier in dit wetsvoorstel is neergelegd.Een deel van de Kamer is van mening dat dit wetsvoorstel te ver gaat,
een ander deel vindt het net niet ver genoeg gaan. Bij andere wetsvoorstellen
op dit terrein, te weten het familierecht, was het niet anders. Ditmaal vinden
sommigen dat het niet ver genoeg gaat omdat voor twee mannen die samen een
kind opvoeden de faciliteit van het gezamenlijk gezag van rechtswege niet
is voorgesteld. De heer Santi diende op dat punt een amendement in, dat op
het eerste gezicht heel redelijk lijkt: staande het geregistreerd partnerschap
krijgen man en vrouw of twee vrouwen automatisch het gezag over het kind;
waarom geldt dat dan niet voor twee mannen? Hoewel dit een redelijk voorstel
lijkt, ben ik er geen voorstander van. Dat ik er geen voorstander van ben,
blijkt ook wel uit het feit dat het niet in het wetsvoorstel is opgenomen.Ik zal de heer Santi ervan proberen te overtuigen waarom het beter is
om dit amendement niet in het wetsvoorstel op te nemen. Vast staat dat binnen
een geregistreerd partnerschap of, over enige tijd, binnen een huwelijk van
twee mannen geen kind geboren kan worden. De achtergrond van het gezamenlijk
gezag van rechtswege van twee vrouwen – de geboorte heeft plaatsgevonden
binnen een geregistreerd partnerschap of een huwelijk – bestaat niet
voor twee mannen, omdat dit biologisch onmogelijk is.Omdat dit zo is, heeft de commissie-Kortmann een andere suggestie gedaan
om toch te voorzien in dat gezamenlijke gezag. Als de moeder is overleden,
ontheven of ontzet uit het gezag, kunnen twee mannen het gezamenlijk gezag
door aantekening in het gezagsregister krijgen. Dat is een logische consequentie
van het feit dat het bij twee mannen een slag anders ligt. Bij twee mannen
moet er immers ergens een vrouw zijn die het kind heeft gebaard. Met dat feit
moet rekening worden gehouden.Vervolgens is men nagegaan in welke situatie die vrouw er niet is. Die
vrouw kan er de facto niet zijn wanneer zij is overleden, of formeel niet
omdat zij ontheven of ontzet is. In die situatie zou het wellicht wel moeten
kunnen. Het merkwaardige is dat de situatie waarin één van de
ouders is overleden of uit de ouderlijke macht is ontheven of ontzet, ook
kan voorkomen in de situatie dat er sprake is van een heteroseksuele relatie
of een geregistreerd partnerschap van twee vrouwen.Als die situatie optreedt, kan niet, zoals de heer Santi wil, middels
een aantekening in het gezagsregister het gezag voor de geregistreerde partner
alsnog worden gerealiseerd. Men zal in dat geval de gang naar de rechter moeten
maken. Met zijn amendement creëert de heer Santi dus onbedoeld een voorkeursbehandeling
voor mannen. Mannen kunnen immers in de situatie dat de moeder is overleden,
ontheven of ontzet, middels een eenvoudige aantekening in het gezagsregister
gezamenlijk het gezag krijgen. Vrouwen beschikken in een vergelijkbare situatie
niet over deze mogelijkheid. Dat geldt overigens ook voor een man en een vrouw
die samen een geregistreerd partnerschap hebben.Waarom is die rechterlijke toets nodig? Die is nodig, omdat het belang
van de moeder reëel kan zijn als zij ontheven of ontzet is. Een ontheffing,
bijvoorbeeld in het geval van een onder curatele stelling, kan immers tijdelijk
zijn als zij geneest van haar psychische stoornis. In dat geval is er zeker
sprake van een belang van de moeder. Als de moeder is overleden, kan haar
uiterste wilsbeschikking een rol spelen, maar uiteraard ook de familie van
de moeder en, het allerbelangrijkste, het belang van het kind zelf. Als door
een aantekening in het gezagsregister het gezag automatisch aan de geregistreerde
partner zou worden gegeven, is er geen reële mogelijkheid meer om het
kind in die beslissing te kennen. Als een kind ouder is dan twaalf, is dat
zeker een gemiste kans.In deze complexe situatie verdient het mijns inziens dus de voorkeur om
voor mannen hetzelfde te regelen als voor twee vrouwen en een man en een vrouw.
Ik doel dan op een rechterlijke toets alvorens wordt overgegaan tot verstrekking
van het gezag aan de geregistreerde partner van de ouder.De heer Santi (PvdA):Bij mijn weten heeft de registratie bij de griffier van het kantongerecht
in de praktijk van alledag niet tot problemen geleid. Dat heeft niet tot problemen
geleid, omdat de griffier op grond van artikel 252, tweede en derde lid kan
weigeren. Als er bezwaar wordt gemaakt, kan de griffier namelijk
juist het belang van het kind bij zijn beslissing betrekken. In dat geval
wordt een beroep ook afgewezen. Hieruit blijkt wel dat het belang van het
kind ook in artikel 252 voorop staat. Met het oog hierop hoor ik graag van
de staatssecretaris of er gevallen bekend zijn waaruit zou blijken dat de
griffier hier lichtvaardig mee omgaat.De staatssecretaris zegt dat er door mijn amendement onbedoeld een ongelijkheid
in het leven wordt geroepen. Twee vrouwen of een heteroseksuele relatie worden
immers uitgesloten. Dit roept de voor de hand liggende vraag op of dit amendement
voor haar aanvaardbaar is als het op dat punt wordt uitgebreid.Staatssecretaris Kalsbeek:De heer Santi brengt twee argumenten naar voren, te weten de zorgvuldigheid
van de procedure en gelijkheid. Die beoogde gelijkheid blijkt dus in feite
een vorm van ongelijkheid te zijn. Dit probleem zegt hij nu te willen oplossen
door deze procedure, registratie door de griffier van het kantongerecht in
het gezagsregister, voor iedereen te laten gelden. Ik zou daar niet voor zijn,
gelet op uw tweede argument, namelijk de zorgvuldigheid van de procedure.
Ik denk dat wij er goed aan doen om hier niet al te lichtvaardig mee om te
gaan. Ik leg u een concrete situatie voor. Een vader en moeder zijn gescheiden;
beiden hebben het gezag. De moeder komt te overlijden en de vader heeft een
nieuwe partner; laten wij aannemen dat het om een vrouw gaat. De relatie tussen
de moeder met het gezag en de nieuwe vrouw van de vader was heel moeizaam,
terwijl de relatie tussen de ex-partners ook al niet optimaal is. Helaas komt
dat veel voor. De moeder zou in een testament iets geregeld kunnen hebben
voor het gezag over haar kinderen in het geval van haar overlijden. Het zou
in zo'n situatie echt ongewenst zijn, als er geen zorgvuldige afweging van
belangen plaatsvindt en als de vader de positie krijgt om het gezag over zijn
kinderen te verwerven voor zijn partner, eenvoudigweg door te melden dat hij
dit wil. Ik draai de situatie niet om. Het testament van de moeder is ook
niet per definitie bepalend, evenmin als de wil van de opa en oma. Maar er
zijn zoveel mensen bij betrokken en het is zo'n emotioneel onderwerp, dat
de rechter alle belangen zorgvuldig moet afwegen. Omdat die zorgvuldigheid
voor mij van groot belang is, zou ik het zeer betreuren als u uw amendement
zou verbreden, waardoor het op iedereen betrekking heeft. In dat geval zal
ik het nog stelliger ontraden dan ik nu doe.De heer Santi (PvdA):Als de moeder in haar laatste wil iets over voogdij te kennen heeft gegeven,
kan op grond van het artikel over de aantekening van de griffier deze aantekening
niet gemaakt worden. Er is een voogd benoemd en de registratie gaat dan niet
door.Staatssecretaris Kalsbeek:De griffier kan inderdaad wel iets. Dat ben ik met u eens. Maar die procedure
is toch minder uitgebreid en minder met waarborgen omkleed. Er is bijvoorbeeld
geen advocaat bij betrokken en er is geen waarborg dat het kind gehoord wordt.
Ik vind de belangen gewoon te groot om het gezag op deze halfautomatische
manier te laten overgaan. Ik zou het zeer op prijs stellen, als u uw amendement
heroverweegt.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik begrijp uw argument wel, maar u heeft een ander argument genoemd in
het geval van een geregistreerd partnerschap van twee vrouwen, namelijk dat
het tijd kost. In de situatie, die u schetst zou het ook tijd kosten en de
vraag is natuurlijk of dat in het belang van het kind is. Als er sprake is
van een conflictsituatie, heeft u gelijk, maar daar is niet altijd sprake
van.Staatssecretaris Kalsbeek:Daar heeft u gelijk in, maar de situatie kan ook niet omgedraaid worden.
Er kan geen regeling getroffen worden volgens de methode-Santi voor conflictloze
situaties en een regeling via de rechter voor andere situaties. Dat is een
volkomen onbegaanbare weg. Als er geen conflictsituatie is en als de moeder
bij testament regelt dat de partner van haar ex het gezag over de kinderen
krijgt, zullen er ook weinig problemen ontstaan. Dit kan dan snel gebeuren.
De facto zal er ook niet zoveel aan de hand zijn, want de feitelijke gezinssituatie
verandert niet: de vader heeft het gezag, de geregistreerde partner is medeopvoeder
en dat blijft gewoon zo. In zo'n situatie hoeft dit alleen formeel bekrachtigd
te worden door de rechter en dat kan heel snel.Voorzitter! Er zijn veel andere vragen gesteld. De heer Dittrich vroeg
of er sprake zal zijn van een omgangsregeling, indien geregistreerde partners,
die beiden het gezag over het kind hebben, uit elkaar gaan. Eigenlijk vroeg
hij het anders. Hij meende dat er sprake kan zijn van een omgangsregeling
en dat dit een heel treurige situatie kan opleveren, zoals nu al vaak het
geval is als mensen uit elkaar gaan en het niet eens kunnen worden over een
omgangsregeling voor de kinderen. Ik ben het met hem eens dat dit buitengewoon
tragische situaties kan veroorzaken. Gewone omgangsregelingen, die niet werken
en met tal van conflicten gepaard gaan, kunnen heel moeilijke situaties creëren
en dat geldt natuurlijk a fortiori als een kind bijvoorbeeld naar een ander
land wordt ontvoerd. Dergelijke situaties zijn inderdaad buitensporig tragisch.
Ik vind dat de overheid gehouden is om te zoeken naar het beste juridische
instrumentarium om dergelijke conflicten te dempen, en als het kan op te lossen.
Tegelijkertijd moeten wij met elkaar onder ogen zien dat dit buitengewoon
lastig is. Immers, wij hebben het hier in de kern niet over juridische maar
over relationele problemen. Je kunt heel veel opschrijven en trachten om heel
veel te regelen, maar als mensen echt niet willen, wordt het zeer moeilijk
om een en ander juridisch afdwingbaar te maken. Daarvoor zijn wel mogelijkheden,
bijvoorbeeld in de vorm van dwangsommen, schorsing van de partneralimentatie
en soms ondertoezichtstelling, maar er komt een moment waarop men het belang
van het kind moet prevaleren boven het belang van de ouder, vaak de vader,
die zijn kind in feite niet meer ziet. Ik ben zeer gemotiveerd om al het mogelijke
te doen aan het verminderen van de problemen rond het omgangsrecht, maar tegelijkertijd
moet ik daarbij de kanttekening plaatsen dat het leven aanzienlijk weerbarstiger
is dan welke wet dan ook kan zijn. Nogmaals, als mensen echt niet willen en
je hebt te maken met een kind dat onder conflictueuze situaties lijdt, wordt
het heel erg moeilijk.Dat neemt niet weg, voorzitter, dat wij wel werken aan bijvoorbeeld omgangshuizen
en omgangsbemiddeling, die soms soelaas kunnen bieden. Daarmee
worden geen definitieve oplossingen geboden; het zijn kleine verbeteringen
in buitengewoon verdrietige situaties.De heer Dittrich (D66):Dit betekent toch dat er in bepaalde situaties altijd een ouder kan zijn
die, tegen de door de rechter opgelegde regeling in, niet wil meewerken. Het
belang van het kind is dan niet zodanig dat men verdergaande maatregelen neemt.
Die ouder heeft het in dergelijke gevallen in zijn macht om een opgelegde
omgangsregeling te frustreren. U zegt: op een gegeven moment is alles geprobeerd,
maar toch kom je op dat punt uit. Moeten wij nu in juridisch opzicht tot de
conclusie komen dat er aan een dergelijke situatie niets meer te doen is?Staatssecretaris Kalsbeek:Als het relationele probleem van de ex-partners doorloopt in de omgangsregeling,
zijn er bepaalde mogelijkheden maar er kan een moment komen waarop je moet
vaststellen dat het, wát je ook probeert, niet werkt. Onlangs nog hoorde
ik een voorbeeld waarin het met de dreiging van een ondertoezichtstelling
éven goed ging, maar drie maanden later was het weer mis. Zo gaat dat
maar door, als een soort repeterende breuk. Hoewel ik werkelijk vind dat de
wetgever de verplichting heeft om hier te doen wat mogelijk is, blijft het
mogelijk dat je "in the end" moet vaststellen dat het gewoon niet werkt, wat
men ook probeert.De heer Dittrich (D66):Betekent dit nu dat die ouder die niet wenst mee te werken, "in the end"
aan het langste eind trekt?Staatssecretaris Kalsbeek:Een alternatief zou kunnen zijn dat men het gezag laat overgaan naar de
andere ouder. Dat kan een partner op een gegeven moment vragen, waarna de
rechter ernaar kijkt. Het is dus niet per definitie zo dat de frustrerende
partner altijd van de andere partner wint, maar er zijn situaties die schier
onoplosbaar zijn.De heer Dittrich (D66):Mag ik u vragen, de Kamer een brief te sturen waarin wordt aangegeven
wat de mogelijkheden zijn? Als die mogelijkheden worden uitgewerkt, wordt
misschien duidelijk hoe wij deze onbevredigende situatie, die zich per jaar
in duizenden gevallen voordoet, kunnen tegengaan.Staatssecretaris Kalsbeek:Ik meen dat er wat dit betreft al een toezegging ligt. Wij zouden nog
eens nader komen te spreken over het omgangsrecht. Als dat zo is, herhaal
ik die toezegging. Daartoe ben ik graag bereid.De heer Vos (VVD):Voorzitter! Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat de staatssecretaris
op dit onderdeel nog niet geheel is voorbereid. Zij spreekt over situaties
waarin er niets meer te doen is, maar ik wijs erop dat hier het gezag van
de rechter een belangrijke rol speelt. Mensen hebben een probleem gehad, ze
zijn naar de kinderrechter gestapt om een omgangsregeling te krijgen en na
lang wikken en wegen – inclusief het raadplegen van mediators en Raad
voor de kinderbescherming – beslist die rechter: het zal gebeuren. En
tóch zegt een van de partijen dan: hij kan de pot op. Dan doet zich
in de praktijk het probleem voor – en wat dat betreft schiet de voorbereiding
van de staatssecretaris waarschijnlijk tekort – dat het sanctie-instrumentarium
niet werkt. Er wordt met een kanon geschoten terwijl het in feite om familierechtelijke
verbanden gaat.Staatssecretaris Kalsbeek:Ik ben verbaasd over uw opmerking omdat ik al inging op de door u beschreven
situatie. Via de rechter zijn afspraken gemaakt over het omgangsrecht. Indien
hieraan niet voldaan wordt, zijn er mogelijkheden in de vorm van het opleggen
van een dwangsom, schorsing van alimentatie en ondertoezichtstelling. Toch
blijft het mogelijk dat dit soort middelen geen effect sorteren. Kan een vonnis
van de rechter afgedwongen worden? Natuurlijk is dat mogelijk. Je kunt met
politie te paard afdwingen dat een kind een weekend bij een ouder doorbrengt,
maar dit lijkt mij niet geheel in de rede liggen. Ik begrijp dus, eerlijk
gezegd, niet precies waarop u doelt toen u sprak over de voorbereiding.De voorzitter:Sprekend namens de Kamer merk ik op dat wij ervan uitgaan dat wij onze
zaken goed voorbereiden, net zo goed als wij ervan uitgaan dat bewindspersonen
dit ook doen. Ik vind het dus wat merkwaardig dat de heer Vos zegt dat de
staatssecretaris haar zaken niet goed zou hebben voorbereid. Ik hoor dat dus
liever niet in de Kamer.De heer Vos (VVD):Goed, voorzitter, ik zal dit terugnemen. Ik heb dit niet persoonlijk bedoeld.
Dit onderwerp wordt hierbij overigens zijdelings betrokken. Ik herinner er
wel aan dat hierover een halfjaar geleden een algemeen overleg met staatssecretaris
Cohen heeft plaatsgevonden. Na een onderzoek is vastgesteld dat Nederland
verhoudingsgewijze minder instrumenten kent voor het handhaven van het omgangsrecht
dan de ons omringende landen. In dat kader ging de discussie over de vraag
in hoeverre kan worden voortgeborduurd op de huidige situatie. De staatssecretaris
heeft daarop nog niet geantwoord.Staatssecretaris Kalsbeek:Misschien mag ik u eraan herinneren dat vandaag niet het omgangsrecht
op de agenda staat. De heer Dittrich heeft naar aanleiding van het voorliggende
wetsvoorstel vragen gesteld die ik graag heb beantwoord. Bovendien heb ik
toegezegd dat ik op een ander moment op dit punt terugkom.De heer Vos (VVD):Ik vind het uitstekend als de staatssecretaris hierop bij een ander moment
terugkomt. Kan zij bij die gelegenheid dan ook de voortgang van de motie meenemen
die kamerbreed is ingediend over plannen van aanpak voor omgangshuizen?De voorzitter:Toen de heer Dittrich over dit onderwerp begon, zei hij erbij dat het
ietsje naast het voorliggende wetsvoorstel valt. Misschien moet u dit toch
goed in de gaten houden.Staatssecretaris Kalsbeek:Ik wijs de heer Vos erop dat ik zojuist al ben ingegaan op de omgangshuizen.De heer Vos (VVD):U hebt niet gereageerd op de uitvoering van de motie die nu onder uw verantwoordelijkheid
valt.Staatssecretaris Kalsbeek:Ik heb zojuist gezegd dat wij doende zijn met de omgangshuizen. Hiervoor
is een regeling in voorbereiding en u hoort daarover zo snel mogelijk.De heer Vos (VVD):In de motie wordt gevraagd om dit binnen een termijn van een halfjaar
te regelen, maar die termijn is ruimschoots overschreden. Daarom heb ik hier
zorgen over.Staatssecretaris Kalsbeek:Op dat punt geef ik u gelijk. Die datum heb ik niet zo direct paraat.
Wel weet ik dat ik hierover enige malen op het departement heb gesproken en
dat u hierover zo snel mogelijk iets verneemt.De heer Santi (PvdA):Ik vind overigens dat de staatssecretaris voor een zijdelings onderwerp
goed op de problematiek ingaat. Ik herinner eraan dat bij het overleg met
haar voorganger door mij de civielrechtelijke kant naar voren is gebracht.
Ik vroeg toen of er misschien nog meer mogelijkheden kunnen worden benut,
waarbij ik voorstelde de executiemogelijkheden direct in de beschikkingen
te verwerken. Als wij hierover overleg voeren, kan hierop wellicht worden
teruggekomen.Staatssecretaris Kalsbeek:Dat zeg ik graag toe.Mevrouw Ross wees op de ontwikkeling van de laatste jaren waarbij geregistreerd
partnerschap en huwelijk dichter bij elkaar komen te staan. De keuze zou hierdoor
beperkt worden. Er zijn echter nog belangrijke verschillen. Ik noem het erfrecht
en het nationaliteitsrecht. Los van de juridische verschillen speelt ook een
emotionele overweging een rol. Mensen willen wel verantwoordelijkheid voor
elkaar dragen en zoeken daarvoor een juridische vormgeving, maar ze hebben
iets tegen het huwelijk, bijvoorbeeld omdat dit in onze cultuur vormen had
waarin men zich niet herkent en waaraan men zich niet wenst te binden. Verschillen
moeten er natuurlijk wel zijn. Anders heeft mevrouw Ross een punt. Als de
twee figuren volstrekt identiek zouden zijn, waar ben je dan nog mee bezig?
Je moet echter ook de emotionele overweging niet ontkennen.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Is de staatssecretaris van zins om te bewerkstelligen dat de juridische
verschillen die zij zojuist noemde, naamrecht en nationaliteitsrecht, tussen
het geregistreerd partnerschap en het huwelijk gaan verdwijnen en dat uiteindelijk
wellicht alleen overblijft de symbolische waarde die aan de rechtsfiguur wordt
toegekend?Staatssecretaris Kalsbeek:Ik moet hier enige voorzichtigheid inbouwen. Ik geloof niet dat er op
dit moment wijzigingen voorliggen die het geregistreerd partnerschap en het
huwelijk nog meer op elkaar zouden doen lijken. Ik ben hier echter niet helemaal
zeker van. Mocht ik mij vergissen, dan kom ik hierop graag terug in tweede
termijn.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Acht de staatssecretaris het wat de symboliek van de rechtsfiguur betreft
uitgesloten dat op basis van de evaluatie die wij nog krijgen, tot de slotsom
wordt gekomen om één van beide of in elk geval het geregistreerd
partnerschap niet langer te doen voortbestaan vanwege het feit dat twee zo
op elkaar lijkende rechtsfiguren geen belang hebben om naast elkaar voort
te bestaan?Staatssecretaris Kalsbeek:Ik vind dat je een evaluatie altijd open moet ingaan. Je kunt dus nooit
van tevoren zeggen wat je zult doen met de uitkomsten. Als ik anticipeer op
een mogelijke uitkomst, zeg ik niet op voorhand dat het ondenkbaar is. De
evaluatie wordt juist gedaan om te bekijken wat de effecten ervan zijn, waar
mogelijk veranderingen of verbeteringen aan de orde zijn. Pas na de evaluatie
maak je je gedachten op. Er is nu een quick scan geweest. De evaluatie zal
nog wel een paar jaar op zich laten wachten. Dat is ook reëel. Je kunt
namelijk niet iets evalueren wat nog maar net werkt. Wij zullen dan ook zeker
op die vraag terugkomen.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Ik kan mij voorstellen dat in de samenleving onder bepaalde groepen mensen
met misschien een bepaalde religieuze achtergrond de behoefte ontstaat om
zich te verbinden aan elkaar binnen een rechtsvorm naast het geregistreerd
partnerschap en het huwelijk, die qua symboliek daarvan afwijkt. KalsbeekZegt
de staatssecretaris nu dat zij daarvoor juist wel ruimte wil scheppen vanwege
het feit dat zij de symboliek het belangrijkst acht of sluit zij het uit,
omdat zij er niet in mee kan gaan dat er dan drie rechtsvormen zijn die op
elkaar lijken, al biedt die weliswaar ruimte voor mensen met een heel specifieke
opvatting over hun eigen relatie en hun verbintenis?Staatssecretaris Kalsbeek:Ik begrijp niet waarop u nu doelt.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Als het niet meer zo uitmaakt wat de juridische inhoud
van een rechtsfiguur is en als het meer gaat om de symboliek die je eraan
toekent, kan ik mij voorstellen dat er misschien een groep in de samenleving
is die meer voelt voor een rechtsfiguur waarin de relatie tot de religie wordt
gelegd. Ik duid dan helemaal niet op één specifieke religie,
maar dat zou kunnen. Het kan om een bepaalde zingeving gaan of een andere
symboliek. Als die symboliek zo zwaar gaat wegen, vraag ik mij af of het mogelijk
is om op grond daarvan een rechtsfiguur aan te kleden die die mensen weer
een mogelijkheid tot keuze biedt.Staatssecretaris Kalsbeek:Dat zie ik niet helemaal. Ik heb ook niet het woord "symboliek" gebruikt
toen het ging om de keuze voor het geregistreerd partnerschap. Het gaat meer
om de emotionele waarde of onwaarde die men toekent aan het huwelijk, waardoor
men kiest voor het geregistreerd partnerschap. Als de wetgever iets regelt,
gebeurt dat omwille van de rechtsgevolgen die het heeft en vaak om een zwakkere
partij te beschermen. In het voorbeeld dat mevrouw Ross noemt van mensen die
zich tot een bepaalde religie bekennen, zie ik niet goed hoe in ons staatsbestel
met zijn scheiding tussen kerk en staat dit ook civielrechtelijke of administratiefrechtelijke
gevolgen zou kunnen hebben, die ook gelden ten opzichte van derden, waaronder
de overheid.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Dat was ook helemaal niet de bedoeling van mijn suggestie. Als de rechtsgevolgen
van twee rechtsfiguren nagenoeg identiek zijn, maar alleen de emotionele beleving
ervan nog het onderscheid maakt, zie ik eigenlijk niet wat ons ervan zou weerhouden
om aan die emoties recht te doen binnen andere juridische figuren die misschien
ook identiek zijn.De voorzitter:Volgens mij staat dit enigszins naast dit wetsvoorstel.Staatssecretaris Kalsbeek:Wij moeten niet overdrijven, want zo is het niet. Er zijn nog steeds verschillen.
Bij de evaluatie kunnen deze aspecten worden betrokken, maar die verschillen
zijn er nog steeds. Het gegeven dat men meer naar elkaar toe groeit, kan mijns
inziens niet zo ver worden doorgetrokken dat van alles en nog wat bij wet
geregeld moet worden als men er emotionele waarde aan toekent. Zo ver ben
ik helemaal nog niet, want die verschillen zijn er vooralsnog.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter! Ik wil nog een vraag stellen om het scherp te krijgen. Wat
wel rechtstreeks in het wetsvoorstel aan de orde is, is dat op een essentieel
punt waar tot nu toe een verschil in rechtsgevolgen bestond tussen aan de
ene kant het geregistreerd partnerschap en aan de andere kant het huwelijk,
nu toch ook een stap wordt gemaakt, namelijk juist in de relatie met de kinderen.
Ook in de folders van Justitie wordt juist dat verschil, de relatie tot de
kinderen als iets eigens, ook van het geregistreerd partnerschap aangemerkt.
Wordt daarmee de vraag naar de noodzaak voor het voortbestaan van het geregistreerd
partnerschap niet steeds nijpender? Met andere woorden, is het niet logisch
dat steeds meer de vraag opkomt of het geregistreerd partnerschap als afzonderlijke
rechtsfiguur recht heeft op voortbestaan?Staatssecretaris Kalsbeek:U herhaalt de vraag van mevrouw Ross, waarop ik vrij uitgebreid ben ingegaan.
De verschillen zijn er nu nog wel. Het zou een reëel punt worden als
beide vormen identiek zijn. Dan rijst de vraag of er, gezien de emotionele
waarde die mensen toekennen aan juist de ene of de andere vorm, twee vormen
moeten blijven bestaan. Van die situatie is echter nu geen sprake.De heer Van der Staaij (SGP):Dat zit er met name wel in relatie tot de kinderen en dat is nu juist
iets wat met dit wetsvoorstel wordt aangepast, waardoor het weer in de richting
van het huwelijk gaat.Staatssecretaris Kalsbeek:Het is een kwestie van waardering. U waardeert het als een heel belangrijk
verschil tussen het geregistreerd partnerschap en het huwelijk, maar het is
echter niet het enige. Ik kan met u meevoelen, dat het verschil tussen die
twee vormen en de juridische consequenties kleiner wordt maar het is niet
het enige verschil.Mevrouw Ross heeft gevraagd of een kind zelf kan aangeven dat de donor
over hem het gezag moet uitoefenen. Kan een kind zelf een familierechtelijke
betrekking met de donor bewerkstelligen? Het antwoord op die laatste vraag
is bevestigend, en wel via de gerechtelijke vaststelling van het vaderschap.
Voorwaarde is echter wel, dat er niet al twee juridische ouders zijn. Op de
eerste vraag kan ik antwoorden, dat een kind in deze situatie geen gezag kan
afdwingen.De heer Santi heeft gevraagd op welke wijze donoren rechten kunnen uitoefenen
op family life tussen donor en kind. Als het gaat om twee duomoeders laat
het gezamenlijk gezag onverlet, dat de donor contact kan hebben met het kind
en met het kind een relatie kan opbouwen. Dat is gewoon het leven, om het
zo maar te zeggen. Om het vaderschap op enige afstand uit te oefenen, is het
hebben van gezag dus niet nodig. Zolang de moeders het toestaan en de relatie
goed is, kan dat natuurlijk gewoon. Bovendien kan de vader het kind ook erkennen.
Hij wordt dus niet door de voorgestelde regeling buiten spel gezet. Hij kan
alleen niet het gezag uitoefenen over zijn kind als twee anderen dat samen
al doen. Erkennen kan dus wel en uiteraard gewoon omgaan met het kind kan
ook.De heer Rabbae heeft een belangrijk punt aangesneden, namelijk de situatie
waarin er sprake is van twee juridische en twee biologische ouders aan de
ene kant en twee stiefouders aan de andere kant, bijvoorbeeld in de situatie
waarin beide ouders gescheiden en "hertrouwd" zijn. Hij voegde eraan toe,
dat er dan ook nog eens geen conflicten zouden zijn. Hij stelde vervolgens
de vraag waarom in een dergelijke situatie het gezag niet aan meerdere mensen
kan worden toegekend. Ik heb daar voor een deel een pragmatische en voor een
deel een meer principiële benadering voor. In de casus van de heer Rabbae,
waarin er geen sprake is van conflicten, acht ik dat niet nodig. Er zijn dan
vier mensen die zich de facto met de opvoeding van het kind bemoeien. Als
de relatie goed is, lijken de juridische ins en outs mij niet zo belangrijk.
Men komt dan tot overeenstemming over zaken als de schoolkeuze van het kind
of een handtekening die nodig is. Dat gebeurt dan door een
van de ouders die ook het juridische gezag heeft.Relaties kunnen natuurlijk veranderen. Er kan een tweede scheiding plaatsvinden,
het kind kan meer naar het ene dan het andere gezin trekken of er kan alsnog
een conflict ontstaan tussen twee van de vier mensen. In dat geval is er sprake
van vrij complexe situaties, waar het kind wordt ingezogen. Er zijn dan niet
alleen de twee ouders die het gezag over het kind hebben en altijd al gehad
hebben, maar ook nog de twee andere ouders. Ik vind dat een meer principieel
punt. Wanneer we het belang van het kind vooropstellen, kan ik mij niet voorstellen
dat dit gediend is met het gezag van meer dan twee mensen.Ten slotte is er nog de mogelijkheid dat het wel heel goed gaat, maar
men met zijn vieren wel eens een verschil van opvatting heeft. Kies je dan
voor een systeem van: de meeste stemmen tellen? Ik denkt dat hier in de werkelijkheid
niet veel behoefte aan is en we dan doorschieten naar iets wat theoretisch
denkbaar is, maar praktisch tal van problemen en bezwaren oproept. Ik ben
hier geen voorstander van.De heer Van der Staaij heeft gevraagd of het juist is dat, als een kind
voor de geboorte wordt erkend, er geen sprake is van een gezagsvacuüm
De veronderstelling van de heer Van der Staaij is onjuist. Erkenning impliceert
geen gezag. Dat leidt ertoe dat er na overlijden van de moeder, bijvoorbeeld
kort na de geboorte, toch een gezagsvacuüm kan zijn. De heer Van der
Staaij maakt hier wellicht een denkfout, tenzij ik hem niet goed begrijp.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik heb ook nog gevraagd of de situatie van een ongehuwd heteropaar gelijk
te stellen is met het geregistreerd partnerschap van twee vrouwen wat het
automatisch toekennen van gezamenlijk gezag betreft. Het gaat dan om een ongehuwd
heteropaar, als de biologische vader het kind erkent.Staatssecretaris Kalsbeek:U bedoelt dat ze ongehuwd zijn en zich ook niet hebben laten registreren
als partner?De heer Rabbae (GroenLinks):Ja.Staatssecretaris Kalsbeek:Dat lijkt me ongewenst. Je gaat dan nog een derde vorm creëren die
tussen het huwelijk en het geregistreerd partnerschap zit. Je krijgt dan nog
een situatie waarin twee mensen samen een kind krijgen. De vader erkent het
kind, maar zij opteren kennelijk niet voor het gezag, omdat zij noch gehuwd
noch geregistreerd partner zijn. Om daar ook nog een mogelijkheid te scheppen
voor het gezag, lijkt mij te ver gaan. Als ouders het gezag willen, mag je
van ze vragen dat zij zich laten registreren als partner.De heer Santi (PvdA):Voorzitter! Ik kom kort terug op mijn amendement. Het standpunt van de
staatssecretaris was duidelijk, waarvoor dank. Ik beoog met mijn amendement
te spreken in het belang van het kind, zoals de bedoeling is van het wetsvoorstel.
Het gaat erom te voorkomen dat het kind in een gezagsvacuüm terechtkomt.
In het geval dat de moeder er niet meer, ontstaat een situatie waarin het
kind niet met een andere ouder te maken heeft. Je kiest dan voor de warmte
van de beide partners en de omgeving waarbij het kind hoort. In de nota naar
aanleiding van het verslag wordt gezegd dat de sociale werkelijkheid dan recht
wordt gedaan. Ik ben het niet eens met de gedachtegang van de staatssecretaris
hierover. Zij zegt dat de weg via de griffier geen recht doet aan het belang
van het kind. Ik denk dat er zowel bij de griffier als bij de kantonrechter
een duidelijke toets is, met waarborgen in het belang van het kind. Ik heb
in eerste termijn gezegd dat ik eraan denk om dit uit te breiden, maar dat
zal ik nog even in overweging nemen. In de discussie over gelijkheid wordt
als argument genoemd dat anderen buitenspel worden gelaten, dus dat het niet
alleen gaat over twee mannen of twee vrouwen, maar ook over man en vrouw.
Daarom overweeg ik om het amendement aan te passen.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor de beantwoording in eerste
termijn. Over mijn opmerking dat het familierecht niet langer aansluit bij
de biologische werkelijkheid zei zij dat er in het huidige recht ook niet
altijd sprake is van het samenvallen van biologisch ouderschap en gezag, omdat
het kan zijn dat de vader niet de "echte" vader is. Dat is wel zo, maar de
wetgever heeft die situatie niet in de hand. Bij het maken van de wetgeving
hoort de overheid wel normatief op te treden. Volgens mijn fractie hoort zij
de uitzondering niet tot regel te maken, maar het belang van de biologische
band te erkennen door de rechter een oordeel te laten uitspreken indien er
een derde, andere biologische ouder in het spel is.Ik hoor graag in tweede termijn in hoeverre het geregistreerd partnerschap
naar de rechtsfiguur van het huwelijk groeit, waar de staatssecretaris al
op duidde. In eerste termijn heb ik twijfel geuit over de rechtsgrond van
dit voorstel en gevraagd in hoeverre er inderdaad een gezagsvacuüm ontstaat.
Komt dit in de praktijk voor en is dat de aanleiding geweest om dit wetsvoorstel
in te dienen? Wat is er allemaal fout gegaan? Heeft de staatssecretaris de
indruk dat de tussenkomst van de rechter alleen maar belemmerend was en niet
in het belang van het kind?Ik heb gevraagd of deze wet erkenning en bescherming krijgt op grond van
artikel 8 van het Europees Verdrag van de rechten van de mens, juist omdat
er family life kan ontstaan met een bekende donor, die relaties met het kind
opbouwt. Ik kan mij voorstellen dat het niet in het belang van het kind is,
wanneer het gezag op grond van die relatie wordt aangevochten door de andere
biologische ouder die dat wil hebben, omdat hij family life heeft.De CDA-fractie kan zich ook voorstellen dat het niet nodig is om middels
een wet in een oplossing te voorzien. Bij het overlijden van de moeder kan
de partner van rechtswege worden belast met het gezag totdat er een voogd
is benoemd. Er kan een tijdelijke voorziening worden getroffen en daarna kan
de rechter een uitspraak doen over gezag via de gebruikelijke weg.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter! Ik dank de staatssecretaris voor de beantwoording. Ik bespeur
daarin dat de staatssecretaris begrijpt dat ons afwijzend oordeel over dit
wetsvoorstel voortvloeit uit onze eerdere stellingname, maar
dat zij een beroep op ons doet om deze aanpassingen in het belang van het
kind te ondersteunen. Onze principiële keuze voor het huwelijk tussen
man en vrouw als normatief kader – anders gezegd: het huwelijk als poort
voor het gezinsleven – dient in onze overtuiging juist het belang van
het kind. Daarom willen wij niet de weg opgaan die de staatssecretaris voorstelt.
Wij pleiten niet voor verdere ontwikkeling en aanpassing van het geregistreerd
partnerschap, maar voor het beschermen en erkennen van het huwelijk als levenslange
verbintenis tussen man en vrouw in liefde en trouw.Voorzitter! Mijn tweede punt heeft betrekking op de argumentatie vanuit
het belang van het kind: het argument van het gezagsvacuüm. Ik stel vast
dat de staatssecretaris heeft bevestigd dat het hierbij om kortstondige situaties
gaat. Ik zie nog steeds niet in waarom dat kortstondige vacuüm in de
praktijk op zware, ernstige problemen zou stuiten en daarmee een argument
voor dit wetsvoorstel zou opleveren.Een derde punt dat naar voren is gekomen, is het voortbestaansrecht van
het geregistreerd partnerschap. Ik wil in dit verband verwijzen naar een folder
van Justitie zelf over het geregistreerd partnerschap waarin uitdrukkelijk
wordt gesteld dat geregistreerd partnerschap en huwelijk gelijkwaardig zijn.
De gevolgen zijn vrijwel gelijk en alleen in de betrekkingen met kinderen
is er een belangrijk verschil. Dat is inderdaad niet helemaal juist. Ik heb
het compendium over het persoons- en familierecht erop nageslagen en daarin
wordt ook op andere verschillen gewezen. Ik denk echter dat de staatssecretaris
er niet omheen kan dat het wel als het belangrijkste verschil wordt aangemerkt.
Het is het meest in het oog springende verschil. Dat blijkt ook uit het door
mij zo-even genoemde compendium. Daarmee wordt aangegeven dat, ook wel degelijk
in het verlengde van dit wetsvoorstel, nu dit verschil juist in belangrijke
mate wordt gerelativeerd, die vraag naar het voortbestaansrecht van het geregistreerd
partnerschap gerechtvaardigd is. Dat is natuurlijk ook het geval in het licht
van de wet inzake openstelling van het huwelijk.Voorzitter! Ik wil tot slot nog een opmerking maken naar aanleiding van
mijn betoog over de erkenning. Volgens de staatssecretaris heb ik daarbij
een denkfout gemaakt. Ik wil haar nog even precies voorhouden wat onze stelling
daarin is geweest. Als zij vervolgens zegt dat dit niet klopt, dan wil je
dat natuurlijk graag overnemen, maar wij moeten het wel over hetzelfde hebben.
Ik heb begrepen dat het in een geregistreerd partnerschap van personen van
verschillend geslacht mogelijk is dat de mannelijke partner het kind voor
de geboorte erkent en er daardoor wel een gezagsverhouding zal ontstaan. Dit
was overigens geen dragend argument voor onze afwijzing van dit voorstel,
maar het is wel een tegenargument.Staatssecretaris Kalsbeek:Voorzitter! De heer Santi heeft aangekondigd dat hij zijn amendement vooralsnog
wil handhaven. Ik betreur dat. Ik moet de Kamer de aanvaarding van dit amendement
echt ontraden. In het amendement wordt gesteld dat de griffier een toetsende
instantie is. Ik denk dat dit toch, ook als je het niet wil afdoen als niks,
hoe dan ook veel minder zorgvuldig is dan de toets die de rechter in deze
gecompliceerde situaties kan toepassen. Dat argument geldt natuurlijk voor
de situatie waarop het amendement betrekking heeft: twee mannen. Maar dat
geldt natuurlijk ook voor die situaties waarop het amendement geen betrekking
heeft. Ik moet eigenlijk zeggen "nog geen betrekking heeft", want de heer
Santi heeft aangekondigd dat hij het amendement wil aanpassen. Geen van beide
is mooi. Ongelijkheid is niet mooi. Maar iedereen gelijk trekken en dan laten
vallen onder een procedure die in mijn ogen onzorgvuldiger is, dat moet ik
echt ontraden. Ik hoop derhalve dat de heer Santi dit amendement wil heroverwegen.Mevrouw Ross heeft gesproken over de biologische band. Ik heb het voorbeeld
genoemd van de ouders die door middel van kunstmatige inseminatie een kind
krijgen. Daarbij is ook geen sprake van een biologische band, maar wel van
gezag van rechtswege. Mevrouw Ross heeft vastgesteld dat de overheid daar
de hand niet in heeft. Daar heeft zij gelijk in. Ik wijs echter op adoptie
waar de overheid wel een medehand in heeft. Op het moment dat een kind geadopteerd
wordt, krijgen ouders voluit het gezag, terwijl het ook volstrekt helder is
dat het kind niet met de biologische ouders samenleeft.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Voorzitter! Dat mag wel zo zijn, maar daar is meestal wel een oordeel
van de rechter bij nodig. Het is niet zo dat je zomaar van rechtswege geadopteerd
kunt worden.Staatssecretaris Kalsbeek:Nee, niet van rechtswege. Het is niet zo dat de overheid als het ware
haar handen ervan aftrekt of het altijd ongewenst zou vinden als er geen biologische
band is. Ik denk zelfs dat het tegendeel het geval is. Juist in die situaties
waarin er discussie over kan ontstaan, prevaleert het belang van het kind.
Dat is, eerlijk gezegd, al van oudsher het geval. Het is natuurlijk geen nieuws
dat er in een huwelijk ook wel kinderen worden geboren van wie de vader niet
de vader is. Dat gebeurt niet altijd via kunstmatige inseminatie. Om onzekerheid
over het lot van het kind te vermijden, is het feit – in sommige gevallen
de fictie – dat een kind dat staande het huwelijk geboren wordt beide
echtelieden tot ouders heeft, inclusief het gezag, tot wet verheven.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Is de staatssecretaris het met mij eens dat het eigenlijk een adoptiemaatregel
van kinderbescherming hoort te zijn? Dat is het vanaf 1957 geweest. Op het
moment dat een kind door uitzonderlijke omstandigheden niet door de eigen
biologische ouders kan worden opgevoed, is adoptie te overwegen als alternatief
in het belang van het kind. Dat is toch niet de regel, maar de uitzondering
op de regel. Het is het allerbeste wanneer het kind door de biologische en
natuurlijke ouders in een opvoedingssituatie opgroeit en wordt begeleid. Dat
is hetgeen ik heb betoogd. Ik heb niet gezegd dat er geen uitzonderingen mogelijk
zijn, maar wel dat het goed is dat het familierecht uiteindelijk niet uitgaat
van die fictie, maar van die biologische realiteit.Staatssecretaris Kalsbeek:Er zijn twee belangen: de biologische band en het belang van het kind.
Ik heb de indruk dat u wat meer hecht aan die biologische band. Ik hecht daar
ook waarde aan, maar ik laat uiteindelijk het belang van het kind prevaleren.
Daarom heb ik dit wetsvoorstel zo ingediend.Voorzitter! Mevrouw Ross heeft gevraagd naar het "family life" en hoe
het zit met de donor. Komt de donor niet in het gedrang als het gezag wordt
aangevraagd door de geregistreerde partner die niet de ouder is? De donor
kan erkennen, maar hij kan natuurlijk ook het gezag vragen. Als hij dat niet
wil en er een situatie ontstaat waarbij één ouder het gezag
heeft, dan kan de geregistreerde partner van de ouder die het gezag heeft
het gezag vragen. De rechter zal dan natuurlijk een belangenafweging laten
plaatsvinden. De donor moet in dit verband ook een actie ondernemen.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Over de relatie tot het Europees verdrag van de rechten van de mens heeft
de staatssecretaris gezegd dat er nog onduidelijkheden zijn. Kan zij wat zij
nu gezegd heeft aanvullen, bijvoorbeeld in een brief? Dan is het mij en mijn
fractie wat duidelijker hoe met dit probleem moet worden omgegaan, want dit
punt weegt zwaar voor mijn fractie. Ik vind dat de beantwoording nog niet
geheel de lading van mijn vraag dekt.Staatssecretaris Kalsbeek:Wij nemen in meer gevallen "family life" aan dan het EVRM doet. Wij zijn
dus ruimhartiger. Dat mag ook, want het EVRM geeft de minimumnormen aan en
daar mogen wij boven gaan zitten. Dat is dus gebeurd met het recht op "family
life". Ik hoop dat dit een antwoord is op uw vraag.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Niet geheel. Ik heb het over de relatie die een bekende donor kan opbouwen
met het kind, dus als derde persoon. De donor is bekend; hij heeft het kind
erkend en heeft ook omgang met het kind. Op enig moment komt er een situatie
dat die persoon het gezag wil hebben, wat het kind ook wil, maar de moeder
gaat daar niet mee akkoord. Wijst het EVRM in de richting dat er een omgang
is ontstaan met de donor die hem recht geeft op dat gezag, omdat hij de biologische
ouder is? Kan de rechter ten gunste van die ouder beslissen, waar het gezag
van de partner van de moeder van het kind onder zou kunnen lijden?Staatssecretaris Kalsbeek:Ik meen dat ik daar in eerste termijn een antwoord op heb gegeven, maar
ik zal bevorderen dat daarover een brief naar de Kamer wordt gestuurd. Dan
kunt u het nog eens rustig nalezen.Voorzitter! Dan heeft mevrouw Ross gevraagd of er nieuwe voorstellen te
verwachten zijn, waardoor het juridisch geregistreerd partnerschap en het
huwelijk nog meer op elkaar gaan lijken. Ik heb daar in eerste termijn onder
enig voorbehoud op geantwoord. Ik kom daar graag op terug. Op dit moment zijn
er geen verdergaande voorstellen te verwachten. Naar het onderwerp erkenning
door de moeder zouden wij echter nog nader onderzoek doen en dat zou wellicht,
maar dan loop ik wel heel erg vooruit op de uitkomsten van dat onderzoek,
kunnen leiden tot nadere aanpassingen. Dat is nu dus in ieder geval niet aan
de orde.Dan heeft mevrouw Ross gevraagd naar de tijdelijke voorziening en het
gezagsvacuüm. Zij vroeg of het niet de voorkeur verdient om tijdelijk
een regeling te treffen en dan later alsnog in het gezag te voorzien. Ik moet
eerlijk zeggen dat ik daar de voordelen niet van inzie. Dit is een betrekkelijk
overzichtelijke regeling. Het wordt automatisch geregeld als een kind gedurende
het geregistreerd partnerschap wordt geboren, althans wanneer het om vrouwen
en een man en een vrouw gaat. Wat is nu de winst van het inbouwen van zo'n
extra fase? Ik zie dat niet. Het werkt onduidelijkheid in de hand en betekent
weer een belasting van iedereen, want veel mensen vinden het prima zo. Ik
zie dan ook niet veel in de suggestie van mevrouw Ross.De heer Van der Staaij heeft zich er rekenschap van gegeven dat het belang
van het kind ook voor hem zeer belangrijk is. Hij zei het heel mooi, met de
opmerking dat voor zijn fractie en die van de ChristenUnie het huwelijk de
poort van het gezinsleven is en dat zij dit juist in het belang van het kind
achten. Het zal hem niet verbazen dat ik die opvatting niet deel, maar ik
respecteer die opvatting wel. De te verwachten tegenstem van de heer Van der
Staaij kan ik dan ook begrijpen.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):De belangrijkste reden voor indiening van dit wetsvoorstel is, dat het
gezagsvacuüm zou kunnen leiden tot situaties die het belang van het kind
schaden. Ik heb gevraagd of daar voorbeelden van te geven zijn. Mocht de staatssecretaris
die nu niet paraat hebben, dan krijg ik daar in ieder geval graag een brief
over. Ik wil weten of in situaties waarin kinderen nu verkeren, hun belangen
worden geschaad als er sprake is van een gezagsvacuüm, en of er al beslist
is door een rechter en daarbij geconcludeerd zou moeten worden dat het eigenlijk
onwenselijk is dat die situaties zijn ontstaan.Staatssecretaris Kalsbeek:Met wetgeving kan worden geprobeerd, onwenselijke maatschappelijke situaties
te mitigeren of te repareren. Met wetgeving kan echter ook vooruit worden
gelopen op onwenselijke situaties die mogelijk ontstaan. Het punt van de kwantiteit
vind ik daarbij niet zo relevant. Je hoeft niet zo lang na te denken om tot
de conclusie te komen dat er een gezagsvacuüm kan ontstaan en met dit
wetsvoorstel kan dat op een buitengewoon eenvoudige wijze worden ondervangen.
Hoe vaak die situatie van een gezagsvacuüm dan al is voorgekomen en hoe
ernstig de situatie dan was, vind ik niet zo belangrijk. Als de wetgever nu
met een betrekkelijk licht instrumentarium een mogelijk ernstig probleem kan
voorkomen, namelijk een periode van onzekerheid voor een kind, moet de wetgever
dat gewoon doen. Kwantitatieve gegevens lijken mij daarbij van minder belang
dan inhoudelijke overwegingen. Het is mogelijk dat u die inhoudelijke overwegingen
niet deelt, maar de vraag of die situaties al zijn voorgekomen en, zo ja,
hoe ernstig ze dan waren, lijkt mij niet zo relevant.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Begrijp ik nu goed dat volgens de staatssecretaris dit wetsvoorstel een
licht instrumentarium is om een kwestie te regelen die zich misschien nog
nooit heeft voorgedaan? Zijn er echt helemaal geen voorbeelden te geven van
situaties, waarin dat gezagsvacuüm heeft geleid tot narigheid? Daar doen
wij het toch voor? Wij willen toch dat het belang van het kind wordt gediend?
In de nota naar aanleiding van het verslag is gezegd dat er geen reden is
om aan te nemen dat in de huidige situatie de belangen van kinderen geschonden
worden en de staatssecretaris herhaalt dat nu in feite. Ik vind het dan wel
moeilijk om een reden te bedenken waarom wij dit wetsvoorstel nu bespreken.Staatssecretaris Kalsbeek:Ik kan u natuurlijk niet het recht ontzeggen om het daar moeilijk mee
te hebben, maar het heeft vooral te maken met de opvatting die je hebt over
de taak van de wetgever. De wetgever heeft niet alleen tot taak om ongewenste
situaties te repareren of te mitigeren, maar ook om te voorkomen dat er problemen
ontstaan. Deze problemen zijn op zichzelf zeer voorspelbaar, niet in kwantitatieve,
maar wel in kwalitatieve zin. Wij hebben een aantal stappen op een weg gezet,
met geregistreerd partnerschap, huwelijk, het zo goed mogelijk regelen van
de situatie van het kind e.d. Wat is er dan tegen om dit nu verder door te
zetten? U kunt allerlei redenen hebben om daartegen te zijn, maar volgens
mij kan een reden niet zijn dat wellicht niet bekend is of de situatie al
vaak is voorgekomen. De wetgever heeft ook tot taak om te proberen voorzienbare
problemen te voorkomen. Dat gebeurt nu met dit wetsvoorstel.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Ik vraag de staatssecretaris toch om na te gaan of voorbeelden te geven
zijn van situaties die al zijn voorgekomen, en die aan de Kamer te melden,
al is het maar opdat wij beter kunnen begrijpen in welke situatie een kind
terecht zou kunnen komen. Het gaat niet zozeer om een principieel verschil
van mening, want ook wij vinden dat nare uitwassen voorkomen moeten worden.
Als de staatssecretaris echter niet kan aangeven dat hier sprake is van een
reëel gevaar, kan ik moeilijk een rechtsgrond voor dit wetsvoorstel vinden.Staatssecretaris Kalsbeek:Het is natuurlijk gemakkelijk toegezegd, maar ik vind dit zelf absoluut
niet van belang, om de redenen die ik heb genoemd. Als ik nu toch die toezegging
zou doen, zouden een aantal mensen allerlei vonnissen (tot hoe lang terug?)
moeten gaan navlooien op de vraag of er sprake was van een gezagsvacuüm.
Nu voorspelbaar is dat zo'n ongewenste situatie kan ontstaan, heeft het geen
zin om veel menskracht te stoppen in het navlooien van vroegere vonnissen.De heer Van der Staaij heeft nog over het voortbestaansrecht van het geregistreerd
partnerschap gesproken en heeft gewezen op de folder waarin staat dat er met
name met betrekking tot kinderen een belangrijk verschil is. Ik ben het met
hem eens dat het een belangrijk verschil is, zij het dat het niet het enige
verschil is. Ik neem aan dat de folder zal worden geactualiseerd naar aanleiding
van dit wetsvoorstel. Dan zullen de verschillen kleiner worden.De heer Van der Staaij is teruggekomen op de erkenning. Hij duidde op
een situatie van geregistreerd partnerschap waarbij een van de partners het
kind nog voor de geboorte heeft erkend. Als het gaat om een heteroseksuele
relatie – en daar gaat het hier over – hebben beide ouders het
gezag. Erkenning is niet nodig, want een kind, staande een geregistreerd partnerschap
geboren, heeft de beide partners als ouders.De heer Van der Staaij (SGP):Als die erkenning er is, is er een familierechtelijke betrekking ontstaan.
Vervolgens kan dan toch aantekening in het gezagsregister plaatsvinden van
het gemeenschappelijk gezag. Zodoende kan kort na de geboorte de situatie
ontstaan waarin ook nu bij geregistreerd partnerschap een gezagsrelatie ten
opzichte van beide ouders tot stand wordt gebracht.Staatssecretaris Kalsbeek:Ik heb echt het gevoel dat wij elkaar niet begrijpen. U vraagt iets wat
volgens mij volstrekt helder is.De heer Van der Staaij (SGP):De staatssecretaris zegt, redenerende vanuit het belang van het kind,
dat dat automatisme van belang is in de situatie van geregistreerd partnerschap.
Mijn tegenargument is dat er geen vacuüm hoeft te ontstaan omdat in die
situatie op basis van erkenning en aantekening in het registeren al kort na
de geboorte gezamenlijk gezag kan worden gecreëerd.Staatssecretaris Kalsbeek:U hebt gelijk dat die periode kort kan zijn, maar er kan dus wel sprake
zijn van een gezagsvacuüm, bijvoorbeeld als de moeder in het kraambed
overlijdt.De heer Van der Staaij (SGP):Maar het relativeert wel degelijk het argument van de staatssecretaris
met betrekking tot het gezagsvacuüm.Staatssecretaris Kalsbeek:Ja, maar nu gaat het over de situatie waarin de vader tot erkenning overgaat.
Maar er kunnen zich ook situaties voordoen waarin men er iets "losser" mee
omgaat. Dan kan het belang van het kind ermee gediend zijn dit van rechtswege
te regelen.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Op een later tijdstip zal worden gestemd over het wetsvoorstel en het
amendement.Sluiting 17.20 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20002001-4208-4223.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl