Debat over de werkgelegenheid
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2003-2004, pag. 5111-5150

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

11-06-2004

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

nr. 79, pagina 5111-5150

02-06-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29200-XVToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband met aanpassing van de regelgeving inzake de vestigingsplaats van een opleiding (29244)Pagina 5094-5094
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 2 juni 2004)Pagina 5150-5152
Vragen van het lid Rouvoet aan de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over terminale sedatie (mondelinge vragenuur)Pagina 5080-5083
Stemming over een motie, ingediend tijdens het debat over salaris bewindslieden, te weten de motie-Vendrik/Kant over begrenzing verhoging arbeidsvoorwaarden van bewindslieden (28479, nr. 5)Pagina 5094-5094
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van onder meer de Wet studiefinanciering 2000 in verband met wijziging omzetmoment eerste 12 maanden prestatiebeurs en afschaffing 1 februari-regel (29412)Pagina 5094-5094
Presentie en opening (woensdag 2 juni 2004)Pagina 5077-5077
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van enige wetten in verband met de instelling van de Onderzoeksraad voor veiligheid (28635)Pagina 5093-5093
Stemmingen over moties, ingediend tijdens het debat over het rapport Rekenkamer RWT's, te weten - de motie-Kant/Vendrik over aanpassing van de arbeidsvoorwaarden voor het AFM-bestuur in 2005 (29450, nr. 3); - de motie-Mastwijk over een evenwichtig maatschappelijk aanvaardbaar bezoldigingsbeleid (29450, nr. 4)Pagina 5094-5094
Vragen van het lid De Pater-van der Meer aan de minister van Justitie over de gebrekkige controle door gemeenten met betrekking tot illegale prostitutie in bordelen met een vergunning (mondelinge vragenuur)Pagina 5086-5087
Stemmingen over moties, ingediend tijdens het debat over het voorjaarsoverleg, te weten: - de motie-Bos c.s. over een nieuwe poging om tot een akkoord te komen (29200 XV, nr. 80); - de motie-Rouvoet over het wachten tot 22 juni op het antwoord van de vakbewegingen (29200 XV, nr. 81)Pagina 5094-5095
Stemmingen over moties ingediend tijdens het debat over het wetsvoorstel Wijziging van de Wet vermindering afdracht loonbelasting en premie voor de volksverzekeringen (versnelde afschaffing afdrachtvermindering lage lonen) (29516), te weten: - de motie-Bussemaker over intrekking van voorstellen tot versnelde afschaffing van de SPAK (29516, nr. 9) - en drie andere moties (de nrs. 10, 11 en 12)Pagina 5092-5092
Debat over de werkgelegenheidPagina 5111-5150
Stemming over een motie, ingediend tijdens het debat over Nimby-instrument Onderbanken, te weten de motie-Verdaas c.s. over de rol van het oordeel van een Kamermeerderheid in juridische vervolgprocedures (29200 XI, nr. 112)Pagina 5094-5094
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Instelling van een Onderzoeksraad voor veiligheid (Rijkswet Onderzoeksraad voor veiligheid) (28634, R1727)Pagina 5092-5093
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de arbeidsongeschiktheidsverzekering in verband met de invoering van de branchegewijze premiedifferentiatie voor kleine werkgevers (29292)Pagina 5092-5092
Stemmingen - in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Vreemdelingenwet 2000 ter implementatie van richtlijn nr. 2001/55/EG van de Raad van 20 juli 2001 betreffende minimumnormen voor het verlenen van tijdelijke bescherming in geval van massale toestroom van ontheemden en maatregelen ter bevordering van een evenwicht tussen de inspanning van de lidstaten voor de opvang en het dragen van de consequentie van de opvang van deze personen (PbEG L 212) (29031), en over: - de motie-Klaas de Vries/Vos over tijdelijke bescherming voor ontheemden (29031, nr. 12)Pagina 5091-5092
Stemmingen in verband met het voorstel van wet van de leden Depla en Varela tot wijziging van de Pensioen- en spaarfondsenwet (vervallen herverzekeringsplicht gesloten fondsen) (28981)Pagina 5092-5092
Vragen van het lid Van Gent aan de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het rapport van het Sociaal en Cultureel Planbureau inzake toewijzing van huurwoningen aan ouderen met een ernstige lichamelijke handicap (mondelinge vragenuur)Pagina 5077-5080
Regeling van werkzaamheden (woensdag 2 juni 2004)Pagina 5087-5091
Debat over gehandicaptenvervoerPagina 5106-5111
Vragen van het lid De Wit aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over het besluit van het kabinet om cao's waarin loonstijgingen worden afgesproken niet langer algemeen verbindend te verklaren (mondelinge vragenuur)Pagina 5083-5086
Debat over Schiphol/PolderbaanPagina 5095-5106

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 206 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het debat over de werkgelegenheid.De voorzitter:Het is afgesproken dat iedereen vijf minuten spreekt. Ik stel u voor dat
wij ons daar strak aan houden. Ik zal indien nodig, langs deze weg, de vergadering
leiden.De heer Bos (PvdA):Voorzitter. Een half miljoen mensen is werkloos. De jeugdwerkloosheid
bedraagt rond de 15%. De werkloosheid stijgt in Nederland het snelst van heel
Europa. De economie groeit in Nederland het langzaamst van heel Europa. Dat
zijn de feiten. Het lijkt daarbij om getallen te gaan. Het gaat echter om
mensen. Werkloos worden is een drama voor iedereen die het overkomt. Het leidt
tot onzekerheid, zorgen over de toekomst en bij sommigen tot angst. Het is
een drama voor deze mensen en een drama voor de samenleving. Meer mensen aan
het werk betekent immers meer groei en meer welvaart. Meer mensen aan het
werk betekent ook dat er meer belastinggeld binnenkomt om goed onderwijs,
goede zorg en veiligheid met elkaar te betalen. Meer werk is een van de allerbelangrijkste
manieren om de moeizame integratie van nieuwe Nederlanders in onze samenleving
te versnellen en te verbeteren.Het probleem van de stijgende werkloosheid kan op allerlei manieren bekeken
worden. Wij kunnen een fundamenteel debat voeren over de concurrentiepositie
van Nederland en over de vraag hoe Nederland de komende tien, twintig, dertig,
vijftig of honderd jaar verandert en waarmee wij dan ons brood verdienen.
Dat debat voer ik graag, maar niet in deze vijf minuten. Dat debat kan beter
gevoerd worden naar aanleiding van de industriebrief van het kabinet. Wij
kunnen een verhaal houden over de Europese afspraken, bedoeld om groei en
stabiliteit te bevorderen maar die op dit moment vooral groei en stabiliteit
belemmeren. Ook dat zal ik niet doen. Ik kan met allerlei plannen komen die
heel veel extra geld kosten. Het kabinet kan vervolgens de oppositie verwijten
op de pof te leven en te potverteren. Die lol gun ik het kabinet niet.Ik wil het hebben over de vraag of dit kabinet de politieke wil heeft
om iets extra's te doen om de werkloosheid te bestrijden. Vindt het kabinet
hetgeen zich in een half miljoen gezinnen afspeelt belangrijk genoeg om wat
heilige huisjes te slechten? Mijn stelling is dat er genoeg geld is om iets
extra's aan de oplopende werkloosheid te doen. Men moet het dan wel willen
inzetten. Het kabinet wil dat kennelijk niet. Wij hebben vandaag plannen gepresenteerd
over hoe het kan. Wij verlagen de arbeidskosten voor werkgevers. Wij geven
werknemers een extra belastingbonus. Wij maken de financiële drempels
voor werkgevers en werknemers kleiner bij het gebruik van kinderopvang. Wij
geven het vmbo de aandacht en het geld dat het verdient en maken ruimte voor
extra leerkrachten, zodat de uitval in het belangrijkste onderwijs wordt verlaagd.
Wij praten niet alleen over kenniseconomie, maar doen er ook concreet iets
aan.Dat kost allemaal geld. Ook dat is uiteindelijk een kwestie van politieke
wil. Houden wij een belastingregel rond bestelauto's in stand met zo'n 25%
misbruik of gebruiken wij dat geld op een manier die alle ondernemers ten
goede komt? Verlagen wij de kosten van onroerende zaken door daar belasting
te verlagen of verlagen wij de kosten van arbeid door het in dienst nemen
of houden van werknemers goedkoper te maken? Durven wij de hogere inkomens
te vragen om iets in te leveren of worden de financiële problemen voor
de zoveelste keer afgewenteld op de gewone man of vrouw? Wij maken die keuzes
wezenlijk anders dan het kabinet. Ook van andere partijen, bijvoorbeeld van
GroenLinks, zie ik vandaag goede alternatieven voor de voorstellen van dit
kabinet.De heer Blok (VVD):De heer Bos roept op om een aantal heilige huisjes ter discussie te stellen
voor het goede doel van de werkgelegenheid. Ik deel dat doel. Ik voeg er echter
graag twee heilige huisjes aan toe. Vandaag heeft de Kamer een debat gevoerd
over Schiphol. Het standpunt van de PvdA-fractie was dat het niet te hard
moet gaan met Schiphol. Dat kost banen. Eerder heeft uw fractie gereageerd
op de nota Ruimte: te veel een economische inslag! Ook daar stonden de banen
niet voorop! Bent u ook bereid uw eigen heilige huisjes ter discussie te stellen?De heer Bos (PvdA):Zeker, ik ben bereid om overal met u over te praten. U gaf het concrete
voorbeeld van de nota Ruimte, maar daar was onze kritiek niet zozeer dat er
ruimte werd gemaakt voor economie, maar vooral dat er ruimte werd gemaakt
voor de oude economie. Een nota die gaat over de ruimtelijke ontwikkeling
van Nederland zou niet alleen ruimte moeten plannen voor zaken waarmee wij
vandaag de dag ons geld verdienen, maar zou natuurlijk vooral ook moeten nadenken
over zaken waarmee wij over tien, twintig of dertig jaar ons geld zouden kunnen
verdienen en dat is helaas niet gebeurd!De heer Blok (VVD):U zei net zo terecht dat de werklozen van vandaag niets hebben aan plannen
voor over tien, twintig of dertig jaar, maar hoe kan de PvdA-fractie vandaag
zeggen "Schiphol, laat maar even", ook als dat banen kost, en twee weken geleden
zeggen "ruimte voor economie, laat maar even", ook als dat banen kost en vanavond
zeggen dat het zo urgent is? Dat is niet consistent en dat getuigt er toch
niet van dat u werkgelegenheid echt prioriteit nummer één geeft!De heer Bos (PvdA):Het is absoluut urgent en u kunt elk moment van de dag daarover met mij
praten, maar dé grote uitdaging bij Schiphol is nu juist om ervoor
te zorgen dat de economische motor die het in heel veel opzichten is, intact
blijft zonder dat de belangen die wij ook gezamenlijk hebben, bijvoorbeeld
op het gebied van milieu en overlast voor omwonenden, onrecht wordt gedaan!
Er zijn oplossingen waarmee aan beide doelstellingen recht kan worden gedaan
en zolang die er zijn, is er geen enkele reden om voor het één
te kiezen tegenover het andere!Voorzitter. Dit kabinet slaat zichzelf graag op de borst omdat het zo
daadkrachtig is, maar je kunt ook heel daadkrachtig de verkeerde keuzes maken.
Dat doet het kabinet en dat kost banen. Dit kabinet laat het voorjaarsoverleg
mislukken, terwijl succes binnen handbereik lag. Dat leidt tot looneisen en
dat kost banen! Dit kabinet weigert cao's van toepassing te verklaren als
de resultaten het niet aanstaan. Dat leidt tot arbeidsonrust en verspilde
energie en dat kost banen. Dit kabinet ruimt belastingkortingen voor werkgevers
in het midden- en kleinbedrijf op, terwijl daar toch hele bedrijven op draaien.
Dat kost banen! Dit kabinet tuigt een kinderopvangregeling op die nog steeds
te duur is voor werkgevers en werknemers en dat kost banen! Dit kabinet bezuinigt
op het belangrijkste onderwijs dat wij hebben, het vmbo. Dat
leidt tot meer uitval en dat kost banen! Dit kabinet bezuinigt met de ene
hand, omdat het met de andere hand geld weggeeft en ook dat kost banen!De heer Dittrich (D66):Ik hoor u zeggen dat looneisen banen kosten. Ik ben het daarmee eens,
maar wil dat zeggen dat u ervoor pleit dat de vakbeweging geen looneisen moet
stellen?De heer Bos (PvdA):Ik pleit er net als verleden week voor dat het kabinet alsnog een poging
doet om het succes van het voorjaarsoverleg dat binnen handbereik lag alsnog
te bewerkstelligen, want dat geeft rust op het sociale front en dan zal de
vakbeweging ook geen reden hebben om looneisen te stellen.Mevrouw Verburg (CDA):Maar wat zegt de fractieleider van de PvdA dan tegen die bonden? Ga uw
gang, stel maar hoge looneisen? Of bent u zo verstandig om de bonden te adviseren
om lonen te matigen om mensen weer een kans te geven aan het werk te gaan
en om andere werknemers een kans te geven om hun baan te behouden?De heer Bos (PvdA):De fractievoorzitter van de PvdA zegt precies hetzelfde tegen de bonden
als wat alle topstukken van het CDA de afgelopen jaren hebben gezegd, namelijk
dat het in dit land de verantwoordelijkheid van werkgevers en werknemers is
om zelf afspraken te maken over de loonhoogte en dat het niet de verantwoordelijkheid
van de overheid is om op dat punt rigoureus in te grijpen!Mevrouw Verburg (CDA):Maar wat vindt de fractievoorzitter van de PvdA dan verstandig van die
vakbeweging? Daar hebt u toch wel een opvatting over?De heer Bos (PvdA):Zeker, het zou verstandig zijn als dit land niet te maken krijgt met looneisen,
met een overmatige loonontwikkeling en de beste manier om ervoor te zorgen
dat het niet zover komt is alsnog een ultieme poging van het kabinet om het
voorjaarsoverleg te doen slagen.Mevrouw Verburg (CDA):Ik begrijp dus goed dat u tegen de bonden zegt: wees verstandig, matig
uw lonen, blijf in de buurt van nul?De heer Bos (PvdA):Natuurlijk zeg ik tegen de bonden "wees verstandig", maar ik zeg vooral
tegen het kabinet "wees verstandig"! Nogmaals, ik citeer uit uw eigen werk
als ik erop wijs dat in dit parlement iedereen, inclusief de kopstukken van
uw partij, jarenlang heeft gezegd dat het een goede zaak is dat dit een primaire
verantwoordelijkheid is van bonden en werkgevers en dat ons op dat punt uiterste
terughoudendheid past om in te grijpen.De heer Marijnissen (SP):Het lijkt mij goed om duidelijkheid van de heer Bos te krijgen. Ik stel
vast dat er sprake is van oorlog tussen het kabinet en de bonden. Zijn oproep
is duidelijk "kijk of u er alsnog uit kan komen" maar daar ziet het niet naar
uit. Wil dat nu zeggen dat hij de bonden alleen laat staan in hun strijd voor
1,25% loonsverhoging en dat hij ze daarvoor kapittelt?De heer Bos (PvdA):Natuurlijk niet. Ik vraag de bonden verstandig te zijn, maar ik heb er
best begrip voor dat door de situatie waarin de bonden zijn terechtgekomen,
de looneisen anders zullen uitvallen dan wanneer het voorjaarsoverleg wel
succesvol was afgerond.De heer Marijnissen (SP):Vindt u dan dat het mislukken van het voorjaarsoverleg is te wijten aan
de vakbonden of aan de regering?De heer Bos (PvdA):In het debat van vorige week had u mij kunnen horen zeggen dat ik dit
met name de schuld van het kabinet vind.De heer Marijnissen (SP):Ik had dit antwoord nodig voor deze vervolgvraag: aan welke kant staat
u als er geen vervolg komt op het voorjaarsoverleg, aan die van de vakbeweging,
zoals de SP, of ergens middenin?De heer Bos (PvdA):Wij vinden dat het kabinet in principe zeer terughoudend dient te zijn
in uitspraken en standpunten over loonsverhogingen; werkgevers en werknemers
dienen daarover samen tot overeenstemming te komen. Omdat het kabinet het
akkoord, dat mogelijk was, niet tot stand heeft gebracht, begrijp ik best
dat dit alles op gang is gekomen.De heer Marijnissen (SP):Goed, maar we weten inmiddels allebei dat het kabinet in reactie daarop
heeft gezegd dat het de algemeenverbindendverklaring op maar liefst drie punten –
ik zal ze niet opsommen – zal nalaten. Ik mag toch hopen dat u dit categorisch
afwijst.De heer Bos (PvdA):Uiteraard wijs ik dat categorisch af, want ook dat past niet bij de primaire
verantwoordelijkheid van werkgevers en werknemers voor dit type afspraken.Daadkracht is niet iets om trots op te zijn als je daadkrachtig het ziekenfondspakket
uitkleedt of daadkrachtig de situatie in verzorgingshuizen laat verslonzen,
daadkrachtig de huren verhoogt of daadkrachtig de huursubsidie verlaagt. Het
daadkrachtig aanpakken van de rechten van mensen die het toch al moeilijk
hebben, is niet moeilijk. Maar het daadkrachtig aanpakken van de privileges
van mensen die het beter hebben, die hier in Den Haag over een lobby beschikken,
dát vergt politieke moed. Dat is de daadkracht die ik zo graag van
dit kabinet zou zien. Uiteindelijk draait het echt alleen maar om politieke
wil. Vorige week hebben wij laten zien dat het niet onvermijdelijk is dat
ouderen, gehandicapten en chronisch zieken de prijs betalen voor het economisch
herstel van Nederland. Als je maar wilt, kún je de pijn eerlijk verdelen.
Vandaag hebben wij en anderen laten zien dat het niet onvermijdelijk is dat
Nederland de stijgende werkloosheid maar over zich heen laat komen. U kunt
er wat aan doen, als u maar wilt. Ik hoop dat u vanavond die bereidheid toont.De heer Dittrich (D66):Voorzitter. Ik heb in het verhaal van de heer Bos gemist hoe hij een groei
van het aantal banen in de marktsector wil bereiken, hoe hij de arbeidsproductiviteit
wil laten groeien. Daar gaat het om, maar daarover heb ik hem niets horen
zeggen. Hij heeft het debat aangevraagd, hij verwijt het kabinet van alles.
Vanmorgen heeft hij buiten de Kamer een plan gepresenteerd, maar hier, op
het moment dat het ertoe doet, hoor ik hem daar niet over.De heer Bos (PvdA):Als u ons plan goed heeft gelezen, dan heeft u gezien dat wij daarin eerder
werk van de heer Balkenende aanhalen, waarin hij stelde dat de beste motor voor de bevordering van werkgelegenheid en economische groei, de
verlaging van de arbeidskosten is. U hebt kunnen lezen dat wij minister Zalm
aanhalen; die zegt ook al jaren dat de economische structuur het best kan
worden versterkt en de werkgelegenheid het best kan worden bevorderd door
de verlaging van de kosten van arbeid, bijvoorbeeld gefinancierd door de verhoging
van de kosten van milieubelastend gedrag. Welnu, precies dát hebben
wij gedaan. Volgen we een keer het advies van Balkenende en Zalm, is het weer
niet goed!De heer Blok (VVD):U zegt zo stellig dat het PvdA-plan de kosten van arbeid verlaagt. Maar
waar dan? Er worden slechts kosten verschoven, en wel naar de middeninkomens.De heer Bos (PvdA):Hoe komt u daarbij?De heer Blok (VVD):Vorige week stelde u een verhoging van het belastingtarief voor.De heer Bos (PvdA):Voor welke middeninkomens dan?De heer Blok (VVD):U stelt voor om de hoogste belastingschijf op te hogen.De heer Bos (PvdA):Zijn dat nu ook al middeninkomens? Nee, maakt u nu even uw stelling waar:
welke middeninkomens betalen de prijs voor het PvdA-plan?De heer Blok (VVD):De hoogste belastingschijf in Nederland is vanaf 50.000 euro.De heer Bos (PvdA):Vanaf 50.000 euro, dat zijn middeninkomens volgens de VVD? De top 5% van
belastingbetalers in Nederland, dat zijn volgens de VVD middeninkomens? Meneer
Blok, dat kan ik toch niet serieus nemen...De heer Blok (VVD):In deze groep inkomens vanaf 50.000 euro zitten mensen die wij hard nodig
hebben voor de kenniseconomie.De heer Bos (PvdA):Praat daar dan over en kom niet aan met het verhaal dat dit gaat over
middeninkomens! U komt op voor de top 5% van verdieners van Nederland. Dat
is uw goed recht, maar doe me een lol en praat niet over middeninkomens.De heer Blok (VVD):De voorstellen die u doet, komen neer bij de HTS'er, bij de hoofdverpleegkundige,
bij de directeur van de school...De heer Bos (PvdA):Maak het waar!De voorzitter:De heer Blok heeft het woord.De heer Blok (VVD):...niet alleen door de verhoging van de belastingen die u vorige week
hebt voorgesteld, maar ook door het ter discussie stellen van de OZB en door
te zeggen dat het pensioen niet meer aftrekbaar is bij het inkomen dat bij
genoemde functies hoort. In feite haalt u de prikkel weg op het investeren
in jezelf. Uw stelling dat u de arbeidskosten verlaagt, is niet waar. U verschuift
ze, en daar heeft de Nederlandse economie als geheel helemaal niets aan.De heer Bos (PvdA):Met het verschuiven van lasten van bijvoorbeeld onroerend goed naar arbeid,
verschuif je reëel de kosten van arbeid. Dat is geen heen en weer geschuif
binnen de factor arbeid, maar daarmee wordt het in dienst nemen en het in
dienst houden van mensen goedkoper, zonder dat je dat ergens anders uit de
sfeer van loonkosten financiert. Dat is mijn eerste punt. Mijn tweede punt
is dat het pensioenpremievoorstel gaat over inkomens boven de 45.000 euro.
Ook die hogere inkomens mogen in onze voorstellen de pensioenpremies nog steeds
aftrekken voor de eerste 45.000 euro. Het gaat om het deel daarboven. Daarvan
zeggen wij: omdat wij allemaal zo voor eigen verantwoordelijkheid zijn, moeten
wij die mensen ook eens een keer aanspreken op hun eigen verantwoordelijkheid.
Inkomens vanaf 45.000 euro zijn geen middeninkomens, mijnheer Blok. Mijn derde
punt is dat ik denk dat die schooldirecteur van u enorm blij zou zijn met
de extra leerkrachten die hij krijgt door ons plan.De heer Blok (VVD):Het gaat om uw stelling dat u de arbeidskosten verlaagt. Die stelling
is onjuist; u verschuift ze. Juist bij de mensen over wie u het hebt, haalt
u de prikkel weg om zich extra in te zetten om bijvoorbeeld meer te gaan werken
of om schooldirecteur te worden. Er is op dit moment een tekort aan schooldirecteuren.
U haalt de prikkels weg om meer uit de Nederlandse economie te halen. U maakt
de Nederlandse economie niet concurrerender, u verschuift alleen maar.De heer Bos (PvdA):Ik probeer het nog één keer. Het kabinet pleit voor het
afschaffen van belastingkortingen bij werkgevers in het midden- en kleinbedrijf.
Dat wordt nu een jaar opgeschoven, maar de geplande afschaffing blijft gewoon
staan. Wij pleiten voor het permanent maken van dat type belastingfaciliteiten.
Dat is dus het structureel lager maken van arbeidskosten. Dat financieren
wij uit bestelauto's en uit de OZB. Die lastenverschuiving werkt dus structureel
gunstig voor het structureel goedkoper maken van arbeid. U vraagt zich wederom
af of wij het innovatievermogen van Nederland bevorderen. Natuurlijk heeft
het innovatievermogen van Nederland te maken heeft met wetenschappelijk onderwijs,
wetenschappelijk onderzoek en hoger onderwijs, maar wij moeten beginnen bij
de brede basis van het voorbereidend beroepsonderwijs. Daar gaat 60% van onze
leerlingen naar school. Een op de vier jongeren komt zonder diploma van die
scholen af. Dat leidt tot enorme maatschappelijke kosten, wat slecht is voor
onze groei en ons innovatievermogen. Daaraan willen wij wat doen.De heer Blok (VVD):Daaruit blijkt nog steeds alleen maar dat u verschuift en niet dat u verlaagt.De voorzitter:Nee, mijnheer Blok, wij hadden afgesproken dat dit uw laatste interruptie
was.De heer Bos (PvdA):Ik geloof dat het herhalen van een argument het nog niet beter maakt.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik wil graag een verduidelijking van het voorstel van de PvdA om werkenden
een bonus te geven van 500 euro. Creëert u daarmee ook extra werk?De heer Bos (PvdA):Er wordt in ieder geval een aantal prikkels gecreëerd aan de aanbodzijde.
De arbeidskosten worden er uiteindelijk ook lager van. Er zijn allerlei modellen voor om dat door te rekenen. Werknemers weten namelijk
dat zij voor hetzelfde brutobedrag aan loonkosten een groter netto voordeel
hebben. Zij hoeven dus minder looneisen te stellen om hetzelfde nettobedrag
binnen te halen. Omdat zij minder looneisen stellen, worden de arbeidskosten
uiteindelijk lager in vergelijking met een model waarin zij die looneisen
wel stellen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Onze grote kritiek op het kabinet is dat de problemen niet zozeer aan
de aanbodzijde liggen, maar aan de vraagzijde. Bent u dat met ons eens?De heer Bos (PvdA):Ik denk dat de problemen aan beide zijden liggen. Geconstateerd moet worden
dat er in Nederland op dit moment, met name in het midden- en kleinbedrijf,
nog tal van vacatures zijn. De kwaliteit en de betaalbaarheid van kinderopvangvoorzieningen
en de armoedeval spelen daarbij nog steeds een rol. Met alles wat er de afgelopen
jaren is gebeurd, is er in Nederland nog steeds een te grote groep mensen
voor wie het niet of nauwelijks loont om vanuit een uitkeringssituatie werk
te aanvaarden. Door die mensen een extra belastingkorting te geven, geef je
ze misschien dat laatste zetje in de rug, zodat het ook voor hen lonend wordt
om werk te accepteren. In een tijd waarin de werkloosheid zo schrikbarend
toeneemt, lijkt mij dat een verantwoorde investering.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter, het moet er maar eens uit: de groeiende werkeloosheid is een
zegen voor dit rechtse kabinet. Daardoor is het namelijk in staat om zijn
asociale agenda uit te voeren. Onder het mom van "structurele veranderingen
ten behoeve van het groeivermogen van de Nederlandse economie" – aan
mooie verhullende woorden is nooit een gebrek – wordt gewoon de VVD-agenda
uitgevoerd. De felicitaties gaan uit naar de heer Zalm.Dit kabinet heeft geen boodschap aan mensen met een minimuminkomen die
steeds verder wegzakken; dit hebben wij afgelopen week in de krant kunnen
lezen. Dit kabinet heeft ook geen boodschap aan mensen die werkloos worden.
Hun WW zal binnenkort worden verslechterd en de bijstand is al verslechterd.
Dit kabinet heeft geen boodschap aan arbeiders die in navolging van Brussel
60 uur per week "mogen" gaan werken, terwijl zij hun koopkracht zien dalen.
Dit kabinet heeft geen boodschap aan mensen die ziek worden op de werkplek
of verminkt raken door ongelukken; zie de opening van NRC Handelsblad van
vanavond. Dit kabinet heeft geen boodschap aan ouderen die niet de zorg krijgen
die zij verdienen op grond van het vele dat zij voor ons hebben gedaan. Dit
kabinet heeft ook geen boodschap aan samenwerken. Daarom verklaart het de
oorlog aan de vakbeweging, in de hoop die strijd te winnen en zo de samenleving
zijn wil op te leggen.Wij hebben het over de agenda van de VVD. Zeer weinigen zien nog iets
christelijks in dit kabinet, zoals onderzoek uitwijst. Als je zo de opsomming
hoort, zal niemand daarvan raar opkijken. De geesten worden rijp gemaakt voor
de forse ingrepen die voortborduren op wat Paars ooit is begonnen. De economische
toestand in ons land wordt steeds weer dramatischer voorgesteld dan die in
werkelijkheid is. Als wij dit kabinet moeten geloven, is de grijze golf die
aanstaande is, een soort te verwachten totale ontwrichting van onze samenleving.
Ik denk dat dit niet het geval is. Als wij het kabinet moeten geloven, is
de concurrentiekracht van ons land gelijk aan de F1'tjes van Ajax versus het
eerste van Ajax. Deze voorstelling van zaken heeft het kabinet nodig om een
alibi te hebben, zodat de redelijken in dit land alsnog over de streep kunnen
worden getrokken bij het doorvoeren van de voorgestelde draconische maatregelen.
De werkloosheid loopt op met 14.000 per maand. Dat zal nog wel een poosje
zo doorgaan. Volgend jaar trekt de economie weer aan, aanvankelijk zonder
veel banengroei, maar daarna zal de banengroei weer stijgen, zo is mijn voorspelling.In zijn algemeenheid kan een open economie als de onze zich niet wapenen
tegen het virus van de wereldwijde recessie; daartegen bestaat geen vaccin.
Het betreft hier immers een wezenskenmerk van de kapitalistische economie.
Regeringsbeleid heeft hierbij een kleine maar desalniettemin belangrijke rol.
Daarom zeg ik hier helder en duidelijk: het is onzinnig om dit kabinet de
recessie te verwijten. Zo er al een verwijt moet worden gemaakt, is dat vooral
aan de paarse partijen die in de tijden van hoogconjunctuur hebben nagelaten
om de publieke sector op orde te brengen, en niets hebben gedaan om de innovatie
binnen het bedrijfsleven te stimuleren. Zoals algemeen bekend, doet Nederland
het in internationaal perspectief erg slecht bij innovatie. Ondanks alle mooie
woorden investeert dit kabinet niets extra in onderwijs. Er zijn geen noemenswaardige
initiatieven genomen in het kader van het innovatieplatform. Dit kabinet ziet
liever dat wij de strijd op loonkosten aangaan met Polen en desnoods China.
Hierbij kijk ik ook naar de CDA-fractie, die vandaag bij de regeling zei:
een onverantwoorde loonstijging wordt door het FNV geëist, zij eisen
wel 1,25%! Mevrouw Verburg, dat is nog niet eens de inflatie. Een strijd met
Polen en China op loonkosten kunnen wij natuurlijk nooit winnen. Wat wij wel
kunnen winnen, is de strijd om de innovatie, maar dan zullen de overheid en
het bedrijfsleven bereid moeten zijn om te investeren in research en development,
of in normaal Nederlands: onderzoek en ontwikkeling. En zij zullen moeten
investeren in onderwijs, van basisschool tot vmbo en universiteit. Helaas
is er ook op dit punt geen trendbreuk met Paars.Ik heb de meest recente cijfers over het ondernemersklimaat van de Economist
Intelligence Unit er maar weer eens op nageslagen. Dat is een favoriete bron
van mij, omdat zij onomstreden is; zij is niet socialistisch en niet liberaal.
Ik lees dat ons land het beste van Europa scoort op het gebied van ondernemingsklimaat.
Ik zie overigens mijnheer Brinkhorst opkijken; hij moet zijn cijfers kennen.
Wij zijn de besten van Europa in de periode 1999-2003 en ook in de periode
2004-2008. Dat heb ik op het songfestival in jaren niet gezien. In de wereld
bezetten wij de tweede plek op het gebied van het ondernemingsklimaat. In
de periode 1999-2003 stonden wij achter de Verenigde Staten en in de huidige
periode staan wij achter Canada. Waarom wil het kabinet ook nog over Canada
heen? Wij kunnen best tevreden zijn met het feit dat wij het beste ondernemersklimaat
van Europa hebben en op de tweede plek staan in de wereld. Al die verhalen
over de dramatische toestand van de Nederlandse economie! Ik
blijf bij mijn stelling: de werkloosheid komt het kabinet goed uit om zijn
agenda te kunnen doorvoeren.De heer Dittrich (D66):Hoe komt het dan dat zoveel bedrijven uit Nederland weg willen om ergens
anders hun ontwikkelingsprogramma's op te zetten of zelfs hun hele bedrijf
opnieuw op te zetten? Hoe kan dat als het zo goed gaat met het Nederlandse
ondernemingsklimaat?De heer Marijnissen (SP):Ik denk dat de ondernemingen allemaal weer snel terugkomen. Als de Economist
Intelligence Unit schrijft dat Nederland het beste ondernemingsklimaat van
Europa heeft, dan is het een domme beslissing van een bedrijf om naar Duitsland
of Frankrijk te vertrekken, of er moet een heel specifieke reden zijn. Die
landen staan namelijk aanzienlijk lager op de ranglijst. In het bedrijfsleven
worden inderdaad ook domme beslissingen genomen.De voorzitter:Mijnheer Marijnissen, wilt u afronden?De heer Marijnissen (SP):Moet dat echt al? Ik ben net goed en wel begonnen.De voorzitter:Ik zie dat u uw betoog met verve houdt, maar de tijd loopt door. Inmiddels
bent u op zes minuten aangeland.De heer Marijnissen (SP):Maar er zijn ook interrupties gepleegd.De voorzitter:Die heb ik erbij betrokken.De heer Marijnissen (SP):Ik zal heel snel afronden.Voorzitter. Afgelopen zondag heb ik de heer Brinkhorst gezien in Buitenhof.
Ik vond dat de minister van Economische Zaken zeer tendentieus met de cijfers
omging. Ik vond dat demagogisch. Mij rest helaas geen tijd om op alle punten
in te gaan. Eén punt wil ik wel noemen. De minister van Economische
Zaken stapte namelijk wel heel makkelijk heen over de adviezen van de OESO
inzake de hypotheekrenteaftrek. Hij zei namelijk dat hij het met de analyse
van de OESO helemaal eens is, maar dat zij niet zijn prioriteit heeft. De
OESO heeft echter klip en klaar aangegeven dat de recessie verdiept raakt
door de hypotheekrente in Nederland. Helaas kan ik niet verder ingaan op dit
punt.Voor de alternatieven van de SP heb ik evenmin tijd. Voorzitter, vijf
minuten is wel erg weinig tijd voor zo'n onderwerp.De voorzitter:U heeft het wel zelf afgesproken!De heer Marijnissen (SP):Voorzitter. De essentie van het kabinetsbeleid is gericht op een vergroting
van de werkloosheid. Mensen worden tot hun 65ste de arbeidsmarkt op gejaagd.
Met het prepensioen wordt fiscaal niets meer gedaan, waardoor wij nog meer
werklozen krijgen. Jongeren die de school vroegtijdig verlaten, zorgen er
eveneens voor dat wij meer arbeidsaanbod hebben. De Melkertbanen worden afgeschaft
en daardoor zullen ook de mensen van die banen zich als werklozen melden.
Zo wordt werkloosheid georganiseerd.De premier ontwikkelt zich tot de Margareth Thatcher van de Lage Landen,
of misschien moet ik zeggen: de lage streken. Vóór de verkiezingen
sprak hij net als ik over de wederopbouw van ons land. Ik heb van het kabinet
tot nu toe alleen maar afbraak gezien. Eén ding weet ik zeker: de minister-president
doet zaken waartoe zijn kiezers hem niet gemachtigd hebben. Hij zegt een bewonderaar
van Abraham Kuyper te zijn, een zeer bekwame man en een groot staatsman –
Abraham de Geweldige noemden ze hem – maar Kuyper was ook de man van
de beruchte worgwetten, waarmee de vakbonden aan de ketting werden gelegd.
De spoorwegstaking was het resultaat. Kuyper kwam na de verkiezingen van 1905
niet meer terug in de Kamer, laat staan als premier.Mevrouw Verburg (CDA):De heer Marijnissen geeft terecht aan dat het paarse kabinet heeft nagelaten
om de economie te vernieuwen en op een goede manier achter te laten. Hij stelt
echter slechts problemen aan de kaak, zonder tijd te hebben voor oplossingen.
Het OESO-rapport heeft hij ook gelezen. Vindt hij het niet schokkend dat wij
langzamerhand nog maar 50% van onze levenstijd werken in plaats van 60% vroeger?
Vindt hij niet dat wij in vergelijking met andere landen erg korte weken maken?
Denkt de SP-fractie dat de problemen zich allemaal vanzelf oplossen?De heer Marijnissen (SP):De arbeidsproductiviteit in Nederland wordt in Europa slechts overtroffen
door Noorwegen en België. Onze arbeidsproductiviteit is gigantisch. Mevrouw
Verburg zou moeten weten dat wij, statistisch gezien, relatief weinig uren
werken. Dat komt doordat wij zeer veel deeltijdarbeid in dit land hebben.
Iedereen weet dat je leugens hebt en statistieken; je kunt er in ieder geval
alle kanten mee uit. Als je de deeltijdarbeid bij elkaar optelt en deelt door
het aantal mensen dat die arbeid verricht, kom je op een lager aantal uren
per werkende persoon uit. Minister Brinkhorst suggereerde in het programma
Buitenhof iets heel anders.Laten wij het aantal vrije dagen eens nemen. Nederland is het land met
de minste vrije dagen in Europa. Wij moeten dus echt zuiverder discussiëren
over dit onderwerp. Wij moeten de cijfers de cijfers laten en de interpretatie
de interpretatie.Mevrouw Verburg (CDA):Dan heb ik u alleen nog de volgende vraag te stellen. U bent goed in cijfers,
dus u weet net zo goed als ik dat het aantal senioren, dus mensen met een
pensioen, in de komende jaren toeneemt. U bent volgens mij niet iemand die
ervoor pleit de staatsschuld op te laten lopen, dus moeten wij die pensioenen
zien te financieren. Hoe wilt u dat doen?De heer Marijnissen (SP):Mevrouw Verburg zegt dat wij in het kader van de vergrijzing onder ogen
moeten zien dat mensen langer zullen moeten werken. Ik ben het met haar stelling
eens. Sterker nog: ik heb dit tegen de minister-president gezegd tijdens de
algemene politieke beschouwingen. Ik heb oog voor dat probleem. De fractie
van de SP zal ook een oplossing moeten bieden voor de vergrijzing. Zij werkt
daaraan, nee, zij heeft die eigenlijk al klaar. Ik vind het wel ongepast dat
het mensen wordt ontnomen om op de leeftijd van 57 jaar met pensioen te gaan
terwijl zij op hun 15de zijn begonnen in bijvoorbeeld de bouw en op hun 55ste
dus al 40 jaar hebben gewerkt. Ik vind de stelligheid, de rigiditeit en de
hardheid waarmee dit kabinet er in één keer wil
doorjassen dat wij tot ons 65 jaar doorwerken en solliciteren onmenselijk.
Ik ben voor een gesprek over een mogelijke oplossing van dit probleem. Het
probleem kan echter nooit anders dan op basis van geleidelijkheid worden opgelost.Mevrouw Verburg (CDA):Het kabinet heeft in zijn voorstellen ook overgangsmaatregelen en fasering
ingebouwd. U doet net of mensen het door hun opgebouwde prepensioen in een
keer kwijtraken. De heer Bos suggereerde dat ook al. Dit is feitelijk onjuist.
Mensen krijgen de mogelijkheid om zelf bij te sparen via de levensloopregeling
die komt. U moet dus niet doen of mensen nu plotseling tot hun 65ste jaar
moeten werken, want dat gaat zeer geleidelijk. Wat mensen bovendien zelf hebben
gespaard, blijft van hen.De heer Marijnissen (SP):Zoals ik een- en andermaal heb gezegd, vind ik de overgangsregeling slecht.
Zij is veel te rigide. Ik vind dat wij veel te snel komen tot het regime van
het kabinet. Dit neemt echter niet weg dat ik er oog voor heb dat wij op termijn
waarschijnlijk langer moeten werken.De heer Van As (LPF):Voorzitter. Laten wij de humor er vanavond in houden. De heer Marijnissen
noemt allemaal cijfers. Ik heb minister Brinkhorst al enkele keren op zijn
stoel zien draaien. De cijfers die de heer Marijnissen noemt, zijn nog nooit
gehoord. Ik vraag mij af waaruit hij dit allemaal afleidt. Is hij niet verkeerd
geïnformeerd? Is hij soms in de war met de arbeidsproductiviteit van
de huisdrukkerij van de SP? Ik begrijp er helemaal niets van!De heer Marijnissen (SP):Het spijt mij dat u uw bronnen niet kent, mijnheer Van As. Ik zal zometeen
aan de bode vragen of zij een uitdraai van The Economist onder alle Kamerleden
wil verspreiden. Ik heb dat blad bij mij. Daarin staan alle parameters, niet
alleen de loonkosten. Het valt in vergelijking met andere landen overigens
reuze mee hoe het daarmee is gesteld in Nederland. Wat minister Brinkhorst
daarover zei in het programma Buitenhof klopte niet. Het klopte wel, maar
hij verkondigde de halve waarheid toen hij zei dat wij in de afgelopen jaren
een loonstijging van 12% in vergelijking met Europa hadden gehad. Dat wij
in de periode vanaf het jaar 1982 hebben achtergelopen, noemde hij niet. Dat
een achterstand uiteindelijk wordt ingehaald, is te danken aan loonmatigingen.
Die wil het kabinet doorvoeren. Ik geef u zometeen de stukken, zodat u ze
kunt bestuderen. Dan ontstaat een level playing field.De heer Van As (LPF):Absoluut. Ik zie ze met belangstelling tegemoet.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. Ik begin met een opmerking vooraf. Gisteren nam collega Van
Aartsen in een lezing buiten de Kamer afscheid van het poldermodel. Ik moet
zeggen dat het mij buitengewoon teleurstelt dat de heer Van Aartsen zijn provocerende
uitspraak van gisteren vandaag niet in het parlement herhaalt. Je zou bijna
gaan denken dat zijn ervaringen van de afgelopen weken hem met angst hebben
vervuld en dat hij vreest dat ook deze uitspraak niet parlementproof is.Wij hebben twee hoofdbezwaren tegen het werkgelegenheidsbeleid van dit
kabinet. Ons eerste bezwaar is dat er helemaal geen werkgelegenheidsbeleid
is. Ondanks herhaalde verzoeken onzerzijds kan dit kabinet namelijk niet duidelijk
maken of en hoe het banen wil scheppen. De werkloosheid stijgt dramatisch.
Elke maand komen er 12.000 mensen bij, oplopend tot 550.000 in 2005. Volgens
het CPB vertoont de arbeidsmarkt een uitgesproken somber beeld. De werkgelegenheid
in de marktsector vertoont een nog grotere daling dan vorig jaar, namelijk
met 2,5%, meer dan honderdduizend arbeidsjaren. Volgens het CPB nam in de
naoorlogse periode alleen in 1982 het aantal arbeidsjaren in de marktsector
sterker af dan nu.Volgens de regering moet het aanbod van arbeid worden vergroot. Daartoe
worden de inkomens en de inkomenszekerheid van mensen in de WAO, die De Geus
wil afschaffen, de bijstand en, als wij minister Brinkhorst mogen geloven,
de WW verminderd. Graag verkrijg ik overigens over de uitspraken van minister
Brinkhorst over de WW duidelijkheid van de premier. Als wij alle mensen in
deze uitkeringen bij elkaar tellen, staan er inmiddels anderhalf miljoen mensen
aan de kant. Het kabinet lijkt te denken dat die mensen als je hun financiële
omstandigheden maar voldoende verslechtert wel willen werken.Vluchten kan niet meer, zegt minister Brinkhorst. Dat klopt, zeg ik mijn
naamgenoot Frans Halsema na. Ik zou namelijk niet weten waar naartoe. Het
grote probleem op de arbeidsmarkt zit namelijk niet in het aanbod maar in
de vraag. Er zijn gewoon te weinig banen. Er komen geen banen bij. Sterker,
het kabinet staat toe dat het aantal banen snel en dramatisch vermindert.Ons tweede hoofdbezwaar is dat het niet alleen lijkt te ontbreken aan
de wil om banen te scheppen voor al die duizenden mensen die nu gedwongen
thuis zitten of die op de tocht staan. Het lijkt ook te ontbreken aan inlevingsvermogen
in het lot van al die mensen, hun gebrek aan perspectief, de angst om niet
meer aan de slag te komen, thuis achter de geraniums te moeten zitten en te
verlangen naar een baan die er niet is. Werkgelegenheid is van groot belang,
schrijft de minister-president, voor de versterking van het economisch groeivermogen.
Dat is volstrekt waar en daarom moet je banen scheppen. Maar werk is ook van
groot belang voor het levensgeluk van mensen, voor hun zelfrespect en voor
hun zelfwaardering. Arbeid adelt, wist de vrouwenvereniging Tesselschade al
aan het begin van deze eeuw. Dat geldt nu evenzeer, voor al die jongeren,
vrouwen en allochtonen wier arbeidsperspectief ronduit slecht is. Een verwijzing
naar komende generaties, komende vergrijzing en komende begrotingstekorten
volstaat geenszins als mensen nu geen perspectief hebben.Ik vraag de premier dan ook dringend om in zijn termijn de betekenis van
werk voor mensen nu naar waarde te schatten. Een land dat een verloren generatie
bezit, zal nooit economisch werkelijk sterk zijn. Ik denk eerlijk gezegd dat
de minister-president heel goed aan te spreken is op het lot van de huidige,
in omvang snel groeiende groep mensen zonder werk. De brief stelt teleur,
omdat al die mensen er niet in voorkomen. Ik zou hem dan ook willen vragen
om dat in zijn eerste termijn te repareren. Hun economische potentie zal de
minister-president niet onbenut willen laten. Hun welzijn, hun inkomenszekerheid zal ook de premier aan zijn hart gaan.Begin jaren tachtig was het grote drama van de snel stijgende werkloosheid
voor premier Lubbers aanleiding om te zeggen: bij een miljoen werklozen ben
ik weg. Mijn vraag aan de premier is of er voor hem ook een grens is. Kan
er een moment komen dat deze premier zegt: dit wil ik niet voor mijn rekening
nemen, omdat te veel mensen tegen hun zin in de bijstand terechtkomen, in
de WAO of in de WW, als die nog bestaat? Ik mis, met andere woorden, urgentie
en ik vraag de premier indringend om die in dit debat te tonen.Voorzitter. Ik zou het niet graag zover zien komen dat de werkloosheid
verder en verder stijgt. Vanzelfsprekend zou ik het ook niet graag zover willen
zien komen dat de premier dan zijn boeltje moet pakken. Ik doe hem dan ook
een handreiking. Onze afgelopen tegenbegroting stond in het teken van 100.000
extra banen. Met CPB-keurmerk staat dit plan nog als een huis. Aangezien de
premier het uit zijn hoofd kent, zal ik het hier niet herhalen. Wel wil ik
een aanvullend voorstel doen, voor de Balkenende-bonus, die leidt tot echte
Balkenende-banen. Ik zie minister Zalm kijken. Wij weten ook dat het afgelopen
jaar voor de premier niet in alle opzichten even gemakkelijk was. Daarom dit
opstekertje; wij gunnen hem dat graag.Het voorstel is van een charmante eenvoud, maar dat had u natuurlijk van
mij verwacht. Het combineert een aantal, ook voor dit kabinet, belangrijke
voorwaarden. Wij scheppen daarmee in belangrijke mate ook in de marktsector
werk. Het gaat om echt werk en wij komen ermee tegemoet aan de kritiek van
met name het CDA dat de Melkertbanen kunstbanen vindt. Daar zou je overigens
wel een relativerende opmerking bij kunnen maken. Anders dan bij de SPAK gaat
het bij ons plan om een tijdelijke impuls voor werkgevers. Vanzelfsprekend
zorgen wij voor financiële dekking. Wat stellen wij voor?Een werkgever die iemand die een half jaar of langer werkloos is voor
vier jaar in dienst neemt, krijgt twee jaar lang een korting van 2000 euro
per jaar op de belasting en de premies voor deze werknemer. Dat is aantrekkelijk
voor werkgevers in de marktsector. Het is ook aantrekkelijk voor bijvoorbeeld
gemeenten. Zij kunnen fors besparen op de uitkeringslasten en tegelijkertijd
investeren in de aanstelling van bijvoorbeeld conducteurs, toezichthouders
en onderwijsassistenten. Het voorstel is niet in de laatste plaats aantrekkelijk
voor werkzoekenden. Zij kunnen tegen een gewoon loon regulier werk verrichten,
werkervaring opdoen en zich in vier jaar met aanzienlijk meer kansen oriënteren
op een verdere loopbaan.Bij het creëren van 100.000 banen – dat stellen wij voor –
bedragen de kosten van uitvoering van ons plan jaarlijks 200 mln. Wij willen
die kosten betalen met het geld voor de reïntegratieprogramma's waaraan
nu jaarlijks ongeveer 500 mln wordt uitgegeven. Wij snoeien niet in de reïntegratie,
maar laten de reïntegratie werken. Wat ons betreft komt 100 mln ten lasten
van het UWV en de andere 100 mln ten laste van de gemeente. Tot slot vraag
ik om een reactie van de premier.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Op basis van de meest recente cijfers is de verwachting dat
Nederland dit jaar rond de half miljoen werklozen kent. Een half miljoen!
Dat betekent dat er sinds de start van het kabinet-Balkenende I per jaar meer
dan 100.000 werklozen zijn bijgekomen. De belangrijkste oorzaak daarvan is
de tegenvallende economische conjunctuur die zich voor een groot deel –
ik erken dat – aan de invloed van het regeringsbeleid onttrekt. U zult
mij dan ook niet snel horen zeggen dat het allemaal aan dit kabinet te wijten
is dat de werkloosheid zo snel oploopt. Echter, er is in dit debat wel reden
voor kritiek. Ik vind de brief van de minister-president erg summier. Die
bevat hoofdzakelijk een opsomming van en een verwijzing naar bekend beleid.
Dat is begrijpelijk, maar ik mis met anderen daarin het gevoel voor urgentie.
Er is een uitstralingsprobleem. Na alles wat er de afgelopen weken is gebeurd,
zou dit kabinet dat serieuzer moeten nemen. Ik noem het mislukken van het
overleg met de sociale partners, geen loonmatiging – zie de brief die
wij vandaag kregen en waarin de gevolgen hiervan staan – en opnieuw
een pakket van 2,9 mld aan bezuinigingen. In de brief vind ik een voortdurende verwijzing naar het herstel van het
groeivermogen en de betaalbaarheid van de sociale voorzieningen op lange termijn.
In het licht van de snel oplopende werkloosheid waarmee wij vandaag te kampen
hebben komt dit bij mij vervreemdend over. Ik zeg erbij: je hoeft het niet
oneens te zijn met de langetermijnvisie van het kabinet op het punt van solidariteit
en draagvlak om tegelijkertijd kritiek te hebben op het gebrek aan aandacht
voor de negatieve effecten van de maatregelen nu, vandaag. Ook dat is solidariteit.Bij de algemene beschouwingen merkte ik al op dat het kabinet onder de
titel bevordering arbeidsparticipatie een bezuiniging noteert van 3 mld euro.
De strategie van het kabinet om de economie weer op gang te brengen en banen
te creëren bestaat vooral uit het invoeren van negatieve prikkels. Zie
pagina 2 van de brief. Daar wordt geen enkele positieve prikkel genoemd. Het
gaat om het beperken van de WAO en de WW en het afschaffen van de VUT en het
prepensioen. Het klinkt mooi: je kort op de sociale zekerheid om die onaantrekkelijk
te maken en je bestrijdt tegelijk de werkloosheid door werk aantrekkelijker
te maken. Vanwege de eenzijdigheid is dit echter te mooi om waar te zijn.
Want wat heeft een werkloze eraan dat hij erop vooruitgaat met het aanvaarden
van werk – ik noem: de verkleining van de armoedeval – als er
geen banen zijn om die vooruitgang te verwezenlijken? Wat moet een oudere
werknemer met de boodschap dat hij niet meer vervroegd mag uittreden als er
geen werkgever bereid is om hem tot zijn 65ste aan de slag te houden?Ik wijs er ook op dat in verband met de voorgenomen herkeuring van WAO'ers
in oktober een stuwmeer van zeker 110.000 werkzoekenden is te verwachten.
Deze mensen zullen als gevolg van de kabinetsplannen immers worden geconfronteerd
worden met een verlaging c.q. het vervallen van hun uitkering. Welk perspectief
biedt het kabinet hun, als er dan nog geen banen zijn?Het kabinet mag dus niet volstaan met negatieve prikkels. De fractie van
de ChristenUnie dringt aan op meer positieve prikkels en op het scheppen van
banen. Ik verwijs naar de tabel op pagina 9 van de arbeidsmarktvisie, waaruit
blijkt dat ouderen, vrouwen, etnische minderheden, laagopgeleiden
en arbeidsgehandicapten juist het ontbreken van voldoende financiële
prikkels ervaren als de belemmering om weer aan het werk te gaan. Eerder hebben
wij bijvoorbeeld gepleit voor herinvoering van de specifieke afdrachtsvermindering
voor oudere werknemers, de SPOK, die het voor werkgevers financieel aantrekkelijk
maakt om oudere werknemers in dienst te houden of aan te nemen. Ook zal op
termijn een demotiebeleid moeten worden overwogen, waarmee een einde komt
aan de vanzelfsprekendheid om steeds meer te verdienen naarmate de pensioenleeftijd
nadert. Ik wijs erop dat de tendens in de richting van middelloonpensioenen
de nadelen van die route alleen maar doet verminderen en overzienbaar maakt.
Zoals wij vorige week duidelijk hebben gemaakt, blijft wat ons betreft ook
de SPAK in stand, die het voor werkgevers aantrekkelijk maakt om laagopgeleide
werknemers in dienst te houden. Overigens heb ik met belangstelling geluisterd
naar de voorstellen die door de PvdA en GroenLinks zijn gedaan. Wij zullen
er met de nodige sympathie naar kijken.Het kabinet zegt de armoedeval te willen verminderen. Ik wijs er evenwel
op dat de armoedeval ook met de huidige maatregelen onverkort in stand blijft.
Ik verwijs naar hetgeen wij daarover hebben gezegd bij de behandeling van
het Belastingplan 2004. Toen bleek dat een gezin met een kostwinner op het
minimuminkomen er nog altijd 461 euro in besteedbaar inkomen op achteruitgaat,
wanneer een der partners vanuit een uitkeringssituatie aan het werk gaat.
Het beeld voor een alleenstaande ouder met kinderen is helemaal dramatisch,
want die gaat er 941 euro op achteruit. Het is de vierde of vijfde keer dat
ik deze cijfers hier noem, maar ze zijn nog steeds niet veranderd. Omdat er
geen nieuwe maatregelen worden voorgesteld, is er geen grond voor enige hoop
dat dit zal veranderen. Werken loont dus nog steeds niet voor verdieners rond
het minimuminkomen. Om de armoedeval verder te verminderen, zou de arbeidskorting
meer inkomensafhankelijk moeten worden vormgegeven en ook meer ten goede moeten
komen aan mensen met een baan van bescheiden omvang. De ChristenUnie is zich er indringend van bewust wat werkloosheid met
mensen doet. Je gaat er niet alleen financieel, maar ook sociaal en persoonlijk
op achteruit. Een betaalde baan bezorgt iemand niet alleen een inkomen, maar
ook een netwerk en een gevoel van eigenwaarde. Wij zijn dan ook bezorgd over
de grote groep huishoudens in ons land, 900.000 volgens de CBS-cijfers die
de regering zelf ons bij het belastingplan heeft aangereikt, waar helemaal
geen inkomen uit werk binnenkomt. Al meermalen heb ik erop gewezen dat het
ongerijmd is om bijvoorbeeld de combinatiekorting fors te verhogen en zelfs
uit te breiden met de aanvullende combinatiekorting zolang er nog zo'n groot
reservoir van werklozen is in huishoudens die in het geheel geen inkomen uit
werk genieten. Het lijkt erop dat het kabinet meer geïnteresseerd is
in arbeidsparticipatie als bron van belastingopbrengsten dan in het belang
van een baan voor de mensen die het aangaat. Ik vraag het de minister-president
op de man af. Is hij het met mij eens dat het verkrijgen van een eerste baan
in een huishouden topprioriteit zou moeten zijn in plaats van het verkrijgen
van een tweede baan in datzelfde huishouden? Ik pleit met bijvoorbeeld Hans
de Boer, die er in zijn hoedanigheid als voorzitter van de taskforce jeugdwerkloosheid
weer op wees, voor meer specifiek gericht beleid. Ik verwijs ook hiervoor
naar de tabel in de visie op de arbeidsmarkt van het kabinet zelf.Ik wil hameren op het belang van scholing. Ik vind het opvallend dat voor
bijna alle kwetsbare groepen geldt dat onvoldoende opleidingsniveau een belemmering
vormt om aan de slag te komen. Dat raakt ook aan de constatering dat er zo'n
100.000 vacatures zijn, met name voor lageropgeleiden, maar dat er onvoldoende
vakbekwame mensen op lbo- en mbo-niveau zijn. Nederland kampt al jaren met
een gebrek aan vakmensen. Hoe komt het toch dat wij er niet in slagen om daar
iets aan te doen? Wat de fractie van de ChristenUnie betreft, moet er meer
innovatief worden gekeken naar de onderkant van de arbeidsmarkt. Het kan niet
zo blijven dat er nog steeds vacatures openstaan voor lbo'ers en mbo'ers terwijl
er honderdduizenden werklozen zijn. De oplossing zal moeten bestaan in goede
scholing en een betere aansluiting van het beroepsonderwijs op het bedrijfsleven.
Dat vraagt bijvoorbeeld om leer-werktrajecten die niet te veel rompslomp met
zich brengen. Ik roep het kabinet op om in de industriebrief die in voorbereiding
is hieraan de nodige aandacht te besteden.Mevrouw Verburg (CDA):Voorzitter. Ons land is nog lang niet in de conditie om het tempo van
herstel van de economie op wereldniveau, naar schatting 3%, bij te houden.
Integendeel, zelfs in EU-verband verkeert Nederland in een achterstandspositie.
Wij werken niet lang genoeg, de arbeidsproductiviteit is te laag, de arbeidsinkomensquote
is te hoog, het stelsel van sociale zekerheid wordt weliswaar sterk activerender,
maar de vruchten zijn nog niet te plukken, en de arbeidsmarkt heeft structureel
een januskop: te weinig hoogopgeleiden en te veel laagopgeleiden, van wie
te veel zonder startkwalificatie. Er is nog steeds krapte in de zorg en het
onderwijs. Arbeid trekt weg naar Aziatische en Midden- en Oost-Europese landen.Er is voorzichtig economisch optimisme, maar het ijs van het herstel is
flinterdun. De groei komt vooral van de bescheiden toename van de export,
en die basis is te smal om echt nieuwe economische kansen te creëren.
Ondernemers zijn afwachtend met investeringen en ook het consumentenvertrouwen
is aarzelend. Dat mondt uit in een tekort aan ambitie om die nieuwe kansen
te creëren en te pakken. De trein van herstel van de economie komt eraan,
maar het is de vraag of ons land er tijdig op kan springen. Met de ingezette
hervormingen van de arbeidsmarkt en de sociale zekerheid kunnen wij die trein
nog halen. Zoals de OESO verwacht, zal de werkgelegenheid dan medio volgend
jaar gaan aantrekken.Het CDA vindt dat het kabinet zich de noodzaak en de uitdaging hiervan
ten volle bewust is. Dat blijkt uit het Hoofdlijnenakkoord, dat de veelzeggende
titel heeft: "Meer werk, minder regels, meedoen". Dat is precies wat er moet
gebeuren en waar het kabinet voluit mee bezig is. Werk, echte banen, krijgen
voorrang op een uitkering door de sociale zekerheid te vernieuwen en veel activerender te maken. Om meer banen te krijgen, is het kabinet
vanaf zijn start bezig de loonkosten naar beneden te brengen. Door minder
regels wordt ondernemen aantrekkelijker en wordt de internationale concurrentiepositie
versterkt. Meedoen gaat niet alleen om het krijgen van kansen, maar juist
om het creëren van kansen door werknemers, werkgevers en burgers zelf.De overheid heeft de taak voorwaarden te scheppen en belemmerende factoren
weg te nemen. Dat is urgent en gebeurt volop. Werkzoekenden kunnen minder
gemakkelijk een baan weigeren. Werknemers moeten langer actief op de arbeidsmarkt
blijven. Daarom wordt geïnvesteerd in preventie en kwaliteit van de arbeid,
terwijl werknemers via een levensloopregeling straks zelf sparen en bepalen
wanneer zij verlof opnemen. De administratievelastendruk voor het bedrijfsleven
wordt voor het eerst echt minder en moet wat ons betreft nog veel verder omlaag.
Ook aan het beperken van de loonkosten en het bestrijden van de armoedeval,
onder andere door het bundelen van inkomensafhankelijke regelingen, wordt
gewerkt.Tegelijkertijd wordt meer geïnvesteerd in onderwijs en innovatie
en wordt de weg gebaand naar een toekomstgerichte economie, gebaseerd op een
activerend stelsel van sociale zekerheid. Daar doen wij het voor. Daarvoor
maakt het kabinet nu moeilijke keuzes die niet door iedereen met gejuich worden
ontvangen, maar die wel ons land straks weer in positie kunnen brengen.De CDA-fractie steunt die maatregelen met het oog op de langere termijn.
Tegelijkertijd hebben wij oog voor de problemen op de korte termijn. Die problemen
worden niet opgelost door de teleurstellende voorstellen van de PvdA, die
nieuwe subsidiebanen creëert. De problemen worden evenmin opgelost door
vakbonden die nu alweer met hoge looneisen dreigen.De heer Bos (PvdA):Wat zijn de subsidiebanen die wij creëren?Mevrouw Verburg (CDA):U bent weer bezig op grote schaal geld uit te delen. Iedereen die aan
het werk gaat, krijgt een bonus van 500 euro.De heer Bos (PvdA):Wat is nu die subsidiebaan?Mevrouw Verburg (CDA):U bent bezig grotelijks met overheidsgeld ervoor te zorgen dat mensen
aan het werk gaan, terwijl u tegen iedereen met een uitkering zou moeten zeggen:
doe je uiterste best om aan het werk te komen. Het zou u sieren als u veel
meer achter wethouders als wethouder Aboutaleb van Amsterdam gaat staan. Mensen
moeten alleen een uitkering in het kader van de WWB krijgen, als zij daar
ook iets voor in de plaats stellen. Het is normaal dat mensen aan het werk
gaan.De heer Bos (PvdA):Hier wordt het ene sprookje aan het andere sprookje vastgeknoopt. Ik sta
elke dag achter de door u genoemde wethouder, wat meer is dan u kunt zeggen.
Daarnaast zie ik nog steeds niet over welke subsidiebanen u het eigenlijk
hebt. Ik heb het gewoon over alle werknemers, in gewone banen, die ze ook
nu al hebben en die ze op het punt staan om eventueel kwijt te raken. Wij
geven deze mensen eenzelfde belastingkorting als nu. Dat zijn geen subsidiebanen,
dat zijn echte banen in de arbeidssector. Dat is geen geld weggeven, mevrouw
Verburg, geld weggeven is de OZB voor 1 mld euro verlagen op het moment dat
dat geld veel beter kan worden gebruikt om de werkgelegenheid te bevorderen.Mevrouw Verburg (CDA):Nee, mijnheer Bos, u bent bezig om via de overheid grootscheeps een aantal
banen te creëren en mensen daar aan het werk te helpen. Maar we moeten
ervoor zorgen dat de mensen in de markt aan de slag kunnen.De heer Bos (PvdA):Maar waar bij de overheid creëren wij dan banen? Het zijn in ons
plan allemaal marktbanen, behalve in het onderwijs. Als u daarmee problemen
hebt, zeg dat dan eerlijk. Verder hebben wij het over precies hetzelfde geld:
uw geld en mijn geld komt uit hetzelfde potje. Maar u kiest ervoor om 1 mld
euro weg te geven door een verlaging van de OZB, en ik kies ervoor om dat
geld te steken in versterking van de economie. Maakt u dan maar eens duidelijk
wie er op dit punt geld weggeeft!Mevrouw Verburg (CDA):Ik zeg het nog één keer: de heer Bos is grotelijks bezig
om er via de schatkist voor te zorgen dat mensen weer een bonus krijgen als
zij aan het werk gaan. Het is normaal dat mensen aan het werk gaan, en niet
langer een beroep doen op een uitkering dan volstrekt noodzakelijk. Het is
nog erger als het gaat om uw financiering. Ik heb vandaag begrepen waarom
u zo graag onderscheid wilt maken tussen vorige week en deze week. Vorige
week, tijdens het debat over het voorjaarsoverleg, vertelde u dat het zo belangrijk
is om de collectieve solidariteit te organiseren voor de mensen met prepensioenen.
Vandaag doet u een greep uit de spaarpot van de mensen die hun pensioen opbouwen.
Want, zegt u, ik heb dat geld nodig voor mensen met een inkomen van meer dan
45.000 euro, om mijn voorstellen te financieren. Ik begrijp dat u dat knipt:
vorige week solidariteit en nu zegt u: lever het hier maar in als u een iets
beter pensioen hebt opgebouwd.De heer Bos (PvdA):Voor iemand die verdedigt dat de IHS wordt verlaagd terwijl de huren worden
verhoogd, en dat het ziekenfondspakket wordt uitgekleed terwijl de premies
worden verhoogd, vind ik het tamelijk hypocriet om iemand die ervoor pleit
om ook de hogere inkomens eens iets te laten inleveren, ervan te beschuldigen
dat hij onverantwoord bezig is.U krijgt nog een antwoord op uw vraag over de loonkosten. Ik citeer uit
het verzameld werk "Anders en beter" van Jan Peter Balkenende, uit 2002: "Duidelijk
is dat voor de toekomst een beleid nodig is dat optimale arbeidsparticipatie
stimuleert. De loonkosten verlagen voor werkgevers, met name in het onderste
deel van het gebouw, werk moet lonend worden, niemand die wil werken komt
op die manier op straat te staan". Dat doen wij vanavond, mevrouw Verburg.
Dat is geen geld weggeven, dat is doen wat Jan Peter Balkenende enkele jaren
geleden ook nog verstandig vond.Mevrouw Verburg (CDA):Ik stel vast dat de heer Bos de overheidsuitgaven verhoogt.De heer Bos (PvdA):Toont u eens aan waar wij de overheidsuitgaven verhogen! Maak dat nu eens
hard! Het klopt gewoon niet. We kunnen hier wel van alles gaan
roepen, maar toon dat nu eens aan! Waar worden in de PvdA-plannen de overheidsuitgaven
verhoogd? Ik wend uw geld op een andere manier aan, het financieringstekort
wordt niet hoger, en de staatsschuld ook niet.De voorzitter:Ik stel voor dat u niet door elkaar spreekt. Dat kan wel met zingen, maar
niet met praten!Mevrouw Verburg (CDA):De voorstellen van de Partij van de Arbeid zijn niet de onze. Zij betekenen
weer een te grote overheidsbemoeienis met van alles en nog wat, en het betekent
dat wij bezig zijn om op een verkeerde manier te investeren in de werkgelegenheid.Per maand komen er 14.000 werklozen bij, en dan moeten wij vaststellen
dat gemeenten en het CWI slechts een handjevol werknemers kunnen genereren
voor de seizoensarbeid in de land- en tuinbouw. Dat vindt de CDA-fractie beschamend.
Wij vragen de staatssecretaris, hoe een herhaling hiervan kan worden voorkomen.
Verder verlaten de komende weken 150.000 jongeren de school- en studiebanken.
Niet iedereen zal op eigen kracht snel een baan vinden. Toch mag er wat ons
betreft geen nieuwe verloren generatie ontstaan die nu in een uitkering belandt
en definitief kansloos wordt op de arbeidsmarkt. Cruciaal is het hebben van
een startkwalificatie. Jongeren moeten daarvan doordrongen zijn. Alleen zo
kan de januskop van de arbeidsmarkt effectief worden bestreden. Het is verder
van belang dat jongeren geen uitkering krijgen voor rondhangen of thuiszitten.
Het leveren van een prestatie voor een uitkering, zoals in Den Bosch en in
andere gemeenten wordt gevraagd, heeft effect. Jongeren zoeken dan harder
naar een baan en stromen niet in of stromen sneller uit de uitkering, omdat
ze liever een echte baan hebben.De taskforce jeugdwerkloosheid onder aanvoering van Hans de Boer is ambitieus
uit de startblokken gekomen. Tot nu toe zijn 2350 jongeren extra aan een baan
geholpen. Dat aantal kan en moet nog veel verder omhoog. Te veel jongeren,
60% van de vmbo'ers, verlaten voortijdig de schoolbanken. De taskforce stelt
dat ze met behulp van O&O-fondsen, ESF-gelden en drie maanden stage via
een bijstandsuitkering 35.000 jongeren een leer-werkplek kan aanbieden. De
metaalsector is al in gesprek met de taskforce. Kan dat een tandje sneller?
Ziet de staatssecretaris kans voor 35.000 jongeren een convenant af te sluiten,
waarbij O&O-fondsen uit het bedrijfsleven en ESF-gelden op een verantwoorde
manier met elkaar worden gecombineerd, zodat jongeren een startkwalificatie
kunnen behalen?De beste bestrijding van werkloosheid is een opbloeiende economie. Daarvoor
moeten echter de randvoorwaarden worden geschapen. Het kabinet is daarmee
bezig. Werknemers en werkgevers zullen evenzeer een bijdrage moeten leveren.
Niet het zoeken naar de verschillen, maar het vinden van oplossingen die verder
reiken dan het verlies van perspectief op de korte termijn dient voor alle
betrokkenen het kompas te zijn.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het betoog van mevrouw Verburg stelt mij een beetje teleur. Zij neemt
wel de moeite het initiatief van de PvdA voor het scheppen van banen af te
breken, maar ze gaat niet in op ons voorstel, waarover ik in de pers heb gelezen
dat mevrouw Verburg dat de charme van de eenvoud vindt hebben. Dat vinden
wijzelf overigens ook. Ik ben daarom benieuwd naar het oordeel van de CDA-fractie
over ons voorstel.Mevrouw Verburg (CDA):Ik vind het voorstel inderdaad eenvoudiger dan dat van de PvdA. Wij hebben
vorig jaar echter tegen de gemeenten gezegd dat zij de Wet werk en bijstand
moeten uitvoeren. Ze moeten de reïntegratiebudgetten ook beheren. Het
gaat dan niet aan om nu een deel van het budget van de gemeenten weg te halen,
maar dat wil GroenLinks. Die fractie wil 100 mln euro bij de gemeenten weghalen
en dat aan de werkgevers geven. Stel echter dat een gemeente bepaalde afspraken
met een werkgever kan maken en dat die werkgever het traject voor zijn rekening
neemt, terwijl de gemeente daarvoor betaalt. Dat vinden wij prima. Ik vraag
me echter af of het voorstel van GroenLinks op dit moment het juiste is.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Als ik het goed begrijp, dan heeft mevrouw Verburg alleen een probleem
met de technische vormgeving van het voorstel, namelijk het financiële
probleem dat voor gemeenten ontstaat. Wij leggen de gemeenten echter geen
nieuwe verplichtingen op. Wij geven ze slechts een extra mogelijkheid. Op
het moment dat ze geld willen gebruiken voor het scheppen van banen, moeten
ze daartoe in staat worden gesteld. Als het CDA wil dat dit helemaal uit bijvoorbeeld
het UWV-budget wordt betaald, dan hebben wij daar geen principieel bezwaar
tegen. Het onderliggende principe van het gebruiken van het reïntegratiebudget
voor het scheppen van werk – wij maken dat heel concreet via die 100.000
banen – steunt mevrouw Verburg dus.Mevrouw Verburg (CDA):Ik begrijp het voorstel als volgt. Stel dat een werkgever iemand een baan
aanbiedt en dat de werkgever de opleiding voor zijn rekening neemt. De werkgever
komt vervolgens met de gemeente overeen dat daar een bedrag tegenover staat.
Wij hebben daar geen probleem mee. Als GroenLinks eerst een reïntegratietraject
door het UWV wil laten opstarten om daarna een werkgever nog eens 2000 euro
te geven, dan zijn wij het daar niet mee eens.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik raad u aan ons voorstel nog eens te lezen, want u heeft dat niet begrepen.
Een reïntegratiecursus voor elke werkloze, voor iedereen die aan de kant
staat, kost momenteel 4000 euro. In plaats daarvan is het ook mogelijk om
die mensen twee jaar lang 2000 per jaar als rugzakje mee te geven. Dat geld
moet vervolgens worden gedoneerd bij een werkgever. Op die manier kan de werkgever
iemand in dienst nemen tegen lagere belastingen en lagere premies. De enige
voorwaarden die wij eraan verbinden is dat iemand een half jaar werkloos is
en dat de werkgever iemand vier jaar in dienst moet nemen wil hij twee jaar
korting krijgen op z'n lasten.Mevrouw Verburg (CDA):U noemt er nu een tweetal voorwaarden bij. Als u het geld eerst wilt weghalen
om het via een ingewikkelde constructie anders in te zetten, dan lijkt ons
dat geen verstandig initiatief.De heer Van der Vlies (SGP):Mijnheer de voorzitter. Elke maand worden ruim 10.000 mensen werkloos.
Het bestand aan werklozen groeit dus schrikbarend en dat heeft grote gevolgen
voor duizenden gezinnen. Het werkloosheidscijfer is intussen het magische
getal van een half miljoen gepasseerd. En dat terwijl nog maar een jaar of
drie terug ondernemers niet wisten waar ze het personeel vandaan moesten halen.
De omslag is dus heel snel gegaan. Tekenen van herstel lijken in zicht maar
de groei van de werkgelegenheid volgt altijd in vertraagd tempo zodat we zeker
nog een jaar rekening moeten houden met oplopende werkloosheid. Dat herstel
moet niet in de knop worden gebroken door al te robuust te reageren op bijvoorbeeld
het mislukte voorjaarsoverleg. Liever geen grote woorden, geen grote broeken,
we hebben een serieus gezamenlijk probleem.Mijn fractie is met het kabinet van mening dat vooral gekeken moet worden
naar het perspectief van de langere termijn. Het in balans brengen van de
eigen verantwoordelijkheid van mensen en het waarborgen van een redelijk inkomensniveau
zijn dringend nodig. En dat vraagt om herijking. Dat betekent dus op sommige
punten pijnlijke maatregelen. Dat betekent aan de andere kant een goede monitoring
van de inkomenspositie van vooral kwetsbare groepen. Op enig moment dit jaar
moet dat toch bekeken worden en moeten er zo nodig passende maatregelen worden
genomen. Dat is de essentie van de motie die mijn naam draagt en die tegen
Kerst hier in de Kamer werd aangenomen. Ik vraag op dat punt wanneer de regering
hierover aan de gang gaat en duidelijkheid verschaft.Terecht stelt de regering in haar brief dat participatie, productiviteit
en gematigde loonontwikkeling de pijlers zijn van het beleid. De SGP-fractie
maakt zich wat de loonontwikkeling betreft dus grote zorgen over bepaalde
tendensen die zich aftekenen, ook gelet op uitspraken vanuit de kringen van
de vakbeweging. Mijn fractie zou het zeer onverstandig vinden als hoge looneisen
niet alleen worden gesteld maar ook eindresultaat zouden zijn, wellicht zelfs
als resultaat van scherpe onderhandelingen, met alle onrust in het land van
dien als het gaat om het arbeidsklimaat.Wat betreft de arbeidsparticipatie heeft de SGP-fractie op 26 juni
vorig jaar aangegeven dat wij ons toch eens eerlijk moeten afvragen of de
stimulering van arbeidsparticipatie in de huidige economische omstandigheden
wel over de gehele breedte zo vol te houden is als waarop wij graag inzetten.
Wij willen tegelijkertijd een hoge arbeidsparticipatie van oudere werknemers,
van jongeren, van WAO'ers, van gehandicapten, van WW'ers, van allochtonen,
van bijstandsgerechtigden en van vrouwen. Dat is dus dringen geblazen op een
te klein getal vacatures. Moeten daaraan nu niet eens consequenties worden
verbonden? Dan vinden wij het belangrijker dat jongeren, allochtonen en arbeidsgehandicapten
aan het werk worden geholpen dan dat de regering volhoudt ouderen te dwingen
om te solliciteren onder de huidige omstandigheden van te weinig beschikbare
banen en dat er 900 mln euro wordt besteed aan kinderopvang om de arbeidsparticipatie
van vrouwen te bevorderen in situaties waarin een dubbel gezinsinkomen wordt
gegenereerd. Overigens is er door het te lage "rendement" van betaalde arbeid
ten opzichte van een uitkering nog een probleem.Mijn fractie heeft waardering voor de Visie arbeidsmarkt die op 27 april
2004 is verschenen. Het wegnemen van belemmeringen die voor meerdere groepen
gelden, is nuttig. Daardoor is een meer integrale benadering mogelijk.Zoals gezegd, weegt het oplossen van de jeugdwerkloosheid voor ons heel
zwaar. Jongeren mogen niet in de uitkeringsspiraal terechtkomen. Er zijn veel
initiatieven, bijvoorbeeld in Amsterdam waar jongeren verplicht worden om
bijgeschoold te worden. In Rotterdam is er het project "Leren op de winkelvloer"
dat zich op hangjongeren richt. Kan de overheid dergelijke initiatieven financieel
ondersteunen, zo dat gewenst is? Kan zij geslaagde projecten over het gehele
land doen verwerkelijken?De heer De Boer, voorzitter van de werkgroep die is ingesteld om de groeiende
jeugdwerkloosheid te stoppen, redt het met de huidige middelen niet, zo lees
ik vanmorgen in een ochtendblad. Hij staat voor de taak om binnen drie jaar
40.000 werkloze jongeren aan een baan te helpen, maar tot nu toe is hem dat
pas in 2377 gevallen gelukt. Zijn conclusie is dan ook: zo halen wij het nooit.
Hij voegt er allerlei beschouwingen aan toe, maar mij ontbreekt de spreektijd
om daar verder op in te gaan. Ik volsta met het melden van dit serieuze signaal
van iemand die met een missie middenin dit weerbarstige werkveld staat. Hij
blijkt tegen de nodige moeilijkheden, zo niet onmogelijkheden aan te lopen.
Er moet een schepje bovenop. Er is behoefte aan aanvullende impulsen. Er moet
vooral aandacht zijn voor het voltooien van de opleiding, werkervaring, stageplaatsen
enzovoorts.Afgelopen vrijdag was mijn fractie op bezoek bij MKB Nederland. Daar hoorden
wij van ondernemers dat het kabinet goede plannen heeft voor de verlaging
van administratieve lasten, maar dat zij er nog altijd niets van merken. Dat
zou binnen de kortste keren anders moeten. Het verlagen van de administratieve
lasten voor kleinere ondernemers levert een geweldige besparing op en is dus
goed voor de werkgelegenheid. Het MKB is nog altijd een van de grote trekkers
als het om banen voor jongeren gaat.De heer Dittrich (D66):Voorzitter. De heer Marijnissen begon zijn betoog met een verwijzing naar
The Economist als een zeer betrouwbare bron.De voorzitter:Het is jammer dat hij nu even afwezig is.De heer Dittrich (D66):Inderdaad. Hij heeft dit staatje laten uitdelen zodat wij het allemaal
konden lezen. Het valt op dat in de periode 1999-2003 – ten tijde van
de puinhopen van Paars 2, Pim Fortuyn en Balkenende-I – Nederland een
10 krijgt voor politieke stabiliteit. Het hoogste cijfer van de hele wereld!
Voor het financiële beleid, waar de heer Marijnissen altijd zoveel op
heeft aan te merken, krijgt Nederland ook een 10. Wij staan bovenaan. Ik vraag
mij dan ook af of The Economist wel het blad is waarnaar verwezen moet worden.Ik kijk liever naar hetgeen daadwerkelijk gebeurt. Per maand verliezen
14.000 mensen hun baan. De jeugdwerkloosheid loopt op. Steeds meer allochtonen
raken hun baan kwijt. Op deze zichtbare effecten moeten wij
ons concentreren. Daar komt bij dat steeds meer bedrijven Nederland verlaten.
In 2003 is er geen enkel buitenlands bedrijf naar Nederland gekomen. Daaruit
kun je concluderen dat het vestigingsklimaat voor bedrijven niet goed is.Voorzitter. Ik ben blij dat wij dit debat nu voeren. Ik ben het met mevrouw
Halsema eens dat het jammer is dat niet alle fractievoorzitters eraan meedoen.
Het gaat om de toekomst van Nederland. Wij bespreken vanavond belangrijke
kwesties, zoals de vraag hoe wij de economie uit het slop kunnen halen. Wat
mijn fractie betreft richten wij ons in dit debat op de groei in de marktsector
en de groei van de arbeidsproductiviteit. Ik hoor graag van het kabinet in
dit debat hoe het dat vorm wil geven. In elk geval staat voor de fractie van
D66 vast dat met name de mensen in de bedrijven de groei teweeg moeten brengen.
Daar moet de dynamiek vandaan komen. Zij moeten het geld verdienen en de werkgelegenheid
creëren waarop de samenleving kan drijven. Natuurlijk heeft de overheid
daarbij een ondersteunende rol te spelen.De fractie van D66 wil dat dit kabinet zijn kaarten op de kenniseconomie
zet. Op termijn bepalen kennis, innovatie en creativiteit hoe hard onze economie
kan groeien en hoeveel onze lonen kunnen stijgen zonder dat het ten koste
gaat van de werkgelegenheid. Helaas is ons land nog steeds niet klaar voor
de kenniseconomie. Er bestaat een wanverhouding tussen de vraag naar kennis
en het aanbod van kennis. Er is een tekort aan bepaalde groepen arbeidskrachten,
met name technisch geschoolden. Wij maken ons zorgen over het feit dat er
zo weinig mensen wiskunde willen studeren. Over een paar jaar zijn er geen
docenten meer in Nederland die exacte vakken kunnen geven.Vorig jaar hebben wij naar Fins voorbeeld een innovatieplatform onder
voorzitterschap van de minister-president ingesteld. Dat kennisinnovatieplatform
moet als breekijzer dienen om vastgeroeste structuren in Nederland open te
breken. In april is in de Kamer een debat gevoerd over innovatie. De Kamer
heeft toen een motie van de fractie van D66 aangenomen met daarin de vraag
om snel met een planning te komen en een lijst met onderwerpen om de vastgeroeste
structuren te doorbreken. In het debat is gezegd dat het kennisinnovatieplatform
daarover in april zou praten en dat de Kamer vervolgens een reactie zou krijgen.
Hoe komt het dat wij die reactie nog steeds niet hebben ontvangen? Er bestaat
hier een "sense of urgency". Het is de hoogste tijd dat het platform de economie
stimuleert. Ik wil dan ook dat het platform hiervan werk maakt. Ik wil dat
de kenniseconomie tijdens het Nederlands voorzitterschap als speerpunt wordt
behandeld.Wij hebben de volgende voorstellen om meer dynamiek in de economie te
brengen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik hoop dat de fractie van D66 met andere oplossingen komt voor de geweldig
oplopende werkloosheid. De heer Dittrich lijkt wat minder kritisch over het
innovatieplatform dan vice-premier De Graaf. Die heb ik, net als de heer Wijffels,
horen zeggen dat het niet door hoeft te gaan als het zo moet. Vindt de heer
Dittrich dat ook? Wij hebben er niets meer van gehoord.De heer Dittrich (D66):Het is zo jammer dat mevrouw Halsema het debat over innovatie niet heeft
bijgewoond. Wij hebben allerlei voorstellen gedaan. Wij hebben moties ingediend,
waarbij GroenLinks ons heeft gesteund. Bij de meest vergaande motie vraag
ik nu om de stand van zaken. Het is urgent dat in het kennisinnovatieplatform,
waar kennisinstellingen, bedrijfsleven en overheid samenkomen om focus en
richting aan te brengen, de zaken op een zichtbare manier ter hand worden
genomen. Dan kan er een stimulans van uitgaan voor het bedrijfsleven. Dit
debat is daar extra geschikt voor.Ik heb een heel rijtje voorstellen. Ondernemingen moeten de ruimte krijgen
om meer te kunnen ondernemen. De bureaucratie moet minder. Juist in een kenniseconomie
moet de flexibiliteit bestaan om op nieuwe ontwikkelingen te anticiperen en
te reageren. De armoedeval moet aangepakt worden zodat werken echt loont.
De sociale zekerheid moet, zeker met het oog op de vergrijzing, drastisch
worden hervormd. Het kabinet is hier met WAO, VUT en prepensioenen volgens
ons op de goede weg. Er moet leiderschap getoond worden. Moeilijke maatregelen
moeten verdedigd worden. Dat is beter dan duiken. Als wij nu niets doen, moeten
wij straks meer draconische maatregelen nemen. Er moet aandacht komen voor
landen zoals China en India. De heer Wellink van De Nederlandsche Bank heeft
daarover het nodige gezegd bij de presentatie van het jaarverslag. Het gaat
om een gebied met meer dan 2 miljard inwoners, eenderde van de wereldbevolking.
De Chinese economie groeit de laatste twintig jaar met gemiddeld 10% per jaar.
Wij leven in een tijd met gigantische veranderingen op economisch, politiek
en militair terrein. De wereldorde verandert. Het lijkt alsof wij ons dat
te weinig realiseren. Die Chinese ontwikkelingen zijn niet alleen bedreigingen,
maar bieden ook enorme kansen, bijvoorbeeld voor onze export, maar het lijkt
wel alsof die tot nu toe veel te weinig profiteert van die groeiende markten
in met name China en India. Ik hoor dan ook graag van het kabinet hoe het
daar in de toekomst op wil gaan reageren.Voorzitter. Ten slotte pleit ik ervoor dat de flexwet grondig tegen het
licht wordt gehouden. Mensen die via een uitzendbureau bij bedrijven werken,
bouwen steeds meer rechten op en dat leidt ertoe dat werkgevers op een bepaald
moment zeggen dat zij die mensen niet meer willen hebben omdat ze er anders
aan vastzitten. Dat werkt dus nadelig voor die mensen uit. Wij zullen ook
op dat onderdeel van de arbeidsmarkt naar een grotere flexibiliteit toe moeten.
Wij stellen dan ook voor om dat fasesysteem in de flexwet nog eens tegen het
licht te houden. Meer flexibiliteit op dat onderdeel van de arbeidsmarkt genereert
ook extra banen.D66 is van mening dat het kabinet de uitgezette lijnen moet vasthouden
en niet moet trappen in de val van mooi klinkende maatregelen, maatregelen
die de oppositiepartijen buiten en binnen de Kamer naar voren hebben gebracht.
Het zijn mooi klinkende maatregelen, maar het zijn geen structurele oplossingen.
De bakens moeten nu echt eens worden verzet, want anders mist Nederland de
boot!De heer Van As (LPF):Deze woorden van de heer Dittrich zijn mij eigenlijk uit het hart gegrepen,
maar hoe sterk is D66 nu als het gaat om het nakomen daarvan?
Ik denk maar even aan Schiphol. Daar liggen potenties, kansen en mogelijkheden
voor groei, ook qua werkgelegenheid. Die sterke kanten van ons land kunnen
worden gestimuleerd, maar dan haalt D66 weer zijn stokpaardje van het milieu
van stal en worden ontwikkelingen weer tegengewerkt. Hoe kijkt de heer Dittrich
daar nu tegenaan?De heer Dittrich (D66):U maakt daar ook zo'n handgebaar bij: het milieu! Maar het milieu is niet
niks. Mensen moeten in Nederland kunnen blijven wonen en moeten niet steeds
uit hun slaap worden gehaald door vliegtuiglawaai. Straks zult u ongetwijfeld
met de nota Ruimte aan komen zetten, dus zeg ik nu maar vast dat het natuurlijk
niet de bedoeling is dat heel Nederland vol wordt gebouwd. Wij zullen op een
slimme manier met de beperkte ruimte moeten omgaan. Milieu staat in ieder
geval hoog in ons vaandel!De heer Van As (LPF):Maar kom dan eens met concrete punten! Het is wel leuk om hier een hele
riedel op te lepelen, maar maak dat nu eens hard!De heer Dittrich (D66):Nu breekt mijn klomp. D66 maakt deel van dit kabinet uit. Wij ondersteunen
het economische beleid van dit kabinet. Wij vinden dat beleid belangrijk en
ik probeer de leden van dit kabinet ook op te porren om zelfs nog meer te
doen, bijvoorbeeld op het gebied van de kenniseconomie. U kunt mij dan niet
vragen om met concrete maatregelen te komen, want u bent onderdeel van de
oppositie. U bent het niet eens met dit kabinet en u moet dan ook met concrete
tegenvoorstellen komen die goed zijn doorgerekend en structurele oplossingen
bieden.De heer Van As (LPF):U maakt zich er wel gemakkelijk vanaf. Als coalitiepartij zult u toch
een duidelijke visie hebben? U roept nu wel allerlei dingen, maar hoe hard
is dat nu? Ik hoor D66 al jaren roepen over kenniseconomie! U weet wie daar
verantwoordelijk voor is. Wat zijn de resultaten die dit kabinet op dat punt
heeft behaald, het kabinet waar u mede verantwoordelijk voor bent?De heer Dittrich (D66):Ik heb daar net enkele vragen over gesteld en u moet dan maar even luisteren
naar de antwoorden. In tweede termijn kunnen wij daar dan eventueel wel op
terugkomen. In het debat over de kenniseconomie en de innovatie van eind april
hebben wij een hele lijst concrete voorstellen voorgelegd.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik wilde het juist over die concrete voorstellen hebben: sociale zekerheid
saneren, verder flexibiliseren, tegengaan van de armoedeval en bestrijding
van bureaucratie, precies de doelstellingen die dit kabinet verdedigt. Ik
heb van D66 geen concreet voorstel gehoord. Bovendien, hoeveel banen schept
u daarmee? Hoeveel banen komen erbij met uw voorstellen?De heer Dittrich (D66):Ik vind het werkelijk frappant dat u dit zegt, want u weet dat de fractie
van D66 met de fractie van het CDA en de fractie van de VVD een Hoofdlijnenakkoord
heeft gesloten. Daar staan onze plannen voor de komende vier jaar in en dit
kabinet moet die uitvoeren. En verder zegt u dat u concrete voorstellen mist.
Nee, het kabinet hoort nu juist onze voorstellen uit te voeren.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik begrijp dat de fractie van D66 helemaal en volledig samenvalt met het
kabinetsbeleid en daarbuiten geen creativiteit meer mag vertonen. Dat is precies
wat u zegt. Daarbij constateer ik dat u niet kunt aangeven hoeveel banen u
gaat scheppen. We zien de werkloosheid alleen maar dramatisch oplopen sinds
dit kabinet regeert. Ik zou daar wel eens een echt antwoord op willen hebben,
in plaats van de gemakkelijke jijbak dat de oppositie niet met structurele
voorstellen komt. Geeft u maar eens aan wat er niet structureel is aan onze
voorstellen, en graag met argumenten in plaats van open deuren.De heer Dittrich (D66):Ik zal u een argument geven: we leven in een open en globaliserende economie;
we zien dat bedrijven Nederland verlaten omdat het vestigingsklimaat in Nederland
niet goed is. Uw voorstellen klinken wel heel sympathiek – reïntegratiebudgetten
voor een deel bij de gemeenten weghalen en anders inzetten – maar daarmee
versterkt u het vestigingsklimaat voor het bedrijfsleven helemaal niet. Daarvoor
zou u bijvoorbeeld voorstellen moeten doen om de lastendruk te verlagen, zoals
wij doen, zodat ondernemers eindelijk weer eens kunnen gaan ondernemen in
plaats van met allerlei regels opgescheept zitten.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Hier moet ik toch echt op reageren, want dit is allemaal nogal uit de
losse pols. Er blijkt ook nog uit dat u het voorstel niet kent; en mocht u
het wel kennen, dan heeft u het helemaal niet begrepen. Wij verlagen juist
de lastendruk voor bedrijven, door een korting op hun premies en belastingen
voor werknemers. Daarmee maken we het aantrekkelijker voor werkgevers om mensen
in dienst te nemen. Komt u nou eens met argumenten daartegen! Volgens mij
heeft u die gewoon niet. Wij snoeien namelijk niet in reïntegratiebudgetten,
wij zeggen alleen maar: de beste reïntegratie is een baan.De heer Dittrich (D66):U hevelt het voor een deel over naar werkgevers, biedt een rugzakje voor
vier jaar, maar wat gebeurt er na die vier jaar? Wat is dan uw structuur?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dan hebben mensen vier jaar werkervaring opgedaan. De maatregel is structureel.
In uw voorstel doen mensen nul jaar werkervaring op.De heer Bos (PvdA):Voorzitter. Laat ik de heer Dittrich allereerst complimenteren voor de
manier waarop hij stelselmatig werkgelegenheidsgroei in verband brengt met
innovatie en wijst op het haperen van het innovatieplatform. Dat is inderdaad
belangrijk. Maar ik voel me ook aangesproken als hij zegt dat de oppositie
niet met structurele voorstellen komt. De PvdA heeft vandaag in de praktijk
gebracht wat D66 zelf al jarenlang, in al die tijd van financiële en
politieke stabiliteit waarmee de heer Dittrich zijn verhaal begon, heeft bepleit:
het structureel duurder maken van de kosten van kapitaal en milieubelastend
gedrag en het structureel goedkoper maken van arbeid. Dat is niet alleen structureel,
het is dus precies wat D66 zelf jarenlang heeft bepleit.De heer Dittrich (D66):In uw plan zitten inderdaad aardige elementen, bijvoorbeeld
kinderopvang. Die dingen vind ik heel sympathiek, ik wacht af wat het kabinet
ervan vindt. Maar ik wil dit debat vooral gebruiken voor de middellange en
lange termijn. Voor die lange termijn is het echt nodig dat we bakens verzetten
en niet alleen maar wat in de marge rommelen.De heer Marijnissen (SP):Hoewel ik toch heel nette cijfers van The Economist heb overgelegd, blijft
de heer Dittrich maar beweren dat we in Nederland een slecht ondernemersklimaat
hebben. Hij zegt dat er bedrijven naar het buitenland gaan. Welnu, ik kom
uit een stad met een grote vestiging van Philips. Vijftien jaar geleden besloot
Philips deze fabriek van vooral transformators over te planten naar Frankrijk,
omdat dat op dat moment goedkoper was. Nu gaan de fabrieken naar Polen. Wat
wil de heer Dittrich daartegenover stellen?De heer Dittrich (D66):Dat we, bijvoorbeeld in samenwerking met kennisinstellingen, een zodanig
klimaat scheppen dat er op een aantal locaties veel wordt geïnvesteerd
in onderzoek, zodat het voor een bedrijf als Philips weer rendabel wordt om
hier mensen neer te zetten, of uit het buitenland te halen. Dat heeft het
innovatieplatform overigens al geregeld: het wordt vanwege het ene loket veel
gemakkelijker om kenniswerkers uit het buitenland naar Nederland te halen,
juist om te stimuleren dat hier weer goed wordt nagedacht en het beleid dat
hier wordt ontwikkeld, daadwerkelijk wordt toegepast. Daar zit het grote probleem:
wij hebben best veel kennis in Nederland, maar op de een of andere manier
wordt onvoldoende de link gelegd of de slag gemaakt dat bedrijven die kennis
toepassen. Ik wil dat daarin verandering komt.De heer Marijnissen (SP):Op dit punt zijn wij het volledig met elkaar eens. Sterker nog, ik vind
dat wij de afgelopen tien jaar op dit terrein echt te weinig hebben gedaan.
Ook onder Paars is er te weinig gebeurd, juist in de tijden van hoogconjunctuur.
Ik hoor u in uw betoog toch iets heel anders zeggen. U hebt het over structurele
maatregelen, waarvoor de oppositie volgens u wegloopt. Ik meen dan toch te
begrijpen dat u het hebt over het verlagen van de lonen en de sociale uitkeringen
en over het beperken van de duur van de uitkeringen. Als u zegt dat wij eenvoudige
arbeid van Nederland naar Polen of later misschien naar China gaan verplaatsen,
gaat u toch niet beweren dat het antwoord van het kabinet en de Kamer op de
werkloosheid moet zijn dat wij in Nederland derdewereldsalarissen moeten gaan
betalen?De voorzitter:De heer Dittrich beantwoordt de vraag en rondt daarna zijn betoog af.De heer Dittrich (D66):Als ik zeg dat wij de sociale zekerheid moeten omvormen en vernieuwen,
vertaalt u dat zo dat de uitkeringen naar beneden gaan. Nee, ik wil dat mensen
juist worden gestimuleerd om weer aan de slag te gaan. Dat betekent bijvoorbeeld
dat de WAO op een heel andere manier moet worden vormgegeven. Daarmee is dit
kabinet bezig. Ik heb zojuist gezegd dat mijn fractie vindt dat het kabinet
op de goede weg is. Dat geldt ook voor andere regelingen. Wij moeten naar
een situatie waarin mensen het weer fantastisch vinden om te werken en waarin
het hen ook mogelijk wordt gemaakt om aan de slag te gaan. Zij moeten niet
verstrikt blijven in allerlei uitkeringen.De heer Marijnissen (SP):U zegt dat de mensen het weer fantastisch moeten gaan vinden om te werken.
Ik weet niet wat u in uw leven allemaal hebt gedaan, maar ik heb zo wat gedaan
in mijn leven en het was verdomd moeilijk om dat fantastisch te vinden. Dat
was gewoon geld verdienen. Voor heel veel mensen is het gewoon geld verdienen.
U hebt het over het herstructureren van de uitkeringen. Het spijt mij, maar
met D66 in Paars en in het tweede kabinet-Balkenende zijn alle sociale uitkeringen
verslechterd. Ik kan er niet een noemen die is verbeterd; ze zijn allemaal
verslechterd wat de hoogte en de duur van de uitkeringen betreft.De heer Dittrich (D66):Geld verdienen en werken is altijd beter dan in een uitkering verstrikt
zitten.De heer Marijnissen (SP):Daar sluit ik mij geheel bij aan. Ik hoor u echter zo lyrisch zeggen dat
wij het in Nederland weer fantastisch moeten vinden om te werken. Gelukkig
is dat voor een groot deel van onze samenleving weggelegd, maar voor heel
veel mensen is werken gewoon ploeteren voor heel weinig geld, met grote risico's
en als het aan u ligt tot het 65ste levensjaar.De heer Dittrich (D66):Wat de D66-fractie betreft, moet het kabinet stimuleren dat mensen uit
de uitkeringen komen en weer kunnen gaan werken.De heer Blok (VVD):Voorzitter. De invloed van werkloosheid is enorm, zowel op de mensen die
het betreft als op de samenleving als geheel. Het is dan ook terecht dat wij
het kabinet vanavond de vraag voorleggen of echt het onderste uit de kan wordt
gehaald om de werkloosheid te bestrijden. Wie zegt "oplopende werkloosheid"
zegt tegelijkertijd "tegenvallende economische groei". Alle statistiekjes
van het CPB over de werkloosheid zijn namelijk exacte kopieën van de
statistiekjes over de economische groei, maar dan met een vertraging van twee
of drie jaar. Wie zegt "tegenvallende economische groei" zegt ook "teruglopende
concurrentiepositie". En wie zegt "teruglopende concurrentiepositie" zegt
ook "oplopende arbeidskosten".Wie zeggen dat nu allemaal? Dat wordt gezegd in recente rapporten van
DNB en de OESO en in eerdere rapporten van het Centraal planbureau. Wie dat
vanavond in ieder geval niet zegt, is de woordvoerder van de PvdA-fractie.
Ik heb al eerder in een interruptiedebat gezegd dat de PvdA niets doet aan
de totale concurrentiepositie van Nederland of aan de totale arbeidskosten,
maar alleen een verschuiving voorstaat. Zo beargumenteert de PvdA ook haar
plan: er verandert niets aan de totale omvang van de overheidsuitgaven, dus
aan de belastingdruk, maar er wordt verschoven.De heer Bos (PvdA):Ik heb een vraagje bij deze inspirerende inleiding van de heer Blok. Begrijp
ik dat hij ervoor pleit dat de Nederlandse politiek de aanbevelingen van de
OESO volgt om het economisch herstel te bevorderen?De heer Blok (VVD):Het is eerder andersom. De OESO prijst het kabinet voor de ingezette weg,
maar geeft een aantal punten aan waarop het kabinet nog wat
verder zou kunnen gaan. Ik zal daar straks ook op aanhaken.De heer Bos (PvdA):Zoals het aanpakken van de hypotheekmarkt en de hypotheekrenteaftrek.De heer Blok (VVD):Die opmerking moest komen!De heer Bos (PvdA):Ik neem aan dat de VVD-fractie dat punt dan ook tot zich neemt.De heer Blok (VVD):Ik waardeer het zeer dat de PvdA-fractie de OESO aanhaalt, juist omdat
deze organisatie het kabinetsbeleid zozeer prijst.De heer Bos (PvdA):Het gaat erom dat wij niet selectief shoppen. Als de heer Blok de OESO
serieus neemt, moet hij alles serieus nemen en niet selectief de dingen shoppen
die hem goed uitkomen, en de dingen die hem niet uitkomen, laten liggen.De heer Blok (VVD):Ik ben het ermee eens dat wij de OESO serieus moeten nemen. Die OESO zegt
over de arbeidsmarkt – daar gaat het vanavond over – dat de belastingdruk
veel te hoog is en dat dit zeer ontmoedigend werkt. Dit heb ik de heer Bos
ook voorgehouden in het licht van zijn plannen. Een van de methodes om dit
aan te pakken zou volgens de OESO het afschaffen van de hypotheekrenteaftrek
kunnen zijn. Ik heb de heer Bos nog nooit op die manier over de hypotheekrente
horen praten! Als hij daarover praat, gaat het om het herverdelen van geld,
net zoals bij zijn voorstellen van vanavond. Hij kan de OESO dus op geen enkele
manier naar zich toetrekken.De heer Bos (PvdA):Maken wij dan nu de afspraak dat als de PvdA voorstelt om het systeem
van de hypotheekrenteaftrek zodanig te hervormen dat de baten die daaruit
voortvloeien ten goede komen aan het verlagen van de arbeidskosten, de VVD
ons daarin steunt?De heer Blok (VVD):Nu heeft de heer Bos vanavond een debat aangevraagd over de werkgelegenheid...De heer Bos (PvdA):Loop er maar weer van weg!De heer Blok (VVD):...het meest dringende probleem, maar hij kan het niet laten om weer over
de hypotheekrente te beginnen. Nogmaals, hij heeft het op deze manier nog
nooit aan de orde gesteld. Hij wil vooral herverdelen, zoals hij ook vanavond
weer duidelijk maakt met zijn voorstellen, maar de concurrentiepositie van
Nederland is daarmee niet gebaat. Met zijn lastenverschuiving verhindert hij
dat mensen in zichzelf investeren. Als zij zichzelf bijscholen of meer gaan
werken, wil hij ze zwaarder belasten. Dat is erg stimulerend voor de kenniseconomie!
Je zult jezelf maar in de avonduren opwerken van een mbo- naar een hbo-diploma
en vervolgens een PvdA-belastingverhoging om je oren krijgen. Daarvan wordt
Nederland niet concurrerender, en stilstand is achteruitgang. Als de PvdA
al zorgt voor extra groei en extra banen, dan is dat in China.DNB en OESO zeggen in feite: het kabinet is op de goede koers maar het
is nog onvoldoende. Ook de VVD-fractie vindt dat het kabinet op de goede koers
ligt maar meer zou kunnen doen; meer voor het concurrerender maken van arbeidskosten,
en meer voor het vergroten van de productiviteit. Ik wil in dat licht vijf
concrete voorstellen voorleggen, waarop ik graag een reactie krijg.Allereerst de startschalen van de cao's, die gemiddeld 5% boven het minimumloon
liggen, met uitschieters van bijvoorbeeld 12% in de landbouw, een sector die
toch veel last heeft van de internationale concurrentie. Bij de minimumjeugdlonen
zien wij eigenlijk nog schrijnender patronen. Voor 19-jarigen ligt het gemiddelde
minimumjeugdloon in cao's 22% boven het wettelijk minimum. Het kabinet heeft
al gezegd dat wanneer cao's maatregelen bevatten die niet bevorderlijk zijn
voor de toename van de werkgelegenheid in Nederland, deze niet meer algemeen
verbindend zullen worden verklaard. Mijn oproep aan het kabinet is: laat dit
ook gelden voor cao's die niet de minimumschalen bevatten. Dit geldt zeker
voor de schalen voor het minimumjeugdloon.De heer Marijnissen (SP):Ik denk nog even na over mijn toon; laat ik het maar gewoon rustig doen.
Ik hoor de heer Blok zeggen dat de laagste loonschalen in de cao's 5% boven
het wettelijk minimumloon liggen: het kabinet zou daar iets aan moeten doen
door cao's niet algemeen verbindend te verklaren. Dit heb ik toch goed verstaan?De heer Blok (VVD):Ja, dit volgde na een heel betoog over het teruglopen van de werkgelegenheid
in Nederland omdat de arbeidskosten niet concurrerend zijn.De heer Marijnissen (SP):Dat heb ik gehoord, maar op dat potje past dus dit dekseltje. De heer
Blok vindt eigenlijk dat in de cao's afspraken moeten worden gemaakt op minimumloonniveau,
en als de vakbeweging daarmee niet akkoord gaat, moet het kabinet het algemeen
verbindend verklaren heroverwegen. Dat is toch wat hij zegt?De heer Blok (VVD):Ja.De heer Marijnissen (SP):Ik zoek naar de heer Dittrich: dit is wat ik bedoel, dit is wat ik aan
hem vroeg. De heer Blok is zo eerlijk om het hier zo te zeggen. Je kunt op
je knopen natellen dat hij uiteindelijk met een voorstel zal komen om ook
nog iets aan het wettelijk minimumloon te doen. Enig historisch besef in deze
Kamer is nooit weg. Toen in 1994 Paars aantrad, voerden wij hier al een discussie
met de premier over het algemeen verbindend verklaren en over de lage loonschalen;
de heer Zalm weet dat nog wel. Die lage loonschalen zijn er gekomen; in de
cao's zijn lonen vlak boven het minimumloon afgesproken: 5%-plus. Het is de
VVD nog niet genoeg!De heer Blok (VVD):Ik constateer in ieder geval dat de heer Marijnissen weliswaar kritiek
heeft op mijn voorstellen, maar dat ik van hem in debat geen voorstellen heb
gehoord. Indien wij de werkloosheid daadwerkelijk een urgent probleem vinden,
moeten wij debatteren over concrete voorstellen.De voorzitter:Mevrouw Halsema, wellicht is het verstandig als de heer Blok eerst zijn
voorstellen afmaakt voordat de Kamer daarop reageert.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Eerlijk gezegd niet, hoewel ik natuurlijk brand van nieuwsgierigheid.
Ik heb echter nog een opmerking over het voorstel inzake de cao's. Volgens
mij is de heer Blok namelijk volledig verkeerd geïnformeerd.
Ik wijs op gegevens van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
daterend uit 2000, waaruit blijkt dat in cao's helemaal geen belemmering wordt
opgeworpen voor betaling op het niveau van het minimumloon. Ik snap daarom
niet waarover de heer Blok het heeft.De heer Blok (VVD):De gegevens komen van hetzelfde ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
en wel uit het rapport van de Arbeidsinspectie over de cao's uit 2003. Ik
wil ze eveneens laten verspreiden, maar ze vormen openbare informatie.Voorzitter. Op dit moment krijgen mensen in de bijstand 70% van het minimumloon.
Veel mensen blijven daarin gevangen, omdat zij niet in staat zijn om voor
een werkgever 100% van het minimumloon te verdienen, bijvoorbeeld bij gebrek
aan werkervaring. Daarom stellen wij voor om een overgangsschaal te creëren.
Mensen die vanuit de bijstand aan het werk gaan, krijgen dan eerst een jaar
lang 80% en daarna een jaar lang 90% van het minimumloon. Collega Weekers
heeft dat voorstel al eerder gedaan. Hij deed dat helaas met vooruitziende
blik. Was het maar opgepakt, dan hadden wij daarmee al een stukje beter kunnen
concurreren op de lonen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter...De voorzitter:Ik begrijp dat u de discussie met elkaar wilt voeren. Als u echter over
elk voorstel van de heer Blok een aparte discussie voert, dan wordt de termijn
om met het kabinet te discussiëren aanmerkelijk bekort. De heer Blok
doet daarom zijn voorstellen, waarna erop kan worden gereageerd.De heer Blok (VVD):Voorzitter. Het minimumloon wordt wettelijk bepaald. In sommige sectoren
geldt het voor een 36-urige werkweek en in andere voor een 40-urige. Waarom
zorgt het kabinet er niet voor dat het standaard voor een 40-urige werkweek
wordt? Voor de sectoren waarin 36 uur wordt gehanteerd, levert dat een loonkostenvoordeel
van 10% op. Bovendien wordt ermee het signaal aan de samenleving afgegeven
dat 40 uur werken de norm is. Ik heb dat al vaak uit de mond van het kabinet
gehoord.Een ander punt betreft de problemen die het MKB heeft en die startende,
vaak innovatieve ondernemingen hebben met het aannemen van personeel. Het
laatste is een groot risico, omdat ontslag moeilijk is. Juist wanneer je hart
hebt voor de werkgelegenheid en je mensen aan de slag wilt helpen, bied je
het MKB en starters de mogelijkheid om ook weer op een redelijke manier afscheid
te nemen als het slecht gaat met het bedrijf. Het volgende concrete voorstel
is daarom een versimpeling van het ontslagrecht.Iedereen die vanavond heeft gezegd dat concurrentie niet alleen in de
vorm van loonconcurrentie moet plaatsvinden, heeft gelijk. Zij moet ook komen
van een hogere productiviteit en slimmer concurreren. Daarbij kijk ik nadrukkelijk
naar de minister-president. Hij is voorzitter van het innovatieplatform. Het
probleem is dringend; er moeten snel voorstellen komen van het platform. Tot
nu toe heeft het initiatief gelegen bij de Tweede Kamer. Ik denk bijvoorbeeld
aan de concrete voorstellen om het hoger onderwijs meer op de moderne samenleving
toe te snijden en meer differentiatie mogelijk te maken. Daarvoor moet ik
overigens de PvdA-fractie prijzen. Verder denk ik aan het voorstel dat Van
Aartsen gisteren heeft gedaan om het vmbo meer beroepsgericht te maken. Wij
hebben behoefte aan goede technici, goede elektriciens en goede loodgieters.
Op dit moment is het beroepsonderwijs te theoretisch, waardoor onder meer
de uitval te hoog is.De VVD-fractie heeft recent een tienpuntenplan voor de kenniseconomie
gepresenteerd. Daarin staan heel concrete handreikingen die over het algemeen
helemaal niets kosten. Ik doe er een willekeurige greep uit. Maak Nederland
aantrekkelijk voor verstrekkers van risicodragend vermogen voor innovatieve
ondernemingen door de aandeelhouders echt zeggenschap te geven en hen niet
op te sluiten achter structuurvennootschappen. Zorg dat het patent op biotechnologische
vindingen in Nederland mogelijk wordt. Biotechnologie is een speerpunt. Waarom
is het kabinet en overigens ook een groot deel van het parlement niet bereid
om er patent op toe te staan? Als dat niet kan, is Nederland wel het laatste
land waar je heen gaat met je biotechnologiebedrijf.Wij hebben een groot aantal voorstellen die van groot belang zijn, zeker
aan de vooravond van een EU-voorzitterschap. Wij roepen de minister-president
op om er nu duidelijk handen en voeten aan te geven. Vijf concrete voorstellen
hebben wij gedaan, die mede zijn gebaseerd op OESO en DNB. Wij hebben de voorstellen
gedaan, omdat de werkgelegenheid ons aan het hart gaat. Wij kunnen de werkloosheid
alleen oplossen met concrete maatregelen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. Ik heb een aantal vragen naar aanleiding van de voorstellen.
Hoeveel banen gaat de heer Blok dankzij zijn voorstellen scheppen? Ik zie
alleen maar voorstellen die leiden tot een hoger werkloosheidscijfer.De heer Blok (VVD):Welke voorstellen leiden daar dan toe?Mevrouw Halsema (GroenLinks):De voorstellen om het ontslagrecht te versoepelen en om 40 uur te werken.
Daarmee schept u geen werk. Daarmee schept u werkloosheid.De heer Blok (VVD):Hoe schep je daar dan werkloosheid mee?Mevrouw Halsema (GroenLinks):Wat dacht u van het versimpelen van het ontslagrecht, van het gemakkelijker
mensen op straat zetten?De heer Blok (VVD):Dan neem je ze ook gemakkelijker aan.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dat valt nog maar te bezien.De heer Blok (VVD):Dat valt niet te bezien; dat wijst de praktijk in de meeste landen om
ons heen uit.Mevrouw Halsema (GroenLinks):U stelt vast dat er een gat is tussen het minimumloon en de laagste cao-lonen.
Waarom wilt u in godsnaam het minimumloon verlagen als u al vaststelt dat
er een gat is tussen het minimumloon en het laagste cao-loon? Vul dat gat
op in plaats van het minimumloon te verlagen. Daar kan ik mij iets bij voorstellen.De heer Blok (VVD):Er is geen voorstel tot het verlagen van het minimumloon gedaan. Er is
een voorstel gedaan om ervoor te zorgen dat mensen in de bijstand niet permanent
70% van het minimumloon krijgen. Dat kan worden gerealiseerd door voor twee
jaar een overgangsschaal te maken. De mensen gaan erop vooruit en Nederland
kan er beter door concurreren. Aan de onderkant van het loongebouw wordt namelijk
de mogelijkheid geschapen om tijdelijk iets lagere lonen te betalen. Uiteindelijk
wint iedereen daarbij.De voorzitter:De laatste maal, mevrouw Halsema.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De heer Blok moet mij uitleggen wat voor een werk die mensen kunnen doen.
Ik zie niet meer werk ontstaan doordat je mensen voor een lager loon dan het
minimumloon laat werken.De voorzitter:De heer Blok ter afsluiting.De heer Blok (VVD):De hoeveelheid werk is afhankelijk van de prijs, net zoals andere goederen.
Dat werk verdwijnt op dit moment naar andere landen. Dit kun je tegengaan
door ervoor te zorgen dat dankzij de prijs beter kan worden geconcurreerd.
Je moet en kan natuurlijk nooit afdalen tot het niveau van China of Vietnam,
maar concurrentie vindt plaats op het scherpst van de snede. Kun je een paar
procent winnen, dan moet je dat doen. Nederland doet het relatief slecht omdat
de loonkosten met 10% zijn gestegen ten opzichte van de omliggende EU-landen.
10% is dus keiharde winst. Als u niet wilt praten over dergelijke maatregelen,
laat u kansen liggen om het probleem waarom het gaat, namelijk de werkloosheid
aan te pakken.De voorzitter:U hebt het woord niet, mevrouw Halsema.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. Ik wil wel eens een reactie op ons voorstel. Dat is tot dusver
samen met de voorstellen van de PvdA-fractie het enige concrete voorstel tot
het scheppen van werk. Het is geen vaag plan voor economische groei op termijn.
Dergelijke plannen zijn overigens ook speculatief. Op de korte termijn leveren
zij geen extra werkgelegenheid op.De voorzitter:Mevrouw Halsema, wij hadden afgesproken dat er driemaal mocht worden geïnterrumpeerd.
Ik heb u driemaal het woord gegeven. Ik geef nu dus het woord aan de heer
Bos.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. Nu de vraag is gesteld, sta ik op een antwoord. Het is heel
gemakkelijk om aan te vallen zonder zelf voorstellen te doen.De heer Bos (PvdA):Voorzitter. De fractievoorzitter en politiek leider van de heer Blok is
de heer Van Aartsen. Die heeft onlangs gezegd dat de burgers in Nederland,
met inbegrip van de VVD-kiezers, niet zitten te wachten op een verlaging van
de onroerendezaakbelasting. Gegeven het feit dat de politiek leider van de
heer Blok dit heeft gezegd, vraag ik de heer Blok of hij net als ik een analyse
serieus wil nemen waaruit blijkt dat dit geld ook op een andere manier kan
worden ingezet voor groei en werkgelegenheid, bijvoorbeeld door belastingverlaging
en niet via uitgaven.De heer Blok (VVD):De analyse waarom u vraagt, is gemaakt toen de kabinetsplannen werden
doorgerekend. Telkens blijkt dat een verlaging van de lasten voor alle werkenden
een positiever effect heeft op de economie als geheel dan een lastenverlaging
op slechts één plaats.De heer Bos (PvdA):Dat is dus een reden om een arbeidskorting te prefereren boven een verlaging
van de onroerendezaakbelasting. De verlaging van de onroerendezaakbelasting
komt namelijk ook bij niet-werkenden terecht, met name bij de hogere inkomens
en bij mensen die allang niet meer werken. In dat opzicht is er dus reden
te over om te pleiten voor een andere inzet van het beschikbare geld. Ik neem
aan dat de heer Van Aartsen dat ook bedoelde. Ik herhaal dat ik niet pleit
voor uitgavenverhoging; ik pleit voor een andere manier van belastingverlaging
die groei en werkgelegenheid ten goede komt. Gaat u zich met mij sterk maken
voor een andere inzet van het geld als blijkt dat die de doelen beter dient?De heer Blok (VVD):Het verrast mij dat u pleit voor belastingverlaging. Vorige week pleitte
u nog voor een verhoging van 52% naar 54%. Nu stelt u het afschaffen van de
OZB ter discussie. Ik volg u daarin niet.U creëert een tweede probleem met uw voorstel. Het afschaffen van
de OZB maakt deel uit van de koopkrachtreparatie bij de invoering van het
zorgstelsel. Dat gat vult u met uw plan ook niet op. Als u uw plannen uitvoert,
confronteert u de burgers met een nog grotere achteruitgang in koopkracht
in 2006.De heer Bos (PvdA):Ik probeer het nog één keer. Een van de argumenten die door
alle experts wordt aangevoerd is als je mensen met hoge ziektekosten wilt
compenseren voor die hoge ziektekosten, het wat vreemd is om mensen met dure
huizen vooral belastingverlaging te geven. Dat sluit niet zo geweldig op elkaar
aan. Als blijkt dat wij datzelfde geld beter kunnen inzetten voor groei en
werkgelegenheid, en wat mij betreft ook voor koopkrachtreparatie, bent u dan
samen met uw politieke leider bereid om dat heilige huisje te slechten?De heer Blok (VVD):Bij het gebruikersdeel van de OZB gaat het helemaal niet alleen om mensen
met hogere inkomens...De heer Bos (PvdA):Het antwoord is dus: nee. De VVD wil gewoon niet. Het maakt niet uit wat
het effect op de groei of de werkgelegenheid is. Zij wil gewoon niet.De heer Blok (VVD):De PvdA wil geen antwoord horen, omdat zij de discussie niet aan durft
te gaan.De heer Van As (LPF):Voorzitter. De Nederlandse economie is ziek. Om dat te constateren hoef
je niet eens zozeer te kijken naar de snel oplopende werkloosheidscijfers.
Veel belangrijker zijn de onderliggende stromen en de waarschuwende rapporten
van bijvoorbeeld de OESO en de Zwitserse denktank IMD. De onderzoekers van
deze organisaties waarschuwen de Nederlandse regering keer op keer om nu eindelijk
eens een fundamentele maatregel te nemen om de concurrentiepositie van het
Nederlandse bedrijfsleven te verbeteren. Werkloosheid kan het best bestreden worden met een helder beleid, gericht
op het scheppen van ruimte voor het bedrijfsleven om banen te creëren.
Het kabinet zal dit wellicht beamen, maar wij constateren dat het slechts
lippendienst bewijst aan het economisch herstel. Het kabinet herhaalt als
mantra dat loonmatiging essentieel is en dat wij de sociale zekerheid moeten
hervormen, met het oog op de toenemende vergrijzing. Dat is allemaal mooi
en waar, maar vooral op korte en middellange termijn doet het niets aan de
economische perspectieven. Sterker nog, door verkeerde timing werken sommige
maatregelen averechts.Neem de vastbeslotenheid van het kabinet om aan de sociale partners duidelijk
te maken wie in het land eigenlijk de baas is. De ramkoers van het kabinet
komt op een uiterst ongelegen moment. Met de LPF valt best te praten over
de vraag of het op termijn verstandig is het algemeen verbindend verklaren
van de cao's af te schaffen. Op termijn, niet nu, want economisch herstel
en arbeidsonrust gaan nu eenmaal niet samen. De LPF staat niet bekend als
de meest linkse partij van het land. Desondanks vinden wij het onverstandig
op dit moment de confrontatie te zoeken met de vakbeweging. De loonmatiging
is er niet mee gediend, want de werknemers in de sectoren die aantrekken zullen
looneisen stellen en dan ook de noodlijdende sectoren meetrekken in een ongewenste
loonontwikkeling. Dat willen wij eigenlijk met z'n allen niet.Nog veel belangrijker vinden wij de arbeidsonrust die ontstaat. Voor de
vakbeweging, die met ledenverlies kampte, komt de opstelling van de regering
als een godsgeschenk. In alle bedrijven moet weer onderhandeld worden. Dan
ontstaat arbeidsonrust, die binnen- en buitenlandse investeerders zal afschrikken.
Nog meer bedrijven zullen vertrekken naar de lagelonenlanden. Dat is de vrucht
van de arbeidsonrust. Kabinet, tel uw zegeningen!Economie is geen zaak van hogere wiskunde en statistieken die tot in de
decimalen worden doorgerekend. Economie is bovenal een kwestie van vertrouwen
en stabiliteit scheppen. De belangrijkste reden dat de Nederlandse economie
in herstel achterblijft, is het ontbreken van consumentenvertrouwen, zoals
ook door De Nederlandsche Bank is geconstateerd. Wij waarschuwden daarvoor
al een jaar geleden, toen de regering begon te tornen aan de hypotheekrenteaftrek
en consumptieve kredieten niet langer aftrekbaar maakte. En dat terwijl 28%
van de burgers zich zwaar in de schulden heeft gestoken.Naar onze opvatting heeft het kabinet twee hoofdtaken zeer verwaarloosd:
het bieden van perspectief aan investeerders en het consumentenvertrouwen.
Daarom mijn klemmende vraag aan de premier wat hij gaat doen om het vertrouwen
van bedrijfsleven en consument terug te winnen. De LPF maakt zich grote zorgen
over het gemak waarmee het ministerie van Economische Zaken de kenniseconomie
loskoppelt van de maakindustrie. Kennisindustrie zonder maakindustrie is een
doodgeboren kindje. Het is bovendien juist de maakindustrie die het kennisniveau
krachtige impulsen geeft. De minister van Economische Zaken verwacht alle
heil van de Europese samenwerking, maar het is goedgelovig om te denken dat
landen als Frankrijk en Duitsland hun industrie niet zullen afschermen. Wij
zagen dat al in de discussie over de scheepsbouw, waar minister Brinkhorst
pas na lang aandringen van de Kamer tot subsidie bereid was, in het kader
van het level playing field. De orders worden nu al geboekt door de werven.Wij houden ons hart ook vast bij de liberalisering van de energiemarkt.
Goed draaiende Nederlandse elektriciteitsbedrijven worden hapklaar gemaakt
voor overname door Franse of Duitse staatsbedrijven. Inclusief toeleverende
industrieën en kennisinstituten werken niet minder dan 150.000 mensen
in de industriesector, een maakindustrie bij uitstek. Wij moeten vrezen dat
straks miljarden worden gestoken in bijvoorbeeld Franse kerncentrales en dat
duizenden banen verdwijnen. Kan de regering garanderen dat bij de voorgenomen
uitverkoop aan het buitenland de werkgelegenheid bij de energiebedrijven,
bij de technische universiteiten en in de bouw in stand blijft? Wanneer worden
nu eens echt knopen doorgehakt? Wanneer wordt bijvoorbeeld eens gezegd wat
er gebeurt met het dossier van de tweede Maasvlakte? Met de aangenomen motie-Herben
wordt de regering opgeroepen daar iets mee te doen. Dit is een van die projecten
waarmee de industrie en het stadsherstel een impuls kunnen krijgen. Het is
een veel beter project dan bijvoorbeeld de aanleg van de Amsterdamse zuidas.
De opbrengst daarvan is twijfelachtig, evenals die van de Zuiderzeelijn. Wat
kunnen wij verwachten van het terugdringen van de bureaucratie en de overtollige
regelgeving? Bij die terugdringing kan het kabinet op onze steun rekenen,
maar wij willen graag resultaten ofwel: boter bij de vis. Het bedrijfsleven
investeert 1 mld in het beteugelen van de criminaliteit, maar het lijdt niettemin
3 mld schade. Wanneer krijgen wij de resultaten van het veiligheidsplan te
zien?Voorzitter. De LPF kan niet anders dan concluderen dat de timing van het
kabinet volkomen verkeerd is. De op zichzelf begrijpelijke maatregelen worden
op het verkeerde moment genomen. Bij een hoogconjunctuur mag je om overbesteding
af te remmen komen met maatregelen als beperking van de hypotheekrenteaftrek
en die nog uitsluitend laten gelden bij de aanschaf van een woning. Verder
kan men denken aan het afschaffen van de aftrekbaarheid van persoonlijke leningen,
het afschaffen van de SPAK, het aanpakken van het algemeen verbindend verklaren
van cao's en het aanpassen van de energiesector aan de Europese richtlijnen,
maar niet nu. Nu wordt het vertrouwen van de consument en het bedrijfsleven
erdoor ondermijnd. Wij zouden graag zien dat het kabinet met een pakket aan
maatregelen kwam. Daarbij denken wij aan scholing en het vinden van aansluiting
van onderwijs op de eisen van het bedrijfsleven, aan een bijstand-min- en
een bijstand-plus-uitkering, zodat mensen met een bijstandsuitkering die zich
willen laten herscholen actief worden. Zij moeten begrijpen dat zij met een
geringe opleiding niets kunnen betekenen op de huidige arbeidsmarkt, maar
dat zij door deel te nemen aan scholingsprojecten hun positie verbeteren en
daarmee kansrijker worden. Wij zullen ons ook moeten realiseren dat al die
kanslozen die jaarlijks ons land binnenkomen en die eigenlijk geen toegevoegde
waarde hebben voor onze arbeidsmarkt, in financieel opzicht een blok aan ons
been zijn, omdat zij terugvallen op een bijstandsuitkering.
Daarom zullen wij selectiever moeten zijn.Voorzitter. Ik nodig het kabinet uit en zeker minister Brinkhorst die
het departement van Economische Zaken beheert, om met een pakket aan maatregelen
te komen waaraan wij allen iets hebben. Ik vind het jammer dat mijn spreektijd
slechts vijf minuten bedraagt. Daardoor kan ik niet meer ideeën aanreiken.
Ik verwacht in deze tijd van het ministerie van Economische Zaken dat het
oog heeft voor de ontwikkelingen op de lange en de middellange termijn en
dat het beseft dat Nederland op een andere wijze met zijn mogelijkheden dient
om te gaan. Ik meen dat de minister heel goed begrijpt wat ik hiermee zeg.De voorzitter:Op verzoek van het kabinet schors ik de vergadering tot kwart over tien.De vergadering wordt van 21.58 uur tot 22.15 uur geschorst.De voorzitter:Voordat ik de minister-president het woord geef, stel ik voor dat u het
debat niet doodmaakt met interrupties, maar dat u daarmee terughoudendheid
betracht. Wij streven ernaar dit debat om half twaalf, uiterlijk twaalf uur
te beëindigen.Minister Balkenende:Voorzitter. Ik dank de sprekers in eerste termijn voor hun inbreng in
dit debat over werkgelegenheid. Het is een onderwerp dat velen bezighoudt
en terecht. Het lijkt mij goed om de kern van het debat van vanavond ronduit
te benoemen. De beginopmerking van de heer Bos viel mij op en viel mij tegen.
Hij zei in feite niet te willen praten over de toekomst: geen debat over voorstellen
voor over tien, twintig, vijftig jaar. Daarmee stuit hij naar mijn mening
onwillekeurig op het verschil tussen zijn fractie en het kabinetsbeleid. Er
is de afgelopen tien, twintig, dertig jaar zeer veel veranderd in Nederland,
Europa en de wereld. Er zal ook de komende tien, twintig, dertig jaar veel
veranderen. Wij kunnen niet voorspellen hoe en wat, maar wel is zeker dat
er zaken zullen veranderen. In ieder geval de demografie is voorspelbaar.
De ouder wordende samenleving en de extra lasten voor zorg, pensioenen en
onderwijs zijn geen science fiction, geen verre toekomst, maar al over tien
of twintig jaar realiteit. Mijnheer Bos, regeren is wel degelijk vooruitzien.
Dit kabinet wil duidelijk voor de toekomst kiezen door te investeren in vernieuwing
en hervorming. Nederland heeft kansen genoeg, maar dan moeten wij die kansen
wel pakken en niet bij de pakken neerzitten.Meer werk is een van de centrale doelstellingen van dit kabinet. Een jaar
geleden heb ik dat uitgesproken bij de regeringsverklaring. Ik heb daarbij
duidelijk aangegeven dat ingrijpende maatregelen noodzakelijk en onvermijdelijk
zijn, want alleen zo kan Nederland de weg naar economisch herstel inslaan.
De dynamiek van de 21ste eeuw en de Europese en internationale context vereisen
dit. Alleen vernieuwing van de economie schept duurzaam blijvend herstel van
werkgelegenheid. De economische dynamiek wordt door ondernemers, door het
bedrijfsleven en door werknemers bereikt. Mensen in bedrijven, mensen aan
het werk maken de welvaart. De overheid moet ruimte bieden, stimuleren en
aandacht hebben voor kwetsbare groepen. Die aandacht is er ook. Er is nadrukkelijk
ook aandacht voor gezinnen met normale en middeninkomens. Zij vormen de hardwerkende
ruggengraat van de samenleving.Een jaar is een korte tijd in de economische cyclus. Veel maatregelen
werken pas na enige tijd. Maar als het de goede maatregelen zijn, werken zij
daarna ook duurzaam en structureel. Het kabinet heeft in dit korte jaar inmiddels
veel maatregelen en wetten ingediend bij uw Kamer. Een tijdige afronding van
dit omvangrijke geheel door de wetgever, kabinet en Kamers gezamenlijk, is
essentieel om niet alleen conjunctureel, maar ook structureel herstel van
de Nederlandse economie een kans te geven. De stand van de wereldeconomie
kent zoals altijd onzekerheden, maar al met al is er op dit moment sprake
van een duidelijke groei in een hoog ontwikkelde economie: circa 3% dit jaar
en 3% volgend jaar. Enig herstel van de groei tekent zich voorzichtig af in
Nederland. Het Centraal planbureau verwacht voor dit jaar een groei van 1,25%
en voor volgend jaar 1,5%, beduidend meer dan de krimp van het afgelopen jaar.
Ik ben ervan overtuigd dat Nederland goede kansen heeft op verder duurzaam
herstel vanwege onze internationale en Europese oriëntatie. Wij verdienen
het grootste deel van onze welvaart niet op de binnenlandse, maar op de buitenlandse
markt. Daar zijn wij sterk in, omdat Nederland een moderne maatschappij is
met een aantal goede basisvoorzieningen en daarmee een goede basis biedt voor
een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Zo is het gemiddelde opleidingsniveau
in Nederland nog steeds zeer concurrerend. Ook is er onze mogelijkheid, meer
dan in sommige andere West-Europese landen, om tijdig structurele hervormingen
in te zetten in combinatie met matiging van lonen. Dat hebben wij begin jaren
tachtig en begin jaren negentig ook aangetoond. Kortom, dit kabinet wil de
groei duidelijk versterken.Ik zal aangeven hoe mijn antwoord op de inbreng van de Kamer is ingedeeld.
Ik begin kort met enkele woorden over de analyse van de economie in de kabinetsvisie.
Daarna kom ik op de drie pijlers van het economische en het werkgelegenheidsbeleid.
Ten eerste behandel ik de kern van dit debat, namelijk de hoofdlijnen van
het arbeidsmarkt- en werkgelegenheidsbeleid als zodanig. Ten tweede kom ik
toe aan de beheersing van de loonkosten en in het verlengde daarvan de vragen
rondom de koopkracht. Ten derde zal ik enige opmerkingen maken over het onderwerp
productiviteit en groeivermogen van de economie. Ik zal eindigen met conclusies
en accenten.Ik begin met de ernst van de problematiek. Verlies van werk is ingrijpend.
Mevrouw Halsema stelde het terecht indringend aan de orde. Verlies van werk
is meer dan verlies van inkomen. Het raakt je gevoel van eigenwaarde. Het
heeft effect op je sociale contacten. Hoe leg je het aan je kinderen uit als
je geen werk meer hebt? Wij zijn gelukkig en bevoorrecht dat wij zelf die
situatie niet kennen. Ook het verlies van inkomen heeft effect. Wij hebben
het dan over enorme bedragen die mensen erop achteruitgaan. Wat betekent dat
voor je huis, voor de studie van je kinderen? Wat betekent het voor een jongere
die zijn werkzame leven begint met een periode van werkloosheid? Wat voor
effect heeft dat op zijn verdere slagingskans? Daar maakt dit kabinet zich
grote zorgen over. De stelling dat het kabinet mensen bewust
werkloos zou maken en doelbewust werkgelegenheid zou vernietigen, raakt mij
dan ook. Wij kunnen verschillen over maatregelen en maatvoering, maar wij
moeten dit debat voeren vanuit de overtuiging dat eenieder hier staat vanuit
de oprechte bedoeling om de werkloosheid te verminderen, vanuit de overtuiging
dat daarvoor de beste maatregelen worden gekozen. Zo wil ik het debat graag
met de Kamer voeren. Zo wil het kabinet ook kijken naar de voorstellen.Al in 2002 werd in kabinetsstukken de vinger gelegd bij de oplopende werkloosheid
als gevolg van de economische terugval. Bij de algemene politieke beschouwingen
heb ik er het nodige aan toegevoegd. Niet weinigen vonden mij toen somber.
Hoewel de economie terugliep, had dat tot één, twee jaar geleden
nog maar in afgezwakte mate effect op werkloosheidscijfers. Dat is een bekend
verschijnsel. De arbeid wordt vastgehouden na voorgaande jaren van krapte
op de arbeidsmarkt. Het is goed om vast te stellen dat het gevoel van urgentie
op dit moment unaniem wordt beleefd. Inmiddels is overigens sprake van een
haast spiegelbeeldige situatie. Hoewel de economie voorzichtig aantrekt, is
dat nog niet te zien in de werkgelegenheidscijfers. Eerdere ervaringen tonen
aan dat het ook weer een jaar of twee duurt voordat een aantrekkende economie
zich vertaalt in stijging van werkgelegenheid. Dat verklaart de paradox van
een voorzichtig optimisme over de kansen voor de Nederlandse economie en de
ook door mij absoluut gevoelde noodzaak om door te gaan met het beleid gericht
op meer werk.De centrale vraag in dit debat is derhalve: hoe zorgen wij ervoor dat
de werkgelegenheid toeneemt, dat werklozen weer een baan vinden en schoolverlaters
snel aan de slag kunnen? Het antwoord op die vraag moet gebaseerd zijn op
een analyse van de sterke en zwakke kanten van de Nederlandse economie. De
feiten zijn bekend en worden op hoofdlijnen niet bestreden.De potentiële groei van de Nederlandse economie is gedaald van 2,9%
in de periode 1995-1998 tot 2,25% voor de periode 2004-2007. Dat komt beduidend
onder de Lissabondoelstelling van 3% per jaar uit. Wij weten allemaal dat
een groei van 3% nodig is om de welvaart te behouden en de vergrijzing te
kunnen opvangen. De feitelijke groei van Nederland is sinds 2000 3,5 procentpunt
achtergebleven bij het gemiddelde in het Europese gebied. Het aandeel ouderen
boven de 65 jaar in de totale bevolking neemt toe van 22% in 2000 tot 32%
in 2020 en 43% in 2040. Dat zijn de gegevens. Het aantal gewerkte uren in
Nederland is slechts 1340 tegen 1615 gemiddeld in de EU en 1815 in de VS.
Ten slotte de arbeidsinkomensquote (AIQ): die is opgelopen van 82,3% in 2000
naar 85,5% in 2004. Zonder het kabinetsbeleid zou deze AIQ, die van belang
is voor onze concurrentiepositie en de mogelijkheid om te investeren, overigens
nog verder zijn verslechterd, en wel met 2%.Deze feiten leiden tot de analyse dat in het beleid drie sporen moeten
worden onderkend. Ten eerste: voor de kortere termijn beheersing van de loonkosten.
Ten tweede: bevordering van arbeidsparticipatie. Ten derde: verhoging van
de arbeidsproductiviteit, wat uiteraard van belang is voor de middellange
en lange termijn. Daarvoor vormen het verhogen van deelname aan beroepsarbeid
en productiviteit de enige manier om de groei van economie en werkgelegenheid
duurzaam te herstellen. Nederland heeft een open economie, en economische
groei kan niet worden gekocht met het uitgeven van meer geld door de overheid.Dit is niet de plaats noch het tijdstip voor een uitvoerige toelichting.
Ik refereer bij wijze van samenvatting aan de Europese Commissie. Deze heeft
afgelopen maart mede op basis van het uitstekende werk van een werkgroep onder
leiding van oud-premier Kok positieve en negatieve kenmerken bij de lidstaten
geïdentificeerd. Positief voor Nederland zijn "de aanzienlijke inspanningen
om in de recente periode van acute economische achteruitgang de overheidsfinanciën
te consolideren en houdbaar te maken, de zeer lage langdurige werkloosheid,
de maatregelen ter vergroting van flexibiliteit van de arbeidsmarkt, waaronder
de oprichting van het innovatieplatform, meer bevoegdheden voor de NMa en
het op de goede weg zijn voor de Kyoto-doelstellingen". Maar er zijn ook negatieve
punten: "Geringere arbeidsproductiviteit in de laatste jaren, deels als gevolg
van het verlies van concurrentievermogen, maar ook wegens gebrek aan concurrentie
in sommige sectoren, en een afnemende specialisatie in de hightech-industrie,
sekseverschillen in beloning in particuliere en overheidssectoren boven het
EU-gemiddelde, dalende bruto binnenlandse uitgaven voor onderwijs en ontwikkeling
in 2001, en de op één na grootste stijging van het omzetdeficit
voor de interne marktrichtlijnen sinds mei 2003."Wanneer wij deze analyse vanuit Europa op ons laten inwerken, is dat een
aansporing voor het kabinet om door te gaan op de ingeslagen weg.De heer Marijnissen (SP):Wie had nu gedacht dat deze premier de heer Kok nog eens moest aanroepen
om aan te geven hoe ernstig de situatie in Nederland is! Van de heer Kok weten
we inmiddels wat er bij ING enzovoorts is gebeurd. Ik heb de zaak in eerste
termijn natuurlijk wel wat geprovoceerd. Mag ik ter nadere nuancering prachtige
cijfers van The Economist noemen? Nederland krijgt zelfs een 8,62 voor de
economie! Ik wil wel eens weten welke leden van het kabinet zo'n mooi cijfer
op hun rapport hadden. We krijgen zelfs een 10 voor de politieke stabiliteit.
Kunt u nagaan wat er gebeurt als de SP in de regering komt, dan wordt het
een 11! Ik citeer uit de MEV 2004: "In vier landen van de EU, te weten Nederland,
België, Frankrijk en Luxemburg, ligt in 2002 de productie per gewerkt
uur evenwel boven het Amerikaanse niveau. Alleen in Denemarken ligt deze participatiegraad
nog wat hoger". Dat zeg ik, omdat dit verband houdt met de hoge participatiegraad
in Nederland. Over het kwartaalbericht 2003 van DNB staat te lezen: "Afgemeten
aan het BBP per gewerkt uur staat Nederland op de derde plaats, na Noorwegen
en België". Ik nodig de minister-president daarom uit om juist de positieve
kant, dus de economische groei die aantrekt, meer te benadrukken dan het feit
dat Nederland op een aantal parameters misschien minder scoort. Ik beweer
dat het allemaal niet zo dramatisch is als dit kabinet het doet voorkomen.
Omdat het kabinet dat toch blijft doen, is er geen andere verklaring dan dat
het kabinet door middel daarvan denkt alle harde ingrepen in de sociale zekerheid
acceptabel te maken.Minister Balkenende:Het antwoord is helder: wanneer we alleen kijken naar de productiviteit
per uur scoort Nederland goed. Dat is logisch, want we hebben een hoogontwikkelde
beroepsbevolking, het management is niet slecht, er zijn de nodige investeringen
gedaan, daarin scoort Nederland goed. Maar dat heeft wel een prijs. Waarom
is die productiviteit zo hoog? Omdat een flink deel van de mensen niet actief
is, er buiten staat, omdat veel mensen in WAO-regelingen zitten. Daarom moet
altijd worden gekeken naar de samenhang tussen de productiviteit, naar het
aantal mensen dat werkt, en de kosten die zijn verbonden aan productie. Precies
om die reden vindt het kabinet dat er niet één ding uit moet
worden gehaald. Ik zie ook wel dat als je alleen maar kijkt naar de kosten
van arbeid terwijl de productiviteit niet in orde zou zijn, er ook een probleem
is. Het gaat om de combinatie van die drie punten. Je moet niet alleen maar
kijken naar de productiviteit. Het gaat om de samenhang.De heer Marijnissen (SP):Ik heb zojuist geciteerd uit de MEV. Volgens mij zijn die afkomstig van
het kabinet. In de MEV staat wel degelijk dat alleen Denemarken qua participatiegraad
beter scoort dan Nederland. Voor de arbeidsproductiviteit geldt hetzelfde.
Ook wat dat betreft scoren wij ontzettend hoog. Ik wijs u nog eens op het
gestelde in The Economist. Ik wil in dit land een premier zien die burgers
aanmoedigt in plaats van elke keer te komen met dramatische cijfers die er
gewoonweg niet zijn. De Nederlandse economie krijgt een 8,62 volgens The Economist.
Dat is een geweldig cijfer!Minister Balkenende:De heer Marijnissen doet nu echt aan populisme en demagogie.De heer Marijnissen (SP):Ik beroep mij nu een keer op wetenschappelijke bronnen, maar liefst drie,
en dan word ik nog van populisme beticht.Minister Balkenende:Ik vind het prachtig dat de heer Marijnissen zich beroept op wetenschappelijke
bronnen. Dat siert hem, maar hij kan niet volstaan met één element.
Het prestatievermogen van een economie wordt niet alleen gevormd door de productiviteit,
maar ook door verschillende andere factoren. In de MEV staat dat het beeld
qua productiviteit gunstig is, maar dat is slechts een deel van het verhaal.
De heer Marijnissen gaat voorbij aan de samenhang tussen productiviteit, arbeidskosten
en participatie, maar dan krijg je geen goede analyse. Dat is niet wetenschappelijk.Ik heb het staartje ook bekeken. Er wordt inderdaad een aantal indicatoren
aangegeven, maar er zijn nog tal van andere indicatoren. Ik wijs bijvoorbeeld
op de World Economic Outlook. Daarin zie je de positie van Nederland verslechteren.
Er is nog een aantal andere indicatoren waarvoor wij onze ogen niet kunnen
sluiten. Ik houd niet van sombere verhalen. Nederland heeft een geweldige
potentie, maar we moeten onder ogen zien dat we een aantal fundamentele problemen
hebben. Als de boodschap van het parlement is dat wij ons moeten neerleggen
bij de huidige participatie van de groep van 55 tot 65 jaar, namelijk 37%,
dan houd je het op langere termijn niet. We zijn sinds 1997 12% duurder geworden
dan onze concurrenten. Daar kun je niet aan voorbijgaan. Nederland scoort
qua werkloosheidsniveau beter dan andere Europese landen, maar de stijging
is behoorlijk fors. Daar sluiten wij onze ogen niet voor.De heer Marijnissen (SP):Ik vraag de minister-president niet om zijn ogen te sluiten. Ik voel er
niets voor hier een klimaat te scheppen dat het slecht gaat, terwijl bijna
alle parameters goed staan. Dat heeft trouwens ook een bepaald effect op de
economie en de mentaliteit van mensen. Ik loop de drie punten even langs.
Ik heb geantwoord op de kwestie van de participatie. Alleen Denemarken doet
het beter. Wat betreft de arbeidsproductiviteit doen slechts twee andere Europese
landen het beter dan wij. We zitten ver boven de Amerikanen als het gaat om
de productie per uur. Over de loonkosten zegt de minister-president, net als
de heer Brinkhorst afgelopen zondag in Buitenhof, dat die de afgelopen jaren
meer zijn gestegen dan het Europese gemiddelde. Dat klopt, maar in de periode
1982 tot 1997 is de Nederlandse arbeider er per jaar gemiddeld 1% minder op
vooruitgegaan dan de rest van de Europese arbeiders. Voor al deze punten geldt
dat het er genuanceerder voor staat dan de minister-president aangeeft. In
mijn eigen termijn heb ik al gezegd dat de vergrijzing een reëel probleem
is en dat wij daarover moeten spreken. Het is waarschijnlijk onvermijdelijk
dat we, naarmate de jaren voortschrijden, langer zullen moeten werken.Minister Balkenende:De indicatoren staan goed, zegt de heer Marijnissen, maar het hangt ervan
af welke indicatoren je neemt. Ik sprak zojuist over de stijging van de werkloosheid.
Het was lange tijd heel moeilijk voor werkgevers om werknemers te krijgen.
Daardoor zijn de lonen geweldig omhoog gegaan. Op dit ogenblik zien wij een
kentering. Neem het probleem van de jeugdwerkloosheid in de jaren 1982, 1983
en 1984. Dat is lange tijd weg geweest, maar momenteel is het weer terug.
Dat is de realiteit voor jonge mensen. De concurrentiepositie is ook slecht
geworden. Dan moet de heer Marijnissen niet tegen mij zeggen dat ik somber
doe. Sinds mijn aantreden als premier heb ik steeds gezegd dat ik geen sombere
verhalen wil houden, maar dat ik eerlijk onder ogen wil zien dat we een aantal
problemen hebben. Dit kabinet wil die problemen aanpakken. Daar is een structureel
hervormingsbeleid voor nodig. Dat is geen somber verhaal. We hebben een geweldige
potentie, maar het gaat niet vanzelf. Als wij te duur zijn geworden, dan moeten
wij daar iets aan doen. Als de arbeidsparticipatie te laag is, dan moet die
omhoog. Als de WAO wordt gekenmerkt door een focus op arbeidsongeschiktheid,
terwijl wij vinden dat er moet worden gelet op arbeidsgeschiktheid, dan moet
daar iets aan gebeuren. Er is een reëel veranderingsbeleid nodig. Daarmee
helpen wij Nederland verder.De heer Marijnissen (SP):Dat Nederland zo zwaar lijdt onder de recessie, dat hebben heel veel economen
voorspeld en dat heeft te maken met de gebrekkige innovatie in dit land. Dat
laatste is weer terug te voeren op het feit dat er hier zo lang aan loonmatiging
gedaan is en er daardoor te weinig prikkels waren voor werkgevers om te innoveren.
Iedereen heeft voorzien dat onze recessie dieper zou zijn en langer zou duren.
Dus het antwoord moet niet zijn loonsverlaging maar innoveren, dit
land maken tot een modern technologisch ontwikkeld land.De minister-president had verder een aandoenlijk verhaal over de mensen
die hun salaris verliezen als ze werkloos worden als gevolg van de wereldwijde
recessie. Het is waar dat dit ook in Nederland gebeurt. Maar hoe komt u er
dan bij om de WW en de bijstand te verslechteren? Deze voorzieningen zijn
toch altijd het kenmerk geweest van een beschaafd land. De werkloosheid kan
je treffen en is erg, maar dan is er altijd nog een fatsoenlijke WW-uitkering
van een fatsoenlijke duur, waarvoor je betaalt hebt, en daarna eventueel een
bijstandsuitkering van een fatsoenlijk niveau. Beide zijn echter verslechterd
door u.Minister Balkenende:Ik heb aan hetgeen ik heb gezegd over de noodzaak van structuurverandering
niets meer toe te voegen en daarin worden wij gesteund door de Raad van State,
het Centraal planbureau, de OESO en tal van economen. Ik heb ook wel de opmerking
gehoord dat het wel een tandje minder kan als het gaat over het financieringstekort.
Ik heb daarop altijd gezegd: reken jezelf niet rijk. Als ik toen had geluisterd
naar een aantal van die economen, waren de problemen nu stukken groter geweest.
Ik zie ook niet echt een alternatief voor de driesporenaanpak die ik zo-even
heb aangegeven.Voorzitter. Ik kom nu bij het eerste spoor, de verhoging van de arbeidsparticipatie
en de werking van de arbeidsmarkt. Het kabinet heeft inmiddels een scala aan
maatregelen voorbereid en deels al ingevoerd, gericht op de arbeidsmarktparticipatie
en de werking van de arbeidsmarkt. Met de verhoging van de kinderkorting,
de arbeidskorting en de combikorting is werken ook financieel aantrekkelijker
gemaakt en hebben met name werkende ouders meer armslag gekregen. In de hervorming
van de verschillende socialezekerheidswetten, zoals de WAO, is meer werk het
leidend beginsel. Vervolgens heeft het kabinet ook voorstellen ingediend om
de WW, de WAZ en het prepensioen- en het VUT-stelsel meer werkstimulerend
te maken. Het is niet zo dat het kabinet hiermee volstaat en dat het in de
woorden van sommigen van u, mensen de bijstand in duwt. Het kabinet onderkent
dat een deel van de werklozen hulp nodig heeft om aan de slag te komen, zoals
persoonlijke begeleiding, bemiddeling en advisering. Dat is echt maatwerk.
De een heeft baat bij omscholing, de ander heeft een sollicitatietraining
nodig en weer een ander heeft behoefte aan enige werkervaring. Deze persoonlijke
benadering is mogelijk gemaakt met de Wet werk en bijstand die per 1 januari
van dit jaar is ingevoerd. Het op deze manier gedecentraliseerde arbeidsmarktbeleid
is het sluitstuk voor groepen die bijzondere steun nodig hebben. En ze krijgen
die bijzondere steun ook.Een extra kwetsbare groep zijn de jongeren. Net als de Kamer baart hun
positie het kabinet grote zorgen. Jongeren moeten zo snel mogelijk aan een
baan worden geholpen om niet in een maatschappelijk en economisch isolement
te geraken. Als maatschappij kunnen wij bovendien niet zonder het talent en
de inzet van jongeren op de arbeidsmarkt. Als aanvulling op het overige arbeidsmarktbeleid
is daartoe voor deze belangrijke groep eind 2003 in het kader van het plan
van aanpak jeugdwerkloosheid, de taskforce jeugdwerkloosheid ingesteld. Staatssecretaris
Rutte zal nader ingaan op de stand van zaken.Ik kom nu te spreken over de voorstellen van de PvdA en GroenLinks. De
PvdA zit anders dan wellicht de hoge toon soms doet vermoeden, dicht tegen
het kabinetsbeleid aan. Het kabinet stimuleert ook dat werkgevers jongere
en oudere werknemers in dienst nemen en houden. De werkbonus is een vorm van
een arbeidskorting. Dit kabinet heeft in de Miljoenennota 2004 verschillende
vormen van arbeidskorting verhoogd. Het voorstel van de PvdA ondersteunt wat
dat betreft dit deel van het kabinetsbeleid. Beheersing van loonkosten is
in de PvdA-voorstellen een rode draad. Het kabinet zet inderdaad in op beheersing
van loonkosten, zij het niet door middel van subsidies maar door beheersing
van de loonstijging.De PvdA noemt verder de kinderopvang. Het kabinet heeft de kinderkorting
en de combikorting verhoogd. In het Hoofdlijnenakkoord is structureel 200
mln geïntensiveerd voor kinderopvang. In het PvdA-plan zit ook een aantal
merkwaardige keuzes. De PvdA verzwaart de lasten van huishoudens met per saldo
800 mln. Hogere belastingen scheppen echter geen banen.De heer Bos (PvdA):Suggereert de minister-president met deze uitlating dat in de plannen
van het kabinet de lasten voor huishoudens niet verzwaard worden?Minister Balkenende:In de plannen van het kabinet is uiteraard gekeken naar de lasten van
de huishoudens. Soms gaat dat gepaard met lastenverzwaringen. Toen wij dit
jaar te maken kregen met een extra problematiek, hebben wij bewust gekeken
om de lastenverzwaring zo gering mogelijk te laten zijn, omdat wij allemaal
weten dat lastenverzwaring negatieve gevolgen heeft voor de economische ontwikkeling,
zeker wanneer sprake is van een pril herstel.De heer Bos (PvdA):Het onderscheid tussen het kabinetsbeleid en het voorstel van de PvdA
is dus niet dat alleen de PvdA de lasten wil verhogen. Aan het begin van de
kabinetsperiode heeft u een stuk naar de Kamer gestuurd waarin staat dat het
kabinet de lasten voor huishoudens met ruim 3 mld zal verzwaren.Minister Balkenende:Ik heb het nu over het voorstel van de PvdA. Het blijkt dat daarin de
lasten voor huishoudens met 800 mln zullen worden verzwaard.De heer Bos (PvdA):U heeft de Kamer diverse documenten gestuurd waaruit blijkt dat het kabinet
de lasten van huishoudens met miljarden verhoogt. Het verschil tussen de oppositie
en het kabinet is dus niet dat de oppositie de lasten wel wil verhogen en
het kabinet niet. Het verschil is dat wij ervoor kiezen om de mensen met de
hoogste inkomens meer te laten bijdragen. U maakt zich daar wel zorgen over
en kennelijk niet over uw eigen voorstellen die tot lastenverhoging voor mensen
met lagere inkomens leiden. Legt u dat dan maar eens uit.Minister Balkenende:U mag kritiek hebben op het kabinet omdat het op aantal punten de lasten
van de burger moet verhogen. Wij moeten wel de problemen waar wij voor staan,
oplossen. Uw voorstel gaat echter verder. Ik noem een ander punt.De heer Bos (PvdA):U gaat nu voorbij aan mijn opmerkingen.Minister Balkenende:Ik loop daar niet voor weg. Ik stap alleen over naar een ander punt.De heer Bos (PvdA):Dat bedoel ik.Minister Balkenende:U wilt de fiscale aftrek van pensioenpremies beperken vanaf anderhalf
keer modaal. Deze maatregel treft dus niet alleen mensen met hoge inkomens,
maar ook degenen met een normaal inkomen. U verhoogt daarmee de lasten en
het is de vraag of dit economisch wel goed werkt.De heer Bos (PvdA):Mensen met een inkomen van anderhalf keer modaal houden dezelfde mogelijkheden
om hun pensioenpremies af te trekken als degenen met een lager inkomen. Wij
zijn van mening dat zij voor het deel van het inkomen dat daar bovenuit gaat,
best hun eigen verantwoordelijkheid kunnen nemen. Waarom maakt u daar een
punt van, terwijl de eigen verantwoordelijkheid van mensen die huursubsidie
ontvingen of van ziekenfondsverzekerden kennelijk geen discussie waard is?
Die maatregelen neemt u gewoon. Zo gauw wij mensen willen aanspreken die het
iets beter hebben, is dat niet mogelijk.Minister Balkenende:Ik heb het niet over de plannen van het kabinet, maar over uw voorstel.
Onderdeel daarvan is een verhoging van de lasten. Ik heb de fiscale aftrek
van pensioenpremies genoemd. Niets voor niets hebben FNV en CNV deze plannen
bekritiseerd.De heer Bos (PvdA):Ik denk dat u zich er goed bij thuis voelt als vakbonden het niet bij
voorbaat met voorstellen eens zijn. Het is nieuw voor mij dat u zich daar
zorgen over maakt.Minister Balkenende:De vakbeweging heeft kritiek op uw plannen, omdat zij de inkomenseffecten
daarvan ziet. U wilt ook de OZB volledig handhaven, terwijl het kabinet het
gebruikersdeel wil schrappen. U doet net alsof het schrappen van dit deel
van OZB de mensen met hogere inkomens ten goede komt. De minister van Financiën
zal straks aantonen dat dit juist buitengewoon relevant is voor degenen met
lagere inkomens. De afschaffing van het gebruikersdeel is nodig voor een fatsoenlijke
compensatie van de hogere kosten die gepaard gaan met de wijzigingen van het
zorgstelsel. Uw redenering loopt bepaald niet rond.De heer Bos (PvdA):Voorzitter. Ik constateer dat de minister-president zijn eigen plannen
niet kent. In de stukken die hij aan de Kamer heeft gezonden, staat letterlijk
dat om de verlaging van de OZB te kunnen financieren, andere belastingen voor
een vergelijkbaar bedrag verhoogd moeten worden. Het is een sigaar uit eigen
doos. Arbeid wordt duurder gemaakt om de verlaging van de OZB te kunnen financieren.
Dit kan trouwens niet eens een echte lastenverlichting genoemd worden, want
degenen met een minimuminkomen krijgen vaak kwijtschelding van de OZB. Het
is een ongelofelijk ingewikkelde operatie, waarbij verschrikkelijk veel geld
wordt rondgepompt. In de plannen van de Partij van de Arbeid is sprake van
een lastenverlichting voor werkgevers ten opzichte van de plannen van het
kabinet. In de plannen van de PvdA is ook sprake van een lastenverzwaring
voor de gezinnen met hogere inkomens ten opzichte van het kabinetsbeleid.
Vindt de minister-president het geen redelijke afweging om gezinnen met hogere
inkomens extra te laten inleveren? Daarmee is immers de economische groei
en de werkgelegenheid voor de gehele samenleving gebaat.Minister Balkenende:Van mensen die meer verdienen en van mensen die het beter hebben, mag
je meer vragen.De heer Bos (PvdA):Daar houd ik de minister-president aan.Minister Balkenende:Ik heb het over dit debat en het koopkrachtbeeld voor de minimuminkomens,
modaal en twee keer modaal. Dat generieke inkomensbeeld laat zien dat juist
mensen met twee keer modaal in percentages gezien duidelijk slechter af zijn
dan mensen met modaal en nog weer slechter ten opzichte van de mensen aan
de onderkant. Het is terecht dat wij kijken naar de situatie aan de onderkant.
Anderhalf keer modaal heeft te maken met de fiscale aftrek van pensioenpremies.
Op die groepen wil ik goed letten.De heer Bos (PvdA):Vorige week hebben wij onderzoek laten doen door het Nibud, waarin de
koopkrachtcijfers die de heer Balkenende aanhaalt, gecheckt zijn door een
onafhankelijk instituut. Daaruit blijkt dat alle voorspelde inkomenseffecten
voor huishoudens met modaal, anderhalf keer modaal of dubbel modaal gunstiger
uitvallen dan het kabinet stelt. De koopkrachteffecten voor de mensen die
daar onder zitten, vallen ongunstiger uit dan het kabinet stelt. Het zou de
minister-president sieren als hij niet alleen op de voorspellingen van vorig
najaar ingaat, maar ook op de feiten van vandaag de dag.Minister Balkenende:Ik heb genoeg gezegd over het koopkrachtbeeld. Ook gedurende het lopende
jaar bekijken wij de economische effecten en de inkomensontwikkeling. Bij
de voorbereiding voor de komende begroting bekijken wij de inkomensontwikkeling
opnieuw. Het is niet waar dat wij geen oog hebben voor een redelijke verdeling
van de lasten. Dat is het punt van de heer Bos. Ik vind het echter mijn plicht
om op te merken dat de plannen van de PvdA bepaalde inkomensgroepen te zwaar
zullen belasten.Het voorstel van GroenLinks komt sympathiek over. Dat zeg ik niet vanwege
de naamgeving, alhoewel ik de geste van mevrouw Halsema waardeer. Met een
tijdelijke stimulans wordt beoogd om structurele werkgelegenheid te creëren.
Wellicht is het wat al te verleidelijk om te denken dat met 2000 euro per
persoon 100.000 banen te maken zijn. Ik denk dat over die redenering het nodige
gezegd kan worden. De minister van Financiën gaat dan ook nader in op
de berekeningen en het realiteitsgehalte daarvan. De plannen van PvdA en GroenLinks
tonen aan dat niet de suggestie gewekt moet worden dat er gemakkelijke oplossingen
zijn. Het kabinet verschilt van mening met de heer Bos en mevrouw Halsema
over de vraag of gesubsidieerde arbeid werkt.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Het kan best dat het niet lukt om 100.000 banen te scheppen. Het streven
van de fractie van GroenLinks is daarop echter gericht. Ik
zou ook al heel tevreden zijn met 50.000 banen. De minister-president zegt
in feite het onderliggende principe van het voorstel aardig te vinden. Misschien
moet het dan ook onderzocht worden.Minister Balkenende:Laat ik die toezegging maar doen. Bij de voorbereiding van de begroting
voor het volgend jaar treden wij met het CPB in contact met de vraag of de
door mevrouw Halsema voorgestelde methode werkt en of die ook structureel
doorwerkt. Het is overigens fair van mevrouw Halsema dat zij stelt dat het
ook om 50.000 banen kan gaan. Er is dus geen sprake van een automatisme.Gesubsidieerde arbeid is geen duurzame oplossing, niet voor de betrokkenen
en niet voor de economie als geheel. Dat is niet een nieuwe opvatting en het
is evenmin een opvatting van alleen het kabinet.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Mijn voorstel gaat niet over gesubsidieerde arbeid.Minister Balkenende:Nee. Mevrouw Halsema denkt met een subsidie van 2000 euro of een verlaging
van de lasten met dit bedrag veel banen te creëren. Dat is maar zeer
de vraag.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Wij doen wat door het CDA en de VVD in abstracto wordt bepleit. Wij verminderen
de loonkosten. Dat is iets anders dan een subsidie.Minister Balkenende:Het is maar hoe je het noemt, er moet in ieder geval geld voor worden
vrijgemaakt en u gaat daarbij van een bepaald effect uit. U bent daar niet
zeker van en ik heb toegezegd dat te zullen laten bekijken!Mevrouw Halsema (GroenLinks):Er moet geen geld worden vrijgemaakt. Wij willen bestaande reïntegratiegelden
direct reserveren voor werk. Wij zeggen heel simpel dat de beste reïntegratie
toch een baan is en dat willen wij dan ook bewerkstelligen.Minister Balkenende:En ik heb u toegezegd dat ik dat nader zal laten analyseren!De heer Bos (PvdA):Voorzitter. Waarom wordt als het kabinet pleit voor lastenverlichting
voor werkgevers dat wel als een echte bijdrage aan de bevordering van de werkgelegenheid
gezien, terwijl als de oppositie pleit voor lastenverlichting voor werkgevers
dat wordt gezien als een subsidie en kunstwerkgelegenheid?Minister Balkenende:Of je het nu een subsidie noemt of een tegemoetkoming in de arbeidskosten
of een verlichting van de loonkosten, het gaat uiteindelijk om de vraag welk
instrument het beste kan worden gebruikt om de werkgelegenheidsontwikkeling
te bevorderen.De heer Bos (PvdA):Zeker, en voorzover u dat nog niet begreep; wij hanteren het instrument
dat u de afgelopen jaren meermalen in uw eigen geschriften hebt aanbevolen!Minister Balkenende:Voorzitter. Laat ik maar niet ingaan op deze opmerking van de heer Bos.Ik sprak over de gesubsidieerde arbeid. In opdracht van de vorige minister
van Sociale Zaken, de heer Vermeend, is in 2001 al het nodige onderzoek verricht.
In het interdepartementale beleidsonderzoek Aan de slag werd de gesubsidieerde
arbeid geëvalueerd en de conclusie was helder. Gesubsidieerde banen bieden
weinig stimulering tot doorstroming naar regulier werk voor mensen die wel
doorstromingsmogelijkheden hebben. Verleden jaar juli schreef de heer Vermeend
in zijn column in De Telegraaf over jeugdwerkloosheid en de lessen uit het
verleden: "Het scheppen van kunstbanen is geen adequate oplossing. Veel jongeren
die een gesubsidieerde baan kregen, bleven daarin hangen en stroomden niet
door naar een reguliere werkkring." In zijn column legde de heer Vermeend
de nadruk op de lagere loonkosten en gerichte scholing, en dat is precies
de aanpak waar dit kabinet voor staat.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. In mijn eerste termijn heb ik gesproken over die 900.000 huishoudens
die geen inkomen uit een betaalde baan hebben en heb ik de minister-president
gevraagd of hij niet met mij van mening is dat topprioriteit zou moeten zijn
om te proberen die huishoudens wel een inkomen uit arbeid te geven boven het
bevorderen van tweede inkomens per huishouden. Graag een klip en klaar antwoord!Minister Balkenende:Dit is een moeilijk punt, want ik begrijp heel goed waarom het u gaat:
het gaat om het gedemotiveerd raken van gezinnen omdat daar helemaal geen
sprake van werk is. Sommige gezinnen hebben twee banen en andere helemaal
geen. U zegt dat je zodanig beleid zou moeten voeren dat voor elk huishouden
een baan mogelijk wordt gemaakt, hetgeen ten koste zou moeten kunnen gaan
van het tweeverdienerschap. Dat lijkt mij nu lastig, gelet op de ontwikkelingen
van de afgelopen decennia. Denk maar aan economische zelfstandigheid, ontplooiing
van iedereen. In werkelijkheid is het natuurlijk niet dat het ofwel om eenverdieners
ofwel om tweeverdieners gaat; vaak gaat het om een grotere en een kleinere
baan. Ik ben het natuurlijk wel met u eens dat het wenselijk is dat er in
elk huishouden een baan is, maar de vraag is of je dan een beleid moet voeren
waarin de situatie van het huishouden wordt meegewogen bij de keuzes die moeten
worden gemaakt. Dat lijkt mij een lastige kwestie.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik heb er concrete voorstellen voor gedaan in het kader van het belastingplan,
bijvoorbeeld om in plaats van de aanvullende combikorting veel meer te kijken
naar de algemenere arbeidskorting en niet de instrumenten te gebruiken die
het kabinet kiest om huishoudens sneller aan een tweede baan te helpen. Je
zou kunnen zeggen dat er niets tegen het tweeverdienerschap is, maar dat die
900.000 huishoudens zonder inkomen uit arbeid topprioriteit verdienen en er
eerst voor moet worden gezorgd dat ook voor die gezinnen de mogelijkheid tot
motivatie en participatie in beeld komt. Ik zou graag van de minister-president
willen horen dat hij er zich niet bij neerlegt en bereid is om te bezien welke
extra instrumenten kunnen worden ingezet om die 900.000 huishoudens het eerst
te helpen.Minister Balkenende:Wij praten nu over de huidige situatie met een toenemende werkloosheid.
Enkele jaren geleden was er spanning op de arbeidsmarkt en was de boodschap
van het arbeidsmarktbeleid dat wij ervoor moesten zorgen dat
bepaalde groepen die te veel aan de kant stonden meer zouden gaan participeren.
Denk bijvoorbeeld aan allochtonen, oudere werknemers, arbeidsongeschikten,
vrouwelijke werknemers. Op dit moment is er sprake van een inzinking van de
economie en doen wij er alles aan om te bereiken dat die weer omhoog gaat
en er mogelijk weer meer mensen op de arbeidsmarkt nodig zijn. We moeten een
onderscheid maken tussen de huidige conjuncturele problematiek en het feit
dat we in dit land gewoon mensen nodig hebben voor zorgactiviteiten, voor
onderwijs en bedrijfsleven. Die discussie zou dan wel eens heel anders kunnen
uitpakken.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik kan heel weinig met zo'n antwoord, want dit gaat langs mijn vraag heen.
Bent u het met me eens dat wij prioriteit moeten geven aan de 900.000 huishoudens
die nu geen inkomen uit arbeid genieten? U vertelt een algemeen verhaal over
de conjuncturele dip, maar gaat niet in op mijn vraag. U kunt andere keuzes
maken dan de aanvullende combikorting. Wilt u dat niet of kunt u dat op dit
moment niet?Minister Balkenende:Die discussie is eerder gevoerd. Ik heb de redenen voor het beleid gegeven.
Ik vind op het zichzelf fair dat wordt gekeken naar waar op dit moment in
de economie helemaal geen kansen zijn, maar dat is iets anders dan het wijzigen
van fiscale instrumenten. In principe wordt iedereen geacht in zijn bestaan
te voorzien. Ik verwacht dat door reïntegratie en de versterking van
de structuur de economische mogelijkheden duidelijk beter worden.Vorige week hebben wij uitvoerig gedebatteerd over het voorjaarsoverleg
en de loonmatiging. Het enige wat op korte termijn kan worden gedaan om te
voorkomen dat de werkgelegenheid verder wordt vernietigd, is loonmatiging.
Dat moeten we doen, juist omdat de werkgelegenheid ons aan het hart gaat.
Sinds 1997 zijn de lonen in ons land sterker gestegen dan in de ons omringende
landen, sinds 1996 is de concurrentiepositie met 12,5% verslechterd; als we
niets doen, loopt dit verder op tot 17% in 2005. Uit de bekende CPB-notitie
van 15 oktober 2003 blijkt dat de loonmatiging van 0,5% in 2004 en 2005
structureel 35.000 banen in de marktsector creëert. Loonmatiging is niet
nodig om het kabinet een plezier te doen, maar om werkgelegenheid te behouden.
We zijn ermee begonnen in 2003, we gaan ermee door in 2004 en 2005. Loonmatiging
is het primaire belang van werkgevers en werknemers zelf. Zij zullen aan de
cao-tafel tot verantwoorde afspraken moeten komen; dat is de essentie van
sociaal overleg. Dat het kabinet en de sociale partners niet tot overeenstemming
komen over het prepensioen, is voor mij geen reden om te stellen dat overleg
tussen werkgevers en vakbonden ten principale geen zin heeft.Ik kom bij de opmerkingen van de heer Van der Vlies over zijn motie. Ik
ben al ingegaan op een aantal daarvan. Met hem onderschrijf ik dat het langetermijnperspectief
het belangrijkst is, maar dat een goede monitoring voor kwetsbare groepen
geboden is. Ik kan hem verzekeren dat zijn motie terzake door het kabinet
serieus wordt genomen. Minister De Geus heeft de Kamer al geïnformeerd
over de wijze van uitvoering. Voor gemeenten is zoals bekend een centrale
rol weggelegd. Het kabinet zal een en ander volgen en de Kamer informeren.Productiviteit is de derde pijler van het kabinetsbeleid. Naast beheersing
van de loonkosten en verhoging van de arbeidsparticipatie is verhoging van
de productiviteit de derde pijler onder de weg naar meer werk. Dit is het
eerste kabinet dat dit zo nadrukkelijk op de agenda heeft gezet. De groeiagenda
is daarmee veel breder dan alleen onderwerpen van sociale zekerheid, inkomensbeleid
en overheidsfinanciën. Het structurele hervormingsbeleid van het kabinet
gaat dieper en verder. Ik noem kort enkele hoofdlijnen, minister Brinkhorst
zal hier uiteraard dieper op ingaan.Ten eerste, de verlaging van de administratieve lasten. Het kabinet heeft
zich voorgenomen om deze in deze kabinetsperiode met 25% te verlagen, wat
neerkomt op een lastenverlichting van 4 mld. Volgens het CPB zal de arbeidsproductiviteit
hierdoor toenemen en de economie hierdoor sneller groeien.Innovatie is een tweede drijvende kracht achter productiviteitsgroei.
Het recente plan van het kabinet om de arbeidsmigratie van kenniswerkers te
vergemakkelijken is bijvoorbeeld voorgekomen uit het advies van het innovatieplatform.
De technostartersregeling is daar ook duidelijk aan de orde geweest. Ook heeft
het platform acties in gang gezet rond de zogenaamde "smart mixes" van investeringen:
praktische hindernissen – ook wel "ergernissen" genoemd – voor
bedrijven zijn in kaart gebracht, trajecten gericht op de beroepskolom zijn
in gang gezet. Ik merk dit op, omdat ik af en toe merk dat er een tamelijk
negatieve sfeer heerst van: het schiet niet op, er gebeurt niets. Ik hecht
eraan zaken te noemen zoals de kenniswerkersregeling. Het wordt nu eindelijk
veel gemakkelijker om kenniswerkers aan te stellen. Ook noem ik de technostartersregeling.
Wij zijn druk bezig, onder leiding van de heer Leijnse, met de verbetering
van de beroepskolom door het beroepsonderwijs te versterken. Wij zijn bezig
om de kennisketen anders te organiseren, met een groep onder leiding van de
heer Wijffels. Ook worden de speerpunten van de economische ontwikkeling aangepakt
onder leiding van de heer Sistermans. Er wordt hard aan gewerkt. Wij hebben
de zaken in kaart gebracht die in het bedrijfsleven belangrijk worden gevonden,
zowel in grote bedrijven als in middelgrote en kleine bedrijven. Wij hebben
gekeken naar de wensen die leven in de kennissector. Al deze elementen worden
op het ogenblik grondig bestudeerd. Ook het deltaplan voor de bètatechnieken,
waarmee minister Van der Hoeven bezig is, en de innovatienota van de heer
Brinkhorst komen in het platform aan de orde. De innovatiebrief bevat elementen
die nodig zijn om de samenwerking op het gebied van R&D te versterken.
Het is nodig om een slag te maken in de arbeidsproductiviteit.Dat geldt ook voor de financiële prioriteiten. Ondanks alle moeilijkheden
doen wij er alles aan om datgene wat is beloofd – de 800 mln euro extra
voor human capital, onderwijs en R&D – te kunnen waarmaken. Dan
heb ik het nog niet eens over de WSBO en het hoogwaardig onderwijs. De heer
Dittrich en anderen hebben terecht gezegd dat de kenniseconomie moet worden
versterkt; dat is ook onze inzet. Op deze punten zal de minister van Economische
Zaken nader ingaan.Ik kom tot een afronding van mijn bijdrage in deze termijn. Het belang
van loonkosten, arbeidsparticipatie en productiviteit wordt
in hoge mate onderstreept. Ik denk dat die analyse door velen hier zal worden
gedeeld. Dat geldt evengoed voor de inbreng van de heer Bos. Er is tussen
het kabinet en de fracties van de PvdA, de SP en GroenLinks verschil van mening
over de maatvoering, de maatregelen en de wijze van aanpak. Bij deze fracties
beluister ik toch soms de wens tot het conserveren van bepaalde bestaande
belangen en een zeker geloof in overheidsplanning van de economie. Ook wordt
de collectieve sector soms als een te belangrijke bron van welvaart beschouwd.Natuurlijk heb ik goed geluisterd naar wat de Kamer naar voren heeft gebracht.
Over krap vier maanden, op Prinsjesdag, zal de regering de begroting en nadere
voorstellen voor 2005 indienen. Het kabinet zal ter voorbereiding daarvan
nadrukkelijk een aantal onderwerpen bezien dat hier vandaag naar voren is
gebracht. Ik noem de mogelijkheid om, geheel los van de discussie over het
prepensioen, op kortere termijn te stimuleren dat mensen meer uren werken.
Ik noem het weghalen van belemmeringen voor mensen met een uitkering om werkervaring
op te doen op weg naar een vaste baan, zoals in sommige gemeenten duidelijk
gebeurt. Ik wijs in dit kader op de experimenten in Amsterdam. In het koopkrachtbeleid
zal nadrukkelijk het begrip "huishouden" moeten worden bekeken, omdat mensen
in de praktijk hun huishoudsituatie relevant achten voor de door hen werkelijk
beleefde situatie. Dat blijkt ook uit het onderzoek van het Nibud.Ook noem ik de versterking van het productiviteits- en groeivermogen van
de economie. Het kabinet zal de Kamer voor de zomer een brief doen toekomen
met een overzicht van te onderzoeken actiepunten. Aangezien de verhoging van
de potentiële groei een zaak van de lange termijn is, zal daarbij het
vizier ook nadrukkelijk op de periode na 2007 worden gericht. Natuurlijk realiseer
ik mij dat ook in deze Kamer verschillend wordt gedacht over de maatregelen
en de maatvoering. Ik hoop dat het kabinet met een zo groot mogelijk deel
van deze Kamer, op basis van een gemeenschappelijk gedeelde analyse en bezorgdheden,
gezamenlijk zal optrekken in de richting van meer werk. Het kabinet pakt aan met een fors hervormingsbeleid, dat lang niet altijd
gemakkelijke maatregelen bevat. Dat onderken ik en dat erken ik. Hervormingsbeleid
betekent ook heilige huisjes durven aanpakken en de politieke wil hebben om
ook bij tegenwind vast te houden aan hervormingen die nodig zijn met het oog
op de toekomst. Tegen de heer Bos zeg ik dan ook dat de kritiek die het kabinet
ontmoet, eerder inhoudt dat wij te veel politieke wil hebben en te veel heilige
huisjes aanpakken dan te weinig.De heer Bos (PvdA):Het zou u sieren als u niet slechts de heilige huisjes van de vakbeweging
aanpakt, maar ook uw eigen heilige huisjes. Dat zou het evenwicht brengen
dat wij nodig hebben. Verder doet het mij goed dat u zich, net zoals mevrouw
Verburg, zo complimenteus uitlaat over de PvdA-wethouder in Amsterdam. Die
is inderdaad reuzegoed bezig en verdient alle steun die wij kunnen geven.
Ik heb mij echter gestoord aan een opmerking in uw betoog. U zegt dat de oppositie
conservatief is en niet wil veranderen en dat de oppositie gelooft in een
centralistische overheidsplanning. Nu even de feiten. U bent degene die niet
wil praten over een verandering in de pensioenpremieaftrek voor de hogere
inkomens. U bent degene die niet wil praten over een wijziging in uw plannen
voor de onroerendezaakbelasting. U bent degene die niet wil praten over het
aanpakken van de belastingfaciliteiten voor de grijskentekenrijders. Het conservatisme
zit vandaag bij u en niet bij de oppositie. En wat het geloof in centrale
overheidsplanning betreft: u bent degene die pleit voor loonmaatregelen of
het niet algemeen verbindend verklaren op het moment dat werkgevers en werknemers
de verantwoordelijkheid nemen waarvoor u jarenlang zelf heeft gepleit. De
oppositie doet dat niet.Minister Balkenende:In het begin van mijn betoog heb ik aangegeven dat wij bezig zijn met
een program van structuurhervorming, waarvan ik de verschillende voorbeelden
heb genoemd. Dat is niet conservatief, dat is toekomstgericht. Vorige week
hebben wij het hier gehad over solidariteit. De norm van solidariteit moet
altijd aanwezig zijn in de samenleving; anders krijg je de veramerikanisering
waarop wij met elkaar kritiek hebben. Er moet echter wel onder ogen worden
gezien, welke instrumenten daarvoor nodig zijn. Op dat punt – dit bedoelde
ik met "heilige huisjes" – moet je bekijken of de arrangementen die
in het verleden tot stand zijn gekomen, kunnen worden gehandhaafd. Er zullen
een aantal slagen moeten worden gemaakt om in te spelen op de toekomst. In
dat licht werken wij aan beleid dat wij noodzakelijk achten.De heer Marijnissen (SP):In aansluiting hierop wil ik nog iets vragen over het algemeen verbindend
verklaren. Dit punt is niet expliciet aan de orde geweest in het betoog van
de minister-president. In het regeerakkoord staat dat indien werknemers en
werkgevers in Stichting van de Arbeid hun verantwoordelijkheid nemen, goede
afspraken maken en die ook nakomen, cao's algemeen verbindend worden verklaard.
Het is altijd discutabel wat "goed" of "verantwoordelijkheid nemen" betekent.
De vice-premier noemde afgelopen vrijdag zeker drie punten, waaronder 70%-aanvulling
in het tweede ziektejaar en de loonstijging, waarbij het kabinet zich het
recht voorbehoudt om het algemeen verbindend verklaren niet toe te passen,
terwijl dat al vijftig jaar in dit land gebeurt. Hoe kan de vakbeweging dit
anders opvatten dan als een oorlogsverklaring?Minister Balkenende:Er is geen sprake van een oorlogsverklaring. Zonet heb ik gesproken over
solidariteit. Waarom heeft het kabinet keer op keer gezegd dat de komende
jaren moet worden gekozen voor de nullijn? Dit is ten eerste nodig om te werken
aan een gelijkmatige inkomensontwikkeling in de collectieve sector, de ambtenarensalarissen
en de uitkeringen, en in de marktsector. Ten tweede is die matiging nodig
om de opgelopen achterstanden op andere landen in te halen. Ten derde is het,
als wij in de toekomst verder willen komen, noodzakelijk dat de arbeidsinkomensquote
daalt, zodat ruimte ontstaat voor investeringen. Indien de vakbeweging toch
zou kiezen voor loonstijgingen – ik noem nu even geen percentages –
heeft dat grote gevolgen. De verhoudingen tussen de collectieve sector en
de marktsector zouden schever worden. Verder brengt dit risico's
met zich mee voor de winstgevendheid van bedrijven en voor het herstelbeleid.
Als overheid moet je je dan afvragen of zo'n ontwikkeling dwingend moet worden
opgelegd aan allen in de bedrijfstak, terwijl je ervan overtuigd bent dat
die ontwikkeling niet goed is. Die principiële vraag is aan de orde geweest
bij de formulering van het Hoofdlijnenakkoord en in eerdere stukken. Er kunnen
zich ontwikkelingen voordoen die ervoor zorgen dat je als regering anders
tegen dit instrument aankijkt. Dit is niet het zoeken van de confrontatie
maar het confronteren van werkgevers en werknemers met hun verantwoordelijkheid
voor wat nodig is. Ik ben het er dus niet mee eens dat de inkomens best meer
kunnen stijgen, omdat ik mij zorgen maak over de zaken die moeten worden verbeterd.
In dat kader ben ik gelukkiger met wat vorig jaar gebeurde dan met de huidige
situatie.De heer Marijnissen (SP):Eigenlijk neemt het kabinet dus gewoon een loonmaatregel en zegt het:
het is slikken of stikken; wij zeggen wat "goed" is en wat "verantwoordelijkheid
nemen" is; voldoet u als vakbeweging daar niet aan en vraagt u 1,25% loonstijging –
dit is nog niet eens de inflatie – dan gaan wij dat niet algemeen verbindend
verklaren. Dit betekent een impliciete oorlogsverklaring aan de vakbeweging.
Nog erger is dat het zal leiden tot veel meer bureaucratie omdat al die werknemers
individueel met hun werkgever moeten gaan onderhandelen. Hoe ziet de minister-president
dat voor zich? Zo'n werknemer heeft geen poot om op te staan. Dit lijkt erg
veel op het verhaal van staatssecretaris over de arbeidsomstandigheden. Het
is een grote misvatting van het kabinet dat werkgever en werknemer op hetzelfde
niveau staan en gelijke partners zijn. Dat is juist de reden dat de vakbeweging
zich heeft verenigd. In dat kader heb ik het gehad over Kuyper en de spoorwegstaking
van 1905; daaruit is het CNV voortgekomen. Men zag namelijk dat vereniging
van arbeiders nodig was. Het kabinet zaagt de stoelpoten onder de vakbeweging
vandaan. Realiseert de minister-president zich dat wel?Minister Balkenende:Het CNV heeft zelfs wortels tot in het eind van de negentiende eeuw. Het
werd toen anders genoemd, maar dat is niet het punt.Van een loonmaatregel is sprake als je bepaalt dat er een loonstop moet
komen. Daarover is in het verleden wel eens gesproken. Zo'n maatregel is moeilijk
te handhaven. Bovendien is een dergelijke ingreep niet aan de orde. De algemeenverbindendverklaring
van cao's is namelijk geen loonmaatregel, maar een instrument van de overheid
om te bepalen dat wat werkgevers en werknemers overeenkomen, dwingend wordt
opgelegd aan de hele sector. Als wij zeggen dat er niet wordt ge-AVV'd, dan
is dat naar mijn taxatie geen loonmaatregel, maar een instrument dat het kabinet
heeft om te gebruiken als het vindt dat er ontwikkelingen zijn die niet goed
zijn voor de economie en die tegen het algemeen belang ingaan. Er moet worden
geconfronteerd met verantwoordelijkheden als dingen niet goed gaan. Algemeenverbindendverklaring
is geen loonmaatregel, maar een instrument dat wij hebben om dingen te doen
die nodig zijn op grond van de economische ontwikkeling van Nederland.De heer Marijnissen (SP):Als de algemeenverbindendverklaring daadwerkelijk niet doorgaat, dan zal
dat leiden tot een verharding van de tegenstellingen in de samenleving. U
zult daarvan absoluut spijt krijgen. Bovendien zult u aanvullend veel meer
bureaucratiekosten krijgen, vanwege alle onderhandelingen die moeten plaatsvinden.
Ten slotte zult u de onrechtvaardigheid in de samenleving verder bevorderen.
Ik verzeker u: u krijgt er spijt van.Minister Balkenende:Mijn weerwoord tegen de heer Marijnissen is dat wij evenzeer spijt zullen
krijgen van een inkomensontwikkeling die niet goed is voor de bevordering
van de werkgelegenheid, de concurrentiepositie en de solidariteit. Op die
punten willen wij letten. Daarom hebben wij onze opmerkingen gemaakt over
het instrument van algemeenverbindendverklaring.Minister Zalm:Voorzitter. Laat ik beginnen met de oorzaak van de problemen waarin wij
terecht zijn gekomen. Vanuit de Kamer zijn verschillende oorzaken aangewezen.
Het stuk van de PvdA-fractie is op dit punt glashelder: de verantwoordelijkheid
voor de huidige situatie ligt bij twee jaar kabinetten-Balkenende. De heer
Marijnissen noemt een heel andere oorzaak. Hij vindt dát namelijk te
veel eer voor die twee kabinetten. Het probleem is volgens hem de recessie
en daarbij komen altijd VVD'ers die slim gebruik maken van de omstandigheden
om beleidsvoorstellen door te drukken die in andere omstandigheden niet door
te drukken zijn. De heer Van der Vlies is misschien het meest wijs van iedereen.
Hij vraagt zich namelijk gewoon af hoe het kan. Het ging immers zo goed volgens
hem.Ik hoop dat ik met enige vrijmoedigheid kan terugblikken. Er is sprake
van een situatie waarop het volgende Engelse spreekwoord van toepassing is:
"Success carries the seeds of its own destruction." Dat zie je in de jaren
negentig heel goed. Wij hebben toen een fantastische groei van de werkgelegenheid
gehad met een steeds krapper wordende arbeidsmarkt. Op een gegeven moment
hadden wij zelfs het laagste werkloosheidspercentage van de hele Europese
Unie. Wij waren in 2001 zelfs Luxemburg gepasseerd. Geleidelijkaan zie je
vervolgens de loonstijging in Nederland sneller oplopen dan in andere landen.
Wij kwamen op een gegeven moment met loonstijgingspercentages – berekend
aan de hand van de loonsom per werknemer – van boven de 5%. Wij hebben
dat een jaar of vier volgehouden. De loonstijgingen waren toen steeds in de
orde van grootte van 5%. Ten opzichte van Europese concurrenten verslechterde
onze concurrentiepositie dramatisch. Toch zag je dat nog niet in termen van
economische groei en werkgelegenheid, want tegelijkertijd was de euro aan
het verzwakken. Hij liep in vergelijking met de dollar terug van 1,13 tot
0,90 in 2001. Dat gaf een zekere tegendruk. Terwijl wij verslechterden ten
opzichte van Europese concurrenten, wonnen wij dankzij de wisselkoers van
niet-Europese concurrenten. Bladzijde 80 van het Centraal economisch plan
kan ik iedereen ter lezing aanbevelen.De spanningen ontlaadden zich net op het verkeerde moment. Vanaf 2001
zakte de wereldhandel in elkaar. Dat gold ook voor de dollar. De euro werd
opeens sterk. Er kwamen dus twee dingen tegelijkertijd: enerzijds
kregen wij last van "de euro". Het tijdelijk voordeel van de zwakke euro was
afgelopen, waardoor wij weer teruggingen naar een normaal niveau. Anderzijds
stagneerde de wereldhandel. Die twee klappen kwamen in Nederland heel hard
aan. Dat staat nog los van het feit dat loonstijgingen altijd met enige vertraging
doorwerken op de werkgelegenheid. De drie genoemde zaken leidden tot een dramatische
verslechtering van de Nederlandse economische positie.Terugblikkend, kun je je afvragen wat wij toen beter hadden kunnen doen.
Zoals de heer Van As al min of meer in zijn betoog opmerkte, hadden wij beter
het dak kunnen repareren toen de zon scheen. Wij hadden toen dus de WAO, de
WW en de vroegpensioenen moeten hervormen om het arbeidsaanbod te bevorderen.
Wij zijn stukgelopen op de spanning op de arbeidsmarkt. In het jaar 1999-2000
boden de werkgevers tegen elkaar op omdat er voor bijna niets meer werknemers
waren te krijgen. Er waren nog wel een heleboel mensen met een uitkering,
maar er waren geen werknemers meer te krijgen. Die situatie moeten wij in
de toekomst zien te voorkomen. Wat staat ons nu te doen? In de eerste plaats
moeten wij het loonkostenpeil corrigeren en onze concurrentiepositie verbeteren.
Dat betekent ordinair dat wij gedurende twee tot drie jaar pas op de plaats
moeten maken met de lonen. Dat is om de concurrentiepositie te herstellen.
Gelet op het feit dat de normale, natuurlijke groei van het arbeidsaanbod
aan het afnemen is, moeten wij ervoor zorgen dat wij later een voldoende effectief
arbeidsaanbod hebben. Dan lopen wij niet vast zoals wij aan het einde van
de jaren negentig zijn vastgelopen. Arbeidsmarktspanningen en een zoveelste
loonspiraal omhoog dienen te worden voorkomen zodra wij weer kunnen meedraaien
in de internationale conjunctuur. Om deze reden en om reden van de vergrijzing
die op ons afkomt, staat in het beleid van het kabinet sterk voorop dat iedereen
beneden de leeftijd van 65 jaar moet werken, mits die daartoe in staat is.
In ieder geval mag niemand op kosten van de collectiviteit buiten het arbeidsproces
raken. Vandaar dat de WAO en het vroegpensioen moeten worden hervormd, de
bijstandswet moet worden herzien en de Werkloosheidswet moet worden versoberd.
Dat is de lering die wij hebben getrokken uit de situatie in de jaren negentig;
dit is de beleidsreactie daarop.De tegenbegroting van de fractie van de PvdA komt op een nogal bijzonder
moment. Er zit een aantal budgettaire, maar ook filosofische aspecten aan.
Zo vind ik het nogal opmerkelijk dat het uitgangspunt dat kinderopvang de
werknemer, de werkgever en de overheid aangaat, nu wordt weggezet, terwijl
dat ten grondslag lag aan het wetsvoorstel inzake kinderopvang, opgesteld
door de staatssecretarissen Adelmund, Vliegenthart en ik meen ook Bos. De
bijdrage van de werkgever wordt nu kwijtgescholden en die van de werknemers
wordt gehalveerd. De overheid neemt nu voor 85% de kosten van kinderopvang
voor haar rekening. Ik vind dat het iets te gemakkelijk wordt gemaakt voor
werkgevers en werknemers en dat iets te veel verantwoordelijkheid bij de overheid
wordt gelegd. Dat is niet goed. De sociale partners moeten ook verantwoordelijk
worden gesteld voor het met elkaar regelen van zaken.De heer Bos (PvdA):Nu komt de eigen verantwoordelijkheid wel goed uit, maar op het moment
dat zij loonafspraken maken niet.Minister Zalm:Nee, dat komt mij ook goed uit.De heer Bos (PvdA):U hebt natuurlijk gelijk als u verwijst naar het eerdere wetsvoorstel
met de tripartiete verdeling, waardoor werkgevers, werknemers en de overheid
allemaal verantwoordelijk werden gesteld. Verwijt u ons alleen niet dat wij
daar afstand van nemen als u eerst zelf in de loop van de verdediging van
dat wetsvoorstel op tal van punten afstand hebt genomen van het oorspronkelijke
concept waarop Margot Vliegenthart en Wouter Bos allebei inderdaad heel trots
waren. Er zaten namelijk tal van zaken in die u in de afgelopen maanden hebt
prijsgegeven en die het wetsvoorstel als geheel bar weinig doen lijken op
wat het ooit was.Minister Zalm:Dan zou ik denken dat u zou terugkeren naar dat prachtige wetsvoorstel,
maar dat gooit u ook in de prullenbak.De heer Bos (PvdA):Wij kunnen niet alles repareren wat u kapotmaakt. Nu dat er ligt, willen
wij ons wel inspannen voor het slechten van de financiële drempels voor
werknemers of werkgevers. Dat is voor een bescheiden bedrag mogelijk. Het
zal de werkgevers ook goed uitkomen. Zij zouden op dit moment namelijk zeer
grote problemen hebben met het betalen van hun financiële bijdrage aan
kinderopvang vanwege uw wet. Vooral voor het midden- en kleinbedrijf zou dit
moeilijk zijn. Het zal ook de ouders goed uitkomen. Zij zouden namelijk door
het oorspronkelijke wetsvoorstel te maken hebben gekregen met kinderopvang
waarvan de prijs zou worden gereguleerd; door het nieuwe wetsvoorstel hebben
zij te maken met kinderopvang voor een prijs waarvoor niemand zich verantwoordelijk
voelt. Ik denk dat die ouders dit voorstel heel wat liever hebben dan het
uwe.Minister Zalm:Ik stel vast dat de heer Bos zich distantieert van het voorstel dat hij
samen met twee andere staatssecretarissen ten tijde van het paarse kabinet
heeft geformuleerd. Het was veel goedkoper en eenvoudiger geweest als u daarnaar
was teruggekeerd. Dat had geen 800 mln euro hoeven kosten. Met dat geld had
iets nuttigers kunnen zijn gedaan dan het aanbieden van een douceurtje aan
werkgevers en werknemers door van kinderopvang een overheidsverantwoordelijkheid
te maken.De heer Bos (PvdA):Als de heer Zalm zo onder de indruk is van het voorstel voor de kinderopvang
dat ik ooit zelf verdedigd heb, laat hij dat voorstel dan uitvoeren, in plaats
van het eerst helemaal uit te kleden en vervolgens per 1 januari in te
voeren.Minister Zalm:Ik vind dat wij een beter voorstel hebben. Wat hier plaatsvindt, is een
volstrekte collectivisering. De overheid gaat in de toekomst voor 85% de kinderopvang
betalen. De werkgevers betalen niets meer. De werknemers betalen nog 15%.
Dat is dan een voorbeeld waarin de overheid in de lijn van de Partij van de
Arbeid blijkbaar erg veel moet doen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik heb met vrij veel interesse naar de discussie zitten luisteren. Ik
constateer dat beiden ongelukkig zijn met de ontwikkeling die
de wet doormaakt. Ik zou een kleine bemiddelingspoging willen doen. Ik zou
willen uitkomen op het oude voorstel. Dat zou een geweldige verbetering zijn.
Wij hoeven dan ook niet volledig te collectiviseren.Minister Zalm:Ik vind het huidige voorstel uitstekend. Wij hebben een heel goed voorstel
gedaan. Het probleem bij het vorige voorstel was dat de overheid wel het gat
in dook als de werkgever het er bij liet zitten. Dat is een beloning voor
slecht gedrag. Ik vind het huidige wetsvoorstel prima. Het ging mij er alleen
even om dat het mij verbaasde dat de werkgever bij de kinderopvang helemaal
gesauveerd wordt door de Partij van de Arbeid, dat de werknemer een veel kleinere
bijdrage gaat leveren dan in de oorspronkelijke plannen, die ook door de Partij
van de Arbeid werden gesteund, en dat de overheid voortaan 85% van de kinderopvang
mag financieren. Ik spreek mijn verwondering daarover uit. Dat staat even
los van de sommetjes, want het kost ook een hoop geld.De heer Bos (PvdA):Een laatste noot voor de geschiedenis is dat toen staatssecretaris Bos
dat prachtige voorstel verdedigde, dat mede gebeurde onder verantwoordelijkheid
van minister Zalm.Minister Zalm:De heer Bos heeft de staatsrechtelijke verhoudingen nog perfect voor ogen.
Ik complimenteer hem daarmee.Voor de arbeidskorting is een zeer omvangrijk bedrag uitgetrokken, 1,9
mld. Ik wijs op het bezwaar dat die arbeidskorting vanaf modaal in een rap
tempo wordt afgebouwd. Nu heeft die arme modaal in Nederland al te maken met
een marginale druk van 53%, puur van belastingen en premies. Hij zit net in
de 42%-schijf en betaalt daarnaast nog pensioenpremie, VUT-premie, AWF en
ZFW. Ik laat nog maar even buiten beschouwing dat de werkgever ook nog een
marginale wig heeft in de orde van grootte van 20%. 53% is een marginaal tarief
en dan moet er verder niets gebeuren. Daar komt in het traject van de eerste
3000 euro bovenmodaal 16% bovenop. Daarmee komt hij in zo'n situatie al op
69%. Dat is bijna het toptarief dat wij vroeger voor miljonairs hadden, namelijk
72%. Hij moet dan ook niet nog een kind hebben dat toevallig een tegemoetkoming
studiekosten heeft, want dan krijgt hij er nog eens 30% bovenop. Hij komt
dan in het ideale Zweedse model. Hij mag in dat project 100% van zijn inkomensverbetering
afstaan aan de overheid, aan minder werkbonus van de PvdA. Zijn normale marginale
tarief zit al boven de 50%. Dat lijkt mij voor de modale man een niet erg
stimulerende omgeving.De heer Bos (PvdA):Laten wij wel vaststellen dat die modale man, waarover de minister nu
een enorme somberheid creëert, meer overhoudt dan in de plannen van de
minister. Per saldo gaat het voor alle mensen die hij beschrijft om een belastingkorting.Laten wij echter even over die constatering heen stappen. Hij maakt het
verschil tussen ons nu eigenlijk tot een kwestie van techniek. De marginale
druk gaat de verkeerde kant op, etc. Is het wat hem betreft wel bespreekbaar
om na te denken over dit type arbeidskorting, mits wij met elkaar afspraken
kunnen maken om tot een andere verdeling van de druk te komen, zodat die misschien
niet zo steil loopt als in onze plannen? Tot zo'n gesprek ben ik altijd bereid.Minister Zalm:Het ideale effect op de marginale druk is nul. Dat is de techniek die
het kabinet hanteert, met de arbeidskorting als een vast bedrag. Dat is al
enigszins nivellerend, want procentueel pakt dat het beste uit voor de lagere
inkomens. Dat afbouwen is een slechte zaak. Ik heb mij altijd verzet tegen
dit soort opkrikken van de marginale druk, die in Nederland over de hele linie
al heel hoog is, eigenlijk al vanaf het minimumloon. Ik denk ook nog aan de
huursubsidie. Dus de marginale tarieven zijn in Nederland erg hoog. Stel dat
je met de Amerikaanse situatie te maken hebt en een gemiddelde belastingdruk
van pak 'm beet 25%. Als je dan iets inkomensafhankelijks doet, heb je te
maken met een heel andere situatie. In Nederland zit je bijna over de hele
linie in de buurt van de 60% en met de inkomensafhankelijke regelingen die
wij hebben kun je daar aanzienlijk bovenuit gaan. Ik ben wel voorstander van
het verhogen van de arbeidskorting – dat is ook een onderdeel van het
beleid van het kabinet – maar geen voorstander van het afbouwen daarvan.De heer Bos (PvdA):Voorzitter. Om dit deel van de discussie af te sluiten: de heer Zalm staat
een arbeidskorting voor waarmee de topinkomens net zoveel euro's voordeel
hebben als de lagere inkomens. Dat lijkt mij niet verdedigbaar, niet alleen
uit rechtvaardigheidsmotieven, maar ook omdat elke econoom kan aantonen dat
een euro voordeel aan de onderkant van het salarisgebouw veel grotere effecten
op de arbeidsmarkt heeft dan aan de bovenkant van dat gebouw.Minister Zalm:Iedere econoom kan u ook uitleggen dat verhoging van de marginale druk
in die zin slecht is dat daarmee de mensen niet de incentive krijgen om hun
inkomen te verbeteren, om langer te gaan werken of om in een opleiding te
investeren. De marginale tarieven in Nederland zijn al problematisch hoog,
al vanaf het minimumloon.Voorzitter. De heer Bos heeft voorts nog de OZB in de aanbieding gedaan.
Eerst zegt hij, overigens niet geheel ten onrechte, dat het kabinet daar nog
dekking voor moet vinden. Dat betekent dat hij ook nog compensatie moet vinden
voor 9 mln aan lastenverzwaring, ten minste als hij het geld van de OZB toch
wil inboeken. Blijkbaar brengt het voorstel een lastenverzwaring van 9 mln
met zich.Ik herinner de heer Bos in dit verband aan de interessante analyse van
het CPB. Die staat op bladzijde 112 van het CEP. Het CPB schrijft: de inkomenseffecten
zijn relatief het grootst voor de huishoudens met een laag inkomen. U weet
dit. De verklaring hiervoor is dat de woningwaarde minder dan evenredig stijgt
met het inkomen. De heer Duivesteijn wist dit ook al, want hij had het altijd
over hoge woonlasten voor lage inkomens. Dat betekent dat de OZB relatief
gunstig uitpakt voor de lagere inkomens. Denk aan de afschaffing van de gebruikerswaarde.
Er is natuurlijk ook het punt van de kwijtschelding die volgens het CPB gemiddeld
80 tot 100 euro bedraagt. Dat staat hier tegenover. De mensen in de bijstand
hebben geen voordeel van de OZB. Zij hebben overigens ook geen voordeel van
het voorstel van de heer Bos op het punt van de arbeidskorting. Laten wij
daarover dan ook eerlijk zijn. Bij die korting gaat het om
500 euro per persoon. Dat geld krijgt de uitkeringsgerechtigde niet, de bejaarden
niet en de WAO'ers ook niet. Wat dat betreft is de groep die niets krijgt
bij de lastenverlichting volgens het voorstel van de heer Bos groter dan bij
de afschaffing van de OZB. Bij die afschaffing bestaat de groep alleen uit
de bijstandsgerechtigden. Beide mogelijkheden hebben een positief effect op
de oplossing van de armoedeval. Daarover bestaat geen verschil van mening.
Als er 1,9 mld verspijkerd wordt, is het effect natuurlijk groter.De heer Bos (PvdA):Bent u het eens met de conclusie die door de rijksdienst Groningen is
getrokken met betrekking tot verlaging van de onroerendezaakbelasting? Die
rijksdienst is van mening dat 70% van het voordeel bij 50% van de duurste
woningen terechtkomt.Minister Zalm:Zolang wij een progressief belastingsysteem hebben, zal dit effect er
altijd zijn. Dit geldt eveneens bij btw-verlagingen. Ik heb geciteerd uit
het CPB-rapport. Daarin staat dat procentueel dit voordeliger uitpakt voor
de laagste inkomens. Dat komt niet al te veel voor. Als je de alcoholaccijns
bijvoorbeeld verlaagt, ligt dit een slagje anders. In dit geval is de uitkomst
relatief gunstig voor de laagste inkomens.Voorzitter. Dan wil ik iets zeggen over de dekking, want daarbij is natuurlijk
sprake van een grote klapper: 2,5 mld door beperking van de aftrekbaarheid
van pensioenpremies. Ik meen mij te herinneren dat dit al eens door de fractie
van de Partij van de Arbeid naar voren is gebracht als alternatief voor de
kabinetsplannen met VUT en vervroegd pensioen. Ik zie de heer Bos nu met zijn
hoofd schudden. Dan constateer ik dat wij met vreugde kunnen vaststellen dat
de Partij van de Arbeid het kabinet op dit vlak steunt. Als je toch iets in
de pensioensfeer wilt doen, ligt het voor de hand dat je zaken die je verwerpelijk
vindt en die het kabinet voorstelt, daarmee verdisconteert. Daarvoor staat
namelijk 1,7 mld in de boeken.De heer Bos (PvdA):Voorzitter. Ik moet elke paar minuten iets rechtzetten. Op dit idee hebben
wij vorige week al een duidelijk antwoord gegeven. Wij hebben gezegd dat het
voorstel dat de vakbeweging in de laatste minuten van de onderhandelingen
heeft gedaan, namelijk het inzetten van het spaarloon, ons een verstandige
manier leek om het gat dat er nog was bij de financiering, daadwerkelijk te
overbruggen.Minister Zalm:Ik begrijp dat u het spaarloon wilt afschaffen. Daar nemen wij dan ook
nota van. Wij hebben echter wel eens iets anders gehoord.De heer Crone (PvdA):Nee.Minister Zalm:Ik stel dat vast.Ik zie die voorstellen toch als afwijkingen ten opzichte van het kabinetsbeleid
en stel vast dat dit effect voor 600 mln ook al in de kabinetsplannen zit.
Wij schaffen ook voor mensen boven anderhalf keer modaal de faciliteit VUT/prepensioen
af. Ongeveer een kwart van de pensioenpremie heeft daarop betrekking. Het
lijkt toch op een zekere dubbeltelling. Naar mijn oordeel zit er daardoor
een gat in de dekking van 600 mln, omdat het al in andere boeken is opgenomen.Ik laat de rekenpartij verder voor wat het is en maak een enkele opmerking
over het rekenwerk van mevrouw Halsema. Zij heeft heel goed gerekend: als
je 200 mln hebt en 2000 euro per persoon geeft, dan bereik je 100.000 personen.
Zij zou nog meer effect bereiken als zij 200 euro per persoon geeft, want
dan kan zij namelijk een miljoen personen bereiken. Rekenkundig klopt dat
natuurlijk allemaal, maar het is de vraag of de causaliteit ook zo loopt.
Ik heb niet het vermoeden dat je met 200 mln aan eenmalige subsidies van 2000
euro per persoon een economisch effect bereikt van 100.000 extra banen, wat
zij natuurlijk graag zou willen en ik met haar. Als dat voor 200 mln zou kunnen,
zou ik ook bezwijken. Dan verdienen wij veel meer aan bespaarde werkloosheidsuitkeringen
dan dit kost. Dat is natuurlijk "an offer I could not refuse". Ik heb het
vermoeden dat het niet zo zal uitwerken. De premier heeft al aangeboden om
het CPB eens te laten kijken. Ik schat in dat mevrouw Halsema heel blij zou
mogen zijn, als zij 10% van het effect behaalt dat zij nu in de boeken heeft
staan.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik ben benieuwd. Laten wij het inderdaad maar afwachten. Ik durf wel te
stellen dat het economisch effect van mijn voorstel veel groter zal zijn dan
van uw tegenvoorstel.Minister Zalm:Laten wij dat maar rustig afwachten. De staatssecretaris van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid zal nog iets zeggen over de dekking. Eerder zijn er van
de linkerkant wel warme woorden gesproken over de dekking die nu in de aanbieding
wordt gedaan.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Vanzelfsprekend hebben wij in het verleden het snoeien in de reïntegratiebudgetten
hard bekritiseerd. Daarom heb ik zeer nadrukkelijk gezegd dat er niet wordt
gesnoeid, maar dat het wordt gebruikt voor het creëren van werk. Dat
is iets heel anders. Dat zou u ook moeten verdisconteren in uw antwoord.Minister Zalm:Uit dat budget worden ook de Melkertbanen gefinancierd. Daar had u altijd
een heel warm gevoel bij, dacht ik. Maar goed, voor dit doel blijkt het wel
te mogen. Dit effect is natuurlijk wat speculatiever dan de Melkertbaan. Ik
probeer mij even te verplaatsen in uw gedachtegang. Hier moeten wij het hebben
van de economische effecten en die zijn altijd wat onzekerder.Ik kom bij de administratievelastendruk. De minister van Economische Zaken
en ik respectievelijk tegenwoordig weer de staatssecretaris van Economisch
Zaken en ik zijn daar volop mee bezig. Er liggen voorstellen bij de Kamer.
Het is begrijpelijk dat het niet allemaal wordt gemerkt, want een aantal van
die voorstellen hangt af van parlementaire goedkeuring. Wij hebben een 130-tal
voorstellen aan u voorgelegd. Die worden nu in commissies besproken en hopelijk
zullen wij er ook nog een plenair debat over hebben. Een aantal zaken is al
in werking, zoals de vereenvoudiging van het autodossier in de fiscaliteit
en de uniformering van het loonbegrip. Volgend jaar krijgen wij de ene inning
van de loonbelasting en premies. Zo moet dat geleidelijkaan uitrollen. Die
plannen moeten geleidelijkaan voelbaar en merkbaar worden voor het midden-
en kleinbedrijf. Wij laten dit project niet los en breiden
het zelfs uit richting Europa.De heer Van As heeft gesproken over de tweede Maasvlakte. Vergeleken met
de andere projecten die hij heeft genoemd, zijn wij hier veel verder mee.
Ik heb goede hoop dat wij over niet al te lange tijd de onderhandelingen met
Rotterdam succesvol kunnen afsluiten.De heer Van As heeft gezegd dat je dit soort dingen eigenlijk nu niet
moet doen: het zit nu wat tegen; je moet eigenlijk in goede tijden structurele
hervormingen doen. Daarmee heeft hij natuurlijk een punt. De heer Bolkestein
heeft wel eens gezegd dat je het dak moet repareren als de zon schijnt. Tegen
de heer Van As zeg ik dat wij niet ophouden met het dak repareren als het
gaat regenen.Staatssecretaris Rutte:Voorzitter. Ik begin met een opmerking over de plannen van mevrouw Halsema.
Ik doe dat in de vorm van een health warning, zoals dat bij MTV heet. Het
weghalen van nog eens 100 mln bij de gemeenten zal grote problemen opleveren.
De gemeentelijke budgetten zijn geraakt door bezuinigingen van dit kabinet.
Op dit moment is het mogelijk om het hele stelsel van Melkertbanen om te bouwen
tot een nieuw stelsel dat aansluit bij de Wet werk en bijstand. Dat gaat nauwelijks
of niet gepaard met ontslagen. Elke ontslagaanvraag wordt bekeken door het
aanjaagteam, waardoor de teller geloof ik op tien staat en zelfs die zijn
niet zeker. Het gaat dus eigenlijk heel goed. Als wij nog eens 100 mln weghalen
uit het gemeentelijk domein, maken wij het voor de gemeenten onmogelijk om
die verknoping aan te brengen tussen het arbeidsmarktbeleid en het stelsel
van gesubsidieerde banen. Doe dat alstublieft niet. Dat zou werkelijk verschrikkelijk
slecht zijn en effecten hebben die GroenLinks tot nu toe niet wilde.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dit berust op een misverstand. Wij halen het geld niet bij de gemeenten
weg. Wij zeggen dat gemeenten ruimte moeten hebben om het zo te besteden.Staatssecretaris Rutte:Nee, dat is niet uw voorstel. Uw voorstel is om 100 mln daar weg te halen
en te besteden aan een andere regeling. Dat betekent dat de gemeenten niet
langer zelf de bevoegdheid hebben om die 100 mln te besteden en arrangementen
te maken waarin die Melkertbanen kunnen worden omgebouwd. Het plan leidt tot
extra ontslagen in de sfeer van de gesubsidieerde arbeid. Dat zou mevrouw
Halsema niet moeten willen.Ik geef een tweede health warning op hetzelfde plan. De gemeentelijke
beleidsvrijheid die met de WWB tot stand is gekomen, wordt ermee ingeperkt.
Ik weet dat mevrouw Halsema en haar partij niet al te veel vertrouwen hebben
in wat gemeenten kunnen doen voor het geluk van mensen die geconfronteerd
worden met werkloosheid, maar ik ben heel benieuwd wat eminente wethouders
van GroenLinks – ik noem Gon Mevis in Tilburg, ik noem Bart Eigeman
in 's-Hertogenbosch – van dit plan vinden.Het is belangrijk dat mensen naar de arbeidsmarkt gaan en dat zij, als
zij er komen, niet hun eigen echo horen. Anders gezegd: het gaat om de armoedeval
en de productiviteitsval. Voor het voorkomen van de armoedeval gaat het om
een activerend stelsel van sociale zekerheid, om maatregelen als de arbeidskorting.
Bij de productiviteitsval gaat het bijvoorbeeld om individuele loonkostensubsidies
die in het kader van de WWB mogelijk zijn.Bij armoedeval en productiviteitsval is vitaal dat scholing stevig gemarkeerd
is in het beleidspakket. Het belang van scholing kunnen wij niet genoeg benadrukken.
Wij leggen steeds meer het accent op het element van de beroepsopleidingen
en de aandacht daarin voor de praktijkcomponent. In de vergaande samenwerking
die tot stand is gekomen tussen SZW, EZ en OCW wordt het duaal vormgeven aan
trajecten echt opgepakt, zowel vanuit de departementen als in de lokale uitvoering.
Er is echter ook een grote groep mensen die op de een of andere manier een
grote afstand tot de arbeidsmarkt heeft ontwikkeld of nog aan het ontwikkelen
is. In tijden waarin de economie nog niet aantrekt, is scholing buitengewoon
belangrijk om mensen zo fit mogelijk te houden voor de arbeidsmarkt zodra
deze weer gaat aantrekken. Juist de combinatie met individuele loonkostensubsidies,
zoals die in de bijstandswet mogelijk zijn, kan een heel goede manier zijn
om mensen weer terug op de arbeidsmarkt te brengen. De maatregelen die het
kabinet nu neemt, bijvoorbeeld in het kader van de jeugdwerkloosheid, om veel
meer de nadruk te leggen op wat mensen kunnen in termen van ervaring en competentie,
maar die niet direct terug zijn te vinden in concrete diploma's, moeten mensen
weer het perspectief op de arbeidsmarkt geven.Mevrouw Verburg heeft een aantal opmerkingen gemaakt over de jeugdwerkloosheid.
Zij sprak onder andere over het jongerenconvenant waarover ook Hans de Boer,
voorzitter van de taskforce jeugdwerkloosheid, vandaag in interviews heeft
gesproken. Het departement is daarvan op de hoogte. Wij zijn bezig om te bekijken
of dit initiatief, zoals het zich nu aftekent in de metaalsector, ook in andere
sectoren kan worden gebruikt. Het initiatief lijkt zeer interessante aanknopingspunten
te hebben. Ik ga dat stevig oppakken, waarvan ik de Kamer op de hoogte zal
houden. Dit kan een belangrijk initiatief zijn, flankerend aan het huidige
pakket aan aanpak jeugdwerkloosheid.Mevrouw Verburg (CDA):Dit vind ik een heldere toezegging, waarvoor dank. U probeert dus te voorkomen
dat met alle O&O-fondsen apart wordt gesproken, zodat een heel lange procedure
ontstaat. U gaat bekijken of er een convenant kan worden gesloten met een
aantal grote O&O-fondsen, waar veel jongeren kunnen leren en werken tegelijk.Staatssecretaris Rutte:Dat zou een route kunnen zijn. Als dat mogelijk is, is dat natuurlijk
de meest verkieslijke route, want dan maak je het zo simpel mogelijk. Het
kan ook zo zijn dat je in een aantal gevallen tot verschillende convenanten
moet komen. Ik bekijk de route dus nog heel goed, de informatie is nog heel
erg vers, maar ook zodanig qua inhoud dat ik het betekenisvol genoeg vind.Mevrouw Verburg vroeg hoe wij ervoor kunnen zorgen dat het nooit meer
kan voorkomen dat er maar 180 mensen beschikbaar zijn voor 10.000 banen in
de land- en tuinbouw. Ik heb mij daarover natuurlijk ook verschrikkelijk verbaasd, al is dat op zichzelf geen nieuw beeld, want het is al
een aantal jaren het geval. Ik ben ervan overtuigd dat, als de Wet werk en
bijstand volledig is geïmplementeerd, er een andere context is. Dan zullen
de gemeenten nog veel meer voelen hoe belangrijk het ook financieel gezien
is voor hen om mensen de kans te geven, dit soort banen te gebruiken om arbeidsritme
op te bouwen. Op de kortere termijn is de motie van de leden Bruls en Varela
relevant, waarin wordt gevraagd seizoensarbeid in de land- en tuinbouw op
de korte termijn open te stellen. De regering heeft daarop positief gereageerd,
zij het wel voor een eenmalige periode, en alleen als LTO en CWI tot afspraken
komen om het Nederlandse aanbod structureel te verhogen, in de context van
de nieuwe Wet werk en bijstand. Het lijkt inmiddels zeer binnenkort tot afspraken
te komen.Mevrouw Verburg (CDA):Dat weten we natuurlijk, want dat hebben we zeer nauwkeurig gevolgd. Is
dit een toezegging van de staatssecretaris dat dit een volgende keer niet
meer voorkomt?Staatssecretaris Rutte:Die toezegging kan ik niet meer doen, nu de Kamer heeft besloten om de
bijstand te decentraliseren. De toezegging die ik wel wil doen is, alles wat
ik in mij heb om gemeenten te stimuleren om maximaal gebruik te maken van
de mogelijkheden van die wet, aan te wenden. Zeer kort geleden was ik nog
in Hoorn, waar ik met mensen uit de uitvoering sprak die zeiden: juist dat
soort banen in de land- en tuinbouw is belangrijk voor ons, omdat er een groep
mensen is die door tussenkomst van dat soort tijdelijke arbeid weer arbeidsritme
opdoet. Maar ik kan hier geen garanties meer geven, want...Mevrouw Verburg (CDA):Mag ik dan wel vaststellen dat u dit onderdeel maakt van prestatieafspraken
met de gemeenten?Staatssecretaris Rutte:Ik zal zeker bevorderen dat dit onderdeel is van onze gesprekken met de
centrale organisatie voor Werk en inkomen. Ik weet dat heel veel lokale uitvoeringsorganisaties
bezig zijn om de afspraken met het CWI lokaal verder vorm te geven. Daar moet
het vervolgens een plek vinden. Ik zeg de Kamer toe dat ik daar mijn uiterste
best voor zal doen, want het blijft maatschappelijk buitengewoon vreemd dat
er 400.000 mensen in de bijstand zitten, terwijl er voor 10.000 banen in de
tuinbouw geen aanbod is.De heer Marijnissen (SP):Ik heb mij vandaag geërgerd aan mevrouw Verburg toen zij hierover
sprak. De staatssecretaris sluit zich bij haar woorden aan, dus ik erger me
ook aan hem. Ik moet dat zeggen, want anders denken ze wellicht dat zij het
voor het zeggen hebben.Misschien kan de staatssecretaris zich ook afvragen waarom die mensen
daar niet willen werken. Ik weet niet of deze staatssecretaris wel eens asperges
heeft gestoken.Staatssecretaris Rutte:Wel gegeten.De heer Marijnissen (SP):Dat kunnen ze hier allemaal uitstekend. De staatssecretaris zou verder
kunnen nagaan wat daarmee wordt verdiend. Dan heeft hij het antwoord op de
vraag waarom mensen daar niet willen werken. Er wordt eenvoudigweg niet betaald.Staatssecretaris Rutte:Nu halen we alles door elkaar. Iedereen in Nederland is gehouden om ten
minste het wettelijk minimumloon te betalen. Als dat niet gebeurt, is er op
dat moment sprake van het overtreden van wetten. Daarvoor hebben wij de Arbeidsinspectie.
Er ligt ook een buitengewoon stevig pakket om fraude met illegale arbeid tegen
te gaan, evenals het niet naleven van wettelijke regelingen. Dat pakket is
ook door de heer De Wit omarmd. Dat pakket moet ervoor zorgen dat mensen die
daar werken ten minste het wettelijk minimumloon verdienen. Als er een cao
geldt, dan moeten ze het cao-loon krijgen.Mevrouw Verburg sprak over de 150.000 jongeren die vanuit de schoolbanken
naar de arbeidsmarkt gaan. Wij weten dat ongeveer 15%, een onaanvaardbaar
hoog percentage, dat doet zonder startkwalificatie. Wij gaan ervan uit dat
het grootste deel van deze schoolverlaters zelf een plek op de arbeidsmarkt
vindt, maar juist vanwege het grote aantal mensen zonder startkwalificatie
is de taskforce jeugdwerkloosheid zo belangrijk. Ik wijs voorts op de andere
maatregelen die wij hebben genomen en op de Wet werk en bijstand. Wij moeten
ervoor zorgen dat deze jongeren, ook die 15%, een plek op de arbeidsmarkt
vinden, teruggaan naar school of tot een combinatie van scholing en werk komen.
Het laatste betreft vaak de groep mensen die waarschijnlijk niet meer kan
worden gemotiveerd om de gehele dag naar school te gaan.De heer Van der Vlies (SGP):De taskforce is bedoeld om vraag en aanbod bij elkaar te brengen. Het
is duidelijk dat er sprake is van een uitstroom uit het onderwijs. Dat is
te kwantificeren. De vraag is nu of er voldoende banen zijn gemarkeerd. Kan
worden gestimuleerd dat de aanmelding van werkgevers, bijvoorbeeld de overheid,
zich sneller voltrekt, zodat je gericht kunt bemiddelen? Ook de overheid heeft
zich gebonden aan een streefgetal, maar daar is ook nog te weinig van terechtgekomen
als ik het gestelde in de ochtendkranten moet geloven.Staatssecretaris Rutte:De voorzitter van de taskforce heeft in de kranten van vandaag kanttekeningen
geplaatst bij de inspanningen van de rijksoverheid. Ik stel daar tegenover
dat de rijksoverheid met 800 banen bij de departementen een meer dan evenredige
inspanning levert. We moeten ervoor oppassen dat we van de overheid, als zich
wat dit betreft een probleem voordoet, telkens een meer dan evenredige inspanning
eisen, dan wel een dubbele of een driedubbele inspanning. Dan loop je namelijk
het risico dat de rijksoverheid op een gegeven moment wordt gebruikt voor
doeleinden die ver afstaan van het eigenlijke doel.De heer Van der Vlies (SGP):Het verwijt was niet dat het streefgetal zich niet zou verhouden tot de
problematiek, maar dat dit getal nog moet worden ingevuld.Staatssecretaris Rutte:Daar zijn wij volop mee bezig. De heer De Boer gaf in dezelfde interviews
aan dat hij iets achterloopt op de targets. De taskforce zit nu op 2400 van
de 7500 banen die dit jaar moeten worden gerealiseerd. De taskforce is half
maart begonnen en loopt nu iets achter. Er wordt echter verschrikkelijk hard
gewerkt. Ik help ook, evenals mijn collega Nijs van Onderwijs, want we willen
dat aantal van 7500 halen. Het is van het grootste belang dat
wij de doelstelling van 40.000 uiteindelijk realiseren.Ik dank de heer Dittrich voor zijn bijdrage over het thema van de flexwet.
Deze wet is ongeveer twee jaar geleden geëvalueerd. De evaluatie is vervolgens
naar de Stichting van de Arbeid gestuurd voor advies. Dat heeft even geduurd,
maar inmiddels is het binnen. Binnenkort, vlak voor of na de zomer, komen
wij met een kabinetsstandpunt daarover. De fasestructuur heeft alles te maken
met de invoering van de flexwet maar is als zodanig geen onderdeel van die
wet. De structuur is dus gebaseerd op de wettelijke context die toen gecreëerd
is en is in feite daarmee een vondst van de sociale partners in de uitzendsector.
Uit de evaluatie blijkt dat de wet zelf geen bijdrage heeft geleverd aan de
toename van de administratieve lasten in de sector maar dat die toename vooral
het gevolg is van de fasestructuur. De uitzendbranche zelf was er duidelijk
niet gelukkig mee. Daarom heeft zij deze stappen genomen om de lasten te verminderen.
Ik zeg graag toe dat het departement hierin verder mee zal denken en mee zal
kijken. Waar wij kunnen, zullen wij proberen mee te helpen aan de verdere
bespoediging van het proces, maar het is in eerste aanleg iets wat de sector
zelf zal moeten doen omdat het uiteindelijk een initiatief betreft van werkgevers
en werknemers in de sector.De heer Blok heeft een aantal voorstellen gedaan ter bestrijding van de
werkloosheid en het doen toenemen van het aanbod op de arbeidsmarkt. Op het
punt van het wettelijk minimumloon zijn natuurlijk diverse varianten denkbaar.
De heer Blok heeft onder andere de invoering bepleit van een minimumloon op
basis van 40 uur en het niet algemeen verbindend verklaren van bovenminimale
loonschalen. Ik wijs erop dat er morgen een algemeen overleg plaatsvindt over
het wettelijk minimumloon waarin ongetwijfeld over deze thematiek zal worden
gesproken, zodat ik er nu niet al te veel op vooruit wil lopen. Daarnaast
breng ik onder de aandacht dat ik de heer Weekers van de VVD-fractie heb toegezegd
een nota voor te bereiden over de onderkant van de arbeidsmarkt. Op dit moment
zijn wij de laatste hand aan die nota aan het leggen. Daarin wordt ingegaan
op alle maatregelen die denkbaar zijn om aan de onderkant van de arbeidsmarkt
het aanbod te versterken, waaronder alle WML-varianten, die dan tevens voorzien
worden van een oordeel van het kabinet. Ik versta de bijdrage van de heer
Blok zo, dat hij een oproep doet aan de sociale partners om ervoor te zorgen
dat het gat tussen het wettelijk minimumloon en het cao-loon gedicht wordt.
Ook de taskforce jeugdwerkloosheid heeft hiervoor aandacht gevraagd. Het is
werkelijk van het allergrootste belang dat dit gat, dat extra bijdraagt aan
de productiviteitsval van een grote groep mensen, gedicht wordt.De heer Marijnissen (SP):Dat gat is 5%. Wat wil deze staatssecretaris nu?Staatssecretaris Rutte:Ik zou willen dat het nul werd.De heer Marijnissen (SP):Met andere woorden: de laagste cao-schaal moet het minimumloon worden?Staatssecretaris Rutte:Ideaal zou zijn dat de sociale partners erkennen dat ze een belangrijke
bijdrage kunnen leveren om in voorkomende gevallen de productiviteitsval te
bestrijden door ervoor te zorgen dat er geen ruimte zit tussen de laagste
cao-schalen en het WML.De heer Marijnissen (SP):We komen hier nog wel op terug, maar als ik deze staatssecretaris hoor
spreken over productiviteitsgebrek, in de zin dat mensen te weinig produceren
om het wettelijk minimumloon plus 5% te mogen verdienen, dan vind ik zo'n
uitspraak eigenlijk een schande. Dat zijn dus mensen die asperges steken.
Deze mensen die de gehele dag gekromd staan om de asperges te steken om deze
staatssecretaris en anderen in de gelegenheid te stellen die dingen te nuttigen,
verdienen dat salaris.Minister Brinkhorst:Heeft ú dan nog nooit asperges gegeten?De heer Marijnissen (SP):Ik wel ja. Daar gaat het mij ook om. Mensen die dit soort werk doen of
die vakken vullen et cetera hebben 5% meer dan het wettelijk minimumloon.
Daarvan zegt deze staatssecretaris van Sociale Zaken dat die 5% er ook nog
af moet. Voorzitter. Dit gaat mij echt heel erg ver. Ik hoor dat het kabinet
neigt naar de voorstellen die de VVD-fractie heeft gedaan om mensen uit de
bijstand op het wettelijk minimumloon te krijgen via twee jaar 80% van het
wettelijk minimumloon.Staatssecretaris Rutte:De heer Marijnissen haalt nu werkelijk alles door elkaar. Er is een groep
mensen in Nederland die te goed is voor de sociale werkvoorziening en dus
niet in aanmerking komt voor een plaats daar en voor wie je simpelweg moet
vaststellen dat het wettelijk minimumloon soms te veel is om te betalen om
ze een kans te geven op de arbeidsmarkt. Je doet er alles aan om door scholing,
door individuele loonkostensubsidies, door mensen zelf verder sterker te maken
voor de arbeidsmarkt, ze een plek te geven op die arbeidsmarkt. Dan is het
tegelijkertijd bizar om van de SP vanavond te horen: ach, dat wettelijk minimumloon
is eigenlijk een beetje laag, laat die mensen maar 4% of 5% boven dat wettelijk
minimumloon betaald worden. Dat klinkt sociaal, maar dat pakt volstrek asociaal
uit, omdat je daarmee een extra groep mensen veroordeelt tot de bijstand.
Dat zegt niets over die mensen zelf, want die proberen gewoon hun plekje op
de arbeidsmarkt te bevechten, maar dat zegt wel iets over de realiteitszin
die je moet hebben dat in Nederland niet iedereen hetzelfde is.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter...De voorzitter:U had beloofd hier later op terug te komen.De heer Marijnissen (SP):U heeft gelijk, voorzitter.Staatssecretaris Rutte:Voorzitter. Ik rond af. Ik heb gesproken over de verschillende blokkades
om aan de slag te komen en over de redenen voor de werkgevers om mensen wel
of niet een kans te geven. Wij werken vreselijk hard aan het weghalen van
die blokkades. Het centrale thema daarbij is scholing. Daardoor kunnen degenen
die al op de arbeidsmarkt zijn, scherp gehouden worden en daardoor kunnen
mensen toetreden tot de arbeidsmarkt. Ik heb gesproken over het belang van
duale trajecten. Al met al meen ik dat er sprake is van een stevig pakket.Minister Brinkhorst:Voorzitter. Ik ben blij dat ik nog voor twaalf uur met mijn reactie mag
beginnen. Het centrale probleem is niet de conjunctuur, maar de onderliggende
structurele economische zwakte van de Nederlandse economie. De bijdrage van
het kabinet zie ik vooral als een poging tot hervorming. De vraag is of wij
collectief in staat zijn om het groeivermogen van de Nederlandse economie
te bevorderen. Als dat niet het geval is, worden wij geleidelijkaan veroordeeld
tot het op termijn naar beneden brengen van het niveau van de inkomensontwikkeling
en de collectieve voorzieningen. In mijn somberste nachten denk ik wel eens:
we will not go down with a bang, we will go down with a whimper. Met andere
woorden: wij zullen niet met een geweldige klap terugvallen, maar wij zullen
geleidelijkaan afzakken. De inzet van het kabinet is om dat te voorkomen.
De premier heeft daar al heel veel over gezegd.Dit is geen kwestie van dramatiseren, maar een erkenning dat het veranderingsproces
in de globaliserende economie in andere delen van de wereld sneller gaat dan
in Europa en zeker sneller dan in Nederland. Om dat te kunnen onderkennen,
moet men oog hebben voor de structurele aspecten. Het echte debat gaat over
de structurele hervormingen. De economische groei in China leidt ertoe dat
onze export naar dat land omhoog gaat. Echter, uit alle lijsten – behalve
uit die van de heer Marijnissen – blijkt dat Nederland qua relatieve
positie terugvalt, zowel ten aanzien van West-Europa als van Oost-Europa en
de rest van de wereld. Nogmaals, dat is geen dramatiseren, maar het erkennen
van de werkelijkheid. Het is dan ook van groot belang dat wij het veranderingsvermogen
van de Nederlandse samenleving versterken. Wij moeten accenten plaatsen die
eerder als minder aantrekkelijk en als minder relevant werden beschouwd. Het
groeivermogen wordt bepaald door de arbeidskosten, de arbeidsparticipatie
en de arbeidsproductiviteit. Nederland valt op een aantal terreinen daadwerkelijk
terug.Het is laat in de avond en daarom ga ik slechts op enkele elementen in.
Er is terecht veel aandacht gevraagd voor de kenniseconomie. Wij moeten aan
de Europese paradox zien te ontsnappen. Op allerlei gebieden hebben wij zeer
veel kennis, maar wij slagen er niet in om die kennis om te zetten in productiviteit
en groei van de economie. Gisteren was ik bij een aantal bedrijven in het
oosten van het land. Toen werd mij weer duidelijk dat men onvoldoende mogelijkheden
ziet om de juiste mensen aan te trekken, bijvoorbeeld in hightech-sectoren.
De toekomst van de Nederlandse economie is niet gelegen in lage lonen. Dat
kan niet en dat willen wij ook niet. Nederland moet de toegevoegde waarde
verhogen. Wij zijn nog steeds een hoogontwikkelde westerse samenleving, maar
wij moeten voor het behoud daarvan voldoende kwaliteit zien te generen. Er
is gevraagd hoe het met de industriebrief staat. Het gaat daarbij niet alleen
om diensten. De dienstensector is buitengewoon belangrijk. Het gaat echter
ook over de maakindustrie. De brief zal voor Prinsjesdag bij de Kamer belanden.Bij innovatie doel ik niet uitsluitend op technologische innovatie, maar
ook op sociale innovatie. Sociale innovatie staat voor innovatieve arbeidsverhoudingen
en vernieuwende beloningssystematieken die zorgen voor meer flexibiliteit
van werkgevers en werknemers. Het gaat daarbij om de wijze waarop de mensen
in de bedrijven met elkaar omgaan. Op dit terrein is zeer nadrukkelijk contact
met de vakbeweging noodzakelijk. Ik heb hierover met de heer De Waal gesproken.
Collega Rutte en ikzelf zijn bezig met een brief te ontwerpen. Wij willen
de dialoog over sociale innovatie uitdrukkelijk aangaan.Dit punt komt ook duidelijk naar voren bij het innovatieplatform. Het
is van belang dat dit thema ook een accent krijgt bij het gesprek over de
hervormingsagenda. Wij kunnen niet volstaan met de hervormingsagenda in nationaal
verband te bespreken. Op 1 juli a.s. komt het Europese voorzitterschap
op ons af. Het kabinet heeft duidelijk vastgesteld dat het invullen van de
Lissabon-agenda tot een heel belangrijk element van onze taken behoort.De premier heeft gemeld dat het kabinet voor de zomer komt met een samenhangende
visie op de middellangetermijngroei en de langetermijngroei. Het gaat om het
benoemen van knelpunten en oplossingen voor de middellange termijn en de lange
termijn bij het vraagstuk van de arbeidsparticipatie. Het gaat over de scheve
verhouding tussen het aantal gewerkte jaren en de pensioensituatie. Gelukkig
begint het klimaat van de afdankcultuur te keren. Oudere arbeiders en werknemers,
oudere mensen, beginnen langzamerhand in te zien dat het mogelijk is om tot
resultaten te komen. In NRC Handelsblad van 2 juli is onder de kop "Je
bent oud en je wilt nog wat", vast te stellen dat het aantal ouderen dat een
eigen bedrijf start in het afgelopen jaar opvallend is gestegen. Opvallend
is dat deze categorie starters veel succesvoller is dan jonge, beginnende
ondernemers. Daarbij helpen zowel ervaring als kapitaal. Deze elementen horen
bij een vernieuwing van de Nederlandse samenleving.Ik ben werkelijk van mening dat het serieus nemen van het aspect van de
vergrijzing betekent dat wij het nu moeten aanpakken en niet over tien jaar.
Alleen dan kan de benodigde intergenerationele solidariteit overeind blijven.
Dat zijn allemaal aspecten die horen bij het knelpunt van de arbeidsparticipatie.
Wij hopen elementen en aspecten daarvan te benoemen. Een aspect is het meer
werken. In de brief zal ingegaan worden op de onvoldoende prikkels om meer
te werken. Daarbij is het aspect van de productiviteit van belang, waarbij
de onderwijsdimensie een rol speelt. Het tekort aan hoogopgeleid personeel
en kenniswerkers is al genoemd door de premier. Het gaat ook om het wegnemen
van prikkels voor ondernemers om daadwerkelijk te vernieuwen. Het gaat ook
om het wegnemen van belemmeringen. Daarbij zijn de administratieve lasten
genoemd. Ik ben bezig met een project om een aantal vergunningen te vergemakkelijken.
Staatssecretaris Rutte is met de Arbowet bezig. Dat zijn allemaal elementen
die het ondernemend vermogen van de Nederlandse samenleving kunnen bevorderen.
Het is van groot belang dat wij onderzoeksinstellingen kunnen prikkelen met
betrekking tot de toepasbaarheid van het onderzoek. Dat zijn elementen die
te maken hebben met het vraagstuk van de Europese paradox.Het gaat om het structurele vraagstuk van de economische groei. Het gaat
om de vraag of wij erin slagen voor de komende vijf tot tien jaar op een hoger
niveau te concurreren. Dat is naar mijn oprechte gevoel de
basis om alle sociale verworvenheden te handhaven. Dan kan zorg, onderwijs
en veiligheid weer een rustig bezit zijn. De huidige welvaartssituatie is
geen rustig bezit.De voorzitter:Ik doe een ordevoorstel aan Kamer en kabinet. Ik heb in de eerste termijn
interrupties toegestaan. Het moet immers om een debat gaan. De mogelijkheid
tot interrumperen is ruim benut.Ik stel voor dat in de tweede termijn door de partijen moties ingediend
worden en statements worden gegeven. Daarbij geldt een maximum van twee minuten,
zonder interrupties. De minister-president geeft vervolgens een oordeel over
de moties, ook zonder interrupties.Daartoe wordt besloten.De heer Bos (PvdA):Voorzitter. Ik begrijp dat ik vandaag veel mensen, met name VVD'ers en
CDA'ers, nogal heb teleurgesteld, want de PvdA heeft niet gepleit voor een
lastenverzwaring voor werkgevers, de PvdA heeft niet gepleit voor een verplichte
werkgeversbijdrage voor de kinderopvang, de PvdA heeft niet gepleit voor lastenverzwaring
voor middeninkomens, de PvdA heeft ook niet gepleit voor verhoging van het
financieringstekort of de staatsschuld. Dat spijt mij, maar het is niet anders.
Wij hebben gepleit voor banen, banen, banen en – een speciale uitsmijter
voor de heer Blok – ook voor investeringen in het vmbo omdat dit een
van de ons meest aansprekende aanbevelingen was uit de eindrapportage van
de commissie-Blok.Voorzitter. Ik heb vandaag ook veel geleerd. De VVD heeft hier een eerlijk
rechts verhaal gehouden, er werd niet omheen gedraaid: middeninkomens beginnen
vanaf 50.000 euro! Nog even en het minimumloon ligt op 40.000 euro! Het algemeen
verbindend verklaren is helemaal niet nodig, het minimumloon zou moeten worden
vrijgelaten. Wij weten dus precies waar mij met de VVD aan toe zijn.Het verhaal van het CDA was ook rechts, maar meer stiekem rechts. Er werd
toch wel omheen gedraaid dat het vandaag eigenlijk een VVD-verhaal verdedigde! Wat mij van de reactie van het kabinet is bijgebleven, is vooral dat het
buitengewoon selectief omgaat met begrippen als "heilige huisjes" –
dat zijn vooral de heilige huisjes van anderen en niet de eigen heilige huisjes –
en "daadkracht", want dat geldt vooral ingrijpen in sociale zekerheid en niet
ingrijpen in fiscale privileges!Voorzitter. Omdat ik niet helemaal de hoop heb opgegeven dat de komende
maanden nog enig licht aan het einde van de tunnel zichtbaar wordt, wil ik
mede namens de heer Marijnissen de volgende motie indienen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat juist op een ruime arbeidsmarkt bij de huidige laagconjunctuur
de oplopende werkloosheid om een daadkrachtig antwoord vraagt;verzoekt de regering, bij Prinsjesdag nadere voorstellen te doen om deze
ontwikkeling te keren en daarbij (verhoging van) belastingkortingen voor werkgevers
en werknemers in overweging te nemen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Bos en Marijnissen. Naar mij blijkt,
wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 84(29200 XV).De heer Bos (PvdA):Voorzitter. Met enige terughoudendheid wil ik toch nog een slotopmerking
maken. Ik heb dit debat aangevraagd, omdat ik het belangrijk vind dat in het
parlement zo af en toe stil wordt gestaan bij grotere thema's en wij met elkaar
over hoofdlijnen kunnen praten. Op eerdere momenten zijn er ook al zulke initiatieven
geweest, zoals dat van de heer Marijnissen over Nederland fraudeland, en ik
denk ook aan het debat over terrorisme en terrorismebestrijding. Ik moet echter
constateren dat dergelijke debatten er niet levendiger op worden en dat de
vaart eruit gaat naarmate er meer vertegenwoordigers van het kabinet in vak
K zitten. Ik heb heel bewust voor dit debat de minister-president uitgenodigd.
Ik realiseer mij dat het niet alleen zijn keuze is geweest om collega's mee
te nemen, maar er ook vanuit de Kamer verzoeken kwamen om andere ministers
uit te nodigen. Eigenlijk wil ik de minister-president net als de collega's
in de Kamer oproepen om voortaan bij dit soort debatten over grote lijnen
en grote thema's het onszelf niet aan te doen zo'n brede delegatie van het
kabinet hier naartoe te halen. Wij nodigen het kabinet dan eigenlijk uit om
elke aanwezige minister nog eens zijn visie op het leven en de wereld te laten
geven. Dat haalt echt de vaart uit het debat. Ik vind dat de minister-president
net als wij in zijn eentje moet kunnen staan voor zijn eigen voorstellen en
zijn eigen beleid. Dat zou het debat moeten zijn dat hier moet plaatsvinden!De heer Marijnissen (SP):Voorzitter. Ik wil mij graag aansluiten bij deze laatste opmerkingen van
de heer Bos. Het kabinet heeft twee uur genomen voor de beantwoording en daar
zaten nogal wat doublures in. Ik neem dat de bewindslieden absoluut niet kwalijk,
maar het is misschien toch verstandig als het Presidium en het kabinet eens
gaan overleggen over de vraag hoe in dit soort situaties moet worden geopereerd.Ik hoop dat u ook eens in het Presidium aan de orde wilt stellen dat voor
een debat als dit een aanvangstijdstip van 20.00 uur niet past. Wij gaan dan
onvermijdelijk door de klok van middernacht lopen en praten over zo'n belangrijke
aangelegenheid met een lege publieke tribune. Zo'n debat zou in de ochtend
moeten beginnen. Een spreektijd van vijf minuten is bovendien eigenlijk alleen
maar goed voor een optelsom van tien oneliners en niet voor een fatsoenlijke
beschouwing over zo'n belangrijk onderwerp.De voorzitter:Daarom heb ik ook voldoende ruimte gelaten voor een debat!De heer Marijnissen (SP):Dat is zo, dat weet ik allemaal wel, maar ik had vandaag veel meer willen
vragen en zeggen en doen, maar omwille van uw agenda en plannen heb ik daarvan
afgezien. En nu we hier toch over bezig zijn: gisteren zijn door de fractievoorzitter
van de VVD nogal verregaande uitspraken gedaan, die direct verband houden
met wat wij hier vandaag bespreken. Het is vervelend dat hij uitgerekend op
dit moment niet aanwezig is om zijn uitspraken toe te lichten.De minister-president zei dat we op korte termijn maar één
ding kunnen doen, namelijk proberen loonmatiging tot stand te brengen. Mag
ik de minister-president een aantal suggesties aan de hand doen? Kom met een
fatsoenlijke regeling voor prepensioen; zorg dat jongeren niet langer vroegtijdig
de school kunnen verlaten; steun de taskforce jeugdwerkloosheid, en zorg dat
die 2377 snel die 40.000 worden die beloofd zijn; investeer fors in onderwijs –
de BVE-raad klaagt over het feit dat bij de ROC's 7000 banen op de tocht staan –
en in zorg, want ook daar verdwijnen momenteel veel banen; behoud de ID- en
WIW-banen en maak er nog 6000 werkervaringsplaatsen bij voor jongeren; doe
iets aan de gebrekkige innovatie in ons land. En tot slot: als we meer handen
hebben dan werk, dan moeten we op basis van solidariteit dat werk beter verdelen.Ik dien twee moties in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat het behalen van een startkwalificatie door jongeren cruciaal
is bij het verminderen van de jeugdwerkloosheid;overwegende dat een goed geschoolde beroepsbevolking van groot belang
is voor de ontwikkeling van de Nederlandse economie op de lange termijn;overwegende dat het kabinet zich ten doel heeft gesteld de schooluitval
in het beroepsonderwijs met 21.000 leerlingen in 2006 te verminderen;constaterende dat er tot nu toe geen daling is opgetreden;verzoekt de regering, met een actieplan te komen ter beperking van de
ongewenste schooluitval in het beroepsonderwijs, met daarin: -
meer praktijkgericht onderwijs;- met begeleiding en ondersteuning;- een grotere rol voor maatschappelijk werk en jeugdhulpverlening,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Marijnissen, Bos, Halsema, Rouvoet
en Van As.Zij krijgt nr. 85(29200 XV).De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat leer-werkplekken kunnen bijdragen aan het verminderen
van de jeugdwerkloosheid doordat zij als opstapje dienen naar een reguliere
dienstbetrekking of leiden tot het opdoen van werkervaring;overwegende dat de taskforce jeugdwerkloosheid zich vooral richt op het
bij elkaar brengen van vraag en aanbod;overwegende dat het aantal gerealiseerde werkplekken sterk achterblijft
bij de doelstelling;overwegende dat een substantieel deel van de 170 miljoen om ID-banen om
te zetten in reguliere banen, nog niet tot besteding is gekomen en de regeling
per 1 juli 2004 vervalt;verzoekt de regering, de subsidieregeling te verlengen en tevens open
te stellen voor leer-werkplekken,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Marijnissen, Bos en Halsema. Naar
mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 86(29200 XV).Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. Ik dank de voltallige ministersploeg voor de bijdrage in eerste
termijn.Luisterend naar het debat, dacht ik: je zou bijna vergeten dat economie
een zachte wetenschap is; en naarmate de termijn langer wordt, wordt de wetenschap
zachter. Het debat tussen de heer Marijnissen en de minister-president demonstreerde
dat er onenigheid over de huidige economische staat van Nederland mogelijk
is, alles gebaseerd op elkaar tegensprekende wetenschappelijke bronnen. Ik
kan er mijn eigen bronnen aan toevoegen, maar dat zal ik u op dit tijdstip
besparen.De vage beschouwingen die dit opleverde over de economische ontwikkelingen,
in Nederland en internationaal, en de factoren die daartoe bijdragen, waren
voor mij vooral een demonstratie van mijn hoofdbezwaar tegen het kabinetsbeleid:
er is geen werkgelegenheidsbeleid. Daarbij heb ik me in het bijzonder gestoord
aan de heer Dittrich, die zei dat de oppositie niet met structurele oplossingen
komt. Daarbij was de correctie van de premier aardig, die zei dat wij een
poging doen om structurele werkgelegenheid te scheppen. Dat klopt. Ik stoorde
me er vooral aan omdat dit volgde op een nogal obligate opsomming van staand
kabinetsbeleid. Het sierde de heer Dittrich wel weer dat hij dat ruiterlijk
toegaf.Vaststellend dat er geen werkgelegenheidsbeleid is en dat het kabinet
de economische intenties herhaalt om het aanbod van arbeid te vergroten, zonder
te kunnen aangeven op welk moment men ook de vraag naar arbeid concreet zal
vergroten, ben ik eens temeer blij met de toezegging van de premier om de
door ons voorgestelde Balkenende-bonus te willen onderzoeken. Ik stel vast
dat dit eigenlijk de enige min of meer concrete uitkomst is van dit debat:
de Balkenende-bonus voor werkgevers die werklozen in dienst willen nemen.
Wij zullen vanzelfsprekend ook zelf het voorstel nader uitwerken, maar wij
zijn zeer benieuwd naar en verheugen ons op het debat dat hierover na de zomer
zal volgen.Laat ik tot slot zeggen dat er een opvallend verschil was in enthousiasme
tussen de premier en zijn VVD-adjudanten, die voornamelijk praktische bezwaren
zien tegen het door ons gedane voorstel. Tegen hen zou ik willen zeggen: praktische
bezwaren hebben altijd tussen droom en daad in de weg gestaan. Hier geldt
voor ons simpelweg het hoogste woord, namelijk dat van de premier.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Laat ik beginnen met de kabinetsleden te danken
voor hun beantwoording. Ik zeg er wel direct bij dat het debat ons volgens
mij geen steek verder heeft geholpen. De posities liggen helemaal vast. Zoals
ik een aantal keer in interruptiedebatten heb vastgesteld, landen argumenten
niet meer. Debatteren is van twee kanten verworden tot het wisselen van monologen.
Dat is jammer, zeker voor wie weigert om zich op voorhand in een van beide
kampen – voor of tegen het kabinetsbeleid – te laten indelen,
zoals geldt voor de fractie van de ChristenUnie. Wij hebben in dit debat ook
bewust gekozen voor een zelfstandige positie, waarbij wij steun hebben uitgesproken
voor de hoofdlijnen in de benadering van het kabinet inzake een samenhangend
pakket van maatregelen dat is gericht op herstel voor de lange termijn. Dat
is inclusief de beslistheid die erbij hoort om die maatregelen voor herstel,
herijking of herstructurering van de sociale zekerheid dan ook door te zetten.Tegelijkertijd, en daarmee onderscheiden wij ons van het kabinet, willen
wij meer oog hebben voor de effecten van de gekozen maatregelen van het ingezette
beleid en de ingezette instrumenten op de korte termijn, voor nu, voor grote
groepen mensen. Je kunt niet alleen over solidariteit in de toekomst spreken
en over het draagvlak daarvoor, en tegelijkertijd je ogen sluiten voor de
consequenties voor mensen vandaag. Wie zich alleen bekommert om de problemen
van vandaag, schiet tekort als leider. Wie zich alleen bezighoudt met de problemen
van tien, twintig of dertig jaar later, schiet ook tekort. Visionair leiderschap
wordt nu eenmaal noch door bijziendheid, noch door verziendheid gekenmerkt.Ik vind het jammer dat geheel is voorbijgegaan aan mijn oproep om niet
alleen negatieve, maar ook positieve prikkels op te nemen voor bijvoorbeeld
werkgevers. Ik vond hier en daar dat een te gemakkelijk oordeel is gegeven
over de voorstellen van een aantal fracties. Dat illustreerde wat mij betreft
de weerzin van het kabinet om andere maatregelen dan het korten op uitkeringen
te overwegen, simpelweg omdat die positieve prikkels wel geld kosten. Als
het het kabinet echt te doen is om structurele hervormingen en verbeteringen,
zou het zich niet zo vierkant tegen dergelijke voorstellen moeten keren.Ten slotte betreur ik het dat de minister-president zich zo afstandelijk
heeft opgesteld ten opzichte van mijn vraag over de prioriteitenstelling van
de bevordering van arbeidsdeelname voor de 900.000 huishoudens waar nu helemaal
geen inkomen uit arbeid binnenkomt. Het kabinet zou er eer in moeten stellen
om juist daar concrete maatregelen op te richten, maar laat dat na. Bij de
behandeling van het belastingplan hebben wij hierover uitvoering gesproken.
Ik had gehoopt dat in het kader van het debat over werkgelegenheid enige beweging
te bespeuren zou zijn om ook daarop concretere maatregelen te richten.Mevrouw Verburg (CDA):Voorzitter. Ik dank de leden van het kabinet voor de beantwoording in
eerste termijn. Het was inderdaad een tamelijk uitvoerige beantwoording, maar
dat kan soms nodig zijn.Er zijn in dit debat en buiten deze Kamer opmerkingen gemaakt over het
poldermodel, dat afgeschreven of dood zou zijn. Ik geloof daar helemaal niets
van. Het functioneert op dit moment niet zoals je je zou wensen. Het zou verstandig
zijn om met elkaar afspraken te maken over de groei van de werkgelegenheid
en het herstel van de economie, maar dat lukt op dit moment niet. Dit neemt
niet weg dat de komende tijd van alle kanten moet worden gepoogd om wel weer
met elkaar in dat goede gesprek te komen. Dit met het oog op en in het belang
van de mensen die nu aan de kant staan of hun baan dreigen te verliezen. Daartoe
roep ik het kabinet maar ook de werkgevers en werknemers graag op: blijf elkaar
opzoeken en onderken dat er een hoger belang is dan het halen van het eigen
gelijk.Mij valt op dat ik de fracties van de PvdA, de SP en GroenLinks steeds
hoor over het "creëren van banen". Ik blijf dat een fictie een vinden.
In het verleden is dit wel geprobeerd, maar wij zien allemaal wat daarvan
de gevolgen zijn. De heer Marijnissen heeft er zonet voor gepleit om de termijn
voor het omzetten van ID-banen te verlengen omdat dit niet goed verloopt.
Banen worden niet gecreëerd maar ontstaan als gevolg van een betere economie.
Op dit punt zit het kabinet op de goede lijn.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter...De voorzitter:Wij zouden geen interrupties meer plegen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Nee, maar de oppositie wordt nu rechtstreeks geprovoceerd. Het is dan
heel lastig om zo'n provocatie links te laten liggen.De voorzitter:Gezien de gemaakte afspraken stel ik toch voor om het zo te doen. Ik stel
ook voor dat mevrouw Verburg afrondt.Mevrouw Verburg (CDA):Het is de taak van het kabinet om scherp aan de wind te zeilen, wat het
met een aantal maatregelen ook doet. De CDA-fractie heeft daarin vertrouwen.
Tegelijkertijd is het van belang dat het kabinet werkt aan draagvlak, aan
begrip, aan ondersteuning, aan support enzovoort. Ook daartoe zou ik de leden
van dit kabinet willen oproepen: blijf het gesprek zoeken met organisaties
en mensen in de samenleving zodat herkend wordt dat het kabinet bezig is met
belangrijke stappen die in het belang van ons aller toekomst zijn. Wij zullen
dit als CDA-fractie kritisch blijven volgen. Beleid is goed maar het moet
ook tot gewenste resultaten leiden. Het gaat daarbij om werkgelegenheid, maar
ook om een activerende sociale zekerheid die een vangnet biedt voor de mensen
die het echt nodig hebben.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. Ik wil de bewindslieden dankzeggen voor hun beantwoording.
De urgentie is groot, dus een offensieve aanpak is nodig. Vervolgens gaat
het om de effectiviteit op de korte en de langere termijn van de gekozen middelen.
Dat was de kern van dit debat. Het gaat daarbij om structurele effecten, economisch
herstel en versterking van het systeem.In de discussie zijn twee lagen te onderscheiden. Enerzijds een analyse
van oorzaken en gevolgen en anderzijds de instrumenten die worden gekozen.
Bij die instrumenten gaat het om het politieke geloof in de effecten. De voorsorteringen daarin waren toch wel weer opmerkelijk, terwijl een creatievere
benadering met durf en moed nodig is om tot echte doorbraken te komen. Met
alle respect voor de deelnemers, maar dit debat heeft dat niet opgeleverd.Ik heb een vraag gesteld over de prioritaire doelgroepen in het arbeidsmarktbeleid.
Niet allen kunnen tegelijkertijd eenzelfde baan innemen. Herverdeling van
de beschikbare arbeid over meer huishoudens is een thema waarop de SGP-fractie
steeds zal blijven hameren. Het gaat in de eerste plaats om de jeugdwerkloosheid.
Daarom heb ik vooral daarop ingezet. De jeugd zit nog niet in een systeem,
terwijl dat voor andere doelgroepen wel geldt. Schoolverlaters dreigen nu
werkloos te worden. Ik was vorige week op een pabo en tot mijn stomme verbazing
liepen daar veel eindexamenkandidaten rond die nog geen benoeming op zak hadden.
Dat was in de jaren hiervoor beslist anders. Dat is een signaal. Wij moeten
voorkomen dat zij in een uitkering terechtkomen. Vroeger noemden wij dat "een
sluitende aanpak". De staatssecretaris heeft weliswaar allerlei voornemens
genoemd, maar ik heb nog niet het vertrouwen dat dit inderdaad bij benadering
tot een sluitende aanpak leidt. Gelegd naast de signalen van de taskforce
vind ik dat er gewoon een schepje bovenop moet. Ik hoor daarover maar niets
en dat vind ik jammer.De heer Dittrich (D66):Voorzitter. Ook ik dank de vier kabinetsleden voor hun beantwoording.
De laatste maanden, zelfs het afgelopen jaar, is vanuit de samenleving en
vanuit de Kamer de kritiek geuit dat links geen echt alternatief heeft voor
het kabinetsbeleid. Luisterend naar het debat denk ik dat de linkse oppositiepartijen
het debat hebben willen aangrijpen om met voorstellen te laten zien dat zij
wel degelijk een alternatief hebben. Ik vind niet dat zij daarin zijn geslaagd.
Gelet op de tijd beperk ik mij tot de voorstellen van de fractie van GroenLinks.
Het kabinet zegt heel duidelijk dat het plan van GroenLinks leidt tot het
afschaffen van de ID-banen; men haalt ze weg bij de gemeenten. Mevrouw Halsema
is daarop in tweede termijn niet eens ingegaan. Het lijkt erop dat zij er
helemaal geen antwoord op heeft. Het plan wordt eigenlijk doorgeprikt. Ik
vind het teleurstellend dat het daarin uitmondt.Ik dank de staatssecretaris voor zijn toezegging in reactie op mijn voorstel
om de flexwet en vooral de daaraan gekoppelde fasestructuur tegen het licht
te houden en de Kamer op korte termijn voorstellen te doen over de manier
waarop ze kunnen worden veranderd. Naar het oordeel van de fractie van D66
zal dat namelijk leiden tot de benodigde flexibiliteit op de arbeidsmarkt.
Inzake de kenniseconomie en de werkzaamheden van het kennisinnovatieplatform
zeg ik met nadruk dat het om een urgente kwestie gaat. Ik heb het antwoord
van het kabinet gehoord, maar ik roep het op om er het komende halfjaar, tijdens
het voorzitterschap van de Europese Unie, prioriteit aan te geven. Wij mogen
het onderwerp niet laten weglopen. De urgentie is groot. Het kennisinnovatieplatform
moet met voorstellen komen die ondernemend Nederland kunnen inspireren. Het
platform moet laten zien waarmee het bezig is. De Kamer heeft daarover een
motie van D66 aangenomen. Ik hoop hierover op zeer korte termijn een inhoudelijke
reactie te krijgen.De heer Van As (LPF):Voorzitter. Ik ben het niet met de heer Bos eens dat het debat met te
veel bewindslieden heeft plaatsgevonden. Naast de premier hebben de ministers
en de staatssecretaris een goede aanvulling gegeven. Het is alleen jammer
dat wij te laat zijn begonnen en dat wij daarom gelet op de tijd niet tot
een goede afronding kunnen komen. De LPF-fractie is het volledig eens met
de zienswijze van de premier, die heeft gezegd dat het kabinet zijn rol inzake
de loonmatiging moet gebruiken. Daarnaast zouden wij gaarne zien dat het departement
van Economische Zaken bekijkt welke kansrijke mogelijkheden Nederland heeft,
onder meer op andere gebieden. Het is voor het kabinet de overweging waard
om met Prinsjesdag met iets te komen. Wij zien ook graag dat het departement
van Economische Zaken de potentie van Nederland bestudeert, ook op andere
gebieden. Waarin kan het kabinet stimuleren en activeren? Het kan voorwaarden
scheppen, zodat de markt en het bedrijfsleven bepaalde zaken kunnen oppakken.
Dat is ook het creëren van een goed ondernemingsklimaat. De overheid
kan daaraan een bijdrage leveren.De staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid moet experimenten
niet schuwen. Ik heb ooit het voorbeeld van Spanje aangehaald. Daar werd de
baan als hulp in de huishouding legaal. Duizenden arbeidsplaatsen zijn toen
gecreëerd. Dat sluit misschien aan bij het verhaal van mevrouw Halsema
dat als je tot een dergelijke integratie kunt komen, je zeer veel van dat
soort banen kunt creëren. Het is beter om het in de legale sfeer te brengen,
want dan wordt loonbelasting betaald. Misschien is het belastingtarief lager
dan wij gewend zijn. Toch is het de moeite waard om het te proberen. Dan komt
er namelijk geld binnen en gebeurt er wat. Wij moeten ook eens de demografische
opbouw van onze bevolking bestuderen. Voor de groep mensen met weinig tot
geen opleiding kunnen wellicht banen worden gecreëerd, met name dat type
banen.Kan het kabinet met voorstellen hiervoor komen? Het moet eens durven te
experimenteren. Wij willen in de Kamer in wezen allemaal hetzelfde. Ik vind
dat je elkaar geen vliegen af moet vangen door te zeggen dat links dit of
dat niet of wel heeft gedaan. Wij hebben eigenlijk allemaal dezelfde intentie.
Wij moeten alleen eens anders gaan denken en niet op de oude, traditionele
wijze doorgaan. Wij moeten eens een keer nieuwe dingen durven uitproberen.Minister Balkenende:Voorzitter. Ik dank de Kamerleden die in de tweede termijn hebben gesproken,
voor hun inbreng. Daarin kwamen de aard, de wijze en het tempo van dit debat
naar voren. De Kamer is verantwoordelijk voor de organisatie van het debat,
voor wie zij uitnodigt. Het kabinet beslist wie het afvaardigt. Wij zullen
dit in de toekomst wel zien. Het was vandaag wel duidelijk dat het van belang
was om het debat over dit onderwerp aan te gaan. Mij viel op dat men het eens
was over de kern, namelijk de versterking van de arbeidsparticipatie, de bevordering
van de productiviteit en de matiging van de arbeidskosten.
Wel verschillen de visies op de maatvoering en op de precieze instrumenten
om die doelen te bereiken. Om die reden is de oppositie met alternatieven
gekomen. Los van onze kritiek daarop, willen wij haar daarvoor bedanken. Wij
stellen op prijs dat deze alternatieven naar voren zijn gebracht. Hetzelfde
geldt voor de opmerking die onder anderen de heer Blok heeft gemaakt over
innovatie en andere onderwerpen die evengoed zijn besproken.Mevrouw Halsema heeft gezegd dat het kabinet geen werkgelegenheidsbeleid
voert. Ik ben het niet met haar eens. Je kunt verschillen van mening over
de in te zetten instrumenten. Het kabinet wil via het driesporenbeleid tot
een oplossing komen.De heer Rouvoet heeft uitgelegd wat het verschil tussen de korte en de
lange termijn is. Het kabinet gaat het erom dat beide elementen onder de aandacht
worden gebracht.De heer Van der Vlies heeft duidelijk gewezen op de jeugdwerkloosheid.
Ik heb goed naar hem geluisterd.De heer Dittrich heeft het punt van de innovatie op twee manieren onder
de aandacht gebracht. Wij zijn niet anders van hem gewend. Hij noemde het
werk van het innovatieplatform. Ik heb daarvan indicaties gegeven en verteld
hoe het met de voortgang van de werkzaamheden zit. Tegelijkertijd heeft hij
de betekenis van dit onderwerp voor het Nederlandse voorzitterschap terecht
beklemtoond. Hij heeft het ook in verband gebracht met de Lissabonstrategie.De heer Van As heeft het element van loonmatiging benadrukt. Ik dank hem
voor zijn steun. Hij heeft ook een aantal andere suggesties gedaan.Mevrouw Verburg heeft het gehad over het poldermodel. Dat onderwerp staat
op het ogenblik sterk in de belangstelling. Het is goed om te zeggen dat het
ook met cultuur in een samenleving heeft te maken. Daarbij maakt het niet
uit of je het overlegeconomie, poldermodel, coördinatie of samenwerking
noemt. Als er problemen zijn vanwege een prepensioendossier, betekent het
niet dat deze omgangsmethode ineens verdwenen is. Ook in de afgelopen jaren
zijn er contacten geweest zonder dat dit leidde tot akkoorden. Dat moeten
wij beseffen. De organisatie van de economie heeft een veel diepere achtergrond
die vaak kan worden herleid tot culturele ontwikkelingen in de samenleving.
Het is goed dat dit punt naar voren is gebracht.Ik rond af met een bespreking van de drie moties. De eerste motie, op
stuk nr. 84, van de heren Bos en Marijnissen, heeft betrekking op de belastingkortingen.
De belastingkortingen voor werkgevers worden afgebouwd vanwege de ineffectieve
elementen. De belastingkortingen voor werknemers zijn onderwerp van kabinetsbeleid.
Ik denk aan de arbeidskorting. Tegen die achtergrond vinden wij deze motie
overbodig.De motie op stuk nr. 85 is van de heer Marijnissen en medeondertekend
door de heer Bos, mevrouw Halsema, de heer Rouvoet en de heer Van As. Zij
heeft betrekking op de ongewenste schooluitval in het beroepsonderwijs. De
intentie van de motie komt op ons positief over. Dit raakt overigens wel vooral
de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Ik stel voor dat ik eerst
met haar contact opneem en vervolgens de Kamer zo snel mogelijk een reactie
doe toekomen.De motie op stuk nr. 86 is van de heer Marijnissen en medeondertekend
door de heer Bos en mevrouw Halsema. Zij heeft betrekking op het verlengen
van de subsidieregeling voor ID-banen en de omzetting ervan in reguliere banen.
Het is goed om nog eens op te merken dat de regeling al met een halfjaar is
verlengd. Het heeft moeite gekost om de betrokken partners, werkgevers, werknemers
en gemeenten, te overtuigen dat die verlenging moest plaatsvinden. Wel is
beloofd om na 1 juli niet nog eens te verlengen. Tegen die achtergrond
ontraden wij de motie.De beraadslaging wordt gesloten.Sluiting 0.40 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20032004-5111-5150.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl