Behandeling van het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 26 februari 2001 te Nice tot stand gekomen Verdrag van Nice houdende wijziging van het Verdrag betreffende de Europese Unie, de Verdragen tot oprichting van de Europese Gemeenschappen en sommige bijbehorende akten, met Protocollen (Trb. 2001, 47) (27818, R1692)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2001-2002, pag. 673-696

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

18-01-2002

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

nr. 14, pagina 673-696

18-12-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27818Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 26 februari 2001 te Nice tot stand gekomen Verdrag van Nice houdende wijziging van het Verdrag betreffende de Europese Unie, de Verdragen tot oprichting van de Europese Gemeenschappen en sommige bijbehorende akten, met Protocollen (Trb. 2001, 47) (27818, R1692)Pagina 673-696
Voortzetting van de behandeling van de notitie inzake artikel 91, derde lid, van de Grondwet (27484, R1669, nr. 237c)Pagina 696-706
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 (afschaffing vrijstelling enkele overheidsbedrijven en voorkoming incidentele voor- en nadelen) (27784)Pagina 711-711
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Wet rechtspositie ministers en staatssecretarissen met betrekking tot de ordening en modernisering van voorzieningen (27507); - Wijziging van de Wet schadeloosstelling leden Tweede Kamer en de Wet vergoedingen leden Eerste Kamer alsmede een regeling voor diverse politieke ambtsdragers met betrekking tot geheven Waz-premie (aanpassing onkostenvergoedingen en compensatie Waz-premie) (27827)Pagina 706-711
Stemming over een motie, ingediend bij de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering zelfstandigen en enige andere wetten in verband met de invoering van een zelfstandigheidsverklaring en de uitsluiting van de Nationale ombudsman en de substituut-ombudsmannen van de verzekering voor de werknemersverzekeringen (27686): - de motie-Van Leeuwen c.s. over fictieve dienstbetrekking en schijnconstructies (27686, nr. 71d)Pagina 712-712
Presentie en opening (dinsdag 18 december 2001)Pagina 673-673
Stemming over een motie, ingediend bij de behandeling van de notitie inzake artikel 91, derde lid, van de Grondwet (27484, R1669, nr. 237c), te weten: - de motie-Van de Beeten c.s. over wijziging van de goedkeuringswet van het Statuut van het Internationaal Strafhof (stuk nr. 174a)Pagina 712-713

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 116 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Goedkeuring
van het op 26 februari 2001 te Nice tot stand gekomen Verdrag van Nice houdende
wijziging van het Verdrag betreffende de Europese Unie, de Verdragen tot oprichting
van de Europese Gemeenschappen en sommige bijbehorende akten, met Protocollen
(Trb. 2001, 47) (27818, R1692).De beraadslaging wordt geopend.De heer Van der Linden (CDA):Voorzitter. Het was de opzet van Nice om de Europese Unie klaar te maken
voor de uitbreiding. De regering verbindt aan de uitkomsten van Nice de conclusie
dat met het Verdrag van Nice de Unie gereed is voor deze historische stap.
Voor de interne ontwikkeling van de Unie is naar het oordeel van de regering
zowel voldaan aan de voorwaarden op het gebied van het financiële raamwerk,
als aan de constitutionele hervormingen. De CDA-fractie heeft waardering voor
de inzet die de Nederlandse regering tijdens de voorbereidingen voor Nice
en de conferentie zelf heeft getoond, maar moet vaststellen dat het resultaat
op belangrijke punten achterblijft bij de inzet van de Nederlandse regering.
Het resultaat is te veel om "nee" te zeggen en te weinig om geheel klaar te
zijn voor de uitbreiding. Wel wordt met het verdrag een politiek groen licht
gegeven voor de uitbreiding en dat is een belangrijk signaal voor de kandidaat-landen
die vaak zeer grote, internpolitiek ondankbare aanpassingen hebben doorgevoerd.Naast het tijdschema van toetreding vallen zeker positief te beoordelen
de versterking van de positie van de Europese Commissie, hoewel die ons nog
niet ver genoeg gaat, de verbetering en versterking van de samenwerking, de
stembeweging in de Raad van Ministers, de verbetering van het Hof van Justitie,
de gegeven aanzet om delen van de derde pijler over te brengen naar de eerste
pijler en de aanscherping van het Europese veiligheids- en defensiebeleid.
Daartegenover staat dat slechts een buitengewoon bescheiden vooruitgang is
geboekt op het terrein van de uitbreiding van de gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming.
Ook zijn de bevoegdheden van de Commissievoorzitter onvoldoende uitgebreid.
Het is eveneens teleurstellend dat bij de structuurfondsen, die zo vitaal
zijn voor de herstructurering van de nieuwe lidstaten, voor 2014 niet met
gekwalificeerde meerderheid kan worden besloten en dat bij het asielbeleid,
vreemdelingenbeleid, milieubeleid en sociaal beleid evenmin sprake is van
een zichtbare vooruitgang. Met name vanwege deze laatste tekortkomingen in
het nieuwe Verdrag van Nice betwist de CDA-fractie dat de Unie in de praktijk
geheel gereed is voor de uitbreiding. Uit het feit dat reeds in Nice werd
afgesproken om in 2004 een nieuwe IGC te houden, mag worden afgeleid dat Nice
ook door de Europese Raad als ontoereikend werd beoordeeld.De positie van de Commissievoorzitter is door het Verdrag van Nice versterkt,
met name met betrekking tot de toewijzing van de bevoegdheden van de commissarissen
en de mogelijkheid om na goedkeuring van het college van commissarissen
te kunnen ontslaan. Maar kan dit ook niet in zijn tegendeel verkeren? Als
het college van commissarissen die goedkeuring namelijk niet geeft, dan betekent
dit een aanzienlijke aantasting van de positie van de voorzitter van de Commissie.De Europese Commissie moet de motor van de Europese Unie blijven en verder
kunnen uitgroeien tot een executieve die onafhankelijk staat tot de Raad.
Met behoud van haar initiatiefrecht tot wetgeving en haar bevoegdheden als
uitvoerend orgaan moet zij verantwoordelijk zijn tegenover de Europese Raad
en een volwaardig Europees Parlement. De positie van de voorzitter van de
Commissie is weliswaar in politieke zin versterkt, maar helaas is niets afgesproken
over diens verkiezing. Het CDA heeft zich bij meer gelegenheden uitgesproken
voor de verkiezing van de voorzitter door het Europees Parlement. Het zou
zijn politieke legitimiteit intern en extern aanzienlijk versterken.Tot de omvang van 27 lidstaten blijft iedere lidstaat een commissaris
behouden. De Nederlandse regering heeft zich in het verleden altijd een voorstander
getoond van een Commissie van beperktere omvang. Betekent dit dat zij in de
toekomst openstaat voor een toerbeurtsysteem? Het systeem van de drie sleutels
dat door het verdrag wordt geïntroduceerd, heeft aan de ene kant het
voordeel van meer rechtvaardige afweging van inwonertal enerzijds en landen
anderzijds, maar aan de andere kant vergroot het niet de inzichtelijkheid
en transparantie.In de Tweede Kamer is uitgebreid gediscussieerd over de criteria die aan
deze stemmenweging ten grondslag liggen. De staatssecretaris heeft daarbij
drie aspecten genoemd, te weten het volkenrechtelijke beginsel, de positie
van de lidstaten en het bevolkingscriterium alsmede de balans tussen groot
en klein. De uitkomst blijft altijd in zekere zin arbitrair. Belangrijk is
wel dat de uitkomst uiteindelijk voor alle lidstaten aanvaardbaar is, waarbij
de lidstaten met een grotere bevolkingsomvang terecht een groter gewicht in
de schaal leggen. Hoewel dit ten principale via het Europees Parlement tot
uitdrukking gebracht dient te worden. Het gezamenlijk stemgewicht van de Benelux schept de plicht tot voortdurende
contactuitwisseling, afstemmen en zo mogelijk gezamenlijk optreden. Het Verenigd
Koninkrijk, de BRD en Frankrijk vertegenwoordigen op dit ogenblik samen 41%,
terwijl het minimum 38% is. Is dit niet de omgekeerde vorm van een directorium?In Nice is het Europees Parlement wel het minst aan zijn trekken gekomen.
Dat is uit democratisch oogpunt zeer te betreuren. Ook de Nederlandse regering
had in de aanloop naar Nice de versterking van de positie van het Europees
Parlement hoog op haar prioriteitenlijst staan. Een parlement met volwaardige
bevoegdheden op wetgevings- en begrotingsterrein is noodzakelijk om volwaardige
democratische controle op de Europese Commissie en de Raad uit te kunnen oefenen.
Weliswaar zijn de bevoegdheden van het Europees Parlement op het punt van
de co-decisie en het instemmingsrecht in een beperkt aantal gevallen uitgebreid,
maar dit is niet gekoppeld aan de uitbreiding van de gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming
inzake wetgeving. In het debat in de Tweede Kamer heeft de regering dit erkend,
maar bagatelliseert zij tegelijkertijd dat hiermee in feite het democratisch
tekort wordt vergroot. De positie van de nationale parlementen die bij unanimiteitsbesluitvorming
hun ministers tot de orde kunnen roepen, wordt verzwakt, zonder dat het Europees
Parlement spiegelbeeldig wordt versterkt. De regering heeft toegezegd, zich
in de voorbereiding op een nieuwe IGC met name op dit punt sterk te maken.
Het zal ontegenzeggelijk ook een belangrijk onderdeel van de bespreking in
de Conventie uitmaken.Verhoudingsgewijs heeft Nederland een zeer forse veer moeten laten bij
het aantal europarlementariërs. Het inleveren van 20% van de zetels is
onvergelijkbaar hoog in vergelijking met andere lidstaten.Getalsmatig lijkt de uitbreiding van de gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming
met 38 nieuwe gevallen een redelijk succes. Wanneer wij deze naar de aard
nader beschouwen, moeten wij echter vaststellen dat het hier voornamelijk
secundaire terreinen betreft, die betrekking hebben op benoemingen, structuurfondsen
vanaf 2014 en zeer bescheiden ondergeschikte aspecten van milieu-, asiel-
en sociaal beleid. Alleen de uitbreiding van de meerderheidsbesluitvorming
ten aanzien van het handelsverkeer en het dienstenverkeer is positief te beoordelen.
Juist met het oog op de uitbreiding van 15 naar 27 leden is een efficiënte,
slagvaardige en handelingsbekwame Europese Unie van groot belang. Op dit onderdeel
is Nice duidelijk tekortgeschoten en dreigt, bij het uitblijven van een aanzienlijke
verruiming van de gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming in de Raad van
ministers voordat de effectieve uitbreiding van de Europese Unie plaatsvindt,
een ingebouwd, verlammend element te worden.Waar de meerderheidsbesluitvorming tekortschiet, is het element van de
nauwe samenwerking een op zichzelf potentieel interessant, dynamiserend element
in het Europees integratieproces. Hier verdient de Nederlandse regering lof
en waardering voor haar inzet. De versoepeling van dit instrument kan in de
praktijk, zeker in een Unie van 27 leden, de bruikbaarheid aanzienlijk vergroten.
In plaats van een meerderheidsvereiste zijn nu nog acht lidstaten noodzakelijk
en de vetomogelijkheid is geschrapt. Het verleden heeft laten zien, zowel
op het monetaire terrein als bij Schengen, dat een kopgroep de rest op sleeptouw
kan nemen. Het komt er steeds weer opnieuw op aan, er zorg voor te dragen
dat het gebruik van de nauwe samenwerking in functie staat van een communautair
proces en het gevaar van een Europa à la carte wordt vermeden.Het optreden van Blair in Londen demonstreerde precies de terechte vrees
die rond dit thema kan spelen. Zo'n bijeenkomst verstoort de politieke psychologie
in Europa in ernstige mate en maakt met name de kleinere lidstaten wantrouwig
ten aanzien van deze op zichzelf interessante vorm van Europese samenwerking.Het optreden van onze premier was beneden zijn politieke waardigheid.
De bijkomende verdragsbepalingen bieden weliswaar betere waarborgen, maar
sluiten zo'n ontwikkeling niet uit. Waarom is geen bepaling opgenomen om een
permanente opt out te voorkomen en achterblijvers te binden aan bepaalde overgangstermijnen,
waarbinnen zij zich klaarmaken om uiteindelijk te kunnen aansluiten?
De passerelle tussen de tweede en de eerste pijler die ten behoeve van het
gemeenschappelijk veiligheidsbeleid in het Verdrag van Maastricht werd aangebracht
en die in het Verdrag van Amsterdam van een dubbel slot was voorzien, is in
Nice ontgrendeld. Dat is een belangrijke stap vooruit. De mogelijkheid tot
nauwere samenwerking is in de tweede pijler met betrekking tot de uitvoering
van een gemeenschappelijk standpunt of een optreden op buitenlands veiligheidsterrein
opgenomen.Weliswaar verloopt de Europese veiligheids- en defensiepolitiek traag,
maar stap voor stap betreedt de Europese Unie dit terrein. Het is belangrijk
dat nu is vastgelegd dat er een politiek veiligheidscomité is, dat
onder de Raad van ministers de politieke controle en de strategische leiding
uitoefent bij crisisbeheersingsoperaties. De operationele waarde van de Europese
interventiemacht is daarmee aanzienlijk vergroot. De West-Europese Unie wordt
volledig geïntegreerd in het Verdrag van Nice, maar daarmee wordt tegelijkertijd
de vraag naar de democratische controle en naar de positie van de niet-EU-leden
van de West-Europese Unie scherp in beeld gebracht.De minister van Buitenlandse Zaken heeft zich als voorzitter van de WEU
ingespannen om tot werkbare oplossingen te komen. Graag verneem ik zijn visie
nader. De opstelling van Nederland met betrekking tot de begroting van de
West-Europese Unie behoeft daarbij nadere toelichting.De tweede pijler zal voorlopig intergouvernementeel blijven. Dat vraagt
om interparlementaire controle. Ten aanzien van de assemblee van de WEU zou
ik zeggen: je suis, je reste. Dat kun je niet bij verdrag schrappen.Over de uitbreiding merk ik het volgende op. Een aantal landen maakt zich
grote zorgen dat hun tijdstip van toetreding afhankelijk wordt van het moment
dat de laatste van de groep toetreders voldoet aan de criteria. Het CDA is
van mening dat wij ons op de criteria moeten blijven oriënteren en niet
op de politieke opportuniteit. Een recent voorbeeld van politiek opportunistisch
optreden zijn de uitspraken van de Franse minister van buitenlandse zaken
over de toetreding van Bulgarije en Roemenië. Graag verneem ik een reactie
van de bewindslieden daarop.De top van Nice heeft zich niet uitgesproken over de grenzen van de Europese
Unie. Anders gezegd: zij heeft zich überhaupt niet bekommerd om de landen
die buiten de Europese Unie blijven, ook in de voorzienbare komende periode.
Die discussie hoort ook op de agenda van de Conventie en de nieuwe ISE thuis.
Er mag geen nieuwe grens ontstaan tussen de ins en de outs. Enerzijds kan
een integratie volgens de Europese Unie niet overvraagd worden. Anderzijds
moet een partnership ontstaan met niet-EU-landen dat een nauwe samenwerking
in Europa tot stand brengt. De IEC kent in 2004 geen 15 maar mogelijk 27 leden.De heer Veling (ChristenUnie):De heer Van der Linden pleit voor een blijvende oriëntatie op de
criteria van Kopenhagen. De politiek leider van het CDA heeft dat de laatste
tijd ook een paar keer gezegd. Moeten wij verwachten dat de toetreding van
een behoorlijk aantal landen zal worden uitgesteld en niet in de voorzienbare
toekomst gerealiseerd zal kunnen worden?De heer Van der Linden (CDA):Dat geldt voor de twaalf in de komende vijf, zes of misschien zeven jaar.
Mijn interventie moet echter als volgt worden verstaan. Landen als Slowenië
en Hongarije zullen straks, na grote interne inspanningen, klaar zijn voor
toetreding tot de Europese Unie. Als een land als Polen dan nog niet klaar
is, mag niet de situatie ontstaan dat landen die zich enorm hebben ingespannen,
vaak met ondankbare maatregelen binnenslands, nog een poos moeten wachten.De heer Veling (ChristenUnie):Spreekt de gedachte om een kern-acquit te definiëren en ruimhartige
overgangsmaatregelen mogelijk te maken u niet aan? De keuze om Polen en Slowenië
in de fase van toetreding bijeen te houden, noemt u een argumentatie van politieke
opportuniteit. Wilt u dan het meetlatje gebruiken en geen rekening houden
met bijvoorbeeld de politieke repercussies van een achterstelling van Polen
bij Slowenië? Dat lijkt mij een drastische maatregel.De heer Van der Linden (CDA):Er is geen sprake van achterstelling als het ene land wel aan de criteria
voldoet en het andere niet. Dit was alle landen van het begin af aan ook bekend.
Ik hoop overigens dat ook Polen in staat zal zijn, op tijd te voldoen aan
het laatste deel van zijn verplichtingen, opdat de toetreding in één
keer kan. Ik heb ervoor gepleit om te voorkomen dat de landen die klaar zijn
en die een tijdschema volgen, hun tempo zouden moeten verlagen, mocht onverhoopt
een deel van de nieuwe toetreders niet op tijd klaar zijn, waarbij ik uiteraard
Bulgarije en Roemenië buiten beschouwing laat.Voorzitter. Positief staat de CDA-fractie tegenover versterking en verbetering
van de werkwijze van het Hof van Justitie. Dit is in de Europese Unie een
buitengewoon belangrijke instelling. Deze stap verdient ook met het oog op
de uitbreiding prioriteit. Hetzelfde geldt voor de Europese Rekenkamer. Er
zijn in het verdrag een aantal wijzigingen opgenomen om het functioneren van
de Rekenkamer te versterken. Dit vinden wij ook positief. Zeker in het licht
van 11 september is de overheveling van de derde naar de eerste pijler te
mager. De praktijk wijst uit dat de communautarisering van de derde pijler
veel sneller zal gaan.Tot slot Laken. Wat een genante vertoning! Het was een manifestatie van
gebrek aan Europees leiderschap, de ordinaire scheldpartij van sommige regeringsleiders.
Hoe kan hier nu gezag en overtuigingskracht tegenover de Europese burgers
van uitgaan? Plotseling was de sfeer van Nice een beetje terug; kleinburgerlijk
nationaal belang overvleugelde een gemeenschappelijke aanpak van de grote
problemen waarvoor Europa en de wereld zich geplaatst zien. Ik citeer een
zin uit de slotverklaring: "Moet Europa niet, nu het uiteindelijk één
is, een leidende rol gaan spelen in een nieuwe planetaire orde, die van een
mogendheid die in staat is, én een stabiliserende rol op wereldvlak
te spelen, én een lichtbaken te zijn voor tal van landen en volkeren?"
Hierbij past toch niet het optreden van sommige regeringsleiders en de negatieve
uitstraling van de top als gevolg daarvan?Wat het voorzitterschap van de Conventie betreft, Giscard d'Estaing is
ontegenzeggelijk een groot Europeaan, zeker in Franse termen.
Hij was een van de initiatiefnemers van het Europese monetaire stelsel. Maar
hij is wel op leeftijd. Dit hoeft op zichzelf niet alles te zeggen, maar wij
zouden toch liever onze premier op deze post hebben gezien. Ook deze gang
van zaken was voor buitenstaanders merkwaardig. Was onze premier nu wel of
niet kandidaat? Eerst niet, later wel en uiteindelijk ten minste misschien
wel. Staatssecretaris Benschop meldde aan de wereldpers dat de socialistische
partijen besloten hadden, een sociaal-democratische kandidaat te steunen.
Was Blair dan niet bij deze bijeenkomst? En hoe zit het met Schröder?
Of heeft Blair geen steun aan Kok gegeven vanwege verschil van inzicht over
de toekomstige inrichting van de Europese Unie?De verklaring van Laken is in feite het startschot voor de aftrap van
de Conventie. De analyse en de open en brede vraagstellingen bieden een goed
uitgangspunt voor de Conventie om haar werkzaamheden zelf in te richten. De
methode van de IGC lijkt uitgewerkt; de uitkomsten vergden steeds opnieuw
bijna uitputtend voorbereidend werk en resulteerden in steeds kleinere stappen.
Met de introductie van de Conventie is een nieuwe methode ingeluid en is de
voorbereiding van de intergouvernementele conferentie niet meer exclusief
het werk van de regeringen, al nemen zij uiteraard nog de besluiten. De Conventie
zelf stelt de agenda samen en zij moet zich niet uitsluitend aan de verklaring
van Laken gebonden weten, al geeft die in belangrijke mate een richting aan.
De Conventie moet immers haar eigen dynamiek krijgen, zij moet vrij zijn om
zelf de richting van het debat te bepalen. Het ligt voor de hand dat de resultaten
van de Conventie moeilijk door de regeringsleiders genegeerd kunnen worden.
Het is daarbij opvallend dat er een ruime periode is tussen de slotakte van
de Conventie en het begin van de IGC in 2004. Daar zit praktisch een jaar
tussen. Hierdoor bestaat het risico dat het momentum van de uitkomsten van
de Conventie verloren gaat en dat tegenkrachten deze periode zullen gebruiken
om afbreuk te doen aan de naar wij hopen breed gedragen conclusies. Hoe beoordeelt
de regering dit? Waarom heeft de Europese Commissie geen steun gekregen om
de IGC eerder te laten plaatsvinden? Het CDA heeft onlangs een belangwekkend rapport over Europa gepubliceerd.
Dit zal samen met het ontwerp van grondwet van de Europese Volkspartij onderwerp
vormen van een brede discussie in de partij. Het zal niet verbazen dat de
christen-democraten in Europa sterk inzetten op een unie van waarden. Wij
kiezen hierbij voor een federale richting, met nadruk op de communautaire
methode. Reeds eerder hebben de heer Van Gennip en ik in deze zin bijdragen
geleverd in de senaat. Het debat post-Nice zal nog volop gelegenheid hiertoe
bieden.Alles afwegende zal de fractie van het CDA voor het Verdrag van Nice stemmen.De heer Kohnstamm (D66):Mijnheer de voorzitter. In het hoofdredactioneel van de Volkskrant van
gisterochtend staat: "Het is voor iedereen duidelijk dat de Unie in haar huidige
vorm de uitbreiding niet aan kan. Waar het raderwerk nu al knarst en piept,
zal het helemaal vastlopen als de EU na 2004 25 of 30 leden telt." Even voor
de top van Laken verscheen onder de titel "Europe, renewal or failure?" een
oproep van oude, wijze staatslieden, mensen zoals Raymond Barre, Gonzáles,
Kohl, Santer en Schmidt, om de instituties zo om te vormen dat de uitbreiding
daadwerkelijk probleemloos kan verlopen.Ongeveer tegelijkertijd met de voorbereiding van de top van Laken kregen
wij de nota naar aanleiding van het verslag. Die staat er totaal haaks op,
in woord en in inhoud: "Het Verdrag van Nice heeft de institutionele hervormingen
opgeleverd die nodig zijn voor de uitbreiding. Het Verdrag heeft voor alle
instellingen voorzieningen weten te treffen met het oog op het functioneren
in een Unie met 27 lidstaten." Even later meent de regering: "dat het uiteindelijke
resultaat van Nice de Unie institutioneel en materieel in staat stelt de uitbreiding
te realiseren" en "dat de opdracht van Amsterdam vervuld is". Was getekend:
de minister-president, de minister van Buitenlandse Zaken en de staatssecretaris
van Buitenlandse Zaken.Deze stellingen zijn naar mijn stellige overtuiging gewoon niet waar.
Erger is het dat zij tezamen een betrekkelijk gevaarlijke illusie vormen,
die op termijn het risico herbergt dat het bouwwerk van de EU niet meer tot
besluitvorming kan overgaan. In de vorige twee Europadebatten stelde ik de
vraag of er in dezen strijd is met artikel 2 van het protocol van het Verdrag
van Amsterdam. Deze vraag is juridisch interessant, zeker voor de Eerste Kamer,
maar ik krijg er van collega's weinig respons op. De achter dit artikel schuilgaande
politiek-strategische beslissing is inmiddels kennelijk omgedraaid door degenen
die het voor het zeggen hebben. Achter artikel 2 van het protocol zit de politiek-strategische
keuze voor een volgorde der dingen. 1. De uitbreiding moet doorgaan en is
een historische opdracht, waarbij wij niet mogen treuzelen of ons van de rechte
lijn mogen laten afbrengen. 2. De EU is er institutioneel in het geheel niet
voor klaar. Renewal or failure? Het is, dunkt mij, gevaarlijk om deze dingen
in de verkeerde volgorde te zetten. Indertijd luidde het: laten wij onszelf
klemzetten, omdat de institutionele verandering politiek complex is, een taaie
handel. Laten wij het momentum creëren. De druk op toetreding is zo groot
en de koers op uitbreiding zo vanzelfsprekend dat het mogelijk en gewenst
is om af te spreken: het werk gaat voor het meisje; eerst de institutionele
hervorming en dan pas de uitbreiding. Sluipenderwijs is die strategisch-politieke
keus gewijzigd. Nice is minimaal, maar laten we het maar pikken, want we kunnen
het politiek niet maken de uitbreiding te traineren, is de keus, in plaats
van die andere, die ook gemaakt had kunnen worden, die van: dit is te gek,
niks lamlendigheid meer, eerst die institutionele zaak op orde en dus regelen
voor 1 januari 2004, als dat in ieder geval de datum van de eerste toetreding
zou kunnen zijn.De stukken lezend schoot mij weer te binnen het aantal nachten, dagen,
weken soms, waarin Mansholt, omdat iets voor een bepaald moment klaar moest
zijn, de klok gewoon stil liet zetten en iedereen binnenhield, zodat er uitonderhandeld
zou worden en de uiteindelijke uitkomst van datgene wat van tevoren was bepaald,
daadwerkelijk zou worden gerealiseerd.De voorzitter:Uit persoonlijke ervaring weet ik dat het niet Mansholt was die de klok
stilzette, maar dat dat de Europese raad van ministers was.De heer Kohnstamm (D66):Dank voor deze verbetering, voorzitter. Die persoonlijke ervaring heb
ik niet. Ik heb dit slechts door overlevering meegekregen.In ieder geval: dat leiderschap, dat visionaire, dat ontbreekt in de huidige
EU. We nemen daarom met dat bijna-niets in Nice, dat nauwelijks aanvaardbare,
misschien bijna onaanvaardbare risico's. Laat ik ten aanzien van de nota van
mijn hart geen moordkuil maken. De Verklaring van Laken, getiteld De toekomst
van de EU, zegt onder andere: Het lijdt geen twijfel dat Europa zich moet
herbronnen en hervormen. Terwijl de inkt van die verklaring, die gelezen kan
worden als een grote aanklacht tegen wat Nice heeft opgeleverd, nog niet droog
is, schrijven de direct betrokken Nederlandse ministers: gaat u rustig slapen,
niks herbronnen, we zijn helemaal klaar voor de uitbreiding.Voorzitter. Ik wil nog een korte opmerking maken met betrekking tot de
gekwalificeerde meerderheid na Nice, een van de meest cruciale elementen van
het institutionele bouwwerk dat nu al met zijn vijftienen aan vele kanten
rammelt. Met de gekwalificeerde meerderheidsregels valt of staat de besluitvormingspotentie
van de EU. Om te beginnen: ik geloof dat je een Nobelprijswinnaar mathematica
moet zijn om de berekeningsmethodiek die daarin is neergelegd te kunnen doorgronden.
Overigens, hier geldt hetzelfde als voor de Financiële verhoudingswet
op grond waarvan de gelden uit het Gemeentefonds worden verdeeld. Er zijn
in Nederland drie of vier mensen die beweren die wet echt te doorgronden en
daarvan geloof ik er ten minste drie niet. Ik heb me de berekeningsmethodiek
van de meerderheidsregels laten uitleggen en ook geprobeerd die te doorgronden.
Ik begrijp dan dat de gekwalificeerde meerderheidsdrempel als gevolg van Nice
en na uitbreiding in stemmenpercentages gemeten van 71,2 naar 73,4 gaat. Alle
retoriek ten spijt: als je het mathematisch bekijkt, gaan wij er op dat cruciale
punt gewoon op achteruit.Voorzitter. Met de democratisch gezien dubieuze passering van het Ierse
referendum, alsmede gelet op het gestelde in artikel 2 van het protocol van
het Verdrag van Amsterdam en de zeer discutabele strategische koerswijziging –
eerst uitbreiding en dan een serieuze institutionele hervorming – is
de vraag aan het kabinet: is dat alles op enigerlei wijze nog reparabel? Dat
zou kunnen door bijvoorbeeld de retoriek te verlaten en alles op alles te
zetten, door de sense of urgency te vergroten en door ervoor te zorgen dat
Conventie en IGC zoveel mogelijk gelijktijdig tot conclusies kunnen komen.
Gelijktijdig in die zin dat niet formeel, maar wel in intentie sprake is van
een koppeling aan de eerste toetredingsratificaties. Laat er geen misverstand
over bestaan: de inzet van het Nederlandse kabinet was goed, de uitkomst aanzienlijk
minder. Hoe moet dat nu in de toekomst?Mevrouw Zwerver (GroenLinks):Voorzitter. Het Verdrag van Nice vindt zijn oorsprong in het Verdrag van
Amsterdam. Een van de doelen van het Verdrag van Amsterdam was om de geloofwaardigheid
van de Europese integratie in de ogen van de burgers te herstellen door meer
openheid, meer democratische controle en meer beslissingsbevoegdheid voor
het Europees Parlement. Dat is in Amsterdam mislukt en nu weer in Nice. Het
Verdrag van Nice heeft er niet toe bijgedragen om het Europese integratieproces
meer draagvlak bij de burgers te geven. Dat is de zoveelste gemiste kans.
De Europese burgers lopen niet warm voor deze EU. Het interesseert de mensen
weinig. De mensen geloven er niet in. Het is een "ver van mijn bed"-show.
Een democratisch, sociaal en duurzaam Europa is nog heel ver weg.In 1999 begon ik de behandeling van het Verdrag van Amsterdam als volgt:
"Het Verdrag van Amsterdam laat zich lezen als een onverteerbare reclametekst
van havermout met een scheut levertraan. Het schijnt goed voor je te zijn
en je schijnt er gezond en groot van te worden. Het grote nadeel is dat er
geen doorkomen aan is." Het Verdrag van Nice is niet veel beter. Het is volgens
een aantal deskundigen het moeilijkst leesbare verdrag ooit en voor meerdere
interpretaties vatbaar. Vereenvoudiging van verdragen om de inzichtelijkheid
en de toegankelijkheid te verbeteren, is geen overbodige luxe. Het is goed
dat dit onderwerp op de post-Nice-agenda terecht is gekomen. Beter laat dan
nooit.De Amsterdamse kliekjes moesten weggewerkt worden in Nice. Het gaat dan
over de samenstelling van de Commissie, de stemmenweging in de Raad en de
werkingssfeer van de gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming. In het Verdrag
van Nice wordt de uitbreiding van de EU in elk geval formeel mogelijk gemaakt.
Voor twaalf kandidaat-lidstaten, van Estland tot Cyprus, zijn nu stemmen en
zetels gereserveerd binnen de Europese instellingen. Dat is een historische
stap. De bijbehorende hervorming van de EU is tot het allernoodzakelijkste
beperkt gebleven. De visionairen zaten in Nice zeker bij de oogarts. De uitbreiding
werd veeleer als een historische noodzaak gezien dan als een gemeenschappelijk
politiek project dat de leiders van de EU-landen ertoe brengt hun uiteenlopende
nationale belangen te overstijgen.De behandeling in de Eerste Kamer van het Verdrag van Nice vandaag heeft
iets gedateerds en lijkt op het met grote tegenzin opeten van te vaak opgewarmde
kliekjes. De minister en de staatssecretaris waren het afgelopen weekend volop
in discussie over de post-Nice-agenda. De leden van deze Kamer willen eigenlijk
het liefst alles weten en vragen over de verklaring van Laken. Hoe gaat de
EU bijvoorbeeld de legitimiteitscrisis aanpakken? Wat is de waarde van Verhofstadts
vragencatalogus? Hoe kunnen met een operationeel verklaard EVDB crisisbeheersingstaken
uitgevoerd worden? Kan in de slepende kwestie van het EU-octrooi niet gekozen
worden voor één standaardtaal (Engels) plus een taal naar keuze,
bijvoorbeeld die van de octrooivrager? Kan er geen loting plaatsvinden voor
nieuwe vestingplaatsen van agentschappen? En zo kan ik nog wel even doorgaan,
maar daar gaat het vandaag niet over.Vandaag reflecteert de Eerste Kamer over een verdrag waarvan de houdbaarheidsdatum
al verstreken lijkt. Deze Kamer doet haar uiterste best om het Verdrag voor
1 januari af te handelen. Grote haast lijkt geboden. Waarom eigenlijk? Wat
was erop tegen geweest om het Verdrag in januari te behandelen? Het enige
wat ik kan verzinnen, is dat het in Nederland vanaf 1 januari
mogelijk is om een referendum over het Verdrag te organiseren. Niet dat ik
me dat kan voorstellen, maar het is in principe mogelijk. Is dit de reden
geweest voor deze overhaaste behandeling?Ik zal mijn inbreng van vandaag richten op de twee punten waarop GroenLinks
dit verdrag beoordeelt, namelijk is de Unie met dit Verdrag klaar voor de
uitbreiding en wordt het communautaire karakter van de Unie versterkt. Technisch
gezien, is de Unie met dit verdrag klaar voor uitbreiding. In principe moet
het Verdrag door alle lidstaten geratificeerd worden, wil de uitbreiding werkelijk
doorgang vinden. De Ierse bevolking heeft zich in een referendum tegen dit
Verdrag uitgesproken. Dit hoeft de uitbreiding niet tegen te houden. De uitbreiding
kan juridisch doorgaan zonder ratificatie van Ierland, maar de staatssecretaris
acht dit, terecht, politiek uitgesloten. Voor de Ieren betekent een "nee"
bij het eerste referendum het uitschrijven van een tweede referendum begin
volgend jaar. Of dit Europa dichter bij de burgers brengt, waag ik te betwijfelen.
Het is niet direct een teken dat de burgers werkelijk inspraak hebben. Je
hoeft maar met een Deen te praten of de cynische opmerkingen over referenda
vliegen je om de oren. Mensen keren zich af van Europa, zijn tegen uitbreiding
en zijn bang voor instabiliteit, criminaliteit en onveiligheid. Nationale
belangen vertolkt door populistische politici scoren hoog in de publieke opinie.
Zo wordt de kloof tussen Europa en zijn burger, tussen Europese en nationale
politiek duurzaam. GroenLinks is voor duurzaamheid, maar niet voor dit soort
duurzaamheid. Echt begrip voor Europa kweek je mijns inziens door controverses
te zoeken. Dan wordt Europa een uitdaging met een spannend, levend debat met
een eigen winst- en verliesrekening. Nu lijkt de EU regelmatig op een club
gladstrijkers.Is de EU in Nice voldoende voorbereid op de uitbreiding? De kliekjes van
Amsterdam zijn weggewerkt, maar de resultaten van Nice houden niet over. Het
is goed dat de Commissie in de verre toekomst minder leden zal tellen dan
het aantal lidstaten. Dit geldt echter pas wanneer er 27 lidstaten zijn. Daarna
zal het aantal commissarissen lager zijn, maar hoeveel lager is nog niet bekend.
Het is ook nog onduidelijk hoe het rotatiesysteem er uit zal zien.Iedereen heeft eind vorig jaar in de krant kunnen lezen dat er in Nice
een nieuwe stemverdeling in de Raad was afgesproken. Nederland één
stem meer dan België, dat is blijven hangen van de Top van Nice. Er is
echter meer afgesproken. Voor een beperkt aantal onderwerp is nu besluitvorming
bij gekwalificeerde meerderheid ingevoerd. Deze besluitvorming is echter moeilijker,
minder transparant en minder logisch geworden. De verhoogde drempel van de
gekwalificeerde meerderheid en het nieuwe bevolkingscriterium zijn daar voorbeelden
van. Tevens zijn er in Nice afspraken gemaakt over nauwere samenwerking, over
het Hof van Justitie en het Europees veiligheids- en defensiebeleid; onderwerpen
die uitgebreid in de Tweede Kamer en op de Top van Laken aan de orde zijn
geweest.Het Europees Parlement kan in de toekomst maximaal 732 leden tellen; een
uitbreiding met 106 leden. Ik ben het met de minister eens dat de berekeningen
van het aantal zetels in het Europees Parlement, inclusief de toe te passen
correctiefactor, uitermate ingewikkeld is. Kan de minister mij nog eens uitleggen
hoe uiteindelijk de zetelverdeling in de periode 2004-2009 haar beslag krijgt?
Dat een en ander in een nader Raadsbesluit wordt uitgewerkt op basis van de
stand van zaken in het uitbreidingsproces lijkt mij duidelijk. Er is een Raadsbesluit
nodig waarin de correctiefactor wordt uitgewerkt, maar hoe gaat dit in zijn
werk? In de nota naar aanleiding van het verslag schrijft de minister dat
de nieuwe stemmenverdeling besproken zal worden met de nieuwe toetreders.
Als hierover een afspraak wordt gemaakt, dan wordt dit in het toetredingsverdrag
vastgelegd. Dit betekent dat elke toetreder de mogelijkheid heeft om te onderhandelen
over het aantal stemmen. Hoe verhoudt het Raadsbesluit zich tot de in het
toetredingsverdrag afgesproken stemmenweging?Het principe van gelijkheid van staten – elke staat één
stem – is niet van toepassing in de EU. Hierover is door de heer Van
Middelkoop in de Tweede Kamer al het nodige opgemerkt. Alles overziende, is
het een vreemde gang van zaken. In het Verdrag van Nice is een stemmenweging
afgesproken op basis van het aantal inwoners. Het BNP of the human development
index had ook als uitgangspunt kunnen dienen. Uit een oogpunt van volkenrecht
heeft elke staat recht op één zetel, zie de VN. Het had de EU
heel wat ingewikkeld rekenwerk bespaard als dit principe was overgenomen.
Daar komt bij dat het democratisch onaanvaardbaar is dat nieuwe lidstaten
zoals Tsjechië en Hongarije minder zetels krijgen dan België, Portugal
en Griekenland; landen met ongeveer even veel inwoners. Aangezien de afgesproken
stemmenweging niet juridisch bindend is en het slechts een standpunt is van
de huidige EU, hebben Hongarije en Tsjechië het recht om de stemmenverdeling
onderdeel van het toetredingsverdrag te maken. Graag een reactie hierop.Voorzitter. Over het uitgangspunt dat bij gekwalificeerde meerderheidsbesluitvorming
door de Raad, een co-decisierecht van het Europees Parlement hoort, is geen
verschil van mening tussen regering en parlement. Dat is mooi. Het betekent
meer democratie. In Nice is voor een beperkt aantal gevallen besluitvorming
bij gekwalificeerde meerderheid ingevoerd, zonder co-decisierecht voor het
parlement. Dit geldt voor bijvoorbeeld de handel in diensten, inclusief intellectueel
eigendom. De Raad kan hier met gekwalificeerde meerderheid besluiten nemen.
Het nationale parlement en het Europees Parlement staan buiten spel. Dit was
vóór Nice niet het geval. Toen was er sprake van het unanimiteitsbeginsel.
Een groter democratisch gat lijkt mij. Is dit gat in Laken gerepareerd? De
tekst over de handelspolitieke bevoegdheden van de Gemeenschap – artikel
133, lid 5 tot 7, EG – blinkt niet uit in duidelijkheid. Er zijn veel
woorden, nuances, verklaringen en uitzonderingen nodig om duidelijk te maken
waar overeenstemming over is bereikt.Met verdragen – bedoeld in artikel 24 – die puur op het terrein
van de Europese Unie liggen en die alleen door de Europese Unie worden gesloten
hoeven de nationale parlementen niet in te stemmen omdat die hier geen rol
spelen. Het Europees Parlement wordt slechts geraadpleegd. Het ligt toch voor
de hand dat het Europees Parlement instemmingsrecht heeft op verdragen die
vanuit de Europese Unie gesloten worden? Het is de normaalste
zaak van de wereld dat wanneer Nederland een verdrag afsluit, het parlement
medebeslissingsrecht heeft. Bij het afsluiten van handelsakkoorden wordt het
Europees Parlement helemaal niets gevraagd.Tijdens de behandeling van het Verdrag van Amsterdam heb ik vragen gesteld
over de inzet van de Nederlandse regering bij de eerstkomende verdragsherziening
als het gaat over handelspolitiek. Werkelijke macht voor het Europees Parlement,
in de vorm van medebeslissings- of instemmingsrecht, of louter verplichte
raadpleging? In Nice leidde dit tot een vergroting van het democratisch gat
bij de besluitvorming genoemd in artikel 133. Nogmaals de vraag: wat is de
inzet van de Nederlandse regering bij de eerstkomende verdragsherziening in
dezen?Mijn fractie blijft het betreuren dat de Europese Commissie, het Europees
Parlement en overigens ook het Europese Hof van Justitie ook na Nice een marginale
rol vervullen in de tweede pijler. Ik heb het hier ook in het Europadebat
over gehad en kan nu kort zijn. De functie van Hoge Vertegenwoordiger hoort
bij de Commissie ondergebracht te worden. De regering schrijft, in de nota
naar aanleiding van het verslag, dat zij met belangstelling uitkijkt naar
een debat in de Staten-Generaal over parlementaire betrokkenheid bij het Europese
veiligheids- en defensiebeleid.Het EVDB, zoals dat momenteel door de Europese Unie wordt ontwikkeld,
moet in de optiek van GroenLinks, samen met het Europees Parlement ontwikkeld
worden. De start van een militaire vredesoperatie moet instemming krijgen
van het Europees Parlement. Daarna vindt goedkeuring van de nationale bijdrage
plaats door de nationale parlementen. Dit kan alleen als de besluitvorming
op een transparante wijze tot stand komt. Openheid van de besluitvorming vergroot
de legitimiteit. Op deze manier is publieke controle mogelijk. Ik ga er dan
van uit dat openbaarheid van de raadsvergaderingen hierbij een vereiste is.Voorzitter. Ik rond af. Het Verdrag van Nice is een verdrag om snel te
vergeten. De resultaten van Nice zijn beperkt te noemen. Iedereen is het daar
wel over eens. Het verdrag is nog niet geratificeerd of een nieuwe IGC dient
zich al aan, voorafgegaan door een conventie onder leiding van de bejaarde
Giscard d'Estaing. Het zou een interessante conventie kunnen worden, maar
dan moet zij niet zo eindigen als in Laken. Van groot belang is dat de Conventie
de vrijheid heeft gekregen om behalve opties ook consensusvoorstellen te presenteren.
Het slotdocument van de Conventie zal, samen met het resultaat van de nationale
debatten over de toekomst van de Europese Unie, het uitgangspunt vormen voor
de besprekingen in de IGC. Een stap voorwaarts, en dat moet ook. De legitimiteit
van de Europese Unie en haar instituties staat op het spel.De fractie van GroenLinks zal niet tegen het Verdrag van Nice stemmen.
Het Verdrag van Nice, met al zijn tekortkomingen, regelt de uitbreiding van
de Europese Unie. De kandidaat-lidstaten mogen niet het slachtoffer worden
van de onwil van de huidige lidstaten om de Europese Unie te democratiseren.
Havermout met levertraan. Noodzakelijk? Gezond? Het schijnt nodig te zijn,
het schijnt te moeten. We werken het zo snel mogelijk weg, met de ogen dicht.
Op naar een constructieve, transparante en democratische conventie.De heer Veling (ChristenUnie):Voorzitter. De fracties van de ChristenUnie en de SGP zien niet veel redenen
om voor het Verdrag van Nice te stemmen, maar zien wel een goede reden om
er niet tegen te stemmen. Met dit laatste doel ik op de wens die ook bij onze
fracties leeft om uitbreiding van de Europese Unie mogelijk te maken. Misschien
niet formeel, maar wel feitelijk zou afwijzing van het verdrag de uitbreiding
vertragen en dat zou niet goed zijn.De ChristenUnie en de SGP gaan bij de beoordeling van de Europese samenwerking
en integratie uit van een aantal principes. Wij zijn voorstander van samenwerking
waar dat nodig is. En waar dat het geval is, behoort die samenwerking verplichtend
en transparant te zijn. In de Europese samenwerking behoort de identiteit
van de lidstaten te worden gerespecteerd, zowel waar het gaat om de zeggenschap
van de lidstaten over hetgeen de identiteit uitmaakt alsook waar het om de
vormgeving gaat van de democratische legitimatie van hetgeen er in de Europese
Unie gebeurt.Het Verdrag van Nice voegt, bezien vanuit deze principes, niet veel toe.
Maar er worden hoe dan ook stappen gezet in de richting van de toekomstige
uitbreiding, bijvoorbeeld waar het gaat om de samenstelling van de Commissie,
de stemverhouding in de Raad en om de zetelverdeling in het Europees Parlement.
Onze fracties hebben altijd positief gestaan tegenover de uitbreiding van
de Europese Unie, met name in de richting van Midden- en Oost-Europa. En de
mogelijkheid daartoe die is ontstaan na de opheffing van de geforceerde tweedeling
van Europa hield onzes inziens ook een historische opdracht in. Wij willen
daarom onze instemming aan het verdrag niet onthouden. Dat betekent niet dat
wij geen vragen hebben, integendeel. Over de ontwikkeling van de Europese
Unie zijn wij beslist niet gerust.Europa is een project waaraan al werkende weg wordt gebouwd zonder vooropgezet
plan. De Europese Unie is wel getypeerd als een netwerk van bilaterale relaties.
Van tijd tot tijd worden beslissingen genomen over stappen in de richting
van integratie en niet zelden zijn die stappen genomen in de verwachting dat
aan bepaalde noodzakelijke voorwaarden voor het welslagen daarvan naderhand
wel voldaan zou worden. Collega Kohnstamm formuleerde dat zojuist als: laten
wij onszelf maar eens weer klem zetten.Eén van de redenen voor die aanpak is dat over de finaliteit van
de Europese integratie altijd met veel schroom wordt gesproken. Een al te
duidelijke stellingname zou tot onenigheid leiden en wellicht tegenkrachten
oproepen. Europa is een bouwwerk suis generis, inderdaad. Het eigensoortige
van de Europese Unie is niet alleen de mix van intergouvernementele en communautaire
elementen, maar misschien is het nog wel meer het ontwikkelingsmodel dat haar
kenmerkt. Dat ontwikkelingsmodel houdt in dat de dynamiek niet ontleend wordt
aan een beoogd doel, maar aan het feitelijk aanwezige draagvlak voor stappen
in de richting van verdergaande integratie. Zoals ik tijdens het Europadebat
van enkele weken geleden al zei, ontbreekt het debat, zoals dat bijvoorbeeld
wel werd gevoerd bij de vorming van de federatie van Noord-Amerikaanse
staten in de 18de eeuw. De verdeling van de macht en de democratische controle
in Europa worden altijd in etappes en nooit integraal aan de orde gesteld.Kunnen wij het ons permitteren om voort te gaan zonder een debat over
het toekomstperspectief? Er zijn twee antwoorden op die vraag mogelijk. Het
ene is dat wij in de praktijk wel zullen ontdekken welke verdeling van bevoegdheden
en macht werkbaar en acceptabel is voor de lidstaten. Je kunt zeggen dat de
bestuurlijke problemen waarmee Europa worstelt, zullen leiden tot een sobere
Europese Unie, die zich tot haar kerntaken beperkt. Wie, zoals wij, sceptisch
is over de wenselijkheid van een machtig supranationaal Europa kan genoeg
aanwijzingen vinden die erop wijzen dat het daarvan voorlopig niet zal komen.
Maar de vraag naar het toekomstperspectief kan ook beantwoord worden uit het
oogpunt van zorg voor de risico's van onevenwichtigheid in de Europese ontwikkeling.
Schaatsen wij in Europa niet op dun ijs? Ik hoef het verhaal niet opnieuw
breed uit te meten. De open binnengrenzen, de gemeenschappelijke markt hebben
vergaande gevolgen. En de euro versterkt nog de noodzaak tot verplichtende
samenwerking. De consequenties zijn verstrekkend. Er is op veel punten een
sterke regie noodzakelijk: op financieel-economisch terrein, met betrekking
tot het fiscaal beleid, op het gebied van Justitie en Binnenlandse Zaken,
bijvoorbeeld inzake de criminaliteitsbestrijding en het asielbeleid. De positie
van Europa in de hedendaagse multipolaire wereld na de doorbreking van de
Europese tweedeling dwingt tot verdergaande samenwerking, maar redden wij
dat? Veel burgers hebben niet veel met Europa. De verkiezingen voor het Europees
Parlement spreken de burger niet erg aan en burgers van de lidstaten van de
EU voelen zich niet primair Europeaan. Volgens een recent gepubliceerd onderzoeksrapport
van de Katholieke Universiteit Brabant voelen Russen en Oost-Europeanen zich
meer Europees dan Ieren, Fransen, Denen en Duitsers. Ik citeer nu NRC Handelsblad
dat een samenvatting van het rapport gaf.Ook de verklaring van Laken signaleert het probleem van het gebrek aan
betrokkenheid van de burgers, maar op een onnavolgbaar optimistische manier:
"Het beeld van een democratisch en mondiaal geëngageerd Europa sluit
wonderwel aan bij wat de burger wil." Wonderwel: is het niet prachtig? Zullen
de regeringen van de lidstaten echter voldoende solidariteit kunnen opbrengen?
De top liet wel wat anders zien. De vraag naar solidariteit klemt te meer
nu de economische vooruitzichten minder rooskleurig zijn. Zal de EU een economische
recessie aankunnen?De uitbreiding vinden wij, zoals gezegd, historisch onontkoombaar, maar
hoe zal de integratie van de kandidaat-lidstaten tot stand komen? Kan een
EU die een zo grote hypotheek heeft genomen op voortgaande versterking van
de integratie, begrip tonen voor het onvermogen van lidstaten om op korte
termijn het volledige acquis communautair over te nemen? De regering vindt,
in het spoor van de WRR, dat dit verantwoord is, maar de heer Dankert ziet
daar niets in, aldus een artikel in het jongste nummer van Socialisme en Democratie.
Hij trekt dan ook de conclusie dat uitbreiding met een dozijn landen voorlopig
onverantwoord is. Ook de politiek leider van het CDA, de heer Balkenende,
vindt dat onverkort aan de Kopenhagen-criteria vastgehouden moet worden, maar
hij is niet zo duidelijk over de consequenties van dit standpunt. Daarom heb
ik zojuist aan collega Van der Linden enige toelichting daarop gevraagd. Moet
er getemporiseerd worden en, zo ja, welke gevolgen zal dat hebben voor de
volkeren in de landen die nog moeten wachten? Is dat politiek denkbaar?De verklaring van Laken – de vragencatalogus van Laken, zoals mevrouw
Zwerver het terecht noemde – stelt veel van de genoemde zaken aan de
orde, maar een richting voor toekomstig beleid wordt daar niet aangegeven.
Zijn de bewindslieden dat met mij eens?Naar onze opvatting zullen wij nog meer ernst moeten maken met de onderscheiding
van bevoegdheden. De transparantie van de besluitvorming vanuit het perspectief
van de volkeren van de lidstaten moet versterkt worden. Voor de voortgang
van de Europese samenwerking is dat echt noodzakelijk. Het lijkt erop, zo
voeg ik hieraan toe, dat het pleidooi voor een strikte onderscheiding van
taken en bevoegdheden uit onverwachte hoek een nieuwe impuls krijgt. Ik heb
daarbij twee voorbeelden voor ogen. In de eerste plaats denk ik aan de sterke
wens van veel Europees-gezinde Nederlandse politici om in de Europese samenwerking
op het terrein van justitie bepaalde "verworvenheden" in Nederland, zoals
de legale euthanasie en een liberaal drugsbeleid, veilig te stellen. In Trouw
van 29 november jongstleden las ik over een bijeenkomst van europarlementariërs,
waarin ook vrees klonk voor een al te overheersend Europa. Zo interpreteer
ik het maar, misschien al te welwillend. De EP-leden Van der Laan, Swiebel
en Plooij – overigens zeer Europa-gezinde politici – waarschuwden
voor een mogelijke overheersing van "christelijk rechts in Europa", zoals
ze het formuleerden. Als afschrikwekkend voorbeeld noemt mevrouw Plooij dat
het Europees Parlement nota bene subsidie verstrekt aan pro life-groepen.
Je moet er toch niet aan denken. "Christelijk rechts is veel beter georganiseerd
dan wij argeloze parlementariërs vermoeden." Je zou toch te doen krijgen
met deze parlementariërs.In onze ogen is deze gedachtegang inhoudelijk zeer dubieus. Feitelijk
komt die neer op een kwalijke poging om Europa te monopoliseren. Ik kan het
wellicht anders uitleggen, maar misschien kan deze foute gedachtegang wel
bijdragen tot wat meer reserve tegenover het toeschrijven van taken aan Europese
instellingen. De vraag kan worden gesteld of de genoemde subsidies wel door
het Europees Parlement verstrekt zouden moeten worden.Hoe dan ook: er is na Nice en Laken veel werk aan de winkel. De regeringsleiders
zien als instrument voor een verdere bezinning op de toekomst van Europa een
zogenaamde conventie. Gebruik maken van een conventie heeft wellicht het voordeel
van meer openbaarheid, maar er zijn ook kritische kanttekeningen te maken.
Een conventie in de stijl van het platform dat het handvest voor grondrechten
heeft opgesteld, is bruikbaar wanneer inhoudelijke consensus niet al te moeilijk
bereikbaar is. De vraag is echter of een conventie bruikbaar is voor het overbruggen
van belangentegenstellingen. Onderhandelen vraagt een stevig
mandaat van de deelnemers die uiteraard enige speelruimte moeten hebben. Het
lijkt mij niet dat aan deze voorwaarden kan worden voldaan. Als het om lastige
kwesties gaat, zie ik niet de meerwaarde van het conventie-instrument. Als
voordeel van een conventie wordt haar democratische gehalte genoemd. Daarop
valt ook wel iets af te dingen, want er zijn geen procedures die de vertegenwoordigers
van de nationale parlementen een helder mandaat kunnen bezorgen. Moeten die
instrumenten alsnog worden gecreëerd? Natuurlijk, de vertegenwoordigers
van de parlementen zullen rapporteren en er zal een forum worden ingericht,
maar hoe zal het mandaat worden vastgesteld? Het lijkt mij niet juist om daarvoor
van alles op te tuigen in het parlement. Hoe sterk zal het mandaat zijn voor
de afgevaardigden, zeker in kwesties waarover de meningen nogal verschillen?
De heer Poettering, voorzitter van de christen-democratische fractie in het
EP, heeft laten weten dat alleen loyale Europa-gezinden zitting mogen nemen
in de Conventie. Deze merkwaardige opvatting illustreert mijn bedenkingen
tegen een conventie als instrument voor beleidsontwikkeling. Graag verneem
ik van de regering haar visie op dit punt.De heer Jurgens (PvdA):Voorzitter. Was de conferentie in Nizza nu geslaagd of niet? Onder punt
2 van verklaring nr. 23, die gevoegd is bij de tekst van het verdrag, staat
dat zij – de conferentie – vaststelt dat de afsluiting van de
conferentie van de vertegenwoordigers van de regeringen der lidstaten de weg
opent voor uitbreiding van de EU. Benadrukt wordt dat, wanneer het Verdrag
van Nice zal zijn bekrachtigd, de institutionele veranderingen tot stand zijn
gebracht die nodig zijn voor de toetreding van nieuwe lidstaten. In een volgend
punt staat: "Nu zij aldus de uitbreiding mogelijk heeft gemaakt, verlangt
de conferentie dat een breder en tevens diepergaand debat over de toekomst
van de EU wordt ingezet." De conferentie kan natuurlijk zo'n verklaring opstellen,
maar vastgesteld moet worden dat Nice allesbehalve de EU gereed heeft gemaakt
voor uitbreiding. Dergelijke verklaringen moet je dus niet opstellen, tenzij
je alleen nog jezelf wilt overtuigen. Ook de regering doet dat nog steeds,
zij het dat er enige vertwijfeling in doorklinkt. In de notitie van 4 december
schrijft zij dat nu de eindfase wordt ingegaan. Hoezo eindfase? In Laken is
alleen een lijst van vragen gepubliceerd, terwijl in de verklaring van die
conferentie duidelijk doorklinkt dat men best begrijpt dat in Nice niet is
gebeurd wat er had behoren te gebeuren. Tegen die achtergrond is de uitspraak
dat de EU klaar is voor de uitbreiding nog schokkender. De heer Kohnstamm
haalde een paar prachtige citaten aan uit de nota naar aanleiding van het
verslag, waaruit blijkt dat de regering blaakt van optimisme. Elke nuchtere
beschouwing zal echter in de conclusie moeten eindigen dat dit gewoon niet
de realiteit is. Ik roep de regering daarom op, haar toonzetting te veranderen
en nuchter te bezien waar wij staan. Zij moet geen dingen roepen die niet
waar zijn. De trein naar uitbreiding dendert intussen maar door, terwijl verschillende
seinen op onveilig staan. De oproep van de Dertien, ook door de heer Kohnstamm
geciteerd, heeft als titel "Laten wij Europa wakker schudden"! Als wij klaar
zijn voor de uitbreiding lijkt mij dat niet nodig. Dit jaar zijn er rapporten
verschenen van de Europese beweging Nederland en van de WRR waarin wordt gepoogd
een visie te geven op de toekomst en die toch allesbehalve tot de conclusie
komen dat wij voor die uitbreiding al klaar zijn. Die zal dan over twee jaar,
namelijk op 1 januari 2004, al moeten plaatsvinden. Daarna moeten er natuurlijk
ook nog verdragen worden gesloten en worden goedgekeurd door vijftien parlementen.
Ik denk dat over die verdragen, anders dan over het Verdrag van Nice, wel
eens een wat langzamere en ook moeizamere politieke discussie kan ontstaan –
ik voorspel het slechts – over de toetreding van bijvoorbeeld Polen,
of van andere landen die economisch buitengewoon zwak staan. Ik denk dat in
de vijftien lidstaten het politieke debat over de vraag of men die uitbreiding
wel werkelijk wil op scherp komt te staan en dat alle verhalen die daaraan
vooraf zijn gegaan van "het gaat goed" contraproductief zullen blijken te
zijn geweest, omdat men mensen onvoldoende heeft voorbereid op de problemen
die komen. Helaas is de discussie die wij drie, vier jaar geleden voerden
over de binaire vraagstelling "verdieping of verbreding?" de kop ingedrukt.
Wij mochten er niet eens meer over praten dat er eerst een verdieping moest
zijn, namelijk van de Europese instellingen, hun besluitvaardigheid, transparantie
en democratie, want verbreding stond voorop. De heer Kohnstamm merkte al op
dat toen meer werd gedacht dat door de dynamiek van de verbreding wel de nodige
hervormingen tot stand zouden komen. Iets is daarvan waar gebleken en op zich
is het ook goed om in zo'n binaire vraagstelling een keuze te doen, maar de
vraag is wel of die keuze heeft geleid tot het verwachte resultaat.De Europese Unie is niet klaar om met 25 of 32 leden te gaan besluiten.
Aan de Kopenhagen-criteria is niet voldaan, bestuurlijk is de Europese Unie
niet klaar, economisch zijn er nog grote problemen op te lossen – denk
maar aan het landbouwvraagstuk waarover wij uitvoerig met de staatssecretaris
tijdens het Europadebat hebben gesproken – en er is ook nog een groot
probleem niet opgelost waar het gaat om het migratiebeleid. Dat zal toch opgelost
moeten worden, er zal nu eens migratiebeleid gevoerd moeten gaan worden!Dit klinkt wel als een buitengewoon negatieve aanzet waar het gaat om
die uitbreiding, maar dat is niet de bedoeling van mijn fractie. Wel is het
de bedoeling om te proberen een wat grotere nuchterheid bij de regering los
te maken en om ervoor te zorgen dat er een terugvalpositie wordt bedacht als
mocht blijken dat de uitbreiding niet zal verlopen zoals nu wordt besproken.
En dat is toch geenszins uitgesloten. Het gaat misschien wel goed met de onderhandelingen,
maar onderhandelingen met twaalf nieuwe lidstaten leveren nog niet nieuwe
economieën op. Die geven hooguit de kaders aan waarbinnen die economieën
zich zullen moeten ontwikkelen willen die straks in staat zijn zich bij Europa
aan te sluiten. Die werkelijkheid zullen wij toch moeten bekijken op het moment
dat het zo ver is. Nogmaals, ik denk dat dit nog wel eens tot grote politieke
discussies aanleiding zal kunnen geven, omdat men dan zal gaan tellen wat
bijvoorbeeld de toetreding van Polen betekent. Ik noem dit voorbeeld, omdat Polen toch van een omvang is die vergelijkbaar is met die van
de grote landen. Als je die discussie niet nuchter voert, kom je van de koude
kermis thuis. Ik bepleit daarom bij de regering eens na te denken over een
terugvalpositie die bruikbaar zou zijn mocht blijken – wat mijn fractie
betreft onverhoopt – dat het niet loopt zoals wordt verwacht. Achter
die vertwijfelde vlucht voorwaarts moet toch ook iets staan van wat er moet
worden gedaan als het niet lukt.De heer Van der Linden (CDA):Betekent dit dat u ook van mening bent dat kandidaat-lidstaten die wel
klaar zijn wel kunnen toetreden, ook als ze niet met zijn tienen tegelijk
klaar zijn?De heer Jurgens (PvdA):Ik kom daar later op terug, zodat ik dit in het geheel van mijn betoog
kan verwerken.Die terugvalpositie houdt rekening met de mogelijkheid dat sommige landen
nu klaar zijn en dat andere pas na een aantal jaren klaar zullen zijn. Laten
wij terugkijken naar het verleden, toen er zes EEG-leden waren en de andere,
die nu ook tot de EU behoren, samen in EFTA zaten. De EFTA bleek achteraf
te functioneren als een soort voorportaal voor toetreding tot de EU. In feite
is dit omgezet in de Europese Economische Ruimte. Het Verdrag over de EER
is in vergetelheid geraakt, want Noorwegen en IJsland zijn daar lid van, aanvaarden
het acquis communautaire, maar doen niet mee met de EU. Ik kan mij een soortgelijke
structuur voorstellen, waarin de kandidaat-lidstaten zijn opgenomen en bij
een aantal activiteiten kunnen bezien of zij inderdaad kunnen meedraaien in
het systeem van de EU, zoals dit bij de EER als douane-unie is bedoeld. Zo
zullen de structuurfondsen in belangrijke mate naar die landen moeten stromen,
want daarmee help je ze inderdaad om op het niveau van de EU te komen. Ook
moeten we hun munten steunen; zoals Nederland jarenlang de D-Mark op de voet
heeft gevolgd, moeten zij hun munten kunnen ophangen aan de euro. En zo zijn
er meer zaken onderhandelbaar die binnen de EER-nieuwe stijl zouden kunnen
worden toegepast.Ik kom nu bij de vraag van de heer Van der Linden: als werkelijk blijkt
dat de economische situatie van het land toetreding mogelijk maakt, dan kan
op vrij korte termijn de overgang van de nieuwe EER naar de EU plaatsvinden
en bovendien kunnen wij, dus de huidige vijftien lidstaten van de EU, intussen
zorgen voor bestuurlijk behoorlijke transparantie, voor democratisch toezicht
en een behoorlijke besluitvorming. Dan treden zij ook tot iets toe wat het
waard is om er toe te treden. Ik was onlangs in Brugge en hield daar een verhaal
tot politici uit deze toetredende landen. Ik riep ze op om in hun onderhandelingen
tegen de EU te zeggen: wij worden pas lid als de EU behoorlijke democratische
instituties heeft. Wij leggen namelijk wel de Kopenhagen-criteria aan hen
op, maar laten die landen de Kopenhagen-criteria aan de Unie voorleggen, met
name wat de democratie en rechtsstaat betreft! Zo zouden die nieuwe leden
bij hun toetreding tot de EU kunnen vragen: hoe nemen wij kaderbesluiten,
welk parlementair toezicht is er eigenlijk, hoe wordt de Europese Commissie
benoemd en ontslagen en wat denkt de Europese Ministerraad wel zonder zich
te hoeven verantwoorden aan het Europees Parlement?De heer Van der Linden (CDA):Heel concreet: als, om er eens twee te noemen, Hongarije en Slovenië
klaar zijn en de EU niet klaar is met de aanpassing van de instituties en
Polen ook niet klaar is, vindt u dan dat Hongarije en Slovenië en andere
landen volgens het huidige tijdschema kunnen toetreden, of moeten zij wachten
totdat de EU, respectievelijk de andere kandidaat-lidstaten klaar zijn?De heer Jurgens (PvdA):wij moeten onszelf inderdaad de vraag stellen of de EU niet onderuitgaat
als er een groot aantal nieuwe leden toetreedt – voor een klein aantal
geldt dit inderdaad niet – zonder dat ons besluitvormingsmechanisme
open, democratisch en efficiënt is geworden. Aan de andere kant is er
de vraag of zij hier zelf wel economisch toe in staat zijn. Mijn hele betoog
is erop gericht, een oproep te doen aan de regering om een terugvalpositie
te bedenken voor het geval dat de huidige plannen met de uitbreiding onverhoopt
niet lukken – en er staan nogal wat seinen op onveilig. Ik wil hierover
dus een discussie starten. U mag niet van mij verwachten dat ik zomaar uit
de losse pols alle elementen van die terugvalpositie opsom.De heer Van der Linden (CDA):Dat vraag ik ook niet van u. U mag de kandidaat-lidstaten die klaar zijn
voor de toetreding, echter niet de prijs van dit uitstel laten betalen. Deze
kandidaat-lidstaten hebben immers grote inspanningen geleverd en dan mogen
zij niet worden afgewezen, omdat de EU niet klaar is. U stelt nu eigenlijk
voor, de lidstaten een vetorecht te geven over de toetreding van deze landen.De heer Jurgens (PvdA):Elke lidstaat beschikt sowieso over dat vetorecht. Als wij het verdrag
voor de toetreding van land X in dit huis verwerpen, wordt dat land geen lid.De heer Van der Linden (CDA):Daar ben ik het niet mee eens. De EU en de lidstaten hebben de kandidaat-lidstaten
toegezegd dat zij kunnen toetreden als zij voldoen aan een aantal voorwaarden.
Als die vervuld zijn, kunnen zij toetreden en dan mag de interne situatie
van de EU geen reden zijn om die landen op de strafbank te zetten.De heer Jurgens (PvdA):De EU zal zich inderdaad tijdig moeten hervormen.De heer Van Eekelen (VVD):In deze discussie worden twee zaken door elkaar gehaald. In het begin
van zijn betoog legde de heer Jurgens de nadruk op de wijze waarop de kandidaat-leden
zich hervormen. Dat is inderdaad het kernpunt. Dat staat echter los van de
politieke vraag of wij een aantal landen toe kunnen laten, maar Polen niet.
Dat is inderdaad een buitengewoon heikel punt, waarover wij ons echter vandaag
niet hoeven uit te spreken.De heer Jurgens bepleit een andere institutionele regeling voor die landen
die voorlopig nog niet mee kunnen. Ik ben altijd vol waardering voor de levendige
geest van de heer Jurgens, maar ik vraag mij toch af of hij op dit punt niet
op het verkeerde spoor zit. Wij voeren namelijk onderhandelingen met al die
landen en dan kun je niet halverwege tegen die landen zeggen: jullie maken
niet voldoende voortgang en daarom maken wij voor jullie een geheel nieuwe
regeling. Ik meen dat er een duidelijk toekomstperspectief ligt.
De landen die klaar zijn, kunnen toetreden en als zij allemaal tegelijk gereed
zijn, is dat prachtig. Als dat niet het geval is, zal een beslissing moeten
worden genomen over groepen van landen. Met de landen die nog niet klaar zijn,
zullen de onderhandelingen gewoon voort moeten worden gezet. Het duurt dan
een aantal jaren langer, voordat zij toe kunnen treden. Ik denk dat geen van
die landen het op prijs zou stellen om in een nieuwe categorie te worden ingedeeld,
waarover natuurlijk ook weer moet worden onderhandeld.De voorzitter:De heer Van Eekelen kan zo dadelijk in zijn eigen termijn zijn betoog
vervolgen. Het is de bedoeling dat u hier een korte interruptie plaatst.De heer Jurgens (PvdA):Ik weet niet meer precies waarover ik sprak, voordat deze interruptie
werd geplaatst. Ik heb wel met belangstelling geluisterd naar collega Van
Eekelen, van wie ik de kennis van en de inzet voor Europa hoog inschat.In dit debat wil ik proberen om een politiek debat los te maken. De heer
Kohnstamm en de heer Veling hebben inmiddels een bijdrage geleverd aan de
discussie over de vraag of wij daadwerkelijk te maken hebben met een trein
die doordendert, terwijl de seinen op rood staan. Als dat zo is, kun je natuurlijk
tegen elkaar blijven zeggen dat wij nu eenmaal afspraken hebben gemaakt met
die landen. Ik wijs er dan wel op dat achteraf kan blijken dat je afspraken
hebt gemaakt die ernstige gevolgen kunnen hebben als zij worden doorgevoerd.De heer Van Eekelen zegt terecht dat niet alleen uit de onderhandelingen,
maar ook uit de economische cijfers zal moeten blijken of een kandidaat nog
niet rijp is voor toetreding. Wij hebben echter ook te maken met de instituties
van de Europese Unie zelf. Eind november hebben wij in het Europadebat gewezen
op het feit dat de EU onderuit zal gaan wanneer grote agrarische landen als
Polen toetreden en het Europese landbouwbeleid niet is veranderd.Er zijn veel meer punten waarop de EU onderuit zal gaan als er niet tijdig
beslissingen worden genomen. Zo zie ik niet in hoe de heer Duisenberg de raad
van bestuur van de Europese Centrale Bank op een efficiënte manier kan
voorzitten als die raad 32 leden telt. Het wordt dan welhaast onmogelijk om
snel in te grijpen met een renteaanpassing als de prijsontwikkeling in de
EU daartoe noopt. Het enige dat ik betoog is dat zulke instituties moeten
worden hervormd voordat er nieuwe leden toetreden. Niet alleen kan blijken
dat de economische situatie van sommige landen hen nog niet rijp maakt voor
toetreding, maar het is ook mogelijk dat de Europese Unie zelf daar niet rijp
voor is. Voor het huidige besluitvormingsmechanisme moet men volgens de heer
Kohnstamm nu al hogere mathematica gestudeerd hebben om de gekwalificeerde
meerderheid in de Raad van ministers te kunnen volgen. Met meer leden wordt
dat natuurlijk straks veel erger. Ik wil niet in een discussie over voors
en tegens vervallen. Ik pleit voor het uitzetten van een behoorlijk strategisch
plan. Wij hebben plannen voor uitbreiding. Wij zien een aantal seinen op onveilig
staan, bijvoorbeeld omdat Nice niet is gelukt en Laken ook niets bijzonders
heeft voortgebracht. Wij moeten hopen dat de Conventie die situatie weet te
doorbreken, maar zekerheid hebben wij niet. Toch zou het over twee jaar rond
moeten zijn. Het is dan toch normaal om in de onderhandelingen een positie
te hebben waarop je kunt terugvallen? Daarover spreek ik. Ik roep de regering
op om daarover open te zijn. De vertwijfelde zinnen dat wij nu klaar zijn,
dat de eindfase begint enz. moet zij laten vallen.Ik herinner mij een discussie die ik destijds had met de heer Schmelzer,
die vond dat de KVP van toen moest veranderen. Hij zei: wij gaan niet naar
links – dat wilde hij namelijk niet – en wij gaan niet naar rechts –
dat hoefde niet, want daar was hij al – maar wij gaan recht vooruit.
Dat is vooral goed als je aan de rand van de afgrond staat!De voorzitter:Dat was duidelijk een discussie buiten het parlement.De heer Jurgens (PvdA):Maar daaruit mag ik wel hier citeren.Tot slot, voorzitter. U hebt een brief van de voorzitter van de Tweede
Kamer gekregen over de Conventie. Zij wil reeds van tevoren invullen hoe het
Nederlandse parlement aan die Conventie zal deelnemen. Zij stelt vier leden
voor: drie van de Tweede Kamer en een van de Eerste Kamer. Om te beginnen
zult u haar moeten antwoorden, dat de Conventie in Laken beslist heeft tot
twee parlementariërs per land. Ik stel u voor haar te antwoorden dat
het beter is om beiden door de Eerste Kamer te laten aanwijzen, al was het
maar omdat de Tweede Kamer straks na 1 maart geen tijd meer heeft, omdat er
verkiezingen zijn.De voorzitter:Wij zullen hierover vanmiddag in het College van senioren nader spreken.De heer Van Eekelen (VVD):Voorzitter. De fractie van de VVD zal voor goedkeuring van het Verdrag
van Nice stemmen, in het besef dat het een noodzakelijke stap is op weg naar
verdere ontwikkeling en uitbreiding van de Europese Unie, maar de Europese
raad van Nice is zeker niet voor herhaling vatbaar. Daarvoor duurde de bijeenkomst
te lang en werd er te veel gekibbeld. Het ging om de machtsverhoudingen in
de toekomst, die uiteraard steeds belangrijker worden naarmate de integratie
voortschrijdt. De regeringsleiders hebben ten slotte wel gedaan wat er van
hen werd verwacht, namelijk de restjes van Amsterdam opruimen.Zij hebben dat gedaan op een wijze die de uitbreiding met alle twaalf
landen waarmee thans onderhandeld wordt omvat. In aansluiting op de interruptie
die ik zojuist bij het betoog van de heer Jurgens plaatste merk ik op dat
dit toch wel duidelijk een vooruitziende blik is geweest. Men heeft meteen
het totale beeld van de machtsverhoudingen, de stemmen en de zetels voor het
moment dat de uitbreiding met twaalf landen tot stand zal zijn gekomen willen
regelen. Formeel was het Verdrag van Nice misschien niet nodig om toch te
kunnen uitbreiden, maar dan zou dezelfde materie eind volgend jaar, als de
eerste toetredingsverdragen tot stand zijn gekomen, geregeld moeten worden.
Daarmee kan niet worden gewacht tot de intergouvernementele conferentie die
voor 2004 is gepland. Hopelijk zullen daar institutionele verbeteringen worden
afgesproken. De regering heeft zelf aangegeven dat het resultaat op het punt
van meerderheidsbeslissingen mager is, ook al is het aantal
onderwerpen waarvoor deze besluitvorming geldt, nu volgens berekeningen van
de staatssecretaris tot 39 uitgebreid. Maar ik ben het met de heer Van der
Linden eens dat de punten die nu ook aan besluitvorming bij gekwalificeerde
meerderheid zijn onderworpen, niet zo vreselijk belangrijk zijn. Maar toch,
het is vooruitgang. De VVD-fractie zou in het algemeen gaarne zien dat besluiten
bij gekwalificeerde meerderheid de regel wordt, met een mogelijkheid voor
specifieke uitzonderingen. Overigens gebiedt de eerlijkheid wel, te erkennen
dat bij de meeste onderwerpen waarover nu nog met unanimiteit beslist moet
worden, de tijd voor beslissen bij meerderheid nog niet rijp is, waarschijnlijk
ook in Nederland niet. Misschien geldt het wel voor sommige milieuaspecten,
maar niet voor het asielbeleid, de fiscaliteit en delen van het sociaal beleid.
Was er ooit een reële kans bij de onderhandelingen om meer onderwerpen
onder de meerderheidsregel te krijgen? Als dit niet zo is, dan moeten wij
het Verdrag van Nice er ook niet op aanspreken. Maar gelukkig is het niet
bij de restjes van Amsterdam gebleven. Wij vinden het zeer belangrijk dat
de competentie van de Europese Commissie op het gebied van de handel is uitgebreid
tot het dienstenverkeer en de intellectuele eigendom. De uitzondering in de
culturele sfeer nemen wij voorlopig maar op deze Franse koop toe.Tevens is de versterkte samenwerking vergemakkelijkt. Deze kan niet meer
door een enkel land worden tegengehouden en ze is nu mogelijk gemaakt in de
tweede en de derde pijler, maar niet bij militair optreden. Wat is de achtergrond
hiervan? Het blijft toch vreemd dat landen die niet bereid zijn tot solidariteit
op het vlak van de gemeenschappelijke veiligheid, een vetorecht hebben tegenover
landen die wel bereid zijn tot een gemeenschappelijke actie? En voorts vinden
wij het te betreuren dat de hoge vertegenwoordiger geen duidelijke bevoegdheid
heeft gekregen tot het doen van voorstellen op eigen initiatief. Dit hangt
ongetwijfeld samen met de omstandigheid dat hij tevens secretaris-generaal
van de Raad is, maar ook dit zal in 2004 hopelijk nader worden bezien.In dit verband zou ik nog graag vernemen wat de regering heeft gedaan
met het voorbehoud dat zij vóór Laken gemaakt had op paragraaf
29 van het rapport over het Europese veiligheids- en defensiebeleid. Daarbij
gaat het om het operationeel maken. Wat is er nu op dit punt in Laken afgesproken?
Overigens, voorzover ik het begrijp, slaat het operationeel maken niet op
de headline goal van vijftig- tot zestigduizend man, maar op de structuur
van het militair comité, de militaire staf onder het politiek en veiligheidscomité.
Operationeel is in dit verband dus een wat vreemde kreet, maar zo gaat het
hierbij nu eenmaal.En dan de vraag wie er nu eigenlijk in Nice gewonnen heeft. Het komt mij
voor dat Duitsland heeft gewonnen doordat het het grootste aantal leden in
het Europees Parlement heeft gekregen. Voor Spanje geldt het vanwege zijn
erkenning als groot land en voorlopig nog in absentia ook voor Polen, om dezelfde
reden. De Benelux heeft niet zoveel verloren als even dreigde; met de extra
stem van Nederland is de Benelux even sterk als een groot land. Dit lijkt
redelijk, maar vóór Nice was de Benelux nog sterker dan een
groot land.Ik ben eigenlijk blij dat zowel de heer Van der Linden als de heer Jurgens –
het geldt eigenlijk kamerbreed, zou ik bijna zeggen – hetzelfde zegt
als wat ik heb betoogd in het debat over Europa, namelijk dat de Europese
Unie wel gezegd heeft dat zij klaar is met Nice, maar dat nu toch wel heel
duidelijk blijkt dat dit institutioneel binnen de Unie niet het geval is.
Ik betwijfel nog steeds of de Unie wel voldoende slagvaardig aan de uitbreiding
begint. Dit is wat mij betreft geen kwestie van onderhandelen met de kandidaat-leden,
maar van interne organisatie. Daarom is een efficiëntere besluitvorming
binnen de Unie nodig. Denkt de regering dat dit mogelijk is zonder verdragswijziging?
Ik denk dat dit kan. In dat geval is er, volgens de oude regel dat besluiten
pas worden genomen als zij echt onvermijdelijk zijn geworden, voor 2004 een
zeker perspectief op een wat slagvaardiger unie van 25 leden.Het efficiënt nemen van besluiten is ook van grote betekenis voor
het draagvlak. De publieke opinie zal de legitimatie van de Unie vooral koppelen
aan effectiviteit. Hoe effectiever, hoe legitiemer. Hiervan is het optreden
in Macedonië een goed voorbeeld. De voortgang in de derde pijler na 11
september is goed op weg om een ander voorbeeld van effectiviteit te worden.De tekst van de Verklaring van Laken vind ik op zichzelf niet slecht.
Ik heb even vlug de vragenlijst geturfd en kom op 59 vragen. Dit is heel wat,
misschien zelfs een beetje te veel. Ik beschouw de vragenlijst als een onderstreping
van de twijfel die in de Kamer is geuit over de vraag of de Unie zo wel verder
kan. Anders zou men immers niet dergelijke fundamentele vragen stellen.Het Belgische voorzitterschap heeft op een aantal punten heel wat kritiek
gekregen; dat was ook wel terecht. Het is wel een verdienste van het Belgische
voorzitterschap dat het de agenda van de Conventie en hiermee van de volgende
intergouvernementele conferentie in 2004 heeft opengebroken. De aanvankelijke
vier punten van Nice vond ik niet echt van betekenis voor vergroting van de
besluitvaardigheid van de Unie. Het wordt nu een heel breed debat, met een
brede conventie van honderd mensen, maar ook met een brede inhoud. Nederland
zal dit debat ook zelf moeten voeren. Heeft de regering al een aanpak voor
ogen? Krijgt bijvoorbeeld het parlement een notitie over de inzet van de regeringsvertegenwoordiger
bij al die vragen?De voorzitter:Alvorens de regering het woord te geven, deel ik de Kamer mede dat de
bijzondere commissie voor de JBZ-raad adviseert, instemming te verlenen met
de twee het Koninkrijk bindende besluiten zoals vermeld onder de nummers 1
en 2 op de bijlage bij agendapunt 6 van het verslag van het Gemengd Comité.Ik stel voor, overeenkomstig dit advies te besluiten.Daartoe wordt besloten.Minister Van Aartsen:Mijnheer de voorzitter. Nog maar enkele weken geleden konden wij in deze
Kamer diepgaand spreken over de staat en de ontwikkelingen van de Europese
Unie. Gedurende dat debat veroorloofde zowel de regering als de Kamer zich
wat doorkijkjes naar de gebeurtenissen die ons te wachten stonden,
zoals de Europese Raad van Laken en de behandeling van het Verdrag van Nice.
Vandaag is het zover en behandelen wij dit verdrag. Namens de regering uit
ik vooraf mijn grote waardering voor uw medewerking om dit debat te passen
in de drukke werkzaamheden deze week van uw Kamer.De vraag die wij vandaag aan de orde hebben, is in essentie eenvoudig.
De Kamer moet antwoord geven op de vraag of Nederland het Verdrag van Nice
met zijn plussen en zijn minnen kan steunen of niet. Goed naar deze Kamer
luisterend, meen ik te kunnen zeggen dat zij dat oordeel, zij het bij sommige
leden met tegenzin, uiteindelijk positief kan doen laten uitvallen. Ook over
Laken wil ik enkele opmerkingen maken, niet alleen omdat de Europese Raad
daar zeer recent is gehouden en het daarom voor de hand ligt dat vragen daarover
opkomen, maar meer in het bijzonder omdat de onderwerpen die wij in het fraaie
Brusselse paleis hebben besproken, zeer nauw verwant zijn met de resultaten
van Nice en daarop in wezen voortbouwen.Mevrouw Zwerver vroeg: waarom moest alles zo snel? De historie heeft ons
geleerd dat zowel de Eerste als de Tweede Kamer zich herhaaldelijk kritisch
hebben uitgelaten over het relatief trage tempo van de goedkeuringsprocedure.
Nederland behoort niet tot de koplopers van het ratificatieproces. Bij een
aantal gelegenheden hebben wij op dit punt dan ook beterschap beloofd. Die
beterschap wilden wij tonen. Dit verdrag leent zich er mijns inziens voor
deze belofte waar te maken. Deze opstelling is sinds Nice uitgedragen en wij
hebben geprobeerd ons conform ons voornemen te gedragen. Nogmaals, we zijn
zowel deze Kamer als die aan de overzijde dankbaar voor het feit dat regering
en parlement in dezen goed hebben kunnen samenwerken en dat we dit verdrag
tijdig en snel kunnen behandelen.Nice heeft een zekere parlementaire historie. Na de grondige mondelinge
en schriftelijke behandeling in in het bijzonder de Tweede Kamer, zijn ook
door deze Kamer veel vragen gesteld en wij hebben getracht die naar vermogen
te beantwoorden. Uiteraard zijn ook in dit debat weer vragen opgekomen. Ik
wil proberen enkele onderwerpen van het Verdrag van Nice van een iets breder
kader te voorzien, zodat de vraag naar het al dan niet aanvaarden van het
verdrag een beantwoording krijgt die past bij de context. De staatssecretaris
zal zijnerzijds ingaan op een fors aantal specifieke vragen van de leden.Bij de voorbereiding van het debat heb ik de Handelingen er op na gelezen
en daarbij de verslagen gekozen die gaan over de debatten die zijn gevoerd
na afloop van de Europese Raad in Nice. Uit de nu door deze Kamer gestelde
vragen bleek mij dat ook de woordvoerders de Handelingen van het debat van
toen nog eens goed hebben doorgenomen. Bij het teruglezen van de verslagen
is steeds met verschillende woorden dezelfde boodschap uitgedragen: Nice is
niet het mooiste verdrag dat te bedenken zou zijn, maar het is wel een zinvolle
en noodzakelijk stap vooruit. Vanochtend was dat, bij alle kritische ondertonen,
in de inbrengen te horen. De vormgeving van het verdrag zal het rapportcijfer
van Nice niet omhoogtrekken. Gelet op de inhoud is het verdrag toch iets meer
waard dan kan worden opgemaakt uit de kwalificaties die het ook vandaag ten
deel is gevallen. Wat dat betreft ontwaar ik in deze Kamer een zekere morosité,
een zekere somberheid, ook gelatenheid die soms omslaat in gevoelens van misschien
cynisme. Ik hoop werkelijk dat wij niet in deze geest het verdrag beoordelen,
omdat het echt nodig is om de uitbreiding mogelijk te maken. Ik zal dat nog
een paar keer betogen. De uitbreiding is en blijft voor de Europese Unie een
historische opdracht.Al enkele malen hebben wij in de voorbije jaren stappen gezet die bijdroegen
aan een verdere ontwikkeling van de Europese architectuur en het Europese
beleid. Die stappen gaan ver terug, maar laten erop terugkijkend een ononderbroken
lijn zien van gewogen en doordachte besluitvorming over nadere stappen, vormgeving
en beleid van Europa. Soms lag daarbij de nadruk op aspecten van structuur
en soms op beleidsaspecten. De tijd van de grote visionaire ideeën en
de grote visionaire mannen ligt echter enigszins achter ons. Wij hebben dit
al eerder besproken in debatten met het parlement. Het werk aan Europa is
stug doorwerken en zwoegen in het vooronder geworden. Terugkijkend kun je
de aspecten daarvan ook ontdekken.De Single European act van 1986 gaf verdragsstatus aan het Unieconcept.
De Economische en monetaire unie en de eerste voorzichtige stappen op het
gebied van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid kwamen in
1991 in Maastricht aan boord. In het Verdrag van Amsterdam hebben wij die
lijn vervolgd, onder meer door overgang van delen van de derde pijler naar
het communautaire deel af te spreken, door versterkte samenwerking te introduceren
en door serieus aandacht te geven aan de medewetgevende rol van het Europees
Parlement. De Nederlandse regering heeft overigens constant het belang benadrukt
van het Europees Parlement en de rol die dat in een democratie dient te spelen.De ambities van het Verdrag van Nice waren eigenlijk al vanaf het begin
veel minder verreikend. De aanleiding om tot een nieuw verdrag te komen, werd
immers gevormd door de vragen die in Amsterdam niet waren beantwoord, en de
afspraak in het Protocol om een en ander te regelen, voordat de Unie twintig
of meer lidstaten gaat tellen. Sinds de beslissing van Helsinki in december
1999 was de Unie met twaalf kandidaat-lidstaten in onderhandeling en was er
dus reden om de resterende kwesties, de kliekjes, van Amsterdam tijdig op
te lossen. Dat is geen hoge ambitie, maar zo wordt wel een aantal ontbrekende
schakels toegevoegd aan de keten. In Nice zijn die vragen en kwesties opgelost
en is daarnaast een aantal inhoudelijke stappen gezet. Daarmee trekt het Verdrag
van Nice niet meer, maar ook niet minder de lijn door van eerdere verdragen.
Dat gebeurt niet door een grote sprong voorwaarts – dat hoefde ook niet –
maar wel door een verdere ontwikkeling in de juiste richting. In dit kader
is er dus sprake van een bescheiden ambitie.Met het noemen van de uitbreiding is niet alleen de aanleiding gegeven
om in Nice bijeen te komen voor het schrijven van het nieuwe Verdrag, maar
in het mogelijk maken van de uitbreiding zit ook meteen de winst van het Verdrag.
Door de vasthoudendheid en vastberadenheid die in Nice door allen is getoond,
ligt er nu een verdrag dat de samenstelling en werkwijze van de instellingen vormgeeft en waardoor de EU kan blijven functioneren en presteren,
ook na de uitbreiding. De samenstelling van de instellingen moest tegen het
licht worden gehouden met het oog op de werkbaarheid en het simpele feit dat
er straks meer lidstaten zijn die vertegenwoordigd dienen te zijn in de instellingen.
Het Verdrag voorziet in een vernieuwing van de samenstelling van de Commissie,
de stemmenweging in de Raad en de nationale afvaardigingen naar het Europees
Parlement. Over sommige punten, zoals de stemmenweging in de Raad, is fel
gediscussieerd. En het is inderdaad ingewikkeld geworden. De heer Kohnstamm
heeft in dit kader terecht gewezen op het belang van kennis van hogere mathematica.
De staatssecretaris zal hier straks nader op ingaan, want hij is meer thuis
op dit terrein dan ik.Op andere momenten, zoals bij de samenstelling van het Europees Parlement
voor de periode 2004-2009, konden wij overeenstemming bereiken, maar het bleef
zinvol om, rekening houdend met de dynamiek van het uitbreidingsproces, de
mogelijkheid van een Raadsbesluit in het verdrag op te nemen. Als het EP in
2004 van start gaat kunnen alle aspecten in dat besluit worden betrokken.
De schets die mevrouw Zwerver van de procedure te dien aanzien heeft gegeven,
is niet onjuist.De werkwijze van de instellingen is zodanig aangepast dat optreden en
besluitvorming ook in een uitgebreide Unie kunnen plaatsvinden. Daarvan maakt
de uitbreiding van de besluitvorming bij gekwalificeerde meerderheid natuurlijk
onderdeel uit. Er zijn echter ook aspecten die de werkwijze van de instellingen
verbeteren, maar die wellicht minder in het oog springen. De hervormingen
betreffen ook het instrument van de nauwere samenwerking. Ik ben de heer Van
der Linden dankbaar voor zijn opmerkingen op dit punt aan het adres van de
Nederlandse regering. Het is inderdaad aan het ijveren van de Nederlandse
regering te danken dat het idee van nauwere samenwerking uiteindelijk ingang
vond bij de andere lidstaten en zijn weg heeft gevonden naar het Verdrag van
Nice. Een ander punt betreft het functioneren van het gerecht van eerste aanleg
en het Hof van Justitie, alsmede het functioneren van de raadgevende comités.
Door deze hervormingen dragen wij bij – dit is niet meer dan het constateren
van een feit – aan het vergroten van de slagkracht van de Unie.In de discussie over samenstelling en werkwijze heeft Nederland voortdurend
benadrukt, te hechten aan de hervormingen die werkelijk het goed functioneren
van de Unie kunnen waarborgen. Niet in de laatste plaats heeft Nederland zich
ingezet voor het verbeteren en bruikbaar maken van het instrument van de nauwere
samenwerking. Ik noemde dat zojuist al. Door voorzieningen te treffen voor
de samenstelling en de werkwijze is in Nice een belangrijke horde op weg naar
uitbreiding genomen. Met het verdrag ligt de weg naar uitbreiding open. Dat
geeft waarde en betekenis aan het verdrag, niet meer maar ook niet minder.De primaire winst zat in de hervormingen ter voorbereiding van de uitbreiding.
Ik denk dat Nice ook op andere terreinen inhoudelijke stappen mogelijk heeft
gemaakt. Ik heb al aangegeven dat Nederland ambities had die verder gingen
dan alleen hervorming van de instellingen. Een van die ambities was het Europees
veiligheids- en defensiebeleid, waarover in het Europadebat uitvoerig is gesproken.
Ik wil mij op dit punt niet herhalen.De verdragswijzigingen op het gebied van het EVDB dienen twee doelen.
Allereerst wordt nu in het verdrag vastgelegd dat de Petersbergtaken die volgens
het Verdrag van Amsterdam aan de WEU waren uitbesteed, binnen de EU zullen
vallen. In de tweede plaats worden de stappen die politiek in de Europese
raden in de periode tot aan Nice zijn gezet, in het verdrag vastgelegd. Wij
hechten daar zeer aan. Zo'n belangrijke ontwikkeling in de Europese samenwerking
moet vertaald worden in voorzieningen in het verdrag. Vandaar dat deze maatregelen
en bepalingen in het Verdrag van Nice terecht zijn gekomen. Ik noem meer in
het bijzonder het Politiek en veiligheidscomité, dat in de toekomst
een nog belangrijker rol kan spelen. Het comité heeft bij crisisbeheersingsoperaties
een belangrijke aansturende rol. Het biedt de mogelijkheid ingeval van een
crisisbeheersingsoperatie, snel en slagvaardig op te treden. Een comité
dat een dergelijke rol moet spelen in operaties behoeft naar onze mening dan
ook een verdragsbasis en een mandaat. Dat is tot stand gekomen in het Verdrag
van Nice.De heer Van Eekelen vroeg mij waarom er op het gebied van het defensieoptreden
geen afspraak is gemaakt ten aanzien van de versterkte of nauwe samenwerking.
Ik wijs hem erop dat voor het gemeenschappelijk buitenlands beleid de afspraak
is gemaakt dat nauwe samenwerking alleen maar betrekking kan hebben op die
onderdelen van beleid waarbij sprake is van een gemeenschappelijk standpunt
van de kant van de Vijftien. Op het punt van het defensiebeleid is het evident
dat lidstaten hun eigen soevereine bevoegdheden bij de stand van zaken van
zowel het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid als bij de stand
van zaken ten aanzien van het Europees veiligheids- en defensiebeleid op dit
moment nog niet zullen willen opgeven. Ik denk dat Nederland daar ook geen
bereidheid toe heeft en zou moeten hebben op dit moment, gezien de stand van
zaken van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid en het EVDB.De heer Van Eekelen vroeg mij ook naar de situatie na de Top in Laken.
De samenwerking tussen de Europese Unie en de NAVO heeft de afgelopen weken
regelmatig de kranten gehaald en was aan de orde in Laken. Vele maanden zijn
wij daar nauwelijks mee opgeschoten, omdat Turkije in de NAVO een goede regeling
over de automatische uitleen van NAVO-middelen aan de EU blokkeerde. De reden
daarvoor was dat Turkije een grotere rol wenste in EU-geleide operaties alsmede
een garantie dat het Europees veiligheids- en defensiebeleid niet tegen dat
land gebruikt zou worden. Na lange en moeizame onderhandelingen, die het gehele
jaar 2001 hebben geduurd, waarbij in verschillende stadia van intensiteit
een drietal landen nauw betrokken zijn geweest – het Verenigd Koninkrijk,
de Verenigde Staten en Nederland – zijn wij erin geslaagd om een compromis
te vinden dat voor Turkije aanvaardbaar was. In de aanloop naar Laken is vervolgens,
te beginnen met de Algemene Raad van vorige week maandag en tijdens het bezoek
van de Griekse premier Simitis aan Den Haag, gesproken met de Grieken. Aan
hen is de vraag voorgelegd of de resultaten van die onderhandelingen
voor hen acceptabel waren. Jammer genoeg bleek in Laken dat Griekenland toch
nog iets meer tijd nodig heeft om te beslissen over instemming met de teksten
die op tafel liggen. Zoals de Kamer bekend is, had Nederland een voorbehoud
ten aanzien van paragraaf 29 uit het document waar de heer Van Eekelen aan
herinnerde. Wij vonden dat, zolang er geen uitzicht bestond op een regeling
voor de relatie tussen EU en NAVO, wij niet akkoord zouden kunnen gaan met
een paragraaf waarin staat dat wij nu volledig operationeel zijn. Dat is uiteindelijk
zo geconcludeerd tijdens de Top van Laken. Wat dat betreft is de uitkomst
van Laken uiterst bescheiden. Het is eigenlijk niet meer dan de constatering
van een feit. Er staat nu dat de EU in staat is om bepaalde operaties uit
te voeren en dat de regeling tussen EU en NAVO er nu ten spoedigste zal moeten
komen.Vervolgens wordt geconstateerd dat er nog zeer veel moet gebeuren op het
gebied van de capaciteiten. Dat was overigens ook een van de onderdelen van
paragraaf 29. In annex 1 bij die paragraaf wordt vrij helder weergegeven wat
er op dit gebied nog moet geschieden, overigens ook op basis van een Nederlands
stuk. Tot slot staat er in de conclusies van Laken duidelijk dat er nog aanzienlijke
voortgang moet worden gemaakt om de Unie in staat te stellen crisisbeheersingsoperaties
over het gehele spectrum van de Petersbergtaken uit te voeren, met inbegrip
vooral van veeleisende operaties. Dat is bescheiden, omdat de band tussen
EU en NAVO en de automatische toegang tot de NAVO-middelen er nog niet zijn.
Nederland heeft erop ingezet dat in Laken een duidelijke invulling wordt gegeven
aan de ambitie van de Unie om bepaalde operaties uit te voeren, maar niettemin
moest worden voorkomen dat de ogen zouden worden gesloten voor de onvolkomenheden
die er op dit moment nog zijn. Laken is op dit punt een realistische beschrijving
van de status quo. Het is meer, zoals ik zaterdagavond ook tegen de Nederlandse
pers zei, een bureaucratische voortgangscontrole dan dat er sprake is van
een klaroenstoot.De heer Van Eekelen (VVD):Ik dank de minister hartelijk voor deze zeer informatieve toelichting.
De 50.000 à 60.000 man hoeven pas in 2003 operationeel te zijn. "Volledig
operationeel" is men nog niet vanwege Griekenland en daardoor ook niet in
relatie tot de NAVO. Is men nu beperkt operationeel?Minister Van Aartsen:Wij zijn op weg naar een proces waarin de troepen operationeel worden.
Het heeft enorm veel moeite gekost om dit op een goede wijze in de diverse
talen van de gemeenschap en in de documenten en conclusies van Laken opgenomen
te krijgen. Volledig operationeel zijn, wat aanvankelijk de gedachte van Laken
was, kon gewoon niet. Wij constateren nu dat de Europese Unie slechts in staat
is, in beperkte operaties mee te doen. Operaties van grotere omvang of van
meer betekenis, waarvoor een militaire infrastructuur noodzakelijk is en waar
de Europese Unie ook de NAVO voor nodig zou hebben, is een weg die nog niet
open ligt. De ambities moeten op dit punt bescheiden zijn. Nederland heeft
zich tijdens Laken er vooral voor ingezet dat er geen kloof ontstaat tussen
wat wij werkelijk kunnen en wat vervolgens in documenten wordt aangekondigd.
De documenten moeten bescheiden zijn. De Nederlandse regering is tevreden
over de uitkomst van Laken. Eenieder in de Europese Unie moet ervan doordrongen
zijn dat er nog veel werk te verrichten is en dat in eerste instantie alles
op alles moet worden gezet om het "gat" met de NAVO te dichten. Gelukkig heeft
de Griekse regering bilateraal aan ons doen weten dat zij inziet dat dit niet
al te lang meer kan wachten. Er moet een zeker begrip zijn voor de positie
van de Griekse regering, die in een laat stadium met het eindresultaat van
de onderhandelingen met Turkije werd geconfronteerd. Dus dat Griekenland iets
meer tijd nodig heeft, mag best op ons begrip rekenen, maar wij moeten wel
opschieten, anders moeten wij blijven constateren dat de Europese Unie op
dit punt niet veel kan wegzetten. Dan dreigt altijd nog het gevaar van een
zekere druk in de richting van duplicatie van middelen en dat is het laatste
dat wij zouden moeten hebben. Als ik zie hoe het debat binnen de EU ten aanzien
van investeringen in defensie verloopt, denk ik overigens niet dat veel lidstaten
bereid zouden zijn om voor dergelijke investeringen de portemonnee te trekken.
Nochtans blijft het opletten geblazen in de lijn die de Nederlandse regering
in de afgelopen jaren heeft gevolgd, althans sinds 1998.Mevrouw Zwerver heeft gesproken over het thema van de democratische controle
in relatie tot het Europees veiligheids- en defensiebeleid. In het debat over
de Staat van Unie is, in het bijzonder in reactie op vragen van de heer Van
Eekelen, al gezegd dat die controle het midden zal moeten houden tussen de
huidige Cosac – waar niet de oplossing kan worden gevonden – en
een apart in te stellen gremium hiervoor. Wij moeten oplossingen vinden voor
de samenwerking tussen Europees Parlement en nationale parlementen. Zowel
door leden van deze Kamer als door leden van parlementen in de overige 14
lidstaten zijn hierover ideeën naar voren gebracht. Mede dankzij Nederlandse
steun heeft hierover ook een aantal seminars plaatsgevonden. Het is nu aan
de diverse parlementen om zelf met ideeën en initiatieven te komen, want
regeringen past hier natuurlijk enige bescheidenheid. Zolang de institutionele
structuur is zoals die is, kan het zwaartepunt niet worden gelegd bij het
Europees Parlement, maar zal altijd moeten worden gezocht naar een combinatie
van Europees Parlement en nationale parlementen.Een klein jaar na Nice is al in Laken gebleken, dat Nice veel in gang
heeft gezet en dat de gedachtevorming en besluitvorming niet hebben stilgestaan.
Dat is ook niet mogelijk, want er moet nagedacht worden. Alle kritische opmerkingen
die vanmorgen in uw Kamer zijn gemaakt op dit punt, zijn op zichzelf terecht,
maar het is van belang dat wij het proces ingaan om ook de grotere Unie een
Unie te laten zijn die efficiënt en goed opereert. In Laken is het mijns
inziens goede besluit genomen om de toekomstdiscussie, waarvan wij de uitkomst
niet hoeven te kennen, laat staan dat het in een verdrag tot uitbreiding zou
moeten worden neergelegd, een vervolg te laten krijgen door de instelling
van de Conventie. Vertegenwoordigers van regeringen en parlementariërs
zullen zich in dat verband een jaar lang kunnen buigen over de diverse thema's
en vragen die zijn geïdentificeerd. De heer Van Eekelen heeft het aantal
vragen geteld en is daarbij uitgekomen op 59, wat ik direct
aanneem. Het is zaak dat de Conventie op voortvarende wijze van start kan
gaan. Daarbij zal uiteraard ook een beroep worden gedaan op de Nederlandse
Staten-Generaal. Ik zeg dat nu maar voorzichtig, gelet op de opmerkingen van
de heer Jurgens hierover, want het is niet aan de regering om zich te begeven
in de discussie tussen Tweede en Eerste Kamer.Het is dus aan uw Kamer en aan de Kamer aan de overzijde om een bijdrage
te leveren aan de Conventie. Wij verwachten dat deze uiteindelijk een keur
aan ideeën en opties zal ontwikkelen, waar de eerstvolgende IGC –
in het jaar waarin Nederland het voorzitterschap heeft – gebruik van
zal kunnen maken. De Conventie moet de basis leggen voor een nieuw verdrag.
Zo wordt via Nice, Laken en de Conventie een route uitgestippeld naar het
eerstvolgende verdrag, ook al zijn de ambities wellicht minder hoog dan in
de beginjaren van de EU.De heer Veling (ChristenUnie):De minister schetst als uitkomst van de Conventie een keur aan opties.
Hij verwacht kennelijk veel creativiteit van deze brainstormende groep, die
echter nauwelijks met op consensus gebaseerde uitkomsten zal komen. Is dat
volgens hem inderdaad het perspectief?Minister Van Aartsen:Dat heeft de heer Veling goed begrepen en de regering is daar ook voorstander
van. Ik heb de indruk dat dit een algemeen gevoelen is in de EU van de 15.
Wat dit betreft zijn de nodige ervaringen opgedaan met de eerdere Conventie
die het grondrechtenhandvest het licht heeft doen zien. Daarna was er eigenlijk
alleen nog maar de keuze om het al dan niet met huid en haar over te nemen.
De geplande Conventie moet echter met gedachten, opties en alternatieven komen
waaruit de politici vervolgens een keuze moeten maken. Het gaat natuurlijk
niet aan om een conventie samen te stellen uit alleen maar doorgewinterde
EU-gezinden en geen plaats te geven aan mensen die bij tijd en wijle een kritische
houding ten opzichte van de EU innemen. Bij die laatste groep schaar ik ook
de heer Veling, ook al bleek tijdens een vorig debat in deze Kamer dat de
ChristenUnie een positieve grondhouding aanneemt.De heer Veling (ChristenUnie):Ik word haast verlegen van deze complimenteuze bejegening, maar wil er
nog even op wijzen dat de vorige Conventie op consensus gebaseerde uitkomsten
opleverde waar de politiek nauwelijks omheen kon. Bij de geplande Conventie
ligt dat echter anders, want daarbij zijn heikele punten aan de orde en moeten
er belangentegenstellingen worden overbrugd. De Conventie moet ideeën
en alternatieven genereren waaruit de politici keuzen moeten doen. De vraag
is dus of de verwachtingen van de geplande Conventie niet anders moeten zijn
dan die bij de vorige Conventie.Minister Van Aartsen:Dat is vanaf het begin al het geval geweest. Dat blijkt ook uit de taakomschrijving
van de Conventie. Los daarvan is er ook het gevoelen onder de 15 lidstaten
dat deze Conventie niet een panklaar nieuw verdrag moet schrijven, maar ideeën,
opties en alternatieven moet formuleren waaruit de politiek naderhand dient
te kiezen. Het lijkt mij dat in de opmaat naar de IGC van 2004 dezelfde methodiek
tussen regering en Staten-Generaal zal moeten worden gehanteerd als tijdens
Paars I en II is gebeurd.Mevrouw Zwerver (GroenLinks):Voorzitter. De minister zei dat de Conventie kan leiden tot enkele opties,
maar volgens mij heeft de Conventie in Laken ook de mogelijkheid gekregen
om met consensusvoorstellen te komen.Minister Van Aartsen:Inderdaad heeft de Conventie de mogelijkheid gekregen om, als er over
bepaalde alternatieven, gedachten en ideeën een zeer grote consensus
ontstaat, daarover met een aanbeveling te komen. De opdracht aan de Conventie
is echter zoals ik mijn antwoorden in de richting van de heer Veling schetste.
Men verwacht dus geen panklare producten meer!Mevrouw Zwerver (GroenLinks):Neen, maar de Conventie mag in ieder geval met aanbevelingen komen!Minister Van Aartsen:Indien er consensus bestaat onder die ongeveer 100 leden van de Conventie,
behoort zo'n aanbeveling tot de mogelijkheden. Zo is dat ook geclausuleerd
in de conclusies van Laken.De heer Van Eekelen (VVD):Voorzitter. De minister sprak over 2004 waarin de IGC zou plaatsvinden.
Ik heb echter een artikel gelezen waarin de voorzitter van Europese Commissie,
de heer Prodi, stelde dat die IGC eigenlijk in 2003 zou moeten aanvangen omdat
dit sneller aansluit bij de Conventie en omdat er dan een kansje bestaat dat
de IGC ook in 2004 is afgelopen. Is dat nog in Laken aan de orde geweest?Minister Van Aartsen:Het is inderdaad aan de orde gesteld, niet door de heer Prodi, maar door
de Italiaanse delegatie, die er naar mijn idee wel oren naar had om de IGC
vrij snel te laten volgen op de afsluiting van de Conventie. Maar dé
Europese Raad heeft unaniem geconcludeerd dat het verstandig is om een soort
brandgang te hebben tussen de afsluiting van de Conventie en het begin van
een IGC, gelet op de mogelijkheid dat de Conventie zal uitlopen vanwege de
baaierd van alternatieven en ideeën. Overigens heeft ook iedereen het
idee dat de IGC niet zo lang zou moeten duren als de IGC ter voorbereiding
van Nice. Dat betekent derhalve dat de Vijftien aanvaarden dat de IGC in 2004
zal worden gehouden.De heer Van der Linden (CDA):Voorzitter. Kan die brandgang niet het gevaar in zich bergen dat het momentum
van de uitkomsten van de Conventie verloren gaat, waardoor als het ware de
impact die zij zou kunnen en ook zou moeten hebben op de IGC ook aanzienlijk
vermindert?Minister Van Aartsen:Het is natuurlijk maar de vraag wat uit de Conventie komt en hoe zij zich
zal opstellen. Nogmaals, zij heeft een duidelijke taakopdracht mee gekregen
en niet de taak om met verdragsteksten te komen, wel met ideeën en gedachten.
Gegeven die waarschijnlijke uitkomst van de Conventie lijkt het mij juist
een goed idee dat regeringen dan de tijd nemen om de uitkomsten te bestuderen
en, zoals dat zeker in Nederland zal gebeuren, te bespreken met het parlement
om vervolgens de discussie in te gaan voor de IGC die daarop moet volgen.
Ik denk dat het juist goed is om enige tijd voor reflectie in
te bouwen, waardoor ook de Nederlandse samenleving en de samenlevingen in
de andere veertien lidstaten betrokken kunnen worden bij het debat over de
inzet van de volgende IGC. Wat dat betreft hebben wij in Nederland de afgelopen
periode wel enige ervaring opgedaan.De heer Van der Linden (CDA):Voorzitter. Het slotcommuniqué geeft aan dat de Conventie verschillende
vraagstukken bestudeert, de verschillende opties en stemverhoudingen binnen
de Conventie aangeeft en mogelijkerwijs aanbevelingen doet als er consensus
is, samen met de resultaten van de nationale debatten. Dit impliceert dat
de nationale debatten parallel lopen met de discussie in de Conventie en dat
de brandgang niet nodig voor een nationaal debat over de uitkomsten van de
Conventie. Ik zie in dit opzicht dus geen noodzaak voor een brandgang. Integendeel,
het zou juist goed zijn als uit de Conventie hetzij aanbevelingen komen, hetzij
opties met stemgewichten, waardoor dat momentum direct zou worden benut, zoals
de Europese Commissie in het verleden ook formeel voorstelde om het momentum
niet verloren te laten gaan.Minister Van Aartsen:Zoals gezegd, de Europese Commissie deed dit voorstel niet tijdens de
Europese Raad van Laken. De Commissievoorzitter duidde in een aantal interviews
wel aan om terstond na de Conventie door te pakken. Die zinsnede over de nationale
debatten slaat ook op de debatten die op dit moment in de diverse Unielanden
plaatsvinden. Dat is in Nederland gebeurd en het krijgt, in het zicht van
de inwerkingtreding van het Verdrag van Nice, ook duidelijk dynamiek in de
andere lidstaten. De Nederlandse regering zag er veel baat in om een moment
van reflectie in te bouwen tussen het afsluiten van de Conventie en de start
van de Intergouvernementele Conferentie in 2004. Afgezien van de inhoudelijke
argumentatie van de Nederlandse regering hierbij, moeten wij de mogelijkheid
niet aan ons voorbij laten gaan om Nederland de regierol te laten spelen bij
de vaststelling en inhoudelijke richting van een volgend verdrag. Ik kan hiermee mijn opmerkingen in eerste termijn afsluiten. Als ik terugkijk
op de ontwikkeling van de Unie, dan ben ik van mening dat Nice de lijn doortrekt
die onmiskenbaar schuilt in de diverse verdragen die in de afgelopen decennia
zijn totstandgekomen. Die lijn is inderdaad in de loop der jaren minder steil
geworden, de grote stappen zijn stapjes geworden. Nice vormt daarop geen uitzondering.
Het Verdrag is in dat kader een tussenstap, maar wel een heel belangrijke,
waardevolle en noodzakelijke tussenstap, omdat Nice de uitbreiding van de
EU mogelijk maakt. Wij hebben dus geen behoefte aan een terugvalpositie, zoals
door de heer Jurgens bepleit.Staatssecretaris Benschop:Voorzitter. Ook van mijn kant hartelijk dank aan de geachte afgevaardigden
voor hun inbreng bij de behandeling van het Verdrag van Nice. Het spijt mij
als bij de heren Kohnstamm en Jurgens een bepaalde indruk is gewekt door de
toonzetting van de nota naar aanleiding van het verslag. Zoals zij die weergaven,
hebben wij die niet bedoeld. Wij probeerden slechts een aantal nuchtere en
precieze conclusies te trekken op grond van de in de voorbereiding en in dit
debat zelf gerezen vragen. Dat zijn eigenlijk drie vragen. Voldoet het Verdrag
van Nice aan de wens uit het Protocol van Amsterdam om door een herziening
van de instellingen een uitbreiding met meer dan twintig leden mogelijk te
maken? Het antwoord op die vraag is ja. Maakt het Verdrag van Nice, ondanks
zijn tekortkomingen, het mogelijk om na ratificatie beslissingen te nemen
over de uitbreiding van de Unie met nieuwe lidstaten? Ook op die vraag luidt
het antwoord ja. Dat is een conclusie die aan het Verdrag wordt verbonden.
De derde vraag luidt: blijft er wellicht veel te wensen over voor de institutionele
ontwikkeling en de vormgeving van de Europese Unie op de middellange en lange
termijn? Het antwoord op die vraag is eveneens ja.Ik excuseer mij als het zo niet is overgekomen, maar wij hebben geprobeerd
om deze politieke conclusies nuchter op te schrijven. Deze vragen zijn immers
terecht gesteld. Onze opstelling wordt dus absoluut niet ingegeven door de
houding: gaat u maar rustig slapen. De Verklaring van Laken en het proces
dat in gang is gezet, laten namelijk zien dat het nadenken niet ophoudt over
de verdere vormgeving van de Unie, de uitbreiding, de eisen die aan Europa
moeten worden gesteld en de dynamiek van de agenda. Deze vragen leven breed
in de samenleving en met die vragen gaan wij dan ook heel serieus om.Ik wil in dit verband wel benadrukken dat er bij de regering absoluut
geen sprake is van vertwijfeling over de uitbreiding. Het Verdrag van Nice
regelt hiervoor namelijk wel degelijk het een en ander. Zo is er een grens
gesteld aan de toekomstige omvang van de Commissie. Verder is de werking van
het Hof van Justitie voor Europese begrippen drastisch aangepakt en is er
een heel belangrijke randvoorwaarde voor het toekomstige functioneren van
de Unie ingebouwd, te weten de versterkte samenwerking. Dit mechanisme bestond
al sinds Amsterdam, maar was altijd belast met een mogelijk veto. Die mogelijkheid
is nu verdwenen. De versterkte samenwerking is daarmee in alle pijlers van
de Europese Unie een werkbaar en realistisch instrument geworden.Er zijn natuurlijk allerlei fundamentele vragen te stellen over de verdieping
en de verbreding van de Unie, de voorwaarden voor het toekomstige functioneren
van de Unie en de veiligheidsgaranties die wel of niet zijn ingebouwd. Bij
het antwoord op die vragen is de versterkte samenwerking een cruciaal element.
Dat geldt ook voor de zorgvuldigheid waarmee dit instrument moet worden gebruikt.
Die is namelijk gegarandeerd door het initiatiefrecht van de Commissie, de
besluitvormingsprocedure en de rol van het Europees Parlement, zoals die in
het Verdrag zijn vastgelegd.Tegelijkertijd zijn er echter nieuwe mogelijkheden geschapen voor dit
instrument door veranderingen aan te brengen in de verhouding tussen de lidstaten.
Het is met dit instrument mogelijk om bij blokkades of een dreigende verlamming
voor een bepaald onderwerp een voorhoede te vormen, mits er aan bepaalde condities
wordt voldaan. Daarmee is het concept van de voorhoede heel duidelijk ingebouwd.
Het vormen van een voorhoede is daarmee zeker geen vooropgezet doel geworden, maar is een mogelijkheid die is ingekaderd in het verdrag. Aan zo'n
eventuele kopgroep is natuurlijk altijd de uitnodiging verbonden aan de rest
van de Unie om te volgen. Al met al is dit een heel belangrijk instrument,
waarmee op een substantiële manier kan worden onderbouwd dat de Unie
in staat is om de uitbreiding op te vangen.Zodadelijk zal ik nog in detail ingaan op de uitbreiding van de meerderheidsbesluitvorming,
die op onderdelen is aangevuld met een rol voor het Europees Parlement. Verder
is in het Verdrag van Nice het technische aspect van de zetelverdeling en
de stemmenweging geregeld. Al die aspecten maken het mogelijk om de vragen
over de uitbreiding op deze manier te beantwoorden.De minister merkte al op dat het debat over de toekomst van de Unie natuurlijk
gewoon doorgaat na Laken en in het zicht van de Conventie. Dat debat houdt
niet alleen verband met de uitbreiding. Het is namelijk ook een reflectie
op de ontwikkeling van de Unie zelf. Slaan wij de weg in naar constitutionalisering?
Komt er een Europese grondwet? Hoe gaan wij die toegenomen externe rol van
de Europese Unie institutioneel waarmaken? Hoe kunnen wij de democratische
legitimiteit van de Europese Unie versterken? Dat zijn grote vraagstukken,
die in zekere zin een accentverschuiving inhouden vergeleken met de aanloop
naar Nice. Toen ging het heel erg om efficiency, effectiviteit en het functioneren
van de Unie. Nu is het speelveld verbreed in de richting van de vraag naar
democratische legitimiteit.Het vervolg zal op een bepaalde manier groter en anders zijn dan wat in
Nice is vastgelegd. De conclusie daaruit mag niet zijn dat, omdat dit vervolg
er is, Nice wat betreft de uitbreiding tekortschiet. Het debat over de toekomst
en het bijeenroepen van de Conventie geven verdere ruimte. Dat zal het eerste
begrip zijn dat met de Conventie in verband moet worden gebracht; zie de vragen
die zijn gesteld en de vrijheid die de Conventie gegeven wordt. Dat sommige
vragen gesteld worden is niet zonder betekenis. Twee jaar geleden was het
onmogelijk dat regeringsleiders alleen al de vraag over een Europese grondwet
zouden opschrijven, omdat die vraag buiten de orde was. Nu zijn dat soort
vragen en andere verreikende vragen binnen de orde verklaard. Dat is natuurlijk
heel wat.Naast het woord "ruimte" hang ik het woord "verplichting" aan de Conventie.
Er zijn verplichtingen, zowel voor de Conventie zelf als straks, met de uitkomsten
van de Conventie voor een nieuwe regeringsconferentie. Dit soort processen,
zo in werking gezet, met een verklaring van staatshoofden en regeringsleiders,
zal niet zonder consequenties blijven, ook al zijn de uitkomsten niet precies
bekend. Dat er iets in werking is gezet is duidelijk.Daar is van veel kanten aan bijgedragen, door regeringen en personen.
Er was de verklaring van Delors en anderen. De "Wake-up call: Réveillons
l'Europe" is genoemd. Nu vond ik dat eerlijk gezegd niet de beste bijdrage
aan het debat. Ik vond de analyse waar Europa verkeert eigenlijk heel erg
oppervlakkig. Er was een beeld van stilstand, terwijl een analyse waarom de
instellingen kraken en waarom de legitimiteit aan de orde is te maken heeft
met de snelheid van Europa. Het heeft te maken met de euro, met het Europees
aanhoudingsbevel, met de Europese rol in de wereld en de Europese veiligheidsmacht.
De vragen komen door de zaken die in ontwikkeling zijn en niet door de omstandigheid
dat er niets gebeurt. Er gebeurt zoveel. Bevoegdheden staan onder druk en
verschuiven. Vraagstukken van legitimiteit zijn op een andere manier aan de
orde gesteld dan in het verleden. Ik vond de analyse niet erg sterk. Als wij
het stukje met oplossingen zouden vertalen en als regeringsnotitie zouden
voorleggen of voorgelegd hebben, zou de Kamer dat afgekraakt hebben als een
bijzonder weinig ambitieuze bijdrage aan het debat. Het haalt het niet bij
wat de EVM, de Nederlandse regering en anderen op tafel hebben gelegd. Dat
was even een verzuchting ter zijde.De voorzitter:Maar die komt wel in de Handelingen!Staatssecretaris Benschop:De heer Jurgens sprak ons aan op de toonzetting: alles gaat goed. Er zijn
eigenlijk drie dingen van belang als wij praten over het werk voor het volgend
jaar. Dat het in zeker opzicht goed gaat heeft ermee te maken, dat wij eind
2002 in staat willen zijn om beslissingen te nemen over de toetreding van
nieuwe lidstaten. De eerste vraag die van belang is, is of het Verdrag van Nice is geratificeerd.
Dat was een voorwaarde om de beslissingen te kunnen nemen, in het licht van
de omstandigheid dat goed mogelijk is dat dan een beslissing voorligt die
leidt tot meer dan twintig lidstaten.De tweede vraag is of het werk in de kandidaat-lidstaten zodanig zal zijn
geweest dat de Europese Commissie oordeelt dat zij klaar zijn voor toetreding.
Kunnen zij die sprong aan? Kunnen wij met elkaar die sprong aan? Dat debat
wordt niet geconcentreerd op het vraagstuk van economische of sociale verschillen,
in de Europese Unie een bekend thema waarmee wij wel leren omgaan. Het gaat
vooral om de vraag of de administratieve en juridische ruggengraat van die
landen zodanig is, dat wij het vertrouwen kunnen hebben dat de Europese Unie
straks de interne markt en het beleid in die landen verantwoord vorm kan geven.
Het is voor die landen ook de vraag of zij hun economische concurrentiekracht
voldoende achten. Als puntje bij paaltje komt, is de afweging van de kandidaat-lidstaten
zelf het belangrijkste, want de Europese Unie valt in economische zin niet
om als zij dergelijke economieën opneemt, maar voor die landen is de
sprong naar een open markt natuurlijk wel heel groot. Voor de Europese Unie
is het wel van het grootste belang dat alles wat in administratieve en juridische
zin, dus in institutionele zin is vastgelegd, in die landen ook waargemaakt
wordt. Er wordt in het laatste jaar in de kandidaat-lidstaten dan ook juist
heel veel aandacht aan die institutionele factoren besteed om volgend jaar
het bericht van de Europese Commissie te kunnen krijgen dat het verantwoord
is dat zij toetreden.In de derde plaats moeten de onderhandelingen tussen de Europese Unie
en de kandidaat-lidstaten afgerond zijn, waarmee wij weer bij de hoofdstukken
en de road-map beland zijn. Wij hebben nu twee van de drie semesters achter
de rug; er is grote voortgang geboekt. Dit was ook van belang, want wij deden
lange tijd alsof wij onderhandelden, maar dat was niet zo. Wij schoven de
problemen op de lange baan, nu worden ze eindelijk aangepakt: het vrije verkeer
van werknemers is in het afgelopen voorjaar geregeld, het hoofdstuk justitie
en binnenlandse zaken in het afgelopen najaar en in het komende voorjaar zullen
de landbouw en de structuurfondsen onder handen genomen worden. Ook op dit
punt is er nog wel het een en ander te doen en zijn er nog wel wat bijkomende
factoren als het gaat om de gewenste hervormingen binnen de Europese Unie,
maar ik denk dat wij wel heel precies moeten aangeven wat wenselijk en wat
noodzakelijk is en op welk moment wij op basis van wat wij bereikt hebben,
uitspraken kunnen doen over de toetreding van kandidaat-lidstaten.Voorzitter. De meerderheidsbesluitvorming was naast de versterkte samenwerking
een belangrijke toetssteen bij de vraag of de Europese Unie straks in staat
zal zijn, met meer leden te kunnen blijven functioneren, om de simpele reden
dat unanimiteit lastiger wordt naarmate de Unie meer leden krijgt. Ik moet
hier overigens wel de kanttekening bij plaatsen dat ik denk dat de kleinere
lidstaten eigenlijk nooit de grootste moeilijkheden hebben veroorzaakt bij
het toepassen van de unanimiteitsregel. Er is één forse toetreder,
namelijk Polen, maar voor het overige zijn het kleine tot zeer kleine kandidaat-lidstaten.
Ik houd niet zo van die verdeling in groot en klein, maar de eerlijkheid gebiedt
natuurlijk wel te zeggen dat het veelal de grootste lidstaten zijn geweest
die majeure ontwikkelingen hebben willen en kunnen tegenhouden. Ik vind dat
ook wel een beetje mag meetellen, wat voor soort landen het zijn, welke ambitie
ze hebben, hoe ze die hebben verkregen, hoe ze zich op toetreding voorbereiden,
wat ze in te brengen hebben en hoe ze zich zullen gedragen. In dit opzicht
ben ik absoluut niet somber gestemd, maar meer besluiten bij meerderheid is
zeker geboden. Welnu, er zijn via het Verdrag van Nice zo'n 39 bepalingen
aan de lijst toegevoegd, in drie categorieën.Bij de eerste categorie gaat het om artikelen waarbij de meerderheidsbesluitvorming
direct bij het in werking treden van het Verdrag van Nice van kracht wordt.
Ik noemde al de nauwere samenwerking, waarbij besluitvorming zonder vetorecht
nu duidelijk is vormgegeven. Het geldt voor artikel 13, de bestrijding van
discriminatie, voor artikel 65, justitiële samenwerking in burgerlijke
zaken, behalve het familierecht, voor artikel 133, waarmee het mandaat voor
de Europese Commissie op het gebied van diensten is uitgebreid, voor een element
van artikel 137, voor artikel 157, industriebeleid.De tweede categorie betreft artikelen waarin staat dat er op een bepaalde
termijn meerderheidsbesluitvorming wordt ingevoerd, meestal op 1 januari 2004
en in een enkel geval 1 januari 2007, bijvoorbeeld in artikel 161, over de
vormgeving van de structuur- en cohesiefondsen. Het pessimisme van de heer
Van der Linden op dit punt deel ik niet. De grote vraag over het structuur-
en cohesiebeleid wordt behandeld bij de financiële perspectieven, die
naar de aard der zaak met unanimiteit worden vastgesteld. Ook Nederland heeft
niet voorgesteld, daaraan iets te doen. Dit betreft meer de vormgeving, de
uitwerking. Het echte beleid wordt bepaald bij het vaststellen van de financiële
perspectieven. Ik noem nog een aantal artikelen waarvoor een gekwalificeerde
meerderheid op een later tijdstip is vastgelegd. Artikel 62 gaat over controles
aan de buitengrenzen, overigens met co-decisie, en het verkeer van onderdanen
van derde landen met een visum, inclusief co-decisie. Artikel 63 betreft het
asielbeleid, na vaststelling van een communautair kader, waarover nu wordt
gesproken, en dan ook met co-decisie, en personen onder tijdelijke bescherming,
ook na vaststelling van een communautair kader en ook met co-decisie. Er komen
in dit overzicht dus onderwerpen langs die van groot belang zijn en daadwerkelijke
relevantie hebben.In de derde categorie is hier en daar de mogelijkheid ingevoerd, op een
later tijdstip zonder verdragsbesluitvorming over te gaan op meerderheidsbesluitvorming,
de zogeheten passerelle. Elementen hiervan zijn te vinden in artikel 133,
over de handelspolitiek, in artikel 137, over het sociaal beleid, en in artikel
175, het milieuartikel. Waar het nu nog niet bereikt is, is dit straks dus
nog mogelijk met een lichtere procedure, namelijk door instemming van alle
lidstaten en zonder verdragswijziging.Ik heb op een aantal onderdelen meteen al aangegeven wat de positie van
het Europees Parlement is. Het co-decisierecht is in elf gevallen zo opgeschreven.
Deze lijst, van maatregelen tegen discriminatie via asielmaatregelen tot civielrechtelijke
samenwerking, industriebeleid, structuur- en cohesiefondsen, toont mijns inziens
aan dat er serieuze stappen zijn gezet, alhoewel er natuurlijk veel te wensen
overblijft. Tegelijkertijd is op een aantal punten het instemmingsrecht voor
het Europees Parlement doorgevoerd, bijvoorbeeld bij artikel 7, over de schending
van de grondrechten. Op een aantal punten is het adviesrecht van het Europees
Parlement nader ingevuld.Vervolgens is er een aantal artikelen waarvoor wel meerderheidsbesluitvorming
is opgenomen, maar geen rol is weggelegd voor het Europees Parlement. Hierbij
moeten wij wel letten op het karakter van de artikelen. Een ervan betreft
de benoeming van de secretaris-generaal van de raad. Ja, dat is een zaak van
de raad. Het zou niet logisch zijn, het Europees Parlement een medebeslissingsrecht
hierin te geven, want dat recht is iets wat uit de wetgevingsprocedure van
de Europese Unie stamt. Moet je dan zeggen dat zo'n besluit dus met unanimiteit
moet worden genomen, omdat er de fictie is dat wij dit in eigen land via een
parlementair besluit moeten doen? Ik vind het bij dit soort onderwerpen redelijk
dat zij binnen de raad met meerderheidsbesluitvorming geregeld kunnen worden,
zonder de consequentie van co-decisie voor het Europees Parlement en ook zonder
de conclusie dat hierdoor de positie van het Europees Parlement is teruggelopen
of het democratische tekort is toegenomen. Het zijn immers besluiten die de
raad op grond van de bevoegdheden van het verdrag kan nemen. Zo zijn er meer
elementen te noemen. Ik vind dus dat je niet kunt zeggen dat met Nice het
democratisch tekort, hoe je dat ook in de huidige situatie kwalificeert, is
toegenomen. Met Nice, met de combinatie van meerderheidsbesluitvorming en
co-decisie, wordt de bestaande bevoegdheidsverdeling gevolgd. Er is dus een
uitbreiding van zowel de meerderheidsbesluitvorming als het co-decisierecht.
De status quo is daarom niet aangetast. We waren op dit punt ambitieuzer,
omdat we het Europees Parlement, bijvoorbeeld ten aanzien het landbouwbudget,
een betere positie wilden geven. Dat is niet gebeurd, maar er is ook geen
sprake van achteruitgang. Mevrouw Zwerver stelde een vraag over artikel 24. Dat artikel gaat over
verdragen die de Europese Unie kan afsluiten als uitwerking van een gemeenschappelijk
standpunt of een gemeenschappelijk optreden en waarbij bovendien een beroep
op de Europese Raad mogelijk is. Er kan dan een veto worden uitgesproken.
Tot nog toe is van deze mogelijkheid één keer gebruikgemaakt.
Het betrof toen een verkiezingswaarneming in Joegoslavië en een uitwerking
van een gemeenschappelijk optreden of een gemeenschappelijk standpunt. Het
gaat hierbij dus niet om majeure internationale verdragen. Integendeel! Het
gaat hier om uitvoeringsaspecten in het kader van het GBVB. Het GBVB is iets
wat aan de Raad is voorbehouden. Het leek logisch in dat soort gevallen een
vorm van meerderheidsbesluitvorming in te voeren, zonder inschakeling van
het Europees Parlement. Dat was namelijk de regel in de tweede pijler. Met
Nice wordt die indeling gevolgd.Mevrouw Zwerver (GroenLinks):Nog even terug naar artikel 133. Het mandaat van de Europese Commissie
wordt uitgebreid, maar dat heeft niet geleid tot co-decisie van het Europees
Parlement. Dan moet de staatssecretaris toch concluderen dat het democratisch
gat wel is vergroot. Hij zegt dat het door de afspraken in Nice niet is vergroot.Staatssecretaris Benschop:Handelspolitiek is een speciaal onderwerp. Wij waren geheel bereid op
dit punt het Europees Parlement een rol te geven. Daarover hebben we ook gesproken.
Ik wil de kwestie nu echter ook beoordelen vanuit de optiek van andere lidstaten
en daarbij uitleggen waarom dit niet is gebeurd. Het gaat hier in feite om
het geven van het handelspolitieke mandaat aan de Europese Commissie. Ook
dit is dus geen geval van wetgeving. Daarin is ook het onderscheid gelegen
tussen wel en niet co-decisie. Bij het ene geval gaat het om besluiten van
de Raad met een wetgevend karakter. Sinds Amsterdam en Nice zijn de Raad en
het Europees Parlement de medewetgevers op Europees niveau. In het andere
geval gaat het om een onderhandelingsmandaat ten behoeve van de Europese Commissie
in de externe contacten. Daarbij is sprake van een toch iets ander karakter
dan van een wetgevend besluit door de Raad van ministers.Hier begint er wel iets te schuren. In nationale verhoudingen wordt een
dergelijk mandaat vaak gegeven, maar dat is dan ingebed in de politieke verantwoordelijkheid
van de regering tegenover het nationale parlement. Nu is er, gelukkig, in
Europa wel iets van een politieke verantwoordelijkheid in ontwikkeling. Die
geldt evenwel van de Commissie tegenover het Parlement en niet van de Raad
tegenover het Parlement. Het is dus duidelijk dat er onderwerpen zijn die
weliswaar niet met een instemmingsrecht van het parlement of via wetgeving
worden bepaald, maar die in de politieke relatie tussen regering en parlement
worden geregeld, terwijl daarvoor op Europees niveau nog wordt gezocht naar
de juiste verhoudingen. We moeten overigens oppassen en niet alles in wetgeving
vastleggen of op Europees niveau met wetgeving behandelen als dat niet echt
nodig is. De onderhandelingen van de Commissie op basis van het mandaat van
de Raad in handelspolitiek opzicht, berusten niet op een besluit met een wetgevend
karakter. Hiermee geef ik aan waarom dit gelopen is zoals het is gelopen en
hoe dit gezien kan worden vanuit de optiek van andere lidstaten. We betreden
hier eigenlijk een schemergebied, waarbij het eigen ontwikkelingsmodel van
de Europese Unie en haar karakter niet helemaal vergelijkbaar zijn met het
model dat wij op nationaal niveau kennen. Soms schuurt er dan iets, omdat
je voor de behandeling van een kwestie een politieke verantwoordelijkheid
wilt laten gelden en die niet onderwerp van een co-decisieprocedure wilt laten
zijn.Mevrouw Zwerver (GroenLinks):De staatssecretaris begon zijn betoog met de opmerking dat Nederland in
eerste instantie ook om instemmingsrecht voor het Europees Parlement had gevraagd,
maar eindigde met de opmerking dat het kan schuren. Nederland heeft in dezen
dus eigenlijk verloren, als wij het in termen van winnen en verliezen zeggen.
Wat zal nu de inzet van Nederland in dezen zijn in de toekomst? De staatssecretaris
erkent namelijk dat er toch een soort democratisch gat ontstaan is. Blijft
het daarbij of proberen wij een en ander in de toekomst weer recht te zetten?Staatssecretaris Benschop:Ik wil het zelf niet in termen van een democratisch gat uitdrukken. Daarom
heb ik het ook zo beschreven als ik dat net heb gedaan. Meerderheidsbesluitvorming
en co-decisie staan in het rijtje vragen van Laken, waarmee het debat hierover
weer is geopend. De inzet blijft natuurlijk zoals die was. De minister heeft
net al aangegeven dat wij de Kamer bij alle verdere stappen in dit proces
zullen bedienen van inzichten over de Conventie en de IGC. Wij komen hier
dus nog verder over te spreken.De heer Kohnstamm heeft een wiskundige berekening losgelaten op de besluitvorming
in de Raad. Die is inderdaad ingewikkeld, maar dat was die vroeger ook al.
Ik herinner mij dat de huidige premier van Luxemburg, Junker, vertelde dat
hij in een begrotingsraad anderhalf uur vrolijk had meegedaan aan de discussie
en de besluitvorming, maar dat iedereen gespannen naar hem zat te kijken.
Hij had namelijk de twee beslissende stemmen in handen voor een gekwalificeerde
meerderheid, maar was zich daar absoluut niet van bewust. Ik moet zeggen dat
het bij mij ook een tijdje heeft geduurd, voordat ik doorhad hoeveel stemmen
er precies waren en hoe het allemaal ging. Het is overigens wel een probleem
dat het zo ingewikkeld was en is.Er is echter wel enige logica in te ontdekken. Dat is de logica van de
staten en de bevolkingen. Mevrouw Zwerver merkte in dit verband op dat in
de VN elke staat een stem heeft en vroeg zich af waarom dit ook niet het geval
is in de Raad. De Unie is echter niet zo maar een gemeenschap van staten,
maar ook een gemeenschap van bevolkingen. Daarom kom je steeds dat dubbele
tegen. Je zou kunnen zeggen dat elke staat een stem moet krijgen in de Raad
en dat iedere burger een stem moet krijgen voor het Europees Parlement. Dan
was mevrouw Zwerver echter nog ontevredener geweest over het aantal zetels
dat in het Europees Parlement aan Nederland zou zijn toebedeeld. Daar wordt
dus op gematigd. Het is voor de Duitse regering ook moeilijk uit te leggen
dat de Raad een besluit kan nemen waar een meerderheid van de Europese bevolking
niet achter staat. Omgekeerd is het in kleinere lidstaten een
probleem om uit te leggen dat de bevolkingsgewichten misschien wel tot een
meerderheid leiden, maar dat daarmee geen meerderheid van de individuele staten
is bereikt.Als je al die elementen naast elkaar legt, kom je op een soort evenwichtskunst
uit waar Nice zeer dicht bij in de buurt komt. Er is namelijk een meerderheid
van lidstaten nodig. Dat principe bestond nog niet in de Unie, maar het lijkt
wel helder. Vervolgens is er een gekwalificeerde meerderheid van stemmen nodig
en kan er nog een check gevraagd worden op een voldoende bevolkingsomvang.
Ik denk niet dat het laatste tot een omgekeerd directorium leidt, omdat dit
alleen maar door drie lidstaten gevraagd kan worden, wanneer het om Duitsland
en twee andere grote lidstaten gaat. Naar dat soort dingen is dus wel gekeken.
Ik denk dan ook dat de principes gemakkelijker uit te leggen zijn dan de uitkomst.
Terugkijkend vind ik het voorstel dat de Europese Commissie indertijd heeft
gedaan om in de Raad van ministers een enkelvoudige meerderheid van de lidstaten
en een enkelvoudige meerderheid van de bevolking te vereisen voor een besluit,
heel overzichtelijk. Wie weet, komt dit nog wel eens terug naast het Europees
Parlement. Hier zit ook weer een weging in. Als wij die weging eruit zouden
halen, dan zouden wij voor Nederland op minder dan twintig europarlementariërs
uitkomen.De heer Kohnstamm (D66):Voorzitter. Ik heb mij laten voorrekenen dat de drempel voor de gekwalificeerde
meerderheid na uitbreiding hoger is dan ooit. Tot Nice was die drempel iets
lager dan 71,5%, maar nu is dit percentage opgelopen tot 73,5. De staatssecretaris
heeft gelijk dat er op meer onderdelen besluitvorming zonder gekwalificeerde
meerderheid mogelijk is, maar ten aanzien van de gekwalificeerde meerderheid
zijn wij erop achteruitgegaan. Met mij hoopte het kabinet namelijk dat die
drempel lager zou worden.Staatssecretaris Benschop:Het klopt dat die drempel licht is gestegen. In de laatste nacht was dit
nog een graat in de keel. Het was voor ons zeker niet de gewenste ontwikkeling.
Wij moesten echter ook vaststellen dat er sprake is van een relatief bescheiden
verhoging van de drempel. Ik denk niet dat hierdoor het werk van de Unie principieel
wordt bemoeilijkt. Wij hadden uiteraard ook liever gezien dat de drempel was
verlaagd.Bij de samenstelling van het Europees Parlement vanaf 2004 wordt de nieuwe
zetelverdeling van Nice gehanteerd. De huidige lidstaten leveren in ieder
geval 535 europarlementariërs. Daar bovenop komen de europarlementariërs
van nieuw toegetreden lidstaten op basis van de in Nice overeengekomen aantallen.
Wij weten echter de exacte aantallen pas als wij weten welke nieuwe toetreders
in welk jaar lid worden. Als het aantal europarlementariërs lager is
dan 732, wordt een correctiefactor toegepast op het aantal parlementariërs
per lidstaat, zowel oud als nieuw. Dit aantal neemt evenredig toe tot ongeveer
732. Over de correctiefactor, die afhankelijk is van de feitelijke situatie
op dat moment, moet een Raadsbesluit genomen worden. Tevens geldt de begrenzing
dat oude lidstaten niet meer europarlementariërs krijgen dan zij voor
Nice hadden. Nederland kan er dus nooit meer dan 31 krijgen. Het EP zal tijdens
het uitbreidingsproces uitdijen, niet alleen ten opzichte van het huidige
aantal van 535, maar ook het toekomstige maximum van 732 kan worden overschreden.
Op welk moment welk aantal wordt bereikt, is afhankelijk van het gekozen scenario
in het uitbreidingsproces. Dat blijft een kwestie van koffiedik kijken. Wij
hebben nu wel een helder beeld van de regeling. Ik geef toe dat de regering
tussen de gedachtewisseling met de Tweede Kamer en die met de Eerste Kamer
nieuwe inzichten heeft ontwikkeld. Men heeft in de stukken kunnen lezen dat
de informatie aan de Tweede Kamer niet helemaal duidelijk was, maar dat is
inmiddels hersteld.De heer Van der Linden (CDA):Voorzitter. Ik dank de regering voor de uitgebreide beantwoording. Ik
stel vast dat zij en een groot deel van de Kamer van mening blijven verschillen
over de politieke beoordeling van de uitkomsten van Nice. De regering stelt
dat de EU na Nice klaar is voor de uitbreiding, terwijl een groot deel van
de Kamer dat betwist. Met betrekking tot de structuurfondsen zei de staatssecretaris dat hij
mijn pessimisme niet deelde. Ik was echter niet pessimistisch, maar realistisch
door op te merken dat tot 2014 de structuurfondsen uitsluitend bij unanimiteit
kunnen worden vastgesteld. Uiteraard is er een zekere relatie tot de financiële
perspectieven, maar dat neemt niet weg dat bij de structuurfondstoedeling
unanimiteit een vereiste blijft.Voorts wil ik de regering vragen om bij de nieuwe IGC de positie van de
niet-EU-landen te betrekken.Tot slot ben ik nieuwsgierig – hoewel dit niets met het Verdrag
van Nice te maken heeft – naar de beweegredenen van de heer Blair om
premier Kok niet te steunen.De heer Kohnstamm (D66):Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor zijn opmerkingen over de
nota naar aanleiding van het verslag. "The music is better than it sounds"
of met andere woorden: in dit geval was het hier besprokene beter dan wat
ik gelezen heb.Voorzitter. Ik wil mij met enige indringendheid richten tot de minister
van Buitenlandse Zaken, aansluitend bij de opmerkingen van de heer Van der
Linden dat het te veel een debat tussen doven lijkt te worden. Bijna alle
sprekers hebben vandaag ex cathedra gesteld dat met Nice de EU niet klaar
is voor uitbreiding. De woordvoerders hier zeggen niet dat er een formele
relatie moet zijn tussen de uitbreiding aan de ene kant en de institutionele
hervormingen die voor de EU noodzakelijk zijn, maar dat wil natuurlijk niet
zeggen dat wij een kiekeboespelletje moeten spelen. De uitkomst van Nice is
onvoldoende om te kunnen volhouden dat de EU daarmee klaar is voor de uitbreiding.
Wat de formele band tussen uitbreiding en institutionele herziening betreft
is kennelijk een andere koers gevaren. Ik kan niet anders dan vaststellen
dat de minister een deeltje van zijn portefeuille uit 1994-1998 mee heeft
genomen naar Buitenlandse Zaken, want het is echt een vorm van struisvogelpolitiek
als je denkt dat op dit terrein de zaak met Nice gepiept is. Dat is niet waar.
Ik sta hier dan ook met kracht bij stil, want als er de komende tijd niet
volop sprake is van een sense of urgency om te onderzoeken of
wij met de Conventie en met de IGC alsnog een stap vooruit kunnen zetten,
dan zullen wij achteraf, ook mijn fractie, het stemgedrag dat wij straks ten
toon zullen spreiden nog betreuren ook.De heer Veling (ChristenUnie):Mijnheer de voorzitter. Ik dank de bewindslieden voor hun beantwoording,
met name de toelichting op de aard en de taak van de Conventie vind ik verhelderend.
De bewindslieden hebben niet gereageerd op mijn opmerkingen over de vrees
van sommige europarlementariërs over de ongewenste toenemende invloed
van de religie in Europa. Hebben de bewindslieden een visie op dit punt?Dan kom ik bij de vraag of Europa klaar is voor de uitbreiding; een punt
dat ook door anderen in tweede termijn aan de orde is gesteld. Ik zal niet
bestrijden dat er wensen zijn en dat er problemen zijn, maar ik heb genoteerd
dat de staatssecretaris de ernst van die problemen enigszins heeft gerelativeerd.
Hij stelde: als de Unie zoals zij nu functioneert, in staat is om tot besluitvorming
te komen, is het dan ondenkbaar om dat in een uitgebreide Unie voor elkaar
te krijgen? Ik ben geneigd om het met de staatssecretaris eens te zijn. Ik
zie op andere fronten een groter risico voor de ontwikkeling van de Unie,
namelijk de noodzakelijk samenhang, de solidariteit, misschien ook in economisch
slechter weer, het draagvlak onder de bevolking van (toekomstige) lidstaten
en de democratische legitimiteit. Er zijn voldoende risico's op te sommen,
die naar mijn idee minstens zo groot zijn als de problemen die zich stellig
zullen voordoen bij het functioneren van de instituties na de uitbreiding.Ik ben blij met de opmerking van de minister dat de ChristenUnie zich
kritisch, maar constructief opstelt tegenover de Europese ontwikkelingen.
Ik noteer dat met erkentelijkheid, want kritisch kan buitengewoon constructief
zijn. Men moet maar eens ophouden met de simpele tegenstelling tussen eurosceptici
die weliswaar ook wat roepen, maar in feite zelf geen rol spelen in het debat,
en de eurofielen. Wij hebben een gezamenlijke interesse in een goed functionerend
Europa. De ChristenUnie wil daar vanzelfsprekend graag een bijdrage aan leveren.De heer Jurgens (PvdA):Voorzitter. De heer Veling is vanmorgen gelukkig ook bediend met een kritische
bijdrage van mijn fractie. Het debat is volop gaande. Mijn fractie onderschrijft
de vaststelling van collega Van der Linden dat een belangrijk deel van deze
Kamer het niet eens is met de regering. De staatssecretaris trekt de "nuchtere
conclusie" dat Nice voldoet aan de eisen voor de uitbreiding van de Europese
Unie. Die vaststelling van de regering in dezen is in strijd met vrijwel alle
commentaren op Nice die ik heb gelezen. Nice was voor beide bewindslieden
een opus magnum en men heeft zich buitengewoon daarvoor ingezet. Ik wil daar
niets aan afdoen, maar ik moet het resultaat beoordelen. Mijn antwoord op
de vraag of wat er bereikt is voldoende is om toe te groeien naar een Europese
Unie met 25 of 32 leden is "nee". Dat wil niet zeggen dat mijn fractie deze
stap niet zal ondersteunen. Het is een stap op de goede weg, maar je kunt
niet zeggen, zoals de regering doet, dat na Nice is voldaan aan de eisen om
tot de uitbreiding te komen. Dat is nog niet het geval. De heer Van der Linden
had gelijk toen hij vaststelde dat deze kritiek vrij breed in deze Kamer leeft.Ik ben het met de staatssecretaris wel eens dat met name op het punt van
de versterkte samenwerking een échappatoire is ingebouwd, die het bij
blokkades mogelijk maakt om de dynamiek van Europa vast te houden. Het is
dus niet alleen somberen, er zijn uitstekende elementen, maar het is de vraag
of het resultaat genoeg is.De laatste opmerking van de minister tegen mij was dat er geen terugvalpositie
is. Ik heb vaak onderhandeld met verschillende partijen, maar nimmer zonder
terugvalpositie. Dat lijkt mij onverstandig. Een andere vraag is of men bereid
is, die ook kenbaar te maken. De staatssecretaris heeft drie heldere vragen
op tafel gelegd. Op de eerste plaats de vraag of eind 2002 kan worden vastgesteld
dat Nice is geratificeerd. Op de tweede plaats de vraag of de lidstaten administratief
en economisch gereed zijn om deel te nemen. Op de derde plaats de vraag of
de onderhandelingen zijn afgerond.De heer Veling (ChristenUnie):U kunt de terugvalpositie toch niet in de Handelingen laten opnemen? Dat
is geen sterk punt bij onderhandelingen.De heer Jurgens (PvdA):Het gaat nu niet over de onderhandelingen met de lidstaten, want daarvoor
geldt dat natuurlijk niet. Dat betreft namelijk de inhoud, en de vraag waaraan
zij moeten voldoen met het oog op het acquis communautaire. Ik kan mij best
voorstellen dat in het openbaar wordt gediscussieerd over de drie vragen waarover
de staatssecretaris een heldere uiteenzetting heeft gegeven. Een vierde vraag
voeg ik toe: of de EU zelf klaar is voor de uitbreiding. Daarover weet de
regering het antwoord al: ja. Als nu één van die vragen over
een jaar negatief beantwoord moet worden – dus dat Nice niet geratificeerd
is omdat bijvoorbeeld Ierland het niet voor elkaar heeft gekregen om het referendum
terug te draaien, of dat de lidstaten geheel of gedeeltelijk niet gereed zijn,
of dat de onderhandelingen niet zijn afgerond of dat de EU niet zelf klaar
is voor uitbreiding, bijvoorbeeld met het oog op het landbouwbeleid –
dan moet men toch althans enigszins in het hoofd hebben welke koers men dan
zou moeten gaan varen? Uit alle stukken krijg ik de indruk dat wij verder
denderen omdat het allemaal goed zou gaan, terwijl allerlei seinen op onveilig
staan, zoals de verwerping van Nice door Ierland. Mijn vraag aan de regering
is daarom om ook in een openbare discussie nog nuchterder te zijn dan de conclusie
die de staatssecretaris formuleerde. Mijn ervaring is – de heer Van
Eekelen zal dat kunnen beamen als voorzitter van het bestuur van de Europese
Beweging Nederland, waar ik ook lid van ben – dat als je gedurende langere
tijd een te groot optimisme hebt uitgestraald, je in feite geen verhaal meer
hebt als er iets tegenvalt. Het lijkt mij dus verstandig om de toonzetting
van "alles gaat goed" vol te houden in het beleid, maar ook heel nuchter te
zijn over de vraag hoe de nieuwe landen toch, in een andere constructie, geholpen
kunnen worden als het tegenvalt, waarbij de échappatoire één
van de mogelijkheden is. Uitgangspunt is dat wij de nieuwe landen willen helpen,
niet of ze al dan niet lid worden van de EU. Om aan het eind van het bewuste jaar te kunnen vaststellen hoe één
van de genoemde vier vragen beantwoord moet worden, is het goed om een aantal
praktische punten te noemen. Als het huidige landbouwbeleid dan niet is gewijzigd
en dus ongewijzigd toegepast zou moeten worden op de nieuwe landen, weten
wij dat het niet goed gaat. Een andere piketpaal wordt gevormd door de vraag
of wij in de JBZ-sector parlementaire controle los weten te krijgen en of
wij de derde naar de eerste pijler kunnen gaan verschuiven. Aan de hand van
een reeks van dergelijke punten kan een goede evaluatie worden gemaakt. Ik
vraag de regering dan ook de door mij bepleite nuchterheid te betrachten.Ten slotte nog een opmerking over de Conventie. U weet dat de Nationale
Conventie indertijd heeft besloten tot onthoofding van de "ci-devant roi de
France Louis Capet". Ik hoop dat deze Conventie niet zo ver zal gaan om haar
eigen voorzitter te onthoofden.Minister Van Aartsen:Mijnheer de voorzitter. De betogen van de heren Kohnstamm en Jurgens verbazen
mij toch enigszins. Ik heb goed geluisterd naar hetgeen zij zowel in eerste
als in tweede termijn hebben gezegd. Het doet mij overigens altijd geheel
opkikkeren als ik word herinnerd aan mijn verleden als landbouwminister, hetgeen
ook voor u zal gelden, voorzitter. Mocht dit als een wat onaardige opmerking
zijn bedoeld, dan verkeert die opmerking bij mij in ieder geval in het tegendeel.Laat ik nog eens de positie van de Nederlandse regering schetsen. De Nederlandse
regering is van oordeel dat de EU, indien Nice in alle 15 lidstaten is geratificeerd,
klaar is voor de uitbreiding. De heer Jurgens zegt dat er doorgegaan moet
worden, maar vraagt ook om nuchterheid. Wij verheerlijken het Verdrag van
Nice niet. Integendeel, wij hadden meer gewild, zoals wij ook in de stukken
hebben neergelegd en zoals dat in het debat met de Kamer aan de overzijde
en met deze Kamer aan de orde is geweest. Het Verdrag van Nice maakt de uitbreiding
mogelijk en die weg moeten wij met een zekere nuchterheid vervolgen. De heer
Jurgens zegt met zoveel woorden dat er sprake moet zijn van een zekere terugvalpositie.
In het algemeen is het niet zo verstandig om te onderhandelen zonder terugvalpositie,
maar in dit geval is het van groot belang dat de EU aan de toetredende landen
duidelijk heeft gemaakt dat zij er klaar voor is en dat wij niet ergens in
ons achterhoofd nog een andere constructie hebben. Het met de 12 landen afgesproken
onderhandelingstraject is lastig en zal nog het nodige werk met zich meebrengen,
maar als de onderhandelingen met individuele lidstaten goed worden afgerond,
is de EU klaar voor uitbreiding. Natuurlijk valt er dan nog veel te doen op
het gebied van democratisering en meer zeggenschap voor het EP; meer dan nu
zal er met meerderheidsbesluitvorming moeten worden gewerkt. Al die zaken
komen nog aan de orde in het proces hierna, maar dan graag samen met de landen
aan wie de EU het perspectief van toetreding heeft geboden. Een ander belangrijk
aspect van de Conventie is dat de 12 aspirant-leden er ook deel van uitmaken.De heer Jurgens (PvdA):Op een gegeven moment moet worden vastgesteld of aan de criteria is voldaan.
Als na de onderhandelingen blijkt dat er landen zijn die economisch of administratief
niet in staat zijn om de weelde te dragen, dat Nice niet is geratificeerd
of dat de onderhandelingen niet het gewenste resultaat hebben opgeleverd,
komt de vraag aan de orde wat er dan moet gebeuren. Ik ben bang dat er dan
niets gebeurt. Men moet echter rekening houden met de mogelijkheid dat het
mislukt en dan moet er een terugvalpositie zijn in die zin dat er toch nog
iets aan te bieden is.Minister Van Aartsen:Ik ben blij met deze toelichting. De heer Veling zei dat men maar eens
moet stoppen met het creëren van simpele tegenstellingen tussen eurofielen
en eurosceptici, maar vanochtend had ik even het idee dat dat debat in deze
Kamer gaat herleven. De regering kijkt heel zakelijk naar dit proces. Als
het Verdrag van Nice is geratificeerd door alle vijftien lidstaten, is de
EU in staat om uit te breiden. Nice maakt de EU klaar voor de uitbreiding.
Vanaf het begin hebben wij geweten dat de onderhandelingen met de 12 landen
lastig zullen zijn en dat wij pas in de loop van volgend jaar kunnen constateren
hoe ver wij zijn. Wij houden rekening met de mogelijkheid van verschillende
uitbreidingsgolven. Voor een deel kan verwarring zijn ontstaan omdat de Commissie
niet ten onrechte in het voortgangsrapport van november heel nuchter zegt
dat naar de stand van zaken op dit moment eind 2002 maximaal tien lidstaten
zouden kunnen toetreden. Pas in de loop van het volgend jaar zullen wij weten
waar wij dan ongeveer zijn en hoe de eerste uitbreidingsgolf van de Europese
Unie er uit zal zien. Dat is uiteraard afhankelijk van het onderhandelingstraject.
De kandidaat-leden waarmee thans onderhandeld wordt weten evenzeer dat het
mogelijk is om met meer uitbreidingsgolven te gaan werken. Dat wij kunnen
gaan uitbreiden op basis van het Verdrag van Nice staat voor alle Vijftien
wel vast. Natuurlijk moet dat verdrag dan wel door alle Vijftien zijn geratificeerd
en in dat licht is het van belang dat ook de Ierse bevolking uiteindelijk
een positief oordeel geeft. Dat moet natuurlijk nog wel gebeuren, maar waarom
zouden wij meteen moeten gaan wanhopen? De Ierse regering heeft zelf al aangegeven
dat er het nodige gedaan had kunnen worden teneinde de uitslag van het referendum
anders te doen zijn.Mijnheer de voorzitter. Wat betreft de toenemende rol van de religie had
ik begrepen dat de heer Veling in zijn bijdrage in eerste termijn een opmerking
heeft gemaakt over een vrees die leefde onder europarlementariërs over
de ontwikkeling van christelijk rechts, zoals hij dat noemde.De heer Veling (ChristenUnie):Dat waren niet mijn woorden, maar ik citeerde de betrokken europarlementariër.Minister Van Aartsen:Inderdaad en ik dacht dat het ook een europarlementariër van liberale
snit was. Eigenlijk zou ik hem de opmerking willen voorhouden van een wijlen
oud-lid van deze Kamer, de heer Polak, die altijd sprak over een democratie
die niet voor bange mensen is. Dat geldt volgens mij evenzeer hiervoor.Staatssecretaris Benschop:Voorzitter. Wellicht heeft het woordje "klaar" voor enige
verwarring gezorgd. De minister gaf net al heel precies aan dat wij daarmee
bedoelen dat de Unie op basis van de ratificatie van het Verdrag van Nice
eind 2002 in staat zal moeten zijn om besluiten te nemen over de toetreding
van de kandidaat-lidstaten mits ook aan de andere voorwaarden is voldaan.
Zijn die kandidaat-lidstaten daarvoor klaar, zijn de onderhandelingen afgelopen,
enz. Het woordje "klaar" suggereert natuurlijk dat Europa klaar is en er niets
meer te wensen over zou blijven en dat er ook geen reden meer zou zijn voor
een vervolg die mogelijk ook wel in relatie tot de uitbreiding staat, maar
dan wel met een ambitieniveau dat hoger is dan alleen de vraag of wij de minimumdrempel
hebben bereikt op basis waarvan wij met voldoende vertrouwen uitbreidingsbeslissingen
kunnen nemen. Daar zit volgens mij wel een marge in. Maar wij willen wel heel
precies zijn over het feit dat op basis van Nice volgend jaar uitbreidingsbesluiten
mogelijk zijn, ook in de gedachte omvang, al weten wij nu nog niet precies
of dat ook gerealiseerd kan worden, zonder daarmee de verkeerde suggestie
te wekken over de bedoeling, inzet en noodzaak van het vervolg van het institutionele
debat in het kader van de toekomst van de Unie, de Conventie en het volgende
verdrag. Diezelfde zorgvuldigheid hebben wij natuurlijk ook betracht tegenover
de kandidaat-lidstaten en wij moeten dan heel precies nagaan wat wij wel en
niet hebben geconditioneerd. Dat geldt ook voor de onderwerpen die de heer
Jurgens noemde. Die zijn wel van belang, maar van een verschillende orde.
De kandidaat-lidstaten is opgedragen te voldoen aan de zogeheten Kopenhagen-criteria.
Aan ons is de noodzaak opgelegd om de onderhandelingen af te ronden. Ook is
destijds aan de Unie opgedragen om te zorgen voor een financieel kader tot
en met 2006, wat is gebeurd, en om te zorgen voor een nieuw verdrag dat een
aantal institutionalia regelt: het Verdrag van Nice. Meer is er niet vastgelegd,
minder ook niet, maar dit is al heel veel. Dat betekent dat een aantal additionele
wensen en behoeftes met betrekking tot de verdere vormgeving van de Unie en
haar beleidsinhoudelijke koers, bijvoorbeeld bij de landbouwhervormingen en
het moment ervan, in verband met de uitbreiding mogen worden bezien. Ze worden
daardoor juist extra noodzakelijk, maar dit betekent niet dat we dit als nieuwe
conditionaliteiten in het uitbreidingsproces kunnen en willen formuleren.
Wij kunnen eind volgend jaar dus, naast de genoemde, geen nieuwe aspecten
toevoegen, want anders zouden de kandidaat-lidstaten ons zeer terecht van
kwader trouw kunnen beschuldigen. In het regeringsstandpunt over de landbouwhervorming,
bijvoorbeeld, hebben wij al de wenselijkheid en noodzaak van een spoedig begin
aangegeven, in de wetenschap dat die niet volgend jaar in een paar maanden
zal zijn besloten. Wel moeten de contouren ervan worden geschetst.De unanimiteit zal bij de toedeling van de structuurfondsen altijd blijven
bestaan, omdat die plaatsvindt bij de financiële perspectieven. Artikel
161 behelst slechts het reglement voor de besteding en gaat niet over hoogte
en doelstellingen; die staan in de financiële perspectieven. Artikel
161 gaat dus over de voorwaarden waaronder het geld wordt uitgegeven, waar
de "sunset clause" zit, hoe de verantwoording wordt afgelegd.De heer Van der Linden (CDA):Kunt u zich voorstellen dat men, als dit niet voldoet aan de politieke
wensen van enkele lidstaten in het zuiden van Europa, geen vooruitgang kan
boeken en het op die manier dus toch is gekoppeld?Staatssecretaris Benschop:In dat geval schiet men zich in het eigen been. Als de ontvangers niet
tevreden zijn, dan is niet besluiten over het reglement niet in hun voordeel.De heer Van der Linden (CDA):Dat is juist, maar dan schiet Europa zich in het eigen been, want dan
kan niemand vooruit, ook de structuurfondsen voor Centraal- en Oost-Europa
niet.Staatssecretaris Benschop:Uiteraard, maar een en ander volgt de financiële perspectieven, dat
is in het verleden wel gebleken. Daar zit de grote vraag over de hoeveelheid
geld, de mate en richting van de solidariteit; dat wordt allemaal bij de financiële
perspectieven besloten en al het andere komt erachteraan. Het is niet essentieel
voor de bestemming van het geld uit het structuurfonds.Tot slot het antwoord op de vraag waarom de heer Blair de heer Kok niet
heeft gesteund als voorzitter van de Conventie: de heer Kok was geen kandidaat.De beraadslaging wordt gesloten.Het wetsvoorstel wordt zonder stemming aangenomen.De voorzitter:De aanwezige leden van de fractie van de SP wordt conform artikel 121
van het Reglement van orde aantekening verleend, dat zij geacht willen worden
zich niet met het wetsvoorstel te hebben kunnen verenigen.De vergadering wordt van 13.22 uur tot 14.30 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20012002-673-696.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl