Voortzetting van de algemene politieke beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota voor het jaar 2003 (28600, nr. 1)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2002-2003, pag. 87-111

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

27-09-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

nr. 3, pagina 87-111

19-09-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28600Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

BIJVOEGSEL, Schriftelijke antwoorden van de minister-president op vragen gesteld in de eerste termijn van de algemene politieke beschouwingenPagina 88-204
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 19 september 2002)Pagina 183-183
Voortzetting van de algemene politieke beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota voor het jaar 2003 (28600, nr. 1)Pagina 87-111
Stemmingen over moties, ingediend tijdens de algemene politieke beschouwingen, te weten: - de motie-Van Nieuwenhoven c.s. over arbeidsplaatsen in de onderste loonschalen (28600, nr. 3); - de motie-Van Nieuwenhoven/Rosenmöller over het wegnemen van de negatieve koopkrachtontwikkeling voor lage en middeninkomens (28600, nr. 4); - de motie-Van Nieuwenhoven c.s. over de korting op het hoger onderwijs (28600, nr. 5) en nog 30 andere motiesPagina 180-183
Voortzetting van : de algemene politieke beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota voor het jaar 2003 (28600, nr. 1)Pagina 111-180
Regeling van werkzaamheden (donderdag 19 september 2002)Pagina 111-111
Presentie en opening (donderdag 19 september 2002)Pagina 87-87

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 123 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van: de algemene politieke
beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota voor het jaar 2003 (28600, nr. 1).(Zie vergadering van 18 september 2002.)De voorzitter:De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, de heer Bomhoff, heeft
mij gevraagd, hem voor vanochtend te verontschuldigen in verband met persoonlijke
omstandigheden.Door mij zijn schriftelijke antwoorden ontvangen van het kabinet op vragen,
gesteld in eerste termijn. Deze worden op dit moment voor alle leden gekopieerd
en zullen daarna worden rondgedeeld. De woordvoerders hebben de tekst reeds
ontvangen.Deze antwoorden zullen worden opgenomen in een bijvoegsel bij de Handelingen
van deze vergadering.(Het bijvoegsel is opgenomen aan het eind van deze editie.)1De voorzitter:Ik stel Voorzittervoor, het eerste deel van het antwoord van de minister-president
zonder interrup ties te laten plaatsvinden, zoals wij dat ook
gisteren gedaan hebben. Ik verwacht dat dit ongeveer 25 minuten zal zijn.
Ik zal duidelijk maken wanneer dat moment daar is.De beraadslaging wordt hervat.Minister Balkenende:Mijnheer de voorzitter. Duidelijkheid en daadkracht, dat is de missie
die dit kabinet zichzelf in het debat over de regeringsverklaring heeft meegegeven;
een missie die aansluit bij de kwestie van aanpakken uit het Strategisch akkoord,
maar bovenal een antwoord wil vormen op de wens tot verandering die de Nederlandse
bevolking op 15 mei jongstleden duidelijk heeft gemaakt. Daarmee staat dit
kabinet voor de immense opgave om een hooggespannen verwachting waar te maken.
Het kabinet heeft daarbij overigens ook te maken met verschillende verwachtingen
en wensen, nog steeds immers zien wij een verschil tussen de Haagse werkelijkheid
en die van mensen thuis. Dit kabinet heeft enerzijds te maken met de wens
tot verandering en open debat en anderzijds met de wens, snel terug te keren
naar de rust en stabiliteit die ons politieke bestel altijd zo gekenmerkt
heeft.Processen van werkelijke verandering kunnen niet zonder weerstand en onrust,
zeker wanneer zij gepaard gaan met de nieuwe werkelijkheid waarin geld als
smeermiddel niet meer overvloedig aanwezig is. Het gaat dan om een duidelijke
visie, een punt op de horizon waar je naartoe wilt. Dat is wat dit kabinet
en zijn coalitiepartners samenbindt in dit proces van verandering en daadkracht.
Wij hebben een gezamenlijke opdracht te vervullen.Ik wil eerst enkele algemene opmerkingen maken, daarna zal ik per blok
nader inhoudelijk op uw beschouwingen ingaan. Er zijn ook schriftelijke antwoorden
gegeven op de vele vragen die gisteren zijn gesteld.Vorig jaar werd nagenoeg de gehele eerste termijn gevuld met het debat
over de gevolgen van de verschrikkelijke aanslagen in Amerika op 11 september
2001. Wij hebben deze gebeurtenis vorige week herdacht. Bij het herdenken
gaat het natuurlijk vooral over de slachtoffers en hun nabestaanden. Nog steeds
vind ik met zo velen de rapportages in de media indrukwekkend en emotioneel.
Herdenken betekent ook opnieuw nadenken, nadenken over wat deze aanslagen
teweeg hebben gebracht. Er is veel veranderd, echt heel veel! Er is een grotere
onzekerheid in de wereld gekomen, met effecten op de economie; er is een nieuwe
globale vijand ontdekt: het terrorisme. Dat terrorisme houdt zich niet aan
grenzen van staten, maar benut deze wel. Deze vijand is aanwezig in cellen,
in netwerken, hij duikt op via martelaars en haatdragenden. Een internationale
aanpak is nodig. 11-09 – nine eleven zoals de Amerikanen zeggen –
heeft in eigen land tot tal van effecten geleid die ongetwijfeld ook de verkiezingen
van 15 mei hebben beïnvloed. Het gaat in onze aanpak niet alleen om de
beveiliging van personen en vitale objecten, de juridische en financiële
maatregelen in Europees en internationaal verband en de bescherming van onze
rechtsorde. Het gaat ook en vooral om de samenhang tussen bevolkingsgroepen
in onze samenleving en het nadrukkelijke bewustzijn dat wij, allochtoon en
autochtoon, met respect voor elkaar en vooral samen moeten leven zonder haat
en bedreiging. Daarvoor zet dit kabinet zich in. Het is tegen deze achtergrond
dat na de verkiezingen een kabinet is gevormd dat heel veel energie zal geven
aan de integratie van iedereen die hier legaal verblijft. Dat kan alleen,
als wij ervoor zorgen dat illegaal verblijf wordt tegengegaan en nieuwe instroom
restrictief is. De echte vluchteling moet hier een veilig tehuis kunnen vinden.
Deze beleidswijziging kan door sommigen omstreden worden geacht, maar het
is een noodzakelijke wijziging die groot draagvlak kent onder de bevolking.Het is vandaag ruim acht weken geleden dat dit kabinet werd beëdigd
door de koningin. Na een relatief vlotte formatie heeft het kabinet vervolgens
diezelfde week zijn regeringsverklaring afgelegd in de Kamer. Na een korte
vakantie konden begin augustus de werkzaamheden worden aangevat voor de voorbereiding
en vaststelling van de miljoenennota, de begrotingshoofdstukken, het beleidsprogramma
en de troonrede. Er is in deze periode van ongeveer een maand heel hard gewerkt
op de ministeries. Voor een deel waren begrotingen reeds voorbereid door het
vorige kabinet. Door deze regeerploeg is de politieke hoofdlijn veranderd.
Dat is in de diverse begrotingsstukken terug te vinden. De troonrede was anders
van inhoud en opzet. De miljoenennota kent een andere analyse en geeft een
andere beleidslijn. De kiezer heeft gesproken. Het beleid wordt op belangrijke
punten aangepast. Het kabinet constateert dat, gelet op de eerste termijn
van de Kamer, de Kamer in meerderheid de plannen op hoofdlijnen ondersteunt.
En dat sterkt het kabinet. Ik zie mevrouw Van Nieuwenhoven opkijken, maar
dat is echt de conclusie die ik kan trekken na gisteren.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Dat is waar.Minister Balkenende:Dan is dat de eerste geruststellende mededeling van de kant van de oppositie.In deze relatief korte tijd zijn de eerste slagen gemaakt. De Kamer zal
er begrip voor hebben dat niet alles in die ene maand kon en dat het verdiepen
en verder uitwerken van het op hoofdpunten nieuwe beleid ook in de komende
weken energiek en met ambitie zal worden voortgezet, wat niet wegneemt dat
er in elke begroting wel een beleidsprogramma valt aan te treffen. De nieuwe
aanpak van dit kabinet zet zich daarin voort. De doelen worden verder geconcretiseerd.
Daarbij moet worden bedacht dat de doelen veelal na of in overleg met betrokkenen
in het veld afgesproken en vastgelegd worden. Voor bijvoorbeeld de zorg en
de veiligheid geldt dat in het bijzonder. De afzonderlijke bewindspersonen
zullen in die gevallen voor de begrotingsbehandeling van de afzonderlijke
hoofdstukken in de Kamer de nadere uitwerking leveren en daarna met de Kamer
van gedachten wisselen. Zo zijn er bijvoorbeeld kwantitatieve doelen aan te
treffen in de portefeuille Vreemdelingenzaken en Integratie en in de begroting
van OCW, maar ook in die van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en van Verkeer
en Waterstaat.De budgettaire en economische uitgangspunten zijn slechter dan wij tot
voor kort dachten, slechter zelfs dan bij het sluiten van het Strategisch
akkoord. Er is reden voor een goede en stevige aanpak. De begroting is streng
en sober. In de formatie moest een stevig pakket bezuinigingsmaatregelen
worden vastgelegd, maar ook nadien moest verder worden ingegrepen omdat de
tekorten anders, in onze ogen, te hoog zouden worden en de economische ontwikkeling
structureel in verkeerd vaarwater zou geraken. Daarover kan natuurlijk stevig
gedebatteerd worden. Dat gebeurt ook, zowel onder politici als onder economen.
Dit kabinet heeft ervoor gekozen, het tekort niet te laten oplopen en de noodzakelijke
economische aanpassingen meteen ter hand te nemen.1. Wij blijven trouw aan het Groei- en stabiliteitspact in Europa en willen
daar niet in welke gevarenzone dan ook belanden.2. Dit kabinet heeft ervoor gekozen, aan het perspectief van tijdige aflossing
van de staatsschuld vast te houden, met in 2006 een begrotingsoverschot. Dat
is echt nodig voor het betaalbaar houden van onze voorzieningen in een vergrijzende
samenleving.3. Er zorg voor dragen dat onze internationale concurrentiepositie verbetert.Bij dit alles is het kabinet ervan overtuigd dat bovenal de structurele
positie van ons land moet verbeteren. Wij zijn boven onze stand gaan leven.
In tijden van welvaart is een aantal jaren, naar nu kan worden vastgesteld,
op te grote voet geleefd. Wij staan er niet goed voor. De collectieve uitgaven
zijn gestegen, terwijl de resultaten niet altijd waren te zien, de werkloosheid
stijgt met 50.000 in 2002 en 100.000 in 2003 en de inflatie is te hoog. Wij
zijn in een ongunstige loon- en prijsspiraal terechtgekomen. Onze concurrentiepositie
is beduidend verslechterd.Het zijn verkeerde ontwikkelingen die moeten worden omgebogen. Wij zullen
alles doen wat in ons vermogen ligt om dat te realiseren: in samenhang de
concurrentiepositie verbeteren, zorgen dat de toekomstige welvaartsgroei weer
wordt zeker gesteld, perspectief houden op een tijdige aflossing van de overheidsschuld
en de prioriteiten van zorg, onderwijs en veiligheid nu en in de toekomst
veiligstellen. Bij de huidige krappe financiële kaders zal nog nadrukkelijk
moeten worden gekeken naar een andere aanpak, naar een andere manier van werken
met minder administratieve lasten, minder bureaucratie en meer ruimte en verantwoordelijkheden
voor maatschappelijke instellingen.De economie weer goed op de rails krijgen zal de macht moeten zijn van
gemeenschappelijk overleg met sociale partners. Het is van wezenlijk belang
dat de sociale partners, ondanks het feit dat pijnlijke maatregelen onvermijdelijk
zijn, bereid zijn in het belang van eenieder de tering naar de nering te zetten.
De sociale partners hebben hierin een grote verantwoordelijkheid. Het kabinet
zal alles doen wat redelijkerwijs verantwoord is om het najaarsoverleg te
laten slagen. Er is veel te winnen bij een goed akkoord.In de afgelopen maanden is natuurlijk nog veel meer gebeurd. Behalve dat
er uitlatingen in de media zijn gedaan, is er hard gewerkt aan het leggen
van een goede basis voor het nodige teamwork in het kabinet. Dit kabinet telt
veel leden die niet gepokt en gemazeld zijn in de traditionele Haagse mores.
Dat kan verfrissend zijn voor het debat en de inzichten voor het beleid. Binnen
de eenheid van het kabinetsbeleid is er wat mij betreft altijd enige ruimte
voor debat, waarin ook bewindslieden een rol kunnen spelen en waaraan zij
kunnen meedoen. Het is een consequentie van meer openheid en transparantie
en ook van meer contact en communicatie met de burger. Dat betekent dat ook
bewindslieden zich uitspreken. Velen willen het politieke debat verlevendigen.
Laten wij dat dan ook niet de kop in drukken en daar ook niet krampachtig
op reageren.Natuurlijk zijn er wel grenzen die, ook in het debat met de Kamer, worden
getrokken. In elk geval is de eenheid van regeringsbeleid zo'n grens. Als
eenmaal een kabinetsbesluit is genomen, zijn de bewindslieden daaraan gebonden.
Ook het dualisme is van belang. Dit kabinet zal zich dualistischer opstellen
dan vroeger gebeurde, dat wil zeggen dat het de eigen verantwoordelijkheden
van de regering en het parlement meer tot hun recht zal laten komen. In het
publieke debat in deze zaal behoren immers de argumenten te worden uitgewisseld
en gewogen.Het doet mij deugd dat ons initiatief om de waarden en normen hoog op
de politieke en maatschappelijke agenda te krijgen, zo'n brede weerklank in
de Kamer heeft gevonden. Vrijwel alle fractievoorzitters zijn gisteren uitgebreid
op dit thema ingegaan. Dat is bij eerdere algemene politieke beschouwingen
wel eens anders geweest. Ik juich deze aandacht zeer toe. Daarmee is de eerste
bedoeling van het initiatief wat mij betreft al bereikt.Ik constateer verder ook dat het waarden- en normendebat in de media behoorlijk
in de schijnwerpers staat. Zo kwam de Volkskrant afgelopen dinsdag zelfs met
een speciaal katern over dit onderwerp. Maar ook in gezinnen, in winkels,
in cafés, op het werk, je merkt dat er weer volop over waarden en normen
wordt gesproken. Ik zie het ook aan de stroom van brieven en e-mails van burgers
en organisaties die ik de afgelopen tijd over dit onderwerp mocht ontvangen.
Hieruit blijkt dat in uiteenlopende sectoren al tal van initiatieven zijn
of worden ontplooid: op basisscholen, in het voortgezet onderwijs, in de sport
en in het bedrijfsleven, in non-profitorganisaties en noem maar op. Veel briefschrijvers
geven aan zich ook persoonlijk te willen inzetten voor de maatschappelijke
discussie over waarden en normen. Hieruit spreekt een sterke betrokkenheid
van velen bij de kwaliteit van de samenleving.Burgers laten er geen misverstand over bestaan dat waarden en normen in
verval zijn geraakt. Dit blijkt ook uit een recente NIPO-enquête. Ik
heb verschillende sprekers hiervan gisteren treffende voorbeelden horen geven.
Het gaat dan veelal om ongewenste omgangsvormen en gedragingen op straat,
in winkels, in het verkeer, maar ook in de omgang met leraren en politieagenten.
Deze gedragingen leiden niet alleen tot kleine en grote ergernissen, maar
ook tot gevoelens van onveiligheid. Onder het motto "fatsoen moet je doen"
heeft het kabinet eerder aangegeven het belang van waarden en normen actief
te willen uitdragen. Daarbij staat wel het besef voorop dat overheidsbeleid
op dit vlak slechts aanvullend kan zijn ten opzichte van de eigen inzet en
verantwoordelijkheid van burgers. Burgers zijn in de eerste plaats zelf verantwoordelijk
voor het opvoeden van hun kinderen, voor het respectvol omgaan met elkaar,
voor het met elkaar werken aan een schone en veilige leefomgeving, alsook
voor het elkaar aanspreken op ongewenste uitingen en gedragingen.Gisteren zijn het kabinet de nodige suggesties aan de hand gedaan voor
de wijze waarop wij het waarden- en normendebat in dit land het best zouden
kunnen voeren. Binnen het kabinet zelf heeft het denken hierover de afgelopen
tijd uiteraard niet stilgestaan. Een voorstel voor een concrete aanpak zal
ik nog deze week met de meest betrokken collega's in het kabinet bespreken.
Ik kan daarover nu dus nog geen gedetailleerde mededelingen doen, maar ik
heb de opmerkingen van de Kamer over het instellen van een commissie goed
begrepen. Het doet mij daarbij deugd dat de Kamer veel vertrouwen in het kabinet
en in mij persoonlijk heeft uitgesproken om het zelf op te pakken. Dat zullen
wij dan ook graag doen, waarbij wij de relatie met de samenleving proberen
zichtbaar te maken. Wel lijkt het mij goed een misverstand reeds nu uit de
wereld te helpen. De aanpak die mij voor ogen staat, is er uitdrukkelijk niet
een waarbij de overheid, of een commissie van wijzen, als het ware ex kathedra
voor de burger gaat bepalen wat zijn of haar waarden en normen zouden moeten
zijn. Het mag niet een wetenschappelijk-theoretische exercitie worden. Het
mag ook geen top-downexercitie worden. Burgers weten zelf als geen ander waar
het in dit land aan schort. Laten wij dus vooral bij hen ons oor te luisteren
leggen. In dit verband wezen de heren Verhagen, Rosenmöller, Zalm en
Van Dijke gisteren allen op succesvolle initiatieven in Gouda, de tien gouden
regels, respectievelijk Rotterdam, het project stadsetiquette. Het zijn inderdaad
goede voorbeelden van wat ons voor ogen staat. Wie beter dan de burger zelf
kan aangeven waar de problemen zich exact voordoen? Laten wij dus vooral bij
de burgers te rade gaan met de vraag welke omgangsvormen en gedragingen zij
in het algemeen als de grootste ergernissen beschouwen in de omgang met elkaar
en laten wij proberen daarin een gemeenschappelijke noemer te vinden en te
benoemen.Er moet wel een aantal vragen worden beantwoord. Waar hebben wij het precies
over bij waarden? Waar zitten de problemen precies? Wat is de rol van de overheid?
Wat is de rol van anderen, zoals maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven?
Wat zijn de instrumenten die daarbij kunnen worden gehanteerd? Laten wij vervolgens
met die inzichten samen aan de slag gaan. Wij moeten onszelf de spiegel durven
voorhouden. Het draait uiteindelijk om de waarden en normen, waarvan wijzelf,
als samenleving en als burgers, vinden dat wij ons eraan moeten houden in
de omgang met elkaar. Het kabinet komt binnenkort met een uitwerking langs
de zojuist geschetste lijnen.De heer Marijnissen vroeg heel concreet naar de waarden die aan het beleid
van dit kabinet ten grondslag liggen. Ik meen dat het kabinet vanaf het prille
begin duidelijk heeft gemaakt vanuit welke oriëntaties het te werk gaat.
Ik verwijs naar de regeringsverklaring, het onderliggende Strategisch akkoord
en naar de troonrede. Een belangrijke oriëntatie van het kabinet is onder
meer gelegen in de begrippen "vrijheid" en "verantwoordelijkheid". Deze begrippen
geven aan dat het kabinet enerzijds meer ruimte wil bieden aan burgers en
organisaties door bijvoorbeeld het terugdringen van bureaucratie en regelzucht,
terwijl het kabinet anderzijds burgers niet alleen als individuele en consumenten
wil beschouwen. Burgers zijn immers ook betrokken bij maatschappelijke instituties,
zoals gezin en school, waarvoor mensen gezamenlijk verantwoordelijkheid dragen.
Ook daarvoor wil dit kabinet meer ruimte bieden, zoals een levensloopregeling.
Daarnaast zijn door dit kabinet centrale waarden genoemd, zoals wederzijds
respect, het afleggen van maatschappelijke verantwoording en oog voor de menselijke
maat. Dat er in het beleid ook harde keuzes moeten worden gemaakt tegen de
achtergrond van de moeilijke budgettaire omstandigheden doet aan deze oriëntaties
niet af. Integendeel, dit onderstreept eerder het belang ervan.Onder anderen de heren Rosenmöller en Marijnissen hebben erop gewezen
dat waarden en normen ook voor de overheid zelf moeten gelden. Ik kan hier
kort over zijn. Ik onderschrijf dit volledig. Hier mag geen sprake zijn van
een dubbele moraal en men mag het kabinet hierop aanspreken.Na deze meer algemene inleiding kom ik toe aan een thematische bespreking
van de opmerkingen en beschouwingen en aan de beantwoording van de vragen
uit de eerste termijn van de Kamer. De Kamer heeft vanmorgen een set schriftelijke
antwoorden ontvangen, zodat ik mij kan richten op de hoofdlijnen van een aantal
belangrijke en relevante thema's. Achtereenvolgens zal ik stilstaan bij het
financieel en sociaal-economisch beleid, veiligheid, zorg, onderwijs, integratie
en immigratie, milieu en mobiliteit, openbaar bestuur en internationale aspecten.
Langs deze lijnen zal ik ingaan op de reacties van de Kamer.Als het gaat om de financieel-economische ontwikkeling, bevinden wij ons
in zwaar weer. Daarom zal ik uitvoerig stilstaan bij het financieel-economisch
kader en de hoofdlijnen van de begroting voordat ik op de afzonderlijke beleidsthema's
inga. Gisteren hebben alle sprekers hier in wisselende bewoordingen over gesproken.
Bij de financiële beschouwingen is er natuurlijk nog volop ruimte om
meer in detail over het begrotingsbeleid met de minister van Financiën
van gedachten te wisselen.Het economisch fundament is in korte tijd onder onze voeten weggeslagen
en de economie is in zwaar weer terechtgekomen. Veel seinen staan op rood.
Ik noem enkele voorbeelden. De economische groei is dit jaar 0,5% en volgend
jaar een magere 1,5%. Die groei is lager dan wij gewend waren. Misschien waren
wij op dat punt wel een beetje verwend. De groei is ook lager dan in de rest
van Europa en dat vindt het kabinet zorgwekkend. De marktsector geeft een
nog klemmender beeld te zien. Dit jaar loopt de productie in de marktsector,
na nagenoeg te zijn stilgevallen in 2001, zelfs terug met 0,25%. Voor het
komend jaar wordt gelukkig enig herstel voorzien, maar aarzelend. Al met al
hebben wij in de jaren 2001 tot 2003 een groei van gemiddeld 1%. Wij moeten
naar het begin van de jaren tachtig voor zo'n laag groeicijfer. Dan is er
toch echt iets aan de hand.De rentabiliteit en het eigen vermogen van het bedrijfsleven zijn zorgwekkend.
De bedrijfsrendementen zijn sinds het begin van de jaren tachtig niet meer
zo laag geweest. De bedrijfsinvesteringen dalen in 2001 en 2002. In 2003 zullen
zij nog geen teken van herstel laten zien.De werkgelegenheid daalt. De werkloosheid loopt dit jaar op met ruim 50.000
personen en volgend jaar met bijna 100.000. Het gaat snel, want
er komen 8000 werklozen per maand bij.De loonontwikkeling loopt uit de pas met die in het buitenland. Sinds
1998 stijgen de loonkosten hier harder dan in andere Europese landen. Volgend
jaar zullen onze arbeidskosten sinds 1997 met ruim 10% verslechterd zijn ten
opzichte van onze Europese concurrenten en dat is zorgelijk. Nederland prijst
zich uit de markt, niet alleen in het buitenland maar ook op de binnenlandse
markt. Tot slot wijs ik erop dat de arbeidsinkomensquote te hoog is.Als de bakens niet tijdig worden verzet, zal de komende jaren de prijs
moeten worden betaald voor de verslechtering in de achter ons liggende jaren.
De tik van de combinatie van dalende investeringen en hoge loonkosten komt
niet gelijk, maar enkele jaren later. Dus er is een risico voor de toekomstige
groei. Het CPB hint bijvoorbeeld al op een verdere oploop van de werkloosheid
in 2004 als wij niet oppassen. Indien de loonkosten de komende jaren structureel
te hoog blijven, zullen blijvend negatieve effecten ontstaan op de werkgelegenheid,
op de financierbaarheid van onze pensioenen en op de betaalbaarheid van toekomstige
lasten van de vergrijzing. Wij moeten de conclusie trekken dat er meer aan
de hand is dan alleen een conjuncturele dip. De hoogconjunctuur van eind jaren
negentig, de stormachtige economische groei, mede dankzij de vermogenswinst
op de beurzen, en de fikse prijsstijging op de huizenmarkt, hebben een aantal
structurele zwakheden gemaskeerd. Dat is de wijsheid van vandaag. Nederland
presteert al een aantal jaren duidelijk minder dan de ons omringende landen.
Wij moeten ons aanpassen aan die werkelijkheid.Wij moeten de budgettaire uitgangssituatie bekijken, want de economische
stagnatie, die zo duidelijk is, heeft zijn uitwerking op de overheidsfinanciën
niet gemist. Zonder bezuinigingen en lastenverzwaringen zou het begrotingstekort
volgend jaar oplopen tot ruim boven de 1% BBP. Pas in 2006, het laatste kabinetsjaar,
zou weer sprake zijn van begrotingsevenwicht. Er vindt geen aflossing van
de staatsschuld plaats in de komende periode, integendeel. Tussen 2003 en
2006 komt er ruim 11 mld euro staatsschuld bij; dat is zo'n 230 mln euro per
maand, zo zeg ik om een enkele indruk van de cijfers te geven. Voor het kabinet
is dat alles niet aanvaardbaar. Het perspectief op aflossing van de staatsschuld
in één generatie om toekomstige lasten van de vergrijzing, bijvoorbeeld
voor de AOW en de zorg, betaalbaar te houden – uit wat gisteren is gezegd
blijkt dat een streven waar de Kamer veel voor voelt – zal als sneeuw
voor de zon verdwijnen. Dat kan dus niet. Het is niet verantwoord om de teugels
te laten vieren. Het tekort mag niet oplopen na 2002. Aan het perspectief
van het Strategisch akkoord voor 2006, te weten aflossing van de staatsschuld
binnen één generatie, dient dan ook te worden vastgehouden.Mevrouw Giskes (D66):Het pleidooi voor aflossing van de staatsschuld in 25 jaar horen wij vaak.
Het is ook mooi als dat lukt, maar het is de vraag tegen welke prijs dat dan
gebeurt. U heeft een analyse gemaakt van de problemen in de Nederlandse economie,
maar uw opvatting dat het zou moeten aankomen op loonkostenmatiging, is een
heel beperkte visie op wat er eigenlijk zou moeten gebeuren. U wijdt wel woorden
aan de economische structuur van Nederland, maar het valt ons tegen dat u...De voorzitter:Mevrouw Giskes, interrupties gaan vandaag in de vorm van korte, duidelijke,
krachtige vragen. U bent de eerste die dat gaat doen.Mevrouw Giskes (D66):Is de minister-president het met mij eens dat je veel meer dan hij nu
doet, moet investeren in het onderwijs, waardoor de Nederlandse structuur
langer meekan? Is hij het ermee eens dat je desnoods maar iets langer moet
wachten met het aflossen van de staatsschuld?Minister Balkenende:In de inleiding heb ik aangegeven dat wij een pakket aan maatregelen voorstellen,
een beleidsvisie, waarin wij een aantal zaken tegelijk gaan aanpakken, namelijk
de concurrentiepositie, het werkgelegenheidsvraagstuk en de budgettaire situatie.
Ook de loonkostenontwikkeling is natuurlijk buitengewoon belangrijk; ik kom
daar straks over te spreken.Dat is één deel van het verhaal. In de plannen van dit kabinet
worden de middelen voor de prioriteiten onderwijs, zorg en veiligheid behoorlijk
vergroot; het gaat om evenwicht. De vraag van mevrouw Giskes had betrekking
op de vergrijzing. Het staat voor mij vast dat als wij zaken op hun beloop
zouden laten, wij onszelf in Nederland later nog tegenkomen. Het kabinet zal
maatregelen nemen om het perspectief op een geloofwaardig tijdpad voor het
terugdringen van de staatsschuld overeind te houden. Daarom vinden wij dat
er een overschot moet zijn in 2006. Wij maken een begin met het structurele
overschot.Ik moet er nog bij zeggen dat de studiegroep Begrotingsruimte eens heeft
berekend dat als je in een jaar of twintig van de staatsschuld wilt afkomen,
dan moet je jaarlijks een begrotingsoverschot hebben tussen de 1,25% en 1,75%.
Dat halen wij voorlopig helemaal niet. Het kabinet houdt rekening met de slechte
financieel-economische tijden door al genoegen te nemen met een financieringstekort,
terwijl het Strategisch akkoord nog uitging van de wenselijkheid van ten minste
begrotingsevenwicht. Wij hebben het tekort dan ook nodig om de prioriteiten
waarop mevrouw Giskes doelt, mogelijk te maken. Kortom, ik denk dat er sprake
is van een goede balans in de voorstellen van het kabinet.Mevrouw Giskes (D66):Maar als je het goed bekijkt, blijkt het kabinet toch veel minder te doen
aan bijvoorbeeld hetzelfde onderwijs, dan in de periode vóór
de verkiezingen beloofd werd? Er werd toen gezegd dat er meer nodig was. Hoe
verklaart u dat?Minister Balkenende:Het oplopen van de middelen in die voorstellen voor onderwijs, zorg en
veiligheid in de komende jaren, laat zien dat er behoorlijk veel geld bij
komt. Er moet een goede mix gevonden worden tussen solide financieel beleid.
Verder moeten er prioriteiten aangegeven worden in het beleid zelf. In de
miljoenennota heeft de Kamer de cijfers precies kunnen zien. Ik vind dat er
een balans gevonden is.Mevrouw Giskes (D66):Maar u bezuinigt even hard. Uiteindelijk gaat het niet goed met de structuur
van Nederland. U legt het accent helemaal op de loonmatiging.
Ik denk dat u zichzelf daar zult tegenkomen.Minister Balkenende:Het is waar dat wij op de structuur willen letten. U heeft echter ook
kunnen lezen in de doorrekening van het CPB dat de effecten van het Strategisch
akkoord zullen uitmonden in een beleid met een matiging van de contractlonen,
een verlaging van de inflatie en de reële arbeidskosten en een verhoging
van de groei van de werkgelegenheid. Ik kan u percentages noemen. De winstgevendheid
van bedrijven zal toenemen en de structurele effecten op het EU-saldo zullen
aanzienlijk zijn. Dat houdt ons bezig. Daarom hebben wij voor deze maatregelen
en dit pakket gekozen.Voorzitter. We willen de staatsschuld dus niet laten oplopen. Het is een
moeilijke tijd en we weten nog niet wat ons te wachten staat. Het gaat ons
echter om het bieden van het perspectief dat de aflossing van de staatsschuld
in één generatie mogelijk blijft. Dat is een belangrijk punt.
Als we zien hoe de vergrijzing zich gaat aftekenen in dit land, weten we dat
deze niet wacht. We hebben daarom nu onze verantwoordelijkheid te nemen. Het
kabinet wil daar nadrukkelijk oog voor hebben.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter. Wil de minister-president eens uitleggen waarin hij in dit
betoog tot nu toe verschilt van zijn voorganger?Minister Balkenende:U weet dat het vorige kabinet, als het gaat om het formuleren van een
doel ten aanzien van het wegwerken van de staatsschuld, een dergelijke doelstelling
niet kende. Ik herinner mij heel goed dat ik, toen ik financieel woordvoerder
was van de CDA-fractie, een voorstel heb gedaan om de schuld weg te werken
in één generatie. Ik werd toen overigens weggehoond. We hebben
daarna gezien dat je – dat is een ontwikkeling geweest bij meerdere
partijen en bij het ambtelijk apparaat – bij het oog hebben voor de
vergrijzingskosten het perspectief moest hebben van het wegwerken van de schuld.
Dat inzicht is toen gerijpt. Het is teruggekomen in de beleidsstukken van
het vorige kabinet. Het is een van de zaken die ook in het Strategisch akkoord
naar voren komt. Ik bevind mij als het om het wegwerken van de schuld gaat,
in goed gezelschap. Ook de Partij van de Arbeid en anderen hebben daarop gewezen.
Wanneer je geen geloofwaardig tijdpad hanteert, kom je elkaar later tegen.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter. Ik stel vast dat de doelstelling van het aflossen van de staatsschuld
in 25 jaar respectievelijk één generatie, volslagen willekeurig
is. Ik kan evengoed de stelling verdedigen dat het 50 jaar kan zijn. Wij hebben
in Nederland al zeer lang een staatsschuld. Het is Nederland over het algemeen
niet slecht vergaan in die periode. Het is een fictie dat wij onder de staatsschuld
lijden. Wij lijden onder een grote maatschappelijke schuld. U wijkt niet af
van de heer Kok en zijn kabinetten in de afgelopen acht jaar. U pakt evenmin
krachtdadig de problemen in de zorg en het onderwijs aan. Dat geldt ook voor
de veiligheid, een item dat in de verkiezingscampagne een grote rol heeft
gespeeld. De essentie van de politieke discussie is enerzijds het fata morgana
van de staatsschuld die in één generatie afgelost moet worden
en anderzijds de problemen in de samenleving waar het op 15 mei over ging.Minister Balkenende:Kijkend naar ouderen en jongeren in de samenleving, ben ik van mening
dat ik als minister-president mijn verantwoordelijkheden ontloop wanneer ik
in dit kabinet kies voor een perspectief waarin de staatsschuld over 50 jaar
kan worden afgelost. We zijn dan bezig de risico's naar de toekomst door te
schuiven. Want wat gaat er gebeuren? De vergrijzing zal rond 2040 op een hoogtepunt
zijn. Wil je de lasten van de vergrijzing, waarmee we te maken gaan krijgen,
wegwerken en zorgen dat de zaak ook op termijn op orde is, dan moet je nu
je verantwoordelijkheid nemen.Een ander punt is dat de staatsschuld nu al hoog is. We betalen jaarlijks
een zeer groot bedrag aan rente- en aflossingsverplichtingen. Als we de staatsschuld
te veel zouden laten oplopen en uw benadering zouden volgen, hebben we twee
problemen. Je neemt om te beginnen niet de verantwoordelijkheid voor de latere
generatie en je zult de komende tijd last blijven hebben van de continue druk
van de rente- en aflossingsverplichtingen. Het kabinet kiest die lijn niet.De heer Marijnissen (SP):De minister-president heeft zojuist zelf gezegd dat, als het beleid gewoon
was voortgezet, het tekort op 1% was gekomen en er dan in 2006 toch geen financieringstekort
meer was geweest. Dat zijn zijn woorden zo'n twintig minuten geleden geweest.
Ik stel vast dat er dus geen dramatische situatie op financieel terrein ontstaat.
Waarom dan dat spookbeeld van de vergrijzing oproepen? De vergrijzing is een
verdienste van onze samenleving. Mensen worden ouder. Ik ben er zeker van
dat de nieuwe generatie – onze kinderen – bereid zal zijn om voor
de ouderen te betalen. Dat is in de geschiedenis nooit anders geweest. Ik
begrijp niet waarom de minister-president de situatie zo dramatiseert op dit
ene punt om het vervolgens op al die andere maatschappelijke terreinen te
laten afweten.Minister Balkenende:Ik begrijp echt niet dat u zegt dat ik een spookbeeld van de vergrijzing
zou oproepen. Door de vergrijzing van de Nederlandse samenleving zal er een
geweldige druk komen op de financiering van de AOW en de kosten van de gezondheidszorg,
dat weten wij allemaal. Juist om nu in te spelen op de rechten van de oudere
bevolking straks en om te zorgen dat de jongere generatie niet overdreven
zwaar wordt belast, moet je je verantwoordelijkheid nemen. En dan kies ik
voor de lijn van rentmeesterschap, dat je eerlijk vertelt wat ons te wachten
staat. Ik maak mij daar grote zorgen over. Ik zie grote risico's bij hoe het
in Europees verband gaat met het financieren van pensioenen. Ik denk dat het
kabinet nu de verantwoordelijkheid moet nemen om de staatsschuld terug te
dringen en daarom kiezen wij voor dit financiële kader.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Is dit niet wat merkwaardig, als u de afgelopen periode de grootste beweging
heeft gemaakt op het terrein van de staatsschuld? U hebt de kiezers nooit
meer een begrotingstekort beloofd en u komt hier een begroting presenteren
met een tekort van 0,5% in combinatie met een CPB-analyse dat de beleidsmaatregelen
van het kabinet eigenlijk slecht zijn voor de economie in 2003.Minister Balkenende:Ik herinner mij een premier die altijd zei: mag ik de vraag
eens omdraaien? Dat zou ik ook aan u willen doen. Gesteld dat ik zou zeggen:
wij kiezen voor een begrotingsevenwicht, had u dan graag gezien dat wij hier
nog met miljarden extra bezuinigingen waren gekomen?De heer Rosenmöller (GroenLinks):Als de nieuwe politiek moet verwijzen naar oude premiers, vind ik dit
niet echt een sterk antwoord van de minister-president.Minister Balkenende:Nee, dat is goedkoop.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Nee, dat is helemaal niet goedkoop. Ik heb de kiezer voor 15 mei niet
beloofd dat er altijd een begrotingsevenwicht of een plus zou zijn. U hebt
dat wel gedaan, met fnuikende economische gevolgen op het moment dat u die
belofte zou waarmaken. Daarom moet u er nu van afzien. Wat gebeurt er nu?
Nu is er geen principiële discussie over de vraag hoe omvangrijk het
tijdelijke tekort kan zijn, maar u zegt 0,5 en ik zeg 0,8%. Dat is waar het
om gaat. Als je dat tijdelijke tekort, ietsje hoger, op een fatsoenlijke manier
besteedt, krijg je economisch en sociaal een veel betere begroting voor 2003,
ook als het gaat om winstgevendheid, investeringen en daarmee de concurrentiepositie
van het bedrijfsleven. Dat zou u toch moeten aanspreken?Minister Balkenende:Ik vind de huidige financieel-economische situatie eerlijk gezegd te ernstig
voor politieke spelletjes. U wijst op datgene wat ik heb gezegd voor de verkiezingen.
Dat is waar. Ik heb voor de verkiezingen gezegd, en dat staat ook in het CDA-program:
geen begrotingstekort. Toen gingen wij nog uit van een groeipad van de economie
boven 2%. Wat hebben wij de laatste weken en maanden gezien? Een aanzienlijke
verslechtering van het financieel-economisch beeld. Daar gaat dit kabinet
niet aan voorbij. Om die reden hebben wij gezegd dat wij een tekort accepteren.
Ik herinner mij dat wij het bij het debat over de regeringsverklaring en het
Strategisch akkoord naar aanleiding van de vraag van de heer Thom de Graaf,
uw collega-fractievoorzitter van D66, nog hadden over een klein tekort van
0,2% en nu zitten wij al op 0,5%. Wij weten niet of er nog meer tegenvallers
zullen zijn. Dit kabinet sluit niet de ogen voor de werkelijkheid en het heeft
oog voor prioriteiten in de sfeer van onderwijs, zorg en veiligheid. Daarom
vind ik dat wij een goed evenwicht hebben tussen financieel solide beleid
en de prioriteiten die nodig zijn.De heer Rosenmöller (GroenLinks):U moet hier anderen niet de maat nemen met betrekking tot het tekort,
omdat u zelf de grootste beweging hebt gemaakt. Ik vind het goed dat het kabinet
de keuze heeft gemaakt om niet zo ver in de economie en in de samenleving
in te grijpen dat er een begrotingsevenwicht kon worden bereikt in 2003. Dat
was onverstandig geweest. Maar het is nog verstandiger, en ik vraag u daarop
te reageren, om dat tekort in 2003 tijdelijk ietsje op te laten lopen, zodat
je kunt blijven investeren en er een balans is tussen het begrotingstekort,
het zorgtekort, het sociale tekort en het educatieve tekort dat deze samenleving
kent.Minister Balkenende:Ik stel het zeer op prijs dat de heer Rosenmöller zegt dat wij in
het financiële beleid een tekort moeten accepteren. Ook ik vind dat dit
nu nodig is. Dat wij het op dat punt met elkaar eens zijn, is een belangrijk
punt. Nu is de vervolgvraag: moet er niet een wat hoger tekort komen? Daar
ligt een veronderstelling aan ten grondslag dat wij met meer uitgeven een
aantal zaken zouden kunnen oplossen. Op het moment dat je meer gaat uitgeven,
kom je elkaar later ook weer tegen. Wij hebben geprobeerd een balans te vinden
tussen investeringen die nodig zijn, en een verantwoord financieel beleid.
Ik heb het vaker gezegd en die lijn is goed. U wilt een hoger tekort. Daar
heb ik ook over nagedacht. Als je genoegen zou nemen met een hoger tekort
in het jaar 2003, is het risico levensgroot dat je de hele kabinetsperiode
met financieringstekorten blijft zitten. Dat is het risico en dat willen wij
niet.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat risico is er niet.De voorzitter:Nee, u hebt uw ronde gehad. De heer Van Dijke heeft nu het woord.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter. Als u elk interruptiedebat op drie interrupties afmeet, gaat
het niet meer om de kwaliteit of de prioriteit, maar om de kwantiteit. Dat
vind ik een beetje jammer.De voorzitter:U bent in discussie met de regering en niet met mij.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Voorzitter. Ik vraag de minister om te reageren op mijn veronderstelling
dat in grote omliggende landen als Duitsland, Frankrijk en Italië, een
veel meer anticyclisch beleid wordt gevoerd. Wat kan dat betekenen voor het
veel meer rigide beleid van Nederland? Hoelang kan dat beleid staande blijven?Minister Balkenende:Ik denk dat het beleid in andere Europese landen op gespannen voet gaat
staan met de afspraken die de Europese landen hebben gemaakt in het kader
van het stabiliteits- en groeipact. Ik vind dat deze landen risico's lopen
en dat wij elkaar in Europees verband scherp moeten houden om de gemaakte
afspraken na te komen. De landen die kiezen voor hoge tekorten, zullen zichzelf
later tegenkomen. Ik vind ook niet dat de ongezonde financiële situatie
in andere landen, voor Nederland een vrijbrief mag zijn om de teugels maar
te laten vieren.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Daar kan ik mij iets bij voorstellen, maar wat kan de betekenis van een
kleine speler als Nederland in het grote geheel zijn, als je zo'n rigide beleid
voert? Loop je dan niet een apart risico dat je de economie te strak aansnoert
en dat die andere economieën en samenlevingen gaan opbloeien op een moment
dat de onze wordt afgeknepen?Minister Balkenende:In de eerste plaats betwist ik dat er sprake is van een rigide beleid.
Ook wij accepteren onder deze omstandigheden een financieringstekort. Dat
is van belang. In de tweede plaats hebben andere Europese landen soms een
wat onzorgvuldig financieel beleid gevoerd; vandaar de grote tekorten. Ik
herinner mij nog dat, toen het ging om de toetreding tot de Europese Monetaire
Unie, sommige landen genoegen namen met een kleine teruggang. Wij zien nu
de resultaten hiervan. Het gaat dus niet goed en men zal zichzelf tegenkomen.Wij hebben hier, ook in deze zaal, de verantwoordelijkheid te nemen voor
een fatsoenlijk, financieel solide en sociaal beleid dat ook op langere termijn
houdbaar is. In die zin zeg ik dat wij andere landen in Europa scherp moeten
houden. Ik zal in internationale discussies niet nalaten om ook andere landen
daarop te wijzen.De heer Van Dijke (ChristenUnie):De minister-president gaat voorbij aan mijn punt. Onze economie staat
in een Europese context. Wanneer wij onze economie korter houden dan de economieën
in Duitsland, Frankrijk en Italië, zullen onze bedrijven onder de gevolgen
daarvan lijden. Daar gaat u nu gewoon aan voorbij.Minister Balkenende:U zegt nu dat wij de zaak korter houden dan in andere landen. Andere landen
hebben gekozen voor een zwaarder financieel expansief beleid. De minister
van Financiën heeft deze week al aangegeven dat deze landen er bepaald
niet beter voor staan. Er is geen enkele garantie dat wanneer je de financiële
teugels maar laat vieren, het beter zal gaan.De voorzitter:Mijnheer Van Dijke, dit wordt uw vierde en laatste vraag.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Die bedrijven hebben op dit moment wel een andere positie. Op de korte
termijn ontstaat er voor die bedrijven een wat andere positie. Dat verslechtert
onze concurrentiepositie. Daar kan het kabinet zijn ogen toch niet voor sluiten?Minister Balkenende:Voorzitter. Ik denk dat ik bijna moet herhalen wat ik al eerder heb gezegd.
Wij denken dat het beleid zoals het nu is neergezet, ook in internationaal
opzicht het beste beleid is dat je kunt voeren. Wij vinden geen aanleiding
in de situatie van andere landen om dan niet je eigen verantwoordelijkheid
te nemen.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):De minister-president heeft mij terecht aangehaald als een voorstander
van het aflossen van de staatsschuld. In die zin zijn wij het dus eens. Maar
gaat het hier niet veel meer om de politieke keuze? Ik heb het kabinet een-
en andermaal voorgehouden dat het lastenverlichting geeft, dat het ongericht
geld weg geeft. Zou de burger niet veel liever een fonds voor leefbaarheid
en mobiliteit hebben dan de teruggave van het kwartje van Kok? Dat heb ik
voorgesteld. Heeft de burger niet veel liever meer handen aan het bed en meer
leraren voor de klas dan een afschaffing van de OZB? Dat zijn de werkelijke
politieke keuzen die hier aan de orde zijn.Minister Balkenende:Ik betwist de opmerking dat het kabinet maar ongericht geld zou weggeven.
Als het bijvoorbeeld gaat om de afschaffing van de OZB...Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Maar wat gebeurt er dan met dat geld? Mensen krijgen dat zelf. En je krijgt
daardoor niet meer leraren en niet meer handen aan het bed. En dat is wat
burgers ook gewild hebben, wat de verkiezingsuitslag ook laat zien.Minister Balkenende:Ik wil aangeven waarom wij hebben gekozen voor de afschaffing van de OZB.
Ten eerste, dat hangt ook samen met de compensatie die wij nodig hebben in
de sfeer van de zorg. Het is een onderdeel van een evenwichtig pakket. Ten
tweede, het uitgangspunt van dit kabinet is lastenneutraliteit in deze periode.
Met betrekking tot het kwartje van Kok ben ik van mening dat wij dan een eerdere
discussie overdoen. Dat is een uitvloeisel van de onderhandelingen die zijn
gevoerd in het kader van de totstandkoming van dit kabinet. Als wij het hebben
over het luisteren naar de burgers, dan weten wij ook dat dit een gevoelig
onderwerp is. De LPF heeft hier nadrukkelijk om verzocht.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Dat begrijp ik. Maar dan bent u het dus met mij eens dat het een politieke
keuze is om het zo te doen. Je zou het ook anders kunnen doen. En dat is wat
anders dan de discussie of de staatsschuld wel of niet vervroegd afgelost
moet worden. Dit is een politieke keuze.Minister Balkenende:Op dat punt zijn wij het volstrekt eens. Wat wij doen en nalaten, is gebaseerd
op een politieke keuze. Dat is zo. Daarvoor is het akkoord gesloten en nu
is het onze taak om dat akkoord verder uit te voeren en uit te werken. Zo
gaat dat.De heer Zalm (VVD):Wil de minister-president bevestigen dat de suggestie van mevrouw Van
Nieuwenhoven als zou er volgend jaar een grote lastenverlichting komen, helemaal
niet waar is? Volgend jaar worden de lasten verzwaard.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):De heer Zalm vergist zich. Ik moet hem even helpen. Ik had het over ongericht
geld weggeven. Dat is niet nieuw. Dat heb ik niet vandaag voor het eerst gezegd,
dat heb ik het kabinet al een paar keer voorgehouden.De heer Zalm (VVD):Wij spreken toch vooral over de begroting van volgend jaar. Het kabinet
heeft besloten om volgend jaar met lastenverzwaringen te komen, in nog sterkere
mate dan voorzien in het regeerakkoord. Wij steunen dat, met enige moeite
natuurlijk. Maar volgend jaar zal echt niet de grote lastenverlichtingsoperatie
plaatsvinden.Minister Balkenende:De heer Zalm heeft gelijk. Wat mevrouw Van Nieuwenhoven naar voren bracht,
betrof een aantal maatregelen die later in de kabinetsperiode aan de orde
zijn. Gezien de voorgenomen maatregelen is het komende jaar een moeilijk jaar.
Ik heb steeds gezegd dat wij samen door deze zure appel heen zullen moeten
bijten.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Én de heer Zalm gelijk geven én mij gelijk geven in één
adem, dat gaat mij echt te ver.Minister Balkenende:Dit is een mooie retorische truc.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):De heer Zalm zegt dat het hier alleen om de begroting voor volgend jaar
gaat. Dat is waar, dat zal ik niet bestrijden als het om de miljoenennota
en de begroting gaat. Toch heeft de minister-president zelf in zijn inleiding
gezegd – en hij zegt het ook als het gaat om het aflossen van de staatsschuld –
dat het hier om het meerjarenbeleid van het kabinet gaat. Daar reageerde ik
op en daarvan zeg ik dat het ook op een andere manier zou kunnen als er een andere politieke keuze zou zijn gemaakt. Dat heeft niets te maken
met de vraag van de heer Zalm.Minister Balkenende:U hebt allemaal een beetje gelijk, maar dit betreft verschillende onderwerpen.
Dan is het zaak om goed uit elkaar te houden of het gaat over volgend jaar
of over de gehele kabinetsperiode. Wij zijn het met elkaar eens dat wij praten
over de begroting, omdat wij het hebben over politieke keuzes. Zo is dat.Voorzitter. Misschien nog een enkel woord over de verslechtering van het
beeld, zodat wij goed in het vizier hebben hoe het is gelopen. In mei vorig
jaar rekende het CPB het kabinet en de politieke partijen nog een vrij besteedbare
ruimte voor van 3,5 mld euro. Toen kregen wij de doorrekening van de verkiezingsprogramma's
en was er al een tegenvaller van 2 mld euro. Door de aangehouden economische
stagnatie kwam daar nog een keer 5 mld euro bij. Het vorige kabinet moest
extra uitgaven doen ter hoogte van 1 mld euro, ook dat kwam er nog bij. Al
met al hebben wij te maken met bedragen van in totaal 8 mld à 9 mld
euro en daar kunnen wij niet omheen. Gezien het perspectief van dit ogenblik
zijn scherpe keuzes onvermijdelijk. Met betrekking tot de economische ontwikkeling
van dit jaar zien wij verder dat de overheid de groei op de been heeft gehouden
door extra overheidsuitgaven en omvangrijke lastenverlichting. In totaal is
er in twee jaar tijd een bestedingsimpuls van meer dan 10 mld euro gegeven.
De koopkrachtontwikkeling in 2001 is zelfs uitbundig geweest. Deze route is
niet van jaar op jaar vol te houden, dat moet duidelijk zijn. In dezelfde
periode viel een riant begrotingsoverschot van 1,5% in 2000 terug naar een
begrotingstekort van 0,5% dit jaar. Als wij dit op zijn beloop laten, zullen
wij te maken krijgen met een verdere verslechtering in de komende jaren.Die omvangrijke lastenverlichting in 2001 heeft de consumptie ook niet
op peil kunnen houden, noch heeft de lastenverlichting ertoe geleid dat de
loonsverhogingen dit jaar gematigd zijn. De mogelijkheden om adequaat anticyclisch
beleid te voeren, zijn beperkt en er moeten geen wonderen van worden verwacht.
In een open economie als de Nederlandse lekken veel bestedingseffecten weg
naar het buitenland. De negatieve gevolgen van het procyclische beleid moeten
niet worden overschat. Wij zien dat ook uit de doorrekening van het CPB, waarin
staat dat niet te zwaar getild mag worden aan het procyclische karakter van
de begroting 2003. Belangrijk is dat de marktsector, onder andere door een
gematigde loonkostenontwikkeling, weer de ruimte krijgt om het stokje op eigen
kracht over te nemen. Hoe eerder de structureel noodzakelijke maatregelen
worden getroffen, des de eerder zal de economie de weg omhoog hervinden.Dit alles leidt voor het kabinet tot de conclusie dat het roer om moet:
een beleid dat gekenmerkt wordt door samenhang en evenwicht. Wat zijn nu onze
andere punten? De kern is een meerjarige loonmatiging. Het kabinet zal daarbij
niet weglopen voor het nemen van eigen verantwoordelijkheid als overheidswerkgever.
Binnen dat kader is er ruimte voor gericht beleid, voor arbeidsknelpunten
en voor prioritaire sectoren als zorg en onderwijs. Die loonmatiging zal ook
in de marktsector moeten plaatsvinden en de eerste tekenen zijn gunstig. Er
zijn cao's afgesloten die zich bevinden op het niveau van 2,25% voor 2003.
Een benadering van 2 of iets daarboven lijkt het kabinet zinvol. Het kabinet
geeft ook gunstige randvoorwaarden voor loonkostenmatiging en dat binnen de
beperkte budgettaire mogelijkheden. Er zal een beheerste ontwikkeling van
werkgeverslasten zijn. In de lastenontwikkeling is er evenwicht tussen huishoudens,
een belangrijk punt. Als gevolg van de slechte omstandigheden is per saldo
een verzwaring onvermijdelijk, maar wel met een sociaal profiel. De zogenaamde
armoedeval wordt verder teruggedrongen en de overstap van uitkering naar werk
wordt meer lonend. Daarnaast is er extra aandacht voor ouderen; zij hebben
immers geen arbeidsperspectief meer.Dit geheel maakt het mogelijk dat dit kabinet de loonkostenmatiging van
zijn kant ondersteunt. U allen weet dat het kabinet een bedrag van 500 mln
euro heeft gereserveerd voor ondersteuning van deze loonkostenmatiging. De
overheidstekorten moeten zoveel mogelijk in de hand worden gehouden en het
perspectief voor 2006 van het Strategisch akkoord moet budgettair-economisch
worden vastgehouden. Het kabinet gaat niet zomaar als een boekhouder te werk
en zal open en reëel overleg voeren, maar het kan niet zo zijn dat de
schuld alleen maar verder oploopt.De heer Verhagen (CDA):Ik ben blij met de toezegging over open overleg. Kan in dat verband het
bedrag van 500 mln euro ook op een andere manier ingezet worden dan nu voorzien
is, dus voor verlaging van de WW-premies?Minister Balkenende:Ik kom later nog uitgebreider te spreken over het overleg met de sociale
partners, maar nu een bedrag van 500 mln euro is gereserveerd, moet natuurlijk
over de nadere invulling daarvan overleg kunnen plaatsvinden.De heer Rosenmöller (GroenLinks):De minister-president zegt dat het niet zo kan zijn dat de schuld verder
oploopt. Dezer dagen hebben wij ook in een interview kunnen lezen dat de minister
van Financiën geen begroting wilde presenteren met een omvangrijker tekort
dan dit jaar het geval is. Voor hem was dat dus zo ongeveer de bottomline.
Introduceert het kabinet dan nu een soort nieuwe norm voor de ondergrens van
een tijdelijk tekort? Mag het dus nooit door de bodem van 0,5% zakken?Minister Balkenende:Wij accepteren nu een bepaald tekort op basis van de huidige financieel-economische
situatie. Op dit moment is er ook een besluitvormingsmoment voor de financiële
plannen. Als wij nu zouden kiezen voor begrotingsevenwicht, zouden wij te
draconische maatregelen moeten treffen. Wel kunnen zich de komende maanden
nog heel moeilijke ontwikkelingen voordoen, met verdere tegenvallers. Dan
is het mogelijk dat het tekort verder oploopt, maar dan zullen wij op dat
moment geen verdere additionele maatregelen treffen. Wij bevinden ons dus
op een moeilijk punt. Het is op dit moment niet mogelijk om de ondergrens
precies te bepalen. Wij gaan nu uit van de plannen voor komend jaar, met een
tekort van 0,4%, dus geen hoger tekort dan dit jaar.De heer Rosenmöller (GroenLinks):0,5%.Minister Balkenende:Het gaat erom dat wij nu met elkaar de financiële plannen vaststellen.
Als de komende maanden de situatie nog veel ernstiger wordt, is het mogelijk
dat ook de feitelijke ontwikkeling van het tekort slechter uitvalt. Dat is
een risico dat wij met elkaar lopen, maar op dit moment praten wij over het
uitgavenbeleid en daar moeten wij vervolgens ook aan vasthouden.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dit dingt wel sterk af op hetgeen u zegt over het tekort, zeker op uw
woorden tot degenen die het tekort tijdelijk iets zouden willen laten oplopen
om betere economische effecten te boeken. U zegt nu in feite dat, als er onverhoopt –
niemand hoopt dat immers – in de loop van de komende weken of maanden
verdere tegenvallers komen, die opgevangen worden via het tekort. Het tekort
wordt dan dus groter in 2003.Minister Balkenende:U formuleert het nu scherp.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik wil ook graag een scherp antwoord.Minister Balkenende:Dat zal ik geven. Wij hebben één hoofdbesluitvormingsmoment
over de begroting, namelijk vandaag. Dat bepaalt het financiële kader.
Verder gaat ook u in uw vraagstelling ervan uit dat wij risico's kunnen lopen.
Het tekort zou dus de komende tijd nog verder kunnen stijgen, als gevolg van
meer dramatische ontwikkelingen. Wetende dat de risico's groot zijn, moeten
wij dus terughoudend zijn met het op dit moment al accepteren van een nog
groter tekort. Dat is het argument dat ik wil hanteren tegen uw tegenbegroting,
want die gaat op voorhand uit van een groter tekort. Wij zitten toch al in
een riskante ontwikkeling en het is mogelijk dat er nog veel ernstiger situaties
ontstaan. Zo weten wij niet wat er in het mondiale spel gaat gebeuren en of
er misschien een oliecrisis komt. Het is mogelijk dat wij dan additionele
maatregelen moeten treffen, maar dan gaat het ook om een noodsituatie.Kortom: vandaag is er het hoofdbesluitvormingsmoment. Verder zitten wij
in een riskante ontwikkeling, waardoor het tekort nog wat hoger zou kunnen
oplopen. Dat betekent dat wij nu in ieder geval terughoudend moeten zijn.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Het verschil tussen de begroting van het kabinet en onze tegenbegroting
op het punt van het tekort is niet principieel, maar marginaal. Het gaat om
0,3%. Laten wij de feiten dus noemen zoals ze zijn. Ik neem er kennis van
dat het kabinet – als het wordt geconfronteerd met eventuele tegenvallers
in de loop van de komende weken of maanden – niet verder zal bezuinigen,
maar de tegenvallers zal opvangen in het tekort. Er is dus geen ondergrens
van 0,5. Bij een verslechterende economische situatie zouden wij dus ook rekening
kunnen houden met een hoger tijdelijk tekort. Dit is van politiek belang.De heer Zalm (VVD):Ik ben het ermee eens dat wij de economische ontwikkeling niet goed kunnen
voorzien. Er verschijnt natuurlijk wel weer een voorjaarsnota. Ik ga ervan
uit dat als het verder tegenvalt, de uitgavenkaders worden gehandhaafd en
dat het kabinet zich dan beraadt op een eventuele nadere bijstelling. Dit
is een hoofd besluitvormingsmoment, althans intern in het kabinet. Ik ben
niet van mening dat de 0,5% absoluut is, maar ik meen wel dat de uitgavenkaders
moeten worden gehandhaafd. Het kabinet zal dan wellicht een nieuwe balans
zoeken bij de voorjaarsnota.Minister Balkenende:Het punt van de uitgavenkaders is van belang, ook opdat het veld weet
dat als er investeringen worden gedaan en de overheid gelden ter beschikking
stelt, daarmee ook zekerheid wordt geboden en dat wordt vastgehouden aan de
uitgavenkaders.Mevrouw Giskes (D66):D66 heeft een tegenbegroting gemaakt die met een lager tekort eindigt;
niet 0,4%, maar 0,3%. Desondanks doen wij meer aan onderwijs, doen wij meer
aan veiligheid, doen wij meer aan zorg en doen wij meer aan natuur. Wil de
minister-president ingaan op onze tegenbegroting en uitleggen waarom hij die
eigenlijk niet gewoon overneemt?Minister Balkenende:Ik wil in de eerste plaats zeggen dat het kabinet waardering heeft voor
de verschillende financiële plannen die naar voren zijn gebracht. Die
plannen zijn ook doorgerekend door het Centraal planbureau. Wij hebben echter
problemen met de tegenbegroting van D66, omdat die lastenverzwarend werkt
voor het bedrijfsleven en een extra lastenverzwaring oplevert voor de inkomens
vanaf modaal.Mevrouw Giskes (D66):Er is echter sprake van verbetering voor de lagere inkomens en dit is
nu precies wat wij dit kabinet verwijten: wie het goed heeft, krijgt het beter,
maar wie er slecht aan toe is, wordt er nog slechter op.Minister Balkenende:Wij moeten oppassen met de positie van de middeninkomens, bijvoorbeeld
van gezinnen met kinderen, want die zitten ook al in de min. Ook moeten wij
voorzichtig zijn met het opleggen van lastenverzwaring aan het bedrijfsleven.
Bovendien werken de plannen van de D66-fractie inflatieverhogend. Zij zullen
leiden tot een verlies van een marktaandeel voor energie-intensieve industrieën.
Die voorstellen zullen een aantal negatieve gevolgen hebben. Het is waar dat
het tekort lager uitkomt, maar de nadelen zijn voor ons reden om die plannen
niet over te nemen.Mevrouw Giskes (D66):Het feit dat je op die manier meer kunt doen voor onderwijs, zorg en veiligheid
waarvan dit kabinet toch de mond vol heeft, legt u naast u neer?Minister Balkenende:Ik vind dat wij met een evenwichtig voorstel zijn gekomen. Ik wijs op
het oplopen van middelen in de komende jaren en het ontzien van bepaalde sectoren
waar toch pijnlijke maatregelen genomen moesten worden. Daarom denk ik dat
die plannen evenwichtig zijn.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Ik hoop niet dat het uitgavenkader in de voorjaarsnota volgens de methode
Zalm veranderd zou moeten worden. De heer Zalm wil dit natuurlijk ook liever
niet, maar stel dat het nodig zou zijn, wat doet het kabinet dan met het recht
op zorg en met het feit dat er nu toch echt is gezegd dat er iets aan de wachtlijsten
zal gebeuren? De minister-president kan dan nu toch niet zeggen dat dit misschien
zo weer van de baan is?Minister Balkenende:In het debat over de regeringsverklaring hebben wij terecht gesproken
over de verhouding tussen de financiële kaders en het recht op verzekerde
zorg. Dit onderwerp is ook aan de orde geweest in een vragenuurtje met minister
Hoogervorst en minister Bomhoff. Overigens kan de laatste hier door familieomstandigheden
vanochtend niet aanwezig zijn. Het kabinet is zich zeer bewust van de balans
tussen de financiële kaders en het recht op verzekerde zorg. Ik heb niet
zoveel toe te voegen aan hetgeen al is gewisseld. Wij weten immers precies
hoe de zaken liggen. Wij willen niet dat er een situatie ontstaat waarin wij
in september moeten vaststellen dat de middelen op zijn. In het overleg in
het kabinet zal worden gezocht naar een goede balans tussen het financieel
kader met een oploop van financiële middelen en de wens om recht te doen
aan de verzekerde zorg.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):U zegt nu dus eigenlijk dat het ook een goede balans kan zijn dat je op
een gegeven ogenblik een uitzondering maakt, omdat anders de balans van toezeggingen
wordt verstoord?Minister Balkenende:Ik heb precies aangegeven hoe de zaak zit. Wij hebben een financieel kader
en het recht op verzekerde zorg wordt erkend.Ik heb al gezegd dat het kabinet een plan wil presenteren dat evenwichtig
is voor nu en de toekomst, waarin aan de prioriteiten voor onderwijs, zorg
en veiligheid kan worden vastgehouden, waarin de economie structureel wordt
verbeterd en waarmee perspectief wordt geboden. Kortom, niet blind staren
op effecten op korte termijn maar ook kijken naar de positie op langere termijn.
Wij weten allemaal dat het jaar 2003 een moeilijk jaar zal zijn. Het kabinet
kiest echter niet voor pappen en nat houden, maar voor een stevig pakket van
ombuigingen en lastenverzwaringen, meer dan in het Strategisch akkoord was
voorzien. In historische perspectief bezien, is het pakket aan maatregelen
dat dit kabinet bij de start voorstelt groot. Het uitgavenpakket is vergelijkbaar
met de start van Paars I. In combinatie met de afschaffing van een aantal
specifieke fiscale regelingen is het pakket forser. Wij moeten teruggaan tot
Lubbers 1 en 2 om maatregelenpakketten te vinden die groter waren. Het kabinet
sluit niet de ogen voor het feit dat de maatregelen pijnlijk zijn; ze zijn
evenwel onvermijdelijk teneinde op het goede spoor te komen. In reactie op
de woorden van mevrouw Van Nieuwenhoven voeg ik eraan toe dat men altijd voorzichtig
moet zijn met het leggen van verbanden. Ik stel slechts historische feiten
vast. De minister-president die 20 jaar geleden een dergelijk fors ombuigingspakket
presenteerde, was afkomstig uit het CDA. Het kabinet-Lubbers regeerde overigens
niet van 1982 tot 1983. Het maakte de rit af en werd gevolgd door de kabinetten-Lubbers
II en III.Het kabinet wil de grootste besparingen realiseren door de overheid beter
en doelmatiger te laten werken en door een efficiëntere vorm te geven
aan het arbeidsmarktbeleid. Uitgezonderd enkele specifieke diensten worden
departementen gemiddeld 9% gekort, hetgeen gerealiseerd wordt door efficiënter
te werken en minder regels te stellen ofwel door de bureaucratie te beperken.
Het kabinet hanteert echter niet de kaasschaaf. Ik zeg dit ook in antwoord
op hetgeen de heer Marijnissen naar voren heeft gebracht en ik verwijs naar
het uitgebreide schriftelijke antwoord. Overigens zou ik de heer Marijnissen,
als hij aanwezig zou zijn, vragen of hij het gehele advies van de Raad van
State over de miljoenennota heeft gelezen. Hij moet toch hebben opgemerkt
dat de Raad van State op onderdelen lichte kritiek uit maar zich over het
geheel in jaren niet zo positief heeft uitgelaten. Om het arbeidsmarktbeleid
efficiënter vorm te geven, wil het kabinet de instroom in de WAO beperken
en de uitstroom van gesubsidieerde banen naar reguliere banen bevorderen.
In het kader van het reïntegratiebeleid krijgen de gemeenten daartoe
grotere bestedingsvrijheid. Voorts wordt het asielbeleid aangescherpt, hetgeen
ook tot een beperking leidt. Bij dit totaalpakket is het mogelijk om een behoorlijke
groei van de uitgaven te realiseren. De uitgaven groeien de komende vier jaar
reëel met ongeveer 6%. Voor de prioriteiten zorg, veiligheid en onderwijs
is het percentage gunstiger. In vier jaar tijd groeien de uitgaven voor de
zorg reëel met 15% en die voor onderwijs en veiligheid met 9%. De uitgaven
voor de zorg groeien met 5,3 mld euro bovenop het bedrag van 1 mld euro dat
dit jaar aan de zorg is toegevoegd voor de aanpak van wachtlijsten. De uitgaven
voor onderwijs groeien met 1,8 mld euro en die voor veiligheid met 0,7 mld
euro.Er is zo-even gesproken over de tegenbegrotingen. Het is waar dat het
in begrotingen draait om het maken van keuzes. Het gaat hierbij zowel om de
keuze waar omgebogen wordt als om de keuze waar intensiveringen gedaan moeten
worden.De heer Marijnissen (SP):Ik wil de minister-president laten weten dat ik geen woord gemist heb
van zijn antwoord in mijn richting over de Raad van State. Het was naar mijn
mening opmerkelijk dat in het advies van de Raad van State gesproken werd
over het niet oplossen van de achterstelling van de publieke sector, met name
ten aanzien van de lonen, ten opzichte van de marktsector. Hierin lag de intentie
van mijn vraag. De commissie-Van Rijn heeft hiernaar ooit onderzoek verricht
en geadviseerd om fors te investeren in de salarissen en arbeidsvoorwaarden
van zorg, onderwijs, enzovoort. Op welke manier kunnen wij, Van Rijn indachtig,
ervoor zorgen dat de publieke sector het redt in de concurrentie met de marktsector?
De Raad van State spreekt daarover haar zorg uit en die deel ik.Minister Balkenende:De Raad van State heeft gewezen op het feit dat reeds in eerdere kabinetten
is geprobeerd om te komen tot meer efficiency en andere maatregelen. De Raad
wijst op een zekere weerbarstigheid van de materie. In de plannen is een behoorlijke
verhoging van de financiële middelen in de komende jaren voorzien; ik
heb de percentages zojuist genoemd. Bij de ombuigingen zijn de genoemde sectoren
ontzien. Aan de hand van die punten kan binnen de budgettaire ruimte worden
gewerkt aan verbeteringen zoals binnen het Van Rijnkader. Natuurlijk zijn
er meer wensen, maar binnen de financiële mogelijkheden wordt naar oplossingen
gezocht. Ik heb verder het punt gemaakt dat de Raad van State zich behoorlijk
instemmend heeft uitgelaten over het financieel beleid van dit kabinet.De heer Marijnissen (SP):Ik heb begrepen dat de minister-president nog apart komt te spreken over
zorg en onderwijs. Dan zal ik ingaan op de vraag of het geld voldoende is.Als ik mij niet vergis, is de doelstelling van het kabinetsbeleid om de
verhoging van de salarissen in de publieke sector op 2,5% te laten, dus ook
voor de ambtenaren. Hoe denkt u dat te realiseren als de vakbonden, naar mijn
mening terecht, méér vragen dan alleen prijscompensatie?Minister Balkende:Ik stel voor, bij het desbetreffende hoofdstuk terug te komen op de salarisontwikkeling
in de zorg. Ik heb nu in algemene zin willen aangeven dat er sprake is van
een behoorlijke oploop in de financiële middelen, dat deze sectoren worden
ontzien in de ombuigingen en dat er oog is voor de door de commissie-Van Rijn
gesignaleerde problematiek. In de sector onderwijs bijvoorbeeld zal een plan
van aanpak komen om daaraan recht te doen. Kortom, het kabinet ziet deze problematiek.Er wordt uitgegaan van een loonontwikkeling. Daarbij is het van belang
dat de problemen waarvoor wij staan, worden gedeeld zowel door de marktsector
als door de collectieve sector. In die zin is het van belang dat juist ook
de marktsector loonmatiging betracht om ervoor te zorgen dat er sprake zal
zijn van een evenwichtig inkomensbeeld in de publieke sector.De heer Marijnissen (SP):Het lijkt alsof de minister-president niet helemaal van deze wereld is.
Wij hebben wel te maken met een zeer geprononceerde vakbeweging, die naar
mijn mening zeer terecht stelt dat zij zich als het kabinet het spaarloon
en de Melkertbanen afschaft, het recht behoudt om minimaal prijscompensatie
te vragen met daarbij een kleine plus. Er is geen vakbond die boven de 3,5%
komt. Als de minister-president zich die 3,5% realiseert met misschien nog
iets erbij, vraag ik mij werkelijk af hoe hij dan kan vasthouden aan 2,5%
in de publieke sector. Dat staat immers expliciet in de begroting!Minister Balkenende:Ik heb een vraag aan u, mijnheer Marijnissen. Volgend jaar zal de inflatie
zich op een veel lager niveau begeven dan dit jaar; de verwachting is ruim
2%. Als van die inflatieontwikkeling wordt uitgegaan, vindt u dan dat de loonontwikkeling
daarmee de pas moet houden, of vindt u dat 3,5% gevolgd moet worden?De heer Marijnissen (SP):Er is veel gemanipuleer met cijfers. Ik heb mij door de vakbeweging laten
vertellen dat zij de inflatie altijd achteraf afrekent Dan gaat het dus over
de inflatie van dit jaar en niet die van komend jaar. Ik hoop wel dat de minister-president
zich in dit debat aan de feiten wil houden en mij niet dit soort suggestieve
vragen stelt.Minister Balkenende:Ik stel die vraag heel bewust, omdat u ook wel het mechaniek van de vakbeweging
kent. Die houdt rekening met de inflatie in dit jaar en vertaalt die naar
volgend jaar. Wij maken echter nu een situatie mee die wel even iets anders
is dan de afgelopen jaren. Wij hebben te maken met het feit dat de werkloosheid
in 1,5 jaar oploopt met 150.000 mensen. Dat is de realiteit: 7000 à
8000 mensen per maand erbij. Als je dat op je laat inwerken, moet je je afvragen
wat in die omstandigheden verstandig beleid is. Moet je dan kiezen voor de
automatisch piloot waarbij de inflatie van dit jaar volgend jaar moet worden
gevolgd, of zou je nu de broekriem wat meer moeten aanhalen en blijven bij
het inflatieniveau dat volgend jaar te verwachten is? U vindt kennelijk 3,5%
verantwoord volgend jaar.De heer Marijnissen (SP):De minister-president zegt nu weer iets anders. Eerst zegt hij dat de
inflatie volgend jaar minder wordt en nu erkent hij dat het bij de vakbond
gaat om de inflatie van dit jaar. Als u mij op de man af vraagt of ik 3,5%
verantwoord vind, is mijn antwoord: ja, dat vind ik zeer verantwoord; daarbij
zit 2,5% prijscompensatie over dit jaar. De gehele maatschappelijk context
overziend, vind ik dat de vakbond een zeer bescheiden looneis stelt. Ik vind
namelijk dat de vakbeweging daarbij volledig in haar recht staat omdat dit
kabinet op een aantal punten regelrecht kiest voor een asociale aanpak. De
vakbeweging wil dit compenseren.De voorzitter:U heeft nu langzamerhand de vraag wel beantwoord.De heer Marijnissen (SP):Als wij zien dat de top van het bedrijfsleven – over normen en waarden
gesproken – zich niets heeft aangetrokken van elk appel om te matigen,
denk ik dat er ook maatschappelijk gezien alle reden is om die looneis te
honoreren.Minister Balkenende:Misschien nog één opmerking.De voorzitter:Nee, u blijft elkaar vragen stellen.Mevrouw Giskes (D66):De premier sprak zojuist ook over de Melkertbanen. D66 kan zich er best
in vinden als daarin niet eindeloos geld gestopt wordt. Het soort werk dat
die mensen doen, is natuurlijk wel uitermate belangrijk: stadswachten, onderwijsassistenten,
mensen op de tram en in de zorg. Wij willen dan wel tegelijkertijd geld inzetten
om daarvan reguliere banen te maken. Dat doet het kabinet echter niet. Waarom
vindt de minister-president die taken kennelijk niet meer belangrijk?Minister Balkenende:Ik wilde straks nog even terugkomen op de Melkert- en de I/D-banen.Tal van mensen – politici, beleidsmakers, economen, et cetera –
hebben gezegd dat het arbeidsmarktinstrumentarium vernieuwd dient te worden
omdat het niet werkt. De Sociaal-economische raad heeft duidelijk gezegd dat
er een ander perspectief moet worden geboden om ervoor te zorgen dat mensen
reguliere banen kunnen krijgen.Mevrouw Giskes (D66):Die moeten er dan wel zijn.Minister Balkenende:Het kabinet wil, waar het om de I/D-banen gaat, aan andere perspectieven
werken. Je houdt rekening met 60.000 banen waarvan er 53.000 zijn ingevuld.
Aangezien er altijd sprake is van een uitstroom van 15%, moet je 45.000 banen
financieren. Het kabinet wil langs deze weg ombuigen. In dit kader moeten
gemeenten reïntegratiebudgetten krijgen, waardoor zij meer maatwerk kunnen
leveren. Verder moet ervoor gezorgd worden dat het perspectief op reguliere
banen wordt versterkt. In die zin willen wij werken aan een vernieuwing van
de arbeidsmarkt.Mevrouw Giskes (D66):Dat is allemaal heel mooi, maar die banen moeten er wel zijn. Er moet
dus ook geld zijn om vervolgens dat soort banen te creëren voor die mensen,
of zij nou bij ziekenhuizen zitten, bij gemeenten of waar dan ook. Wij zijn
het er helemaal mee eens dat die mensen moeten reïntegreren; daar pleiten
wij al jaren voor. Dan moeten die banen er echter wel zijn en dan moet daar
ook geld voor zijn. Wij hebben hier in onze tegenbegroting bijvoorbeeld 100
mln euro voor uitgetrokken. Daar kun je zo'n 3000 van die banen voor creëren.
U doet dat echter niet. U zegt alleen: ga maar gewoon werken. Dat kan toch
niet?Minister Balkenende:Nee, maar gemeenten krijgen wel vrij te besteden reïntegratiebudgetten.
Dat kan leiden tot faciliteiten in de sfeer van de kosten van arbeid, waardoor
arbeid goedkoper gemaakt kan worden. Dat kan zijn...Mevrouw Giskes (D66):U geeft geen antwoord op mijn vraag. De mensen die nu stadswacht zijn
in een Melkertbaan, moeten dan wel een normale stadswacht kunnen worden. Als
die baan er niet is, kan een gemeente willen reïntegreren tot ze erbij
neervalt, maar dan heeft ze geen baan te vergeven aan zo iemand. Dat is toch
het echte probleem?Minister Balkenende:U kent de opvatting van dit kabinet toch? Laten we het punt van de stadswachten
nemen. Het kabinet vindt het van belang dat mensen die dit belangrijke werk
doen, het perspectief kan worden geboden op een reguliere baan. Om die reden
heeft het kabinet gezegd dat er nagedacht moet worden over lagere loonschalen.
Zo zou ervoor gezorgd kunnen worden dat deze mensen met die taken een reguliere
functie krijgen. Verder moeten er budgetten komen om dit mogelijk te maken.
Dat betekent een stukje vernieuwing waardoor de mensen die deze functies vervullen,
perspectief wordt geboden en zij niet steeds in die Melkertbaan gevangen blijven.Mevrouw Giskes (D66):Dat is precies wat ik zeg. De minister-president zegt dat hij geld wil
uittrekken voor reïntegratie. Daar ben ik het helemaal mee eens, maar
vervolgens moet er wel een baan zijn die deze mensen dan gereïntegreerd
kunnen vervullen. Als die baan er niet is, is het probleem niet opgelost dat
al die functies waar in de maatschappij ontzettend veel behoefte aan is, niet
worden vervuld. Het kabinet zegt echter ook dat die functies nodig zijn met
het oog op de veiligheid, met het oog op het onderwijs et cetera.Minister Balkenende:Ik heb aangegeven dat je maatschappelijk vitale functies moet erkennen,
dat je moet werken aan andere loonschalen en dat gemeenten meer maatwerk moeten
kunnen leveren om deze zaken aan te pakken. Ik denk dat wij die vernieuwende
slag in het arbeidsmarktbeleid nadrukkelijk moeten maken.De heer Verhagen (CDA):Is het kabinet bereid om bij die vernieuwing ook de mogelijkheid te betrekken
van het aanwenden van bestuurlijke boetes door gemeenten? Als dat mogelijk
wordt, kunnen uit die bestuurlijke boetes de stadswacht en de controleur op
de tram gefinancierd worden.Minister Balkenende:Het instrument van bestuurlijke boetes heeft in het kabinet een goed onthaal
gekregen. Bestuurlijke boetes kun je benutten voor dit soort activiteiten.
Dat heeft gewoon te maken met de financiering van zaken. Dit is echter additioneel
aan datgene wat het kabinet aan middelen uittrekt voor het arbeidsmarktbeleid.De heer Verhagen (CDA):Daar ben ik het mee eens. In de schriftelijke antwoorden op mijn vragen
inzake de bestuurlijke boetes wordt een notitie op dit punt toegezegd vóór
de begroting. Ik vind dat antwoord echter vrij vaag. Ik wil graag de toezegging
hebben dat de gemeenten de mogelijkheid krijgen om door middel van bestuurlijke
boetes juist op dit soort vitale functies zelf reguliere banen in deze sector
te realiseren.Minister Balkenende:In de eerste plaats moeten wij de notitie afwachten. Dat is ook correct,
want daarin wordt hierop ingegaan. In de tweede plaats moeten wij erop letten
dat wij niet treden in de eigen financiële autonomie van gemeenten. Wij
gaan namelijk niet voorschrijven hoe het geld precies moet worden uitgegeven.
U zegt dat dit een mogelijkheid is die gemeenten hebben om bepaalde functies
te realiseren. Dat kan, maar dat is dan wel hun verantwoordelijkheid.De heer Verhagen (CDA):Dat klopt, maar op dit moment is de mogelijkheid die gemeenten hebben
om bestuurlijke boetes in te zetten, te beperkt. Ze mogen die bijvoorbeeld
alleen inzetten voor parkeerbeleid en dergelijke. De CDA-fractie wil dat verbreden
en daarop zou in die notitie een antwoord moeten worden gegeven.Minister Balkenende:Indachtig uw opmerkingen, lijkt het mij goed om hierop terug te komen
wanneer die notitie er is. Het is zijn belangrijke opmerkingen waarmee u precies
hebt aangegeven hoe u hiertegen aankijkt.De heer Verhagen (CDA):Ik ga ermee akkoord dat we hierop terugkomen. Ik wil dan echter wel dat
dit in die notitie verwerkt is voor de behandeling van de begroting van Binnenlandse
Zaken. In dat kader kunnen wij hier dan op terugkomen. Als dat niet gebeurt,
blijven wij namelijk wachten, terwijl wij, indachtig uw eigen uitstraling,
juist snel en daadkrachtig moeten kunnen optreden.Minister Balkenende:Zeker na dit argument geef ik mij gewonnen. Daadkracht is belangrijk.
Ik neem aan dat de bewindspersoon die belast is met het opstellen van deze
notitie, u goed heeft beluisterd en aandacht zal besteden aan de thematiek
die u terecht naar voren hebt gebracht.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Heb ik het goed gezien dat in de CPB-doorrekeningen staat dat het aantal
mensen in de bijstand met 30% stijgt als gevolg van het kabinetsbeleid?Minister Balkenende:Als gevolg van deze beperkingen?Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Als gevolg van het kabinetsbeleid. Ik doel op de CPB-doorrekeningen.Minister Balkenende:Als wij het hebben over de rol van gemeenten...Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Dat vroeg ik niet. Ik vraag alleen maar of ik dat goed in mijn hoofd heb.
Ik zal u helpen: het staat in de CPB-doorrekening.Minister Balkenende:Het CPB heeft gezegd dat het beleid van het kabinet niet procyclisch uitwerkt.
Dat is het algemene beeld. Ik heb zojuist aangegeven dat de inzet van het
kabinet ten aanzien van het arbeidsmarkt beleid is om te komen tot vernieuwing
van het arbeidsmarktinstrumentarium. Hier ligt een belangrijke verantwoordelijkheid
voor gemeenten. Zij moeten op een andere manier met zaken omgaan. Als het
mogelijk blijkt mensen in te schakelen via dat regelvrije arbeidsmarktbudget,
moet het mogelijk zijn om mensen buiten de bijstand te houden.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Mijn vraag was met ja of nee te beantwoorden. Ik had namelijk een vervolgvraag.
De minister-president heeft gezegd dat er reïntegratiebudgetten naar
de gemeenten gaan om ervoor te zorgen dat de Melkertbanen door de gemeenten
in stand kunnen worden gehouden. Ziet hij niet dat hierdoor het financiële
beleid van de gemeenten niet makkelijker wordt, omdat zij aan de andere kant
meer mensen in de bijstand zullen krijgen en zij daar, zoals hij weet, zelf
aan moeten bijdragen? Daaraan kan worden toegevoegd dat de bijzondere bijstand
voor een groot deel heel anders gaat werken, om niet te zeggen dat deze bijna
wordt afgeschaft. Het financiële beleid wordt door deze manier van optreden
toch juist moeilijker gemaakt? Zo'n reïntegratiebudget helpt dan toch
niet?Minister Balkenende:Als wij meer zouden kunnen doen aan het inschakelen van mensen op vitale
functies in de reguliere activiteiten en budgetten van maatschappelijke instellingen,
als wij in staat zijn om er met meer maatwerk voor te zorgen dat mensen aan
de slag kunnen, als wij ervoor zorgen dat mensen de overstap van een I/D-baan
naar bijvoorbeeld een baan in het bedrijfsleven kunnen maken, is er heel veel
gewonnen. Dat is de inzet die wij hebben en dat is de vernieuwing van het
arbeidsmarktbeleid. U hebt het over de situatie voor gemeenten. Het beroep
dat op de bijstand wordt gedaan, hangt ook samen met de algemene financieel-economische
ontwikkeling. Ik heb u getallen genoemd: er zijn 60.000 I/D-banen.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Ik heb er geen bezwaar tegen als u het Melkertbanen noemt.Minister Balkenende:Een deel van deze banen is niet bezet en een deel wordt elk jaar doorgestroomd,
dat wil zeggen dat vacatures niet worden opgevuld. Bij deze getallen komt
men niet uit op 30.000 mensen in de bijstand als gevolg van deze maatregelen.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Dat klopt, maar het ging mij, evenals de heer Verhagen, om de mogelijkheden
die een gemeente heeft. U zegt dat het helpt, en zeker als het gaat om het
arbeidsmarktbeleid zal ik wat dat betreft de feiten niet bestrijden. Maar
u verkleint door dit beleid wel het financiële gebied van gemeenten.
Ze krijgen in ieder geval minder mogelijkheden om zelf beslissingen te nemen.Minister Balkenende:De inzet van het kabinet is dat gemeenten eigen verantwoordelijkheden
nemen, met de daarbij behorende budgetten. Als je ervoor zorgt dat mensen
kansen krijgen op de arbeidsmarkt, kun je daardoor ook weer werken aan betere
perspectieven voor gemeenten. Maar uw punt was de koppeling tussen het beleid
en het aantal van 30.000 mensen in de bijstand. Ik hoop dat ik op grond van
de getallen duidelijk heb gemaakt dat zo'n een-op-eenrelatie niet mag worden
gelegd.Zoals gezegd, heeft het kabinet waardering voor de inzet van de verschillende
partijen bij het opstellen van tegenbegrotingen. Door GroenLinks en D66 worden
extra ombuigingen voorgesteld in de sfeer van extra efficiencykortingen en
versnelling van bezuinigingen op het bestuur en beheer in de zorgsector. Die
maatregelen hebben bepaalde consequenties. Het kabinet is op goede gronden
gekomen tot het door mij aangegeven beleid. Van belang is dat rekening wordt
gehouden met het perspectief op korte termijn, en dat op langere termijn.
In de plannen van GroenLinks zit een aantal sympathieke elementen, geen misverstand
daarover. Maar ze hebben ook consequenties als het gaat om de ontwikkeling
van... Het kabinet is er, kijkend naar de beleidsmaatregelen van GroenLinks,
niet van overtuigd dat deze op de langere termijn werkelijk bijdragen aan
een structurele versterking van de Nederlandse economie. Om die reden gaan
wij ervan uit dat de maatregelen die het kabinet voorstelt een betere bijdrage
zijn aan een structureel overschot op de langere termijn en dat wij meer doen
aan beteugeling van de inflatie, wat ook internationaal gezien nodig is. Wij
hebben dus met belangstelling kennisgenomen van de plannen van GroenLinks,
maar wij zullen ze niet kunnen overnemen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter. Ik dank de minister-president voor zijn reactie op onze tegenbegroting.
Inflatie is niet onbelangrijk, maar het gaat uiteindelijk natuurlijk om koopkracht.
De minister-president weet dit ook. Ik vraag de minister president nog iets
nadrukkelijker te reageren op het volgende punt, dat misschien nog wel belangrijker
is. Het politieke nieuws tot nu toe is dat eventuele tegenvallers later dit
jaar zullen worden opgevangen door een omvangrijker tijdelijk tekort op de
begroting. Over de begroting van het kabinet zegt het CPB dat deze een remmend
economisch effect heeft. Dit betekent dat de kans op tegenvallers groter is.
Onze begroting werkt economisch juist stimulerend. Dat zou de minister-president
toch moeten aanspreken.Minister Balkenende:Het is dan zaak om goed te kijken naar de taxatie van de plannen door
het Centraal planbureau. Ik heb zojuist in een citaat aangegeven dat de procyclische
werking van het kabinetsbeleid niet moet worden overdreven. Ook het CPB wijst
op de positieve effecten van het kabinetsbeleid op de wat langere termijn.
Plaats ik de doorrekening van uw programma daar tegenover, dan blijkt bijvoorbeeld
dat er geen sprake is van meer banen in de marktsector. Ook zien wij een zekere
uitgestelde lastenverzwaring in de komende jaren. Als wij die zaken op een
rijtje zetten, houd ik mijn standpunt staande dat uw plannen voor de langere
termijn niet goed uitwerken en dat daarom de voorkeur moet worden
gegeven aan de plannen van het kabinet.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat is een bewijs uit het ongerijmde. U kunt ons nooit verwijten dat wij
niet meer banen creëren in de marktsector dan het kabinet, want dat is
nul-nul, zal ik maar zeggen. In de tweede plaats geeft het CPB zelf aan, geen
langetermijndoorrekening te willen maken. Ik zou het CPB graag om een langetermijndoorrekening
willen vragen van de plannen van het kabinet en van die van GroenLinks. Als
wij dat samen doen, kunnen wij voor de financiële beschouwingen de resultaten
krijgen. Wij kunnen dan bekijken wat op de lange termijn het beste is. Ik
vraag u echter te reageren op wat het CPB wel zegt, namelijk dat in de tegenbegroting
van GroenLinks de loonkosten dalen. Ook de arbeidsinkomensquote is positief
ten opzichte van de begroting van het kabinet. De winstgevendheid neemt toe.
De investeringen nemen toe. De werkgelegenheid neemt toe en de economische
groei neemt toe. Ziedaar, uw begroting is zo slecht dat het heel gemakkelijk
is om een tegenbegroting te maken.Minister Balkenende:Zo kun je het formuleren, maar wat u zegt, heeft natuurlijk wel een schaduwkant.
Uw voorstellen gaan gepaard met een hoger financieringstekort. U hebt het
over maatregelen op de korte termijn, maar op de lange termijn is er sprake
van een aantal negatieve ontwikkelingen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Neen.Minister Balkenende:Jawel.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Welke dan? Die staan nergens in de doorrekening!Minister Balkenende:Ik noem bijvoorbeeld de lastenontwikkeling. U neemt minder verzwaringen
op in het begin, maar naderhand komt dit terug. Uw suggestie om het langetermijnperspectief
door het CPB te laten doorrekenen, is misschien een goede gedachte.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat is geïncasseerd, maar daarmee bent u nog niet helemaal van mij
af. De positieve effecten die ik zojuist noemde voor 2003, kunt u niet bagatelliseren.
U kunt spreken over een iets groter tekort als gevolg van onze voorstellen.
Dat klopt, maar het nieuws van het debat tot nu toe is dat het kabinet een
eventuele tegenvaller ook opvangt via een hoger tekort. Dus kan dat grotere
tekort door onze voorstellen niet echt een punt van discussie zijn.Minister Balkenende:Uw voorstellen dragen meer risico's in zich dan die van het kabinet, omdat
u uitgaat van een hoge beginwaarde.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat klopt, maar uw begroting brengt meer economische risico's met zich.
Dat heeft het CPB geanalyseerd. Dat wil zeggen dat het risico op tegenvallers
ook groter is. Het is dus waarschijnlijk dat u uw toevlucht moet nemen tot
een hoger tekort in de loop van dit jaar. Wij hebben een tijdelijk hoger tekort,
maar onze voorstellen werken economisch en sociaal stimulerend uit. Wij hebben
dat hoger tekort dan niet meer nodig. Daar draait het om.Minister Balkenende:De Macro-economische verkenning maakt duidelijk dat de beleidsmaatregelen
van dit kabinet ook op lange termijn positief uitwerken.De heer Zalm (VVD):Voorzitter. Mag ik de heer Rosenmöller een vraag stellen?De voorzitter:Bij uitzondering akkoord.De heer Zalm (VVD):Komt er ooit een tijd dat de heer Rosenmöller zuiniger wil zijn?
Ik herinner mij nog dat, toen het economisch meeviel en er sprake was van
veel inkomstenmeevallers, dit reden was om veel extra uit te geven. Nu zit
het tegen, maar hij vindt dat er nog steeds reden is extra uit te geven. Komt
er ooit een tijd dat GroenLinks wat zuiniger wil zijn?De heer Rosenmöller (GroenLinks):Wij waren veel zuiniger op het punt van de enorme lastenverlichting die
onder uw verantwoordelijkheid aan de burger is gegeven. Het is niet de vraag
of er een moment komt dat GroenLinks zuiniger is, maar die momenten waren
er al.De voorzitter:Deze discussie kan in tweede termijn worden voortgezet.Minister Balkenende:Ik ben ingegaan op de plannen van D66 en van GroenLinks. De plannen van
de PvdA zijn voldoende behandeld tijdens het debat tussen de heer Zalm en
mevrouw Van Nieuwenhoven. Ook de ChristenUnie heeft een plan opgesteld. Daarvoor
geldt dat de norm van het rentmeesterschap niet geheel in acht wordt genomen.
Er is sprake van een fors tekort en dat betekent dat de rekening wordt doorgeschoven.De heer Van Dijke (ChristenUnie):De vraag waar het om draait, is of wij bereid zijn om het belastinginstrument
in te zetten voor het bereiken van politiek gewenste maatschappelijke of ecologische
doelen. Is de minister-president het met mij eens dat deze instrumenten er
niet voor niets zijn, maar dat deze ingezet kunnen worden, bijvoorbeeld om
schadelijke milieueffecten te mitigeren?Minister Balkenende:Je moet altijd kritisch kijken naar de effecten van een beleidsinstrument.
In het verleden had men de neiging, zeer instrumenteel te werk te gaan. Dit
leidde tot een grote mate van detailregelingen. Op een gegeven moment moet
dan erkend dat het beter is om sommige zaken op te ruimen om het geheel eenvoudiger
te maken. Daarnaast geldt dat de overheid niet alleen kan opereren bij het
toepassen van instrumenten. De ChristenUnie is een partij die ook met nadruk
staat in de traditie van de eigen verantwoordelijkheid van maatschappelijke
verbanden. Daar mogen anderen op aangesproken worden.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Daar kan een instrument zoals de kilometerheffing bijvoorbeeld heel goed
bij helpen. In onze begroting stellen wij voor om in plaats van de onroerendezaakbelasting
de overdrachtsbelasting in te zetten. Wil de minister-president toezeggen
dat hij dit punt in de doorrekening betrekt?Minister Balkenende:Wijziging van de overdrachtsbelasting kan een kostbare zaak zijn. Het
lijkt mij beter, op dit onderwerp terug te komen bij de financiële beschouwingen
als ook andere fiscale aspecten aan de orde zijn.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Wordt dit betrokken in de doorrekening die zojuist met collega Rosenmöller
is afgesproken?Minister Balkenende:Ik heb gezegd dat het goed is om de effecten op langere termijn van de
voorstellen van GroenLinks en die van het kabinet te laten doorrekenen. De
overdrachtsbelasting kan daarin wellicht worden betrokken.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Dat is een keuze. Ik krijg graag de toezegging dat de effecten van ons
voorstel bij de toegezegde doorrekening worden betrokken. Dan kunnen wij een
eerlijke afweging maken terzake van de vraag of het verantwoord is om de onroerendezaakbelasting
af te schaffen dan wel dat een andere vorm gekozen moet worden om geld terug
te geven aan de woningbezitters.Minister Balkenende:U legt nu al een relatie tussen de OZB en de overdrachtsbelasting. U weet
waar dit kabinet voor staat en waar het de komende vier jaar hard aan zal
werken. Het lijkt mij dat de effecten van wijziging van de overdrachtsbelasting
in de nadere berekening kunnen worden betrokken.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Ik heb minister Kamp horen zeggen dat verstandige plannen van de Kamer
gehonoreerd zullen worden. Ik ga ervan uit dat de minister-president dit ook
doet. Ik heb de indruk dat het verlagen van de overdrachtsbelasting aanzienlijk
verstandiger is dan het afschaffen van de OZB. Om die reden wil ik graag dat
dit voorstel in de doorrekening wordt betrokken.Mevrouw Giskes (D66):Ik dacht wij ook aan de beurt zouden komen toen de minister-president
de tegenbegrotingen behandelde. Dat is echter maar summier gebeurd. Hij heeft
enkele keren geprobeerd, aan te geven dat onze begroting slechter uitwerkt
op de economische groei en op de inflatie dan die van het kabinet. Volgens
het CPB scheelt dit hooguit 0,1%, dus is het een kwestie van een afrekeningsmarge.
Is de minister-president het met ons eens dat onze resultaten eigenlijk evengoed
zijn als die van het kabinet? Onze begroting is nog steeds heel aantrekkelijk.Minister Balkenende:Als het gaat om de hoogte van het saldo dat je bereikt, zit er een positief
element in, maar dat heeft wel een bepaalde prijs. De maatregelen die u voorstelt,
betekenen dat er in 2003 nog 1,5 mld euro bezuinigd moet worden door efficiencykortingen
en het beperken van subsidies. Dat is een buitengewoon zware opgave. Het is
nu al buitengewoon lastig. In algemene zin kun je wel zeggen dat je 1,5 mld
extra bezuinigt, maar de consequenties daarvan zullen groot zijn. Om die reden
denk ik dat het lastig is om met uw voorstel akkoord te kunnen gaan.Mevrouw Giskes (D66):Ik heb al verschillende ministers horen zeggen dat het stoppen met het
verstrekken van subsidies een van de grote doelstellingen van dit kabinet
is. Daar komt u kennelijk enigszins van terug?Minister Balkenende:Bij de opstelling van het Strategisch akkoord hebben wij natuurlijk heel
scherp gekeken naar de subsidies die verstrekt worden. Er zit ook een zekere
rem op, omdat sommige zaken nadrukkelijk bekostigd moeten worden; de effecten
daarvan zijn te groot om ermee te stoppen. Het is toch al lastig voor instellingen
om met kortingen om te gaan. Je moet altijd kritisch zijn over het subsidie-instrument.
De bezuiniging van 1,5 mld euro op subsidies die mevrouw Giskes voorstelt,
heeft naar mijn mening te vergaande consequenties.Voorzitter. Het is goed om enkele opmerkingen te maken over de werkloosheid
in ons land. De inzet van dit kabinet is nadrukkelijk om de werkgelegenheid
te verbeteren. Het beleid van dit kabinet leidt tot een structureel hogere
groei van de werkgelegenheid in de marktsector, van 0,5% naar 0,75%. Dat blijkt
uit de doorrekening van het Strategisch akkoord. Het CPB stelt in de macro
economische verkenning dat de stijging van de werkloosheid in 2003 veroorzaakt
wordt door zowel de gebruikelijk vertraagde doorwerking van de lagere conjunctuur,
als het beleid dat eerder was gericht op de vergroting van het arbeidsaanbod.
De stijging heeft dus vooral te maken met een conjuncturele ontwikkeling.
Het kabinet schrapt geen Melkertbanen, maar bezet ook geen vacatures.Het kabinet zet verder in op loonmatiging, want een matiging van 1% leidt
tot ruim 5000 banen extra in de marktsector in 2003 en dat loopt zelfs op
tot bijna 70.000 extra banen in 2006. Ook dat staat duidelijk in de macro
economische verkenning. Ik bestrijd dus dat het kabinet aan de sociale partners
vraagt om een gunst of om genoegen te nemen met minder, wat sommigen, ook
in de Kamer, wel eens hebben gesuggereerd. Wij willen loonmatiging, niet om
de loonmatiging, maar om de werkgelegenheid.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Als een akkoord met de sociale partners zou botsen met het Strategisch
akkoord, wat is dan het belangrijkste voor de minister-president?Minister Balkenende:U zegt botsen, maar je gaat met elkaar overleggen om tot een akkoord te
komen. Ook tegen de sociale partners heb ik gezegd dat het kabinet een open
en reëel overleg voorstaat, waarbij het Strategisch akkoord uitgangspunt
is. Welke handreikingen heeft het kabinet de afgelopen tijd gedaan? U weet
dat wij hebben voorzien in een geconditioneerde lastenverlichting van 500
mln euro. Aanvankelijk hadden wij een begrotingsevenwicht als ondergrens,
maar wij hebben een begrotingstekort geaccepteerd. In de levensloopregeling,
waarbij minister De Geus van Sociale Zaken en Werkgelegenheid actief betrokken
is, wordt een alternatief voor het spaarloon gezocht. Kortom, het kabinet
heeft al een aantal handreikingen gedaan. Ik geef u aan dat het om een open
en reëel overleg gaat.De heer Rosenmöller (GroenLinks):In de afgelopen weken is er natuurlijk al een paar keer gesproken met
de vakbeweging; één keer was er een officieel kennismakingsgesprek.
Wij beginnen niet bij nul. De sociale partners zijn boos op het kabinet. Wij
kennen de sociale partners in Nederland als niet onverantwoordelijk, ook niet
op sociaal-economisch terrein, zoals u met mij eens zult zijn. U bepleit tegenover
de Kamer en de samenleving nadrukkelijk een gematigde loonkostenontwikkeling.
De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft al een keuze gemaakt, want hij zegt dat hij afspraken over loonmatiging die een meerwaarde
hebben, belangrijker vindt dan het strikt handhaven van het akkoord. Bent
u dat met hem eens?Minister Balkenende:Wij moeten eerst goed bekijken wat de heer De Geus heeft gezegd. Hij heeft
opgemerkt dat het regeerakkoord niet zaligmakend is. Ik heb net al gezegd
dat wij ook al die 500 mln euro hebben geaccepteerd die niet in het akkoord
stond. De heer De Geus heeft ook gesteld dat als er echt een akkoord komt
dat meerwaarde heeft, hij aan zijn collega's durft uit te leggen dat er iets
anders is uitgekomen dan wat de inzet van het kabinet was. Wij kiezen voor
een open en reëel overleg en vinden dat het Strategisch akkoord het uitgangspunt
is. Op die manier gaan wij het gesprek in. Wat is de waarde geweest van het
gesprek dat wij op 12 september hebben gehad? Aanvankelijk leek het alsof
het gesprek niet eens zou kunnen plaatshebben. Wij hebben er de ernst van
de financiële en sociaal-economische situatie gedeeld. Dat is winst,
omdat wij met elkaar van mening zijn dat bepaalde zaken niet goed gaan en
dat de werkloosheid lager moet.Er is verder afgesproken dat wij op een aantal belangrijke dossiers met
elkaar in gesprek zullen gaan. Er zullen over de dossiers op het punt van
de koopkracht, het arbeidsmarktbeleid en de sociale zekerheid gesprekken gevoerd
gaan worden. Het streven is om tot een akkoord te komen. We gaan dat traject
nu in. Daarbij past dat we niet op voorhand tegen elkaar zeggen: er kan niets.
Als de voorzitter van de CNV zegt dat er een moratorium moet komen op alle
plannen van het kabinet en dat hij bereid is daarna te gaan praten, dan kan
dat natuurlijk niet. Wij hebben onze eigen verantwoordelijkheid te nemen.
Ik geef daarmee precies aan hoe wij het gesprek willen ingaan. Het onderhandelen
zal daar echter gebeuren. Ik ga bij dit debat geen voorschot nemen op die
gesprekken.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter. Wij kennen allebei de rituele dansen rondom dit soort processen.
Mag ik het in die zin vertalen dat het belang dat u aan dit soort afspraken
hecht, maakt dat zij, als zij er komen, niet per definitie binnen het Strategisch
akkoord behoeven te passen?Minister Balkenende:Ik heb aan wat ik zojuist gezegd heb, niets toe te voegen. Ik heb u aangegeven
dat de analyse wordt gedeeld dat er een agenda is en ik heb aangegeven hoe
wij het gesprek zullen ingaan. Ik ga geen voorschot nemen op wat er de komende
weken gaat gebeuren.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Maar open en reëel overleg betekent met een inzet beginnen en niet
van tevoren de uitkomst bepalen als het gaat om het beleidskader.Minister Balkenende:Het onderhandelingsspel moet daar worden gespeeld, waar het hoort. U weet
dat als oud-vakbondsman ook. Dat is op dit moment niet hier.Voorzitter. Er is gisteren in het debat het nodige gezegd over de levensloopregeling
en het spaarloon. Het kabinet wil per 1 januari aanstaande de verlofknip invoeren.
De fracties van het CDA en de LPF hebben bij monde van de heren Verhagen en
Wijnschenk gewezen op een aanvullende regeling ten opzichte van wat het kabinet
naar voren heeft gebracht. Zij willen met ingang van 2004 een bredere levensloopregeling
van start laten gaan. Ik wil de heer Wijnschenk overigens graag van harte
gelukwensen met zijn maidenspeech en hem namens het kabinet alle goeds toewensen
in zijn nieuwe rol. De PvdA heeft bij monde van mevrouw Van Nieuwenhoven een
integrale verlofparaplu voorgesteld.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter...De voorzitter:Misschien laat u de minister-president op dit onderwerp iets verder komen
in zijn antwoord.De heer Verhagen (CDA):Wij zeggen niet 1 januari 2004 maar zo spoedig mogelijk.Minister Balkenende:Daar heeft u gelijk in. Ik heb zelf ook al nagedacht over de technische
mogelijkheden. Ik loop daarmee enigszins vooruit op verdere discussies. U
heeft gezegd: zo spoedig mogelijk. U weet echter ook dat je bij het invoeren
van maatregelen gehouden bent aan een bepaald tijdstip. Bij het introduceren
van een systeem zoals u voorstelt, is de vraag of het technisch mogelijk is
om dit per 1 januari 2003 te doen. Dat is waarschijnlijk iets te ambitieus.
Maar laat ik eerst iets zeggen over wat het kabinet op dit ogenblik bezighoudt.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Dan gaat het spaarloon dus door tot de tijd dat dit systeem ingevoerd
kan worden.Minister Balkenende:Ik zal eerst mijn verhaal even afmaken en dan de conclusies geven waarop
u zit te wachten.Voorzitter. Het kunnen combineren van zorg en arbeid is een van de speerpunten
van het kabinet. Het is goed dat er voor dit thema een breed draagvlak is.
De SER heeft in zijn middellangetermijnadvies gevraagd, inhoud te geven aan
een levensloopbewust beleid. Ik bespeur bijna een concurrentie tussen partijen
binnen en buiten het parlement op dit thema. Het is positief dat er brede
aandacht voor dit thema is. Het kabinet heeft alles op alles gezet om al per
1 januari aanstaande daadkrachtig te beginnen met de verlofknip.Laten we een aantal misverstanden rondom het spaarloon wegnemen. Er bestond
al langer twijfel aan de effectiviteit van het spaarloon, ook bij de PvdA,
getuige haar verkiezingsprogramma. Op pagina 159 van de CPB-doorrekening "Keuzes
in kaart" wordt opgemerkt: De spaarloonregelingen worden afgeschaft; de opbrengst
hiervan is 0,8 mld euro. De PvdA doet dit echter zonder daarvoor een levensloopregeling
in de plaats te stellen. Gisteren was even aan de orde dat er een alternatief
zou zijn, maar ik kon dit niet direct vinden.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Dat alternatief is al op 23 april van dit jaar gepresenteerd.Minister Balkenende:Zijnde?Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Een verlofregeling zoals de PvdA die wilde, een bundeling, een levensloopverlofregeling.Minister Balkenende:Dat was natuurlijk zonder dekking. Ik weet waar u op doelt, maar ik kon
het gisteren niet vinden in wat er de laatste tijd aan de orde is geweest.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Kan het zijn dat de Partij van de Arbeid dat ook bedacht, net zo goed
als u het spaarloon gebruikt voor die regeling?Minister Balkenende:Dat zou kunnen, maar in ieder geval zijn wij het eens over het feit dat
de spaarloonregeling in de plannen van de Partij van de Arbeid ook werd beëindigd,
zoals blijkt uit de doorrekening van het program van de PvdA. Blijkbaar speelt
dat al langere tijd, want ook in het regeerakkoord van het vorige kabinet
werd gesproken over een andere opzet van het spaarloon. Ik wijs op pagina
141-2 van het regeerakkoord-Kok II. Die doorberekening blijft overigens een
lezenswaardig document, want op pagina 191 staat dat GroenLinks ook van het
spaarloon af wil. In de tegenbegroting wordt het afschaffen van het spaarloon
niet ongedaan gemaakt.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik ben blij dat u, misschien iets te laat, kennis heeft genomen van het
verkiezingsprogramma van GroenLinks, maar dat wordt natuurlijk wel zwaar gecompenseerd
met een arbeidsmarktpakket dat er mag zijn. Wij pleiten ook voor een zorgverzekering
voor verlof. Wat wij doen, is het instrument wijzigen en de doelstelling verbeteren.
Uiteindelijk gaat het erom wat mensen ervoor kopen en krijgen.Minister Balkenende:Daar hebt u volstrekt gelijk in. U hebt ook een alternatief geboden, net
zo goed als de CDA- en de LPF-fractie nu pleiten voor een andere levensloopregeling.
Ik wilde het punt maken dat er bij meerdere partijen ideeën bestonden
om van de spaarloonregeling in die vorm af te komen.Dat hangt misschien samen met een tweede punt, dat de spaarloonregeling
beperkingen heeft. Het is een aftrekpost die de hogere inkomens begunstigt.
Ik zie de heer Rosenmöller instemmend knikken. Ik denk dat dit voor de
GroenLinksfractie een reden is geweest om te komen tot een alternatief. Het
is niet voor niets dat 75% van de mensen met een inkomen van twee maal modaal
en meer gebruikmaakt van het spaarloon en slechts 16% van het minimumloon
en minder. De verlofknip heeft voor iedereen een bonus van 30%. Dat is relatief gunstiger
voor de lagere inkomens. Daarmee wordt ongeveer bereikt wat de heer Van der
Vlies suggereert, namelijk een aftopping voor de hogere inkomens. Het voorstel
van de heer Rosenmöller om deze voor lagere inkomens gunstige verlofknip
een jaar uit te stellen en de kritiek van de heer Marijnissen begrijp ik niet
helemaal, omdat deze regeling voor bepaalde groepen gunstiger uitpakt dan
de spaarloonregeling.De heer Marijnissen (SP):Heeft de minister-president ook het SP-programma gelezen?Minister Balkenende:Dat hebben wij netjes gedaan voor de verkiezingen, toen wij bezig waren
met onze campagnes. Dan nemen wij kennis van elkaars stukken en zo debatteer
je met elkaar. Dat zult u zich herinneren.De heer Marijnissen (SP):U weet vast niet meer wat erin stond over de spaarloonregeling.Minister Balkenende:Gaan wij overhoren? U weet het beter dan ik, dus dan moet u het maar vertellen.De heer Marijnissen (SP):Goed, daar stond in dat wij die vooral moesten behouden, daar kan ik kort
over zijn. Wij vonden dat de onrechtvaardigheid die de minister-president
net schetst, namelijk dat de hogere inkomens er meer van profiteren dan de
lagere, zou moeten worden afgeschaft. Dat wilde ik hier nog graag vermeld
zien.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):In de schriftelijke antwoorden die wij vanochtend hebben gekregen, lijkt
het alsof het voor de lagere inkomens inderdaad niet ongunstig uit hoeft te
komen, zoals de minister-president zegt. Kan hij mij uitleggen hoe iemand
op het minimumloonniveau in een jaar € 3000 kan gebruiken voor het
opbouwen van een tegoed, waardoor hij werkelijk iets meer kan doen met € 600
per jaar?Minister Balkenende:Wij kunnen denken aan de categorie tweeverdieners die op een minimumniveau
zitten, maar met elkaar dit bedrag kunnen opbrengen.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Ja, maar ik had het over de laagste inkomens en dat zijn soms geen tweeverdieners.Minister Balkenende:Dat klopt, maar u vraagt om een situatie waarin dat denkbaar is. Ik heb
gezegd: twee mensen op minimumniveau hebben met elkaar toch meer te besteden.
Wanneer meerdere mensen van een uitkering moeten rondkomen, staat de zaak
er anders voor. Het punt is dat de spaarloonregeling relatief gunstiger uitvalt
voor de hogere inkomens en dat de verlofknip in die zin relatief gunstiger
uitwerkt voor de lagere inkomens. Dat is het punt dat nu aan de orde was.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Dat betekent dat het in de nu gekozen opbouw nog steeds niet echt goed
mogelijk is voor de lagere inkomens om van die verlofregeling gebruik te maken.Minister Balkenende:Dat is afhankelijk van spaarzin en van financiële mogelijkheden.
Wij moeten eerlijk zijn, bij de spaarloonregeling geldt ook de vraag of men
in staat is om daarvoor geld op te brengen. Die situatie is niet anders bij
het spaarloon of bij de verlofknip.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Dat bestrijd ik niet, want u hebt terecht opgemerkt dat ook de Partij
van de Arbeid vond dat wij niet op deze manier door moesten gaan met de spaarloonregeling.
Mijn enige punt is of er met u te praten valt over een mogelijkheid om de
laagste inkomens toch toegang te laten krijgen tot die verlofregeling. Wij
moeten ook leren van het verleden. Als wij allemaal zeggen dat de spaarloonregeling
wat dat betreft verkeerd uitwerkte en dat die daarom afgeschaft moet worden,
moeten wij er ook voor zorgen dat de regeling die ervoor in de plaats komt,
ook daadwerkelijk kan worden gebruikt door mensen op het laagste niveau. Dat
is op dit moment mijn enige punt.Minister Balkenende:Ik heb gezegd dat deze regeling relatief gunstiger uitvalt door die 30%
die erbij wordt geplust, die aan allen ten goede komt. Ik heb gezegd dat de
regeling relatief gunstiger uitvalt voor de mensen met de lagere inkomens. Daarmee heb je dan toch al het mogelijke gedaan om die toegang te
vergemakkelijkenMevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Nee, dat is niet waar. Je kunt immers ook zeggen dat je een deel van wat
eerder voor de spaarloonregeling werd gebruikt, benut om de mogelijkheden
te vergroten op het niveau van de laagste inkomens. Ik geef onmiddellijk toe
dat dit ook weer een politieke keuze is. Ik ben ook bezig om die te maken.Minister Balkenende:Als je het zo formuleert, loop je echter ook weer het risico van een nieuwe
armoedeval. Je neemt dan een speciale maatregel die een bepaald effect kan
hebben. Wij hebben nu willen kiezen voor een maatregel die neutraal uitwerkt
en die dan ook op grond van het inkomensbeeld iets gunstiger uitvalt voor
de mensen aan de onderkant.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Voorzitter. Ik probeer het voor de laatste keer. Ik zeg niet dat de voorgestelde
regeling slecht is, ik zeg alleen dat die nog voor verbetering vatbaar is.
In het kader van dualisme en het bezien van mogelijk andere ideeën vraag
ik of er niet nog iets kan worden gevonden waardoor ook de laagste inkomens
er gebruik van kunnen maken. Dat zouden wij ook bij de behandeling van de
begroting van Sociale Zaken en Werkgelegenheid kunnen doen.Minister Balkenende:Uw vraag is duidelijk. Ik heb nu gesproken over de verlofknip zoals het
kabinet die voor ogen heeft. Ik wil ook iets zeggen over de discussie die
gisteren heeft plaatsgevonden. Ik denk dat bij een verdere uitwerking van
de levensloopgedachte er natuurlijk ook kan worden ingegaan op hetgeen u naar
voren heeft gebracht.Mevrouw Giskes (D66):Voorzitter. Ik heb twee vragen in dit hele kader. Begrijpt mijn fractie
nu goed dat het kabinet met het voorstel van die verlofknip tegelijkertijd
een aantal regelingen terugdraait die net door het vorige kabinet zijn ingesteld?
Dan heb ik het over de fiscale afdrachtvermindering betaald ouderschapsverlof,
over het wetsvoorstel inzake langdurend zorgverlof en over de financieringsregeling
voor een loopbaanonderbreking. Gaan die allemaal weer even zo hard van de
agenda af? Wij hebben tegelijkertijd gezien dat het zogeheten Witteveenkader,
het percentage dat opzij mag worden gezet voor pensioenen, verlaagd wordt
van 2 naar 1,75. Dat wordt dus ook slechter. Moet dat hele pakket opwegen
tegen die verlofknip van u?Ik heb nog een tweede vraag. Kunt u nog even goed uitleggen hoe die verlofknip
werkt? Ik heb dat gisteren aan de staatssecretaris van Financiën gevraagd
en zelfs hij was niet in staat om dat echt goed uit te leggen. Wellicht kunt
u aangeven wat er dan precies door de overheid wordt gedaan. Is het rentepercentage,
de rente die je spaart als je geld opzij zet, belastingvrij? Wat is eigenlijk
precies het voordeel ervan?Minister Balkenende:Mevrouw Giskes stelt een vraag over de precieze techniek. Ik zal in tweede
termijn nog even exact aangeven ten koste van wat de verlofknip gaat. Zoals
bekend komt de echt belangrijke discussie die gevoerd moet worden over regelingen
die nu bestaan, eigenlijk niet aan de orde bij de verlofknip. Dat is immers
een betrekkelijk eenvoudige maatregel. De meer fundamentele discussie over
het incorporeren of vervangen van bestaande regelingen door een levensloopregeling
zoals bedoeld door met name de heer Verhagen, is onderdeel van een bredere
discussie. Daar is nu nog geen sprake van.Mevrouw Giskes (D66):U verwijst nu naar het CDA. Betekent dit dat het kabinet zelf kennelijk
geen aanleiding heeft gezien om tot zo'n geïncorporeerd geheel te komen?
Betekent dit dat, als het aan u had gelegen, alles wat nu in de vorige jaren
eindelijk eens een keer bedacht is, weer even zo hard van tafel gaat en dat
wij daarvoor in de plaats alleen in die rare verlofknip krijgen?Minister Balkenende:Het kabinet heeft met het oog op de gevoeligheid rond de hele discussie
inzake de spaarloonregeling willen zeggen dat er nu ook al vanaf 1 januari
een perspectief moet komen. Daarover is gesproken in het kabinet en daartoe
zijn voorstellen gekomen waarvoor de minister van Sociale Zaken zich behoorlijk
heeft ingezet. Het is natuurlijk waar dat in het Strategisch akkoord is gekozen
voor de fiscale lijn. Daarin werd ook gesproken over een andere regeling.
Datgene wat wij nu op korte termijn willen bieden, is om te werken aan een
ander perspectief nu de spaarloonregeling vervalt. Ik heb de motieven daarvoor
al aangegeven. Ik merk dat de Kamer behoefte heeft aan een verdergaand debat
over een verdergaande levensloopfaciliteit via de fiscaliteit, waarin ook
meer regelingen kunnen worden begrepen. Het kabinet staat graag open voor
een dergelijk debat. Alleen, ik heb zo-even al de opmerking gemaakt dat dit
iets meer tijd zal vergen dan de verlofknip die relatief eenvoudig te introduceren
zou zijn.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Betekent dit dat u gezien de politieke en maatschappelijke discussie over
dit thema afziet van de invoering van de verlofknip per 1 januari aanstaande?Minister Balkenende:Nee, zo mag u het niet zien. Ik heb gezegd dat ik in deze eerste termijn
toelicht waarom het kabinet heeft gekozen voor de afschaffing van de spaarloonregeling.
Verder heb ik gewezen op andere partijen en aangegeven dat het een betrekkelijk
eenvoudige maatregel is. Wij hebben ook de inkomenspolitieke kant genoemd.
Er blijkt in deze Kamer een breed draagvlak te zijn voor een verdergaande
regeling. Het kabinet staat ervoor open om daarover met de Kamer in discussie
te gaan. Dan praten wij over veel verdergaande maatregelen, waarschijnlijk
met een groter budgettair beslag. Daar moet goed naar worden gekeken.Het kabinet wil voorkomen dat er een hiaat valt tussen het afschaffen
van de spaarloonregeling en de verlofknip. Daarom is haast gemaakt met de
regeling die de minister van Sociale Zaken heeft voorgesteld.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik denk dat u het signaal uit de Kamer goed begrepen hebt en dat is natuurlijk
te prijzen. Staat u open voor de gedachte om een deel van de 500 mln euro
die nog op de lat staan voor het realiseren van loonmatiging, in te zetten?
Daar hebben de sociale partners eveneens aan gedacht. Dat geld zou ingezet
kunnen worden als overbrugging. Dan zou je in 2003 de spaarloonregeling kunnen
continueren en de verlofknip nog niet invoeren. Dan kan die tijd gebruikt
worden om goed en fundamenteel na te denken over een levensloopregeling
die past in het beleid waarvan ik denk dat u en wij als Kamer dat graag willen.Minister Balkenende:Het gaat nu even om de consistentie in de beantwoording van de minister-president.
Ik heb zojuist gezegd dat de 500 mln euro deel uitmaken van de gesprekken
die plaatsvinden met de sociale partners. Als ik zeg dat ik geen voorschot
wil nemen op dat overleg, kan ik nu geen antwoord geven op uw vraag. Het één
is immers nadrukkelijk verbonden met het ander. Ik zeg wel tegen u dat het
kabinet een positieve grondhouding heeft en het debat met de Kamer wil aangaan
over de suggesties die gisteren zijn gedaan. Ik wacht een verdere concretisering
daarvan af, evenals een mogelijke uitspraak van de Kamer. Dat zullen wij zien
in tweede termijn. Nu wil ik het punt maken dat wij openstaan voor dat debat.
Dat betekent dat ik helemaal niet ga praten over een budgettair beslag, over
de incorporering van verschillende andere regelingen en over de precieze technische
uitvoering. Dat zal verder moeten blijken. Op dit moment wil en kan ik geen
uitspraken doen over de 500 mln euro die ten principale zijn bestemd voor
loonkostenmatiging. Ik heb ook gezegd dat wij het gesprek met werkgevers en
werknemers zullen aangaan en dan zullen wij horen hoe zij ertegen aankijken.
Dat zullen wij in de komende weken zien.De heer Rosenmöller (GroenLinks):U zegt er dus ook geen "nee" tegen?Minister Balkenende:Ik zeg er niets over.De heer Van der Vlies (SGP):Dat wil ik wel respecteren. Als er open en reëel overleg wordt gevoerd
met sociale partners, dan moet er ook een debat gehouden worden in deze Kamer
over dezelfde materie. Als het allemaal voor 1 januari helder moet zijn en
eventueel nog geïmplementeerd, dan is de tijd wel erg kort. Ik denk dat
er toch enige duidelijkheid moet zijn over de ruimte die u voor ogen hebt
in dit debat, want anders houden wij elkaar aan het lijntje en schieten wij
niet op.Minister Balkenende:Ik heb aangegeven waarom het kabinet heeft gekozen voor de verlofknip
en waarom die per 1 januari aanstaande zou moeten ingaan. Ik heb ook aangegeven
dat wij openstaan voor een debat met de Kamer, maar ik wijs erop dat de regeling
van de verlofknip eenvoudiger is dan de meeromvattende regeling die gisteren
aan de orde is geweest. Ik wacht het oordeel van de Tweede Kamer in tweede
termijn uiteraard af, maar het lijkt mij eerlijk gezegd te veel gevraagd om
die regeling al per 1 januari in te voeren. Let wel, dat is een technische
inschatting, maar daar moeten wij wel eerlijk in zijn.De heer Van der Vlies (SGP):Ik voorzie dat wij in dat spanningsveld terechtkomen. Dat betekent wel
dat hetgeen per 1 januari aanstaande, verondersteld dat wij dat met elkaar
accorderen, ingevoerd zal worden naadloos moet aansluiten op wat er vervolgens
komen gaat. Met andere woorden, dat zal daar een onderdeel van dienen uit
te maken. Dan ga je uit van de gedachte van een constructie, want dan ga je
stapelen, maar die lijn biedt wel perspectief.Minister Balkenende:Dat zou kunnen, maar het is afhankelijk van de verdere inbreng van de
Tweede Kamer over dit belangrijke onderwerp.De heer Verhagen (CDA):Nu wij een open debat voeren, wil ik ook graag een uitspraak van de minister-president
hebben over het principiële verschil tussen de verlofknip en het plan
dat de CDA-fractie gisteren heeft gepresenteerd. De minister-president heeft
toegezegd te willen praten over de fiscaliteit, maar het gaat mij nu om het
punt van de flexibiliteit, waardoor de verlofknip ook kan worden ingezet in
de fase van het prépensioen of de fase van 62 t/m 67 jaar, bijvoorbeeld
om in deeltijd te kunnen werken. De verlofknip spreekt daar op dit moment
niet over.Minister Balkenende:De heer Verhagen geeft scherp aan over welke onderwerpen het zou moeten
gaan. Dat is een ingewikkeld geheel, dus deze punten moeten wij goed bekijken:
de fiscale systematiek, het opruimen van andere regelingen, het budgettair
beslag. Het is nu te vroeg om toezeggingen te doen; dat is trouwens ook niet
nodig. Ik wil graag een handreiking aan de heer Verhagen doen om het debat
met hem te starten. Verder moeten wij ook goed kijken naar de verhouding tussen
de verlofknip en een verdergaande regeling. In onderling debat moeten wij
dan vaststellen, hoe de verhouding tussen die twee zaken zal moeten zijn en
of de verlofknip wellicht geïncorporeerd zal moeten worden in de regeling
die de heer Verhagen voorstaat. Ik vind het niet verstandig om daar op dit
moment diep op in te gaan. Eerst moet goed gekeken worden naar de technische
aspecten en die zijn knap ingewikkeld.De heer Verhagen (CDA):Dat hebben wij ons gerealiseerd toen wij het plan ontwikkelden. Voor ons
dient ook hier snoeien in het woud van regelingen uitgangspunt te zijn.Minister Balkenende:Voorzitter. Er zijn een aantal opmerkingen over de koopkracht gemaakt,
met name door mevrouw Van Nieuwenhoven en de heren Verhagen, Marijnissen en
Rosenmöller. In de huidige ernstige economische situatie zijn lastenverzwaringen
voor huishoudens in 2003 onvermijdelijk. Het kabinet heeft dat ook zonder
omwegen gezegd: bij het debat over het Strategisch akkoord, bij het debat
over de regeringsverklaring en nu weer in de miljoenennota. Wij realiseren
ons dat dit niet plezierig is, maar het is wel onontkoombaar. Het weer op
de rails zetten van de economie vraagt van iedereen een bijdrage. "Niemand
erop achteruit" is in het Strategisch akkoord niet beloofd. Lastenneutraliteit
over de gehele kabinetsperiode is wél voorgenomen. Door de tegenvallende
economie en het daarvoor noodzakelijke aanvullende beleidspakket is dat onder
druk komen te staan. In antwoord op de heer Zalm kan ik bevestigen dat lastenneutraliteit
over de gehele periode, indien de economische en de budgettaire situatie het
toelaten, natuurlijk nastrevenswaardig blijft.Het gaat overigens niet alleen om verzwaring van lasten, maar meer nog
om verschuivingen, gericht op het stimuleren van de arbeidsmarkt. Ik wijs
op de forse verhoging van de arbeidskorting met € 119 per persoon.
Zo wordt de armoedeval verkleind en wordt werken financieel aantrekkelijker,
en wel structureel. Want let wel: los van de conjuncturele oploop van de werkloosheid
is het structurele probleem nog steeds een krapper wordend arbeidsaanbod. In 2005 vindt in samenhang met de invoering van een nieuw zorgstelsel
lastenverlichting plaats. Ik wijs op de afschaffing van de onroerendezaakbelasting,
op de zorgtoeslag en op de kinderkorting. In antwoord op de vragen van mevrouw
Van Nieuwenhoven en de heren Verhagen en Rosenmöller kan ik bevestigen
dat de lastenverlichting per saldo in 2005, mede in samenhang met de invoering
van het nieuwe zorgstelsel, recht overeind staat. Het profiel van het compensatiepakket
is ook helder: geen halve afschaffing van de onroerendezaakbelasting voor
huishoudens en niet een beetje invoeren van de zorgtoeslag. Recht doen aan
draagkracht blijft hier het leidend principe.De heer Verhagen (CDA):De inzet van het CDA was maximering van ziektekosten tot 10% van het inkomen
en daarom ook een inkomensafhankelijke zorgtoeslag. Begrijp ik goed dat dit
recht overeind staat?Minister Balkenende:Over inkomenscompensatie in het kader van de introductie van het nieuwe
zorgstelsel zijn uitspraken gedaan waar ook de CDA-fractie zich aan heeft
gecommitteerd. Die staan gewoon overeind.De heer Verhagen (CDA):Het gaat ons niet alleen om compensatie voor de premieverhoging van 2004
op 2005, maar ook om maximering van de kosten van een ziektekostenverzekering.
Wij zijn voorstanders van een kostendekkende premie – dat hebben wij
steeds gezegd – maar de zorgtoeslag is voor ons essentieel. Dat geldt
niet alleen in 2005; dit was voor ons ook essentieel bij de onderhandelingen
over het Strategisch akkoord.Minister Balkenende:In de troonrede hebt u gezien dat het element van draagkracht één
van de belangrijke elementen bij het nieuwe zorgstelsel is. Bij de onderhandelingen
over de vorming van een nieuw kabinet en het opstellen van het Strategisch
akkoord bleek dat een inkomensafhankelijke toeslag nodig is om de financiële
compensatie evenwichtig en naar draagkracht te doen zijn. Het element van
de zorgtoeslag staat dan ook recht overeind.De heer Verhagen (CDA):Het gat van 500 mln euro van 2003 wordt dus gecompenseerd in 2005?Minister Balkenende:Zo kunt u dit niet formuleren, omdat wij naar de exacte gegevens van de
koopkrachtontwikkeling zullen moeten kijken. U vraagt om de systematiek. Die
is gevonden in de OZB, de inkomensafhankelijke zorgtoeslag en in de sfeer
van de kinderen. Het totaal zal moeten leiden tot een evenwichtig inkomenspakket
en daarover zullen wij nog nader met elkaar spreken.De heer Verhagen (CDA):Waarbij het uitgangspunt van maximaal 10% van het inkomen aan ziektekosten
overeind blijft?Minister Balkenende:Dat blijft recht overeind.De heer Rosenmöller (GroenLinks):De minister-president heeft altijd beloofd dat iedereen een gelijke premie
zou betalen voor de ziektekosten. Dit betekent dat mensen er als gevolg van
zijn beslissing niet op achteruit mogen gaan. Nu hij echter een element van
de invoering van een nieuw stelsel naar voren haalt en alleen besluit tot
compensatie voor de werkenden en niet voor de uitkeringsgerechten, breekt
hij zijn belofte.Minister Balkenende:Bij de beoordeling van een evenwichtig inkomenspakket moet je alle elementen
wegen. In antwoord op de vragen van de heer Verhagen heb ik aangegeven hoe
het kabinet de invoering van het nieuwe zorgstelsel ziet. Voor de komende
jaren hebben wij te maken met een redelijk evenwicht in de inkomensverdeling,
zodanig dat de verschillende instrumenten die worden ingezet, bij de verschillende
inkomensgroepen op een goede manier neerslaan.Het inkomensbeeld is naar de taxatie van dit kabinet evenwichtig. De zorg
maakt hiervan onderdeel uit.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Wij hebben voor 15 mei met elkaar gediscussieerd over het nieuwe stelsel.
Het debat ging over de financiering. Er waren partijen zoals GroenLinks, maar
ook de Partij van de Arbeid en de SP, die zeiden dat de financiering naar
draagkracht moet worden geregeld. Dat wilde u niet, u wilde geen inkomensafhankelijke
premie, maar voor iedereen een gelijke premie. Wij hebben u toen aangesproken
op het feit dat dit onzekerheid zou opleveren bij de compensatie. Ziehier,
wat gebeurt er nu? U haalt een element van de financiering van het nieuwe
stelsel naar voren, u compenseert het voor de werkenden, maar niet voor de
niet-werkenden en het gevolg is dat de koopkracht van een deel van de uitkeringsgerechtigden
achteruit gaat. Dit is in belangrijke mate het gevolg van deze kwestie.Minister Balkenende:Mag ik letterlijk citeren tot welke conclusie het Centraal planbureau
komt na zijn doorrekening? Wij praten dan over de verhouding tussen werkenden
en niet-werkenden. Het CPB schrijft over de inkomenseffecten volgend jaar:
"Voor uitkeringsgerechtigden onder 65 jaar en voor gepensioneerden ziet het
koopkrachtbeeld er volgend jaar iets minder ongunstig uit dan gemiddeld voor
werkenden." Dit beeld schetst het CPB van de effecten van de maatregelen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik houd u voor dat koopkrachtdaling voor mensen op het sociaal minimum
niet te verenigen is met hetgeen u schrijft in de regeringsverklaring, namelijk
dat de sterkste schouders de zwaarste lasten moeten dragen. In de tweede plaats
breekt u een belofte die u zelf heeft uitgesproken over de invoering van het
nieuwe stelsel, namelijk dat de laagste inkomens zullen worden gecompenseerd.
Wat doet u nu: u repareert het voor een deel en niet voor het geheel. Ik vind
dit een voorbeeld van een onbetrouwbare overheid.Minister Balkenende:Ik verschil op dit punt nadrukkelijk van mening met u. De koopkrachtontwikkeling
is een belangrijk onderwerp. Toen de cijfers zo slecht waren en wij werden
geconfronteerd met de slechte vooruitzichten voor de economie, ook nog ten
opzichte van de vaststellingen in het Strategisch akkoord, hebben wij gezegd:
wij zullen met elkaar door de zure appel moeten heen bijten en ervoor moeten
zorgen dat de pijn eerlijk wordt verdeeld. Ik heb u een citaat gegeven van
het CPB waaruit blijkt dat mensen jonger dan 65 jaar met een uitkering en
gepensioneerden er relatief gezien beter vanaf komen dan werkenden.Ik heb verder nadrukkelijk gezegd dat mensen met een AOW-uitkering zonder
pensioen bijzondere aandacht vergen, ook al omdat zij geen arbeidsmarktperspectief
hebben.Als ik dan nog kijk naar wat dit kabinet heeft aangetroffen. In de afgelopen
jaren was er een behoorlijke koopkrachtontwikkeling voor iedereen. Vorig jaar
is er een nieuw belastingstelsel ingevoerd; dit heeft geleid tot een inkomensverbetering
van 7% als gevolg van de lastenverlichting in het kader van de belastingherziening.
Wij moeten nu een stapje terugdoen, maar dan komen wij uit op het koopkrachtniveau
van 2001. Je kunt niet zeggen dat wij ons dan in een soort asociale fase van
Nederland bevinden.Als wij oog hebben voor de mensen met een uitkering en voor de mensen
met AOW zonder aanvullend pensioen, dan denk ik dat wij een redelijk plaatje
hebben opgesteld. Wij geven geen koopkrachtgarantie voor iedereen, maar de
pijn is op een redelijke, evenwichtige manier over alle groepen verdeeld.
Daarvoor durf ik in te staan.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik gebruik het woord "asociaal" niet elke week en niet voor elk kabinet.
De minister-president spreekt echter over "de pijn eerlijk verdelen" en over
"samen door de appel heen bijten". Die -1% is voor hem echter minder zwaar
te dragen dan de -0,75% voor uitkeringsgerechtigden met kinderen. Zij merken
het wel elke week. Het verhaal van "samen" en "de pijn verdelen" gaat dus
niet op. De sociale norm heeft tot consequentie dat ik het ook in deze periode
een punt van beschaving vind dat aan mensen die op het absolute minimum leven,
koopkrachtbehoud wordt gegarandeerd; het plusje hoger in de boom kan worden
weggestreept of het minnetje kan worden vergroot. Christen-democraten en groene
politici zouden elkaar daar toch in moeten kunnen vinden?Minister Balkenende:Bij de regeringsverklaring heb ik nadrukkelijk aangegeven dat de overheid
een schild voor de zwakken is. Wij hebben te maken met een buitengewoon moeilijke
financieel-economische situatie. Ik heb gezegd dat de pijn op een eerlijke
en redelijke manier verdeeld zal moeten worden. U zegt dat met degenen die
op het minimum leven niets mag gebeuren. Wij hebben aangegeven dat de mensen
zonder aanvullend pensioen aandacht verdienen. Die hebben zij ook gekregen.
Het Centraal planbureau stelt dat werkenden er relatief meer op achteruitgaan,
conform het beeld van de doorrekening. Bovendien is in de afgelopen jaren
de koopkracht gestegen. Er kan dan ook niet gezegd worden dat dit kabinet
onredelijk beleid voert. Het is een moeilijke tijd waarin iedereen moet inleveren.
Wij hebben geprobeerd om daar op een zo goed mogelijke manier mee om te gaan.
Gelet op de inkomensontwikkeling van de laatste jaren ben ik van mening dat
deze manier verantwoord is. Op het punt van de inkomensachteruitgang maak
ik mij zorgen over de 150.000 werklozen die erbij komen. Zij zullen het hard
voelen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voor een deel komt dat door uw beleid.De voorzitter:Nee, ik sta u niet nog een vraag toe.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dit was voor een deel een provocatie.De voorzitter:Een provocatie kan ook in tweede termijn terugkomen. U kunt niet zeggen
dat u vanochtend niet het woord heeft gekregen.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Ik begrijp niet dat de minister-president in reactie op de vragen van
de heer Rosenmöller, die ik deel, een algemeen verhaal houdt. In de verkiezingscampagne
is door het CDA juist op dit punt steeds gezegd dat compensatie herkenbaar
moet zijn. Een algemeen verhaal is dan ook niet afdoende; de herkenbaarheid
moet worden getoond. Als de premie wordt verhoogd, moet ook de toeslag voor
de laagstbetaalden geregeld zijn, want anders wordt de belofte van herkenbaarheid
niet gestand gedaan.Minister Balkenende:In de stelselherziening zijn elementen opgenomen ten aanzien van de positie
met kinderen; er is sprake van een inkomensafhankelijke kinderkorting en een
inkomensafhankelijke zorgtoeslag. Ik heb antwoord gegeven op de terechte vraag
van de heer Verhagen. Die punten gelden na de invoering van het nieuwe stelsel.
Tot die tijd hebben wij te maken met beleidsmaatregelen. Daarbij gaat het
om een evenwichtig inkomenspakket. In antwoord op de vragen van de heer Rosenmöller
heb ik aangegeven dat het inkomensplaatje naar onze mening verantwoord is.
Gelet op de inkomensontwikkeling van de afgelopen jaren en de koopkrachtstijging,
is het financieel beeld te verantwoorden. Daartoe behoort ook de compensatie
van de maatregel waar u op doelt.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Ik kan wel volgen wat u zegt, maar u volgt kennelijk niet wat ik zeg.
U hebt in de verkiezingscampagne gezegd dat, als premieverhogingen aan de
orde zouden zijn, een herkenbare toeslag in het leven zou worden geroepen.
Die komt er echter niet, want u houdt een algemeen verhaal. U geeft zelfs
in antwoord op vragen van de heer Verhagen aan – dat dualisme begint
nu echt te werken – dat u in de eerste paar jaar nog niet weet op welke
manier een en ander herkenbaar wordt gemaakt. U had daar toch over moeten
nadenken in de afgelopen tijd?Minister Balkenende:U kunt toch niet van dit kabinet zeggen dat er niet wordt nagedacht?Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Op dit punt is er kennelijk niet nagedacht. U bent nu reeds vergeten wat
u beloofd heeft in de verkiezingscampagne.Minister Balkenende:Als het inkomensbeeld eruit komt te zien zoals is geschetst door het Centraal
planbureau en werkenden er relatief meer op achteruit gaan dan mensen met
een uitkering, dan kunt u niet zeggen dat er niet wordt nagedacht en dat er
sprake is van onredelijkheid.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):In dat geval moet ik de vraag van de heer Rosenmöller herhalen want
0,75% is voor iemand op het laagste niveau echt veel meer dan 1% of 1,5% voor
iemand met een hoger inkomen. Het is eigenlijk te gek dat ik
dit tegen u moet zeggen en dat ik u de vraag moet stellen.Minister Balkenende:U spreekt over maatregelen in de sfeer van de zorg die specifiek gecompenseerd
zouden moeten worden. Dat is uw discussiepunt, mevrouw Van Nieuwenhoven. Ik
probeer aan te geven dat het gaat om een evenwichtig inkomensplaatje. Wij
hebben niet gesproken over koopkrachtbehoud op een bepaalde ondergrens omdat
de tijden totaal anders zijn dan vóór de verkiezingen.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Het is niet míjn discussie, het was uw discussie vóór
de verkiezingen! Als het aan de Partij van de Arbeid zou liggen, zouden wij
deze discussie helemaal niet voeren want wij willen niet dat de premie op
die manier ingesteld wordt. Nu u dat echter wel doet, minister-president,
probeer ik u te houden aan uw verkiezingsuitspraken.Minister Balkenende:Wij moeten de zaken wel goed scherp houden. U spreekt over hetgeen gezegd
is vóór de verkiezingen. Wij hebben nu echter te maken met een
financieel-economisch beeld dat toen volstrekt ondenkbaar was. Ik heb in interviews
gezegd dat er geen financieringstekort komt als het aan mij ligt. Ook bij
de inkomensontwikkeling hebben wij te maken met een totaal andere situatie.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Doe dan die nominale premie niet, dan bent u uit het probleem!Minister Balkenende:Dat kunt u zo niet zeggen. Het gaat immers om de vraag of het inkomensplaatje
zoals het kabinet dat aanbiedt, te verdedigen, reëel en evenwichtig is.
Wij zullen de pijn samen moeten delen. Ik zie heus de moeilijke punten wel,
maar wij moeten een evenwicht zoeken tussen mensen met een uitkering en mensen
die werken. En wat is nu de uitkomst? Mensen die werken gaan er relatief méér
op achteruit dan mensen met een uitkering. Dát is de situatie. U kunt
niet stellen dat het kabinet zijn verantwoordelijkheid niet neemt in deze
sombere economische tijden. U haalt er één element uit, terwijl
ik te maken heb met het hele inkomensplaatje zoals zich dat volgend jaar gaat
aftekenen voor de burgers.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):De mensen op het laagste niveau hebben niets aan uw discussie over inkomensplaatjes;
die willen graag gecompenseerd worden voor het feit dat zij méér
geld kwijt zijn voor die premie. Dat is mijn punt. Als u zegt dat ik een uitzondering
maak voor die mensen, bevestig ik u dat graag.Minister Balkenende:En ik zeg dat mensen mét werk er relatief méér op
achteruitgaan dan mensen met een uitkering en dat degenen die het zwaksten
zijn – de ouderen die geen aanvullend pensioen hebben – door dit
kabinet heel bewust helemaal ontzien worden. Dat is het plaatje.De heer Marijnissen (SP):Dat ontzien houdt in dat zij er 0,5% bij krijgen als ik op dit staatje
kijk.Gisteren heb ik de minister-president gevraagd, of hij mij eens wilde
uitleggen op welke waarden hij dit beleid nu baseert. Hij spreekt een beetje
pathetisch over het spreiden van de pijn. Dat het economisch minder gaat met
Nederland, hebben wij allemaal wel gezien aan de cijfers. Maar welke waarde
heeft het kabinet ertoe gebracht om de pijn die dit maatschappelijk meebrengt,
ook nog eens te leggen op die 1 miljoen gezinnen waarvan wij allemaal weten
dat zij op de rand van de armoede leven? Drievierde deel van de Nederlandse
bevolking zegt immers dat de bijstandsuitkering te laag is! Mag ik in dit
verband ook wijzen op mensen met een minimumloon? Die hebben het ook niet
breed, die hebben al jarenlang moeten afzien van de welvaart en rijkdom die
anderen zich toe-eigenen.Minister Balkenende:Als er sprake is van een economische ontwikkeling waarin het financieringstekort
snel gaat oplopen, de werkloosheid gigantisch gaat stijgen – 7000 à
8000 mensen per maand erbij is de realiteit – en onze concurrentiepositie
wegvalt, zitten wij op de foute weg. Wij weten allemaal dat juist de zwaksten
daarvan de grootste nadelen zullen ondervinden en daarom moeten wij zaken
aanpakken. Wij moeten kiezen voor een structurele versterking van de economie
en dat zal ook aan de zwaksten ten goede komen. Wij moeten niet weglopen voor
maatregelen die nodig zijn.Met betrekking tot het verdelen van de pijn: ik heb u zo-even gezegd dat
de overheid een schild voor de zwakken is. Ik zeg dat ook vanuit mijn eigen
politieke overtuiging. Wij moeten kijken naar degenen die het het moeilijkst
hebben in de samenleving. Ik constateer dat mensen die werken iets méér
moeten inleveren dan mensen met een uitkering en ik vind dat een te verdedigen
stap. Je kunt niet iedereen garanderen, daarvoor is de situatie ernstig genoeg.
Het is een combinatie van rentmeesterschap, van daadkracht tonen en van solidariteit.
Ik maak mij zorgen over degenen die straks werkloos gaan worden. Ik maak mij
ook zorgen over mensen met een minimumuitkering.De heer Marijnissen (SP):Ik begrijp uit uw woorden dat het eigenlijk goed is voor die mensen in
de bijstand dat zij terug moeten en dat dit goed is voor de mensen met een
minimumloon. Ik vind alles prima, maar ik vind het niet prima dat u gaat shoppen
in de waarden waarover we volgens u juist een belangrijke discussie moeten
gaan voeren in Nederland. U durft zelfs het woord solidariteit in de mond
te nemen, als u mensen met een uitkering of het minimumloon in de min gaat
zetten. Dat gaat mij te ver. Ik kan mij nog voorstellen dat u met uw achtergrond
spreekt over rentmeesterschap, omdat u vindt dat wij moeten zorgen voor de
economie, het algemeen belang enzovoort. Daar wil ik nu echter een keer doorheen
prikken. Als u refereert aan, in uw terminologie, een schild voor de zwakken
of, in mijn terminologie, solidariteit, dan kan het onmogelijk in u opkomen
dat mensen met een uitkering, waarvan driekwart van Nederland nu al vindt
dat ze armoe lijden, nog verder in de min moeten. Dat is onaanvaardbaar.Minister Balkenende:Ik sluit mijn ogen niet voor de moeilijke situatie waarin mensen zich
bevinden. Als het kabinetsbeleid er evenwel toe leidt dat mensen met werk
meer inleveren dan mensen met een uitkering en ouderen zonder pensioen in
ieder geval niet worden gekort, dan is dat beleid volgens mij alleszins redelijk.
En dan nog het andere punt. Wanneer wij nu niet de maatregelen
nemen die genomen moeten worden om de structuur van onze economie te versterken,
dan zal dat ten koste gaan van de zwaksten. Daarom vind ik dat dit kabinet
zijn verantwoordelijkheid moet nemen om deze moeilijke jaren door te komen.
Wij lossen dit niet op door de zaken financieel niet goed te regelen en de
economie niet te versterken. Wij hebben onze verantwoordelijkheid te nemen.
En dat zal allen ten goede komen. Dat is de inzet van dit kabinet.De voorzitter:Ik zie dat u weer wilt interrumperen, mijnheer Marijnissen, maar volgens
mij bent u vrij duidelijk tegen elkaar geweest. Het woord is nu aan mevrouw
Giskes.Mevrouw Giskes (D66):Voorzitter. Heeft de minister-president de afgelopen weken ook de stoere
taal van de heer Zalm van de VVD-fractie gehoord over extra lastenverzwaring?
Dat was volgens hem wel acceptabel, wanneer dat geld, als het weer wat beter
gaat, acuut wordt teruggegeven aan de mensen. Wat houdt dat volgens de minister-president
in? Gaan we, als er geld is voor lastenverlichting, eerst het gat dat ontstaan
is, vullen en daar bovenop ook nog eens wat anders doen? Of is het gewoon
hetzelfde als wat er ooit met het kwartje van Kok is gebeurd?Minister Balkenende:Ik dacht dat ik zo-even al was ingegaan op de opmerking van de heer Zalm
dat het uitgangspunt is lastenneutraliteit in deze kabinetsperiode. Dat staat
ook in het Strategisch akkoord. Wij hebben altijd gezegd dat het begin moeilijk
is. We weten dat 2003 een moeilijk jaar is, maar de lastenverzwaringen in
dat jaar zullen gevolgd kunnen worden door lastenverlichtingen in latere jaren.
Dat was het uitgangspunt en dat is het nog steeds.Mevrouw Giskes (D66):De heer Zalm heeft gezegd dat hij een extra verzwaring alleen accepteert,
als die weer wordt teruggedraaid. In wezen ga je dan echter verder op de voet
die je toch al afgesproken had, en is dat gat niet echt gevuld. Dat klopt
toch?Minister Balkenende:Het uitgangspunt is lastenneutraliteit. In het begin kunnen er moeilijkheden
zijn door lastenverzwaringen, maar naderhand kan er sprake zijn van lastenverlichtingen.
Dat is het uitgangspunt van het kabinet en dat staat recht overeind.Mevrouw Giskes (D66):Dus u gaat na 2004-2005 nog extra aan lastenverlichting doen om de verzwaringen
die nu misschien nog meer nodig zijn dan aanvankelijk gedacht, weer ongedaan
te maken?Minister Balkenende:We moeten, zeker nu het economisch moeilijk is, oppassen om ons hier nu
al op vast te leggen. Ik heb zo-even gesproken over het uitgangspunt lastenneutraliteit
in het licht van de budgettaire situatie, maar ik heb ook aangegeven langs
welke kaders er gewerkt zal worden. Volgens mij is dat glashelder.Voorzitter. Hiermee hebben wij met elkaar het beeld ten aanzien van de
inkomensontwikkeling besproken. Als laatste onderdeel van mijn antwoord op
dit punt, had ik op het overleg met de sociale partners willen ingaan. In
reactie op de interrupties heb ik volgens mij echter al het nodige gezegd
over de inzet van het kabinet terzake en de manier waarop wij in het kader
van dat overleg de komende tijd met elkaar zullen omgaan. Ik ben er ook zeker
van dat wij ook daarover nog debatten met elkaar zullen hebben.De voorzitter:Die indruk had ik ook. Toch geef ik nog even het woord aan mevrouw Van
Nieuwenhoven.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Ik wist niet dat de minister-president klaar was met de zorg. Ik wil hem
nog een ding vragen. Het is mij namelijk opgevallen dat het in het Strategisch
akkoord en de regeringsverklaring over het recht op zorg ging, terwijl het
nu over verzekerde zorg gaat. Is er een verschil tussen die twee dingen of
zijn zij hetzelfde?Minister Balkenende:Het is goed om nog eens aan te geven dat het recht op zorg bestaat, wanneer
er sprake is van verzekering. Dat kan via de AWBZ of via een particuliere
verzekering lopen. Het is echter niet zo dat je, als je jezelf niet verzekert,
dan toch verzekerd bent van zorg. Daarom wil ik een sluitend stelsel hebben
voor de verschillende vormen van verzekering. Helder moet zijn dat je niet
zo maar zorg krijgt.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):U begrijpt heel goed waarom ik dit vraag. Het gaat mij erom dat het recht
hier niet door wordt aangetast.Minister Balkenende:Ik heb al eerder gezegd dat wij ervan af moeten dat op grond van bepaalde
bureaucratische mechanismen en bepaalde financiële voorschriften rechten
niet tot gelding kunnen komen, zoals wij in het verleden wel hebben meegemaakt.
Ik meen dat ik dit al duidelijk had aangegeven.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):Dat betekent dat verzekerde zorg op zichzelf niet inhoudt dat er, als
het geld op is, op een gegeven moment toch geen recht meer is op zorg of grote
gevolgen kan hebben voor degene die de zorg nodig heeft.Minister Balkenende:Dit vraagstuk is al besproken. Het gaat om de financiële kaders aan
de ene kant en het recht op verzekerde zorg aan de andere kant. Binnen dit
raamwerk zal worden gewerkt. Hierover is gesproken in het debat over de regeringsverklaring
en het is hier aan de orde geweest in het debat met de heer Hoogervorst en
de heer Bomhoff. Ik heb er niets aan toe te voegen.Mevrouw Van Nieuwenhoven (PvdA):De heer Hoogervorst heeft dus gewonnen?Minister Balkenende:Nee, wij hebben gewonnen doordat wij een combinatie hebben van het financiële
kader en het recht op verzekerde zorg. En opnieuw: er is geen sprake van winnen.De heer Marijnissen (SP):Wij zullen in de toekomst wel zien hoe dit gaat aflopen. Mevrouw Van Nieuwenhoven
refereerde aan de zorg, maar de minister-president moet toch nog toekomen
aan het hoofdstuk zorg?Minister Balkenende:Ik kom later nog terug op het hoofdstuk zorg.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 12.57 uur tot 13.45 uur geschorst.De voorzitter:De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20022003-87-111.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl