Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet Nationale ombudsman en de Wet openbaarheid van bestuur (25456)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1997-1998, pag. 1726-1731

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

29-06-1998

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

nr. 33, pagina 1726-1731

16-06-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25456Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van een Penitentiaire beginselenwet en daarmee verband houdende intrekking van de Beginselenwet gevangeniswezen met uitzondering van de artikelen 2 tot en met 5 en wijzigingen van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering alsmede enige andere wetten (Penitentiaire beginselenwet) (24263)Pagina 1704-1717
Behandeling van het voorstel van wet van de leden Remkes, Zijlstra en Scheltema-de Nie tot wijziging van de Wet incompatibiliteiten Staten-Generaal en Europees Parlement, alsmede de Ambtenarenwet in verband met de intrekking van de non-activiteitsbepalingen (24701)Pagina 1717-1726
Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van een Penitentiaire beginselenwet en daarmee verband houdende intrekking van de Beginselenwet gevangeniswezen met uitzondering van de artikelen 2 tot en met 5 en wijzigingen van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering alsmede enige andere wetten (Penitentiaire beginselenwet) (24263)Pagina 1680-1691
Presentie en opening (dinsdag 16 juni 1998)Pagina 1667-1667
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Algemene nabestaandenwet in verband met gebleken onbillijkheden (25900)Pagina 1667-1680
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Algemene nabestaandenwet in verband met gebleken onbillijkheden (25900)Pagina 1691-1704
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet Nationale ombudsman en de Wet openbaarheid van bestuur (25456)Pagina 1726-1731
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van een aantal onderwijswetten in verband met onder meer de invoering van het schoolplan, de schoolgids en het klachtrecht (25459); - Samenvoeging van de gemeenten Buren, Lienden en Maurik (25656); - Wijziging van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 en van enige andere belastingwetten in verband met de fiscale begeleiding van de overgang van vermogen onder algemene titel bij rechtspersonen op de voet van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek (25709)Pagina 1667-1667
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 16 juni 1998)Pagina 1732-1733
Lijst van besluiten (dinsdag 16 juni 1998)Pagina 1731-1732

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 39 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van de Wet Nationale ombudsman en de Wet openbaarheid van bestuur (25456).De beraadslaging wordt geopend.De heer Van Dijk (CDA):Mijnheer de voorzitter! De fractie van het CDA heeft al in een eerder
stadium laten weten, wel met dit wetsvoorstel te kunnen instemmen. Dat wil
overigens niet zeggen dat wij de betekenis van dit wetsvoorstel zeer hoog
inschatten. De Nationale ombudsman kwam zelf waarschijnlijk het dichtst bij
een realistisch oordeel over dit voorstel toen hij het betitelde als niet
méér dan een tussenstap naar een landelijk dekkend stelsel van
externe klachtvoorzieningen. Maar goed, elke stap is er één.
Over vier jaar zien wij wel weer, zo maak ik uit een van de in de memorie
van antwoord gegeven antwoorden op.Wij delen de mening van de bewindslieden dat een stelsel als het onderhavige
een onderdeel is van de kwaliteit van de overheidsdienstverlening. Een zorgvuldige
en tijdige behandeling van klachten kan het vertrouwen van de burger in de
overheid versterken en de gelegenheid bieden om problemen en misstanden in
de organisatie te onderkennen en weg te nemen, zo lezen wij. Dat kán
inderdaad het gevolg zijn. Mijn vraag is of de regering ook over aanwijzingen
beschikt, waaruit blijkt dat het instituut Nationale ombudsman zulke zegenrijke
gevolgen heeft gehad.Na herlezing van de gewisselde stukken is ons nog steeds niet geheel duidelijk
wat nu de feitelijke positie van de lagere overheden op dit moment precies
is. In de memorie van antwoord lezen wij dat provincies, waterschappen en
18 gemeenten gebruikmaken van de Nationale ombudsman. Elders is meegedeeld
dat de categoriale aanwijzing van de waterschappen is ingetrokken en dat er
geen aanleiding is, te vermoeden dat ze geen voorstel om categoriale aanwijzing
zullen doen. Er is nog overleg gaande. Voorzitter! Wat is nu de huidige situatie?In de memorie van toelichting van het vorige jaar werd melding gemaakt
van een proefproject op basis van een AMvB, waarin de provincies en de gemeenten
voor anderhalf jaar onder de Nationale ombudsman vallen. Die AMvB is inmiddels
alweer vervallen, naar ik heb begrepen op 1 januari 1998. Ook hier rijst de
vraag wat de feitelijke situatie is met betrekking tot de provincies.Heeft het overleg met de waterschappen inmiddels overeenstemming opgeleverd?
Zo neen, waarom duurt het dan zo lang? Blijkens de memorie van antwoord werd
in het overleg ook gesproken over het stelsel van kostentoerekening. Waar
wringt de schoen precies? Overwegen de bewindslieden, op de waterschappen
een ander bekostigingssysteem toe te passen dan op de gemeenten? Zo ja, waarom?De gemeenten hebben de vrijheid, te kiezen voor een andere externe klachtvoorziening
dan de Nationale ombudsman. Ze krijgen royaal de tijd om die keuze te maken
en te effectueren. We zullen er over vier jaar nog wel eens naar kijken om
na te gaan of er schot in zit, zo schrijven de bewindslieden. Een stelsel
dat de gehele overheid dekt, ligt zo te zien nog ver in het verschiet. De
hier bedoelde alternatieve vormen van gemeentelijk klachtvoorzieningen zullen,
zo stellen de bewindslieden, wel aan bepaalde eisen moeten voldoen. Dit roept
de vraag op wie die eisen definieert en toeziet op de naleving ervan. Elders
wordt in de memorie van antwoord vermeld dat de commissie Wetgeving algemene
regels van bestuursrecht intussen is gevraagd, advies uit te brengen over
regels die moeten gelden voor onafhankelijke externe klachtvoorzieningen.
Is het de bedoeling om na ommekomst van dat advies de hierbij bedoelde regels
in wetgeving om te zetten of dienen ze slechts als leidraad? Hoe groot schat
de bewindsman het gevaar in dat gemeenten de keuze die zij zullen moeten maken
en de effectuering daarvan zullen uitstellen totdat er duidelijkheid over
deze regels bestaat?Deze vragen restten ons na bestudering van het wetsvoorstel. Wij zien
het antwoord op deze vragen met belangstelling tegemoet.De heer Stoffelen (PvdA):Mijnheer de voorzitter! De PvdA-fractie heeft niet deelgenomen aan de
schriftelijke voorbereiding van dit wetsvoorstel. Toch nemen wij nu deel aan
de beraadslagingen, zoals wij al in de commissie aankondigden. Beide zinnen
behoeven toelichting, de tweede zinsnede meer dan de eerste.Op zich is dit wetsvoorstel grondig schriftelijk en mondeling behandeld
door de Tweede Kamer. Er is niet veel reden nog iets aan die behandeling toe
te voegen, zo vinden wij. Het voorstel biedt een soort ombudsmanfunctie à
la carte.Het is zoals de memorie van antwoord aan de Eerste Kamer al zegt: een
voorziening voor extern klachtrecht geldt al voor het rijk; de Nationale ombudsman
is ook al bevoegd op het terrein van de politie. De provincies, de waterschappen,
aldus de memorie van antwoord, en achttien gemeenten hebben onlangs gekozen
voor de Nationale ombudsman als externe klachtvoorziening. Verder zijn er
volgens wat andere gegevens gemeenten die beschikken over een externe klachtencommissie.
Hieronder vallen de vier grote steden die een eigen lokale ombudsvoorziening
hebben. Ook zijn er gemeenten die gebruikmaken van de externe klachtvoorziening
van een andere gemeente of van een intergemeentelijke voorziening.De bedoeling van dit voorstel, nog steeds volgens genoemde memorie van
antwoord, is aan de gemeenten die nog geen externe klachtvoorziening hebben,
de mogelijkheid te bieden van een externe voorziening door gebruik te maken
van de diensten van de Nationale ombudsman. Die gemeente mag dat, maar hoeft
dat niet. Het mag ook anders, mits ook die andere voorziening (van de gemeente
zelf, een andere gemeente of intergemeentelijk) aan heldere eisen van onafhankelijkheid
voldoet. Zoals gezegd: ombudsmanfunctie à la carte.Voor iemand als ik, die heel lang geleden de eerste wet inzake de Nationale
ombudsman in de Tweede Kamer behandeld heeft en de ontwikkelingen sindsdien
gevolgd heeft, is de keuze nu: buitengewoon lang en waarschijnlijk donders
saai over de geschiedenis tot nu toe te spreken of slechts een enkel woord
daaraan te wijden. Tot uw opluchting kies ik voor het laatste.De gekozen oplossing is een compromis van een compromis. Mooi is het niet,
lelijk ook niet. Waar het toe leidt, is niet duidelijk. Meer zit er echter
niet in. Wij stemmen er dus mee in.Tot zover de uitleg van het niet-meedoen aan de schriftelijke voorbereiding.
Waarom nu dan toch wel een opmerking? Kort samengevat: uit lichtelijk ongenoegen.
Welnu, volgens de tekst en de bedoeling van de wet dienen de bestuursorganen
zelf eerst intern de klachten te onderzoeken. Ook de memorie van antwoord
aan de Eerste Kamer spreekt daar weer over. Logischerwijs geeft de ombudsman
dat bestuursorgaan ook de gelegenheid om dat te doen door er zelf in zekere
zin in tweede instantie naar te kijken.Ik ben daar steeds van uitgegaan tot ik bij andere bezigheden buiten het
lidmaatschap van de Eerste Kamer voorzitter werd van een regionale klachtencommissie
Politie, ingevolge artikel 61 Politiewet. Ik constateer daar herhaaldelijk
dat bij de politie ingediende klachten de klachtencommissie niet bereiken
en de behandeling geschorst wordt omdat de Nationale ombudsman de klacht aan
zich getrokken heeft en bezig is die te behandelen. Dit gebeurt dan zonder
zich erom te bekommeren of op het "lagere" niveau een onafhankelijke klachtencommissie
bezig is. Ik vind dat ergerniswekkend en op zijn minst strijdig met de bedoeling
van de wet.Het brengt mij ook tot de vraag bij dit wetsvoorstel. Ook bij de interne
klachtregeling van gemeenten zou hetzelfde kunnen gebeuren. Daarom vragen
wij de bewindsman om ook bij dit wetsvoorstel aan te geven of het toch wel
degelijk de bedoeling is, zoals in de memorie van antwoord staat, "dat voorop
staat dat bestuursorganen zelf intern klachten zorgvuldig dienen te onderzoeken",
dat dit echt gebeurt en dat de gemeenten daar ook zelf ook echt de gelegenheid
voor krijgen.De heer Rensema (VVD):De VVD is altijd voorstander geweest van het instituut van de Nationale
ombudsman en wij vinden ook thans dat de Nationale ombudsman een nuttige functie
kan vervullen. Er is in de laatste tientallen jaren echter wel iets veranderd.
Er is een veel grotere bestuursrechtelijke rechtsbescherming gekomen. Dit
houdt verband met de ontwikkeling in de rechtspraak van de algemene beginselen
van behoorlijk bestuur, met het nieuwe BW met zijn open normen, die brede
gelding hebben, en vooral ook met de invoering van de Algemene wet bestuursrecht.
Daarnaast is er nog de toetsing van de wetten aan internationale verdragen.
Men kan tegenwoordig bij de rechter met succes klagen over de kwaliteit van
het onderwijs. Het is slechts een recent voorbeeld.Deze ontwikkelingen in het recht en met name in het bestuursrecht zouden
kunnen leiden tot de conclusie, dat voor de Nationale ombudsman een minder
prominente plaats overblijft. Als de rechter immers toetst op normen van behoorlijkheid –
zoals thans uitdrukkelijk het geval is – is er voor de Nationale ombudsman
die eveneens en uitsluitend de behoorlijkheidstoets hanteert,
toch bepaald minder ruimte. Wij vernemen hierover graag de opvatting van de
regering.Er is nog een andere reden om het bestuursrecht hier ter sprake te brengen.
Er is wel opgemerkt dat de brede toepassing van het bestuursrecht leidt tot
een kwalijke juridisering van de maatschappij en tot een zeer stroperige uitvoering
van op democratische wijze genomen beslissingen. De rechters zijn goed en
onafhankelijk en zij behoren het laatste woord te hebben, maar zij hebben
geen democratische legitimatie om de echte bestuursbesluiten te nemen. Het
lijkt erop, dat de rechtsbescherming te ver is doorgeschoten. Opmerkingen
van deze aard komen niet alleen van de zijde van de VVD. De commissaris van
de koningin in Noord-Holland heeft herhaaldelijk in deze zin gesproken. De
burgemeester van Amsterdam heeft gemeld, dat de gemeente in verband met de
bouw van een bankgebouw 30 keer voor de rechter heeft gestaan en dat dit heeft
geleid tot jarenlang uitstel en een renteverlies van miljoenen guldens.De vraag is nu of bij het optreden van de Nationale ombudsman zich op
den duur min of meer vergelijkbare effecten zouden kunnen voordoen. Dat is
op voorhand niet uitgesloten, omdat de instelling van de Nationale ombudsman
kan worden gezien als een uitbreiding van de rechtsbescherming of althans
als een aanvulling daarop.Voorzitter! In het algemeen is het tucht- en klachtrecht niet zonder bezwaren.
De verdediging tegen klachten – ook als die volslagen ongegrond zijn –
kan veel tijd en moeite kosten. Dat is de keerzijde van de medaille. Onze
bekendste voetbalheld heeft in goed Amsterdams opgemerkt dat elk voordeel
zijn eigen nadeel heeft. Het is in beginsel denkbaar dat een ambtelijke dienst,
bijvoorbeeld de politie, wordt gefrustreerd doordat men zich steeds moet verdedigen
tegen klachten die geheel of grotendeels ongegrond zijn. Dit zou ook kunnen
leiden tot risicomijdend gedrag. Het is niet uitgesloten, dat het herhaalde
gebruik van het klachtrecht kan worden gebruikt als een tactisch middel om
bepaalde ambtenaren van politie of belastingdienst of een andere dienst te
ontmoedigen. Dit is niet louter theorie. Door de Amsterdamse politie wordt
bevestigd dat deze verschijnselen worden gesignaleerd. Zij heeft mij toestemming
gegeven om daarvan hier melding te maken.Wij zouden daarom in overweging willen geven om te onderzoeken, of het
wenselijk is om een griffierecht te heffen zoals die ook wordt geheven van
burgers die procederen over de aan hen opgelegde belastingaanslag. Het griffierecht
zou kunnen worden teruggegeven als de klacht geheel of gedeeltelijk gegrond
wordt geacht of als de Nationale ombudsman dat redelijk acht. Dat zou een
alleszins aanvaardbare regeling kunnen zijn. Hierbij valt te bedenken, en
tot mijn genoegen heeft ook de heer Stoffelen daarover gesproken, dat de Nationale
ombudsman als een beroepsinstantie moet worden aangemerkt, omdat er ook interne
klachtenregelingen zijn of komen. Daar kan men dus allereerst terecht.De Nationale ombudsman heeft in het jaar 1997 in totaal 608 rapporten
uitgebracht. In ongeveer 2/3 deel werd de klacht geheel of gedeeltelijk gegrond
geacht. Daarnaast zijn er natuurlijk nog diverse interventies en onderzoeken
geweest die niet tot een rapport hebben geleid. Niettemin moet de vraag gesteld
worden, of dit aantal van 608 rapporten een bezetting van het bureau van de
Nationale ombudsman met meer dan 100 personen rechtvaardigt. Wij vrezen echter
niet zozeer de directe kosten van dit bureau, maar veeleer de indirecte kosten
die worden opgeroepen door het werk dat elders binnen de ambtelijke dienst
wordt gegenereerd. Je zou kunnen zeggen, dat wij hier te maken hebben met
een schoolvoorbeeld van bureaucratie: 100 ambtenaren die constant bezig zijn
om andere ambtenaren van hun gewone werk te houden. Dit moet misschien, maar
wij moeten wel oog houden voor het feit dat er ook een minder gunstige kant
aan zit.Wij zouden daarom willen pleiten voor een sobere en ingetogen opstelling
van de Nationale ombudsman zonder expansiedrift en zonder reclame. Alleen
op die wijze kan een nuttige functie worden vervuld.Een jaarverslag van meer dan 500 bladzijden achten wij van het goede te
veel.Voorzitter! Onze opmerkingen kunnen kritisch lijken maar dat is in overeenstemming
met onze taak. Wij wachten het antwoord van de regering af. Naast deze kritische
opmerkingen, willen wij echter lof en waardering uitspreken voor de persoon
van de Nationale ombudsman. Wij hebben een hoge dunk van de kwaliteit en de
wijsheid van zijn beslissingen.Staatssecretaris Kohnstamm:Voorzitter! Mag ik beginnen met een antwoord in de richting van de heer
Rensema? Voorzover mij bekend uit de debatten die ik bijna net zo lang als
de geachte afgevaardigde de heer Stoffelen in verschillende hoedanigheden
heb mogen voeren over het instituut Nationale ombudsman, heeft de heer Rensema
voor het eerst van een anders luidend inzicht kennis gegeven. Ik kan natuurlijk
niet ontkennen dat hij het volste recht heeft om deze kritische kanttekeningen
te maken. Ik denk echter dat hij ten principale een invalshoek kiest die in
ieder geval niet of nauwelijks strookt met de invalshoek die ik namens het
kabinet kies en die dunkt mij breed gedragen wordt in de wetgeving die tot
nu toe rondom het instituut Nationale ombudsman tot stand is gekomen in beide
Kamers der Staten-Generaal. Hoe je het ook wendt of keert, er is een groot
en principieel verschil tussen de organisatie van het klachtrecht en alles
wat met het bestuursrecht te maken heeft. Alles wat met het bestuursrecht
te maken heeft, eindigt ten slotte in een uitspraak die luidt dat iemand recht
heeft of dat niet heeft, terwijl het klachtrecht feitelijk het topje van de
ijsberg vormt – om het maar eens slecht te formuleren – van de
eigen kwaliteitstoets van de overheid bij al het doen en laten. De overheid
heeft naar mijn gevoel terecht gemeend dat als sluitstuk van die kwaliteitstoets
een externe toets aanwezig zou moeten zijn in de vorm van de Nationale ombudsman.
In feite wordt, niet overdreven vaak, gezegd dat iedere klacht, hoe ook geformuleerd,
gegrond of niet-gegrond in het eindoordeel, altijd mede kan worden gezien
als een gratis advies aan de overheid, hoe deze het beter kan doen.Voorzitter! Morgenavond sta ik aan de overzijde om het jaarverslag van
de Nationale ombudsman te bespreken, dat in maart is uitgebracht. Ook uit
dat verslag blijkt weer dat ontzettend veel klachten bij de
Nationale ombudsman terechtkomen waarvan deze krachtens de wet niet bevoegd
is, kennis te nemen. Het klinkt misschien een beetje far-fetched, maar ook
dat is een zinvol advies aan de overheid. Het betekent immers dat burgers
kennelijk vaak niet weten, waar zij intern of extern met gevoelens van onvrede
terechtkunnen. Zelfs als je bekijkt, waar ten slotte klachten bij de Nationale
ombudsman terechtkomen die gewoon door diezelfde Nationale ombudsman terstond
terzijde worden gelegd, omdat deze daarvoor niet bevoegd is, moet je je als
overheid in die kwaliteitstoets afvragen, hoe het komt dat burgers, die in
heel veel gevallen goede bedoelingen hebben, toch bij de foute instantie terechtkomen.
Maar los daarvan: ook bij al die klachten die ten slotte gegrond bevonden
worden, zitten alle gratis adviezen hoe de overheid zich beter kan organiseren.
Een van de punten waarvan ik eigenlijk bijna zeker weet dat alle aanwezigen
daarvan bij tijd en wijle last hebben gehad, is de ontzettend lange duur van
beantwoording van brieven en verzoeken door de overheid, zelfs als deze nog
niet als klacht zijn ingericht. Natuurlijk kan de overheid niet altijd marktconform
werken, maar iets klantgerichter, iets meer vanuit het vraagpatroon van burgers
nadenken en proberen de organisatie vorm te geven om ervoor te zorgen dat
de overheid per saldo handelend in het algemeen belang tevreden klanten en
burgers heeft, is van eminent belang. Dan heeft een tijdige reactie, waarbij
de Nationale ombudsman natuurlijk ook, geconfronteerd met de eerste klachten
daarover met de bestuursorganen in overleg is getreden en voor zichzelf een
paar richtlijnen heeft vastgesteld voor een redelijke reactietermijn, langzaam
maar zeker voor de hele overheid effecten. Hierdoor ontstaat hoe dan ook mede
een meer tevreden burger ten opzichte van de overheid.Tegen de heer Rensema zeg ik, gegeven het nu net verschenen jaarverslag
nog het volgende. De Nationale ombudsman als functionaris bestaat nu 10 à
15 jaar in de Nederlandse verhoudingen. Natuurlijk heeft hij in die periode
terecht vanuit zijn in de wet neergelegde opdracht in die zin aan de weg getimmerd,
dat het noodzakelijk was om eerst meer bekendheid van het instituut te genereren.
Ik neem met permissie enige afstand van de letterlijke bewoordingen die de
heer Rensema op dat punt gekozen heeft, zonder expansiedrift en reclame. Ik
denk dat de Nationale ombudsman de plicht had, ervoor te zorgen dat velen
hem, een nieuw instituut, zouden weten te vinden. Het zal zeker zo zijn dat
stukjes in kranten over het algemeen bekendheid geven aan uitspraken, oordelen
en speeches van de Nationale ombudsman zelf. Dit heeft geleid tot een groei
van de klachten, maar het was ook een inhaalgroei vanwege het bekend worden
met het instituut. Inmiddels is er met betrekking tot het laatste jaarverslag
vast te stellen dat de groei er voor het eerst in de 10, 15 jaar dat de ombudsman
bestaat uit is. Sterker nog, er is sprake van een lichte daling van een paar
procent. Dat stelt overigens nog niet veel voor als je erop uit bent om een
daling te bewerkstelligen. Ik ben daar een voorstander van, maar om andere
redenen dan die welke de heer Rensema aangeeft. Ik denk dat er mogelijkerwijs
een tax is bereikt die min of meer overeenkomt met the state of the art, waarin
de overheid zich ten opzichte van burgers manifesteert.Ik neem met klem afstand van het betoog van de heer Rensema over het vraagstuk
van de juridisering, al is dat wel reëel. Dit vraagstuk concentreert
zich vooral op de Algemene wet bestuursrecht – dat is in mijn ogen niet
terecht, maar het zij zo – en maar zelden of nooit op de ombudsfunctie
als zodanig, of het nu om de Nationale ombudsman gaat of de gemeentelijke
ombudsman of -vrouw, zoals die bij tijd en wijle in met name de grootste steden
te zien is. Het is dus een vorm van rechtsbescherming ten opzichte van burgers,
maar vooral een vorm van organisatie van de overheid, waardoor de transparantie,
de gevoeligheid voor de directe reactie uit de omgeving, in een onafhankelijke
setting tot een oordeel komt. Op het moment dat de ombudsman een oordeel uitspreekt,
is het vervolgens weer aan het bevoegd gezag om te besluiten hoe er met dat
oordeel wordt omgegaan, al blijft het uiteindelijke oordeel aan het bestuur.
Men kan het oneens zijn met zo'n oordeel, maar dat moet men als bestuurlijk
college nooit zeggen in de richting van de bestuursrechter. Ik begrijp de
redenering van de heer Rensema dus wel, maar op basis van mijn eigen redenering
voel ik niets voor de introductie van een griffierecht op iets dat primair
de kwaliteitsbevordering van de overheid tot doel heeft.Ik hoop met de heer Van Dijk dat het voorliggende wetsvoorstel een tussenstap
is en dat de doelstelling van het kabinet ten aanzien van de uitbreiding naar
de gemeentelijke overheid als het gaat om de bevoegdheid van de ombudsman
over een jaar of vier, vijf is gerealiseerd. Daarover is al in de Tweede Kamer
gesproken. Er is ook al een afspraak terzake gemaakt. Gemeenten kunnen zich
op die basis vrijwillig aanmelden als zij een externe klachtenbehandeling
wensen bij de ombudsman. Inmiddels hebben waterschappen, provincies en een
beperkt aantal gemeenten, ongeveer 20, zich al bij de ombudsman aangemeld.
Ik hoop dus dat er over een aantal jaren een landelijk dekkend netwerk is
van externe klachtenvoorzieningen, ook voor gemeenten.De discussie tussen in het bijzonder de Tweede Kamer en het kabinet in
deze periode is steeds gegaan over de vraag of dit een wettelijke verplichting
moest zijn, of dat de optie moest worden geopend om een klachtenbehandeling
bij de ombudsman voor de gemeenten mogelijk te maken. Ik heb mij namens het
kabinet steeds op het standpunt gesteld dat de vraag waar het autonome bestuur,
de gemeente, de klachtenbehandeling neerlegt, een zaak is waarover de gemeente
zelf moet beslissen. Ik heb er nooit een misverstand over laten bestaan dat
ik het noodzakelijk vind dat er, na een aantal voorbereidende acties, een
landelijk dekkend netwerk komt en dat alle burgers een externe klachtenvoorziening
hebben, waar zij ook wonen. Ik heb wel steeds gevonden dat als je staat voor
de autonome bevoegdheid van de gemeenten aan de ene kant en aan de andere
kant de overtuiging hebt dat klachtenbehandeling bijdraagt aan de kwaliteit
van het bestuur, het dan logisch is om de beslissing te politiseren op het
gemeentelijk niveau en daar de beslissingen te laten nemen die noodzakelijk
zijn.Er zijn wel een paar randvoorwaarden. Zo is een interne klachtenvoorziening
absoluut noodzakelijk. Ik schrok van het grote aantal gemeenten
dat nog steeds geen interne klachtenvoorziening heeft. Ik schrok er ook van
dat de wens – in Den Haag en door de VNG geuit – van zo'n externe
klachtenregeling, nog maar zo mondjesmaat wordt uitgevoerd. Het zou best kunnen
zijn dat het een tussenstap is en dat als blijkt dat die wens niet gerealiseerd
wordt, te eniger tijd moet worden besloten om het centralisme dat ik nu heb
weten te onderdrukken, namelijk bij wet te bepalen dat iedereen diezelfde
vorm van externe en onafhankelijke klachtenregeling heeft te realiseren, toch
door te voeren. Er zijn al een groot aantal positieve effecten opgetreden,
maar ik verwacht na aanvaarding van dit wetsvoorstel dat er steeds meer gemeenten
zullen zijn die voor zichzelf de beslissing zullen nemen om zich bij de Nationale
ombudsman aan te sluiten of om het anders te doen. Daarbij moet steeds de
discussie worden gevoerd over de randvoorwaarden voor een externe klachtenvoorziening.Ik wil graag een voorbeeld geven. Als een gemeente – wat ik zeer
legitiem acht – besluit een onafhankelijke klachtencommissie in te stellen
en de burgers niet de mogelijkheid te bieden om naar de Nationale ombudsman
te gaan, is het niet ongebruikelijk om de secretaris van die klachtencommissie
te rekruteren uit de eigen ambtenaren. Ik vind dat je bij die externe klachtenbehandeling
de schijn van partijdigheid moet vermijden. Als de secretaris tevens een ambtenaar
is van de eigen gemeente, riskeer je dat die schijn van partijdigheid niet
wordt vermeden. Ik vind dan ook dat het mede op die grond verstandig is om
een aantal lijnen uit te zetten om de eisen aan de externe klachtenvoorzieningen
in grote lijnen in de Algemene wet bestuursrecht te doen opnemen. Dat is de
reden waarom wij daarover advies hebben gevraagd aan de commissie-Scheltema,
die daarover gaat.De situatie ten aanzien van provincies, waterschappen en gemeenten was
nog niet helemaal helder. Welke zouden zich wel tot de ombudsman blijven wenden
en welke niet? Dat had te maken met een discussie tussen mij en de overige
overheden over de wijze waarop de kosten moeten worden berekend. Die discussie
heeft een lange geschiedenis, die ik niet ga herhalen. Wat betreft een gedifferentieerd
tarief zitten wij nu op één lijn. De waterschappen, provincies
en gemeenten hebben allemaal de lijn aanvaard die ik in de laatste brief daarover
heb neergelegd, met als gevolg dat de provincies, waterschappen en gemeenten
die zich reeds hadden aangemeld gewoon aangesloten blijven bij de Nationale
ombudsman.Voorzitter! De heer Stoffelen en ik zijn het volstrekt eens. Sterker nog,
ook de ombudsman is daarvan overtuigd. In de eerste fase van het bestaan van
het instituut is duidelijk geworden dat de ombudsman terughoudend dient te
zijn als een interne klachtenprocedure nog niet is afgelopen. De interne procedure
dient eerst te worden afgerond. Ik kan mij overigens voorstellen dat, wanneer
er duidelijk vals wordt gespeeld, de ombudsman zich er toch mee bemoeit. In
beginsel moeten de situaties waar de heer Stoffelen kennelijk zelf ervaring
mee heeft opgedaan zich niet voordoen. Ter voorbereiding van het debat van
morgen heb ik het jaarverslag van de ombudsman nog eens gelezen. Hij zit vrijwel
perfect op dezelfde lijn als de heer Stoffelen. Eerst moet de interne klachtenbehandeling
zijn afgerond. Dit laat overigens onverlet dat ten slotte de klachtenbehandeling
door de ombudsman kan plaatsvinden.De heer Stoffelen (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Ik stem hartelijk in met de gloedvolle woorden
over de bedoeling van het instituut ombudsman. Ik houd hier geen lang verhaal
over, maar als ik dat gedaan had, had ik erop gewezen dat het van een gigantisch
belang is dat mensen die terecht of ten onrechte gevoelens van ongenoegen
over de overheid hebben, ergens kunnen aankloppen. Dat is vitaal, ook voor
de overheid, en zal leiden tot verbetering van het bestuur, mits het onderzoek
behoorlijk is.Ik heb gesproken als voorzitter van de klachtencommissie vanuit de zeer
recente praktijk van het laatste halfjaar. Het feit dat het jaarverslag van
de ombudsman buitengewoon goed is, troost mij in die hoedanigheid buitengewoon
weinig. Ik wil dat de genoemde praktijken ophouden.De heer Rensema (VVD):Mijnheer de voorzitter! De staatssecretaris neemt afstand van een gedeelte
van mijn opmerkingen. Dat lijkt mij overbodig, want hij is daar niet verantwoordelijk
voor. De staatssecretaris heeft gezegd dat bestuursrecht en klachtrecht niets
met elkaar te maken hebben. Ik betwist dat. Ik heb aangetoond dat sinds de
instelling van de ombudsman het bestuursrecht enorm is uitgebreid; het heeft
een veel bredere werking gekregen. Mijn conclusie was dan ook dat er vervolgens
voor het klachtrecht minder overblijft. Het is zelfs beter dat je met de klacht
dat een ambtenaar onbehoorlijk gehandeld heeft bij de bestuursrechter terecht
kunt. Dan volgt er namelijk meteen een uitspraak. De ombudsman adviseert alleen.
Advocaten zullen meteen voor de gang naar de bestuursrechter kiezen. Het klachtrecht
is duidelijk minder prominent geworden. Naast het bestuursrecht is het klachtrecht
echter wel te zien als een noodzakelijk sluitstuk.Ik wijs de heer Stoffelen erop dat ik mij niet principieel tegen het instituut
ombudsman verzet. Ik ben het er van harte mee eens dat er een voorziening
nodig is voor burgers die gemangeld worden in de molens van de bureaucratie.
Ik heb echter het gevoel gekregen dat de praktijk daarmee niet helemaal in
overeenstemming is. Dat is ook bevestigd door de heer Wilting van de Amsterdamse
politie.De staatssecretaris is principieel tegen de heffing van een griffierecht.
Ik kan zijn argumenten volstrekt aanvoelen. Zij gelden ook voor het belastingrecht.
Ik vind dat mensen de kans moeten hebben om gratis in beroep te gaan tegen
een te hoge belastingaanslag. Toch is er uiteindelijk griffierecht ingesteld
voor het belastingrecht. Ik zie niet in waarom dat geheel uitgesloten zou
moeten zijn voor de Nationale ombudsman, temeer daar er in de toekomst interne
klachteninstanties worden ingesteld. Daar kan men met een klacht terecht.
De Nationale ombudsman wordt dan een beroepsinstantie. Dan mag er toch wel
een bescheiden bijdrage gevraagd worden. Een heleboel mensen hebben nooit
klachten, maar moeten wel via de belasting betalen voor mensen die zoveel
kosten veroorzaken door wel met een klacht te komen.Ik heb opgemerkt dat de Staat zorgvuldig met de financiën moet omgaan.
Dat neemt niet weg dat ik vind dat de Nationale ombudsman wijze en kwalitatief
goede beslissingen neemt. Er zou dan ook weinig aan de hand zijn als wij onbeperkt
over middelen konden beschikken. Maar dat is helaas niet het geval in deze
wereld. Wij vinden allemaal dat er meer blauw op straat moet komen, maar ondertussen
schrijft de agent verhaaltjes over klachten die soms ten onrechte zijn ingediend.
Daar zou de staatssecretaris toch oog voor moeten hebben. Dat is de andere
kant van de medaille. De goede kant is vaak genoeg belicht. De staatssecretaris
heeft dat zojuist voortreffelijk verwoord. Daar heb ik begrip voor, maar er
moet ook begrip zijn voor die andere kant. Mijn conclusie is dat de ombudsman
met ingetogenheid, soberheid, zonder expansiedrift en zonder reclame moet
kunnen werken. Ik heb diverse columns van de ombudsman gelezen in een ochtendblad.
Hij schreef die columns in zijn kwaliteit als ombudsman en ik vond dat eigenlijk
niet nodig. Ook een jaarverslag van 500 bladzijden vind ik te veel van het
goede. De rechterlijke macht zou ook zo'n dik jaarverslag kunnen schrijven
over alle gevallen waarover een beslissing is gevallen. Mijn fractie handhaaft
haar standpunt en is verder van mening dat kleine tot middelgrote plaatsen
er verstandig aan doen om een onafhankelijke eigen kleine klachtencommissie
in te stellen. Dat is goedkoper dan de ombudsman.Staatssecretaris Kohnstamm:Voorzitter! De heer Stoffelen heeft aangegeven dat de ombudsman treedt
in situaties waarin hij krachtens de wet terughoudend zou moeten zijn. Ik
neem op zijn gezag aan dat dit waar is en ik vind dat ongewenst. Ik zal dit
punt dan ook aan de ombudsman voorleggen en het lijkt mij goed als hij hierop
zelf reageert. Tenslotte is het een publieke instantie die kan reageren op
publieke uitingen. Ik stel het op prijs om van hem te vernemen wat zijn visie
op het geheel is, dan kan de discussie over enige tijd doorgaan.De heer Stoffelen (PvdA):Voorzitter! Ik heb het bij dit wetsvoorstel aan de orde gesteld, omdat
deze praktijk die ik meemaak, ook bij gemeenten zou kunnen voorkomen. Ik vermoedde
al dat deze vraag geheel overbodig zou zijn, maar soms worden er vragen gesteld
om het antwoord te horen dat men wil horen. Dat is helemaal gelukt. Het hoorde
dus hier, maar ik heb het zelf ook bij het bureau van de ombudsman aan de
orde gesteld.Staatssecretaris Kohnstamm:Voorzitter! Ik zal mijn voornemen ten uitvoer leggen en de Kamer van de
uitkomst van die gedachtewisseling op de hoogte stellen.De heer Rensema kiest zijn eigen woorden, het zou te gek zijn als het
anders zou zijn. Ik ben echt zeer overtuigd van een andere invalshoek in dit
dossier. Grote delen van de praktijk van het klachtrecht hebben helemaal niets
uitstaande met het bestuursrecht. In een heel groot deel van de gevallen gaat
het niet om de beslissing als zodanig, maar klagen burgers bijvoorbeeld over
de wijze van bejegening. Dat hoort niet thuis bij het bestuursrechter, want
dat is niet onrechtmatig. Zelfs als je het toetst aan de algemene beginselen
van behoorlijk bestuur, is daar geen taak van de bestuursrechter. Als iemand
gewoon onfatsoenlijk bejegend is, kan hij nergens anders terecht dan bij de
interne klachtenregeling en ten slotte bij de Nationale ombudsman. Deze is
essentieel voor de toets die de overheid nodig heeft voor de vraag in hoeverre
zij zich goed heeft georganiseerd en op een fatsoenlijke wijze haar taken
ten uitvoer legt.De heer Rensema (VVD):Mijnheer de voorzitter! Er wordt gezegd dat de burger nergens anders heen
kan, maar dat betwijfel ik toch. In de eerste plaats is er een interne klachtencommissie.
Verder kan hij een brief schrijven naar de burgemeester, de minister, de Koningin
of naar de Eerste Kamer. Het is niet helemaal waar dat de burger nergens anders
heen kan.Staatssecretaris Kohnstamm:Nee, maar de burger kan inderdaad nergens anders heen dan naar een totaal
onafhankelijke organisatie, die zich krachtens wettelijke verplichting heeft
toegelegd op het toetsen van dat soort klachten.Ik herinner mij uit de tijd dat ik Tweede-Kamerlid was dat er altijd een
beetje strijd is tussen de commissie voor de verzoekschriften en de ombudsman.
De commissie voor de verzoekschriften vindt dat de ombudsman eraf moet blijven,
als zij ermee bezig is, en soms is het omgekeerd. Er is een kleine overlapping,
veelal in fiscale zaken. In negen van de tien gevallen geeft de onafhankelijke
klachtencommissie veel meer vertrouwen in de wijze waarop de overheid in brede
zin opereert, dan enig ander instituut dat ik ken.Ik zou het dus ook vanuit de optiek "kwaliteit van bestuur, kwaliteit
van het optreden van de overheid" echt een fout voorbeeld vinden als daarbij
gedacht zou worden aan een soort griffierecht. Ik geef de heer Rensema overigens
toe dat die discussie hier en daar bij tijd en wijle is gevoerd. Het is dus
geen onfatsoenlijke discussie. Dat bedoelde ik absoluut niet te zeggen. Ik
vind echter ten principale dat een overheid een externe klachtenvoorziening
nodig heeft om zichzelf bij de les te houden. Daar zou naar mijn gevoel geen
financiële bijdrage bij aan de orde moeten zijn.Voorzitter! Ik heb goed geluisterd naar de heer Rensema. Hij heeft een
aantal punten in tweede termijn herhaald. Hij heeft het volste recht om dat
te vinden. Ik denk dat de Nationale ombudsman een ongelooflijk belangrijke
bijdrage levert aan het vertrouwen dat burgers hebben in het functioneren
van de niet-politieke overheid. Het is goed dat de Nationale ombudsman er
is. Als ik kijk naar het functioneren van het instituut als zodanig, ook in
de afgelopen jaren, dan zijn er, wat mij betreft, eigenlijk geen kritische
kanttekeningen te maken. Ik vind dat het goed functioneert en in die zin verschil
ik dus van mening met de heer Rensema.De beraadslaging wordt gesloten.Het wetsvoorstel wordt zonder stemming aangenomen.Sluiting 22.10 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19971998-1726-1731.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl