Behandeling wetsvoorstel Nieuwe bepalingen voor een tegemoetkoming in de studiekosten (Wet tegemoetkoming studiekosten) (23699)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1995-1996, pag. 1161-1183

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

26-10-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

nr. 18, pagina 1161-1183

26-10-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 23699Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling wetsvoorstel Wijziging van de Wet Brutering Overhevelingstoeslag Lonen (24285).Pagina 1161-1161
Voortzetting behandeling wetsvoorstel Privatisering van het Algemeen burgerlijk pensioenfonds (Wet privatisering ABP) (24205); wetsvoorstel Regels met betrekking tot de oprichting van de Stichting Uitvoeringsinstelling Sociale Zekerheid voor Overheid en onderwijs (Wet Stichting USZO) (24222); wetsvoorstel Wijziging van de Algemene burgerlijke pensioenwet en de Algemene militaire pensioenwet (invoering partnerpensioen), alsmede van de Uitkeringswet gewezen militairen (rechtspositionele erkenning van andere relatievormen dan het huwelijk) (24227) en een ander wetsvoorstel (24217)Pagina 1184-1213
Lijst van ingekomen stukken (donderdag 26 oktober 1995)Pagina 1223-1223
Behandeling wetsvoorstel Nieuwe bepalingen voor een tegemoetkoming in de studiekosten (Wet tegemoetkoming studiekosten) (23699)Pagina 1161-1183
Regeling van werkzaamheden (donderdag 26 oktober 1995)Pagina 1183-1184
Behandeling van de brief van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over het najaarsoverleg (24400-XV nr. 8)Pagina 1213-1223
18de vergadering; 26 oktober 1995Pagina 1161-1161

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 212 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de behandeling van: 
 
 het wetsvoorstel Nieuwe
bepalingen voor een tegemoetkoming in de studiekosten (Wet tegemoetkoming
studiekosten) (23699).
 
 
 
 
 
 De algemene beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 
 
 Mevrouw J.M. de Vries (VVD):
 
 Mijnheer de voorzitter! Anderhalf jaar na de indiening zal eindelijk het
wetsvoorstel inzake tegemoetkoming in de studiekosten zijn beslag krijgen.
In het verslag heeft mijn fractie reeds aangegeven, verheugd te zijn dat er
een wettelijke grondslag wordt verschaft aan de tot dusver buitenwettelijk
geregelde tegemoetkoming voor studerenden jonger dan 18 jaar en van 21 jaar
en ouder.
 
 De tijd heeft ook in het voordeel gewerkt. De VVD-fractie heeft in het
verslag nog aangedrongen op een discussie over het leeftijdsgebonden karakter
van de studiefinanciering, met name voor studerenden in het hoger onderwijs,
jonger dan 18 jaar. Nu ziet het ernaar uit dat deze wens met ingang van het
volgende studiejaar wordt vervuld bij de invoering van de prestatiebeurs.
 
 In het wetsvoorstel is gekozen voor eenvoud en doorzichtigheid; een uitgangspunt
waar wij natuurlijk altijd voor zijn. Dit laat echter onverlet dat er nog
een paar punten zijn waar wij vragen bij hebben.
 
 Het wetsvoorstel is budgettair neutraal ten opzichte van de thans vigerende
regelingen. Als ik het uit de nota naar aanleiding van het verslag goed heb
begrepen, is er een bedrag van 9 mln. begroot voor de opvang van de groep
van 18 tot 21 jaar, die thans buiten de regelingen valt. Mijn vraag aan de
minister is nu, wat het totale budget voor deze regelingen zal zijn en waar
de 9 mln. vandaan komt, als dit wetsvoorstel inderdaad budgettair
neutraal is.
 
 Ingevolge de eerste nota van wijziging voorziet de regeling in een tegemoetkoming
van de directe studiekosten en een basistoelage voor studerenden in het voortgezet
onderwijs tussen de 18 en 27 jaar, die onder de bestaande systematiek recht
zouden hebben op studiefinanciering, welke aanspraak met de invoering van
de prestatiebeurs volgend jaar zal vervallen. Hiervoor heeft de minister een
afzonderlijke systematiek ontworpen, waarbij sprake is van onderscheid tussen
uit- en thuiswonenden, conform de huidige basisbeurs en kinderbijslag, en
een ouderinkomensafhankelijke toelage, die weer is gerelateerd aan de hoogte
van de onderwijsbijdrage en de overige studiekosten. Hier raken in onze ogen
eenvoud en doorzichtigheid toch enigszins buiten beeld.
 
 Op welke basis zijn de bedragen van de basistoelage samengesteld, de kinderbijslag
of de studiefinanciering? De basistoelage wordt gefinancierd uit het budget
van de WSF. Kloppen de bedragen nu nog die zijn ingeboekt in de meerjarenraming
van de bezuiniging op de studiefinanciering? Ik vraag dit met name omdat in
het wetsvoorstel prestatiebeurs 1 wel afschaffing van studiefinanciering voor
studerenden van 18 jaar en ouder in het voortgezet onderwijs werd voorgesteld,
en ook werd gesproken over een bijdrage in de studiekosten in het kader van
deze wet, maar niet over een basistoelage.
 
 Ik heb nog twee vragen op dit punt. Wil de minister uitleggen wat het
betekent dat de aftrek van studiekosten door de studerende tot het beloop
van het ouderinkomensafhankelijke gedeelte van de toelage geen buitengewone
lastenaftrek ter zake van studiekosten mogelijk is, terwijl tegelijk wordt
gesteld dat de basistoelage niet in mindering op de aftrekbare studiekosten
komt?
 
 De tweede vraag behelst de bouw van een nieuw, geautomatiseerd administratiesysteem
bij de IBG. Was het niet gemakkelijker geweest om aan te sluiten bij de bestaande
systematiek van de AKW voor 16 jaar en ouder, waarbij op grond van de verklaring
waarin de school aangeeft dat de betreffende voltijds voortgezet onderwijs
volgt, de kinderbijslag wordt toegekend? In dat geval was de systematiek in
deze wet zuiverder gebleven, namelijk tegemoetkoming in kosten van de studie,
en was de component levensonderhoud erbuiten gehouden. Het wordt er voor de
burgers niet eenvoudiger en doorzichtiger op. Aangezien er nog een voorstel
tot beëindiging van het overgangsrecht AKW zal worden ingediend, zou
ik willen vragen of dit onderdeel van deze wet niet alsnog daar zou kunnen
worden ingebracht.
 
 Bij de invoering van de prestatiebeurs vervalt voor de voortgezet-onderwijsscholieren
van 18 jaar en ouder de OV-jaarkaart. Dit hebben wij altijd aanvaardbaar gevonden,
omdat scholen voor voortgezet onderwijs zich vrijwel altijd in een redelijke
nabijheid bevinden. Mijn fractie vindt het derhalve vreemd dat de minister
een bedrag van vrijwel 2 mln. overboekt naar het Gemeentefonds voor het leerlingenvervoer.
Is de minister hier altijd al van uitgegaan? Had voor dit bedrag een andere
bestemming niet meer in de rede gelegen, al was het maar om de tegenvallers
bij de OV-jaarkaart op te vangen?
 
 Vervolgens heb ik nog een aantal punten, voorzitter. In de slotwet, op
pagina 27, wordt gewag gemaakt van een tegenvaller van 75 mln. op de Wet op
de studiefinanciering en op de regeling tegemoetkoming studiekosten 17-min.
Welk gedeelte valt toe te rekenen aan de regeling 17-min en hoe verhoudt dit
zich tot het budgettaire kader?
 
 In de regeling voor voortgezet-onderwijsscholieren van 18 jaar en ouder
wordt tegemoetkoming in de directe kosten gebaseerd op het inkomen van de
ouder en partner. In geval van weigering door een van de ouders om zijn of
haar inkomensgegevens te verstrekken, kan een uitwonende studerende de tegemoetkoming
krijgen in de vorm van een rentedragende lening. Bij de aanvullende beurs
in de studiefinanciering is overigens de problematiek analoog. Het is in onze
ogen wel schrijnend dat een scholier wordt gedwongen een lening aan te gaan,
omdat een van de ouders geen inkomensgegevens levert. Ik heb daar niet direct
een oplossing voor, maar wil het nog eens onder de aandacht van de minister
brengen.
 
 Hoe staat het – daar wordt niets van vermeld – met de voortgezet-onderwijsscholier
die jonger is dan 18 jaar? Moet of kan de verzorgende ouder dan een rentedragende
lening bij de IBG aanvragen?
 
 Voor zover mijn fractie heeft kunnen waarnemen, valt de basiseducatie
niet onder deze regeling. Wij zouden de minister willen vragen dit nader toe
te lichten.
 
 Artikel 23 van de wet bevat een kan-bepaling met betrekking tot de studievoortgangscontrole,
die de minister dan bij AMvB zou willen regelen. In de Wet op de studiefinanciering
maakt de voortgangscontrole deel uit van de wet. Eventuele regels hieromtrent
zouden derhalve, om toch consistent te zijn, ook in dit geval per wet geregeld
moeten worden. Ik wil derhalve voorstellen artikel 23 te schrappen; ik heb
daartoe een amendement ingediend.
 
 Het laatste punt betreft de positie van het particulier onderwijs, zoals
geregeld in de tweede nota van wijziging in relatie tot de WEB. Bij de behandeling
van de WEB in de Tweede Kamer zijn deze instellingen er in de laatste nota
van wijziging uit gevallen. De minister heeft dit gelukkig hersteld. Had hij
dit niet gedaan, dan had de Kamer het wel gedaan, omdat er inmiddels een concept-amendement
lag dat door alle partijen die aan de behandeling van de WEB hebben deelgenomen,
van steun was voorzien. Het departement, dat ons bij de technische opstelling
van het amendement heeft geholpen, heeft dit ongetwijfeld vergeten te melden
aan de bewindspersoon. Het is niettemin het resultaat dat telt en wij zijn
gelukkig met deze uitkomst.
 
 
 
 
 
 De heer Reitsma (CDA):
 
 Mijnheer de voorzitter! De Wet tegemoetkoming studiekosten regelt de tegemoetkoming
studiekosten voor studerenden die niet in aanmerking komen voor de Wet op
de studiefinanciering. Tot heden waren er afzonderlijke regelingen, te weten
de TS tot 18 jaar, de TSD vanaf 21 jaar en bepaalde beleidsregels voor de
categorie tussen 18 en 21 jaar.
 
 In het verleden was het de bedoeling dat deze categorieën onder de
Wet op de studiefinanciering gebracht zouden worden. Daar is nooit wat van
gekomen en ik denk achteraf dat het maar goed is, dat er nooit wat van gekomen
is. Daarom vindt mijn fractie het een goede zaak dat de minister
voor deze drie categorieën nu één integrale wet gemaakt
heeft, de Wet tegemoetkoming studiekosten. Dat heeft in die zin onze steun.
Daarmee is het manco dat in de vorige wetgeving zat ten aanzien van de categorie
18- tot 21-jarigen, ook opgelost en is er een einde gekomen aan een, eigenlijk,
buitenwettelijke regeling.
 
 De werkingssfeer van het stelsel voor studerenden jonger dan 18 jaar richt
zich op twee groepen, namelijk studenten in het hoger onderwijs en studerenden
die volledig onderwijs in het voortgezet onderwijs en het MBO volgen. Mijn
fractie is van oordeel dat studenten in het hoger onderwijs, ook al zijn ze
jonger dan 18 jaar, onder de Wet op de studiefinanciering gebracht moeten
worden. Volgens mij wil de minister dat ook. De tegemoetkoming in de WTS beperkt
zich tot een onderwijsbijdrage en de overige studiekosten. Er is dus geen
sprake van een component voor levensonderhoud. Dat is eigenlijk het harde
bewijs dat deze regeling voor studerenden in het hoger onderwijs, ook al zijn
ze jonger dan 18 jaar, absoluut geen adequate voorziening meer biedt. Immers,
voor het hoger onderwijs is een component voor levensonderhoud wel noodzakelijk.
 
 Voorzitter! Dat vraagt om correctie en het heeft de fractie van het CDA
wat verbaasd dat de minister in dit wetsvoorstel bij nota van wijziging wel
het omgekeerde geval regelt zodat iemand die ouder is dan 18 jaar en tot voor
kort onder de studiefinanciering viel, nu bij nota van wijziging alsnog gebracht
wordt onder de WTS – hetgeen overigens onze instemming heeft –
maar dat hij niet tegelijkertijd bij dit wetsvoorstel de andere kant van de
medaille regelt. Wanneer men de 18-plus qua onderwijssoort hieronder laat
vallen, was het zorgvuldiger geweest om omgekeerd de 18-min die er qua onderwijssoort
niet meer thuishoort, eruit te halen. De minister heeft dit nu wel in de wet
op de prestatiebeurs ondergebracht, maar ik wil toch graag van hem weten waarom
hij niet deze weg heeft gekozen, want dat was een koninklijker weg geweest.
Ik vraag mij dan ook af waarom de minister niet alsnog met een nota van wijziging
is gekomen om het hier te regelen. Inmiddels heeft mijn collega Lansink een
initiatiefwetsvoorstel ingediend, maar ik wil die vraag toch hier stellen,
want het heeft veel meer met dit wetsvoorstel te maken dan met de hele discussie
over de prestatiebeurs. En de minister kent de voorgeschiedenis van de prestatiebeurs
in dit huis en in de Eerste Kamer maar al te goed, want als ik naar het gezicht
van de minister kijk, zie ik nog enige boosheid achter de glimmende wangen
tevoorschijn komen.
 
 Voorzitter! De werkingssfeer van het stelsel voor studerenden van 18 jaar
en ouder richt zich op MAVO, HAVO of VWO en opleidingen tot leraar in tekortvakken.
De CDA-fractie heeft vanaf het moment dat de minister dit wetsvoorstel heeft
gepresenteerd, grote twijfels geuit of de WTS wel het instrument is om een
tegemoetkoming te regelen voor opleidingen tot leraar in tekortvakken. Wij
hebben die twijfels ook helder naar voren laten komen in de schriftelijke
voorbereiding. Wij blijven van mening dat er best iets aan gedaan zou kunnen
worden maar dat het wel geweldig selectief winkelen is. De minister kijkt
alleen maar naar de eigen beroepsgroep en hij heeft geen boodschap aan andere
beroepsgroepen waar net zo goed sprake is van conjuncturele tekorten op de
arbeidsmarkt. De minister regelt het in dit wetsvoorstel voor deze categorie
en hij laat de andere categorieën buiten beschouwing. Wij missen in dit
wetsvoorstel de echte harde onderbouwing. Daar komt nog bij dat dit een conjunctuurgevoelig
verschijnsel is, terwijl de minister wel een structurele regeling in de wet
maakt. Stel dat de minister een dusdanig beleid voert bijvoorbeeld qua beloning,
dat iedereen weer enthousiast wordt om in het onderwijs te werken, dan voorspel
ik dat het probleem zo opgelost is. Ik vind dat de minister daar nu maar eens
een heldere toelichting op moet geven.
 
 De WTS brengt meer duidelijkheid en eenvoud in de regelgeving. De tegemoetkoming
komt te bestaan uit twee elementen, namelijk een tegemoetkoming onderwijsbijdrage
en een tegemoetkoming overige studiekosten. Dat brengt een behoorlijke vereenvoudiging
met zich. Voor vereenvoudiging is de CDA-fractie altijd in, maar het moet
wel rechtvaardig blijven. In die zin – ik heb dat net ook al gezegd –
is dit wetsvoorstel beter dan de regels die er lagen. In de oude wetsvoorstellen
zat een leeftijdsgrens. De minister laat deze los. Daar is wel iets voor te
zeggen. De minister zegt echter: omdat er zo weinig mensen gebruik van maken,
heb ik die grens losgelaten. Had de minister de maximumleeftijd ook losgelaten,
als het er veel waren geweest? Of is het een principiële keuze van de
minister, omdat hij meent dat de leeftijdsgrens discriminerend is en dat die
er dus uit moet? Ik hoor hier graag een nadere toelichting op. De argumentatie
is nu een beetje: het zijn er niet zoveel; het kan er dus nog wel bij. Ik
denk ook wel dat het er nog bij kan, maar ik had liever een meer principiële
stellingname van de minister gehoord. Wij moeten namelijk geweldig oppassen
met leeftijdsgrenzen.
 
 Ik geef een voorbeeld dat deze minister wat minder raakt. De minister
van Landbouw verstrekt bijdragen voor cursussen. Voor diverse cursussen wordt
de leeftijdsgrens van 40 jaar geïntroduceerd. Dit kabinet doet echter
een beroep op de samenleving om modern en bij de tijd te blijven. Houdt dat
dan op 40-jarige leeftijd op? De lijn van de minister van Onderwijs spoort
dus niet met de lijn met de minister van Landbouw die wel leeftijdsgrenzen
handhaaft voor bepaalde cursussen. Ik ben van mening dat je die grenzen eigenlijk
moet loslaten, maar dan op beide fronten. Ik hoor hier graag een reactie op
van de minister. Wil hij eventueel in overleg treden met de minister van Landbouw?
Dit discriminerende karakter moet eruit, want er zijn geen argumenten meer
voor te bedenken.
 
 Voorzitter! De "WTS 18-plus"-regeling stimuleert mensen die een inkomen
op bijstandsniveau of iets daarboven hebben, om deel te nemen aan scholing.
Dat is prima. Verbetering van het scholingsniveau werkt kansverhogend voor
deelname aan betaalde arbeid. De CDA-fractie ondersteunt dat principe. Inkomensgrenzen
zullen altijd arbitrair blijven, maar de minister moet die toch trekken. In
de schriftelijke voorbereiding is hier nogal wat aandacht aan besteed. Je
moet echter op enig moment een keuze doen. Wij kunnen de grenzen die de minister
getrokken heeft, billijken. In de Wet op de studiefinanciering wordt ook rekening
gehouden met de inkomenspositie van betrokkenen. Wij vinden het dus redelijk
dat dat ook in dit wetsvoorstel gebeurt. 
 
 Zorgpunt voor onze fractie blijft het afschaffen van de tegemoetkoming
in de reiskosten voor jeugd, jonger dan 18 jaar. Dit heeft nogal negatieve
inkomenseffecten, zeker voor gezinnen met nogal wat kinderen die een keuze
maken voor bijvoorbeeld het bijzonder onderwijs. Dat schooltype is niet altijd
op korte afstand van het ouderlijk huis aanwezig. En dan heeft dat nogal wat
consequenties. De reparatie voor de laagste-inkomensgroep van het vervallen
van de vergoeding voor reiskosten en uitwonend zijn kan niet verhullen dat
er negatieve inkomenseffecten zijn voor die laagste inkomensgroep. Ik wil
nog eens van de minister horen of hier geen oplossing voor te bedenken is.
Het lijkt mij moeilijk om het wetsvoorstel aan te passen, omdat iedereen hier
dan weer een beroep op kan doen. Ik begrijp dus dat de minister dat niet wil.
Je zou ook kunnen denken aan hetgeen de minister bijvoorbeeld voor het hoger
onderwijs gedaan heeft, namelijk een fonds beschikbaar stellen voor bepaalde
studenten in een bepaalde situatie. De scholen kunnen dat beheren. Op die
manier kan gericht beleid worden gevoerd. Misschien kan de minister bekijken
of in die zin een oplossing te bedenken is. Ten slotte biedt de bijzondere
bijstand wellicht een oplossing, maar dan moet de minister op dat punt wel
gerichte actie ondernemen. De ouders moeten het namelijk weten, maar de gemeentebesturen
moeten ook bereid zijn om in dit kader een bijdrage te leveren, gericht op
deze leerlingen en hun ouders, met het oog op hun inkomenssituatie. Deze bijdrage
moet overigens los staan van andere zaken. Misschien wil de minister naar
deze drie gedachten kijken. Ik ben benieuwd naar zijn reactie. Ik ben echt
bezorgd over de situatie van grote gezinnen met lage inkomens, want het moet
wel worden betaald.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Voorzitter! Heeft de heer Reitsma het oog op alle studerenden beneden
de 18 jaar, of koppelt hij het aan bepaalde schoolsoorten?
 
 
 
 
 
 De heer Reitsma (CDA):
 
 Het moet in ieder geval worden gekoppeld aan een grote reisafstand. Dat
is bepalend, want als men een school van zijn richting dicht bij huis kan
vinden, dan kiest men daarvoor. Wij kennen dat van de leerlingen in het voortgezet
onderwijs. Materieel komt het haast neer op bepaalde schooltypen, maar je
moet oppassen dat je dat niet expliciet in de wetgeving zet, want er moet
sprake zijn van een generieke benadering. Anders heb je ook weer discriminatie.
De kwestie is dus niet eenvoudig. Het is eenvoudiger om het gewoon in de wet
te regelen, maar gezien de door de minister gekozen systematiek heb ik er
enig begrip voor dat het niet in deze wet wordt geregeld. Er moet wel een
oplossing voor worden gezocht.
 
 Studeren in deeltijd hoger onderwijs valt niet onder de tegemoetkoming
18-plus, uitgezonderd de tekortvakken lerarenopleidingen en de Open universiteit.
Ik vind dat nogal selectief. Waarom komt de minister niet met een generieke
maatregel ter zake? Over het in een latere fase kiezen voor een studievoortgangssysteem
is mijn fractie van oordeel – ook in de schriftelijke voorbereiding
is dat heel helder naar voren gebracht – dat dit in de wet moet worden
geregeld en niet in een AMvB. Schijnbaar is dit de nieuwe cultuur van paars,
maar omdat de fracties van het CDA, de SGP en het GPV in de schriftelijke
voorbereiding expliciet hebben aangeven dat zij het niet met de minister eens
zijn, dat hij de kwestie niet bij AMvB kan regelen en dat die in een wet hoort,
verbaast het mij een beetje dat niet eventjes contact is opgenomen met deze
drie fracties. Dan had namelijk, voor mijzelf sprekende maar ik heb de indruk
dat de collega's er niet anders over denken, een amendement kunnen worden
voorgesteld met, via de ondertekening, een veel bredere steun. Voorheen was
namelijk de cultuur, los van de vraag of men in de coalitie zat of in de oppositie,
dat als een amendement werd ingediend, bij de schriftelijke voorbereiding
eerst werd bekeken welke fracties een heldere stellingname ter zake hadden
ingenomen. Ik vind dat, als dat gebeurt, best wel even naar elkaar mag worden
gekeken. Dat is wat mij betreft een gemiste kans. De CDA-fractie biedt zich
daarom aan voor het medeondertekenen van het amendement.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Als dat zo duidelijk was, waarom heeft de CDA-fractie dat initiatief dan
niet genomen?
 
 
 
 
 
 De heer Reitsma (CDA):
 
 Als iemand je net voor is, dan kun je natuurlijk niet hetzelfde amendement
indienen. Zo eenvoudig ligt dat, maar mevrouw Liemburg kent de spelregels
ook wel. Ik herinner mevrouw De Vries aan haar geachte voorganger, de heer
Koning. Hij is een keer geweldig boos op mij geweest – ik zat toen ook
nog maar net in de Kamer – omdat ik toen hetzelfde deed als wat mevrouw
De Vries vandaag heeft gedaan. Ik heb mij die les van oud-collega Koning geweldig
aangetrokken. Daarom wil ik zijn boodschap hier helder verwoorden. Ik heb
hier achter dit spreekgestoelte niet de boosheid uitgestraald die collega
Koning toen uitstraalde. Ik zal het ook niet nabootsen, maar ik vind wel dat
wij wat dat betreft toch wat anders met elkaar om moeten gaan.
 
 
 
 
 
 Mevrouw J.M. de Vries (VVD):
 
 Voorzitter! Het is niet mijn bedoeling geweest om het zo te doen. Het
is een omissie. Ik ben wat onzorgvuldig geweest in dit kader. Dat was dus
onbedoeld. Als de heer Reitsma ook wil ondertekenen, bied ik hem bij dezen
die mogelijkheid aan. Het spijt mij dat het zo gelopen is. Het was niet mijn
bedoeling om de heer Reitsma te snel af te zijn. Overigens heb ik het amendement
pas een kwartier voor de vergadering ingediend. Het lag er dus pas heel kort.
Ik heb de heer Reitsma niet de pas af willen snijden.
 
 
 
 
 
 De heer Reitsma (CDA):
 
 De vredespijp is weer aangestoken. Het CDA biedt zich hierbij aan voor
medeondertekening. Ik dank mevrouw De Vries voor haar bereidwilligheid.
 
 Dan de reparatie van de WEB. Dat is inmiddels via een nota van wijziging
geregeld. Ik dacht, mevrouw De Vries, dat het niet een concept-amendement
was, maar dat het inmiddels een kamerbreed gesteund amendement was. Was het
formeel nog niet ingediend?
 
 
 
 
 
 Mevrouw J.M. de Vries (VVD):
 
 Inderdaad.
 
 
 
 
 
 De heer Reitsma (CDA):
 
 Dan heeft de minister toch recht van spreken dat hij met een nota van
wijziging is gekomen. Het is wat vreemd dat de minister dit bij de WEB gepoogd
heeft en dat hij de fracties zo ver gekregen heeft dat zij het niet gezien
 hebben. Aan de andere kant heeft de sector die het betrof,
ook even zitten slapen. Als de sector het ons toen gemeld had, was er toen
zeker een kamerbreed gesteund amendement ingediend. De Kamer heeft immers
altijd op de lijn gezeten dat onderwijsinstellingen die hetzelfde aanbod leveren
als het reguliere onderwijs – dat is voor de minister aantrekkelijk,
want hij hoeft dat niet te betalen – niet met een pennestreek uit de
Wet op de studiefinanciering geschrapt kunnen worden. Maar goed, de minister
heeft zich de kritiek aangetrokken. Waarvoor dank!
 
 Ik zeg ook nog iets over de nota van wijziging over de voltijdstuderenden
van 18 jaar en ouder in het VO(VSO). Dit wordt ondergebracht in de Wet tegemoetkoming
studiekosten. Wij hebben het dan dus over het voortgezet onderwijs en het
speciaal onderwijs in het voortgezet onderwijs. Mijn fractie deelt de keuze
die de minister uiteindelijk gemaakt heeft. Dit betekent dat wij de schoolsoortafhankelijkheid
niet echt hebben ingebracht in de wetgeving, zowel in dit wetsvoorstel als
in de Wet op de studiefinanciering. Ik denk dat dat een goede lijn is. Ik
heb al gezegd dat het een beetje vreemd is dat de minister de 18-plussers
in het hoger onderwijs niet direct bij nota van wijziging heeft ingebracht
in dit wetsvoorstel. Ik neem aan dat ik hierop straks antwoord krijg van de
minister.
 
 Waarom wordt ten aanzien van het VSO wat de overige studiekosten betreft
de lijn niet doorgetrokken naar de Wet tegemoetkoming studiekosten? Nu moet
hier weer een uitzondering gemaakt worden. Door deze nota van wijziging worden
de 18-plussers in het voortgezet onderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs
definitief van de Wet op de studiefinanciering overgeheveld naar de Wet tegemoetkoming
studiekosten. Het is dan een beetje vreemd dat er toch weer een uitzondering
wordt ingebouwd.
 
 De CDA-fractie is van oordeel dat deze overheveling niet mag leiden tot
hogere ziektekosten. Wat dat betreft is er toch een probleempje. Is het wel
voldoende geregeld per 1 januari 1996? Ik heb daar mijn twijfels over. De
minister schrijft in de nota van wijziging dat het wel goed geregeld is. Maar
juist de groep van 18 jaar en ouder heeft vaak een tijdelijk baantje. Ik ken
er heel veel, zelfs een aantal in mijn eigen gezin. Bij nogal wat studerenden
levert het problemen op. Het gaat om tijdelijke baantjes. Als men een maand
of drie of soms een halfjaar gewerkt heeft, houdt het werk weer op. Ik heb
de indruk dat er een knelpunt zit in de manier waarop de minister het wil
oplossen. Dit vraagt om een structurele oplossing. Het wisselt te snel. Het
zou niet goed zijn, zeker als het om een kwetsbare groep gaat en om een groep
die niet zo alert is om direct naar bureaus te stappen die het regelen. Wij
kennen deze categorie jongeren. Het zou mij liever zijn als de minister hiervoor
een structurele oplossing biedt. Ik verneem graag de reactie van de minister.
 
 Voorzitter! Kortheidshalve sluit ik mij aan bij de opmerkingen van mevrouw
De Vries over de basistoelage.
 
 Wij hebben een brief gekregen over de OV-jaarkaart. Daarin wordt gesteld,
dat deze nota van wijziging in strijd is met het contract dat de minister
gesloten heeft met de Nederlandse Spoorwegen en de busmaatschappijen en dat
de minister opnieuw met hen om de tafel moet gaan zitten. Het gaat hierbij
immers om ongeveer 68.000 studenten in het voortgezet onderwijs. Die vallen
tot op heden onder het contract van de OV-jaarkaart. De minister regelt nu
bij wet, dat deze groep daarop geen recht meer heeft. Heeft de minister al
overleg gevoerd? Hoeveel kost de aanpassing van het contract? Waar haalt de
minister de financiële middelen daarvoor vandaan?
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik spreek mede namens de fractie van het GPV.
 
 Wij hebben in het verslag onze waardering uitgesproken voor het feit dat
door dit wetsvoorstel enkele afzonderlijke ministeriële regelingen zonder
duidelijke wettelijke basis worden vervangen door één formeel-wettelijke
regeling voor de tegemoetkoming in studiekosten.
 
 Het wetsvoorstel houdt een aantal vergaande vereenvoudigingen in. Dat
is op zichzelf positief, maar deze vereenvoudiging levert ook knelpunten op,
bijvoorbeeld in de maatvoering. Het wordt allemaal wat grover.
 
 Een belangrijke keuze in het wetsvoorstel is het schoolsoort afhankelijk
maken van de regeling tegemoetkoming studiekosten. Bij de Wet op de studiefinanciering
is die keuze inmiddels gemaakt en in de eerste nota van wijziging bij het
thans aan de orde zijnde wetsvoorstel wordt dit uitgewerkt in de WTS. In principe
kunnen onze fracties in deze keuze meegaan. Het heeft wel forse gevolgen:
68.000 VO-studenten verliezen hun OV-jaarkaart. Ik kom daarop straks terug.
 
 Voorzitter! Bij zo'n wetsvoorstel kan men zich de vraag stellen, of zo'n
regeling voor de tegemoetkoming in de studiekosten nog wel nodig en wenselijk
is. De regering beantwoordt die vraag, zo blijkt uit het voorliggende wetsvoorstel,
bevestigend. Daarmee stemmen wij graag in. Het volgen van een studie brengt
immers behoorlijk wat lasten mee voor ouders. Die lasten drukken vanzelfsprekend
zwaarder naarmate het ouderlijke inkomen lager is. De kinderbijslag is in
principe niet bedoeld voor deze kosten. Bovendien is de kinderbijslag nog
steeds inkomensonafhankelijk. Wij hebben er overigens geen behoefte aan dat
ter discussie te stellen.
 
 Ik noem het om het belang van een regeling voor tegemoetkoming in de studiekosten
te onderstrepen. Deze regeling kan inderdaad wel inkomensafhankelijk worden
ingevuld. Ook wat dit principe betreft zijn wij het met de regering eens.
De fracties van SGP en GPV willen in de concrete invulling daarvan op onderdelen
echter verdergaan dan de regering doet in dit wetsvoorstel.
 
 Het wetsvoorstel leidt tot sterke vereenvoudiging. In 1993 zijn de regelingen
overigens ook al sterk vereenvoudigd. Ik doel met name op de afschaffing van
de telkinderensystematiek. Destijds hebben wij daarover schriftelijke vragen
gesteld. Dat gebeurde in twee ronden, in de tweede ronde deden wij dat samen
met het GPV. Een reële benadering van de kosten die worden gemaakt voor
het studeren van kinderen brengt naar ons oordeel met zich dat er oog dient
te zijn zowel voor de absolute als voor de relatieve belasting die dit vormt
voor het gezin. Dat betekent dat er rekening gehouden moet worden met het
aantal kinderen in een gezin dat onderwijs volgt. Weliswaar nemen de
kosten voor het volgen van onderwijs als zodanig per kind niet toe, maar de
totale druk op de bestedingsruimte van het gezinsinkomen neemt wel sterk toe
naarmate meer kinderen van één gezin onderwijs volgen. Dat geldt
in versterkte mate nu door de steeds verdergaande vereenvoudigingen deze regeling
steeds meer het karakter van een tegemoetkoming krijgt en geenszins de pretentie
heeft de volledige kosten voor het volgen van onderwijs te dekken.
 
 Bovendien heeft de sterke normering van het wetsvoorstel tot gevolg dat
steeds verder wordt geabstraheerd van de individuele situatie. De vereenvoudiging
van 1993 had tot gevolg – dat bleek uit de antwoorden op onze schriftelijke
vragen van indertijd – dat 1427 gezinnen met één of twee
TS-gerechtigde kinderen er nota bene tussen de ƒ 1000 en ƒ 5000
op achteruitgingen. Dat heeft de minister erkend, maar hij had toen geen oplossing
voorhanden. Hij heeft toen verwezen naar dit wetsvoorstel. Vandaar dat ik
er nu weer mee kom. Het is namelijk een probleem waar je niet zomaar overheen
kunt stappen. Bovendien waren er nog 332 gezinnen met drie of meer kinderen.
Het aantal gezinnen met een nadeel van tussen ƒ 1 en ƒ 1000
is 7345 met één of twee kinderen en 41 met drie of meer kinderen.
Ik neem aan dat deze nadelige effecten door het nu voorliggende wetsvoorstel
eerder worden versterkt dan verminderd. Daarover zijn overigens geen cijfers
vermeld. Wij bepleiten op dit punt een aanpassing van het wetsvoorstel, aangezien
de telkinderensystematiek destijds is afgeschaft en er blijkbaar geen politieke
steun is voor herinvoering daarvan.
 
 Er is echter nog een andere mogelijkheid, namelijk het optrekken van het
toetsingsinkomen naarmate er meer studerende kinderen zijn. Om ook tegemoet
te komen aan de wens tot vereenvoudiging zouden wij het volgende aan de minister
willen voorhouden. Als een gezin één of twee studerende kinderen
telt, kan het toetsingsinkomen worden gehandhaafd op het huidige niveau, zoals
ook is voorgesteld in het wetsvoorstel, namelijk ƒ 39.170. Dat betreft
veruit de meeste gevallen. Voor hen verandert er dus niets. Voor gezinnen
met drie of meer studerende kinderen vinden wij de grens van ƒ 39.170
wel erg laag, want je praat dan feitelijk over de echte minima. Voor hen zullen
de studiekosten wel erg zwaar drukken op het gezinsbudget. Voor gezinnen met
drie studerende kinderen zouden wij het toetsingsinkomen ergens tussen ƒ
39.170 en ƒ 49.120 – de andere in het wetsvoorstel vigerende
grens – willen leggen. Dus rond de ƒ 45.000. En voor gezinnen
met vier of meer kinderen op die ƒ 49.120. Voor de duidelijkheid: het
betreft hier de categorie beneden de 18 jaar, dus de middelbare scholieren,
hoofdstuk II van het wetsvoorstel, en de 18- tot 27-jarigen in het voortgezet
onderwijs, hoofdstuk IIa. Naar ons oordeel leidt dit nauwelijks tot extra
uitvoeringskosten. Overigens valt er best te praten over de precieze keuze
van de categorieën en over de grenzen. Ik verneem graag op dit voorstel
een reactie van de minister.
 
 Het wetsvoorstel neemt alle kostenposten die niet de onderwijsbijdrage
betreffen samen en normeert ze tot één bedrag aan tegemoetkoming
in de overige studiekosten. Met specifieke individuele gegevens wordt geen
rekening gehouden. Vooral de afschaffing van de tegemoetkoming in de reiskosten
kan vergaande consequenties hebben. Wij vinden de normering tot één
bedrag op dit punt dan ook te ver gaan. Zij heeft immers tot gevolg dat degene
die onderwijs in hun eigen woonplaats volgen en dus niet hoeven te reizen,
erop vooruitgaan, terwijl degenen die meer dan 8 kilometer moeten reizen er
fors op achteruitgaan. Volgens de toelichting gaat het om 56.000 kinderen
die meer dan 8 kilometer moeten reizen en waarvoor ƒ 185 tot ƒ
500 per jaar minder zal worden uitgekeerd. Ingevolge de regeling TS is de
TR voor elk kind ƒ 500. Anderzijds treedt er voor 102.000 kinderen,
die 8 kilometer of minder moeten reizen een positief inkomenseffect op van ƒ
315. Nu kregen zij immers geen TR, terwijl zij in het nieuwe systeem wel een
tegemoetkoming voor overige studiekosten krijgen, waarin ook een component
zit voor reiskosten, die zij in principe niet maken. Mijn fractie vindt dat
een zeer ongewenst en onredelijk effect. Dat geldt in het algemeen voor elk
gezin, maar het geldt uiteraard des te sterker naarmate meer kinderen studeren
en daarvoor reiskosten moeten maken. Die gezinnen hebben vaak al te maken
gehad met een sterke teruggang.
 
 Al met al zullen de voorgestelde vereenvoudigingen nogal wat effecten
hebben op de gezinsbudgetten. De minister heeft gelijk – wij hebben
die zaak ook al in het verslag neergelegd – als hij zegt dat die effecten
nogal verschillend zijn per gezin en dat de effecten niet zonder meer eenduidig
negatief of eenduidig positief zijn. Het is een optelsom van de effecten per
kind. Dat te erkennen is voor ons echter bepaald geen argument om die effecten
maar te accepteren. Integendeel, het lijkt ons het meest eerlijk en redelijk
dat de effecten recht doen aan de concrete situatie. Daarvoor is nodig dat
wordt aangeknoopt bij de werkelijke kostenfactoren. Vereenvoudiging is als
doelstelling prima, maar moet niet leiden tot een vergaande abstractie van
de reële kosten. Ook op dat punt zou ik een lijn van denken willen neerzetten,
naast de voorstellen die collega Reitsma al heeft gedaan. Zou de kostenpost
reiskosten niet toch als afzonderlijke factor kunnen worden beschouwd? Dan
zou de tegemoetkoming die nu is voorzien moet worden verlaagd en de reiskostentegemoetkoming
mag dan alleen worden toegekend indien er daadwerkelijk wordt gereisd. Ik
heb een gedetailleerde uitwerking hiervan voor mij liggen. Daar ga ik nu niet
uitgebreid op in, want het is nogal een verhaal. In ieder geval heb ik een
plaatje voor mij liggen waarin de zaak zo'n beetje rondloopt. Ik doe slechts
één concessie, namelijk dat ik de grens van 8 kilometer optrek
naar 10 kilometer, anders krijg ik het niet rond. Dat zou betekenen dat, afhankelijk
van het inkomen van de ouders – precies zoals ik zojuist verwoordde
voor de telkinderensystematiek – er een reiskostenfactor apart wordt
toegekend, uiteraard afhankelijk van de werkelijk te maken kosten en dus ook
van de te overbruggen afstand. Graag krijg ik het commentaar van de minister
op die grondgedachte.
 
 Voorzitter! Het wetsvoorstel voorziet ook in uitbreiding van de doelgroep
van 18- tot 20-jarigen. Deze doelgroep viel tot nog toe buiten de TS-regelingen.
Met die uitbreiding hebben wij op zichzelf geen moeite. Daarvoor is 9 mln.
extra begroot. Wel moet daarbij het uitgangspunt van budgettaire neutraliteit
over het geheel gelden. Het gaat dus ten koste van de overige
groepen. Dat is een keuze die wij enigszins betreuren.
 
 Weer een andere categorie wordt gevormd door personen van 18 jaar en ouder
die geen recht hebben op studiefinanciering. Het betreft in het algemeen oudere
deeltijdstudenten in VBO, AVO en VWO en de tekortvakken in de lerarenopleidingen.
Er geldt hier helemaal geen bovengrens wat de leeftijd betreft. Dat komt ons
wat vreemd voor. Wat is eigenlijk de relevantie van een tegemoetkoming studiekosten
voor iemand van bijvoorbeeld 45 jaar? Moet de rijksoverheid zich daar verantwoordelijk
voor voelen? Ware het niet beter, dat soort tegemoetkomingen – als dat
op grond van de inkomenspositie van betrokkene nodig is – te regelen
via de bijzondere bijstand en/of via de arbeidsvoorziening in verband met
omscholing? Daar gaat het vaak om, denken wij. Graag krijg ik op dit punt
een reactie van de minister.
 
 Voorzitter! Wat het peiljaar betreft is gekozen voor T-3. Daar is binnen
mijn fractie nog eens over nagedacht, want voor het cursusjaar 1997-1998 wordt
gerefereerd aan het ouderlijk inkomen van 1994. Dan is er een gat. Er kan
sprake zijn van een forse mutatie. Gezien het ritme van de vaststelling van
het belastbaar inkomen leek ons T-2 ook haalbaar. Zou de minister daar expliciet
op willen reageren?
 
 Bij de bepaling van de hoogte van het toetsingsinkomen van de categorie
18-plus als bedoeld in hoofdstuk III van het wetsvoorstel, blijft het inkomen
van de partner van de aanvrager buiten beschouwing. Dat sluit aan bij de Wet
op de studiefinanciering. Ik erken dat en de minister beroept zich daar ook
op. Daar hebben wij – de fracties waarvoor ik het woord voer –
indertijd ook al sterk bezwaar tegen aangetekend. Het is toch niet te verkopen
dat overal op wordt bezuinigd en dat mensen die het geld hard nodig hebben –
het gaat hier uiteindelijk om minima – erop achteruitgaan, terwijl er
aan de andere kant geld beschikbaar wordt gesteld voor mensen die het helemaal
niet nodig hebben vanwege het inkomen van hun partner? Vereenvoudiging is
een mooi streven, maar dit gaat ons toch echt te ver. Bovendien wordt bij
de andere categorieën van het toetsingsinkomen van de TS-ouder toch ook
het inkomen van diens partner meegeteld? Het argument van uitvoeringslasten –
controleerbaarheid, definitiepartner enz. – dat bij de WSF werd ingebracht,
gaat hier dus niet op. Dat argument wordt immers niet gebruikt om de TS-ouder
los te zien van zijn partner. Graag krijg ik hierop een reactie van de minister.
Bovendien, welke besparing levert het op als voor deze categorie 18-plus wel
het partnerinkomen wordt bijgeteld?
 
 Voorzitter! Dan heb ik nog een opmerking over artikel 12, lid 4, en artikel
26, lid 4. Bij de berekening van het toetsingsinkomen wordt gecorrigeerd voor
bepaalde vrijstellingen van de inkomstenbelasting. Dat geldt niet voor inkomsten
uit loterijprijzen. De leden van de GPV-fractie hebben in het verslag gewezen
op de inconsistentie hiervan. Ik zou dat, mede namens die fractie sprekend,
graag in dit plenaire debat willen herhalen.
 
 Wat de OV-jaarkaart betreft sluit ik mij kortheidshalve aan bij wat collega
Reitsma erover zei. Er zijn 68.000 VO-studerenden die hun OV-kaart verliezen.
Dat heeft consequenties voor de overeenkomst die aan dat systeem ten grondslag
ligt. Hoe gaat de minister daarmee om?
 
 Over de schipperskinderen en de kinderen van kermisexploitanten is het
een en ander gezegd in de nota naar aanleiding van het verslag op bladzijde
12, punt 6. Mijn vraag is toch nog of hierop de overgangsregeling uitwonendenvergoeding
tot 1998 van toepassing is.
 
 Voorzitter! Ik sluit mij wat de WEB en het particulier onderwijs betreft
aan bij wat mevrouw De Vries hierover heeft gezegd.
 
 Mijn laatste opmerking betreft het amendement op stuk nr. 12 dat mevrouw
De Vries heeft neergelegd in de Kamer en dat artikel 23 laat vervallen. Als
ik zie staan "artikel 23", denk ik altijd onmiddellijk aan de Grondwet. "Vervallen",
dacht ik, "wat een ramp!". Maar het gaat om artikel 23 van deze wet. Hier
kan er een beter doel gediend zijn met vaststelling van die studievoortgang
bij wet. Ik heb dat ook bepleit. Als dat dan toch moet veranderen, wil ik
dat amendement ook wel medeondertekenen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Dijke (RPF):
 
 Mijnheer de voorzitter! Omdat mijn collega Stellingwerf elders in dit
huis een commissievergadering moet bijwonen, is mij gevraagd het plenaire
debat van hem over te nemen, wat ik dan ook graag doe. Vandaar dit wat vreemde
gezicht voor de minister.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Uw gezicht is mij welbekend.
 
 
 
 
 
 De heer Van Dijke (RPF):
 
 Met dit wetsvoorstel krijgen de regelingen tegemoetkoming studiekosten
een wettelijke basis en dat heeft de instemming van mijn fractie. Over de
systematiek valt natuurlijk te twisten. Zo zou het ook mogelijk zijn geweest
dat de Wet op de studiefinanciering en deze wet zouden zijn geïntegreerd.
Het feit dat er een wettelijke regeling komt, is echter belangrijker dan de
systematiek van de regeling.
 
 Wat echter wel van het grootste belang is, is de uitwerking van deze wet,
want wij moeten bij de behandeling van een wet in dit huis altijd nagaan welke
gevolgen een wet heeft voor de burger. Als het om deze gevolgen gaat, zijn
er nog wel enkele vragen te stellen.
 
 Ik wil graag op vier punten nog enige opheldering hebben van de minister.
 
 In de eerste plaats gaat het om de afschaffing van de tegemoetkoming in
de reiskosten. Deze afschaffing laat zich vooral voelen bij kleinere richtingen
binnen het bijzonder onderwijs. Voor het volgen van onderwijs in bijvoorbeeld
orthodox-christelijke richtingen worden soms hele afstanden overbrugd. In
de schriftelijke voorbereiding stelt de minister dat hij de pluriformiteit
van het onderwijsbestel aan de aanbodzijde garandeert en dat dat aanbod aan
de vraagzijde, de zijde van de ouders, soms mee-, soms tegenvalt. Een wat
laconieke houding, net alsof de gelijkberechtiging van het bijzonder en openbaar
onderwijs niet verdergaat dan de facilitering en de bekostiging van het bijzonder
onderwijs. Dat is een wat merkwaardige benadering. Het in stand houden van
een pluriform onderwijsbestel schept verplichtingen, zowel wat de facilitering
van de school betreft als wat het in staat stellen van de ouders om hun kinderen
bijzonder onderwijs te laten volgen betreft. Ik weet dat de minister naar
een zo eenvoudig mogelijke regeling streeft, maar de eenvoud van de regeling mag natuurlijk nooit ten koste gaan van gelijkberechtiging
van de verschillende stromingen op het palet van ons unieke onderwijsbestel.
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik kom bij mijn tweede punt. Daar gaat het opnieuw
om de spanning tussen eenvoud en rechtvaardigheid. In de schriftelijke voorbereiding
heeft mijn fractie gepleit voor het ontzien van bestaande gevallen, in het
bijzonder de ouders met uitwonende studerende kinderen. Mijns inziens geldt
ook hier dat eenvoud niet mag prevaleren boven een rechtvaardige behandeling.
In de nota naar aanleiding van het verslag geeft de minister aan dat een regeling
voor deze bestaande gevallen tijdelijk 6 mln. kost. Het lijkt me dat, gezien
de hoogte van de onderwijsbegroting, de muntjes dan niet het grote probleem
kunnen vormen. Daarom vraag ik de minister nogmaals aandacht voor deze beperkte
groep te hebben.
 
 Een derde aspect waar naar mijn oordeel nog speciaal naar gekeken zou
moeten worden, betreft de uitzondering op de vereiste van de Nederlandse nationaliteit.
Volgens deze wet kunnen diegenen die niet het Nederlanderschap bezitten maar
hier wel drie jaar legaal verblijven of de A-status bezitten, een aanspraak
maken op een tegemoetkoming. Ik vraag me echter af hoe de positie is van diegenen
die een voorwaardelijke vergunning tot verblijf hebben. Dat zijn vreemdelingen
die niet als vluchtelingen zijn erkend, maar op grond van de mensenrechtensituatie
in het land van herkomst ook niet kunnen worden teruggestuurd. Zij kunnen,
zoals het heet, gefaseerd integreren. Dat betekent dat zij na een jaar recht
hebben op toegang tot basiseducatie en andersoortig onderwijs en na twee jaar
op beroepsonderwijs. Welke rechten hebben zij? Krijgen zij via een andere
weg een tegemoetkoming of zouden zij via deze wettelijke regeling een tegemoetkoming
moeten krijgen? Graag hoor ik hierop een reactie van de minister.
 
 Mijn vierde en laatste punt gaat over de keuze van de minister om het
inkomen van de partner of ouders buiten beschouwing te laten. Andere sprekers
zijn hier ook reeds op ingegaan. Deze keuze bevreemdt mijn fractie. Het ligt
toch voor de hand dat een toekenning afhangt van het inkomen van degene met
wie een huishouden wordt gevormd? Wanneer mensen een huishouden vormen, kan
een beroep op de onderlinge solidariteit worden gedaan. Bovendien zou overheidsgeld
alleen aangewend mogen worden voor die mensen die het echt nodig hebben. Hoezeer
de minister ook naar eenvoud streeft, het is evident dat een bijstandsmoeder
de tegemoetkoming nogal wat harder nodig heeft dan de vrouw van een miljonair
in Wassenaar. Overheidsgeld is schaars, de minister weet dat als geen ander.
Waar dat geld aan wordt besteed, moet dus secuur worden bekeken. Een duidelijke
prioriteitenstelling is dan ook van groot belang.
 
 Mijnheer de voorzitter! Afsluitend. Een wettelijke regeling juichen wij
toe. Daarnaast is eenvoud in de regelgeving eveneens een nastrevenswaardig
doel, maar bovenal dient de regeling rechtvaardig en secuur te zijn. Daarom
krijg ik graag een reactie van de minister op de vier door mij aangeroerde
punten.
 
 
 
 
 
 De heer Bakker (D66):
 
 Voorzitter! In de schriftelijke behandeling zijn een groot aantal specifieke
vragen en opmerkingen aan de orde geweest, waarop de regering vervolgens uitvoerig
is ingegaan. Ik zeg in het bijzonder dank voor de beantwoording van de vragen
van de D66-fractie, want door een administratief misverstand was onze inbreng
niet in het gedrukte verslag terechtgekomen. Niettemin heeft de minister daarvan
kennelijk toch kennis kunnen nemen.
 
 Voorzitter! Na het wetsvoorstel is bij eerste nota van wijziging een regeling
toegevoegd voor voltijdstuderenden in het voortgezet onderwijs tussen 18 en
27 jaar. Bij tweede nota van wijziging is een ernstig hiaat weggewerkt ten
aanzien van de niet-bekostigde beroepsopleidingen naar aanleiding van de behandeling
in de Eerste Kamer van de Wet educatie beroepsonderwijs. Daarvoor spreek ik
mijn dank uit. Ik heb nog een vraag die betrekking heeft op onderdeel b, onder
R, van de tweede nota van wijziging. Begrijp ik het goed dat opleidingen die
door particuliere instellingen worden gegeven en die wel in de kwalificatiestructuur
zijn opgenomen, maar niet worden bekostigd, worden uitgesloten? Zo ja, waarom?
Hoe verhoudt dit zich tot de keuzevrijheid van studenten om de opleiding die
men wil volgen, te volgen aan een instelling naar keuze?
 
 Voorzitter! De gang van zaken betekent dat het wetsvoorstel, dat op zichzelf
al een nogal ingrijpende aanpassing betekende van de Wet op de studiefinanciering,
namelijk van de hoofdstukken van die wet die nooit in werking zijn getreden,
twee keer ingrijpend van gedaante is veranderd. Hoewel de uitkomst van al
deze exercities een wet is die zowel op hoofdlijnen als wat de concrete uitwerking
betreft, een goed verdedigbaar resultaat oplevert, moet mij toch van het hart
dat de gang van zaken bepaald niet fraai is. Het is zelfs voor ons, voor wie
het dagelijks werk is om met wetswijzigingen om te gaan, al moeilijk om door
de bomen het bos te blijven zien. Ik kan mij voorstellen dat betrokkenen,
die met de wetgeving direct persoonlijk te maken hebben, het spoor al lang
bijster zijn.
 
 Dat blijkt ook wel uit nogal wat brieven die het wetsvoorstel heeft opgeleverd.
Daaruit blijkt in wezen ook dat sommige uitvoeringsorganen sociale zekerheid,
waartoe betrokkenen zich wel eens hebben gewend, er gedurende enige tijd geen
touw meer aan konden vastknopen. Nu het ernaar uitziet dat deze wet wordt
vastgesteld en er nog enige tijd is voordat de wet in werking treedt, lijkt
het mij buitengewoon belangrijk om ervoor te zorgen dat betrokkenen, in welke
categorie dan ook, tijdig en afdoende op de hoogte kunnen raken van de nieuwe
wet. Dat zal een groot beroep doen op de voorlichtingskunde, omdat het een
ingewikkelde wet betreft en omdat de wijzigingen ten opzichte van de oude
regels soms ingrijpend zijn en de nodige inkomensgevolgen kunnen hebben. Ik
begin mijn bijdrage dan ook met het doen van een beroep op de minister om
in de sfeer van de voorlichting en de informatieverstrekking een bijzondere
inspanning te verrichten, zodat ouders en studerenden zo vroeg en zo goed
mogelijk weten waar zij aan toe zijn.
 
 Voorzitter! Ik wil mij in hoofdzaak beperken tot een aantal algemene opmerkingen
over de nieuwe wet. In de eerste plaats stel ik vast dat deze wet, in weerwil
van mijn opmerkingen zojuist over de complexiteit ervan, per saldo toch een
belangrijke vereenvoudiging omvat. Het gaat om globalere regels. Ik noem met
name het terugbrengen van de vier categorieën in de tegemoetkoming,
te weten de onderwijsbijdrage, de directe studiekosten, de reiskosten en de
meerkosten van het uitwonen, naar twee categorieën, te weten de onderwijsbijdrage
en de overige studiekosten. Een dergelijke vereenvoudiging leidt ertoe dat
op microniveau, in de gezinnen, zowel plussen als minnen kunnen ontstaan,
ook al omdat de overheid de budgettaire neutraliteit als uitgangspunt hanteert.
Dan zal er dus wat verschoven worden. Wij zien dat in de berekeningen dan
ook gebeuren. Daarbij worden echter wel overgangsregelingen getroffen voor
een aantal ingrijpende situaties. Mede om die reden ben ik van mening dat
de optredende plussen en minnen per saldo aanvaardbaar zijn en niet anders
dan geaccepteerd kunnen worden, wil althans de regelgeving niet alsnog veel
gedetailleerder en complexer worden.
 
 Het lijkt mij goed om eens onder ogen te zien waar het bij de vereenvoudiging
om gaat. De inkomensgrenzen hebben het karakter van alles of niets gekregen,
terwijl vroeger geleidelijk werd afgebouwd. Dat is een aanmerkelijke vereenvoudiging.
Het gaat ook om het afzien van de maximumleeftijd. Ik ben het met de collega's
eens, dat daar misschien wel iets voor te zeggen was geweest, maar ik constateer
tegelijkertijd dat het om een betrekkelijk marginale zaak gaat. Ik denk hierbij
ook aan een aantal heel specifieke regelingen, zoals voor de schipperskinderen
en de internaatskinderen. De minister heeft zeer uitvoerig uiteengezet wat
daarvan de effecten zijn. Ik meen dat deze niet dusdanig zijn dat alsnog uitzonderingen
noodzakelijk zijn.
 
 Een tweede algemene opmerking betreft het opvullen van een aantal hiaten
in de bestaande wet- en regelgeving. Daar sluit ik mij van harte bij aan.
Ik wijs op de regeling voor de 18- tot 22-jarigen in het voortgezet onderwijs,
op de regeling voor de lerarenopleiding in de vakken met een lerarentekort
en op de bij nota van wijziging toegevoegde regeling voor de 18- tot 27-jarigen.
Inzake het laatste punt sluit ik mij kortheidshalve aan bij de vragen die
mevrouw De Vries en de heer Reitsma hebben gesteld over de basistoelage. Ik
ben erg benieuwd naar het antwoord van de minister op dit punt. Op een groot
aantal terreinen is naar een betere aansluiting gezocht bij de bestaande wet-
en regelgeving, opdat straks inderdaad kan worden gesproken over een behoorlijke
samenhang tussen het stelsel van de studiefinanciering en de tegemoetkoming
in de studiekosten.
 
 Een derde algemene opmerking betreft het toespitsen van de regeling op
de schoolsoort. Binnen een relatief korte tijd heeft zich volgens mij een
opvallende omslag in het denken voorgedaan. Aanvankelijk was vooral de leeftijd
bepalend voor het recht op studiefinanciering of tegemoetkoming, maar nu wordt
dat in hoofdzaak de schoolsoort. Wij hebben daar overigens al jaren voor gepleit
en het spreekt vanzelf dat ik daar blij mee ben. Ik wil hier trouwens gezegd
hebben, dat het verwerpen van het wetsvoorstel over de prestatiebeurs door
de Eerste Kamer ertoe heeft geleid dat de verwachtingen van ouders van 16-
en 17-jarigen die hoger onderwijs genieten – die verwachtingen werden
gewekt doordat wij het wetsvoorstel hebben aangenomen – ernstig werden
doorkruist. Dat valt toch erg te betreuren. Wij ontvangen hierover een aantal
brieven. Hierover komen wij nog te spreken bij de behandeling van het nieuwe
wetsvoorstel over de prestatiebeurs.
 
 Voorzitter! Mijn resterende opmerkingen en vragen zijn wat specifieker.
Ik heb nog wat aarzelingen over de regeling voor de verlegging van het peiljaar.
Het peiljaar was T-3 en is gebaseerd op het alsdan vastgestelde belastbaar
inkomen. Is de loonheffing de eindheffing, dan is dat het relevante criterium.
Bij een inkomensteruggang van meer dan 25% kan men om verlegging van het peiljaar
vragen. In algemene zin kan ik deze uitgangspunten begrijpen en onderschrijven.
Is het inkomen immers min of meer regulier aan wijzigingen onderhevig –
ik denk bijvoorbeeld aan kleine zelfstandigen – dan is het echt onmogelijk
om voortdurend tot wijziging over te gaan. Maar ligt dat niet anders als een
plotselinge inkomensbreuk plaatsvindt? Ik denk bijvoorbeeld aan iemand die
in de loop van een jaar werkloos wordt of arbeidsongeschikt. Het inkomen kan
op dat moment fors achteruitgaan, ook met meer of veel meer dan 25%. Aangezien
het echter om een peiling per jaar gaat, is het toch mogelijk dat de achteruitgang
over het gehele jaar bezien minder is dan 25%. Als iemand in oktober een werkloosheidsuitkering
krijgt van 70% van het laatstgenoten loon, dan is dat over het peiljaar een
achteruitgang van 7,5%, maar tegelijkertijd is voor de betrokkene de inkomenssituatie
wel drastisch veranderd. Juist vanwege het vaak onverwachte karakter van een
inkomensachteruitgang, kan ik mij voorstellen dat voor deze gevallen een oplossing
moet worden gevonden. Dit verzoek leg ik hierbij neer bij de minister. Misschien
kan hij in combinatie hiermee ingaan op het gekozen inkomensbegrip. Hij zegt
dat dit nu aansluit bij de WSF, maar het is in ieder geval actueel of misschien
ook eenvoudiger om van een ander, later vast te stellen inkomensbegrip uit
te gaan.
 
 Ik maak een enkele opmerking over de regeling van de nationaliteit. De
toets is daarbij verlegd van de nationaliteit van het kind naar die van de
ouders of verzorgers van het kind. Op zichzelf is dat verdedigbaar. Betekent
dit echter dat het kan voorkomen dat een kind met de Nederlandse nationaliteit,
maar met ouders van een andere nationaliteit, geen aanspraak kan maken op
de regeling?
 
 Een ander punt met betrekking tot de nationaliteit en buitenlanders betreft
de verandering ten opzichte van de Vreemdelingenwet. Zie ik het goed dat voor
vreemdelingen die onder artikel 10, tweede lid, van de Vreemdelingenwet vallen,
de eisen zijn verzwaard? Op grond van welke argumenten is dat precies gebeurd?
 
 Er is gesproken over artikel 23, het meest indringend door mevrouw De
Vries. Ik heb de neiging haar te steunen. Aangezien wij er in dit debat een
gewoonte van maken om vooraf bij de voorzitter en achteraf bij mevrouw De
Vries te tekenen, ga ik dat nu alsnog graag doen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Mijnheer de voorzitter! De memorie van toelichting op dit wetsvoorstel
bevat een uitdagende passage, waarin de minister bekent met meer dan gebruikelijke
belangstelling uit te kijken naar de parlementaire behandeling van dit wetsvoorstel.
Hij is benieuwd in hoeverre eenvoudige regelgeving daadwerkelijk tot stand
kan komen. Het wetsvoorstel houdt immers slechts rekening
met onderwijssoort, leeftijd, nationaliteit en inkomensinformatie. Een grofmazige
regeling houdt het risico in dat mensen, misschien soms groepen mensen, tussen
wal en schip vallen. Ik ben benieuwd hoe de minister straks op dit debat terugkijkt.
 
 Mijn fractie laat de minister slechts een paar zinnen in spanning. Het
streven om de beleidsregels die golden voor de tegemoetkoming in de studiekosten
voor studerenden jonger dan 18 jaar en voor studerenden van 21 jaar en ouder
die niet onder de werking van de Wet op de studiefinanciering vallen, onder
te brengen in één nieuwe Wet tegemoetkoming studiekosten, spreekt
ons aan. De wijze waarop het gebeurd is, spreekt ons eveneens aan. Koppeling
aan onderwijssoort, waardoor studiegenoten in principe recht hebben op dezelfde
studiefinanciering, komt tegemoet aan gevoelens van rechtvaardigheid. Dat
doet de keuze voor het peiljaar T-3 veel minder. Wij sluiten ons wat dat betreft
aan bij de vragen die daarover gesteld zijn.
 
 Aanvaarding van dit wetsvoorstel betekent echter wel dat naar schatting
68.000 studerenden in het voortgezet onderwijs van 18 jaar en ouder hun recht
op een OV-jaarkaart verliezen. Ook andere fracties hebben daar intussen op
gewezen. Als het gaat om het voortgezet onderwijs, kunnen wij ons afvragen
of deze studerenden die kaart ooit hadden moeten hebben. Voor hen is het intussen
wel een verworvenheid die wordt afgenomen. Voor MBO-studenten jonger dan 18
jaar die soms wel ver moeten reizen en die dus niet onder de WSF vallen, zoals
dat wel geldt voor studerende jongeren jonger dan 18 jaar in het hoger onderwijs,
is op deze maatregel wel wat aan te merken. Het streven naar eenvoud geeft
ook voor ons bij dit onderwerp de doorslag. Wij kunnen ons voorstellen dat
MBO-colleges – daar geldt het vooral voor – zelf maatregelen nemen
om in voorkomende gevallen het probleem op te lossen. Als het gaat om het
voortgezet onderwijs hebben wij minder problemen. De spreiding is zodanig
dat iedereen een school binnen bereikbare afstand heeft. Als men verder wil
reizen, is het de vraag of de rekening bij de overheid moet worden neergelegd.
Voor ons is dat eigenlijk geen vraag.
 
 Wij hebben wel een vraag met betrekking tot het contract over de OV-jaarkaart.
Die vraag is ook door anderen gesteld. Hoe zit het met de gevolgen voor het
contract dat over de jaarkaart is gesloten? Is ook gedacht aan een overgangsmaatregel
voor studenten die al een kaart hebben? Wij wachten de antwoorden af.
 
 Mijn fractie stemt in principe in met dit wetsvoorstel, dat de toegankelijkheid
van het onderwijs voor minder draagkrachtigen wil waarborgen en tegelijkertijd
streeft naar vereenvoudiging van de regelgeving. Een grofmazige regeling vereist
echter wel enige soepelheid in de uitvoering. Wij zijn benieuwd hoe dat in
de praktijk uitpakt.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt enkele minuten geschorst.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik dank de leden voor hun commentaar op het wetsvoorstel
en voor hun kritische kanttekeningen. In het algemeen steunen zij het wetsvoorstel,
en ook daarvoor mijn dank. Dat is meteen een reflectie op datgene wat mevrouw
Liemburg naar voren bracht: hoe kijk je meteen na de eerste termijn terug
op de lijn die de politiek in de afgelopen jaren voortdurend heeft geprobeerd
te trekken? Die lijn bestaat uit vereenvoudiging en grotere doorzichtigheid
voor de burger, terwijl tegelijk rekening wordt gehouden met de individuele
omstandigheden. Gelet op datgene wat in het verslag naar voren is gebracht
en op de inbreng in eerste termijn, meen ik dat er brede politieke steun is
voor deze benadering, ook al brengt elke vereenvoudiging in de overgangsfase
problemen met zich, zoals veel leden naar voren hebben gebracht.
 
 Ik breng dit draagvlak in verband met de opmerking van de heer Reitsma,
dat wij in toenemende mate bereid en in staat zijn om ervoor te kiezen om
gemeenten meer op maat te laten werken, in het bijzonder aan armoedebestrijding.
Het is dan ook belangrijk dat de armoedebestrijding bij de algemene politieke
beschouwingen zoveel nadruk heeft gekregen. Dit moet vervolgens een vertaling
vinden in een groot aantal verschillende richtingen. Ik word daarbij geholpen
door een omstandigheid, die overigens wel dramatisch is, namelijk dat de fondsen
van de bijzondere bijstand, die traditioneel de rol vervulde van het op maat
tegemoetkomen aan specifieke omstandigheden van burgers, zeer ruim zijn; in
de afgelopen jaren zijn ze steeds niet uitgeput. Ik zal er straks wat uitvoeriger
op ingaan in verband met het onderwerp waar de heer Reitsma aandacht voor
vroeg, namelijk de mate waarin op basis van dit wetsvoorstel
in individuele omstandigheden problemen ter plaatse met bijzondere bijstand
kunnen worden opgelost.
 
 
 
 
 
 De heer Van Dijke (RPF):
 
 Voorzitter! De route via de bijzondere bijstand is natuurlijk prachtig
en het is jammer dat de fondsen ervan niet volledig worden gebruikt. Maar
je moet financieel wel diep gezonken zijn – vergeef me de uitdrukking –
om er aanspraak op te kunnen maken. Wij willen de mensen toch zeker niet tot
dat niveau laten zakken, alvorens wij de helpende hand toesteken?
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Dat is in algemene zin juist, maar wij moeten ook relativeren waar de
wijzigingen in het huidige wetsvoorstel over gaan. Ze gaan over marginale
aanpassingen, die in heel veel gevallen verbeteringen zijn. Mijn reactie betrof,
heel in het algemeen, de verslechteringen die ook echt een probleem vormen.
Ik zal daar nog uitvoerig op ingaan.
 
 Een van de achtergronden van het wetsvoorstel is wat mij betreft dus vereenvoudiging,
de lijn doortrekkend, ook in de ministeriële regeling ten aanzien van
de tegemoetkoming in de studiekosten. Een andere achtergrond is de opzet om
te komen tot een codificatie in de wet, zoals alle woordvoerders hebben benadrukt.
Het is de filosofie van de Algemene wet bestuursrecht, dat zoveel mogelijk
afspraken tussen de burgers en het Rijk worden vastgelegd in de wet, zodat
de burgers weten dat daar pas wijzigingen in kunnen worden aangebracht na
uitvoerige bestudering door het parlement en na overeenstemming met het parlement.
Dat geeft veel meer vastigheid aan zo'n contract.
 
 Dit brengt mij enigszins in problemen in verband met het amendement dat
is ingediend door mevrouw De Vries en dat onmiddellijk door de andere woordvoerders
is omarmd. Ik neem overigens de vrijheid om het amendement niet over te nemen.
Het is maar dat de Kamer het alvast weet, maar ik kom er nog op terug.
 
 Codificatie, het wettelijk vastleggen, was dus een belangrijk punt.
 
 Het tweede punt was inderdaad het dichten van het gat met een bestaande
regeling, waar het parlement grote waarde aan hechtte. Het kabinet heeft eerder
gezegd dat een TS-regeling voor personen ouder dan 18 jaar niet meer hoefde.
Het parlement heeft bij motie gezegd dat het dit wel belangrijk vond. Toen
ontstond er een rare situatie. Er was wel een tegemoetkoming studiekosten
voor personen ouder dan 21 jaar, maar niet voor personen tussen 18 en 21 jaar.
Dat gat is nu ook gedicht.
 
 Het wetsvoorstel is ook benut om een aantal zaken te regelen met een wat
grotere snelheid dan anders het geval zou zijn geweest. De schoolsoortafhankelijke
studiefinanciering begint nu vorm te krijgen. Het parlement, alle partijen,
heeft er jarenlang op aangedragen. Jarenlang heb ik mij daar nogal sterk tegen
verzet, op grond van de veranderingskosten. Ik deed dat niet op grond van
de inhoudelijke argumenten, maar op grond van de veranderingskosten. Als je
op het traject zit waar wij nu in beland zijn en waarbij de hele studiefinanciering
nog eens wordt onderworpen aan een grondiger oriëntering dan in 1989
het geval was, is het voor de hand liggend, deze stap in één
keer te zetten. Ik zeg daar voortdurend bij dat je moet letten op de afweging
tussen de veranderingskosten en de baten op langere termijn. Met de veranderingskosten
doel ik niet per se op kosten die de overheid maakt. Ik doel ook op de psychische
kosten, dus op datgene wat de burgers moeten doormaken om zich weer van nieuwe
informatie te voorzien. Dat soort kosten moet goed worden afgewogen tegen
de baten op langere termijn. Die baten op langere termijn zijn er, als wij
de studenten van het voortgezet onderwijs overhevelen van de Wet op de studiefinanciering
naar de Wet tegemoetkoming studiekosten. De achtergrond daarvan is dat er
op die wijze gelijkheid in de klas kan worden gecreëerd.
 
 Mevrouw Liemburg merkte op dat het MBO hierbij in een wat bijzonder daglicht
komt te staan. Ze merkte dat op naar aanleiding van de positie van de 16-
en 17-jarigen. Soms gaat het zelfs om 15-jarigen. Zij zitten in het middelbaar
beroepsonderwijs ongelijk in de klas ten opzichte van de 18-plussers. Ik denk
dat het debat daarover zeker zal moeten plaatsen bij het totale debat over
de studiefinanciering. Ik heb het middelbaar beroepsonderwijs ook voortdurend
opgeroepen, zelf te komen met voorstellen. Men moet er niet een zaak van maken
die heel snel twee partijen oplevert. Er is geen bezuinigingsdoelstelling,
dus het middelbaar beroepsonderwijs moet er ook zelf over nadenken. Het moet
eens met voorstellen komen waarbij dezelfde middelen op een meer efficiënte
wijze worden benut. Dat is ook gunstig voor het bereiken van overeenstemming.
Wij moeten niet de verschillen van inzicht tussen het rijk en een onderdeel
van het veld gaan uitmeten. Het zal zeker een onderdeel zijn van de vervolgstudie.
 
 In dit kader is er bij mij ook treurnis over het feit dat wij de 16- en
17-jarige studenten in het HO, dus in het hoger onderwijs – ik was bijna
geneigd om in afkortingen te gaan spreken – nog niet hebben kunnen bedienen.
In antwoord op een opmerking van de heer Reitsma zeg ik dat ik daar dekking
voor had in de prestatiebeurs. Ik heb er nu gewoon geen dekking voor. Dat
is een vervelende omstandigheid. Ik heb nog eens bekeken of er een mogelijkheid
was om deze groep toch te bedienen. In alle eerlijkheid moet ik zeggen dat
er ook een strategisch element bij zat. Het is voor de oppositie wel heel
makkelijk om een aantal mooie dingen te regelen, maar het is anders als zij
er geen verantwoordelijkheid voor neemt dat de kosten die ergens gedragen
moeten worden, duidelijke minnen heeft voor de samenleving. Ik vind dat je
dan duidelijk moet aangeven dat er een totaal budget is en dat het om een
verschuiving van bestedingen gaat. Het gaat om een behoorlijk bedrag. Je moet
dan ook aangeven dat je bereid bent, op andere punten een stapje terug te
doen. Wat mij betreft is dat in de prestatiebeurs. Ik was ook in voor andere
dekkingen. Ik zie dat de heer Reitsma mij nu gaat vertellen wat zijn dekking
is.
 
 
 
 
 
 De heer Reitsma (CDA):
 
 Ik formuleer mijn vragen zelf wel. Dat lijkt mij zinvoller.
 
 Het gaat mij om de principiële kant van de zaak. De minister heeft
in de wetssystematiek de 18-plussers uit de studiefinanciering gehaald. Hij
heeft daar uiteraard een financiële vertaling aan gegeven. Het was echter
consequenter geweest als de minister beide had gedaan in dit wetsvoorstel.
De discussie over dit onderwerp hoort namelijk hier thuis. Wil je de 18-min-studenten
in het hoger onderwijs hier wel of niet in hebben? Ik heb
begrepen dat de minister zegt: het hoort hier niet meer in thuis. Dan had
de minister hier toch met een nota van wijziging moeten komen.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Voorzitter! Ik ben uitgegaan van een ander denkkader. Ik geef toe dat
je verschillende denkkaders daarin kunt hanteren en gelukkig zijn ze onderling
ook verbonden. Mijn denkkader is het hoger onderwijs en binnen dat denkkader
zit de prestatiebeurs uitsluitend in het hoger onderwijs en geldt dit ook
voor de studiefinanciering voor personen jonger dan 18 jaar die aan het hoger
onderwijs deelnemen. Dat vind ik de logica, binnen het hoger onderwijs. Natuurlijk
vormt het hoger onderwijs geen geïsoleerd geheel ten opzichte van de
rest van de wereld en kun je ook zeggen dat dit er wel wat mee heeft te maken.
Dat geef ik toe, maar tegelijkertijd zou er dan, als je die beschouwing zou
doortrekken, de noodzaak zijn van een dekkingsvoorstel en dat is er op dit
moment niet.
 
 
 
 
 
 De heer Reitsma (CDA):
 
 Toch, voorzitter, haalt de minister naar mijn mening twee dingen door
elkaar. Het gaat om twee zaken. In de eerste plaats wil minister in het hoger
onderwijs de prestatiebeurs invoeren. Daarover kent hij de opvatting van de
CDA-fractie. In de tweede plaats wil de minister ook iets anders regelen,
namelijk dat de jongeren die jonger dan 18 jaar zijn en in het hoger onderwijs
zitten, onder de studiefinanciering vallen. Dat zijn twee zelfstandige punten.
Daar de minister dit wetsvoorstel aangrijpt om ook een punt ten aanzien van
de studiefinanciering bij het MBO te regelen, zou het voor de hand hebben
gelegen dat de minister dit ene punt – dat de minister nu in een totaal-wetsvoorstel
betreffende de prestatiebeurs heeft opgenomen – hier neergelegd had,
omdat hier de principiële discussie iets meer aan de orde is. En dan
erken ik direct dat er ook een dekkingsprobleem is, maar daar moeten wij dan
een zelfstandige discussie over voeren.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Ja, dat is natuurlijk ook een makkelijke! Maar los daarvan is het zo,
dat het gaat over 16- en 17-jarigen in het hoger onderwijs. Het wetsvoorstel
prestatiebeurs omvat het totaal van het hoger onderwijs, inclusief de regeling
hiervan en inclusief ook de dekking. Dat had ik als enig aangrijpingspunt
kunnen benutten en ik had kunnen zeggen: nee, het hoort hier helemaal niet
in thuis; het heeft hier niets mee te maken, want het gaat over het hoger
onderwijs. Tegelijkertijd zie ik ook de verwantschap met het totaal aan andere
voorzieningen en ook met het middelbaar beroepsonderwijs. Het middelbaar beroepsonderwijs
blijft er dan overigens feitelijk buiten, afgezien van – daar zie je
weer de verwantschap – het benutten van dit wetsvoorstel om niet in
de Wet tegemoetkoming studiekosten iets te regelen, maar om in de Wet op de
studiefinanciering iets te regelen. Wij hebben de tweede nota van wijziging
benut om in de Wet educatie en beroepsonderwijs iets te wijzigen op grond
van een nieuwe afweging, gebaseerd ook op de inzichten die bleken te bestaan
in de combinatie van Eerste en Tweede Kamer. Het werd mij immers duidelijk
in de Eerste Kamer dat er ook aan de kant van de Tweede Kamer, zoals dat hier
naar voren is gebracht, wat twijfel bestond over de vraag of met open ogen
de beslissing was genomen om de WSF in feite af te schaffen voor de groep
studenten in het particulier beroepsonderwijs. Misschien kan ik op dit punt
meteen de heer Bakker beantwoorden...
 
 
 
 
 
 De heer Reitsma (CDA):
 
 Voorzitter! Nog één opmerking. De minister draait er nu
wat omheen, maar het komt er materieel op neer dat hij hier in de Kamer een
emmer vol rotte appelen neerzet en één heel gezonde appel erin
doet. Dat is zijn wetsvoorstel ten aanzien van de prestatiebeurs. De minister
geeft ons niet de kans om die ene gezonde appel eruit te halen. Wat hij zegt,
is dat hij alles moet hebben of niets.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Nee, voorzitter, dit is een volstrekte omdraaiing van de zaken. Ik vind
juist in dat opzicht dat iedereen die in de politiek een stem heeft, een geluid
kan laten horen, gehouden is de verantwoordelijkheid te dragen om afwegingen
te maken. Er is dus niet de afweging van: wij doen mooie dingen en vervolgens
de andere dingen; dat is verantwoordelijkheid en dat noemen wij rotte appelen.
Ik beschouw de prestatiebeurs absoluut niet als een rotte appel. Ik beschouw
het als een wezenlijk onderdeel van een systeem, waarbij er voor de lange
termijn sprake is van gezonde politiek met betrekking tot het hoger onderwijs
in termen van inkomensvoorziening, toegankelijkheid en tegelijkertijd betaalbaarheid.
Die voorstelling van zaken gaat mij wel heel erg ver, als ik dat zo beluister.
 
 Voorzitter! Misschien mag ik dan meer specifiek overgaan naar datgene
wat in de tweede nota van wijziging naar voren is gebracht. Daar is naar voren
gebracht dat er voor alle opleidingen bij particuliere instellingen die voldoen
aan de criteria van de kwalificatiestructuur, sprake is van dezelfde positie
als waarin de beroepsopleidingen verkeren ten aanzien van de inkomensvoorziening
voor studenten, betreffende de Wet op de studiefinanciering. Nogmaals, zij
voldoen aan de kwalificatiestructuur. Daarbij is er tussen het moment van
1 januari 1996, ingang van de Wet educatie en beroepsonderwijs en het moment
van het ingang krijgen van de kwalificatiestructuur – dat is op 1 augustus
1997 – een overgangsregeling waardoor de huidige situatie in stand blijft.
Met andere woorden, daarmee is volledig tegemoetgekomen aan de opvattingen
die hier en aan de overzijde bestonden over het voorzetten van het beleid
op dit punt.
 
 
 
 
 
 De heer Bakker (D66):
 
 Voorzitter! Ik moet mij verschonen, want ik ken die Wet educatie en beroepsonderwijs
onvoldoende en ik was hier ook niet tijdens de behandeling. Ik schetste de
situatie na 1 augustus 1997 waarin je wel aan de kwalificatiestructuur voldoet,
maar niet bekostigd wordt. Dat schijnt voor te kunnen komen. In dat geval
is er dus geen recht op studiefinanciering?
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Nee, dan is er wel recht op studiefinanciering. Dat regelt de tweede nota
van wijziging. Dat recht was er dus niet meer, maar dat is nu in feite hersteld.
 
 Voorzitter! Over de leeftijdsgrenzen zijn diverse opmerkingen gemaakt.
De heer Reitsma vroeg zich af of we principieel geen leeftijdsgrens zouden
moeten hanteren. De heer Van der Vlies vroeg met heel veel nadruk waarom er
eigenlijk geen leeftijdsgrens zou moeten zijn. Voortdurend komt hierbij de
vraag naar voren: in het kader van precies wat moeten er leeftijdsgrenzen
worden gehanteerd? Dan is er een leeftijdsgrens in het kader van een overheidstaak.
Die overheidstaak is er in het algemeen een die er meer aanleiding toe geeft
om leeftijdsgrenzen wel te stellen. Ik wil dan ook met verve blijven verdedigen
dat wij bij de studiefinanciering een leeftijdsgrens nodig hebben. Het gaat
immers over toegankelijkheid in een fase waarbij gelijkheid van kansen moet
worden gegenereerd. Ik kan mij ook goed voorstellen dat mijn collega van Landbouw
in verband met een overheidstaak voor het bevorderen van een maatschappelijke
investering die een individuele investering te boven gaat, een leeftijdsgrens
van 40 jaar wil stellen.
 
 Vervolgens heb ik die leeftijdsgrens hier dus niet gesteld omdat in mijn
ogen die overheidstaak inderdaad wel iets breder is. Maar het kwantitatieve
criterium speelt daarbij natuurlijk wel een grote rol. Nogmaals, er is sprake
van een iets bredere overheidstaak in de zin van het mogelijk maken van het
kunnen deelnemen aan een beperkt aantal opleidingen, overigens ook met een
beperkte vergoeding, en afhankelijk van een eigen inkomen. Wij merken daarbij
wel dat het eigen inkomen over de levenstijd zich dusdanig ontwikkelt dat
er door boven-40-jarigen slechts weinig beroep wordt gedaan op de regeling.
Het gaat daarbij om een totaal beroep binnen alles wat 18-plus of 21-plus
was van 8%. Voor mij is het dan ook niet meer de moeite waard om die leeftijdsgrens
te stellen. Ik moet hier onmiddellijk aan toevoegen dat mocht dit alles morgen
sterk gaan veranderen, er aanleiding moet zijn tot een heroverweging. De principiële
kwestie van leeftijdsdiscriminatie moet echter niet zodanig opgeblazen worden
dat elke overheidsregeling geen leeftijdsregeling meer zou kennen. Ik zoek
het in een oplossing waarbij de aard van de overheidstaak ook in het geding
is.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Voorzitter! Ik wil mij verre houden van leeftijdsdiscriminatie, maar in
het algemeen zullen er toch voorliggende voorzieningen kunnen zijn? Stel dat
een 45-jarige beslist om toch nog een diploma voor voortgezet onderwijs te
halen of een paar certificaten, dan steunt zijn beslissing waarschijnlijk
op de behoefte aan her- en bijscholing in zijn beroepsuitoefening dan wel
op een verbetering van zijn profiel op de arbeidsmarkt bij het zoeken naar
werk. Zo'n kwestie wordt via de Arbvo geregeld. Nogmaals, ik meen dat er voorliggende
voorzieningen zijn.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Dat is ook de reden waarom het zich in de praktijk bijna niet voordoet.
Ik zei zojuist al dat het 8% van de gevallen boven de 40 jaar – maar
dat moet 45 jaar zijn – en 1% van de gevallen boven de 60 jaar betreft.
Wij komen aan dergelijke kleine aantallen omdat er elders een beroep kan worden
gedaan op regelingen die aanzienlijk veel gunstiger zijn en overigens ook
beter aansluiten bij de praktische achtergronden.
 
 Mevrouw De Vries vroeg zich af hoe de basiseducatie zich rijmde met het
voorstel omdat de basiseducatie zo goed als om niet beschikbaar wordt gesteld.
Studiekosten zijn er niet. De basiseducatie wordt zodanig dichtbij beschikbaar
gesteld, dat er niet echt reiskosten kunnen zijn. Ten slotte is er nog altijd
een andere inkomensvoorziening op grond waarvan mensen kunnen deelnemen aan
de basiseducatie. In dat opzicht bestaat dus niet de noodzaak dat hier te
regelen. Dat is naar mijn mening ook in de toekomst niet nodig. Wanneer er
op een andere wijze over basiseducatie gedacht zou gaan worden, kan dat misschien
wel aan de orde zijn. Voorlopig zie ik dat niet zo snel gebeuren.
 
 Mevrouw De Vries vroeg zich af, hoe het stond met de tegenvaller van 75
mln. van de WSF en de TS 17-min. Dit zijn vrijwel geheel extra uitgaven in
het kader van de WSF, slechts 3 mln. daarvan wordt veroorzaakt door de tegemoetkoming
studiekosten 17-min.
 
 Ik zou graag reageren op de opmerking van de heer Van der Vlies over de
loterijprijzen. Vanuit zijn achtergrond kan ik mij die opmerking voorstellen.
Loterijprijzen behoren niet tot inkomen. Dat zit in het fiscale begrip. Wij
zouden dan een uitzondering moeten maken op wat te doen gebruikelijk is bij
belastbaar inkomen en zouden een eigen begrip belastbaar inkomen moeten gaan
hanteren. Nog even los van de merites van het een of het ander, zou het in
de uitvoeringstechnische kant tot problemen leiden.
 
 Mevrouw De Vries sprak over het bedrag van 9 mln. voor de invoering van
de regeling voor 18- tot 21-jarigen. Dat bedrag was al in 1991 in de begroting
opgenomen. Dat is gebeurd op basis van de totale begroting. Het bedrag is
bij elkaar geharkt vanuit verschillende posten. In de begroting 1991 is daarover
opgemerkt, dat het voornamelijk gebaseerd was op diverse meevallers.
 
 Er is gevraagd, of de bedragen die nu zijn ingeboekt in de meerjarenramingen,
kloppen met de bezuinigingen op de studiefinanciering. Die kloppen inderdaad,
daarvan wordt op geen enkele wijze afstand genomen.
 
 Mevrouw De Vries vroeg mij, of een ouder van een jongere van 17-min een
rentedragende lening kan aanvragen. In feite is het antwoord op hoofdlijnen
gegeven door een van de andere geachte afgevaardigden. Die vroeg zich namelijk
af, of wij niet ontzettend moeten oppassen om het soort studenten dat onder
de doelgroep van deze regeling valt, te laten lenen. Wij zijn van mening,
dat jongeren van 17-min niet moeten lenen, dat zouden de ouders moeten doen.
Daarbij doet zich echter de vraag voor, in hoeverre voor de overheid het sociale
risico aanvaardbaar is, of mensen niet teveel belast worden en in een positie
worden gebracht waardoor het lastig is ervoor te kiezen aan onderwijs deel
te nemen.
 
 De heer Reitsma sprak over de afschaffing van de ziektekostenvergoeding
en over de schoolkeuze. Hij vroeg zich af, of dit negatieve inkomenseffecten
tot gevolg zou kunnen hebben. In dit verband wees hij op de mogelijkheid van
het instellen van een fonds op de diverse scholen. Naar mijn mening zijn scholen
daarvoor op dit moment absoluut niet ingericht. Ik ben het wel met de heer
Reitsma eens, dat er problemen zijn bij de ziektekostenvergoeding. De wijze
waarop een en ander vorm gekregen heeft, is het resultaat van uitvoerig overleg
met het ministerie van VWS. Dat overleg vond mede plaats tegen de achtergrond
van een sterke druk vanuit de Kamer om de WTZ-regeling af te schaffen, in
ieder geval voor deze groep. Daardoor voelde de minister van VWS zich niet
vrij de bestaande regeling in stand te houden. De bestaande regeling zit nog
wel in de studiefinanciering, maar is voor deze groep niet
meer van toepassing. Wij moeten hier inderdaad de vinger aan de pols houden
en dit zien als een onderdeel van de ontwikkelingen op lange termijn bij de
ziektekostenvergoedingen.
 
 Ik wil mij graag nader beraden op het punt van de heer Reitsma van de
tijdelijke banen. Dat is een veel algemener punt, want met elk werk val je
in het ziekenfonds. Als het echter een tijdelijk baantje betreft, ben je er
ook weer zo uit. Met de meeste particuliere verzekeraars vallen wel afspraken
te maken om ervoor te zorgen dat je er dan weer in kunt. Ik kan mij echter
goed voorstellen dat zich daarbij in incidentele gevallen problemen voordoen.
Ik wil dit graag nog eens goed nagaan. Op een later tijdstip wil ik hier nog
eens op terugkomen, sowieso in het algemeen, waar het erom gaat dat de vinger
aan de pols gehouden wordt met betrekking tot de ziektekosten van juist een
groep jongeren. Meestal is het zo dat de ouders die jongeren meenemen in de
polis en dat ook kunnen doen. In incidentele gevallen waarin de verbindingen
met de ouders minder duidelijk aanwezig zijn, kunnen echter problemen ontstaan.
Hij lijkt mij overigens een punt dat niet alleen hier besproken moet worden.
Ook de woordvoerders op het gebied van volksgezondheid moeten dit goed onder
de aandacht hebben. Mij is opgevallen dat zij geen bijzondere boodschap hebben
aan de studenten, maar dat lijkt mij niet helemaal juist. Juist wanneer de
verbinding met de ouders wat minder aanwezig is, zijn het soms mensen die
gerangschikt moeten worden onder de groep die relatief weinig middelen beschikbaar
heeft.
 
 Mevrouw De Vries vroeg zich af waarom wij de basistoelage überhaupt
nog nodig hebben. De heer Bakker en de heer Van Dijke hebben hier ook over
gesproken. Ik moet zeggen dat ik dit ook een punt van afweging vond. In zekere
zin is het namelijk zo dat de basistoelage nu zelfs stijgt ten opzichte van
het huidige bedrag. Waarom zou je zoiets doen, zeker als minister afkomstig
van PvdA-huize? Je vraagt je namelijk af wat de inkomensconsequenties zijn.
Toch voelde ik mij gehouden aan een systematiek waarbij sprake is van gelijkheid
in de klas. Wij moeten ervoor zorgen dat de overgang voor een leerling, wanneer
die 18 jaar wordt en in dezelfde schoolsoort blijft, niet te groot is.
 
 
 
 
 
 De heer Bakker (D66):
 
 Voorzitter! Ik wil even iets rechtzetten: vragen naar inkomensconsequenties
zijn niet uitsluitend voorbehouden aan de mensen van PvdA-huize in dit gezelschap.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Neen, maar ik mag wel onderstrepen dat het een vraag is die mij in het
bijzonder heeft geboeid.
 
 
 
 
 
 Mevrouw J.M. de Vries (VVD):
 
 Ik meen dat ik mijn opmerking iets anders gemaakt heb. U geeft een basistoelage.
Ik kan wel enigszins begrijpen waarom. Wij hebben namelijk ooit iets voor
die 18-jarigen gewild en dat heeft nu consequenties. De discussie of zij die
toelage nu wel of niet moeten krijgen, is een andere. Wij wilden deze wet
zuiver voor een tegemoetkoming in de studiekosten houden. Voor mij is het
punt waarom dit in deze wet is opgenomen en waarom wij dit niet bij Sociale
Zaken en Werkgelegenheid leggen in het verlengde van de kinderbijslag voor
kinderen die in feite nog niet echt zelfstandig zijn, maar wel de leeftijd
van 18 jaar bereikt hebben. Wij zouden deze systematiek kunnen onderbrengen
in een herziening of een afschaffing van het overgangsrecht AKW. Eerst zeggen
wij: dit is zuiver een wet voor tegemoetkoming in de studiekosten; hier komt
geen levensonderhoudcomponent in voor. Daarom vind ik het raar dat wij die
component in zekere zin toch weer gaan inbrengen voor een heel klein groepje.
Ik wil niet de basistoelage ter discussie stellen, maar wel de plaats waarop
die wordt geregeld. Dit maakt de wet namelijk weer zo rommelig.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Het waren in feite twee verschillende vragen. De heer Bakker en de heer
Van Dijke hebben meer gevraagd naar de filosofie. Dat was niet kritisch bedoeld;
zij willen gewoon weten wat de filosofie is. Welnu, die filosofie is gelijkheid
in de klas. Als iemand in het VO nu 18 jaar wordt, is er sprake van een behoorlijke
achteruitgang, althans als er geen sprake is van een aanvullende beurs. Er
is dus òf een vooruitgang òf een achteruitgang; zelden is er
sprake van een stabiele situatie. Het is merkwaardig dat de situatie voor
leerlingen in bijvoorbeeld 4 of 5 VWO of HAVO zoveel verschilt, omdat zij
een iets andere leeftijd hebben. Dat is nu in heel veel opzichten gelijk getrokken.
 
 Vervolgens kom je op de vraag die mevrouw De Vries stelde, namelijk of
je dan niet terug moet naar de systematiek die in 1985 is verlaten. In 1985
is de keuze gemaakt om de kinderbijslagfondsen die ook beschikbaar waren voor
een vorm van studiefinanciering, over te hevelen naar de Wet op de studiefinanciering.
Wij hebben hier vrij uitvoerig over gesproken in het kabinet. Het zijn dus
afwegingen die mede een rol hebben gespeeld. Uiteindelijk heeft de doorslag
gegeven dat dit weer nieuwe vragen zou oproepen. Ik noem een paar voorbeelden.
Moet het in de precieze systematiek van de kinderbijslag? Moet er dan een
voortdurende afstemming zijn tussen onderwijsbeleid en kinderbijslag? Uiteindelijk
hebben wij de conclusie getrokken dat deelname aan onderwijs door 18-plussers
een onderdeel moet zijn van het onderwijsbeleid en dat de fondsen in dat opzicht
dus ook beschikbaar moeten zijn bij Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. In
dat opzicht is voor een wat praktischer benadering gekozen.
 
 De heer Reitsma vroeg waarom studenten in het VSO geen tegemoetkoming
in de overige studiekosten krijgen. Dat heeft een duidelijke achtergrond,
want deze studenten hoeven de boeken en de leermiddelen niet zelf te betalen.
Die worden namelijk van schoolwege verstrekt. De heer Reitsma vroeg ook of
het overbrengen van deze groep van de WSF naar de WTS geen problemen schept
met het oog op hogere ziektekosten. Daar heb ik zojuist op geantwoord.
 
 Voorts is algemeen een vraag gesteld over artikel 23. Dit heeft zich ook
vertaald in een amendement. Tegen de heer Van der Vlies zeg ik dat het niet
zo gemakkelijk is om artikel 23 van de Grondwet bij amendement af te schaffen.
Ik zou mij daar met hand en tand tegen verzetten. Ik zou dat een reden voor
aftreden vinden, maar ook staatsrechtelijk zou het überhaupt niet kunnen.
Even het specifieke punt. Het artikel gaat over een mogelijkheid, maar op
dit moment heb ik er geen enkele gedachte over hoe je die mogelijkheid zou
kunnen vullen. Juist in het voortgezet onderwijs is sprake
van aanwezigheidscontrole. Als iemand langere tijd afwezig is, dan moet dat
door de school worden gemeld. Ook moet sprake zijn van een onderwijsprogramma,
dat voorziet in 850 contacturen per jaar. Op dit moment heb ik dus geen gedachten
over de vulling daarvan.
 
 Ik kan echter niet overzien hoe de kwestie in de komende jaren vorm gaat
krijgen. Het is dus nog niet uitgekristalliseerd, maar ik kan mij voorstellen
dat met de introductie van studiehuizen, met een verdere ontwikkeling daarvan
in het voortgezet onderwijs, toch sprake zou kunnen zijn van iets van een
studievoortgangscontrole. In dat opzicht zou het handig zijn om het gewoon
te laten staan. Als het een ingrijpende regeling zou zijn, dan zou ik er begrip
voor hebben dat de Kamer dat niet bij AMvB geregeld wil hebben. Als het zover
komt, dan kunnen wij de afweging maken. Met andere woorden, als ik het amendement
zou overnemen, als de Kamer het zou aannemen, dan zou mij dat een mogelijkheid
ontnemen, terwijl het geen enkel probleem is om het te laten staan. Als zo'n
AMvB er ooit zou komen, dan wordt het als gevolg daarvan onderdeel van het
proces, maar het is ook mogelijk dat wij ons heel zorgvuldig afvragen of er
geen wetswijziging moet komen, in die zin dat artikel 23 wordt vervangen door
een wetsartikel. Het kan ook met een AMvB, maar dan moet het om iets lichts
gaan, met vervolgens een zware AMvB; iets lichts in de zin van een regeling
die voldoet aan wat in het algemeen in de richtlijn wordt gehanteerd als "AMvB-baar",
dus niet iets wat ook wettelijk geregeld hoeft te worden.
 
 
 
 
 
 Mevrouw J.M. de Vries (VVD):
 
 Ik weet niet of de minister en de Kamer – de fracties hebben de
kwestie zo ongeveer allemaal omarmd – langs elkaar heen praten. Wij
zijn op dit moment van hetzelfde overtuigd. De minister heeft in de memorie
van toelichting aangegeven dat hij, om een aantal redenen, geen aanleiding
ziet om aan studievoortgangscontrole te doen. Niettemin kan dit in de toekomst
anders worden. Dat is ook niet ongenoemd gelaten. Diverse fracties zijn in
de schriftelijke voorbereiding ingegaan op het waarom wel, het waarom niet
en de bezwaren daarvan. Bij de Wet op de studiefinanciering hebben wij het
gewoon in de wet opgenomen. Ik kan mij heel goed voorstellen – de minister
heeft dat ook aangegeven – dat wij over twee of vier jaar vinden dat
het een beetje uit de hand loopt, dat er te gemakkelijk mee wordt omgegaan
en dat wij alsnog een studievoortgangscontrole in het kader van de WTS willen.
Dan komt er dus gewoon een wetswijziging. Ik zie niet in waarom een heel artikel
moet worden opgenomen met kan-bepalingen over intenties, omdat het anders
niet kan. Het staat in de memorie van toelichting. Het is uitgebreid toegelicht.
Het komt nooit uit de lucht vallen. Ik vind het zuiverder om het nu niet te
doen. De minister is het ook niet van plan, want hij ziet er geen aanleiding
toe. Op het moment dat de noodzaak zich voordoet, komt er een wetswijziging
waarin wij ter zake een aantal bepalingen in de wet opnemen, analoog aan de
WSF.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Ik deel de argumenten, maar niet de afweging. Wat betreft de afweging
vind ik dat wij het nog eens moeten bekijken. Misschien kan het wel in een
AMvB, als deze wetsbepaling ooit wordt gebruikt, maar dat is dus een iets
andere afweging, tegen de achtergrond van het gegeven dat wij de AMvB als
wetgevend instrument moeten laten bestaan. Ik denk dat er heel veel andere
gevallen zijn, waarin je met meer kracht kunt zeggen dat het eigenlijk niet
in een AMvB moet, maar in de wet, terwijl wij dat dan toch vaak in een AMvB
zetten. Het is dus de vraag in hoeverre de Kamer het instrument van een AMvB
überhaupt accepteert. Dan moet toch steeds worden afgewogen in hoeverre
het ingrijpend is voor de samenleving. Dat moet je beoordelen op het moment
dat zo'n regeling er komt. Dat is mijn argumentatie om het niet te schrappen,
maar – dat liet ik impliciet al blijken – er is geen man overboord
als het zou worden geschrapt.
 
 De heer Van der Vlies heeft vragen gesteld over de telkinderensystematiek.
Hij heeft op dat punt een buitengewoon creatief amendement voorbereid. De
creativiteit zit hem daarin dat in feite telkinderen weer worden geïntroduceerd
via de inkomensgrenzen. Dat is namelijk eigenlijk hetzelfde. Je kunt het met
wat regeltjes omrekenen naar een telkinderensystematiek. Het maakt niet uit
of je inkomensgrenzen hanteert of het aantal telkinderen. Dat heeft wel weer
grotere uitvoeringsproblemen tot gevolg en het wekt de indruk dat je elke
burger individueel bedient. Die indruk leidt tot een overbelasting van de
overheid, want er is altijd wel een geval dat hier niet mee gecoverd is, terwijl
de indruk is gewekt dat je daar dan verantwoordelijk voor bent.
 
 De complexiteit in de uitvoering speelt daarbij een rol, maar ook de complexiteit
in de informatievoorziening ten opzichte van de burgers. Ik heb een paar dagen
geleden de geldgids in ontvangst genomen. Dat is een gids van zo'n 300 bladzijden,
met heel dun papier, waarin alle regelingen zijn samengevat voor tegemoetkomingen
in studiekosten in het algemeen voor jongeren tot 27 jaar. Bij de aanbieding
werd mij door een groep van echte topdeskundigen gezegd dat het allemaal veel
te complex is. Twee dagen later werd mij bij TROS Kamerbreed gevraagd of het
allemaal niet veel te complex was. Toen heb ik gezegd dat dat vaak is wat
wij willen, aangezien wij voor individuele gevallen veel ruimte willen creëren.
Ik vind dat er sowieso sprake moet zijn van het enigszins kunnen bedienen
van verschillende groepen, maar dat moet niet in die mate zijn, waarin wij
dat in het verleden hebben gedaan. In dat opzicht wil ik het punt van de telkinderen
graag achter mij laten als het gaat om een tegemoetkoming in de studiekosten
of om de regeling zoals die nu voorligt. De telkinderensystematiek in de tegemoetkoming
in de studiekosten was in de regeling ook al geschrapt.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Wij hoeven niet meer te wisselen dat er inkomenseffecten zijn. Dat hebben
wij al in de schriftelijke vragen en antwoorden gedaan. De minister heeft
toen erkend dat er in flink wat gezinnen forse inkomenseffecten zijn, die
zelfs konden oplopen tot zo'n ƒ 5000 op jaarbasis. Dat is nogal wat.
Daar zijn wij het over eens. Wij hadden toen geen oplossing en wij hebben
ons toen beiden gerealiseerd dat wij deze wet nog aan snee zouden krijgen.
Dit is dus het moment om daar verder over te spreken. Nu gaat het erom hoe
je een oplossing kunt vinden voor dat probleem. Ik heb daar een suggestie
voor gedaan. Het amendement ligt op mijn bankje en ik kan het officieel indienen,
maar ik wilde eerst de reactie van de minister afwachten.
Ik had mij namelijk kunnen voorstellen dat hij zou zeggen: ja, die uitdaging
aanvaard ik. Wat betreft de gegevens is dan namelijk niet meer vereist dan
nu al bekend is. Het is dus gewoon het koppelen van twee data, het toetsingsinkomen
en het aantal kinderen dat al bekend is en in het systeem zit, per gezin uiteraard.
Dat is toch vrij simpel. In de onderscheiding in toetsingsinkomens heeft de
minister in de wet al voorzien en wel op twee niveaus. Ik voeg daar dan een
derde niveau aan toe. Ik denk dat dat in deze tijd van computerisering en
informatica niet de meest onoverbrugbare situatie zou hoeven zijn.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Er wordt nu een vergelijking gemaakt met iets wat zich in het verleden
voordeed. Dat is een overgangsprobleem, maar niet per se een probleem van
existentie of van toegankelijkheid. Er kan sprake zijn van inkomensachteruitgang,
zonder dat dit iets te maken heeft met de toegankelijkheid van het onderwijs.
In het verleden was de regeling namelijk niet op alle fronten gebaseerd op
toegankelijkheid. De telkinderensystematiek had vaak een andere context en
had in zekere zin een bijzondere politieke betekenis. Ik wil er afstand van
nemen dat dit het ijkpunt zou moeten zijn. Dan is wel de vraag naar de toegankelijkheid
aan de orde. Het is duidelijk dat elk additioneel kind in principe niet meer
kosten met zich brengt, maar dezelfde kosten. Het kan gebeuren dat iemand
door het niveau zakt waarop de situatie nog draagbaar is. In dat kader moet
er op maat worden gewerkt en niet met een algemeen geldende regeling. Dan
is de bijzondere bijstand aan de orde. Daarbij teken ik aan dat je dan te
maken krijgt met verschillende omstandigheden. Hoe zit het bijvoorbeeld met
de huur? De kosten daarvoor maken ontzettend veel meer uit dan de feitelijke
onderwijskosten. De huren in Nederland kunnen enorm van elkaar verschillen.
Daarom is in dat kader ook een oplossing op maat geboden. Graag zeg ik de
heren Reitsma en Bakker naar aanleiding van hun inbreng toe dat de groepen
die het betreft heel goed voorgelicht moeten worden over de wetswijziging.
Ook moeten wij de gemeenten er nog eens goed van doordringen dat er bij de
beoordeling van moeilijke situaties aan de onderkant een gecombineerd probleem
kan zijn. Het kabinet bereidt momenteel een armoedenota voor, waarin onderwijs
zeker een rol zal spelen. Nu blijkt overigens uit de cijfers dat dit onderwijsprobleem
zeer zelden voorkomt. De echte armoedeproblemen liggen vaak bij ouderen, waarbij
de hoogte van de huur een geweldige rol speelt. Ik wil het probleem niet ontkennen,
maar ik zie het niet als een zaak die een grote rol speelt en ik zie het zeker
niet als fataal voor de regeling.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Daarover zouden wij eindeloos met elkaar kunnen praten. Als ik het heb
over enkele duizenden gezinnen, dan heb ik het ergens over.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Over die aantallen kan ik uw mening niet delen. U heeft het over enkele
duizenden gezinnen die in de problemen kunnen komen, die onder het minimum
kunnen komen in termen van hun bestedingsniveau. Dat kan ik niet in de cijfers
terugvinden. Enkele duizenden gezinnen ondergaan wijzigingen als gevolg van
de regeling, zoals er overigens ook sprake zal zijn van een groot aantal plussen.
Het is niet vanzelfsprekend dat de wijzigingen juist aan de kant plaatsvinden
waar al sprake is van grote problemen.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Als ik het heb over enkele duizenden gezinnen, dan ontleen ik dat getal
uit uw antwoorden op de eerder gestelde schriftelijke vragen. Ik heb niet
willen suggereren dat er enkele duizenden gezinnen inderdaad onder het sociaal
minimum terechtkomen door het uitgavenpatroon ten behoeve van studerende kinderen.
Dat heb ik niet willen suggereren. Ik heb het alleen gehad over de orde van
grootte van de effecten die zij voor kun kiezen krijgen. Die effecten zijn
te groot en kunnen de keuze voor een bepaalde studie beïnvloeden. De
minister spreekt in dit verband over maatwerk. Akkoord, daar ben ik nu juist
naar op zoek. Ik beweer dat de bijzondere bijstand voor deze gevallen niet
de oplossing is, want de bijzondere bijstand heeft veel entreevoorwaarden.
Voordat je bijzondere bijstand krijgt, moet je wel aan heel wat voorwaarden
voldoen. Daarbij gaat het om eigen inkomsten, vermogen enz. Dan zit je inderdaad
onder die rode streep van het sociaal minimum.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Dat is nu precies mijn betoog. Ik vind dat integraal beoordeeld moet worden
of de wijzigingen leiden tot een intrinsieke probleemsituatie. Natuurlijk
geef ik toe dat zich wijzigingen voordoen. Het is echter de vraag of die wijzigingen
aanvaardbaar zijn. Ik vind dat de aanvaardbaarheid van die wijzigingen moet
worden bezien tegen de achtergrond van een meer integraal kader, waarin die
gezinnen dat al dan niet kunnen opvangen. Als zij het niet kunnen opvangen,
moet bezien worden of zij dat niet kunnen tegen de achtergrond van het feit
dat men al duur woont of vanwege andere omstandigheden. Dat moet dan plaatselijk
worden beoordeeld. Daarom heb ik gesteld dat de rijksoverheid dat maatwerk
niet moet leveren. Dat wordt namelijk geen maatwerk. Dan wordt het een algemene
regeling waarvan ook degenen gebruik kunnen maken die de steun niet nodig
hebben. Juist als je het overlaat aan de regeling die ervoor is, kun je het
maatwerk leveren.
 
 
 
 
 
 De heer Reitsma (CDA):
 
 Voorzitter! Ik heb in eerste termijn gesproken over het onderscheid tussen
enerzijds reiskosten en anderzijds consequenties voor grote gezinnen. Wij
spreken nu over het laatste. Ik vind de minister niet helemaal consequent
in zijn redenering bij de verschillende maatregelen die het kabinet neemt.
Ik vraag hem daarom waarom hij aan dit punt zo vasthoudt. Bij de individuele
huursubsidie is nu wel degelijk een onderscheid gemaakt in de tegemoetkomingen
aan gezinnen met twee kinderen en gezinnen met meer kinderen. Het kabinet
heeft dus in bepaalde wetsvoorstellen die systematiek al gekozen. Ik ben het
dan met collega Van der Vlies eens dat er geen harde argumenten zijn om te
zeggen dat dat hier niet het geval zou kunnen zijn.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Voorzitter! De algemenere lijn is inderdaad dat we het veel meer zoeken
in generieke inkomensvoorzieningen dan in specifieke inkomensvoorzieningen
als het gaat om een bepaalde dienst. Ik zou dat bij onderwijs dus ook niet
willen doen. Ik zou niet nog een specifiek inkomensbeleid willen voeren,
los van het toegankelijkheidsbeleid. Natuurlijk hoort bij onderwijs toegankelijkheidsbeleid
en dat heeft een inkomenscomponent. Maar daarenboven lijkt mij juist een inkomensbeleid
bij onderwijs niet aan de orde. Ik heb dit altijd verdedigd. Ik heb gezegd
dat het inkomensconsequenties heeft maar dat ik bij onderwijs geen apart inkomensbeleid
zou willen voeren. Dat kan wel in de sfeer van de huursubsidie. Dit is dan
overigens ook een maatregel die beantwoordt aan de specifieke dienst die dan
geleverd wordt of gekocht moet worden, namelijk de woondienst.
 
 
 
 
 
 De heer Reitsma (CDA):
 
 Voorzitter! Het gaat hier om draagkracht. Kunnen mensen het opbrengen,
als er meerdere kinderen in een gezin zijn en als het lage-inkomenscategorieën
betreft? Bij de drastische bezuinigingen op de kinderbijslag heeft het kabinet
gekozen voor een bepaalde reparatie in de IHS. In die reparatie heeft het
kabinet, los van de bestaande IHS-regeling, wel degelijk dat onderscheid gemaakt
waarom Van der Vlies nu vraagt. Ik vind de minister daarom niet al te consistent.
Datzelfde onderscheid kan, omdat het hier ook om draagvlak gaat, ook in de
WTS gemaakt worden.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Voorzitter! Toch gaat het bij de huren en dus de huursubsidie over een
specifieke dienst, waarbij het inkomensbeleid veel meer een rol speelt. De
woonkosten aan de onderkant bedragen al gauw zo'n 30 à 40% van het
inkomen. Dat kun je van onderwijs niet zeggen, waardoor het hier dus veel
minder relevant is en dat dus niet onmiddellijk gekoppeld kan worden.
 
 
 
 
 
 De heer Van Dijke (RPF):
 
 Voorzitter! Deze vergelijking gaat niet op. Het gaat dus om 40% van het
inkomen of om 25% van het inkomen. Het gat is dan dus 20% van het inkomen.
Het gaat nu om de vraag of de toegankelijkheid in het geding is, daar waar
er meerdere kinderen zijn. Waar meerdere kinderen zijn is de toegankelijkheid
van een of meer kinderen wel degelijk in het geding. Daar dient de minister
dus zorg voor te dragen.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Voorzitter! Als die toegankelijkheid in het geding zou zijn, dan is daar
die specifieke voorziening van die bijzondere bijstand voor.
 
 
 
 
 
 De heer Van Dijke (RPF):
 
 Mijnheer de voorzitter! Dat is niet waar. Voor die bijzondere bijstand
kom je pas in aanmerking als je onder het minimum zakt. Wanneer daar een aantoonbare
reden voor is, dan kan er een oplossing via die bijzondere bijstand gevonden
worden. Maar ook al zak je niet onder dat minimum, dan kun je desalniettemin
toch wel een belemmering zien om je kinderen van dat onderwijs gebruik te
laten maken.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Voorzitter! Ik kan mij dat dus niet zo goed voorstellen. Ik weet ook niet
hoe dat dan precies zou moeten gaan. Voor alle duidelijkheid: de kosten van
het onderwijs worden gedekt in dat geval. De schoolgelden voor zover daar
sprake van is – dat geldt alleen maar voor de groep waarvoor schoolgelden
worden geheven – worden vergoed in die gevallen. Welke onderwijskosten
zijn er dan verder die in het bijzonder zouden moeten worden gedekt? We geven
dan dus sowieso een tegemoetkoming als eerste stap. Ik vraag me dan af waar
we over spreken. Gaat het dan over het vergoeden van levenskosten? We hebben
geen schooluniformen meer die vergoed behoeven te worden. We hebben in feite
al een aanvullende regeling, want dat is het ten opzichte van de kinderbijslag,
opdat kinderen in de klas er niet al te veel buiten hoeven te vallen. Ik geloof
dat wij hier een debat hebben over iets wat zich niet echt voordoet, behalve
wanneer we het hebben over reiskosten. Het probleem van de reiskosten kan
zich wel voordoen. Maar aan het normaal naar school toe gaan zijn geen extra
kosten verbonden.
 
 
 
 
 
 De heer Van Dijke (RPF):
 
 Het gaat over de toegankelijkheid. U schetste op een bepaald moment de
route via de bijzondere bijstand. De vermogenstoets speelt daar bijvoorbeeld
een rol. Dat kan een geweldige belemmering zijn om op die bijzondere bijstand
een beroep te doen. Die route staat dus niet voor iedereen open.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Ik kom nog even terug op de vraag over welke kosten we het hebben. Ik
weet dat mensen bij huren een giro-overschrijving moeten doen. Bij onderwijs
moeten ze ook een overschrijving doen, maar die wordt in ieder geval gedekt.
Daar is geen misverstand over. Sterker nog, er komt additioneel sowieso nog
een bedrag bij.
 
 Welke kosten moeten er nog meer worden gedekt? De regeling leende zich
voor een vereenvoudiging, behalve op het punt van het leerlingenvervoer. De
algemene regeling voor leerlingenvervoer van de gemeente speelt een rol, maar
de uitvoeringstechnische consequenties spelen ook een enorme rol. Ik krijg
nog wekelijks vele brieven, omdat de berekening buitengewoon lastig is. Waar
woont de persoon precies? Dat lijkt een eenvoudige vraag, maar er wordt niet
naar de straat gekeken, maar naar het centrum van de gemeente. Iemand kan
net aan de rand van de gemeente wonen, waardoor hij 5 kilometer moet overbruggen.
Gezien de gemeentelijke herindelingen en het in het algemeen groter worden
van gemeenten, neemt het probleem alleen maar toe. Er moet een bijzondere
afweging worden gemaakt. Waar ligt de school precies? Ik heb nogal wat brieven
gekregen waarin wordt geschetst dat de school aan de ene kant van de gemeente
ligt en de persoon aan de andere kant van de gemeente woont. Men vindt dan
dat er sprake is van onredelijkheid. De regeling lokt uit dat men vindt dat
een en ander op de kilometer bepaald moet worden. Als je 2 kilometer dichterbij
woont, kom je met de fiets en in het andere geval ga je met de bus. Het systeem
roept dan ook nogal wat problemen op.
 
 Bij de afschaffing van de reiskostenvoorziening in het hoger onderwijs
speelde hetzelfde een rol. Er is toen een algemene regel ingesteld, waarin
een en ander als onderdeel van de totale kosten wordt beschouwd. Het is juist
dat sommigen erop achteruitgaan en sommigen erop vooruit. De vraag is aan
de orde of dat redelijk is. Er kan aanspraak worden gedaan op de gemeentelijke
regeling voor leerlingenvervoer. Vervolgens kan er, in bijzondere gevallen,
een beroep worden gedaan op de bijzondere bijstand.
 
 Voorzitter! De peiljaarsystematiek is gebaseerd op die van de Wet op de
studiefinanciering. Wij streven naar homogeniteit op dat punt. De meest
aperte probleemgevallen – de heer Bakker heeft hier ook naar verwezen –
doen zich voor bij de hantering van de 25%-regeling. Voor 90% van de bevolking
geldt gelukkig dat er meestal sprake is van een inkomensvooruitgang. Voor
een kleine groep, zo'n 10%, is er sprake van een inkomensachteruitgang van
meer dan 25%. De heer Bakker vroeg aandacht voor het probleem dat iemand er
in een bepaald jaar minder dan 25% op achteruit is gaan, terwijl hij weet
dat hij er in de huidige situatie meer dan 25% op achteruit zal gaan. Dit
probleem kan zich voordoen. Ik zal pogen om daarvoor een hardheidsclausule
te hanteren. Deze geldt dan voor degenen waarop de 25%-regeling niet van toepassing
is, terwijl hun inkomen bijzonder is gedaald. Ik moet daarvoor een begrenzing
aangeven, zodat er enige handvatten zijn.
 
 Het punt van de OV-jaarkaart. Hetgeen er gebeurt, is volledig in overeenstemming
met het contract. Ik wijs de OV-bedrijven er voortdurend op dat het bedrag
dat wij betalen aanzienlijk hoger is dan is opgenomen in het contract, ook
nadat deze wetsvoorstellen zijn ingevoerd.
 
 
 
 
 
 De heer Bakker (D66):
 
 Waarom ontvangen die bedrijven aanzienlijk meer dan in het contract is
opgenomen?
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Het percentage studenten dat gebruik maakt van de weekkaart is veel hoger
dan het percentage dat gebruik maakt van de weekeindkaart.
 
 Is er sprake van het aanscherpen van nationaliteitseisen? Deze eisen zijn
veranderd, niet door deze wetgeving, maar door de vreemdelingenwetgeving.
De koppelingswet komt daar nog eens bovenop. Ik kan volstaan met dit aan te
geven, maar ik zal het ook kort verdedigen, omdat ik meen dat ik ervoor moet
staan dat wij onderscheid maken tussen artikel 9 en artikel 10. Artikel 9
maakt melding van de vreemdelingenstatus als vluchteling. Iemand is dan geaccepteerd
als vluchteling. Iemand met een VVTV wordt nadrukkelijk niet gezien als een
vluchteling, maar als iemand waarbij wij niet de mogelijkheid hebben om hem
terug te sturen. De heer Van Dijke sprak daar over. Dat kan overigens door
een aantal factoren het geval zijn. Er zijn bijvoorbeeld geen papieren, het
land wil die persoon niet terugnemen of het land van herkomst heeft dusdanige
problemen dat terugkeer op dat moment niet voor de hand ligt. Wij hebben geen
Europees asielbeleid. Als dat er wel is, moeten wij ons op dit punt opnieuw
achter het oor krabben. Ook in de afgelopen jaren was het duidelijk dat de
plek waar iemand zich aanmeldt als asielzoeker – het gaat nu niet over
de Bosnische vluchtelingen, maar over andere vluchtelingen – vaak verband
houdt met de rechten die daar gelden. Daardoor hebben wij toch voor de heel
vervelende en moeilijke voorlopige voorziening moeten kiezen. Dat houdt in
dat de periode van drie jaar nog altijd kan worden gebruikt om een persoon
wel terug te sturen. Ik meen dat wij ervan moeten uitgaan, dat dit ook een
voorlopige voorziening is. Dan kom je in een heel vervelende situatie: mensen
zijn hier en willen graag integreren, maar wij kunnen hun die gelegenheid
niet bieden.
 
 
 
 
 
 De heer Van Dijke (RPF):
 
 Als ik het goed begrijp, is het feit dat het in andere Europese landen
niet kan, de enige reden. Doen wij het hier wel, dan heeft dat een aanzuigende
werking. Zo geef ik het kort weer.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Dat is inderdaad precies de achtergrond van de wijziging van de Vreemdelingenwet.
Die is hier ook besproken. Nogmaals, dit is een van de vervelendste dingen
om te verdedigen, want je doet eigenlijk iets wat je liever niet wilt doen
omdat andere landen in gebreke blijven. De Nederlandse regering streeft er
met zeer grote kracht naar om dit op Europees niveau goed op orde te brengen.
Dat doet zij overigens samen met een aantal landen ten noorden van Nederland.
Een aantal andere landen kent geen enkele voorziening. Daarom reizen mensen
door en vragen zij geen asiel aan in bijvoorbeeld Italië waar zij, zoals
bekend, geen enkel recht krijgen. Dat geeft dus aanleiding tot nogal wat vragen.
De studiefinanciering is hierbij niet onbelangrijk. Door een aantal aspecten
is het bekend dat dit zeker een element van afweging vormt.
 
 
 
 
 
 De heer Bakker (D66):
 
 Ik wilde inderdaad vragen of die aanzuigende werking alleen berust op
het sociaal klimaat in een land of ook op de studiefinanciering. De minister
zegt nu dat zij ook daarop berust.
 
 Het gaat nu echter om de Wet tegemoetkoming studiekosten. Deze voorziening
is niet marginaal, maar heeft niet de orde van grootte van een studiefinanciering,
die ook in het levensonderhoud voorziet. Hierbij gaat het in de meeste gevallen
specifiek om een tegemoetkoming in de kosten van een opleiding buiten het
hoger onderwijs. Die kosten moet je eerst zelf hebben gemaakt. Leidt deze
tegemoetkoming in de kosten nu werkelijk tot een aanzuigende werking? Ik kan
mij dat eerlijk gezegd niet voorstellen, maar de kinderen van de bedoelde
groep kunnen er wel een beetje de dupe van worden. Misschien wil de minister
hierop eens ingaan.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 In dat kader kan ik niet anders dan het eens zijn met de heer Bakker.
Ik kan mij niet voorstellen dat in de gehele wereld nu al een goed beeld bestaat
van de WTS. Ik hoop wel dat hiervan in Nederland een goed beeld bestaat.
 
 Het algemene punt blijft evenwel bestaan: wanneer maak je uitzonderingen
en wanneer hanteer je de algemene regel? Het debat daarover dient in mijn
ogen niet nu gevoerd te worden, maar bij de behandeling van de koppelingswet
en de Vreemdelingenwet.
 
 
 
 
 
 De heer Bakker (D66):
 
 Het is dan toch essentieel dat het hierbij niet gaat in een tegemoetkoming
in de kosten van het levensonderhoud, maar om een tegemoetkoming in kosten
die werkelijk gemaakt moeten worden? Daaraan kan men dus op geen enkele wijze
voordeel ontlenen.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Hier moet ik passen. Wij hebben de algemene wet- en regelgeving en wij
hebben in het kabinet op dit punt algemene afspraken gemaakt.
 
 De heren Van Dijke en Van der Vlies hebben gesproken over het partnerinkomen.
Het is geen onbekende vraag. Wij hebben er al eerder over gesproken. Het gaat
dan over het partnerinkomen 18-plus. Ik heb de Kamer al vaker voorgehouden
dat het juist voor de fracties van RPF en SGP misschien wel aantrekkelijk
is om die af te schaffen. Ik bedoel dan niet aantrekkelijk in principiële
zin, maar in praktische zin. Het in stand houden van een partnertoets
leidt er immers vaak toe dat men de partnertoets ontwijkt door voorlopig een
andere samenlevingsvorm te kiezen. Er moet dus een afweging gemaakt worden
tussen het principe en de dynamiek die van het principe uitgaat. Wij hebben
gekozen voor het laatste.
 
 
 
 
 
 De heer Van Dijke (RPF):
 
 Wij zijn minder pragmatisch dan sommige andere partijen in dit huis.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Het is geen kwestie van pragmatiek. Het is een kwestie van de dynamiek
in de samenleving. U bent principieel, maar tegelijkertijd realistisch. U
bent dus niet pragmatisch, maar realistisch.
 
 
 
 
 
 Mevrouw J.M. de Vries (VVD):
 
 Mijnheer de voorzitter! Al mijn vragen zijn door de minister naar tevredenheid
beantwoord. Eén ding heb ik gemist. Misschien kan de minister daar
kort op ingaan. Hij heeft gesproken over het geval van een ouder van een kind
jonger dan 18 jaar, waarvan de partner of de ex-partner – daar gaat
het meestal om – geen inkomensgegevens geeft. De minister heeft gezegd
dat die ouder maar moet zien hoe dat opgelost moet worden. De ouder kan geen
beroep doen op een lening. Kan zo iemand wel, bijvoorbeeld, een tegemoetkoming
in het kader van de bijzondere bijstand krijgen? Hier ligt immers een probleem.
De vraag hoe het met de 18-plusser moet – daar heb ik ook geen oplossing
voor – heeft de minister ongenoemd gelaten.
 
 Een ander punt is het amendement. Aanvankelijk zei de minister het niet
over te nemen. Nadat wij erover gesproken hadden, heeft de minister gezegd
dat er ook geen man overboord is met het aannemen van het amendement. Hij
is het met de intentie eens. Als er een noodzaak is tot een studievoortgangscontrole
in het kader van de WTS, dan moet die er gewoon komen. Kijkend naar de consistentie
met de Wet op de studiefinanciering moet het gewoon opgenomen worden in de
wet. Ik denk dat er niemand in de Kamer is die dan zegt: nee, dat heeft de
minister nergens aangekondigd en daar beginnen wij dus niet aan. Blijft de
minister nu bij een mokkende acceptatie in de zin van "er is geen man overboord"
of doet hij het niet? Ik wil daar graag een antwoord op hebben. Inmiddels
hebben op een na alle aanwezige woordvoerders van de partijen het amendement
gesteund.
 
 
 
 
 
 De heer Reitsma (CDA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik dank de minister voor de beantwoording in eerste
termijn. Er blijven voor onze fractie enkele puntjes over die in tweede termijn
nadere aandacht verdienen.
 
 Het eerste punt wordt gevormd door de reiskosten. Ik heb daar in eerste
termijn een aantal gedachten over naar voren gebracht. De minister heeft erkend
dat hier een probleem ligt, ook in de sfeer van de inkomensgevolgen. Ik heb
echter toch de indruk dat het punt meer aandacht vraagt dan de minister in
eerste termijn aan dit punt heeft gegeven. Over de vraag hoe het precies in
het vat gegoten moet worden, valt te discussiëren. Dat heb ik ook gehoord
van de minister. Toch wil ik de minister oproepen dit punt nader onder ogen
te zien en te bekijken welke nadere maatregelen in brede zin genomen kunnen
worden. Dat is reden voor ondergetekende en collega Van der Vlies om een kameruitspraak
voor te leggen.
 
 
 
 
 De Kamer,
 
 gehoord de beraadslaging,
 
 overwegende, dat het wenselijk is een bepaalde tegemoetkoming in de reiskosten
te handhaven om ongewenste negatieve inkomenseffecten voor grotere gezinnen
te voorkomen;
 
 verzoekt de regering met nadere maatregelen te komen om deze ongewenste
negatieve inkomenseffecten voor deze gezinnen te verminderen,
 
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Reitsma en Van der Vlies. Naar
mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.
 
 Zij krijgt nr. 15 (23699).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 De heer Bakker (D66):
 
 Nu doet de heer Reitsma het weer! Weer komt hij met een voorstel waarbij
de dekking niet is aangegeven. Die dekking wil ik toch graag horen.
 
 
 
 
 
 De heer Reitsma (CDA):
 
 Moet ik hier inhoudelijk op ingaan? Het lijkt mij een open deur.
 
 
 
 
 
 De heer Bakker (D66):
 
 Even serieus. Wij hebben het net gehad over de 16- en 17-jarigen. Wij
hebben het nu over een reiskostenregeling. Een paar weken geleden hadden wij
het hier over de Algemene nabestaandenwet. U doet het voortdurend. U doet
allerlei mogelijke voorstellen, zonder dat daarvoor dekking is gegeven, ook
niet in uw alternatieve voorstellen inzake de Miljoenennota. Ik vraag mij
dan af of ik die serieus moet nemen.
 
 
 
 
 
 De heer Reitsma (CDA):
 
 Voorzitter! De CDA-fractie heeft in eerste termijn naar voren gebracht
dat hier een knelpunt ligt. Ik meen dat zelfs de fractie van D66 het daarmee
eens was en ook de minister heeft gezegd dat hij hierin een knelpunt ziet.
Er moeten bepaalde acties ondernomen worden, bijvoorbeeld in de richting van
de bijzondere bijstand.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Maar de minister heeft ook aangegeven...
 
 
 
 
 
 De heer Reitsma (CDA):
 
 Mag ik even uitspreken?
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik bepaal de orde. Het woord is aan mevrouw Liemburg.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 De minister heeft ook aangegeven dat er voor echte knelpunten voorzieningen
gereed liggen.
 
 
 
 
 
 De heer Reitsma (CDA):
 
 De motie is dan ook ingediend om de minister te vragen daar nog eens expliciet
naar te kijken en nadere maatregelen te ontwikkelen die binnen het huidige
budget blijven.
 
 Voorzitter! Ik ben het oneens met de minister dat er voor de grote gezinnen
geen probleem zou zijn. Ik vond de argumentatie van de minister in eerste
termijn zwak. Ik denk daarom dat het toch wenselijk is om een oplossing te
zoeken in de systematiek van de telkinderen, Reitsmawant het gaat om een draagvlak.
Eigenlijk is het heel eenvoudig. Wij willen de toegankelijkheid van het onderwijs
optimaal waarborgen, maar voor iemand die net boven de inkomensgrens
van ƒ 39.000 zit en drie, vier of vijf kinderen in het voortgezet onderwijs
heeft, is de aanslag op de draagkracht onmiskenbaar fors, want de kinderbijslag
is niet kostendekkend. Daar gaat het om en ik hoop dat hiervoor door amendering
een oplossing gevonden kan worden.
 
 Ik heb geluisterd naar de argumenten van de minister over studenten in
het hoger onderwijs die jonger dan 18 jaar zijn. Die argumenten hebben mij
niet overtuigd, maar collega Lansink komt hierop terug.
 
 Ik dank de minister voor zijn toezegging inzake de ziektekosten in het
geval van tijdelijke banen. De minister is ook van mening dat er een structurele
oplossing moet komen, dus ik wacht de rapportage af.
 
 De minister is in eerste termijn niet ingegaan op mijn verzoek om te onderbouwen
waarom opleidingen tot leraar in tekortvakken in dit wetsvoorstel zijn opgenomen.
Misschien vindt de minister zijn eigen argumenten zo zwak dat hij ze op deze
manier nog expliciet wat sterker naar voren wil brengen. In elk geval wacht
ik nog op een antwoord.
 
 Voorzitter! Het laatste punt waar ik op inga is de OV-jaarkaart. Ik wijs
op de brief van de vervoersmaatschappijen die in elk geval mij heeft bereikt,
waarin wordt gesteld dat aanvaarding van het wetsvoorstel in hun optiek aanpassing
van de overeenkomst noodzakelijk maakt. De vervoersmaatschappijen streven
daarbij naar een voor beide partijen redelijke oplossing. Dat zal gevolgen
hebben voor de financiële effecten van de voorgestelde maatregelen. In
dezelfde brief wordt voorts gesteld dat deze wijziging effecten heeft op de
gemiddelde reisconsumptie van de houders van een OV-jaarkaart. Met dit wetsvoorstel
gaat de minister over tot een schoolspecifiek stelsel van studiefinanciering;
daardoor wordt de verdeling substantieel gewijzigd. De vervoersmaatschappijen
maken bezwaar tegen eenzijdige doorvoering van deze wijziging. Zij vinden
dat er wel degelijk gepraat moet worden, wat ook financiële consequenties
kan hebben. Ik heb de indruk dat de minister dit probleem onderschat en ik
wil graag een reactie van hem in tweede termijn.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik zeg de minister dank voor zijn antwoorden.
De SGP-fractie steunt de grote lijn en de doelstelling van het wetsvoorstel,
namelijk vereenvoudiging en meer doorzichtigheid. Om te kunnen vereenvoudigen
kan het wel eens nodig zijn om het fijnmazige op te geven en de individuele
omstandigheden te objectiveren, in clusters onder te brengen als het ware,
en dan zijn er aan beide kanten natuurlijk effecten: plussen en minnen. Die
plussen zullen dankbaar worden aanvaard. Daar twist ik niet over, met wie
dan ook. De plussen zijn er en zij worden dankbaar aanvaard. Daar hoor je
niemand over. Maar waar de minnen verwerkt moeten worden, is er pijn. Die
ontstond in 1993. Ik heb daar voorbeelden van aangereikt gekregen en die voorbeelden
heb ik doorgeleid naar de minister. Wij hebben er vragen over gesteld. Ik
zal niet opnieuw zeggen wat ik daarstraks gezegd heb. Er ligt gewoon een probleem.
Ik ben gaan zoeken naar oplossingen. Ik kwam er niet onderuit, het aantal
12- tot 18-jarigen dat naar school gaat, te tellen en te benoemen. Je komt
dan weer bij het historisch wat belaste begrip telkinderensysteem terecht.
Ik weet echter niet hoe ik het anders moet doen. Het gaat er natuurlijk om
dat er een zekere maatvoering wordt gepleegd. Ik dacht dat dit zou kunnen
door een zekere aanhechting aan het toetsingsinkomen. Ik heb daarover intussen
een amendement ingediend. Dat zal de minister snel bereiken. De griffie heeft
mij althans toegezegd, daaraan mee te werken, omdat wij in het laatste stukje
van het debat zitten. Het zijn vooral de reiskosten die het 'm doen. Ik vroeg
mij eerst af of je die er niet uit zou moeten halen om de maatvoering te plegen.
Ook daarover heb ik een tekst aangereikt gekregen van mensen die er veel meer
verstand van hebben dan ik, maar ik moet erkennen dat de consequenties daarvan
ook door mij niet geheel zijn te overzien. Dan moet je het niet in de Kamer
neerleggen. Vandaar dat ik dat niet heb ingediend.
 
 Ik heb mij daarom aangesloten bij de gedachte van collega Reitsma om bij
motie te vragen, hier nog eens goed naar te kijken. De minister zei: maar
er is het leerlingenvervoer. De minister weet echter heel goed dat daar nog
steeds discussie over bestaat. Wij zijn er lang niet allemaal tevreden over.
Er wordt nog naar een nieuwe systematiek gezocht. Die zal er niet gemakkelijk
komen vanwege de complexiteit van het probleem. De minister zei ook: er is
de bijzondere bijstand. Je moet je dan wel realiseren wat de toetredingsvereisten
zijn voor de bijzondere bijstand. Waar doet het probleem zich voor? Natuurlijk
niet in de stad, want in de stad zijn de scholen vlakbij. Daar zijn de reisafstanden
kort. Daar worden geen kosten gemaakt. Het gaat om de plattelandskernen, waar
niet is voorzien in voortgezet onderwijs in al zijn schakeringen. Die kinderen
moeten op reis. Als er dan om denominatieve redenen ook nog eens wordt gekozen
voor een verder weg liggende school, tikt het extra door. Op het platteland
wonen aardig wat mensen in een eigen woning, een oude eigen woning. Als je
bijzondere bijstand wilt krijgen, word je daar wel op aangesproken. Dat is
een drempel die veel te hoog is, zeg ik tegen de minister. De mensen kunnen
daar niet mee uit de voeten. Ze worden in het gemeentehuis ook niet ontvankelijk
verklaard voor de toekenning van de bijzondere bijstand, omdat er inderdaad
van alles en nog wat is wat eerst aangesproken zou moeten worden, maar wat
niet vlottend te maken is. Kortom, ik denk dat dit geen deugdelijke oplossing
is. Ik vraag de minister daarom nog een keer met nadruk, positief in te steken
op hetgeen in de motie wordt gevraagd. Wat de dekking betreft, collega Bakker,
heb ik een suggestie gedaan. Dat zou ik ervoor over hebben. Ik zie het probleem.
Daarom zeg ik: laten wij de grens van 8 kilometer, die nu in het wetsvoorstel
is opgenomen, verhogen naar 10 kilometer. Ik heb dat concreet voorgesteld
in eerste termijn. De grens van 10 kilometer hebben wij al eerder gehad. Ik
geef toe dat bij een verhoging met 2 kilometer mensen net buiten de boot vallen.
Dat is echter te overzien. Of je nu 8 of 10 kilometer moet fietsen, beide
is gezond.
 
 
 
 
 
 De heer Bakker (D66):
 
 Voorzitter! Ik dank de minister voor de gegeven antwoorden. Twee antwoorden
noem ik in het bijzonder. In een bijzin zei de minister even
dat hij veel aandacht zal besteden aan de voorlichting. Hartelijk dank daarvoor.
Hij zei ook dat hij de kwestie van de peiljaarverlegging, die ik naar voren
had gebracht, wellicht in de hardheidsclausule regelt. Ik vraag hem, te zijner
tijd te laten weten of hij dit doet en of hij hieraan eventueel aandacht wil
besteden in de voorlichting.
 
 Dan een kwestie die zojuist nog uitgebreid in discussie was. Dat betreft
de vraag rondom de vereenvoudiging en de globalisering van de regels aan de
ene kant en de micro-rechtvaardigheid, die leidt tot gedetailleerde regelgeving,
aan de andere kant. Ik moet zeggen dat ik zeer aan de kant van de minister
sta, als hij zegt dat de algemene benadering hier moet zijn, dat wij kiezen
voor een stelsel waarin wij de toegankelijkheid proberen te waarborgen en
waarin wij ook tegemoetkomingen bieden, maar waarin wij aan de andere kant
ook erkennen dat wij het niet micro en gedetailleerd kunnen doen, hetgeen
in een aantal gevallen zal leiden tot enige verschuiving van financiële
verantwoordelijkheid van overheid naar ouders, daar waar de minnen aan de
orde zijn.
 
 Daar komt natuurlijk bij dat het lang niet altijd om mensen gaat die echt
op het minimum zitten; als dat wel het geval is, is er de bijzondere bijstand.
Maar ook komen er de grote uitvoeringsproblemen bij, waarop de minister heeft
gewezen, met name op het punt van de reiskosten. Als ik het mij goed herinner
uit de schriftelijke voorbereiding – dat wil ik de minister vragen,
ter bevestiging – is het bovendien zo dat, omdat men weet dat er op
het punt van de reiskosten een aantal grotere gevolgen kunnen zijn, het bedrag
dat daarvoor beschikbaar was, is gehandhaafd. Het blijft ook in de regeling
zitten en is bovendien nog een beetje toegespitst op de onderkant. Ik denk
dat ik de minister op dit punt, in het geheel van de afwegingen, kan volgen.
 
 Voorzitter! Mijn laatste punt betreft de relatie met het vreemdelingenbeleid;
wij hebben daar zoëven een interruptiedebatje over gehad. Ik zal de argumentatie
van de minister niet herhalen, maar ik constateer wel dat wij daar het punt
opbrachten, dat die argumentatie heel in het bijzonder gericht is op de regelingen
die gericht zijn op de kosten van levensonderhoud en minder op een tegemoetkoming
in andere kosten, zo lijkt het mij. Immers, als ik het wel heb, betreft het
in de gevallen waar het hier om gaat, mensen die niet erkend zijn als vluchteling,
maar die ook niet kunnen worden teruggestuurd en die dus in zekere zin hier
een wachttijd hebben van drie jaar. Maar ook in de tussentijd zijn er bepaalde
kosten die mensen maken, bijvoorbeeld in het geval van gezondheidszorg; ook
daaraan wordt tegemoetgekomen. Daarbij gaat het ook niet om een tegemoetkoming
in de kosten van levensonderhoud, maar gaat het om min of meer noodzakelijke
kosten. Als het nu in deze gevallen om de kinderen gaat, dan gaat het wellicht
ook om noodzakelijke kosten, maar ik ben daar, eerlijk gezegd, nog niet uit.
Ik weet nog niet of ik mij hier wil neerleggen bij de opvatting van de minister.
Ik wil daar ook nog eens over overleggen met de collega die zich in het bijzonder
met de Vreemdelingenwet en dat soort zaken bezighoudt, omdat het primaat van
dit beleid natuurlijk daar ligt.
 
 Misschien is het nog wel een vraag of in dit soort gevallen de bijzondere
bijstand een oplossing kan zijn, dan wel of zelfs deze in dit geval geen uitkomst
kan bieden.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Liemburg (PvdA):
 
 Voorzitter! De door de minister aangehaalde geldgids heeft mij al goede
diensten bewezen bij de voorbereiding op het debat. Deze gids telt geen 300
pagina's maar 234, zodat het meevalt. Misschien zouden wij er als parlement
naar kunnen streven deze gids ieder jaar wat dunner te laten zijn, want naar
ik heb begrepen, komt er ieder jaar een nieuwe uitgave. Dan kunnen wij meteen
het effect van ons streven naar vereenvoudiging toetsen.
 
 Wij vinden dat in het wetsvoorstel, zeker na de beantwoording door de
minister, een juist evenwicht lijkt te zijn gevonden tussen de individuele
verantwoordelijkheid en de taak die je als overheid kunt uitvoeren. Wat dat
betreft voelen wij op dit moment weinig voor het ondersteunen van het zojuist
ingediende amendement van CDA, SGP en, naar ik meen, RPF. Het zou kunnen zijn
dat wij het probleem onderschatten. Ik stel mij dan ook voor dat wij bij de
uitvoering van de wet dit punt heel goed in de gaten houden. Maar op dit moment
lijkt er ons onvoldoende reden te zijn om de wet zoals deze er ligt, te compliceren
door ook hier een regeling in op te nemen. Waar het om gaat, is een grote
attentheid bij de uitvoering; dan hebben wij het ook over de juiste omvang
van het probleem.
 
 Het amendement dat oorspronkelijk door mevrouw De Vries van de VVD-fractie
is ingediend, hebben wij medeondertekend, omdat het ons een bijdrage lijkt
tot het zo eenvoudig mogelijk maken van de regelgeving. Het antwoord van de
minister heeft ons, wat dat betreft, niet op andere gedachten gebracht.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Mijnheer de voorzitter! Aan het begin van mijn antwoord in tweede termijn
wil ik de Kamer danken voor datgene wat naar voren is gebracht.
 
 Mevrouw De Vries stelde een vraag over kinderen jonger dan 18 jaar waarvoor
ouders weigeren inkomensgegevens beschikbaar te stellen. De uitwerking daarvan
is, dat ouders zelf in eerste instantie minder geld krijgen. In zekere zin
zouden ze een dief van eigen portemonnee zijn. Dat is mijn eerste reactie.
Maar de situatie is waarschijnlijk zo, dat ze vervolgens tegen het kind zeggen
dat dat het zelf maar moet uitzoeken. In zo'n geval moet waarschijnlijk ook
de jeugdhulpverlening eraan te pas komen, waarbij die jeugdhulpverlening de
rechter zal inschakelen om de ouders te dwingen voor zo'n kind te betalen
want er is een onderhoudsplicht tot 21 jaar.
 
 
 
 
 
 Mevrouw J.M. de Vries (VVD):
 
 U schetst nu een heel extreem geval en daar ging mijn vraag niet over.
Het komt helaas veel voor dat kinderen van onder de 17 jaar leven bij één
van de ouders omdat die ouders inmiddels uit elkaar zijn gegaan. Ook in dat
geval zijn de inkomens van beide ouders, die weliswaar uit elkaar zijn maar
die toch de zorgplicht hebben, nodig. De verzorgende ouder krijgt niet de
WTS wanneer die andere ouder onvindbaar is of weigert de gegevens te leveren.
Kan dan de ouder die de zorgplicht voor dat kind heeft bijvoorbeeld in het
kader van de aanvullende bijstand iets doen? Ik was nog niet
zover dat de ouders van het kind helemaal uit het beeld waren. Ik wil graag
weten waar die ene ouder een beroep op kan doen, want hij doet zijn best maar
op een gegeven moment houdt het op.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Het is goed om deze aanvulling te horen. Er is een regeling in de Wet
op de studiefinanciering die daarin voorziet. Hoe die regeling er precies
uitziet, weet ik niet uit mijn hoofd maar er zit wel een hardheidsclausule
in de Wet op de studiefinanciering. Mag ik ook voor dit punt naar die hardheidsclausule
verwijzen en de Kamer laten weten hoe die in de praktijk uitpakt? Het komt
erop neer dat die ene ouder niet de klos mag zijn van het feit dat de andere
ouder misschien nog een rekening te vereffenen heeft en dat op deze wijze
doet.
 
 Ik laat wat betreft artikel 23 graag het oordeel over aan de Kamer. Ik
geef mijn verzet op en ik leg mij neer bij het oordeel van de Kamer.
 
 De heer Reitsma heeft in feite al repliek gekregen op zijn opvattingen
over de twee punten: reiskosten en de grotere gezinnen. Ik wijs er nog eens
op dat te vaak de situatie gehanteerd wordt die bestond. Het ijkpunt moet
zijn: hoe zit het met de toegankelijkheid en welke problemen doen zich voor?
Ik was blij met de verheldering van de heer Van der Vlies die zei dat het
meestal niet de grote stad betreft omdat de reiskosten daar het probleem niet
zijn. Het doet zich waarschijnlijk voor in een aantal plattelandsgemeenten
omdat die gemeenten er nog niet helemaal op zijn ingericht om rekening te
houden met armoedeproblemen. Ik vond dat de heer Van der Vlies dat heel interessant
voorstelde en ik meen dat aan een dergelijk punt in een nota armoedebestrijding
veel meer aandacht moet worden besteed. Hij bracht overigens nog een ander
interessant punt naar voren met zijn opmerking dat die mensen misschien wel
in een eigen huis wonen. Dat moet je inderdaad in het totaalbeeld betrekken
en dan niet in de zin van het gebruik maken van eigen vermogen maar veel meer
in de zin van andere kosten. Het is heel goed mogelijk dat er geen echt armoedeprobleem
is. Vandaar, dat ik mij erg verzet tegen het automatisme: er is een reisafstand
en dus moet er worden vergoed. In de afweging moet je naar mijn mening zeggen
dat de reiskosten aan iedereen worden toegedeeld en dat dus voor iedereen
een bepaald bedrag beschikbaar is. Maar het is inderdaad niet meer "tailor-made".
 
 
 
 
 
 De heer Van Dijke (RPF):
 
 Voorzitter! Ik geloof dat wij nu een denkfout maken, alsof die gemeenten
er niet voldoende op toegesneden zouden zijn om op die problematiek een adequaat
antwoord te formuleren. Het gaat erom, dat zij die wettelijke mogelijkheid
gewoon niet hebben. Omdat die inkomenstoets er is, ligt er voor die ouders
een wezenlijk probleem om hun kinderen aan dat onderwijs te laten deelnemen.
Het ligt dan niet aan de gemeenten die niet zouden zijn toegesneden op die
problematiek, maar het zijn de wettelijke beperkingen die een reden zijn voor
ouders om ervan af te zien, de kinderen te laten studeren als zij daarvoor
hun huis moeten opeten. Dus is de toegankelijkheid in het geding.
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Voorzitter! Het gaat dan om ouders die zeggen: door de reiskosten laten
wij onze kinderen niet deelnemen. Zij hebben dus alle andere kosten vergoed
gekregen en ze hebben ook nog eens een additionele toelage gekregen die niet
echt nodig is maar die erin voorziet dat ook als de laatste mode basketbalschoenen
is, kinderen van elk gezin toch enigszins door die onderwijssituatie komen.
De reiskosten worden reeds voor een belangrijk deel vergoed. Het lijkt mij
niet dat het laatste deel van de reiskosten voor ouders een onoverkomelijk
bezwaar wordt, tenzij hen het water tot de lippen is gestegen. Daarvoor is
de bijzondere bijstand. Omdat in de motie gesproken wordt over het nemen van
maatregelen, zou ik aanvaarding willen ontraden. Dat geldt ook voor het amendement
over de grote gezinnen. Het betreft geen inkomensbeleid, maar tegemoet komen
in kosten die werkelijk worden gemaakt door de gezinnen.
 
 Bij de opleiding tekortvakken heeft inderdaad enige afweging plaatsgevonden.
Het was de Tweede Kamer die daaraan zeer sterk hechtte. Ik hoop met de heer
Reitsma dat tekortvakken snel uit het beeld verdwijnen; dan doet het punt
als zodanig zich niet meer voor. Die regeling is inderdaad specifiek op onderwijs
toegesneden. Nogmaals, ik beantwoord hier aan een opvatting van de Tweede
Kamer, die is neergelegd in een motie. Ik voel mij verplicht die motie loyaal
uit te voeren, omdat ik dat aan de Kamer heb toegezegd.
 
 
 
 
 
 De heer Reitsma (CDA):
 
 Heeft het nog wel zin dit punt in de wet te handhaven als het probleem
inmiddels opgelost is?
 
 
 
 
 
 Minister Ritzen:
 
 Dan verdwijnt het vanzelf. Het staat wel in de wet, maar praktisch herleeft
het niet.
 
 Wat de OV-kaart betreft, deel ik de optiek van de OV-bedrijven niet. Er
is geen enkel punt in het contract dat aanleiding geeft tot de opstelling
die de OV-bedrijven in hun brief hebben gekozen.
 
 Voorzitter! De heer Van der Vlies zei terecht, dat het leerlingenvervoer
nog in discussie is. Juist in dat kader ben ik van mening dat wij de punten
moeten sorteren. Wij moeten niet in elke wet leerlingenvervoer creëren.
De regelgeving op het leerlingenvervoer wordt daarvoor specifiek ingericht.
Het is weer een wet op maat. De gemeenten kunnen dat goed bekijken en op de
meest efficiënte wijze vormgeven. De heer Van der Vlies sprak met grote
nadruk; ik heb dat goed geregistreerd. Ik geef mijn reactie dan ook niet met
voorbijgaan aan de punten. Nogmaals, ook na heroverweging van een en ander
kan ik geen andere conclusie trekken.
 
 De heer Bakker vroeg naar de hardheidsclausule. Ik zal zo snel mogelijk
laten weten, hoe deze vorm krijgt bij de inkomensmeting. Ik zie inderdaad
het verdere debat over de vormgeving en de uitwerking van de Vreemdelingenwet
tegemoet. Dat punt is beslist nog niet van de agenda. Het totale vluchtelingen-
en asielbeleid zal de komende jaren ongetwijfeld nog hoog op de agenda blijven
staan, in het bijzonder in de Europese context. Hoe bepalen wij daarin onze
positie en hoe creëren wij daarbij voldoende ruimte voor onze eigen opvattingen?
Dat is ons grote probleem. Met een beperkt aantal andere landen zijn wij van
mening dat mensen niet klem mogen komen te zitten, maar onze mogelijkheden
zijn beperkt.
 
 Ik dank mevrouw Liemburg voor hetgeen zij in tweede termijn heeft gezegd.
Ik heb haar opmerkingen reeds beantwoord.
 
 
 
 
 
 De algemene beraadslaging wordt gesloten.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik stel voor, aanstaande dinsdag te stemmen.
 
 
 
 
 
 Daartoe wordt besloten.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt van 12.55 uur tot 13.45 uur geschorst.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan, dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd.
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19951996-18-1161-1183.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl