Behandeling van het wetsvoorstel Verlenging van de werkingsduur van het Sanctiebesluit Irak 1997 (26949)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2000-2001, pag. 21-33

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

10-10-2000

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

nr. 1, pagina 21-33

26-09-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26949Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van besluiten (dinsdag 26 september 2000)Pagina 33-33
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 26 september 2000)Pagina 33-35
Behandeling van het wetsvoorstel Verlenging van de werkingsduur van het Sanctiebesluit Irak 1997 (26949)Pagina 21-33
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet arbeid vreemdelingen in verband met het vergroten van de effectiviteit van de uitvoering en de verbetering van de handhaving van die wet (27022)Pagina 12-12
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Gemeentewet (identificatieplicht voor prostituees) (27174)Pagina 1-7
Behandeling van het wetsvoorstel Nieuwe regels voor de financiering van de Algemene bijstandswet, de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers en de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen (Wet financiering Abw, IOAW en IOAZ) (27081)Pagina 7-12
Presentie en opening (dinsdag 26 september 2000)Pagina 1-1
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Gemeentewet (identificatieplicht voor prostituees) (27174)Pagina 12-21

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 70 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Verlenging
van de werkingsduur van het Sanctiebesluit Irak 1997 (26949).De beraadslaging wordt geopend.De heer Van Gennip (CDA):Mijnheer de voorzitter! Op oudejaarsavond 1990 – 19 dagen voor het
verstrijken van de aan Saddam Hussein gegeven deadline om zich uit Koeweit
terug te trekken – schreef de toenmalige president van de VS, George
Bush, vanuit Camp David een brief aan zijn kinderen: "Hier, op het einde van
het jaar wil ik, dat jullie weten, wat er nu in mij omgaat. Ieder menselijk
leven is kostbaar... dat van de kleine kinderen in Irak ook. Maar we moeten
vasthouden aan ons uitgangspunt: Saddam mag op geen enkele manier profijt
trekken van zijn agressie ...; en soms in je leven moet je doen wat je denkt,
dat het beste is. Je kunt geen compromis sluiten, je kunt niet toegeven...
zelfs niet als de kritiek op je luid en talrijk is... Hoeveel levens zouden
zijn gespaard, als appeasement vervangen was door kracht eerder op het eind
van de jaren dertig, of het begin van de veertiger jaren." Deze brief, mijnheer
de voorzitter, is opgenomen in een bundel van de meest beroemde brieven van
de 20ste eeuw.Voorzitter! De fractie van het CDA is zich zeer bewust van het grote menselijke
lijden, dat over het volk van Irak wordt uitgestort, doordat zijn leiderschap
die eigen bevolking in gijzeling houdt. En de fractie is zich ook bewust van
het feit, dat velen in de Westerse wereld, ook in de VS, worstelen met het
dilemma van de mate, waarin wij burgers betrekken in wat in feite een verlengde
oorlog is. Dilemma, afweging, dus geen onbekendheid of nog erger onverschilligheid.
Daarom ook onze medewerking aan dit embargo, aan de verlenging van dit embargo
en aan de intentie om zoveel mogelijk tegemoet te komen aan de humanitaire
nood door middel van dat olie-voor-voedselprogramma.Sommigen, ook in Nederland, vinden die sancties überhaupt verkeerd.
Wat dan, is onze vraag? We weten hoe dicht het regime met zijn honderden miljarden
de status van militaire superpower genaderd was en we weten helaas niet, hoe
ver het verwijderd is van het bezit van nieuwe levensbedreigende wapens voor
honderden miljoenen mensen, of hoe dicht erbij. Heeft deze dictator dan wel
ooit aangegeven zijn appetijt voor macht en massadestructie in te tomen? Heeft
deze dictator ooit aangegeven te geloven dat democratieën niet manipuleerbaar
zijn? Ieder signaal van verruiming en vergemakkelijking van de sancties zal
worden verstaan als toegeeflijkheid, manipuleerbaarheid en gebrek aan moed. Zijn die andere pleidooien voor verruiming van het olie-voor-voedselprogramma
dan niet serieus? Houden die geen rekening met het kennelijk onvoldoende functioneren
van dit programma, met het gebrek aan medicijnen, voedsel, aanvoermogelijkheden,
met ziekte en dood? Weten wij wel echt hoe het allemaal in zijn werk gaat?
Wat wij wel weten, is dat – wij zeggen het rapporteur Max van der Stoel
na – het grote menselijke lijden in dit land heel veel te maken heeft,
ook direct, met het gijzelaarschap. Er is sprake van honderden miljoenen dollars
die wel beschikbaar zijn maar niet worden gebruikt voor medicijnverstrekking
aan, bijvoorbeeld, kinderen.Natuurlijk sluiten ook wij onze ogen niet voor de mogelijkheid dat de
vele holds in de procedures tot onnodige vertragingen leiden. Wij vragen de
regering daarom wat zij verwacht van het onderzoek dat in VN-verband wordt
ingesteld naar de onnodige bottlenecks. Wat bedoelt de minister als hij stelt
dat hij terzake in het najaar nog moeilijke gesprekken met de VS zal moeten
voeren? Kan de minister verder meedelen wat aan verdere maatregelen wordt
overwogen om de grootscheepse smokkel via buurlanden en Rusland te beperken?Tijdens de oorlog in Joegoslavië bleek dat zelfs leden van de EU
niet altijd de verleiding kunnen weerstaan, niet al te streng op te treden
bij de handhaving van de diverse boycots. Wij kennen inmiddels de consequenties.
Dergelijke laksheid dan wel bewuste tolerantie of medeplichtigheid uit gewinzucht
verdienen dan ook onze veroordeling, minachting, correctie en bestraffing.Onze fractie heeft wel begrip voor het in andere gevallen zo graag gehanteerde
uitgangspunt van zware risicobeperking en de daarmee samenhangende zware controles.
Hier kan een parallel met het voorzorgprincipe worden getrokken. Ook in Irak
gaat het namelijk om uiteindelijk levensbedreigende situaties voor de regio.Wat ik tot nu toe naar voren heb gebracht in combinatie met de verwachting
bij het Irakese regime dat sommige westerse landen toch wel zullen gaan glijden,
heeft onze fractie in de Tweede Kamer doen besluiten, tegen de motie-Koenders/Hoekema
te stemmen. Wij hebben intussen ook kennis genomen van de weigering van de
minister om deze motie uit te voeren, vanwege de signaalwerking en de onwenselijkheid
van een Nederlandse Alleingang, op het moment dat Nederland een belangrijke
multilaterale verantwoordelijkheid draagt.Voor onze fractie zal daarom de toetsteen gevonden worden in de ernst
waarmee ons land deze verantwoordelijkheid waarmaakt. Het argument dat de
sancties niet hebben gewerkt aangezien Saddam Hussein nog stevig in het zadel
zit, roept de tegenvraag op met welke geweldsmiddelen en ten koste van wat –
ik denk hierbij zeker ook aan de burgerbevolking – Saddam en zijn regime
wel verjaagd kunnen worden.Een en ander is voor mijn fractie reden om haar steun aan dit wetsvoorstel
geven. Het kost ons echter wel enige moeite. "Le Senat, est-ce que une chambre
vide?", zou ik parafraserend op een andere uitspraak willen vragen. Heeft
de regering toch GroenLinks tegemoet willen komen in haar wens de Eerste Kamer
af te schaffen in een soort poging tot uitruil en in de hoop op steun voor
dit wetsontwerp? Het lijkt inderdaad op een conspiratie, niet van de regering
alleen maar van de regering en de Tweede Kamer. Ik illustreer dit met de geschiedenis
van de gang van zaken tot nu toe: indiening wetsontwerp op 14 december 1999;
verslag 29 februari 2000; nota 11 april 2000; mondelinge behandeling in de
Tweede Kamer, ondanks aanmaningen van de minister-president op 31 augustus;
antwoord regering 6 september; stemmingen 14 september; brief aan Eerste Kamer
met het verzoek van alle normale behandeltermijnen af te zien 18 september;
brief van de minister inzake zijn standpunt over de belangrijke motie-Koenders/Hoekema
19 september.Ik heb er begrip voor dat in deze reeks een element van overmacht is verdisconteerd.
Maar als het niet zo'n trieste vergelijking was, zouden wij ook hier over
gijzeling kunnen spreken, en wel van de Eerste Kamer. Ik herhaal nog maar
eens dat de Tweede Kamer ernstige en inacceptabele vertragingen heeft toegelaten.
Maar had de minister, in de wetenschap dat 1 oktober, gezien het aflopen van
de sancties, de deadline was, echt geen signaal kunnen geven voor het zomerreces
dat hier wat hem betreft sprake was van overmacht? Wij hadden ons dan in ieder
geval nog op een inbreng kunnen prepareren. Er is zelfs geen brief gekomen
van de minister-president waarin dit wetsontwerp als urgent werd aangemerkt.Wat de minister zelf betreft, zijn wij verbaasd over zijn uitdrukkelijke
erkentelijkheid aan het adres van de voorzitter van de Tweede Kamer voor het
feit dat hij een week uitstel had gekregen om te antwoorden en wel op 6 september.
Dat was voor ons een cruciale week geweest voor een nog enigszins acceptabele
behandeling. Waarom heeft de minister in zijn grote erkentelijkheid aan de
voorzitter van de Tweede Kamer niet ook het gewicht van de behandeling hier
in beschouwing genomen? Helaas staat de communicatie met het departement van
de minister – wij zeggen het niet met plezier – aan meer kritiek
bloot, ondanks het feit dat er segmenten van dat departement zijn die ons
buitengewoon goed met informatie bedienen. De minister heeft onze vaste commissie
enige tijd geleden nog zijn excuus aangeboden, maar deze gang van zaken bewijst
niet dat er een keer ten goede is gekomen en zeker niet als in dezelfde brief
nog gesteld wordt dat eigenlijk de behandeling in de Eerste Kamer gemist kan
worden door gebruik te maken van de wijziging van de Sanctiewet. Kan de minister
verklaren waarom de procedure op deze wijze is gevolgd en waarom wij in voorkomende
gevallen wel of niet op eenzelfde behandeling getrakteerd zullen worden?De heer Van Thijn (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Ik deel de mening van de heer Van Gennip dat de
Eerste Kamer niet chic behandeld is in de aanhangige procedure, maar ik vind
het wat overtrokken en eigenlijk ongepast om in dit verband het woord "gijzeling"
te gebruiken. Zo erg is het nu ook weer niet.Ik heb een paar vragen overigens naar aanleiding van de slotzin van de
brief van 18 september jongstleden van de minister aan de voorzitter van de
Eerste Kamer. Gesteld wordt dat desnoods als de Eerste Kamer wat minder inschikkelijk
zou zijn geweest de sancties ook bij ministeriële regeling zouden zijn
te implementeren. Het was vijf voor twaalf. Ligt zo'n scenario klaar? Is het
anticipatievermogen van Buitenlandse Zaken zo groot? Zou de
minister dan hebben overwogen om dit wetsontwerp in te trekken? Dit is natuurlijk
alleen voor de historieboekjes van belang, maar het zijn wel pikante vragen,
denk ik.Ik kom tot de zaak zelf. Het wetsontwerp plaatste de Tweede Kamer en plaatst
nu de Eerste Kamer voor een duivels dilemma. Enerzijds is er politiek gezien
weinig aanleiding om tot opheffing van de sancties over te gaan. Saddam Hussein
regeert nog steeds met ijzeren vuist en saboteert op alle mogelijke manieren
de uitvoering van de diverse Veiligheidsraadresoluties. De UN-inspecteurs
die geacht worden toezicht te houden op het bezit en de productie van massavernietigingswapens
komen het land zelfs niet meer in. Aan de andere kant is er sprake van een
humanitaire noodsituatie van de eerste orde waardoor in feite de Iraakse bevolking
de dupe wordt en er in brede kring gerede twijfel bestaat aan de effectiviteit
van de sancties, met name ook waar het de positie van de machthebbers betreft.De minister heeft, het morele dilemma overigens erkennend, bestreden dat
de sancties niet effectief zouden zijn geweest. Zij hebben het Saddam Hussein
in elk geval onmogelijk gemaakt om het geld, dat in ruime mate aanwezig doch
geblokkeerd is, te besteden aan de productie van die massavernietigingswapens.
Dat er sprake is van een humanitaire ramp is volgens hem – en ik deel
die mening – volledig toe te schrijven aan de Iraakse machthebbers zelf
die hun volk gijzelen. In dit verband vind ik dat woord wel zeer passend.
Niet alleen wensen zij dit geld niet voor andere humanitaire doelen aan te
wenden, zij weigeren ook mee te werken aan humanitaire hulpverlening van buitenaf,
in welke vorm dan ook.Dit feit werpt een bijzonder licht op de door de Tweede Kamer aangenomen,
uiterst sympathieke motie over de speurtocht naar intelligente sancties. Ik
heb geen behoefte om het debat in de Tweede Kamer nog eens dunnetjes over
te doen. Het was een ongewoon interessant, indringend en ook principieel debat,
waarin de meningen minder ver uiteen lagen dan de emoties – en ook de
moties – zouden doen vermoeden. Ik heb dan ook niet helemaal kunnen
begrijpen waarom de minister zich zo met hand en tand tegen de motie-Koenders/Hoekema
heeft verzet. Hij heeft zelfs laten weten haar niet te zullen uitvoeren. Als
argument daarvoor voert hij aan dat ook de regering zelf, zij het niet in
een Alleingang, alles doet om tot intelligente sancties te komen. Via het
voorzitterschap van de sanctiecommissie heeft zij al de nodige initiatieven
ontplooid. Als dat zo is, waarom was het dan nodig de Kamermeerderheid die
zich moeizaam aftekende, zo te bruuskeren? De meningsverschillen waren toch
zeer wel overbrugbaar geweest? In zijn brief aan de voorzitter van de Tweede
Kamer wijst de minister op het bestaan van een werkgroep Sancties van de Veiligheidsraad,
die in november zal rapporteren. Hij zegt aan een paralleldiscussie geen behoefte
te hebben. Parallel betekent volgens mij "evenwijdig". Voor hetzelfde geld
had hij derhalve kunnen constateren dat de Tweede Kamer en hij min of meer
op hetzelfde spoor zitten.Wat onze verantwoordelijkheid vandaag betreft, is er weinig keuze. Ik
sprak al over een duivels dilemma. In feite gaat het om een vergelijking van
twee verschillende grootheden. Van een opheffing van de sancties op dit moment
zou een totaal verkeerd signaal uitgaan, terwijl alternatieve sancties nog
niet kunnen worden geïmplementeerd, niet in de laatste plaats door de
weigering van het Iraakse regime om aan humanitaire acties mee te werken.
Stopzetting van de sancties dient dus helaas geen enkel humanitair doel op
korte termijn. Mijn fractie zal dan ook niet tegen dit wetsontwerp stemmen.Mevrouw Roscam Abbing-Bos (VVD):Mijnheer de voorzitter! Ondanks het feit dat wij weinig nieuws kunnen
toevoegen aan de uitvoerige en gedetailleerde behandeling van dit in vele
opzichten zo belangrijke en schrijnende onderwerp, hecht mijn fractie er toch
aan kort het woord te voeren. Het gaat om een té afschuwelijke zaak,
té verstrekkend in al zijn mogelijke consequenties, om er niets over
te zeggen, vinden wij. Daarom betreurt mijn fractie de "samenloop van omstandigheden",
zoals minister Van Aartsen dat noemt in zijn brief van 19 september, die voor
de Eerste Kamer slechts een week beschikbaar was om ons op dit debat voor
te bereiden. Omdat de voorzitter van de commissie Buitenlandse Zaken in de
Eerste Kamer namens de commissie hier een eindverslag heeft gegeven, laat
ik thans een deel van mijn betoog vervallen. Over dit onderwerp is al veel
gezegd. Ondanks de korte tijd heeft mijn fractie, na het lezen van de Handelingen
van de Tweede Kamer en alle bijbehorende stukken, de overtuiging dat het standpunt
van de regering, dat wordt gedeeld door de VVD-fractie in de Tweede Kamer,
een juist is. Dat standpunt luidt kort samengevat: "Wij moeten maximaal inzetten
op het verbeteren van de humanitaire situatie binnen het olie-voor-voedselprogramma.
Verder moeten wij geen wijzigingen doorvoeren in het sanctiebeleid."Wij denken ook dat er geen alternatief is en dat niet het Iraakse volk
zal profiteren van het opheffen van de sancties, maar het Iraakse regime en
wel om zijn niets ontziende macht te vergroten en te misbruiken. Natuurlijk
willen wij als VVD-fractie niets liever dan dat de humanitaire situatie in
Irak verbetert. Wij juichen het dan ook toe dat de minister in de Tweede Kamer
heeft aangegeven, dat hij op korte termijn wil nagaan op welke manier de imperfecties
die aan het olie-voor-voedselprogramma kleven, kunnen worden weggenomen.De minister heeft toegezegd een notitie uit te brengen over de sancties.
Tegelijkertijd buigen zich ook, mede op Nederlands initiatief, twee commissies
van de Veiligheidsraad over deze problematiek: één algemene
commissie onder leiding van Bangladesh, én een commissie die vooral
naar de humanitaire kant kijkt, op grond van de Veiligheidsraadsresolutie
1302. Wij vragen de minister, indien dat mogelijk is, ons op de hoogte te
stellen van de laatste ontwikkelingen en stand van zaken betreffende de genoemde
onderzoeken.Het blijft voor ons onvoorstelbaar dat president Saddam Hussein van Irak,
het land met de grootste oliereserves ter wereld na Saudi-Arabië, een
man die opnieuw de wereld bedreigt – ditmaal met zijn oliewapen –,
een grote olie-exporteur ondanks het internationale handelsembargo dat al
tien jaar van kracht is – een handelsembargo dat bovendien om humanitaire
redenen in 1996 en in 1999 nog eens door de Veiligheidsraad is verzacht –,
nog steeds lak heeft aan zijn lijdende volk en het volstrekt
onnodig uitmergelt. Dat kan alleen maar betekenen dat de miljarden waarover
hij beschikt, bedoeld zijn voor gruwelijke oorlogsplannen en demonische visioenen.Wij geloven niet dat het opheffen van de sancties enige verbetering zal
brengen in het leven van de geslachtofferde bevolking. Juist om de onmenselijke
kanten die een centrale rol spelen in de kwestie-Irak, is de situatie dáár
voor mijn fractie, net als voor onze collega's – daar ben ik van overtuigd –,
er één van niet aflatende zorg, die onze aandacht zal vasthouden
zolang zij duurt. Het is moeilijk voor te stellen, mijnheer de voorzitter,
dat Irak ooit Mesopothamië heette, het welvarende land aan Eufraat en
Tigris, waar mensen genoeg te eten en te drinken hadden, en cultuur en beschaving
centraal stonden.De heer De Boer (GroenLinks):Voorzitter! De minister zal het net zo weinig prettig vinden om hier vanmiddag
te moeten zijn als ik het vind om hier nu te staan. Dit mag beschouwd worden
als mijn understatement van het jaar. In diplomatenjargon gezegd: mijn fractie
is not amused. Als vervanger van mevrouw Zwerver, die haar taak in Europa
vervult, doe ik met frisse tegenzin mee aan het debat vanmiddag, maar ik had
liever gezien dat deze Kamer aan de minister had medegedeeld, dat hij de kwestie
maar bij ministeriële regeling zou moeten afdoen, want dat mag sinds
kort. Het voorstel behandelen in de Eerste Kamer zoals het nu gebeurt, overhaast
en tussen neus en lippen door, vind ik niet goed.In de brief van de minister – collega Van Thijn wees daar ook al
op – staat een merkwaardige zin: hoewel recente wijziging van de Sanctiewet
1977 thans de mogelijkheid biedt om internationale sanctieregimes bij ministeriële
regeling te implementeren, geniet tijdige afronding van het reeds door de
Tweede Kamer goedgekeurde wetsvoorstel uiteraard om meerdere redenen de voorkeur.
In mijn vertaling van dit geheel staat hier: laten we wel wezen, eigenlijk
heb ik jullie niet nodig, maar het is toch netter dat jullie het afhandelen.Voorzitter! Drie vragen heb ik hierover. Wat zijn die meerdere redenen
precies? Hoezo "uiteraard"? En kan deze zin procedureel nog wel? Dit komt
een beetje in de buurt van wat collega Van Thijn vroeg. Als de Tweede Kamer
het wetsvoorstel heeft behandeld en aanvaard, heeft de minister dan nog steeds
de ruimte van de ministeriële regeling en, zo ja, hoe moet hij die dan
effectueren? Door het wetsvoorstel in te trekken of moet hij wat anders doen?
Ik verwacht dat als hij dat doet, aan de overkant tumult uitbreekt. Kortom,
fraai is het allemaal niet.Zoals bekend, verlengt dit voorstel de werkingsduur van het sanctiebesluit
Irak van 1997, gebaseerd op een verordening van de raad van de EU ter implementatie
van de resoluties van de VN-veiligheidsraad. Deze verlenging is nodig omdat
de wet van 1997 voorschrijft, dat het sanctiebesluit na drie jaar vervalt.
Is er op dit punt laatstelijk iets gewijzigd, want in dit wetsvoorstel gaat
het om een besluit voor onbepaalde tijd?Voorzitter! Zonder verlenging vervalt het besluit in de huidige situatie
dus op 1 oktober 2000. Het gaat hier om nationale uitvoering waarbij geen
nationale beleidsvrijheid bestaat. Er is geen nationale of eenzijdige afwijking
van de in de verordening opgenomen verplichting mogelijk. Nederland heeft
dus geen enkele beleidsvrijheid in dezen. In strikt juridische zin hebben
we niets te melden. Alleen een principieel debat over het beleid van de VN
zou mogelijk zijn. Dat debat is aan de overkant al gehouden.Het lijkt erop, dat de minister niet zoveel zin heeft in een debat over
sancties. Het ministerie weet sinds jaar en dag, dat als men dit wetsvoorstel
in het parlement wil behandelen, de afronding voor 1 oktober 2000 klaar moet
zijn. Collega Van Gennip heeft de geschiedenis al behandeld en dat zal ik
daarom niet meer doen. Wel wil ik nog op een punt wijzen. Na uitstel vanwege
ziekte van de minister is op 31 augustus aan de overkant het voorstel behandeld.
Toen heeft de minister vanwege de zwaarte van het debat en met het oog op
alle punten die daarbij aan de orde zijn gesteld, om een week uitstel gevraagd.
Hij had toch al kunnen zien aankomen wat men zou zeggen? Het is toch al enige
tijd bekend hoe de Kamer tegen sancties aankijkt? Dit debat moet hem toch
niet verrast hebben?Het enige wat ons in deze Kamer nog overblijft, is zeuren over de vertraging
die is opgelopen en over de laksheid van het ministerie. Voor dat laatste
hebben we helaas alle reden. Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft in
het verleden vaak onderwerpen traag afgehandeld: vragen werden laat afgehandeld,
nota's naar aanleiding van verslagen kwamen op het laatste moment binnen,
zodat de plenaire vergadering onder druk kwam te staan, en buitenlandse bezoeken
werden veel te laat aangekondigd. Deze week hebben we weer een paar aankondigingen
voor volgende week gekregen en van ons wordt dan verwacht dat wij onze agenda's
aanpassen. Verder noem ik: de late oproepen voor waarnemers aan verkiezingen.
De lijst kan nog langer gemaakt worden.De voorzitter van onze Kamer heeft vorig jaar hierover een pittige brief
gestuurd en in niet mis te verstane bewoordingen gevraagd of dit niet anders
kon. Effect: nihil. De bejegening van Buitenlandse Zaken ademt in mijn ogen
te vaak de sfeer van: het parlement is maar een hinderlijke stoorzender bij
ons zorgvuldig gevoerde diplomatieke beleid. Wat de volksvertegenwoordigers
ervan vinden, voegt daar eigenlijk niets aan toe. Wij weten wat we willen
en wij voeren dat bekwaam uit. Laat ons nu rustig ons werk doen en bemoei
je er niet mee. Jullie weten toch niet hoe het er in de internationale politiek
aan toegaat.Als dat zo zou zijn, voorzitter, kunnen we met goede informatievoorziening
nog een heleboel leren. Terecht blijft de vraag: kan die niet anders en beter?
Toegegeven, ook mij bekruipt regelmatig de vraag naar nut en noodzaak van
het gedoe in deze Kamer, maar zolang de meerderheid in dit land dit instituut
in stand wil houden, dient de regering het bestaan ervan feitelijk en zichtbaar
te respecteren. Zij dient het serieus te nemen en dat vraagt om een meer alerte
benadering dan die van het huidige niveau, dat zich kenmerkt van een op-de-valreep-gedrag:
o, ja, bijna vergeten, die Eerste Kamer moet ook nog. Hup, gauw een briefje,
een uitnodiging en een stukje en we zijn weer door de gong gered. Echt moeilijk
doen ze daar toch nooit. Dat klopt. Licht mekkerend voegen de
schapen zich weer in het door de regering bedachte hok.Voorzitter! Na dit procedurele gezeur wil ik iets zeggen over de inhoud.
De laatste jaren wordt regelmatig naar het middel van economische sanctie
gegrepen om daarmee regimes tot het aannemen van een andere houding te dwingen.
Dat regimes door dit sanctiebeleid omver worden geworpen is, eufemistisch
gezegd, geen gegeven. Het tegendeel lijkt vaker het geval. Milosevic en Saddam
Hussein zijn nog steeds aan de macht. De effecten voor de bevolking zijn erg
groot. Een verslechtering van de levenssituatie is vaak het gevolg. Elementaire
voorzieningen verdwijnen. Er is een gebrek aan werk, scholing en van alles
en nog wat. Er is sprake van ondervoeding, slechte medische zorg en een toename
van de kindersterfte. De sancties hebben een onderdrukkend effect en zaaien
verdeeldheid bij potentiële oppositie. Nationale sentimenten worden eerder
versterkt dan afgezwakt. Om humanitaire redenen is het de vraag of het treffen
van de bevolking via een langdurige economische boycot als middel om politieke
doelen te bereiken, wel werkt als drukmiddel. Het middel van een langdurige
economische boycot zou beschouwd kunnen worden als een oorlogshandeling die
vooral de bevolking treft. Langdurige economische sancties hebben vaak als
gevolg dat democratische oppositie wordt tegengewerkt. De vraag is of je langdurige
economische sancties niet in evenwicht moet brengen met de mate van oppositie
in een land. Ik krijg hier graag wat meer helderheid over van de minister.Nederland is als lid van de VN-veiligheidsraad en voorzitter van de Irak-sanctiecommissie
direct betrokken bij de uitvoering van de huidige sanctiepolitiek. Het lijkt
er echter sterk op dat het debat over de effecten van de sancties op de bevolking
goeddeels aan de Nederlandse regering voorbijgaat. Ik vind het onbegrijpelijk
dat Nederland, alle rapporten ten spijt, kritiekloos het door de VS en het
Verenigd Koninkrijk bepaalde sanctiebeleid ondersteunt. Nederland zou als
voorzitter van de Irak-sanctiecommissie toch naar wegen moeten zoeken om het
tienjarige conflict zo snel mogelijk te beëindigen in plaats van het
te bestendigen. Mijn vraag is of het niet te veel aan visie en durf ontbreekt
om de impasse tussen de VN en Irak te doorbreken. In een recent verschenen
rapport van de VN wordt de sanctiepolitiek tegen Irak behoorlijk afgekraakt.
Tien jaar sancties tegen Irak hebben geleid tot een humanitaire ramp en het
beoogde resultaat, het voorkomen van Irakese herbewapening en de val van het
regime van Saddam Hussein, is uitgebleven. Saddam Hussein en zijn club zitten
nog steeds heel vast in het zadel.Theoretisch zou de economische druk die uitgaat van de sancties, het regime
moeten dwingen tot een ander beleid, maar de praktijk blijkt heel anders te
zijn. Het sanctiebeleid faalt op vrijwel alle punten. Irak, dat eens een redelijk
welvarend land was, is nu een ruïne. De sancties hebben de economie vrijwel
verwoest. De infrastructuur is vernietigd en weggeroest. Het onderwijs en
de gezondheidszorg zijn ongeveer teruggeworpen tot middeleeuws niveau. Vooral
op humanitair gebied zijn de gevolgen van tien jaar sancties tegen Irak zo
gruwelijk dat het internationale verzet tegen dit beleid in ras tempo groeit.
Kopstukken van de Verenigde Naties nemen ontslag, omdat zij het Irak-beleid
niet langer ondersteunen. Rapporten van de Wereldgezondheidsorganisatie en
het Internationale Rode Kruis tonen aan dat ondervoeding en massale sterfte
in Irak het directe gevolg van de sancties zijn. Volgens de opsteller van
het recente VN-rapport hebben de tien jaar sancties tegen Irak geleid tot
een humanitaire ramp die te vergelijken valt met de zwaarste natuurrampen
van de vorige eeuw. Door toedoen van de sancties zijn veel doden gevallen.
De beslissing van de Veiligheidsraad om de strafmaatregelen toch voort te
zetten, ook nadat dit bekend werd, is dan ook waarschijnlijk onwettig en in
strijd met de humanitaire wetgeving. Kortom, als wij de balans opmaken van
tien jaar sancties tegen Irak, is het resultaat tamelijk bedroevend. De sancties
hebben niets bewerkstelligd.Sinds de Amerikaans-Britse bombardementen in 1998 is er ook geen controle
meer op het wapenarsenaal van Irak. De Nederlandse regering staat nog steeds
achter de sancties. Volgens de minister is opheffing pas aan de orde, indien
Irak uitvoering heeft gegeven aan zijn ontwapeningsplichten. De meest recente
Irak-resolutie voorziet in een mogelijkheid tot opschorting van de economische
sancties, mits Irak 120 dagen in alle opzichten medewerking verleent aan het
nieuwe ontwapeningsregime. Een nieuw VN-team van wapeninspecteurs staat intussen
klaar om te vertrekken. Tevergeefs, want Irak weigert tot nu toe categorisch
alle medewerking en verwijst de resolutie naar de prullenbak. Onder deze condities
is een oplossing nog lang niet in zicht. De impasse blijft en de VN-veiligheidsraad
raakt steeds meer verstrikt in een vicieuze cirkel. De minister zal straks
zijn standaardantwoord geven: het is toch vooral de verantwoordelijkheid van
een leider, in dit geval Saddam Hussein, om zijn bevolking niet te laten creperen.
Dat is waar, maar van een dictator van dit allooi kun je niet verwachten dat
hij daar iets om geeft. De Irakese bevolking wordt nu echter dubbel getroffen.
Zij lijdt onder een niets ontziende dictatuur en wordt daarbovenop getroffen
door zware economische sancties. De zelfredzaamheid van de Irakese bevolking
is tot onder het nulpunt gedaald. Onderschrijft de minister deze feitelijke
situatiebeschrijving? Zo neen, op welke punten niet? Zo ja, draagt de internationale
samenleving ook verantwoordelijkheid voor het verbeteren van deze situatie,
anders dan af te wachten of het regime-Hussein tot inkeer komt of het loodje
legt?Op 21 juni heeft de commissie-Human Rights van de VN een zeer kritisch
rapport over de negatieve consequenties van de economische sancties op de
mensenrechten geschreven. In het rapport komt duidelijk naar voren dat langdurige
sancties niet effectief zijn en niet beantwoorden aan de gestelde doelen.
De sociale en humanitaire consequenties van de economische sancties op het
leven van alledag zijn vaak desastreus. De aanbeveling in het rapport luidt
de opgelegde sancties regelmatig te evalueren met behulp van de volgende zes
vragen, de zogenaamde six prontest: - zijn de sancties om valide
redenen opgelegd?- treffen de sancties de juiste partijen ter plekke?- betreffen de sancties de juiste goederen en objecten?- hebben de sancties een redelijke tijdbegrenzing?- zijn de sancties
effectief?- zijn de sancties niet in strijd met schending
van de principes van menselijkheid?Ik vraag de minister of hij in zijn beantwoording de verlenging van de
huidige sancties tegen Irak wil toetsen aan deze zes criteria van de commissie-Human
Rights.De heer De Vries (RPF/GPV):Voorzitter! Bij de behandeling van de begroting van Buitenlandse Zaken
in maart heb ik, toen evenals nu ook sprekend namens de SGP-fractie, mijn
zorg uitgesproken over het effect van de sancties tegen Irak en de minister
gevraagd of niet, net als in het geval van Servië, meer gerichte sancties
mogelijk zijn. Nadat de minister in aanvankelijk aan dit onderwerp voorbij
was gegaan, wees hij in de dupliek op de mogelijkheden die Irak krachtens
de laatste VN-resolutie had en stelde hij dat: "... nu eerst stappen van Saddam
Hussein worden verwacht."Nu wij hier vandaag opnieuw over spreken, begin ik met te stellen dat
ik nog wel een gradueel verschil zie tussen Milosevic en Saddam Hussein. Van
Milosevic gaat geen agressieve dreiging uit buiten wat hij tot zijn eigen
grondgebied rekent. Wij zouden in Irak al een stuk verder zijn, als de oppositiekandidaat
daar net zo campagne kon voeren als de afgelopen weken in Servië gebeurde
door Kostunica, met overigens alle voorbehoud over de gang van zaken bij de
verkiezingen en het tellen van de stemmen. Dat verschil rechtvaardigt een
hardere aanpak van Irak.Toch mogen wij, nu om verlenging van de sancties tegen Irak voor onbepaalde
tijd wordt gevraagd, de vraag niet ontwijken, wat na tien jaar het effect
van deze sancties is geweest, de beoogde en de niet beoogde. Uit de pen en
de mond van de minister, bij de behandeling van dit wetsvoorstel in de Tweede
Kamer, heb ik geen ander beoogd en bereikt effect kunnen opmerken dan dat
Irak de opbrengst van zijn olie-export niet vrijelijk kan aanwenden voor het
versterken van zijn militaire capaciteit. Ik teken daar twee dingen bij aan.
Er wordt ook olie gesmokkeld. Op de besteding van het daarmee verdiende geld
ontbreekt het zicht. Het is ook mogelijk wapens te kopen op krediet. Juist
in het Midden-Oosten staan nogal wat landen daarvoor zwaar in het krijt. Daarom
is een sluitende controle op wat Irak invoert ter voorkoming van de import
van wapens of van wat voor de vervaardiging daarvan kan dienen, heel belangrijk.De sancties hadden ook tot doel Irak te ontdoen van massavernietigingwapens
en daarop controle uit te oefenen. Die controle is al enige jaren niet meer.
Op wat Irak in stilte uitvoert, zijn wij niet gerust. Als er al een binnenlandse
oppositie is, dan wordt die wreed onderdrukt. Daar hebben de sancties weinig
aan veranderd. Mijn conclusie is dan ook, dat het beoogde effect na tien jaar
nogal teleurstelt. Enig uitzicht op een verbetering ten goede ontbreekt. Er
staat tegenover dat het niet beoogde effect, het lijden van de bevolking door
tekort aan voedsel en geneesmiddelen, ons voor een zwaar dilemma plaatst.
Weliswaar is Saddam Hussein daarvoor ten volle zelf verantwoordelijk, want
het sanctieregime laat hem genoeg middelen om het levenspeil van zijn bevolking
te verbeteren. Een zwak punt is echter de restrictie op de invoer van goederen
die het transport en de water- en elektriciteitsvoorzieningen zouden kunnen
verbeteren. Wat meer ruimte op dit punt in de toepassing van de VN-resolutie
zou de internationale kritiek op de sancties wellicht wat wind uit de zeilen
kunnen nemen.Het blijft een moeilijk te verteren punt dat de bevolking van Irak, die
in het landsbestuur helemaal niets te zeggen heeft, zwaar lijdt, terwijl de
leiders in weelde baden en bij wijze van spreken het ene paleis na het andere
bouwen. Het feit dat drie hoge VN-ambtenaren die van dichtbij bij het toezicht
op Irak betrokken waren, hierin reden hebben gezien om hun functie neer te
leggen, heeft ons niet onberoerd gelaten. Ik denk dat hetzelfde geldt voor
secretaris-generaal Kofi Annan die in zijn rapport aan de millenniumtop stelde,
dat alomvattende sancties tegen autoritaire regimes vaak een perverse consequentie
hebben; ze maken de leiders rijk en de bevolking arm, terwijl de schuld voor
de menselijke ellende op het buitenland wordt geschoven.De minister heeft in het debat in de Tweede Kamer evenwel duidelijk gemaakt,
dat de humanitaire situatie en in verband daarmee het effect van de sancties
volop zijn aandacht en die van de Veiligheidsraad hebben. Daarbij staat terecht
voorop dat Saddam Hussein op geen enkele manier hoop mag krijgen dat de internationale
druk op hem zal verminderen. Na zijn nieuwe dreiging tegen Koeweit is er eerder
reden voor het tegendeel. Wel hopen wij dat de Veiligheidsraad wegen zal vinden
om de effectiviteit van de sancties te vergroten en de niet beoogde effecten
terug te dringen. Wij zien dan ook met belangstelling uit naar het rapport
van de commissie onder leiding van de permanent vertegenwoordiger van Bangladesh.Door op dit moment de sancties eenzijdig te beëindigen zou ons land
politiek een verkeerd signaal geven. Bovendien zou dat een schending zijn
van onze internationale verplichtingen krachtens het VN-Handvest en de Europese
verdragen. Daarom zullen wij onze stem aan het wetsvoorstel geven, zij het
met een beklemd gemoed. Wel meen ik dat deze ervaring met tien jaar internationale
sancties tegen een onbuigzame dictator reden moet zijn om ons ten principale
te bezinnen op het sanctie-instrument als zodanig. Als alternatief voor militair
geweld is het niet zo onschuldig als het lijkt. We moeten oppassen er niet
zelf de gevangene van te worden.De heer Kohnstamm (D66):Voorzitter! Het wetsvoorstel dat voorligt, stelt ook mijn fractie voor,
om in de woorden van de heer Van Thijn te spreken, een duivels dilemma. Twee
vragen spelen daarbij een overheersende rol. Is het sanctiebesluit direct
of indirect debet aan het lot dat de Irakese bevolking thans treft? Ik doel
op de dramatische omstandigheden, waaronder ondervoeding en kindersterfte,
mede vanwege gebrekkige medische voorzieningen. Leidt dit sanctiebesluit direct
of indirect tot dit humanitaire drama, mede omdat voor de herbouw van de infrastructuur
en dergelijke voorlopig geen gelden beschikbaar zijn? Of is die dramatische
humanitaire situatie uitsluitend terug te voeren tot het beleid van Saddam
Hussein?De tweede vraag is of het sanctiebesluit wel succesvol is, in de zin dat
het huidige Irakese bewind niet in staat is zijn militaire potentieel opnieuw
op een door ons ongewenst peil te brengen? Of is het sanctiebesluit niet succesvol?
Ondanks alle daartoe ondernomen pogingen, zoals wijziging van
het sanctiebesluit, konden de wapeninspecties namelijk niet worden hervat.
Wij weten dan ook niet precies wat er in Irak gebeurt.Mijn fractie volgt in de beantwoording van die dilemma's in grote lijnen
de redenering van het kabinet en van een grote meerderheid in de Tweede Kamer.
Het bewind van Saddam Hussein maakt misbruik van overigens in de loop der
jaren ingrijpend gewijzigde uitvoering van het sanctiebesluit door aan dat
besluit de onderdrukking en het leiden van de Iraakse bevolking, in retoriek
en anderszins, ten grondslag te leggen. Onzes inziens ten onrechte. Met het
oog op de doelstelling van het sanctiebesluit, het voorkomen van verdere bewapening
van Irak, is weliswaar niet overtuigend duidelijk dat terzake van een succes
sprake is, maar vast staat wel, in een omgekeerde redenering, dat beëindiging
van het sanctiebesluit in ieder geval tot een financiële weldaad voor
Irak moet leiden, die gegeven het huidige bewind tot verdere gigantische opbouw
van de bewapening zal leiden. Dus is er, ondanks het als moreel door mijn
fractie uiterst pijnlijk ervaren dilemma, onvoldoende reden om ons te verzetten
tegen de verlenging van de werkingsduur van het sanctiebesluit Irak 1997,
ook omdat daarover in Europees verband inmiddels overeenstemming bestaat.Ten slotte wil ik een korte opmerking maken over de procedure. Collega's
hebben hier voor mij al over gesproken. Ik wil één vraag onderstrepen
en herhalen. Waarom heeft de minister niet al in de vroege zomer een waarschuwing
in onze richting afgegeven, dat de termijnen pijnlijk aan het verlopen waren
en dat hij zijn best deed, maar dat wij er rekening mee moesten houden dat
het een heel nauwe aangelegenheid zou worden? De heren Van Thijn en De Boer
hebben al uitvoerig stilgestaan bij de passage in de brief van de minister
over de ministeriële regeling. Ik wil de minister ook vragen daarop te
antwoorden.Minister Van Aartsen:Mijnheer de voorzitter! Ik wil beginnen met aan uw Kamer zeer veel dank
te betuigen voor het feit dat u mijn verzoek heeft willen inwilligen om vandaag
de behandeling van het wetsvoorstel Verlenging van de werkingsduur van het
Sanctiebesluit Irak 1997 te voltooien. De heer Van Gennip en in navolging
van hem nogal wat leden van deze Kamer hebben gezegd dat deze gang van zaken
niet voor herhaling vatbaar is. Een eindverslag kon slechts uitgebracht worden
op de wijze zoals dat vanmiddag moest gebeuren. Uiteraard betreur ik deze
gang van zaken zelf ook. Ik neem meteen tot mij dat is gezegd dat het beter
zou zijn geweest wanneer aan de Kamer een signaal of althans een voorwaarschuwing
zou zijn gegeven toen bleek dat de Tweede Kamer het wetsvoorstel niet meer
zou behandelen in de periode voor het zomerreces. Ik geef ruiterlijk toe dat
dit beter was geweest. De heer Van Thijn sprak over duistere krachten of bedoelingen,
maar die hebben bij de regering en bij mij absoluut geen rol gespeeld. De
richting die de heer De Boer indiceerde, is ook niet aan de orde. Integendeel.
Ik meen dat het inderdaad beter zou zijn geweest als deze Kamer tijdig was
gewaarschuwd voor het dilemma en de overmachtsituatie waarmee de regering
werd geconfronteerd toen bleek dat de behandeling pas kon plaatsvinden in
september. Dat noodzaakte mij overigens om daarna een korte periode van schorsing
te vragen. Die was volgens mij nodig – dat wil ik zo dadelijk nog eens
onderstrepen – omdat wij hier inderdaad met duivelse dilemma's zitten,
zoals hier in de Kamer is gezegd. Het is een zaak waarbij telkens aandacht
nodig is en nodig blijft voor de situatie van het Iraakse volk. Wat dat betreft
heeft bij de regering en trouwens ook bij de leden van de Veiligheidsraad
wel degelijk het schema, de zes elementen, een rol gespeeld, waarover de heer
De Boer in zijn termijn heeft gesproken. Aan het slot van mijn betoog zal
ik daar nog iets over zeggen.Een aantal leden heeft gevraagd wat de mededeling betekent die in de brief
werd vermeld: desnoods een ministeriële regeling. Sommige leden hebben
die – ik vertaal het in mijn woorden – als een soort dreiging
ervaren. Wetende dat ik deze Kamer in een haast onmogelijke tijdklem zette,
ben ik ervan uitgegaan dat het mogelijk zou zijn om dit debat tussen regering
en senaat voor 1 oktober te voeren. Feit is wel dat bij de wijziging van de
Sanctiewet 1977 – die heeft plaatsgevonden op 13 april jongstleden –
en de In- en uitvoerwet is besloten tot een vereenvoudiging van de implementatie
van internationale verplichtingen. Meer heb ik met die zinsnede niet willen
betogen. Het was zelfs mogelijk om de behandeling van het wetsontwerp in de
Tweede Kamer te stoppen en over te stappen op de door de wijziging van de
Sanctiewet en de In- en uitvoerwet geboden mogelijkheid, maar dat is slechts
theorie geweest. Daar wil ik hier klare wijn over schenken. Die gedachte heeft
bij mij geen seconde postgevat. Ik meende immers dat het juist in dit geval
nodig was om het debat met de Tweede Kamer over de verlenging te hebben. Evenzeer
vond ik het nodig, het debat met deze Kamer te voeren. Ik wil dan ook tegen
de heer De Boer zeggen dat ik er geen enkele moeite mee heb om hier vanmiddag
te staan.Die route hebben wij niet overwogen op 13 april, toen de wijziging in
het wettelijk stelsel tot stand kwam. Ik ben ervan uitgegaan dat het mogelijk
zou zijn om dit debat in deze Kamer te voeren. Nogmaals, daarbij zou hebben
gepast dat eerder een voorwaarschuwing aan deze Kamer over de tijdklem zou
zijn gegeven.De heer Van Thijn (PvdA):Ik geef toe dat niet altijd te verwachten is dat hier serieuze beslissingen
worden genomen, maar stel dat de Kamer minder inschikkelijk zou zijn geweest
en tegen de achtergrond van die zinsnede had gezegd: ga dan maar die minder
koninklijke weg bewandelen. Wij hebben nu nog vijf dagen. De vraag is of er
zo'n scenario klaarligt.Minister Van Aartsen:Ik ben ervan uitgegaan dat het mogelijk was om dit debat hier te hebben,
maar dat scenario moest inderdaad wel klaarliggen. Als dat niet zo zou zijn,
zou de Nederlandse regering per 1 oktober niet meer aan internationale verplichtingen
hebben voldaan. Dat is een situatie waar de Nederlandse regering naar mijn
mening in geen geval in terecht zou mogen komen. Dat is louter en alleen gedaan
om niet in die situatie terecht te komen en niet om de Kamer onder druk te
zetten. Dat had op dat moment de gang der dingen moeten zijn.Voorzitter! Ik herhaal wat ik aan het begin van mijn antwoord aan de overzijde heb gezegd. Wij staan voor een zwaar dilemma. Enerzijds
gaan de noden van het Iraakse volk de Nederlandse regering zeer ter harte,
ook vanwege de verantwoordelijkheid die zij heeft in de Veiligheidsraad. Anderzijds
staat voor ons vast dat instandhouding van het sanctieregime van belang is,
omdat zij het enige middel is dat de internationale gemeenschap tot haar beschikking
heeft om te voorkomen dat Irak de gelegenheid krijgt om het militair apparaat
weer op te bouwen of om massavernietigingswapens te ontwikkelen. De heer De
Vries heeft dat ook met een zekere lijdzaamheid in zijn stem gezegd,Zoals bekend is de UNSCOM-missie van Butler ontbonden. Het feit alleen
dat zij bij haar rapportages heeft gevonden dat er afschuwelijke hoeveelheden
wapens, ook toxische, nog aanwezig zijn in Irak, maakt duidelijk dat Irak
in de periode voor 1998, althans voorzover wij kunnen overzien, door is gegaan
met het ontwikkelen van massavernietigingswapens, wanneer zij de mogelijkheden
had, en op die manier een bedreiging te zijn voor de regio. Dat is het verschil
tussen wat wij op de Balkan zien en wat zich in dit land in het Midden-Oosten
voordoet, zij het dat ook de dictator in Belgrado een bedreiging vormt en
deze bedreiging heeft waargemaakt tegenover zijn buurlanden. Deze dreiging
is nog steeds niet afgenomen. De heer De Vries had gelijk met zijn schets
dat de oppositie in Irak volstrekt niet kan opereren. Eenieder die daar de
gelegenheid neemt om maar iets zelfs te denken, zou je haast zeggen, in de
richting van kritiek op Saddam Hussein, is zijn leven niet zeker.De internationale gemeenschap is erin geslaagd te voorkomen dat Irak financiële
middelen kan aanwenden om het militaire apparaat weer op te bouwen. De middelen
die Irak krijgt uit de olie-export, worden gestort op een door de Verenigde
Naties gecontroleerde rekening.Natuurlijk blijven effectieve wapeninspecties de beste garantie tegen
de hernieuwde bewapening van Irak. Maar, zolang Irak blijft weigeren zoals
het de afgelopen 10 dagen opnieuw heeft gedaan om wapeninspecteurs toe te
laten, vormt het sanctieregime dan ook de enige waarborg tegen een hernieuwde
opbouw van massavernietigingswapens.De internationale gemeenschap heeft van stonde af aan oog gehad voor de
negatieve effecten van het sanctieregime op de humanitaire situatie in Irak.
Dat blijkt ook wel uit de resoluties van de Veiligheidsraad uit 1991 waarin
is voorgesteld om met een humanitair programma te komen. De uitvoering van
dat program is vijf jaar lang tegengehouden door het regime in Irak. Toen
het instemde met dit olie-voor-voedselprogramma heeft het daarna werkelijk
ook iedere gelegenheid aangegrepen, tot op de dag van vandaag, om dat program
te dwarsbomen. Sancties moeten inderdaad zoals dat tegenwoordig heet smart,
intelligent zijn en dat is volgens mij een van de belangrijke toetselementen
uit de zes punten die de heer De Boer heeft genoemd. Je zou kunnen zeggen
dat de voorstellen die in 1991 zijn gedaan de eerste tekenen waren van een
poging om die sancties ook intelligenter te maken. Ondanks alle tegenwerking
die het humanitaire programma heeft ondervonden, heeft Nederland als lid van
de Veiligheidsraad en als voorzitter van het Sanctiecomité een zeer
actieve rol gespeeld om de humanitaire situatie van het Irakese volk te verbeteren.
Het was Nederland die in december verleden jaar in samenwerking met een aantal
andere landen in de Veiligheidsraad de resolutie 1284 tot stand heeft gebracht,
een resolutie die ook bewijs is van het feit dat wij actief zijn geweest in
een poging om het sanctieregime intelligenter te maken en dus ook de mogelijkheden
te bieden om de humanitaire situatie te verbeteren.De implementatie van die voorstellen – daarvan getuigen ook de rapportages
van de secretaris-generaal van de VN – heeft resultaten opgeleverd,
want de voedselsituatie – ik heb de cijfers ervan aan de overzijde genoemd –
in Irak is daadwerkelijk verbeterd. De opheffing van het plafond op de olie-exporten,
ook een belangrijk element van de resolutie 1284, en de stijging van de olieprijzen
hebben ertoe geleid dat de opbrengsten voor Irak explosief zijn gestegen.
Dit halfjaar kan Irak naar verwachting over bijna 20 mld. beschikken om te
besteden aan humanitaire goederen. Dat ligt gewoon klaar. Daarnaast heeft
Nederland mede vanuit zijn ervaring als voorzitter van het Sanctiecomité
een belangrijke rol gespeeld bij het stroomlijnen van de goedkeuringsprocedures,
zodat de meeste contracten voor voedsel, gezondheidszorg, verbetering van
waterzuivering – een van de ontbrekende elementen in Irak – en
sanitatie en reserveonderdelen voor de olie-industrie zonder tussenkomst van
het Sanctiecomité kunnen worden goedgekeurd. Dat levert dus een enorme
tijdwinst op.Nederland zal zich in de toekomst zeker blijven inzetten om waar mogelijk
de uitvoering van dat olie-voor-voedselprogram verder te verbeteren. Het is
daarbij vooral van belang dat de VS ertoe worden bewogen om het aantal contracten
dat nog steeds wordt opgehouden, de zogenaamde "holds", naar beneden te brengen.
Het zijn namelijk met name de VS die hierbij een rol spelen. In een debat
dat vorige week heeft plaatsgevonden, heeft onze permanente vertegenwoordiger,
de heer Van Walsum, de VS er opnieuw op gewezen dat het uitblijven van goedkeuring
voor de contracten voor reserveonderdelen, grote nadelige gevolgen heeft voor
de opbouw en de verbetering van de olie-industrie. De heer Van Walsum heeft
verder aangedrongen op een snellere besluitvorming in Washington. De minister-president
en ik zullen dit overigens ook aan de orde stellen in ons gesprek van aanstaande
donderdag met de president van de VS en zijn minister van buitenlandse zaken.De heer Van Walsum zal als voorzitter van het sanctiecomité druk
op de VS blijven uitoefenen om verandering te brengen in de huidige onhoudbare
situatie. Er is sprake van een onhoudbare situatie, omdat de meeste holds
niet worden gelegd op typisch humanitaire goederen als voedsel en medicijnen
maar op infrastructurele contracten. Een complicatie die het eenvoudiger maakt
om holds op te leggen, is dat specifieke informatie over deze contracten ontbreekt.
Dit is de oorzaak van de onduidelijkheid over de vraag of deze contracten
kunnen leiden tot de productie van goederen die kunnen worden gebruikt bij
de ontwikkeling van chemische of biologische wapens. De regering is uiteraard
voorstander van een goede toets op de "dual use"-goederen. Een en ander mag
echter in geen geval de doelstelling van het humanitaire programma frustreren.
Dat was immers de reden om het sanctieregime te veranderen en
resolutie 1284 aan te nemen. Zoals gezegd, zullen wij dit in onze contacten
met de VS blijven benadrukken. Ik kan dat de Eerste Kamer en meer in het bijzonder
mevrouw Roscam Abbing-Bos en de heer Van Gennip toezeggen.Voorzitter! De heer Van Gennip sprak over het fenomeen smokkel. Overigens
vroeg de heer De Vries hiervoor ook aandacht. Er is inderdaad sprake van het
weglekken van financiële middelen. Naar ons inzicht gebeurt dat overigens
niet op zo'n schaal dat daarmee in aanzienlijke mate zou kunnen worden bijgedragen
aan de opbouw van het wapenarsenaal van Saddam Hussein. Een deel van de smokkel
is in handen van bepaalde groepen Koerden in het noorden van Irak. Dat is
alom bekend en ik heb dan ook in de Tweede Kamer gezegd dat die smokkel de
blijvende aandacht vraagt van de Veiligheidsraad en van het VN-systeem. Overigens
is Nederland het land geweest dat heeft gepoogd om bij de vaststelling van
resolutie 1284 ook de smokkelroutes aan te pakken die via Turkije lopen. Wij
hebben ons daarvoor ingezet, maar helaas bleek het, gegeven de verhoudingen
in de Veiligheidsraad, niet mogelijk om op dit punt een doorbraak te bewerkstelligen.Een uitvloeisel van de discussie over het aanscherpen en intelligenter
maken van het sanctieregime, is de oprichting van de werkgroep onder leiding
van de PV van Bangladesh. Zij heeft met name tot taak het sanctieregime en
het instellen van sancties als zodanig te onderzoeken. Het gaat om de algemene
sanctieproblemen en hun effecten. De afspraak is dat deze werkgroep meer in
het bijzonder aandacht zal geven aan en zich in de praktijk gewoon zal richten
op het sanctieregime dat met betrekking tot Irak geldt. De verwachting is
dat deze werkgroep eind november a.s. voorstellen zal formuleren. Het leek
de Nederlandse regering beter te wachten op die voorstellen dan nu, terwijl
die commissie aan de gang is, een discussie te entameren over het mogelijk
nog intelligenter maken van het sanctieregime dat nu ten aanzien van Irak
geldt. Daar sloeg, zeg ik in de richting van de heer Van Thijn, de opmerking
op in de brief van 19 september jongstleden aan de Kamer over de parallelle
discussie. Ik heb in de Tweede Kamer gezegd: als de regering deze motie tot
zich neemt, moet zij iets doen; zij kan niet tegen de Kamer zeggen: wij wachten
tot november op de voorstellen van de werkgroep en intussen doen wij niks.
Ik vind niet dat de regering op die manier met het parlement kan omgaan. Dat
zou hebben betekend dat onze permanente vertegenwoordiger in New York in contacten
met leden van de Veiligheidsraad, vooruitlopend op het rapport van de werkgroep,
had moeten verkennen wat de mogelijkheden zouden zijn om wijzigingen aan te
brengen in resolutie 1284, terwijl uitgerekend Nederland in belangrijke mate
de architectuur van die resolutie heeft bepaald. Ik wijs erop dat wij daarbij
de nodige compromissen hebben moeten sluiten, zoals ik aangaf, bijvoorbeeld
in het kader van de poging om smokkelroutes te sluiten.Voorzitter! Wij moeten vaststellen dat de regering er alles aan heeft
gedaan en zal doen om de humanitaire situatie binnen het systeem zoals in
de Veiligheidsraad afgesproken voor het Iraakse volk te verbeteren. De kern
van het probleem is, zoals ik in de brief van 19 september jongstleden al
heb geschreven, dat Iraakse medewerking nodig is. Ik gaf al aan dat er 20
mld. te wachten ligt op besteding. Irak is verantwoordelijk voor het afsluiten
van contracten en voor de distributie van goederen. De plannen en suggesties,
uit te voeren door de VN zoals voorgesteld door de secretaris-generaal, zijn
in de afgelopen periode door Saddam Hussein afgewezen. Irak bepaalt dus ook
voor welke sectoren het contracten wil afsluiten. Er zijn, zeg ik nogmaals,
ruime financiële middelen voorhanden. Er zijn ook financiële middelen
beschikbaar, zoals al in de Tweede Kamer is gezegd, om de sectoren onderwijs
en gezondheid in Irak te verbeteren. Die middelen moeten dan wel door Irak
worden benut!De heer De Vries heeft gezegd: de minister zal de Kamer wel ongeveer in
deze geest toespreken. Ik wijs erop dat wij nu eenmaal hiermee te maken hebben.
De afgelopen dagen bekruipt mij wel eens de gedachte dat de vluchten die nu
plaatsvinden min of meer als een propagandastunt van de kant van de heer Saddam
Hussein kunnen worden gezien. Het winnen van een dergelijke propagandaslag
wil echter nog niet zeggen dat Saddam Hussein wat de inhoud betreft gelijk
heeft. In een zeer recent FAO-rapport wordt een klemmend beroep gedaan op
de Iraakse regering om het olie-voor-voedselprogramma in al z'n onderdelen
onverkort uit te voeren. Dat zou gewoon kunnen. Nog beter zou het wellicht
zijn wanneer de VN verantwoordelijkheid krijgt voor de andere delen van Irak,
net zoals zij dit nu al hebben voor Noord Irak. Zoals ik al aangaf zijn al
dit soort gedachten en positieve suggesties van de secretaris-generaal van
de VN door Saddam Hussein naar de prullenbak verwezen. Blix en zijn team staan
ook gewoon klaar. Het is heel duidelijk waaraan Irak zal moeten voldoen. Het
gaat om medewerking aan het onderzoek van dit team gedurende een periode van
ongeveer vier maanden. Dat kan een eerste stap in de richting van schorsing
van bepaalde onderdelen van het sanctieregime tot gevolg hebben. Wat verhindert
Saddam Hussein toch om aan die wens van de Veiligheidsraad tegemoet te komen?
De ruïne die hij heeft gemaakt, is geheel zijn eigen maaksel.De heer De Boer maakte enkele relativerende opmerkingen over het systeem
van sancties. Naar mijn oordeel zal de internationale gemeenschap –
de VN, de EU – ook in de toekomst dit instrument nodig hebben. Het moet
wel intelligent worden toegepast. Zo hebben wij veel geleerd van de sancties
jegens Servië. Het zal gebruik moeten maken van de zes elementen die
de heer De Boer noemde. Als wij niet meer kunnen beschikken over het sanctie-instrument,
hebben wij in ons buitenlands beleid geen buffer meer tussen niets doen –
natuurlijk, wij kunnen prachtige verklaringen schrijven; dat doen wij naar
mijn oordeel te vaak in het kader van de Algemene Raad en de EU – en
militair optreden. Na het afleggen van verklaringen over verontwaardiging
resten dan wellicht nog een aantal beperkte middelen, maar dan is het wel
een heel korte stap naar militair ingrijpen. Zo'n gang van zaken zou ik in
hoge mate betreuren. Druk werkt mijns inziens wel degelijk. Zo is het duidelijk
dat de druk op het regime in Belgrado uiteindelijk zal werken. Niemand kan
voorspellen wat er in de komende dagen in Belgrado zal gebeuren, maar het
blijft een feit dat er een verkiezingscampagne is gehouden en
dat een meerderheid van het Joegoslavische volk zich heeft uitgesproken voor
de oppositie. Dat is allemaal winst, dat is het resultaat van de druk die
op het regime is gelegd. Het loslaten van die druk op Saddam Hussein zal fatale
gevolgen hebben. Daarom denk ik dat de geachte afgevaardigde de heer Van Thijn
volstrekt gelijk had, toen hij aan het eind van zijn betoog zei dat stopzetting
van de sancties geen enkel humanitair doel dient op korte termijn.De heer Van Gennip (CDA):Mijnheer de voorzitter! Ik dank de minister zeer voor zijn, naar mijn
gevoel, uitermate relevante beantwoording van de gestelde vragen. Ik denk
dat wij met meer dan normale belangstelling zullen volgen wat in het najaar
uit de gesprekken en de rapportages in New York komt. Met name wensen wij
de regering veel succes bij de behartiging van de belangen van de bevolking
van Irak in de contacten deze week met de Amerikaanse administratie. Wij blijven
uiteraard geïnteresseerd in de voortgang betreffende de zogenaamde "holds".Wij hebben met respect kennisgenomen van de erkenning van de minister
dat het beter ware geweest, als hij vóór het zomerreces een
signaal had gegeven. Wat betreft de expliciete vraag rond de verbetering van
de communicatie in meer algemene zin, die door verschillende van mijn collega's
ook aan de orde is gesteld, hadden we misschien nog enige nadere toezeggingen
en perspectieven kunnen verwachten. Inhoudelijk gesproken denk ik ook aan
de betreffende slotopmerking dat er tussen een plechtige verklaring –
woorden – en geweld weinig resteert, als je de sanctie als drukmiddel
afschaft.Voorzitter: Lycklama à NijeholtDe heer Van Gennip (CDA):Voorzitter! Sancties zetten we zelden in, in gewoon vergelijkbare situaties,
maar ik herinner eraan hoe sterk de Nederlandse publieke opinie zich ingezet
heeft voor sancties tegen de apartheid in Zuid-Afrika en ik herinner ook aan
het onmiskenbare effect dat deze sancties gehad hebben op de ontwikkelingen
die in de jaren negentig daar hebben plaatsgevonden, alsmede in een aantal
andere landen. Het is niet heel dikwijls dat ik in debatten met de huidige
regering, in debatten in de laatste zes jaar, herinnerd word aan de periodes
van voordien, maar deze inhoudelijke overeenstemming, althans op dit dossier,
is er denk ik wel en mijn fractie zal des temeer haar medewerking verlenen
aan dit wetsvoorstel.De heer Van Thijn (PvdA):Mevrouw de voorzitter! Ik ben de minister ook zeer erkentelijk voor zijn
uitvoerige en buitengewoon openhartige beantwoording. Ik had niet anders verwacht
dan dat een alternatief scenario gereed zou liggen, want anders had de minister
zich enorm in de nesten gewerkt en de Nederlandse ambtenaren proberen zulke
nesten altijd te voorkomen. Ik ben dan ook niet geschokt dat het antwoord
op mijn vraag bevestigend is.Wat die voorwaarschuwing betreft, merk ik het volgende op. Wij krijgen
natuurlijk alle Kamerstukken, hele pakken papier, en wij hebben precies kunnen
volgen hoe de vlag erbij stond in de Tweede Kamer. Wij hebben de bui zien
hangen, een bui die ik niet goedpraat, maar wij hebben hem zien hangen. Overigens
heb ik het woord "duistere krachten" niet in de mond genomen. Dat is ook helemaal
niets voor mij om die aan te roepen in welk dossier dan ook.Ik ben ontzettend blij dat de minister aan het slot van zijn betoog nog
eens gewezen heeft op het grote belang van het sanctiewapen in het algemeen.
Natuurlijk moeten sancties met hun tijd mee. Natuurlijk moeten ongewenste
effecten worden bestreden. Natuurlijk moeten we voorkomen dat sancties de
verkeerden treffen. Maar een beleid van de internationale gemeenschap zonder
sanctiewapen is ondoenlijk. Ik herinner eraan, dat velen zich hebben afgevraagd
of de oorlog in Kosovo echt nodig was. Ik deelde die mening niet, maar de
vraag was: hadden we niet veel langer en consequenter met het sanctiewapen
kunnen werken? Inderdaad is het sanctiewapen, mits goed gebruikt, een buffer
op de escalatieladder. Wat dat betreft moeten wij niet het kind met het badwater
weggooien.Ik ben onder de indruk van het programma dat de Nederlandse regering,
in het bijzonder onze permanente vertegenwoordiger in de Veiligheidsraad,
heeft afgewerkt voor humanitaire alternatieven en het zoeken naar intelligente
sancties. Dit stijft mijn verbazing over het feit dat de minister zo slecht
uit de voeten kon met de motie-Koenders/Hoekema. Zij hebben niet gevraagd
om een interventie in de Veiligheidsraad. Zij hebben met het oog op de discussies
in de Veiligheidsraad gevraagd om voorbereiding op mogelijke plannen en om
te anticiperen om terugvalopties. Het departement van Buitenlandse Zaken een
beetje kennend is men daar te allen tijde mee bezig: anticiperen op mogelijke
discussies en ontwikkelingen op het gebied van de internationale rechtsorde.
Om meer vroeg de motie niet. Volgens mij was dus verzoening mogelijk geweest.
Maar ja, wie ben ik?Mevrouw Roscam Abbing-Bos (VVD):Mevrouw de voorzitter! Ik dank de minister zeer voor zijn antwoord. Het
was uitgebreid en heeft ons nog meer informatie verschaft. Er werd antwoord
gegeven op de vragen waarmee wij zaten. Had men mij, nadat ik de hele beantwoording
had gehoord, gevraagd of ik in tweede termijn nog iets wilde zeggen, dan had
ik misschien gedacht: dit is eigenlijk niet nodig, want alles is gezegd. Nu
ik hier echter sta wil ik, en gelet op wat ik heb gezegd mogelijk ten overvloede,
nog het volgende opmerken.Ik heb mij verbaasd over het betoog van de heer De Boer. Klaarblijkelijk
denkt hij dat het opheffen van de sancties de Irakese bevolking ten goede
zal komen. Ik herinner hem eraan, dat het opheffen van de sancties nog een
andere kant zou hebben gehad dan die we veronderstellen. De minister heeft
er al op gewezen, dat Irak alles heeft gedaan om het olie-voor-voedselprogramma
te frustreren. Ik meen dat het opheffen van de sancties een reuze triomf zou
zijn geweest voor de heer Saddam Hussein. Ik ken hem gelukkig niet, maar ik
kan inschatten welk psychologisch effect er zou kunnen zijn. Hij zou onmiddellijk
de gelegenheid hebben aangegrepen om propaganda tegen de Westerse wereld
te voeren. Wij weten allen op welke manier hij de Koerdische vrouwen en kinderen
die hem niet welgevallig waren heeft behandeld: op de meest vreselijk manier
heeft hij ze aan hun eind geholpen, namelijk met chemische wapens. Daarom
meen ik dat het inderdaad goed is wat de minister zegt: godzijdank zijn er
sancties. Als die er zijn moeten wij die intelligent gebruiken, al vind ik
het woord "intelligent" in dit verband vreemd klinken. Het gaat erom, dat
wij met sancties zo zorgvuldig mogelijk omgaan. Als wij sancties gebruiken,
moeten wij ons ook heel goed afvragen op welk tijdstip zij beëindigd
kunnen worden. Zoals ik al zei, denk ik dat er in dit geval geen sprake van
zou zijn geweest dat dit een goede uitwerking zou hebben gehad of een verbetering
zou hebben betekend voor de Irakese bevolking.De heer De Boer (GroenLinks):Voorzitter! Ik spreek mijn dank uit aan de minister. Ik aanvaard ook zijn
excuses, zij het dat ik het wel aardig had gevonden als hij ook iets had gezegd
over de andere punten waarop deze Kamer ook niet zo geweldig tevreden is over
de bejegening door Buitenlandse Zaken. Ik heb die punten even aangeroerd en
daarbij gevraagd of hier nu niet eens echt stevig verbetering in gebracht
kan worden. Het gaat dan vooral om de informatie aan deze Kamer. Ik ga het
evenwel niet herhalen, want de minister weet wel waar ik het over heb. De
uitleg van de procedure rond de ministeriële regeling was wel helder.
Mijn dank daarvoor.De minister heeft gezegd dat sancties het enige middel zijn om te voorkomen
dat het militair potentieel van Saddam Hussein wordt opgebouwd. Hoe kunnen
wij dat echter zo zeker weten? Dat is een probleem. Je treft sancties in de
hoop dat die een bepaald effect sorteren. Die sancties worden nu tien jaar
uitgevoerd, met allerlei zichtbare desastreuze gevolgen voor de bevolking
van Irak. Echter, wat het werkelijke effect is op het militaire potentieel
in het verborgene, weten wij volgens mij – ik ben natuurlijk maar een
leek in deze discussie – niet zeker, maar toch houden wij met een verbeten
stelligheid vol dat het helpt. Dit is mijn eerste dilemma. Als je aan die
zekerheid gaat twijfelen, moet je trouwens wel heel goede argumenten hebben
om die andere bak ellende voor je rekening te nemen. En daar zit onze twijfel.
De GroenLinks-fractie weet ook niet zo zeker hoe het wel zou moeten, maar
er is wel een grote mate van twijfel aan de effectiviteit van het beleid dat
tot nu toe gevoerd is. Het punt is dat wij daar niet alleen in staan. Als
wij dat nou alleen in een achterkamertje aan de overzijde en hier hadden verzonnen,
dan had terecht gevraagd kunnen worden of wij niets beters te doen hebben.
Gerenommeerde organisaties en veel deskundigen binnen het kader van de VN
hebben echter openlijk twijfels geuit over de effectiviteit van de politiek
die nu gevoerd wordt. Organisaties beginnen daardoor ook af te haken. VN-vertegenwoordigers
willen het niet meer voor hun rekening nemen. Daaruit moet je toch opmaken
dat er meer aan de hand is en dat je dus niet gewoon door kunt gaan. Ik twijfel
natuurlijk niet aan de inzet en ik betwijfel ook niet dat er veel op dat terrein
gebeurt. De minister heeft hier de voorbeelden van aangehaald. De twijfel
blijft evenwel knagen. Politiek houdt in dat je uiteindelijk vanuit je twijfel
tot een stemgedrag komt. Ik zal dadelijk vertellen hoe dit uitvalt. Het hangt
in ieder geval op die twijfel. Mevrouw Roscam Abbing wil ik zeggen dat ik
het allemaal niet zo zeker weet. Ik weet echter wel zeker dat het effect van
wat wij nu doen, vrijwel nihil is. Dit wordt door rapporten geboekstaafd.
Je moet toch iets doen met die rapporten. Je kunt toch niet maar doorgaan
met die sancties, in de hoop dat het verandert. Ik wil dus ook graag van de
minister weten hoe het nu zit met dat VN-rapport. Is dat onzin of staat daar
een aantal terechte conclusies in? Als die conclusies terecht zijn, moeten
zij dan niet leiden tot een ander beleid? Of nemen wij een en ander voor kennisgeving
aan? Uit een bericht op teletekst vanmiddag heb ik begrepen dat de Europese
Unie overweegt om het sanctiebeleid ten aanzien van Servië te veranderen,
op te schorten of ermee op te houden. Wat is de argumentatie om dat te doen
en wat is de vergelijking met Irak? Kortom, wij hebben veel twijfels.Dan nog iets over de motie. De minister heeft tamelijk helder uitgelegd
wat zijn opstelling was, gezien datgene wat er allemaal loopt. Hij vindt de
motie op dit moment in ieder geval voorbarig. Hij wil eerst de resultaten
afwachten van wat er nu gebeurt. Ik vind dat op zichzelf een redelijke verklaring,
maar dat had toch een iets constructievere houding ten opzichte van de motie
kunnen opleveren. Daar heeft de heer Van Thijn al wat over gezegd.Wat verhindert Hussein om mee te werken aan het beschikbaar stellen van
gelden en aan het binnen laten komen van humanitaire hulp? Dat lijkt mij glashelder.
Dat is verblinding, imago van een despoot en misplaatste trots. De vraag in
de richting van de voorstanders van de sancties is of je dit met die sancties
opheft. Daar heb ik mijn grootste twijfels bij.Ik heb de minister gevraagd of hij de zes criteria zou willen toetsen
aan de hand van de huidige sanctiesituatie ten aanzien van Irak. De minister
vindt die criteria prima, maar hij heeft ze niet getoetst. Daarom doe ik dat
nu, op de manier zoals ik ertegen aankijk. Zijn de sancties om valide redenen
opgelegd? Ja. Treffen de sancties de juiste partijen ter plaatse? Nauwelijks.
Betreffen de sancties de juiste goederen en objecten? Maar zeer ten dele.
Hebben de sancties een redelijke tijdbegrenzing? Neen. Zijn de sancties effectief?
Niet of nauwelijks. Zijn de sancties in strijd met de schending van de principes
van de menselijkheid? Daar lijkt het wel op.Gezien dit resultaat en het uitblijvende effect ervan is de ongeclausuleerde
verlenging van de sancties voor de fractie van GroenLinks een stap te ver.
Wij ervaren deze stap als te star en te statisch. Er moeten toch wegen ontwikkeld
kunnen worden tussen dit sanctiebeleid en direct militair ingrijpen? Op zijn
minst moeten sancties effectief en proportioneel zijn en meer worden gericht
op de juiste partijen. Er zou ook meer gebruik kunnen worden gemaakt van een
goed intervalsysteem. Wellicht is dat een begaanbare weg. Deze overwegingen
verhinderen mijn fractie op dit moment steun te verlenen aan de onbeperkte
verlenging van deze sancties.Minister Van Aartsen:Voorzitter! De heren Van Gennip en De Boer zijn teruggekomen op de kwestie
van de communicatie tussen Buitenlandse Zaken en de Senaat.
Ik ben uiteraard ten volle beschikbaar om hier op korte termijn met de commissie-Buitenlandse
Zaken van deze Kamer en haar voorzitter over te spreken. Ik vind het zeer
vervelend als hier gevoelens in deze Kamer leven of zouden blijven voortbestaan
ten aanzien van de manier waarop het departement – dat ben ik dan –
communiceert met Kamer. Het is niet goed als gevoelens als deze worden geuit,
zoals ze zijn geuit.Eén van de elementen die daarbij aan de orde kwam, betreft de verkiezingswaarneming.
Daar heb ik inderdaad al eerder met deze Kamer en haar voorzitter over gesproken
en gecorrespondeerd. Wij sturen deze Kamer twee keer per jaar een overzicht
toe van verkiezingen die mogelijkerwijs voor waarneming in aanmerking komen.
Dan is er vervolgens het moment waarop met name in EU-verband wordt besloten
of er inderdaad waarneming plaats zal vinden. Dat moment is vaak niet op een
al te vroeg tijdstip. Dat is zo. Wat dat betreft ben ik enigszins afhankelijk
van wat er in EU-verband plaatsvindt. Beide Kamers worden vervolgens terstond
ingelicht. Het probleem is echter dat de EU vaak in een laat stadium vaststelt
dat er waarnemers gestuurd worden. Dan komen wij met het definitieve verzoek
in de richting van de Eerste en de Tweede Kamer. Wat ik er aan kan verbeteren,
doe ik uiteraard, maar ik heb dat niet geheel in eigen hand.De heer Van Gennip (CDA):Er is zeker begrip voor het feit dat wanneer het besluit tot uitzending
van waarnemers in handen ligt van meerdere partijen, dit een vertragingsfactor
in zich bergt en dat het maar zeer ten dele in de handen van de Nederlandse
regering ligt. Daarmee overstijgt het overigens het aspect van de communicatie.
De regering zal het met mij eens zijn, dat de kwaliteit van de verkiezingswaarneming
gebaat is bij een tamelijk lange voorbereidingsperiode en bij een langer moment
dan bijvoorbeeld de avond ervoor.Minister Van Aartsen:Dat zeker. Als u over de avond ervoor spreekt, dan doelt u waarschijnlijk
op datgene wat zich de vorige week voordeed toen de EU op een zeer laat tijdstip
tot een besluit kwam. Hoewel er duizenden angsten en bezwaren waren om ertoe
te besluiten, zijn wij er als Nederland van het begin af aan voorstander van
geweest om waarnemers te zenden. Het zag er naar uit dat de EU daartoe niet
zou besluiten. Zeer plotseling veranderde de wind en is er besloten om getuigen
voor de democratie te zenden naar de verkiezingen op 24 september in Servië.
Dat houdt inderdaad in dat ook deze Kamer in een zeer laat stadium is gevraagd
om medewerking daaraan te verlenen. Dit is volgens mij tevens een illustratie
van het feit dat het soms gaat zoals het gaat.De heer Van Gennip (CDA):Ik doelde niet specifiek hierop, want dat was inderdaad een zeer exceptionele
situatie. In dit huis is al eerder gewezen op het belang om buitengewoon zorgvuldig
te zijn met de voorbereiding van de verkiezingswaarneming, mede om het niet
te laten ontaarden in een soort verkiezingstoerisme. Het element van langdurige
voorbereiding is essentieel in dit soort precaire situaties.Minister Van Aartsen:Dat ben ik uiteraard met de geachte afgevaardigde eens.De heer De Boer (GroenLinks):Deze benadering doet mij een beetje denken aan de soms door burgers in
ons land gebezigde uitspraak "ze doen maar in Den Haag". De EU wordt afgeschilderd
als iets wat hoog in de hemel functioneert. Maar wij zitten toch zelf ook
in de EU? Wij maken er toch ook zelf deel van uit? U bent voor een stukje
toch de EU?Minister Van Aartsen:Maar u zou eens moeten weten wat ik allemaal aan de EU zou willen veranderen.
Dit is een van de aspecten waarbij het niet altijd gaat zoals wij dat graag
zouden willen of zoals wij dat soort dingen in ons land meestal aanpakken.
Om in dit verband ook mijn ambtenaren te noemen, wij doen er werkelijk alles
aan, maar je hebt niet altijd alles alleen in de hand.De heer De Boer (GroenLinks):Dat snap ik, maar in al die andere landen hebben ze dezelfde problemen
als wij wanneer er halsoverkop koffertjes gepakt moeten worden omdat men ergens
heen moet.Minister Van Aartsen:Maar naar mijn gevoel is de beleving daar een iets andere dan in deze
Kamer. De heer Van Gennip zegt terecht dat je zo'n operatie goed moet voorbereiden
en dat verkiezingstoerisme voorkomen moet worden. Ik zal niet zeggen dat dit
in andere parlementen wel een rol speelt, maar uit enige eigen ervaring weet
ik dat de beleving aldaar een andere is.De heer De Boer (GroenLinks):Wij zijn te serieus.Minister Van Aartsen:Wij zijn een heel serieus land, mijnheer De Boer, en dat zullen wij wel
blijven. Nogmaals, ik bied mij aan voor een gesprek met de vaste Kamercommissie
of met u, mevrouw de voorzitter, of in welke vorm de Kamer dat wenst. Ik trek
het mij echt zeer aan als deze Kamer eigenlijk vindt dat zij niet goed door
mij wordt bediend.Ik ben dankbaar voor wat de heer Van Thijn heeft gezegd, en in zijn voetspoor
mevrouw Roscam, over de sancties, het sanctiewapen en het belang daarvan.
De heer Van Thijn heeft in dit kader de escalatieladder ter sprake gebracht.
Ik zoek nog altijd naar een andere term voor "smart sanctions". "Intelligent"
is niet zo'n goede omschrijving. Dat ben ik met mevrouw Roscam eens. "Zorgvuldige"
sancties is inderdaad een betere benoeming van wat wij voorstaan in dit kader.
Dat zal ik onthouden.De heren De Boer en Van Thijn hebben gevraagd wat de minister nu heeft
gedaan. Er was zo'n keurige motie van de kant van de Kamer aan de overzijde
en daar reageert de minister nurks op. Ik ken de heer Van Thijn niet alleen
als een goed schrijver, maar ook als een goed lezer. Hij is ook iemand die
de situaties goed analyseert. Ik wil hem daarom adviseren om nog eens kennis
te nemen van de eerste termijn van het debat in de Tweede Kamer. Ik had toen
echt bezwaren. De Kamer legde, terecht, het dilemma scherp neer, maar sommige
fracties – dat is tussen de regels door te lezen en misschien wel meer
dan dat – verweten de Nederlandse regering een "niet actieve opstelling".
Daar had en heb ik grote bezwaren tegen. Die motie kan ook niet geheel los
worden gezien van het debat zelf. Moties staan niet op zichzelf en moeten
ook niet alleen gelezen worden, maar worden bekeken in de context
van het debat. Anders zouden wij kunnen volstaan met alleen over moties discussiëren.
Dat zou naar mijn oordeel, zeker kijkend naar het debat van verleden week,
een zekere verschraling van het parlementaire debat gaan inhouden.Wat de motie in het dictum vroeg was niet iets dat de regering zou kunnen
gaan doen, namelijk het met andere landen ontwikkelen van plannen, die verder
zouden gaan dan 1284. Dat was namelijk de bedoeling. Nederland heeft een actieve
en functionele rol gespeeld in het tot stand komen van de commissie onder
leiding van de permanente vertegenwoordiger van Bangladesh, en de gedachte
van een effectief en gecontroleerd investeringsfonds. Het probleem is echter
dat ook zo'n fonds het probleem niet oplost, omdat Saddam Hussein weigert
om aan dit soort oplossingen mee te werken. Hij heeft ook geweigerd om mee
te werken aan de voorstellen van de secretaris-generaal. Hij weigert zelfs
om de humanitaire werkgroep, die is ingesteld door de Veiligheidsraad en de
Verenigde Naties, te ontvangen. Zo zou hij ook van dit fonds hebben gezegd
dat hij daar geen behoefte aan heeft. Het was dus een motie die net een streek
te ver ging. Dat was de reden voor het schrijven van de brief van 19 september.De heer De Boer heeft gevraagd of wij weten wat er met die financiële
middelen gebeurt. Wij weten in ieder geval dat Irak, Saddam Hussein en zijn
regime niet de vrije beschikking hebben over een groot deel van de financiële
middelen die ter beschikking komen door het oppompen van olie en het steeds
meer oppompen van olie. Hij krijgt wat dat betreft inderdaad steeds meer armslag.
Financiële middelen die Irak ingaan, moeten dus ook besteed worden aan
een humanitair doel. Dat is wat wij weten. Het is waar dat ook daar niet het
hele verhaal waterdicht is. Dat heb ik ook in de Tweede Kamer gezegd. Het
is wel effectief in die zin dat er geen vrijelijke beschikking komt over bijvoorbeeld
de 20 mld. die in het komende halfjaar beschikbaar zal komen. Het thema blijft
toch: als Saddam niet meewerkt, kun je van alles bedenken wat je op humanitair
gebied zou willen regelen, maar dan gebeurt het gewoon niet. En hij doet het
niet. Naar ik meen, gebruikte de heer De Boer de term "misplaatste trots",
maar hij doet het naar het oordeel van de Nederlandse regering ook om de ellende
te vergroten en de druk op de westerse wereld, op de Veiligheidsraad en de
internationale gemeenschap te laten toenemen. Dat zit bij hem erachter. Wat
hij zal doen wanneer dat front inderdaad breekt, daar valt slechts naar te
gissen, ofschoon de recente bedreigingen in de richting van Koeweit wel weer
duidelijk maken in welke richting hij zijn militair materieel wil aanwenden.De heer De Boer zegt dat het sanctiebeleid voor Servië wordt veranderd.
In de Europese Unie is een afspraak gemaakt. Wanneer de oppositie aan de macht
komt – dat is een uitspraak van de raad van 18 september jongstleden
en een boodschap aan het Servische volk – en het regime verandert, zal
dat een radicale verandering van het sanctiebeleid van de Europese Unie met
zich brengen. Dat hebben wij vastgesteld. Dat veronderstelt natuurlijk wel
dat er een andere regering in Belgrado komt. De Nederlandse regering heeft
er geen enkel bezwaar tegen dat wij dan de weg op gaan van het veranderen
van het sanctieregime, er overigens van uitgaande dat een nieuwe regering
in Belgrado en de oppositie daar zich zullen houden aan de afspraken die in
internationaal verband zijn gemaakt, zoals bijvoorbeeld het berechten van
Milosovic door het Internationaal Joegoslaviëtribunaal.De beraadslaging wordt gesloten.Het wetsvoorstel wordt zonder stemming aangenomen.De voorzitter:De aanwezige leden van de fractie van GroenLinks wordt conform artikel
121 van het Reglement van orde aantekening verleend, dat zij geacht willen
worden zich niet met het wetsvoorstel te hebben kunnen verenigen.Sluiting 18.30 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20002001-21-33.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl