Behandeling van:  - het wetsvoorstel Regels inzake het recht op aanpassing van de arbeidsduur (Wet aanpassing arbeidsduur) (26358)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1998-1999, pag. 5780-5813

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

16-09-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

nr. 100, pagina 5780-5813

07-09-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26358Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Vragen van het lid Leers aan de minister-president, over het verschil tussen de uitlatingen van de minister-president, afgelopen vrijdag, over de noordtak van de Betuwelijn en het interview dat minister Netelenbos van Verkeer en Waterstaat in het dagblad De Gelderlander over dit onderwerp heeft afgegevenPagina 5763-5768
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet subsidiëring politieke partijen in verband met politieke partijen die met een gezamenlijke kandidatenlijst aan verkiezingen deelnemen (26278)Pagina 5772-5772
Presentie en opening (dinsdag 7 september 1999)Pagina 5763-5763
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 7 september 1999)Pagina 5771-5771
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Mediawet en de Tabakswet (implementatie wijziging richtlijn "Televisie zonder grenzen") (26256)Pagina 5772-5772
Vragen van het lid Lambrechts aan staatssecretaris Adelmund van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, over het niet op tijd beschikbaar zijn van de boeken voor leerlingen in de tweede fasePagina 5768-5771
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 met betrekking tot de afgifte en inname van kentekenplaten (26138), en over: - de motie-Eurlings over het verplicht stellen van de nieuwe kentekenplaten voor nieuwe voertuigen (26138, nr. 8); - de motie-Eurlings over verzegelde bevestiging van kentekenplaten (26138, nr. 9); - en vier andere motiesPagina 5771-5772
Behandeling van: - het wetsvoorstel Regels inzake het recht op aanpassing van de arbeidsduur (Wet aanpassing arbeidsduur) (26358)Pagina 5780-5813
Behandeling van: - het verslag van een algemeen overleg met staatssecretaris Ybema van Economische Zaken over maatschappelijk verantwoord ondernemen (26485, nr. 2)Pagina 5772-5775
Lijst van ingekomen stukken (dinsdag 7 september 1999)Pagina 5814-5815
Behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de jeugdhulpverlening (financiële verantwoording) (26341)Pagina 5775-5780

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 162 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van :het wetsvoorstel Regels
inzake het recht op aanpassing van de arbeidsduur Örgü(Wet aanpassing
arbeidsduur) (26358).De algemene beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Örgü (VVD):Mijnheer de voorzitter! Zoals decennia geleden voor het overgrote deel
van de met name mannelijke bevolking nog een zesdaagse werkweek gold, hebben
we tegenwoordig een situatie waarin zowel mannen als vrouwen werken en er
veel variatie bestaat in het aantal uren dat men werkt. Zo werkt een groot
deel van de bevolking vijf dagen. Steeds meer mensen werken parttime, variërend
van twee tot vier dagen, maar er zijn ook mensen die uit eigen beweging 60
tot 70 uur per week werken. Kortom, we bevinden ons in een tijd waarin mensen
werk en privé-leven bewust op elkaar willen afstemmen en daarbij horen
goede regelingen voor de arbeidstijd. Terugkomend op mijn begin, waarin ik
schetste dat het overgrote deel van de mensen nog niet zo lang geleden zes
dagen werkte, kan ik zeggen dat de VVD van mening is dat we goed op weg zijn.
Wat voor mijn fractie bij dit wetsvoorstel van belang is, is dat zowel werknemers
als werkgevers er baat bij hebben.Het wetsvoorstel dat voor ons ligt, maakt het mogelijk voor werknemers
in de markt- en overheidssector, wettelijk aanspraak te maken op aanpassing
van de arbeidsduur. Kern van het wetsvoorstel is dat de werkgever een verzoek
tot aanpassing van de arbeidsduur honoreert, tenzij dit op grond van zwaarwegende
bedrijfs- of dienstbelangen niet van hem verwacht kan worden. Het wetsvoorstel
geeft aan dat aanpassing van de arbeidsduur zowel vermindering als vermeerdering
van de arbeidsduur kan betekenen. In het regeerakkoord heeft het kabinet afgesproken
te komen tot een geclausuleerd recht op deeltijd.Deeltijdwerk is naar het oordeel van de VVD een belangrijk instrument
om te komen tot een goede combinatie van arbeid en zorg, waarbij zowel mannen
als vrouwen arbeids- en zorgtaken op zich nemen. De VVD vindt dat er zeker
reden is om te streven naar een verbetering van de huidige verdeling van die
taken over mannen en vrouwen. Nederland is niet voor niets koploper in Europa
op het terrein van deeltijdwerk; 38% van de werkende Nederlanders werkt in
deeltijd. Uit onderzoek van de arbeidsinspectie is gebleken dat deeltijdarbeid
voorkomt in ruim 70% van de bedrijven. In een eerder stadium heeft de VVD-fractie
aangegeven dat zij in principe het wettelijk recht op deeltijd daarom overbodig
vindt. Het is een zaak voor de sociale partners om dit te regelen. Het wetsvoorstel
doet inbreuk op de contracteervrijheid van de sociale partners. Wij vinden
dan ook dat een verdere ontwikkeling het best kan gebeuren door middel van
het vergroten van het draagvlak in de bedrijven zelf. Op zich gebeurt er al
veel op dit vlak.Voorzitter! Eerder heb ik al gezegd dat de VVD in principe geen groot
voorstander is van het wettelijk regelen van de aanpassing van de arbeidsduur.
Dit is in onze ogen immers de taak van de sociale partners. Wetgeving doet
geen recht aan de sectoren die al een regeling hebben getroffen. In ruim 70%
van de bedrijven komt deeltijd voor. Bovendien denken wij dat er betere vormen
te bedenken zijn om draagvlak te creëren. Wanneer de werkgever met de
vakbonden, de OR of de personeelsvertegenwoordiging afspraken maakt over het
beleid inzake de aanpassing van de arbeidsduur van werknemers in de onderneming,
moeten deze voorrang hebben op de wettelijke regeling. Het bevorderen van
afspraken op ondernemingsniveau heeft het voordeel dat met specifieke bedrijfsomstandigheden
rekening kan worden gehouden, hetgeen ook het draagvlak voor vermindering
van de arbeidsduur zal vergroten. Voordeel is dat het voor de werknemer op
voorhand meer duidelijkheid verschaft over de mogelijkheden en grenzen van
eventuele aanpassingen. Onze inschatting is dat daarmee arbeidsconflicten
kunnen worden vermeden en dat een beroep op de rechter slechts bij uitzondering
nodig zal zijn.Deeltijdwerk is niet altijd in iedere vorm mogelijk. Wat te denken van
de vrachtwagen of buschauffeur op internationale trajecten? Daarvoor kan wel
een kortere arbeidsduur overeengekomen worden, maar veelal niet op weekbasis.
En wat te denken van een wetenschapper in een researchafdeling van een bedrijf?
Die heeft soms veel tijd nodig om bij te blijven in zijn vakgebied, waardoor
deeltijdarbeid tot een onaanvaardbaar groot productieverlies kan leiden. In
een dergelijke situatie kunnen zowel werkgevers als werknemers meer baat hebben
bij mogelijkheden tot kinderopvang, thuiswerk of verlof op langere termijn.
Het stimuleren van afspraken over deeltijd in het bedrijf kan dan ook zijn
uitstraling hebben naar andere afspraken die van belang zijn voor het combineren
van arbeid- en zorgverplichtingen. De mogelijkheid om via afspraken met vakorganisaties,
de OR of de personeelsvertegenwoordiging het beleid ten aanzien van wijziging
van de arbeidsduur te reguleren, kan dit voorkomen. Bovendien biedt dat aan
alle betrokkenen op voorhand meer duidelijkheid over de mogelijkheid dat een
verzoek wordt ingewilligd. De VVD-fractie is daarom voorstander van het opnemen
van een bepaling in het wetsvoorstel waarin afwijking bij bedrijfs- of ondernemings-CAO
of via overeenstemming met de OR of personeelsvertegenwoordiging is toegestaan.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Uit eerdere gedachtewisselingen met de fractie van de VVD is mij duidelijk
geworden, dat daar principiële bezwaren zijn als de contractsvrijheid
wordt aangetast. Mevrouw Örgü houdt een pleidooi om werkgevers en
werknemers afspraken te laten maken los van de directe werking van de wet.
Is zo'n wijziging van de wet voor haar zo belangrijk, dat zij indien er geen
meerderheid voor is in de Kamer buitengewoon kritisch tegenover het wetsvoorstel
komt te staan? Ligt het principiële bezwaar ten aanzien van de contractvrijheid
dan ineens levensgroot op tafel?Mevrouw Örgü (VVD):Ik heb in eerste instantie niet gezegd, dat wij alles aan de afspraken
over de CAO's willen overlaten. Ik heb alleen gezegd, dat bij hetgeen tot
heden hierover is afgesproken een afwijking daarvan alleen aan werkgevers
en werknemers zelf is.De volgende vraag van de heer Rosenmöller is van een latere orde.
Wij zijn net begonnen en de staatssecretaris moet nog antwoord geven. Wij
nemen alles mee. Wij wachten eerst het antwoord af.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Uw inleiding was vrij stevig, maar als wij het allemaal gaan meenemen,
zal het bezwaar tegen het doorbreken van de contractsvrijheid niet zodanig
principieel zijn, dat het verregaande consequenties voor de
steun van uw fractie voor het wetsvoorstel zou kunnen hebben. Dat is wel relevant.Mevrouw Örgü (VVD):Dadelijk kom ik nog op andere punten.Zowel de werkgevers als de Raad van State twijfelen aan het nut van de
inbreuk op de contracteervrijheid van de sociale partners, mede gezien de
gunstige ontwikkelingen ten aanzien van deeltijdarbeid. Ik zou de staatssecretaris
willen vragen waarom zij de kritiek van de Raad van State op dit punt terzijde
heeft geschoven.Zoals men zich wellicht herinnert, is er door de Kamer bij het debat over
de nota Arbeid en zorg een motie aangenomen, waarin de regering werd verzocht
de bestaande en nieuwe verlofregelingen waar mogelijk op te nemen in het Burgerlijk
Wetboek. Wat gebeurt er met de aanpassing arbeidsduur hieromtrent? Ik zou
graag van de staatssecretaris vernemen wat zij doet met deze motie.Om rechtssystematische redenen is het zinvol om bepalingen aangaande de
individuele arbeidsovereenkomst te concentreren op één toegankelijke
plaats en plaatsing in het BW ligt dan ook voor de hand. Het is voor een persoon
prettiger, toegankelijker en praktischer als zij of hij op één
plaats terechtkan voor de arbeidsovereenkomst. Alleen als er een dwingende
reden is, zou je hiervan kunnen afwijken. De samenleving en degenen die er
direct bij betrokken zijn, zijn hier niet bij gebaat. In het regeerakkoord
is afgesproken dat het kabinet wetgeving zal voorstellen waardoor de werknemer
aanspraak kan maken op een recht op deeltijdwerk. De gedachte hierbij is om
arbeid en zorgtaken beter op elkaar af te stemmen. Door middel van dit wetsvoorstel
lost het kabinet deze belofte in. In principe zal de VVD-fractie het wetsvoorstel
op dit punt daarom ook steunen.In het regeerakkoord staat echter nergens dat er recht op vermeerdering
van arbeidsduur moet komen. In de nota naar aanleiding van het verslag geeft
het kabinet aan dat het regeerakkoord wel zo opgevat moet worden en dat er
zowel recht op vermindering, als recht op vermeerdering van arbeidsduur moet
komen. De VVD-fractie is tegen een recht op vermeerdering van arbeidsduur
om de volgende redenen.In een aantal sectoren wordt veel met deeltijdwerknemers gewerkt. Ik noem
de zorgsector, de detailhandel, de horeca en het onderwijs. Er kunnen grote
gevolgen voor bedrijven in deze sector ontstaan wanneer te veel mensen een
beroep doen op het recht van vermeerdering van arbeidsduur.De VVD is ook tegen vermeerdering omdat dit bij kleine bedrijven onherroepelijk
tot organisatorische problemen zal leiden. Ik spreek dan nog niet eens over
de vele extra procedures die hiervoor nodig zijn.De werkgever heeft geen keuzevrijheid, zeker niet als een bedrijf aan
het uitbreiden is en extra personeel wil aannemen. Het wordt dan namelijk
verplicht, bestaand personeel in dienst te nemen. Als het goed gaat, is er
immers niet zo snel een "zwaarwegend bedrijfs- of dienstbelang" om het verzoek
tot vermeerdering van arbeidsduur af te wijzen. Toch kan de werkgever er de
voorkeur aan geven om van buitenaf iemand aan te trekken omdat hij meent dat
dit zijn team versterkt.Als een werkgever maatschappelijke verzoeken serieus wil nemen, zoals
het in dienst nemen van meer jongeren en vrouwen, dan geeft dit wetsvoorstel
niet de flexibiliteit om hieraan invulling te geven. Vandaag hoorde ik via
de radio dat de politie op zoek is naar nieuwe jonge collega's. Hoe moet men
dit aanpakken? Een ander voorbeeld betreft het onderwijs. Op dit moment zijn
er voldoende docenten die 12 of 16 uur werken, maar als de werkgever zijn
team wil verjongen en dus mensen van buiten wil aantrekken, is dat niet mogelijk.
Hoe ziet de staatssecretaris dit soort problemen bij de vermeerdering?De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik ga ervan uit dat mevrouw Örgü het blokje over de vermeerdering
heeft afgerond. Zij citeert het regeerakkoord, maar daarin staat dat de werkgever
een verzoek om aanpassing van de arbeidsduur honoreert. Het gaat hierbij om
aanpassing. Dit kan naar beneden, maar ook naar boven. Is zij het met mij
eens dat vermeerdering niet op gespannen voet met het regeerakkoord staat
en dat dit dus wel degelijk conform dat akkoord mogelijk is?Mevrouw Örgü (VVD):Ik ben dat niet met u eens. Onder "aanpassing van arbeidsduur" kan veel
worden verstaan. Als de tekst, voorafgaand aan de zin "de werkgever honoreert_.enz."
geschrapt zou worden, kon ik eventueel met uw opmerking dat het alle kanten
uit kan gaan instemmen, maar er staat duidelijk dat het om deeltijd en om
vermindering van werktijd gaat. Als u meent dat de aanpassing van de arbeidsduur
anders gelezen moet worden, had dit er zo moeten staan.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat betekent nogal wat. Het betekent namelijk dat u het regeerakkoord
zodanig interpreteert dat deze vorm van aanpassing_Mevrouw Örgü (VVD):Dit is niet alleen mijn interpretatie van het regeerakkoord. Iedereen
die Nederlands kan lezen, begrijpt wat er staat.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat dacht ik ook, maar in de politiek komt het wel eens voor dat, terwijl
je dit allebei denkt, het toch niet zo is. Dit is daar een voorbeeld van.
Uit de schriftelijke inbreng tot nu toe blijkt dat dit voor degenen geldt
die het regeerakkoord mede ondertekend hebben. Gaat dit zo ver dat u stelt
dat dit uitsluitend de bedoeling van het regeerakkoord is en dat, waar in
het wetsvoorstel gesproken wordt over de mogelijkheid van vermeerdering, dit
alleen maar tussen drie partijen overeengekomen kan worden? U ziet dit als
een wijziging van het regeerakkoord.Mevrouw Örgü (VVD):Ik heb ook heel duidelijk aangegeven wat in het regeerakkoord staat. U
hebt het er zelf ook bijgehaald en volgens mij kunt u daar niets anders lezen
dan ik. Welnu, dit is mijn invulling en interpretatie van dit punt van het
regeerakkoord. Dat vindt ook de VVD-fractie.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik geef een voorbeeld van iemand met een kleine deeltijdbaan. Ik ken die
discussie ook vanwege het eigen initiatief samen met collega's van de PvdA
en D66. Het zijn meestal vrouwen met een kleine deeltijdbaan en zo iemand
kan een grotere deeltijdbaan wensen. Dat blijft nog steeds deeltijd en toch
is die vermeerdering een aanpassing van de arbeidsduur. Dat
staat geenszins op gespannen voet met het regeerakkoord; maar dat punt hebben
wij nu wel gehad.Wat zou er tegen het volgende zijn? U bent directeur van een onderneming
en ik heb een baan van tien uur en aangezien er wat ruimte is, wil ik graag
twintig uur werken. Waarom kan dat niet gehonoreerd worden en waarom kan de
werknemer geen beroep doen op die extra tien uur in de organisatie?Mevrouw Örgü (VVD):U legt mij een complex aan vragen voor, maar die slaan niet op het voorstel
van het kabinet en dus kan ik daar als kamerlid ook niet op reageren. Ik heb
al eerder gemeld dat de VVD-fractie in principe akkoord gaat met deeltijd,
onder andere omdat wij dat hebben afgesproken. Wij gaan er ook in principe
van uit dat zoiets moet worden overgelaten aan de sociale partners. Nogmaals,
wij zijn hiermee evenwel akkoord gegaan en dat staat ook in het regeerakkoord.
Bovendien vullen wij dat aan. Wij vinden ook dat de gang van zaken rond deeltijd
in de samenleving eigenlijk heel goed gaat. Daarvan is namelijk sprake in
70% van de bedrijven. Dat heb ik zojuist ook allemaal onderbouwd. Daarbij
heb ik nog aangegeven wat de VVD-fractie daarvan vindt. Daaruit is wel duidelijk
dat wij sowieso bezwaren hebben tegen vermeerdering. Daarom hebben wij ook
alleen de deeltijd afgesproken.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Zou u uit emancipatorische overwegingen het belang van de kleine deeltijdwerker,
veelal -werkster, niet willen honoreren, als die net iets meer in deeltijd
kan gaan werken en daarmee economisch onafhankelijk kan worden?Mevrouw Örgü (VVD):U weet toch dat bij normale verhoudingen tussen werkgevers en werknemers
zoiets altijd kan? Je kunt namelijk als werknemer altijd naar de werkgever
stappen en zeggen dat je van een dergelijke mogelijkheid gebruik wilt maken.
Wij moeten daarvoor bij bedrijven dus veeleer een draagvlak creëren dan
dit wetmatig van bovenaf opleggen. Ik hoop dat het nu wel duidelijk is hoe
de VVD hierover denkt.Voorzitter! In het wetsvoorstel wordt bepaald dat de werkgever de spreiding
van de uren vaststelt overeenkomstig het verzoek van de werknemer, tenzij
hij zodanige belangen heeft dat de wensen van de werknemer daardoor naar maatstaven
van redelijkheid en billijkheid moeten wijken. Het kabinet wil met deze wijziging
bereiken dat de werkgever zijn verantwoordelijkheid voor de efficiency en
de effectiviteit voor de bedrijfsvoering kan waarmaken. Bovendien voorkomt
deze wijziging dat er met betrekking tot de vaststelling van werktijden ongelijkheid
ontstaat ten opzichte van andere werknemers die hun werktijden ook niet zelf
kunnen vaststellen.De VVD steunt het wijzigingsvoorstel. Daarnaast is het in dit kader belangrijk
te melden dat de wettelijke regeling niet alleen een bijdrage moet leveren
aan het vergroten van de flexibiliteit van de werknemers, maar ook de werkgevers
in staat moet stellen om het productieproces op efficiënte wijze in te
richten.Tegen deze achtergrond wil ik de staatssecretaris de volgende situatie
voorleggen en daarop gaarne haar reactie vernemen. Een werkgever krijgt het
verzoek van een fulltime medewerker van de postkamer om twintig uur per week
te werken, en wel gedurende de middagen. In dit bedrijf komt de post 's morgens
vroeg binnen en moet zo snel mogelijk binnen het bedrijf verspreid worden.
De werkdruk in deze functie en op deze afdeling is met name 's morgens het
grootst. Ik denk dat dit een van de voorbeelden is waarin het verzoek van
de werknemer naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid moet wijken voor
het belang van de werkgever om mensen in te zetten op de momenten dat zij
het meest nodig zijn.Naar aanleiding van dit voorbeeld heb ik twee vragen. Gesteld dat deze
werkgever en werknemer in het voorgeschreven overleg niet tot overeenstemming
komen over de arbeidstijden, ontstaat daarmee dan een zwaarwegend bedrijfsbelang
op grond waarvan de werkgever een verzoek tot aanpassing van de arbeidsduur
kan weigeren?Mijn tweede vraag is: wat voor een situatie zou er in dit voorbeeld ontstaan,
als de PTT over een jaar besluit de post niet 's morgens, maar juist in de
middag te gaan bezorgen? Naar mijn mening zou de werkgever het in een dergelijke
situatie opnieuw moeten kunnen vaststellen, waarbij uiteraard ook redelijkheid
en billijkheid van de kant van de werkgever een rol zullen spelen. Gaarne
een reactie van de staatssecretaris.Vervolgens heb ik een vraag die betrekking heeft op het vaststellen van
de arbeidstijden van met name deeltijders. In de praktijk blijkt dat deeltijders
voorkeur hebben voor het werken gedurende de ochtenden en dat zij vooral graag
vrij zouden zijn op woensdagmiddag en op vrijdag. Een goede bedrijfsvoering
laat niet altijd toe dat aan deze wensen tegemoetgekomen wordt. Ik zou de
staatssecretaris willen vragen of het ook om die reden niet voor de hand ligt
om afspraken over individuele arbeidstijden voor een bepaalde periode te maken,
zodat ook andere werknemers eens van een vrije woensdagmiddag of vrijdag kunnen
profiteren. Je zou daarbij bijvoorbeeld in het bedrijf overeen kunnen komen
dat deeltijders met kinderen op de basisschool voorrang hebben bij het toekennen
van vrijaf op een woensdagmiddag.In het verslag heeft de VVD-fractie aangegeven grote waarde te hechten
aan de concretisering van het begrip zwaarwegende bedrijfs- en dienstbelangen.
De nota naar aanleiding van het verslag is daar niet voldoende concreet over.
De VVD pleit – om zoveel mogelijk duidelijkheid voor werknemers en werkgevers
te scheppen – voor het opnemen van een aantal gronden in het wetsvoorstel
die kunnen worden aangemerkt als zwaarwegende bedrijfs- of dienstbelangen,
op grond waarvan de werkgever een aanpassing van de arbeidsduur kan afwijzen.
Bovendien kunnen zich ook andere zwaarwegende bedrijfs- of dienstbelangen
voordoen die kunnen leiden tot het afwijzen van een verzoek van een werknemer.Ook kan er sprake zijn van een zwaarwegend bedrijfsbelang, wanneer in
redelijkheid en billijkheid niet van de werkgever gevraagd kan worden dat
hij instemt met de voorgestelde werktijden en er met de werknemer geen overeenstemming
over andere werktijden kan worden bereikt. Zwaarwegende bedrijfsbelangen heb
je ook bijvoorbeeld, wanneer het beoogde tijdstip van ingang leidt tot ernstige
problemen voor de bedrijfsvoering en er geen overeenstemming kan worden bereikt
over een ander tijdstip, bijvoorbeeld vlak voor sinterklaas of kerst, of tijdens
een periode dat in de tijd van de baas een opleiding wordt
genoten of op het moment dat veel collega's verlof hebben opgenomen.Omdat de VVD-fractie niet tevreden is met de huidige concretisering van
het begrip zwaarwegende bedrijfs- en dienstbelangen, dien ik een amendement
in. Ingevolge dit amendement worden bij algemene maatregel van bestuur nadere
regels gesteld over het zwaarwegende bedrijfs- of dienstbelang. Daarbij kan
gedacht worden aan zaken als continuïteit, arbeidsmarkt, personeelsbelangen
en bedrijfsvoering. Aan de algemene maatregel van bestuur is een voorhangbepaling
verbonden die overleg tussen Kamer en regering mogelijk maakt. Waar het de
VVD-fractie bij dit amendement om draait, is dat zij een uitgebreidere toelichting
op het begrip zwaarwegende bedrijfs- of dienstbelangen wenst waarin een niet-limitatieve
opsomming centraal staat.De heer Rosenmöller (GroenLinks):U pleit voor een algemene maatregel van bestuur, maar beoogt u in die
algemene maatregel van bestuur de niet-limitatieve opsomming die in de wet
staat, uit te breiden tot een limitatieve opsomming?Mevrouw Örgü (VVD):Nee, dat niet; dat heb ik net al gezegd. We hebben echter al eerder en
vaker als VVD-fractie naar concretiseringen gevraagd en dat is tot op heden
niet gebeurd. Dit dient nu wel te gebeuren; het is een mogelijkheid om de
concretisering daar te plaatsen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Maar een algemene maatregel van bestuur is op zich en voor de Kamer een
kwetsbaar instrument, zoals u weet. Zou het niet beter zijn om met elkaar,
misschien zo breed mogelijk, de staatssecretaris eens nader te vragen wat
zij er precies mee bedoelt, al dan niet na haar eerste termijn? Immers, zij
zal ongetwijfeld ook ingaan op de vragen die u en ik en anderen daarover hebben.
Is het niet erg voorbarig om dit nu te willen regelen in een AMvB en te denken
dat je het kunt regelen? Volgens mij is het het zoeken naar een instrument
ter oplossing van iets wat veel breder bij u leeft en wat er toch niet uitkomt
bij zo'n AMvB, ook niet bij voorhang.Mevrouw Örgü (VVD):Voor ons is dit op dit moment dé oplossing, omdat wij tot op heden
die concretisering niet hebben kunnen krijgen. Stel dat de staatssecretaris
er nu wel mee komt, dan kunnen wij altijd overwegen om een ander standpunt
in te nemen.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Ik heb een vraag over de toelichting op het amendement. Daarin staat dat
vanwege bedrijfsbelangen gedacht kan worden aan zaken als continuïteit,
arbeidsmarkt, personeelsbelangen en bedrijfsvoering. Ik kan mij nog voorstellen
dat bedrijfsvoering een link heeft met wat in de wet staat. Maar waaraan moet
ik nu denken bij "arbeidsmarkt"?Mevrouw Örgü (VVD):Daar moeten wij gezamenlijk uitkomen. De VVD-fractie denkt in eerste instantie
aan herbezetting, als het midden- en kleinbedrijf met deze situatie wordt
geconfronteerd.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Ik vroeg dit, omdat het punt van de herbezetting al in de wet staat. Wat
is dan het verschil tussen herbezetting en het argument van de arbeidsmarkt?Mevrouw Örgü (VVD):Er worden in de wet wel wat punten genoemd als het gaat om zwaarwegende
bedrijfsbelangen, maar voor de VVD-fractie is dat nog niet genoeg. Daarom
hebben wij dit amendement ingediend. Als de staatssecretaris hierop wat concreter
kan antwoorden, kunnen wij altijd overwegen hierover anders te denken.Voorzitter! Ik wil graag ingaan op de bijzondere positie van de uitzendkrachten.
Het kabinet gaat in artikel 2, lid 1 uit van een wachttijd van één
jaar. Deze is gekoppeld aan de totale tijd dat de werknemer bij de werkgever
in dienst is. Wat betreft de uitzendkracht, gaat de tijd van deze termijn
in op het moment, dat de uitzendkracht bij het uitzendbureau begint te werken,
omdat dit volgens het kabinet recht doet aan het eventuele arbeidsverleden
van een uitzendkracht. De VVD is van mening dat de termijn van een jaar ingaat
op het moment, dat de uitzendkracht begint te werken bij een nieuwe opdrachtgever.
Uitzendkrachten veranderen frequenter van baan en hebben daarom de mogelijkheid
om iedere keer bij het zoeken naar een nieuwe baan en bij aanvang van de nieuwe
baan aan te geven, hoe lang zij willen werken. De VVD-fractie vraagt zich
nog steeds af, wat de zin is van toepassing van de wet voor deze branche.
Hoe denkt de staatssecretaris hierover?Voorzitter! De VVD-fractie vindt het een vreemde zaak dat de werkgever
zijn afwijzing moet motiveren, terwijl de werknemer zijn verzoek om aanpassing
van de arbeidsduur niet hoeft te motiveren. Wanneer ik mij een gemiddeld bedrijf
voorstel, is het volgens mij de gewoonste zaak van de wereld dat werkgever
en werknemer met elkaar in overleg treden over hun wensen en eisen ten opzichte
van het werk. Daarom lijkt het mij ook heel normaal en gezond dat, wanneer
een werknemer een verzoek indient om minder te gaan werken, hij of zij dit
verzoek onderbouwt met een motivering. Want kan een werkgever een evenwichtige
afweging van beide belangen maken als hij niet op de hoogte is van de motivering
van de werknemer? Daarnaast kunnen verschillende werknemers een verzoek tot
vermindering indienen. Geef je die dan allemaal vermindering? Nee, je moet
natuurlijk een keuze maken. Laat je ze dan lootjes trekken? Wie het eerst
komt, het eerst maalt? Of heeft diegene die het langst werkt, het eerste recht?
Kortom, genoeg aanleiding om duidelijkheid te verschaffen. Hierover heb ik
een amendement ingediend.De heer Van der Staaij (SGP):In het amendement staat dat hierdoor een evenwichtiger afweging van belangen
kan plaatsvinden. Maar u laat de systematiek van het wetsvoorstel verder toch
onaangetast, waar in lid 5 van artikel 2 staat dat de werkgever het verzoek
gewoon heeft in te willigen, tenzij die zwaarwegende belangen zich daartegen
verzetten? Wat kan een motivering van de kant van de werknemer nu eigenlijk
bijdragen, gelet op het feit dat het wetsvoorstel nu juist niet voorziet in
toekenning van deeltijdrecht na afweging van belangen, maar in principe het
recht van de werknemer vooropstelt?Mevrouw Örgü (VVD):Ik heb mij voorgesteld hoe het in de praktijk gaat. Op het moment dat
jij als werknemer ergens minder wilt gaan werken, geef jij aan, om welke redenen
jij dat wilt. Dan kan dat, zeker als het om meerdere aanvra gen
gaat, voor een werkgever een belangrijke reden zijn. Dat is de reden waarom
wij vinden dat er aan beide kanten moet worden gemotiveerd.De heer Van der Staaij (SGP):Geldt dat dan alleen in geval er sprake is van meerdere verzoeken, of
ziet u ook ruimte voor een belangenafweging als er sprake is van een enkelvoudig
verzoek van één werknemer, waarbij duidelijk is dat er naar
de mening van de werkgever niet een zwaarwegend belang van de kant van de
werknemer in het geding is?Mevrouw Örgü (VVD):Dat gebeurt in de normale verhoudingen vanzelf. Wij vinden het, als een
werkgever zijn zwaarwegende belangen moet motiveren – hij moet aangeven
waarom hij een verzoek niet inwilligt – de normaalste zaak van de wereld
dat een werknemer ook moet motiveren waarom hij minder wil werken.De heer Van der Staaij (SGP):Wat kan een werkgever doen met een motivering als hij volgens lid 5 van
artikel 2 gehouden is om het verzoek in te willigen als hij geen zwaarwegende
belangen van zijn kant er tegenover kan stellen?Mevrouw Örgü (VVD):Wij zijn het bij voorbaat al niet eens met die keuzevrijheid. Wij vinden
dat beide partijen wat meer bij elkaar kunnen worden gebracht.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Wat moet die werknemer precies motiveren? Wat voor soort argumenten moet
hij gebruiken? Het feit dat hij verantwoordelijk is voor de zorg voor kinderen?
Of omdat hij zich bij wil scholen? Of omdat hij meer tijd voor zichzelf wil
hebben? Hoe verhoudt dat zich tot wat wij gewend zijn en wat volgens mij ook
de VVD aan moet spreken, namelijk dat er geen interventie moet zijn in het
privé-leven en dat het een werkgever eigenlijk helemaal niet aangaat
wat een werknemer in zijn vrije tijd doet?Mevrouw Örgü (VVD):Met dat laatste ben ik het wel eens als het gaat om zijn vrije tijd, maar
als hij minder wil gaan werken en het verzoek bij de werkgever doet, is het
dan in normale werkverbanden tussen werkgever en werknemer normaal om helemaal
niet aan te geven waarom hij minder wil gaan werken? Het zijn allemaal mensen
die met elkaar samenwerken en waarin in redelijkheid en billijkheid naar een
oplossing wordt gezocht. Daarbij is dit wat ons betreft een normale gang van
zaken.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Veronderstel, ik ben de werknemer en u bent de werkgever en ik wil minder
gaan werken, wat moet ik dan aan u motiveren? Als u daar een amendement over
indient, moet u ook aangeven om wat voor soort motieven het dan zou kunnen
gaan. Wat zijn dan motieven op grond waarvan een werkgever altijd een verzoek
in zal moeten willigen? Welke belangen kunnen daar dan weer tegen afgewogen
worden?Mevrouw Örgü (VVD):In eerste instantie moeten een werkgever en werknemer zelf kunnen uitmaken
wat zij redelijk en billijk vinden. Het is niet aan mij om dat te bepalen.
Het combineren van arbeid en zorg is volgens mij een goede motivatie om te
vragen om vermindering van werk.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Er ligt een amendement en wij willen dat graag goed doorgronden, hoewel
het niet op voorhand op mijn sympathie kan rekenen. Stel, er komen drie werknemers
in twee weken bij u als werkgever langs. De een wil vier dagen werken, omdat
hij iets wil doen met zijn kinderen. De tweede wil minder werken, omdat hij
zich wil bijscholen. De derde is 53 en wil graag vier dagen werken, omdat
hij niet als hij 62 is, versleten wil zijn. Wat zijn voor u als werkgever
dan de objectieve redenen om te kunnen bepalen welke twee van de drie of een
van de drie – als je niet de objectieve reden van tijd neemt, wie het
eerst komt, het eerst maalt – verzoeken worden gehonoreerd? Je gaat
de bietenbrug op als werkgever!Mevrouw Örgü (VVD):In het wetsvoorstel zoals het nu voorligt, is het helemaal niet duidelijk.
Met wat wij voorstellen, geven wij de werkgever in ieder geval een lijst met
motivaties van de werknemer, waar hij zich enigszins op kan baseren. Ik heb
de staatssecretaris gevraagd of er lootjes moeten worden getrokken als er
meer mensen zijn die zo'n verzoek doen, of dat moet gelden: wie het eerst
komt, het eerst maalt. Hoe gaan wij daar dan mee om? Wij vinden dat een motivatie
van de werknemer een punt van meerwaarde is, want dan heeft de werkgever meer
mogelijkheden bij het maken van zijn afweging.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Het wetsvoorstel geeft aan dat de werkgever binnen redelijke termijn moet
antwoorden op een verzoek tot werken in deeltijd. De werkgever behoort dus
logischerwijze een antwoord te geven aan degene die een verzoek doet en de
volgende verzoeken komen daarna aan de orde. Dat is logisch.Mevrouw Örgü (VVD):Dus u vindt al bij voorbaat, zonder dat wij de staatssecretaris hebben
gehoord, dat wie het eerst komt, het eerst maalt.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik vind overigens heel veel dingen zonder dat ik de staatssecretaris heb
gehoord en dat geldt ook voor dit punt. Ik vind het goed dat het wetsvoorstel
niets regelt en dat betekent dus dat wie het eerst komt, het eerst maalt.
Zo is het op dit moment geregeld.Mevrouw Örgü (VVD):Misschien moet u daar een amendement over indienen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Uit het andere amendement dat u heeft ingediend volgt dat er in een AMvB
geregeld moet worden wat de criteria zijn voor de werkgever om met de argumenten
die de werknemer noemt om in deeltijd te gaan werken, om te gaan. Ik zou zo'n
AMvB wel eens willen zien. Dat wordt helemaal niks; het wordt een kerstboom.Mevrouw Örgü (VVD):Ik heb in ieder geval aangegeven dat het combineren van arbeid en zorg
wat de VVD betreft centraal staat.Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Mijns inziens moet je zoveel mogelijk van objectieve maatstaven uitgaan.
Dat zie ik niet voor mij in het verhaal van mevrouw Örgü, ook niet
in haar reactie op de genoemde voorbeelden. Hoe kan zij garanderen dat die
afweging zo objectief mogelijk gebeurt? De maatstaven bij de voorbeelden die
zij gaf vond ik erg subjectief.Mevrouw Örgü (VVD):Op welke voorbeelden doelt u dan?Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Hoe moet zo'n werkgever nu een objectieve afweging maken als het gaat
om de schriftelijke verklaring die er komt?Mevrouw Örgü (VVD):Dat maken wij toch niet uit. Ik geef in dit amendement alleen maar aan
dat de werknemer het verzoek moet motiveren. Dat is toch de normaalste gang
van zaken? Op het moment dat je ergens minder wilt gaan werken, geef je toch
aan waarom je dat doet? Dan kan het voorkomen dat er zwaarwegende bezwaren
tegen het verzoek bestaan, zoals collega Van der Staaij aangaf. Als dat het
geval is, zal dat vanzelf naar voren komen. Beoordeling op basis van motivatie
kan echter, wanneer uit verschillende mensen gekozen moet worden, een extra
punt zijn dat bij de afweging wordt meegenomen door de werkgever. Maar de
werkgever moet uiteindelijk zelf bepalen wat hij of zij vindt.Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Het moet toch een doel hebben om zoiets op te nemen en dat doel zie ik
niet zo. Zeker als je daar toch geen echte afweging van kan maken, zie ik
het doel niet.Mevrouw Örgü (VVD):Ons doel is dat het in ieder geval meerwaarde geeft aan dit wetsvoorstel.Mevrouw Schimmel (D66):De Nederlandse orde van advocaten heeft aangegeven dat het als het gaat
om die zwaarwegende bedrijfsbelangen belangrijk is dat er in de loop van de
parlementaire behandeling een indicatie wordt gegeven van de bedrijfsbelangen
die in het spel zijn. Het doet geen recht aan het systeem dat wij hier ontwerpen
om te stellen dat het een taak van de werkgever is om die motivatie te beoordelen.
Ik meen dat dit een taak van de wetgever is. Daarom vind ik het belangrijk
dat mevrouw Örgü aangeeft op welke gronden een werkgever beoordeelt
dat de motivatie van de ene werknemer doorslaggevender is dan de motivatie
van de andere werknemer. Ik verwijs in dit verband ook naar de vraag van Paul
Rosenmöller, waarbij de werkgever voor de keuze wordt gesteld tussen
een vrouw die twee kinderen te verzorgen heeft, een oudere werknemer die het
wat rustiger aan wil gaan doen en een man die graag in deeltijd wil gaan werken
om emancipatoire redenen. Wij kunnen als medewetgever niet zeggen: dat zoekt
de werkgever maar uit. Dus graag een antwoord op die vraag.Mevrouw Örgü (VVD):Ik wil daar graag een antwoord op geven en dat heb ik zojuist ook al gedaan.
Voor ons heeft een verzoek waarbij het gaat om een combinatie van arbeid en
zorg de voorkeur. Daarbij heb ik aangetekend dat elke situatie voor een werkgever
anders kan zijn. Daar moeten werkgevers en werknemers onderling afspraken
over maken. Maar de voorkeur ligt wat ons betreft bij het combineren van arbeid
en zorg. Daar is de gehele deeltijdwet op gebaseerd.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Het verbaast mij dat u zegt dat het combineren van arbeid en zorg een
belangrijker reden is dan bijvoorbeeld de wens om in deeltijd te werken vanwege
bijscholing. U kunt niet serieus menen dat wij een oordeel moeten geven over
hetgeen een werknemer buiten zijn werktijd precies doet. Dat moet dan ook
nog gecontroleerd worden.Mevrouw Örgü (VVD):Mijn antwoord op deze vraag luidt hetzelfde als het antwoord aan collega
Schimmel. De VVD-fractie is van mening dat de werknemer een motivatie moet
geven als ook van de werkgever wordt geëist, te motiveren dat er sprake
is van zwaarwegende bedrijfsbelangen. Naar de mening van mijn fractie dient
daarbij voorrang te worden gegeven aan het motief de combinatie van arbeid
en zorg.Voorzitter! Het kabinet suggereert in de nota naar aanleiding van het
verslag dat een nieuw verzoek tot aanpassing van de arbeidsduur opnieuw overwogen
moet kunnen worden binnen twee jaar, terwijl in de wettekst wordt gesproken
over een verzoek eens in de twee jaar. Ik wil daarover helderheid. De VVD
staat op het standpunt dat het duidelijk moet zijn dat dit daadwerkelijk pas
na twee jaar weer mogelijk is.Het midden- en kleinbedrijf. Nog steeds betwijfelt de VVD-fractie of het
wetsvoorstel zal leiden tot een grotere interne flexibiliteit van arbeidsorganisaties.
Voor grote bedrijven kan dit verhaal misschien wel opgaan, maar voor het midden-
en kleinbedrijf zal het wetsvoorstel in veel gevallen leiden tot een complexe
arbeidsorganisatie. Graag wil ik nogmaals de positie van het midden- en kleinbedrijf
benadrukken. In de gesprekken die ik met de vertegenwoordigers uit deze sector
heb gehad, bleek dat men zich nogal zorgen maakt, bijvoorbeeld op het punt
van de herbezetting, zeker gezien de huidige krapte op de arbeidsmarkt. Met
name kleine bedrijven maken zich grote zorgen omdat men geen personeel kan
vinden, waardoor, als iemand minder wil gaan werken, het productieproces gevaar
loopt.Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Wat vindt u van ons amendement ten aanzien van bedrijven met minder dan
tien werknemers?Mevrouw Örgü (VVD):Ik vind dat een goed voorstel. De VVD-fractie twijfelt aan
de geschetste werkgelegenheidseffecten. Het kabinet noemt het aantal van 70.000
nieuwe banen, maar geeft zelf al aan dat het moeilijk is om effecten te schatten.
Er zullen wellicht extra banen bijkomen, maar het kan ook zijn dat werknemers
werk overnemen van collega's, bijvoorbeeld omdat het het bedrijf minder voor
de wind gaat, waardoor het bedrijf geen nieuw personeel in dienst wil nemen.
Het is tevens niet hard te maken dat verzoeken om aanpassing van de arbeidsduur
kunnen leiden tot besparingen in de sociale zekerheid. Het kabinet heeft aangegeven,
rekening te houden met de risico's van verkrapping van de arbeidsmarkt, met
name in een aantal sectoren. Op welke sectoren doelt het kabinet? Hoe groot
schat het de risico's in, uitgaande van de huidige economische situatie? Onderzoeken
zouden uitwijzen dat werknemers met name behoefte hebben aan vermindering
van arbeidsduur. Wat is het scenario als veel werknemers met name in de sectoren
waar in deeltijd wordt gewerkt meer willen gaan werken? Welk effect heeft
dat op de werkgelegenheid?Mevrouw Bussemaker (PvdA):Voorzitter! Voor het zomerreces hebben wij uitgebreid met de regering
gesproken over de nota "Naar een nieuw evenwicht tussen arbeid en zorg". De
discussie ging toen in het bijzonder over verlofregelingen, maar aanpassing
van de arbeidsduur en deeltijdwerk is een ander belangrijk onderdeel van het
beter kunnen combineren van arbeid en zorg. Zeggenschap over arbeidsduur,
flexibele arbeidstijden, voor iedereen toegankelijke kinderopvang, ruime verlofregelingen
en stimuleren van de persoonlijke dienstverlening horen daar allemaal bij
en dienen voortvarend te worden aangepakt om Nederland klaar te maken voor
de volgende eeuw.Deeltijdarbeid is goed ontwikkeld in Nederland. Het percentage deeltijdwerkers
ligt hoger dan elders, maar dat wil niet zeggen dat alles al is geregeld.
Zo bevat slechts 19% van de CAO's substantiële bepalingen over deeltijd
die daadwerkelijk aanknopingspunten bieden voor werkgever en werknemer. Mijn
fractie is daarom verheugd dat er nu een regeringsvoorstel ligt voor de aanpassing
van de arbeidsduur. Een eerder voorstel van collega Rosenmöller is indertijd,
zoals iedereen weet, gesneuveld in de Eerste Kamer. Een nieuwe initiatiefwet
van de leden Rosenmöller, Van Nieuwenhoven en Bakker is vorig jaar ingediend.
Ondertussen heeft ook het CDA zich uitgesproken voor een wettelijke regeling.
Verder zijn er natuurlijk de afspraken in het regeerakkoord van PvdA, D66
en VVD. Ik memoreer de verschillende voorstellen om aan te geven dat er op
dit moment een breed draagvlak is voor het wettelijk vastleggen van het recht
op deeltijdarbeid. Ik hoop dan ook van harte dat het voorstel van de regering
op brede steun van de Kamer kan rekenen.De PvdA-fractie is in grote lijnen tevreden over het regeringsvoorstel.
De wet sluit goed aan bij onze filosofie dat de overheid de minimumrechten
bepaalt en dat de sociale partners die kunnen aanvullen ten gunste van de
werknemers. Zo wordt een goede basis gelegd die kan worden aangevuld door
afspraken in de CAO's.Wij hechten daarnaast bijzonder aan de mogelijkheid de arbeidsduur zowel
te verminderen als te vermeerderen. Dat draagt namelijk bij aan de emancipatie.
35% van de mannen zegt korter te willen werken, terwijl 26% van de vrouwen
zegt juist meer te willen werken. Het is van belang vrouwen in de gelegenheid
te stellen meer te werken, omdat daardoor hun economische zelfstandigheid
wordt bevorderd. Uit een rapport dat wij onlangs hebben ontvangen, blijkt
dat slechts 20% van de vrouwen met kinderen economisch zelfstandig is. Velen
van hen hebben kleine baantjes van minder dan 20 uur. Dat zijn dikwijls banen
van zo'n 10 tot 12 uur per week en velen van hen zouden graag meer willen
werken. Het is winst dat de wet die mogelijkheid vergroot. De wet past verder
goed in het beleid dat gericht is op het vergroten van economische zelfstandigheid
en op het uitbreiden van de mogelijkheden om arbeid en zorg te combineren.Het moge duidelijk zijn dat ik in dezen van mening verschil met mevrouw
Bijleveld, die in het amendement op stuk nr. 8 voorstelt om het recht op aanpassing
te beperken tot het verminderen van het aantal arbeidsuren. Zij wil zo de
combinatie van arbeid en zorg voor mannen vergemakkelijken. Mijn fractie hecht
echter niet alleen aan het belang van mannen, maar ook aan het belang van
vrouwen om meer te kunnen werken.Te waarderen is ook dat er in het regeringsvoorstel geen onderscheid wordt
gemaakt tussen werknemers in de publieke en de private sector en dat er geen
aparte regeling is voor het MKB.Over veel onderdelen van de wet zijn wij dus tevreden. Dat neemt niet
weg dat wij nog enkele vragen hebben en voorstellen tot verbetering willen
doen. Ik kom dan allereerst op het punt van de zwaarwegende bedrijfsbelangen.
De omschrijving van zwaarwegende bedrijfs- en dienstbelangen in de wetstekst
roept vragen op. Hoort een opsomming van zwaarwegende bedrijfsbelangen wel
in de wetstekst zelf thuis? Waarom is er niet voor gekozen een en ander in
de memorie van toelichting op te nemen? Zo is dat bij de meeste wetten geregeld.
Ik weet dat andere sprekers ook over dit thema het woord zullen voeren. Dat
geldt in ieder geval voor de heer Rosenmöller, die hierover mede namens
mijn fractie een amendement heeft ingediend. Om die reden laat ik dit punt
op dit moment verder rusten.Een ander punt betreft de definiëring van zwaarwegende bedrijfs-
of dienstbelangen. De nota naar aanleiding van het verslag biedt hier niet
de gevraagde duidelijkheid. Zo worden er geen voorbeelden gegeven van wat
zoal een zwaarwegend belang kan zijn. Wat moeten we precies verstaan onder
"problemen voor de bedrijfsvoering bij de herbezetting van de vrijgekomen
uren" of onder "ernstige problemen van roostertechnische aard"? De orde van
advocaten doet in dit verband het voorstel om de omschrijving van zwaarwegende
bedrijfsbelangen te vervangen door het criterium "indien op grond van door
de werkgever vast te stellen en zo nodig te bewijzen omstandigheden dit redelijkerwijs
niet van hem kan worden gevergd". Met "dit" wordt een verzoek om aanpassing
van de arbeidsduur bedoeld. Die omschrijving wordt ook gehanteerd in uitspraken
van de Hoge Raad over verzoeken van bijvoorbeeld gedeeltelijk arbeidsongeschikten
om minder te werken. Kan de staatssecretaris bevestigen of beide interpretaties
in haar ogen hetzelfde betekenen? Dat zou voor de jurisprudentie veel helderheid
bieden.De jurisprudentie, alsmede enkele CAO-afspraken bieden wel wat aanknopingspunten
om na te denken over de definiëring van zwaarwegende bedrijfsbelangen.
Zo is er bijvoorbeeld de uitspraak over een echtpaar dat beiden bij de KLM
werkt als piloot en minder dan 50% wil gaan werken in verband met de verzorging
van kinderen. De rechter beslist met een beroep op de veiligheid van zowel
henzelf als de passagiers dat beiden minimaal 80% moeten werken in verband
met ervaring en bijscholing. Heeft de staatssecretaris daaraan gedacht toen
zij het had over redenen van veiligheid?Zo zijn er ook voorbeelden van croupiers in casino's. Ik weet er persoonlijk
niet het fijne van, maar zij wilden een verzoek indienen om minder te werken.
De rechter bepaalde dat dit werk dermate grote routinevaardigheden vraagt
dat een regelmatig arbeidspatroon noodzakelijk is en dus ten minste een dienstverband
van 60% vraagt. Het kan zijn dat ik niet zo vaak in het casino kom, maar het
lijkt mij een uitleg waarbij ik mij afvraag of het ook niet
kan met 50% of 40%. Ik vraag dit, omdat het van belang is dat wij in dit debat
duidelijkheid scheppen over de vraag waarom het zoal kan gaan bij zwaarwegende
bedrijfsbelangen.In dat verband wil ik graag van de staatssecretaris weten wat zij vindt
van de brief van de werkgeversorganisaties in het onderwijs. Daarin wordt
gewezen op mogelijke versnippering van het aantal uren in het onderwijs. Zij
noemen dat als voorbeeld van een roostertechnisch probleem. Immers, het belang
van de onderwijzer en van het kind kunnen daarbij op gespannen voet met elkaar
staan.Uit een aantal voorbeelden van jurisprudentie die ik heb doorgekeken,
heb ik geleerd dat er ook andere argumenten worden gebruikt om
een verzoek af te wijzen. Dat kan bijvoorbeeld het belang zijn dat werkgevers
hechten aan herkenbaarheid en bereikbaarheid voor cliënten, het moeten
zoeken naar een nieuwe arbeidskracht en zelfs het argument dat het evenwicht
tussen het aantal fulltimers en parttimers verstoord zou kunnen worden. Kan
de staatssecretaris mij zeggen of deze redenen gebruikt kunnen worden als
zwaarwegende bedrijfsbelangen? Of moeten wij de niet-limitatieve opsomming
toch iets beperkter zien? Ik ga er zelf vanuit dat een argument als herkenbaarheid
en bereikbaarheid voor cliënten nooit een zeer zwaarwegend bedrijfsbelang
kan zijn, omdat het op de een of andere manier op te lossen moet zijn. Ik
hoor graag van de staatssecretaris hoe zij daarover denkt.In welke mate speelt het aantal verzoeken om een aanpassing van de arbeidsduur
een rol bij de definiëring van zwaarwegende bedrijfsbelangen? Als er
vaak een verzoek wordt gedaan of als veel werknemers gelijktijdig of binnen
een korte tijdsspanne een verzoek doen, wordt er dan op een andere manier
naar zwaarwegende bedrijfsbelangen gekeken?Een derde punt dat ik in dit kader wil noemen, betreft de bewijslast die
de werkgever aan moet voeren om een verzoek niet in te willigen. Hoe moet
een werkgever bijvoorbeeld bewijzen dat een verzoek om korter te werken, zal
leiden tot ernstige problemen in de bedrijfsvoering? Het is mooi dat nu is
opgenomen dat de werkgever zijn beslissing schriftelijk kenbaar moet maken
en in geval van afwijzing deugdelijk moet motiveren. Bovendien kan de werknemer,
wanneer de afwijzing hem of haar niet deugdelijk voorkomt, de werkgever verzoeken
om een nadere motivering. Als die uitblijft kan de werknemer zich tot de rechter
wenden.De procedure zoals beschreven in de nota naar aanleiding van het verslag
is duidelijker geworden, maar ik mis nog steeds een inhoudelijk antwoord op
de vraag hóé werkgevers de bewijsvoering moeten vormgeven. De
helderheid die wij nu kunnen bieden, kan helpen om onduidelijkheid straks
in de praktijk te voorkomen en dus ook om arbeidsconflicten tegen te gaan.
Als wij die helderheid niet bieden, zal het in de jurisprudentie gebeuren.
Om een dergelijke verplaatsing van de politiek tegen te gaan, ben ik er altijd
een warm voorstander van, in de Kamer enige duidelijkheid te geven. Wil de
staatssecretaris dan ook concreet aangeven, waaraan zij denkt bij een gemotiveerde
afwijzing? Is het voldoende als de werkgever een briefje van twee regels schrijft,
waarin hij of zij zich beperkt tot de opmerking dat er problemen zijn met
de herbezetting van vrijkomende uren bijvoorbeeld? Of moet hij bij het arbeidsbureau
langsgaan om te kijken of er aanbod is? Anders gezegd, op welke manier moet
hij aantonen dat deeltijdarbeid zich verzet tegen de bedrijfsbelangen? Kan
de werkgever dat argument dan bij elk nieuw verzoek weer even gemakkelijk
gebruiken of moet hij bij herhaald afwijzen van een verzoek met een uitgebreidere
argumentatie komen? Wellicht vermoedt de staatssecretaris al dat het onze
mening is dat een werkgever een verzoek niet al te gemakkelijk naast zich
neer moet kunnen leggen en dat hij zich niet mag kunnen beperken tot een briefje
van twee regels dat er problemen zijn bij de herbezetting van vrijkomende
uren. Hoeveel meer hij dan moet doen, wil ik ook graag van de regering weten.Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Ik denk dat wij op zich allemaal met deze problematiek worstelen, maar
kunt u misschien zeggen hoe volgens u een werkgever dat zou moeten aantonen?Mevrouw Bussemaker (PvdA):Wij hebben die vraag natuurlijk al eerder in onze schriftelijke bijdrage
gesteld. Ik zou nu dan ook graag eerst het antwoord van de staatssecretaris
willen horen. Ik vind in ieder geval dat een werkgever goed beargumenteerd
moet aangeven waar die bedrijfsbelangen liggen. Hij zal op een bepaalde manier
moeten aantonen dat er sprake is van zwaarwegende bedrijfsbelangen. Het kan
volgens mij geen standaardformulering zijn. Naar mijn idee mag het niet zo
zijn dat een werkgever alleen maar hoeft op te schrijven: "ik heb nu te maken
met zwaarwegende bedrijfsbelangen" of "ik heb nu een probleem met de herbezetting
van vrijkomende uren". Hij zal moeten aangeven dat die uren niet gemakkelijk
door iemand anders over te nemen zijn of dat hij daar geen werknemer voor
kan vinden. Ik denk dat wij dat hier nooit helemaal precies zullen kunnen
formuleren, maar ik wil er wel enige duidelijkheid over krijgen.Voorzitter! Ik kom bij het onderwerp overleg en conflict. Het wetsvoorstel
bevat op verschillende onderdelen een vereiste van overleg tussen werknemer
en werkgever. Dat is mooi, vooral als zij het met elkaar eens kunnen worden,
wat meestal het geval is. Echter, als dat niet het geval is, is de volgende
stap de gang naar de rechter. Die mag dan wel rechtspreken en soms ook de
werknemer gelijk geven, maar voor het betreffende conflict zal dat vaak weinig
meer helpen. Immers, de arbeidsrelatie zal in dat geval al snel ernstig verstoord
zijn. Mijn fractie ziet graag dat er wordt gezocht naar een andere vorm om
met meningsverschillen en dreigende conflicten in dergelijke arbeidsrelaties
om te gaan. De door het CDA voorgestelde bemiddelingscommissie van de SER
heeft vooralsnog niet onze voorkeur. Wij delen namelijk de opvatting van de
regering, dat het niet wenselijk is een bijzondere van het arbeidsrecht afwijkende
regeling voor te stellen, nog daargelaten of zo'n commissie bij de SER ondergebracht
moet worden. Dat zou een grote wijziging van de taakopdracht van de SER inhouden.Mijn fractie zal zelf binnenkort een initiatiefwet Klachtrecht presenteren.
Het klachtrecht heeft als doel werknemers in de gelegenheid te stellen om
hun onvrede ten aanzien van hun arbeidsvoorwaarden en arbeidsomstandigheden
tot uitdrukking te brengen en de werkgever te vragen daar gemotiveerd
op te reageren. Daarbij kan het gaan om een verzoek tot aanpassing van arbeidsduur,
maar bijvoorbeeld ook om seksuele intimidatie of pesten op het werk. Wij verwachten
dat zo'n klachtrecht een belangrijke functie kan hebben bij (het voorkomen
van) mogelijke conflicten over aanpassing van arbeidsduur. Begin jaren negentig
is overigens door de regering al een voorstel tot het invoeren van klachtrecht
ingediend en toen met enkele stemmen verschil door de Kamer afgewezen. Wij
hopen en denken dat de tijd nu net als bij deeltijdwerk rijp is om zo'n klachtrecht
opnieuw voor te stellen.Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Ik had al gedacht dat u als alternatief het wetsvoorstel Klachtrecht zou
noemen. In ieder geval geeft het aan dat u ook inziet, dat er eigenlijk iets
moet zijn voordat er een beroep op de rechter nodig is. Maar daarmee hebben
we voor deze wet nog niets geregeld. Denkt u er ook nog aan om hierin wat
te regelen?Mevrouw Bussemaker (PvdA):Het klachtrecht waarmee wij bezig zijn betreft een aantal punten. Ik zou
het juist mooi vinden als er één wet was waarmee niet alleen
iets zou kunnen worden gedaan aan de aanpassing van de arbeidsduur, maar ook
aan een aantal andere essentiële problemen op de werkvloer, zoals seksuele
intimidatie.Die initiatiefwet zal zeer binnenkort ingediend worden. Als daarvoor een
meerderheid te vinden is, zou het vlak nadat de Wet aanpassing arbeidsduur
is gaan functioneren, kunnen ingaan. Vooralsnog zie ik niet wat wij nu als
tussenoplossing voor dit wetsvoorstel zouden moeten doen, want uw voorstel
om een commissie bij de SER in te stellen zou ook helemaal uitgewerkt moeten
worden. Maar als mevrouw Bijleveld een beter voorstel heeft om nu iets tijdelijk
op te lossen, dan wil ik best daarover nadenken, want ik ben het ermee eens
dat wij een al te gemakkelijke en snelle gang naar de rechter moeten voorkomen.Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Ik zou een suggestie willen doen. Ik heb gezien dat mevrouw Van Nieuwenhoven
bij het eerdere wetsvoorstel bij het verzoek tot vermindering een amendement
heeft neergelegd, destijds nummer 15. Daarin geeft zij de ondernemingsraad
een rol: daar zou de werknemer in eerste instantie voor een gesprek terecht
kunnen. Heeft mevrouw Bussemaker deze mogelijkheid nog bekeken of overwogen?
Dit was destijds immers het alternatief van de Partij van de Arbeid voor het
beroep op de rechter.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Dit zou inderdaad te overwegen zijn. Ik wil echter eerst het antwoord
van de staatssecretaris afwachten, ook omdat ik heb begrepen dat het nu juist
de vraag is waar de rol van de ondernemingsraad precies moet worden ondergebracht.
De vorige wet ging over arbeidstijden. Het recht op deeltijd sloot aan bij
de regeling van de arbeidstijden. Daardoor lag die rol van de ondernemingsraad
toen meer voor de hand dan in dit geval. Deze optie kan in de komende dagen
echter nog worden besproken.Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Het lijkt mij nuttig dat de staatssecretaris hierop reageert.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Ik kan dat nu gelijk wel vragen, anders zou ik het morgen hebben gedaan.
Nu mevrouw Bijleveld het zo zegt, vraag ik om een reactie van de staatssecretaris.Voorzitter! Ik kom bij een volgend punt: de regels voor het doen van een
verzoek. Een werknemer kan een verzoek om aanpassing van arbeidsduur hooguit
één keer per twee jaar doen. Mijn fractie plaatst vraagtekens
bij de beperking dat slechts één keer per twee jaar een verzoek
kan worden gedaan. Wat nu als de omstandigheden – waarnaar in een afwijzing
op grond van zwaarwegende bedrijfsbelangen wordt verwezen – zich tussentijds
wijzigen? Bijvoorbeeld wanneer een verzoek tot vermindering van de arbeidsduur
is afgewezen vanwege problemen bij de herbezetting van de vrijkomende uren,
maar zich kort hierna iemand aanbiedt die die uren over kan nemen. Of wanneer
een verzoek om de arbeidsduur te vermeerderen wordt afgewezen omdat de vastgestelde
formatieruimte ontoereikend is, maar vlak hierna formatieruimte vrijkomt?
En wat als de persoonlijke omstandigheden zich wijzigen? Stel: iemands verzoek
om minder te werken is afgewezen, maar niet lang daarna komt de partner van
deze werknemer te overlijden en moet de werknemer alleen voor de kinderen
zorgen. Hij of zij wil daarom het liefst zo snel mogelijk minder gaan werken.
Kan hij of zij dan toch een verzoek indienen, ook al is de twee jaar nog niet
om? Nog een voorbeeld: een werknemer krijgt een kind, neemt ouderschapsverlof
op en wil graag minder blijven werken. Moet hij of zij dan wachten tot 2 jaar
nadat het vorige verzoek is gedaan? Het is immers vanzelfsprekender dat iemand
aansluitend aan het ouderschapsverlof onmiddellijk minder wil werken. In de
memorie van toelichting wordt dit ook met zoveel woorden gezegd, want daarin
stelt de regering: "Veranderen de omstandigheden zodanig dat het zwaarwegend
bedrijfs- of dienstbelang zich niet meer voordoet, er komt bijvoorbeeld vacatureruimte
vrij, dan is het denkbaar dat de werkgever als goed werkgever een verzoek
in overweging moet nemen. De werkgever kan de werknemer niet houden aan de
termijn van twee jaar.". Ook in de nota naar aanleiding van het verslag merkt
de regering zelf op: "De werkgever zal bij een relevante wijziging van omstandigheden
op grond van het beginsel van goed werkgeverschap de werknemer niet kunnen
tegenwerpen dat hij pas na ommekomst van de periode van twee jaar een verzoek
kan doen.". Maar als dat kan, waarom wordt die mogelijkheid dan niet in de
wet zelf opgenomen, want de vage omschrijving "het is denkbaar" biedt de werknemer
weinig houvast. Dus graag daarop nog eens een reactie.Wie kan een verzoek doen tot aanpassing van de arbeidsduur? De regering
beperkt dit tot de werknemer die in Nederland arbeid verricht. Vele fracties
hebben hierover vragen gesteld. De regering heeft daarop in de nota naar aanleiding
van verslag gereageerd door te verwijzen naar de lasten van financiële
en organisatorische aard voor werknemers in het buitenland. Zo verwijst men
naar vergoedingen voor huisvesting, scholing voor kinderen en representatiekosten.
Die kosten zullen zeker belangrijk zijn, maar toch vooral voor een beperkte
groep werknemers. Het zou goed kunnen gelden voor werknemers die bij een ambassade
werken, maar anderen hebben misschien niet onmiddellijk te maken met
representatiekosten. Wat moet er gebeuren in het geval waarin er sprake is
van een werknemer bij de Nederlandse ambassade wiens partner die werkzaam
is bij een Nederlandse organisatie, aanpassing van de arbeidsduur wil, terwijl
er geen extra kosten aan het verzoek zijn verbonden? Of denk aan werknemers
die hun arbeid tijdelijk in het buitenland verrichten, bijvoorbeeld aan een
buitenlandse universiteit. En wat te denken van cabinepersoneel van vliegtuigen?
Deze mensen verrichten hun arbeid ook grotendeels buiten Nederland. Hoe is
het gesteld met een vertegenwoordiger van een Nederlands bedrijf die vaak
in België zit? In deze tijden van internationalisering is het toch vreemd
dat het criterium voor de werking van de wet het territorium en niet het geldende
rechtsstelsel is. Terwijl wij discussiëren over vrij verkeer van werknemers
in Europa lijken de Nederlandse regels op te houden bij Lobith en Kerkrade.Dat is onlogisch, ook omdat deze bepaling bij andere wetgeving niet geldt.
Zo is de Wet op het ouderschapsverlof in 1997 gewijzigd. Tot dan toe gold
de voorwaarde dat de arbeid in Nederland werd verricht. Sindsdien geldt het
recht op verlof ook voor arbeid buiten Nederland, tenzij gewichtige redenen
zich hiertegen verzetten. Het argument van de regering dat het bij ouderschapsverlof
om tijdelijk verlof gaat, is ons inziens niet steekhoudend. Centraal moet
immers niet de duur van verlof of arbeidsduur staan, maar de gewichtige dan
wel zwaarwegende bedrijfsbelangen. Dat biedt juridisch meer helderheid.Het lijkt ons dat de bepaling dat de arbeid in Nederland verricht moet
worden, geschrapt kan worden. Daarbij gaat het overigens nadrukkelijk alleen
om werknemers die onder het Nederlandse arbeidsovereenkomstenrecht vallen.
Wanneer men onder buitenlands recht valt, speelt een heel andere discussie.
Ik heb hierover, mede namens de leden Schimmel en Rosenmöller, een amendement
ingediend.Voorzitter! Waar zal deze wet straks worden ondergebracht, bij de AWAZ
of bij het BW? Tijdens het overleg over arbeid en zorg in juni hebben verschillende
partijen hierover vragen gesteld. Ook werd door de heer Van Middelkoop een
motie ingediend waarmee werd gevraagd om verlof- en andere regelingen in het
BW onder te brengen. Die motie werd aangenomen, overigens zonder de steun
van de PvdA.De heer Van Middelkoop (GPV):Die motie is aangenomen en dus is er sprake van een kameruitspraak. Ik
herinner mij overigens dat ook u zich in het desbetreffende overleg –
u sprak nog voor mij – afvroeg waarom het niet in het BW was opgenomen.
Ik spreek er alsnog mijn teleurstelling over uit dat de fractie van de PvdA
tegen mijn motie heeft gestemd. Wellicht gaat u nu zeggen dat de staatssecretaris
de motie behoort uit te voeren_.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Dat wilde ik niet zeggen. Een van de redenen waarom wij deze motie niet
steunden, was dat naar ons oordeel het debat over deze kwestie nog niet goed
was gevoerd. Ik heb gevraagd of een en ander bij een algemene wet arbeid en
zorg zou moeten worden ondergebracht of in het BW. Ik zou de staatssecretaris
nu willen uitlokken om op een aantal vragen over deze zaak antwoord te geven.
Zij heeft ons overigens een brief gestuurd waarin zij een aantal goede argumenten
geeft die pleiten voor een algemene wet arbeid en zorg. Misschien bent u het
daarmee niet eens. Ik zal u er straks nog enkele vragen over stellen.De heer Van Middelkoop (GPV):Als oprecht parlementariër behoort u te zeggen: er ligt een kameruitspraak
en de staatssecretaris dient die motie gewoon uit te voeren. Dat lesje staatsrecht
hebben wij de staatssecretaris al eerder moeten geven.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Ik zeg het tegenovergestelde niet. Ik zeg niet dat zij die motie niet
moet uitvoeren. Wél herinner ik aan de afspraak die in het regeerakkoord
is neergelegd: er moet een algemene wet arbeid en zorg komen. Ook daarmee
heeft de staatssecretaris te maken. Ik zou haar de gelegenheid willen bieden
om aan te geven waarom zij niet wil dat deze zaken bij het BW worden ondergebracht.
Ook al is die motie aangenomen, wij kunnen hierover nu het debat voeren. Dat
heb ik in juni gemist.Mevrouw Örgü (VVD):Wat is er volgens u dan tegen om de combinatie van arbeid en zorg waarover
u nu spreekt in het BW te regelen?Mevrouw Bussemaker (PvdA):De staatssecretaris geeft zelf in haar brief al argumenten om die in een
algemene wet op te nemen. Daarnaast kan ik mij voorstellen dat er een aantal
juridische beperkingen kleven aan onderbrenging in het BW.Mevrouw Örgü (VVD):Ik heb juist van alle juristen begrepen, dat er technisch helemaal geen
belemmeringen zijn. Misschien moet u een kader van een ander beroep zoeken
om andere uitspraken te vinden.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Natuurlijk kan het volgens juristen. Die zullen doorgaans verwijzen naar
het BW. Ik herinner echter aan de discussie die wij hier in het voorjaar over
vakantie en verlof hebben gevoerd. Daarin hebben wij onder andere geconstateerd,
dat wij misschien rechtsvormen nodig hebben die in het BW niet mogelijk zijn,
die iets anders zijn dan dwingend recht of driekwart dwingend recht. Wij hebben
te maken met een nieuwe thematiek. Het BW is een heel oud wetboek, met oude
codes en gebruiken. Het recht is aan verandering onderhevig, het is dynamisch.
Ik vraag de staatssecretaris alleen, haar opvatting daarover weer te geven.
Kan zij ons nog eens goed uitleggen, met inhoudelijke argumenten, waarom zij
er zo aan hecht dat er een algemene wet arbeid en zorg komt?Ik heb liever niet een AWAZ, want dat lijkt zo op de afwas. Ik kan mij
een soort kaderwet op de loopbaanonderbreking voorstellen. Een aantal andere
thema's, niet alleen de aanpassing van de arbeidsduur, maar ook ouderschapsverlof
en dergelijke en misschien te zijner tijd het betaald zorgverlof zouden erin
kunnen worden geregeld.Resumerend: het gaat mij vooral om rechtsvormen die het BW wellicht niet
biedt, maar die elders kunnen worden gevonden of ontwikkeld.Ik kom te spreken over zaken die te maken hebben met arbeidstijden. Het
vaststellen en tijdelijk variëren van het aantal uren dat gewerkt wordt
is een belangrijk onderdeel van het wetsvoorstel. In onze schriftelijke bijdrage
heeft mijn fractie een aantal vragen gesteld over werknemers
die tijdelijk hun arbeidsduur willen verminderen, bijvoorbeeld in verband
met zorg voor een ernstig zieke partner die zal komen te overlijden. Ik denk
dan aan situaties waarin verlofregelingen niet kunnen voorzien of die er nog
niet zijn. Wat nu als de werknemer na het overlijden van de partner terug
wil naar zijn of haar oorspronkelijke werktijd? Ik heb er geen behoefte aan
dit te formaliseren en beperkingen aan te brengen in het aantal keren dat
men een verzoek om aanpassing van de arbeidsduur kan doen, bijvoorbeeld om
naar de vroegere werktijd terug te gaan, zoals de heer Van Middelkoop dat
in zijn amendement doet. Wel wil ik weten hoe de regering daarover denkt,
zeker zolang er in Nederland nog geen goede voorzieningen voor zorgverlof
zijn. Dat onderwerp zou in overleg met de Stichting van de Arbeid behandeld
kunnen worden.Het vaststellen van de spreiding van arbeidsuren is een ander punt in
dit verband. Ik zal daar kort over zijn omdat collega Rosenmöller daarover
een amendement zal indienen. Ik beperk me tot de opmerking dat wij het van
belang achten dat bij het vaststellen van de spreiding van uren over de week
niet alleen bedrijfsbelangen, maar ook privé-belangen een rol spelen.
Om de combinatie van arbeid en zorg te verbeteren is het voor veel werknemers
belangrijk dat zij invloed kunnen uitoefenen op de dagen dat zij werken. Helaas
is veel kinderopvang nog steeds weinig flexibel. Bij de komst van een kind
moet men vaak al twee jaar van tevoren doorgeven aan een kinderdagverblijf
op welke dagen of dagdelen de ouders gebruik wensen te maken van de kinderopvangmogelijkheid.
Als een verzoek om in deeltijd te werken wordt gehonoreerd, maar geen rekening
kan worden gehouden met de mogelijkheden van kinderopvang, is de werknemer
nauwelijks een stap verder. Het amendement Rosenmöller is daarom door
ons van harte mee ondertekend.Deeltijdwerk en aanpassing van arbeidsduur staan natuurlijk niet op zichzelf.
Bij het Kamerdebat over het voorstel-Rosenmöller in 1996 heeft mijn collega
Van Nieuwenhoven deeltijdarbeid mede in het kader van de vierdaagse werkweek
geplaatst. Terwijl wij nu in de Kamer wederom over deeltijdarbeid spreken,
vergadert de Stichting van de Arbeid dezer dagen over een vierdaagse werkweek. Dat sluit goed bij elkaar aan: een vierdaagse werkweek kan in deeltijd
vorm krijgen, bijvoorbeeld 32 uur, maar kan ook in termen van een 36-urige
werkweek, bijvoorbeeld vier maal 9 uur ingevoerd worden. Als die tendens doorzet,
zal het onderscheid tussen voltijd- en deeltijdwerkers vervagen en zullen
we ook geen verplichtende normwerkweek meer kennen.Ik wil niet interveniëren in het overleg tussen werkgevers en werknemers,
maar het lijkt me dat we toch ook hier in de Kamer moeten nadenken over de
toekomst van dergelijke arbeidspatronen. Mijn fractie is er een voorstander
van dat werktijden kunnen variëren. Dit kan bijdragen aan het combineren
van arbeid en zorg en ook in andere opzichten aan flexibiliteit in werken
en het privé-leven. Bovendien kan het de druk op publieke ruimte in
spitsuren verminderen. Hierbij denk ik aan het fileprobleem, maar ook aan
het verminderen van lange wachttijden vlak voor de sluitingstijd van het postkantoor.
Nogmaals, ik laat het verdere overleg graag over aan de sociale partners,
maar ik merk op dat wat ons betreft een vierdaagse werkweek altijd samen dient
te gaan met een vijfdaagse publieke dienstverlening. Ideeën voor een
vierdaagse werkweek mogen, wat ons betreft, niet aangegrepen worden om ook
over een vierdaagse schoolweek te praten of om openingstijden van diensten
te beperken. Dan zijn wij niet verder op weg naar een combinatie van arbeid
en zorg en flexibiliteit.Onderzoek wijst uit dat de Nederlandse bevolking flexibele werk- en openingstijden,
samen met verlofregelingen, bovenaan het lijstje wensen heeft staan om arbeid
en zorg te combineren.Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Wat heeft de overheid eigenlijk te maken met wat u naar voren brengt?Mevrouw Bussemaker (PvdA):De overheid heeft hier veel mee te maken. Wij moeten een debat voeren
over de wijze waarop wij menen dat deze diensten op elkaar afgestemd moeten
zijn. De staatssecretaris heeft onlangs een stuurgroep commissie dagindeling
geïnstalleerd die zich met dit soort problemen bezighoudt. Vroeg of laat
moeten wij hierover debatteren.Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Veel zaken waarover u spreekt, horen bij het arbeidsvoorwaardenbeleid
van de sociale partners. De overheid heeft daarmee op zich niets te maken,
tenzij u vanaf morgen wil voorschrijven dat er een vierdaagse werkweek moet
zijn.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Wij voeren hier ook een publiek debat, het gaat er niet alleen om wat
wij morgen al in wetgeving willen vastleggen. Ik probeer nu aan te geven dat
wat wij willen vastleggen, namelijk aanpassing van de arbeidsduur, niet op
zichzelf staat, maar in een kader past. Deels de overheid en deels de sociale
partners dragen daarvoor verantwoordelijkheid.Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Ik stel dan vast dat u, ondanks de mooie dingen die u daarvoor opmerkte,
het met mij eens bent dat wij hiermee in eerste instantie niets te maken hebben.Mevrouw Bussemaker (PvdA):In eerste instantie is dit een kwestie waarover werkgevers en werknemers
met elkaar praten. Ik ben erg benieuwd naar de manier waarop dit overleg zich
ontwikkelt. Wij weten ook dat de regering daarbij op een gegeven moment betrokken
wordt. Ik geef alvast aan hoe wij daartegen aan kijken. Wij stellen niet alleen
vragen hierover, maar vellen daarover ook een politiek oordeel, zonder dat
wij zeggen dat de overheid dit onmiddellijk moet vertalen in wetgeving, verplichtingen,
enz.Voorzitter! Als beide Kamers hun goedkeuring geven aan de Wet aanpassing
arbeidsduur is dat een unicum. Voorzover ik weet, is er geen enkel land dat
zo'n wet kent. Het Nederlandse deeltijdwerk is voor andere landen een fenomeen
en heel vaak wordt het samen gezien: deeltijdarbeid en het Nederlandse poldermodel.
Die bekendheid gaat van Frankrijk tot de VS en van Engeland tot Japan. Dit
is niet voor niets. Inderdaad is het een belangrijk onderdeel van het succesvolle
arbeidsmarktbeleid in Nederland sinds het begin van de jaren tachtig. In het buitenland wordt deeltijdarbeid vaak onder het kopje "flexibele
arbeid" geschaard dat vervolgens pulparbeid of tweederangs arbeid zonder bescherming
betekent. Met de Wet gelijke behandeling van deeltijders en voltijders heeft
de regering de eerste stap gezet om dat idee te doorbreken. Met de Wet flexibiliteit
en zekerheid is een tweede stap gezet. En nu, met de Wet aanpassing arbeidsduur,
zou een volgende derde stap gezet kunnen worden.Voor al deze gevallen geldt dat wetgeving niet alles kan regelen, maar
ze kan wel mogelijkheden bieden en zaken bevorderen, zodat mannelijke werknemers
minder snel geneigd zullen zijn te zeggen: ik wil wel in deeltijd werken,
maar het kan of mag nu eenmaal niet. Ik hoop dat deze wet daaraan in ieder
geval een einde maakt.Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Voorzitter! Vandaag is het dan zover. We spreken over een wetsvoorstel
inzake aanpassing arbeidsduur van het kabinet-Kok II. Dit voorstel is er na
veel maatschappelijke druk en initiatieven uit de Kamer – het mag gezegd
worden – gekomen. Alvorens op het wetsvoorstel in te gaan wil ik onze
manier van benaderen van het onderwerp arbeid en zorg, waar deeltijd voor
ons een onderdeel van is, schetsen.Verantwoordelijkheid en zorg voor elkaar zijn essentieel voor een samenleving
waarin mensen centraal staan. Dit betekent dat naast betaalde arbeid, de zorg
voor elkaar evenzeer gewaardeerd dient te worden, niet alleen in economische
zin, maar vooral op grond van het belang van de samenleving. Kinderen hebben
zorg van ouders nodig en ouders kunnen op hun beurt zorg van kinderen nodig
hebben. Zorg voor elkaar binnen een wijk of een buurt versterkt verder de
sociale samenhang in de samenleving. Voor al deze mooie dingen is één
ding echt meer dan nodig en dat is tijd.Zorgarbeid kan alleen voldoende tot ontwikkeling komen als de maatschappelijke
erkenning er is en er tegelijkertijd een herverdeling van arbeid en zorg plaatsvindt.
Het CDA realiseert zich daarbij ten volle dat het in eerste instantie een
taak is van de sociale partners om de arbeidsvoorwaarden zo in te richten
dat werknemers hun betaalde arbeid kunnen combineren met zorgtaken of studie
of andere ontplooiing. Mijn fractie is er zich zeer van bewust dat het regelen
van arbeidstijd en verlof in eerste instantie het terrein is van sociale partners.
Zij zijn primair verantwoordelijk en deskundig op dit terrein.De rol van de overheid komt pas als het maatschappelijk belang in het
geding komt of er stimulansen moeten worden gegeven. En deze laatste vraag
moeten we vandaag beantwoorden. Voor alle duidelijkheid, mijn fractie beantwoordt
deze vraag positief: er zijn stimulansen nodig, onder andere omdat de groei
van deeltijdarbeid beperkt is tot een aantal sectoren. Met name de door mannen
gedomineerde sectoren en de hogere functies blijven achter waar het deeltijdwerk
betreft. Bovendien is niet in alle CAO's in dit opzicht wat geregeld en dan
is dat vaak nog zeer beperkt. En hoewel door mannen veelal wordt aangegeven
dat zij minder willen werken, wordt hier door angst voor afbreuk van hun carrière
geen gevolg aan gegeven. Hierdoor komt van een betere verdeling van arbeid
en zorgtaken tussen mannen en vrouwen nog niet genoeg terecht. Het moge dus
duidelijk zijn: de CDA-fractie onderschrijft het doel van het wetsvoorstel
om het combineren van arbeid en zorg beter mogelijk te maken en om te komen
tot een betere verdeling van arbeid en zorgtaken tussen vrouwen en mannen.
De fractie heeft daarom ook een initiatiefwetsvoorstel ingediend, waarin in
het kader van een gezinsvriendelijk beleid zowel deeltijdarbeid als zorgverlof,
alsook een aantal andere zaken worden geregeld. Dat wetsvoorstel is overigens
nog aanhangig bij deze Kamer.Naast dit initiatiefwetsvoorstel van het CDA ligt er een initiatiefwetsvoorstel
van GroenLinks c.s. In de nota naar aanleiding van het verslag wordt als reden
voor het indienen van een eigen wetsvoorstel door het kabinet aangegeven dat
"nieuwe ervaringen, inzichten en ontwikkelingen in het voorliggende wetsvoorstel
zijn verwerkt". Er zijn ook een aantal van die ontwikkelingen genoemd, maar
echt overtuigend zijn die niet. Het beste argument is: we hadden het afgesproken
in het regeerakkoord. Daar is op zich niets mis mee. Wij hebben daar ook onze
ervaring mee in het verleden. Ook wordt aangegeven dat het wetsvoorstel zich
op een aantal essentiële punten van de eerder ingediende initiatiefwetsvoorstellen
onderscheidt. Het is juist een aantal van deze punten die bij de CDA-fractie
vragen oproepen. Ik zal daar dan ook met name op ingaan, een en ander wel
met de intentie om over onze eigen schaduw heen te stappen en te bezien waar
wij in deze Kamer uit kunnen komen. Ik verheel niet dat daar voor ons nog
best een aantal moeilijke punten in zitten.Mevrouw Schimmel (D66):Het is heel erg te prijzen, als iemand probeert om over de eigen schaduw
heen te stappen, maar ik kijk toch even terug. Was het niet het CDA dat in
de Tweede Kamer tegen het eerste wetsvoorstel-Rosenmöller had gestemd?Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Jazeker.Mevrouw Schimmel (D66):Wat waren uw beweegredenen om een ongeveer identiek wetsvoorstel in te
dienen? Had u spijt van uw tegenstem?Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Het is in de Eerste Kamer afgestemd; dat weet u wellicht. Er zijn toen
een heleboel dingen gebeurd, ten aanzien waarvan ik nu niet meer de oude koeien
uit de sloot ga halen. Misschien zou u, wat dat betreft, ook een beetje over
uw eigen schaduw heen moeten stappen, als u mij in die zin zou willen prijzen.
Daarna hebben wij een eigen wetsvoorstel gemaakt dat zich sterk onderscheidt
van het wetsvoorstel dat nu voorligt en ook van het wetsvoorstel van de heer
Rosenmöller, de heer Bakker en mevrouw Van Nieuwenhoven, dat op zich
nog aanhangig is in deze Kamer. Wij hadden voor een heel andere systematiek
gekozen, te weten het BW, en voor een veel uitgebreidere regeling, waarbij
er ook zorgverlof, ouderschapsverlof enz. in zit. Dit hadden wij juist gedaan,
omdat wij vonden dat arbeid en zorg combineren zeer nodig moet zijn. Wij gaan
daarbij van een heel andere systematiek uit. In die zin was er alle reden
om een eigen wetsvoorstel hier in te dienen. Dat zal ik ook aantonen straks.Mevrouw Schimmel (D66):In die zin was er ook alle reden om tegen het eerste wetsvoorstel-Rosenmöller
te stemmen?Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Ja, daar hadden wij ook alle reden voor, omdat wij vonden_Mevrouw Schimmel (D66):Omdat u toen al wist dat u zelf met een initiatief zou gaan komen?Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Nee, nu moet ik u toch verzoeken om ook eens over uw eigen schaduw heen
te stappen. Je kunt jarenlang dit soort dingen blijven zeggen en ik neem dat
ook van harte allemaal in ontvangst, net zoals wij al jarenlang worden afgerekend
op het regeringsbeleid dat er zes jaar geleden nog door ons werd gevoerd.
Dat neem ik ook van harte in ontvangst. Maar ik zou u dan wel willen vragen
om met zorgvuldigheid ernaar te kijken. Wij hebben gezegd: de sociale partners
moeten een kans hebben. Die kans hadden zij wat ons betreft niet genoeg gekregen
en daarom zijn wij met een eigen initiatief gekomen. Ik zou zeggen: stapt
u nu ook eens over uw eigen schaduw heen. Ik zou u trouwens ook eens willen
vragen: wat doet u eigenlijk met het initiatiefwetsvoorstel van de heer Rosenmöller,
waar de naam van uw collega Bakker ook onder staat? Dit is een initiatiefwetsvoorstel
dat buitengewoon afwijkt van het wetsvoorstel van de staatssecretaris dat
er nu ligt. Hoe gaat u daarmee om? Gaat u daar ook over uw eigen schaduw heen
stappen? Dat lijkt me een relevante vraag en die zal ik u graag straks stellen.Mevrouw Schimmel (D66):Heel graag, maar ik wilde even onder de aandacht brengen dat het CDA-initiatiefvoorstel
niet eens zo heel lang geleden is ingediend. Nu is er de gelegenheid die verschillende
voorstellen in samenhang te bezien en daarbij kan nog even worden gezegd dat
het CDA tegen dat eerste voorstel van Rosenmöller heeft gestemd.Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Ja, met een aantal anderen, zo zeg ik dan maar, want er moest een tweede
voorstel-Rosenmöller komen. Wij hadden daar goede redenen voor en ik
hoop dat u ook, als ik zo ruiterlijk zeg dat ik over mijn eigen schaduw heen
wil stappen en met u wil meedenken op een aantal punten, eens over een aantal
van uw eigen schaduwpunten uit het verleden kunt heen stappen.Voorzitter! Ik was er juist aan toe om te zeggen waar volgens ons, kijkend
naar dit wetsvoorstel, nog een aantal moeilijke punten zitten. In de nota
naar aanleiding van het verslag wordt niet ingegaan op het advies van de Raad
van State om overeenkomstig ons initiatiefwetsvoorstel het recht op aanpassing
van arbeidsduur te regelen in het Burgerlijk Wetboek. In de memorie van toelichting
wordt aangegeven dat bij de nadere uitwerking van de Kaderwet arbeid en zorg
hierover nadere besluitvorming zal plaatsvinden. Maar het is dan een gepasseerd
station; je hebt dan wel een wet en die ga je niet weer herzien. Mijn fractie
vindt het daarom beter om aan te sluiten bij de bestaande regelgeving op het
gebied van arbeid in het Burgerlijk Wetboek, zoals ook is aangegeven in de
aangenomen motie van de heer Van Middelkoop bij het debat over de nota Arbeid
en zorg.Via de vaste Kamercommissie heb ik gevraagd hoe het met de uitvoering
van die motie staat en gisteren kreeg ik daar – wij allemaal –
antwoord van de staatssecretaris op, waarvoor dank. Maar echt bevredigend
was dat antwoord niet. Het gaat hier – de heer Van Middelkoop zei het
ook al bij interruptie; ik wil de staatssecretaris er toch nog maar eens op
wijzen – om een aangenomen motie die naar mijn idee gewoonweg niet wordt
uitgevoerd. Daar zou toch wel een woordje aan gewijd kunnen worden in de brief
van de staatssecretaris.Er wordt echter in deze brief geen woord aan gewijd dat u, staatssecretaris,
een in deze Kamer aangenomen motie niet uitvoert. Ik vind het onbegrijpelijk
dat daar geen woord aan gewijd wordt. Bovendien zijn de argumenten die u aanhaalt
in deze brief niet zo indrukwekkend. Om maar eens bij het eerste te beginnen –
mevrouw Bussemaker zei dat ze het wel aardige argumenten vond, maar hier staat
bijvoorbeeld: door een samenhangende regeling op te stellen van alle relevante
bestaande en nieuwe wetgevingstrajecten voor verlof en deeltijd wordt de inzichtelijkheid
en toegankelijkheid vergroot. Nu, denk ik dan, dat kan misschien ook wel in
een informatiefoldertje, waarbij dat allemaal bij elkaar gezet wordt. Ik zou
zo alle argumenten kunnen langslopen, maar laat ik dat maar niet doen. Ik
vind het onbegrijpelijk dat de staatssecretaris niet is ingegaan op het punt
dat het hier om een aangenomen motie gaat. Ik wil haar daarom uitnodigen,
daarop in te gaan. Mijn fractie blijft vinden dat het Burgerlijk Wetboek het
beste is. Wij overwegen een amendement daarop in te dienen, als haar antwoorden
in eerste termijn niet bevredigend zijn.Voorzitter! Ik wil doorgaan op dit punt, want de aangenomen motie van
Van Middelkoop, ingediend bij de behandeling van de discussienota arbeid en
zorg, blokkeert verder de plannen van de staatssecretaris voor het maken van
een kaderwet of algemene wet arbeid en zorg, omdat de voorgestelde verlofregelingen
uit de discussienota arbeid en zorg in het BW moeten worden opgenomen. Dat
staat immers in het dictum van de motie. Vreemd is dat de staatssecretaris
in haar brief van 6 september op dit punt totaal niet ingaat. Dit betekent
namelijk dat het wetsvoorstel aanpassing arbeidsduur, dat de basis zou moeten
gaan vormen voor deze kaderwet, geen vervolg zal krijgen en geheel op zichzelf
komt te staan. De vraag is dan temeer gerechtvaardigd, of het niet in de lijn
ligt ook deeltijd in het BW te regelen. Mijn antwoord heeft de staatssecretaris
al gehoord.Voorzitter! Voor alle helderheid wijs ik erop, dat de keuze voor inpassing
van de deeltijdwet in een kaderwet of algemene wet arbeid en zorg een politieke
keuze is geweest. Er wordt in de nota naar aanleiding van het verslag verwezen
naar een afspraak in het regeerakkoord. Verder wordt betoogd dat een AWAZ –
met mevrouw Bussemaker vind ik dat een afschuwelijk woord – meer inzichtelijkheid
en samenhang biedt. Dat doet een goede folder uiteindelijk ook. Maar hetzelfde
argument kun je zeker ook voor het BW gebruiken. Daar staat alles bij elkaar.
Ook het BW kan een groeiwet zijn en activerend zijn om dezelfde redenen als
een AWAZ. Het kabinet gaat op deze punten niet in. Ik nodig de staatssecretaris
daar nogmaals toe uit. Sterker nog, de staatssecretaris regelt nu een aantal
punten dubbel. Het staat dan én in het BW én in deze wet. Ik
noem als voorbeeld de ontslagbescherming en het beroep op de
rechterlijke macht. Ook op dit punt hoor ik graag een reactie van de staatssecretaris.Voorzitter! Zoals bekend, vindt de CDA-fractie het van groot belang dat
de sociale partners het primaat blijven houden op het gebied van de arbeidsvoorwaarden.
Ik zei daar in mijn inleiding al wat over. Werknemers en werkgevers zijn heel
goed in staat om zelf hun eigen arbeidsvoorwaarden te regelen. Bovendien sluit
dit naadloos aan bij het gedachtegoed van het CDA, waarin belang wordt gehecht
aan "gespreide verantwoordelijkheid", één van de uitgangspunten
van de christen-democratie. Laat de verantwoordelijkheid op dat niveau rusten,
waar zij het beste gedragen en beleefd kan worden. Zo hebben de sociale partners
op het punt van de deeltijdarbeid in de afgelopen periode al veel bereikt.
Toch is dit nog niet voldoende. De groei van het aantal deeltijdbanen is beperkt
gebleven tot slechts een aantal sectoren. Met name de door mannen gedomineerde
sectoren en hogere functies blijven achter. Om ook de werknemers in deze sectoren
en in de hogere functies een kans te geven om, als zij het wensen in deeltijd
te gaan werken, is een extra stimulans nodig. Deze stimulans kan, conform
het initiatiefwetsvoorstel Bijleveld-Schouten, de sociale partners alsnog
de mogelijkheid bieden om gedurende een redelijke termijn zelf alsnog te voorzien
in een regeling omtrent de aanpassing van arbeidsduur, alvorens een wettelijk
recht daarop in werking te doen treden. Het doet ons dan ook deugd dat ook
de Raad van State het kabinet heeft geadviseerd om deze mogelijkheid over
te nemen. Des te spijtiger is het, dat het kabinet aan dit advies geen gehoor
geeft en het primaat van de sociale partners op het gebied van de arbeidsvoorwaarden
niet tot zijn recht doet komen, door hen geen mogelijkheid meer te bieden
zelf een regeling voor deeltijdarbeid te treffen. Mijn fractie heeft getwijfeld
of we op dit punt zouden moeten amenderen. Alles afwegend, doen we dit niet,
omdat er sinds voorjaar 1998 – tegen mevrouw Schimmel zeg ik nogmaals
dat dat het moment was dat wij met onze eigen ideeën kwamen – genoeg
tijd is verstreken voor de partners om zelf een regeling te treffen. Wellicht
kan de staatssecretaris nog eens duidelijk maken, waarom het kabinet dit advies
van de Raad van State niet heeft willen overnemen.Voorzitter! Op een tweede punt aangaande het primaat van de sociale partners
wil mijn fractie wel amenderen. Dat is een punt dat uit veel reacties naar
voren kwam. Ik noem het CNV, het MKB en de RCO. Voor ons is dat één
van de belangrijkste punten. Er is wat ons betreft te weinig ruimte om maatwerk
via de CAO te regelen. Mijn fractie vindt dat die ruimte er wel moet zijn.
In de initiatiefwet van GroenLinks, PvdA en D66 was dit punt prominent opgenomen.
Dat was toch niet alleen om steun van het CDA te verwerven, maar toch wel
degelijk vanuit inhoudelijke motieven en gezien de kritiek? Ik heb samen met
de heer Van Middelkoop een amendement op dit punt ingediend. Ik ben zeer benieuwd
naar de reactie van met name de drie indieners van de initiatiefwet die nog
aanhangig is en waar dit punt ook in stond. Ik ben blij met de steun van mevrouw
Örgü op dit punt. Zij heeft in haar inbreng nadrukkelijk aangegeven
dat zij dit ook een zeer belangrijk punt vindt.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Ik heb nog een vraag over de wachttijd. De eerste initiatiefwet, van de
heer Rosenmöller, dateert van 1993. Dan hebben de sociale partners dus
zes jaar de tijd gehad om zelf een regeling te treffen. Mevrouw Bijleveld
heeft het over een jaar, sinds haar eigen wet, maar ik zou het iets ruimer
willen zien.Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Dat is zo, maar onze kritiek was destijds – in beide Kamers verwoord –
dat partners op dat moment niet genoeg tijd hadden gehad. Dat was de reden
waarom wij voor een andere methode hebben gekozen. De heer Rosenmöller
weet ook dat dat onze kritiek was. Ik heb vandaag gezegd dat wij bereid zijn
om over dat punt heen te stappen en te zeggen dat er genoeg tijd is geweest,
maar op een ander punt vinden wij wel dat het primaat van de partners moet
blijven bestaan.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Daar hebben wij dan misschien een meningsverschil over. U beargumenteerde
dat door te zeggen dat het regeringsvoorstel weinig ruimte voor maatwerk laat.
Ik ben echter van mening dat het regeringsvoorstel alleen maar een minimumbepaling
aangeeft. Er zijn dus nog allerlei mogelijkheden om maatwerk te leveren, maar
dan wel ten gunste van de werknemer, zodat er een basis is waar werknemers
recht op hebben. Juist om te stimuleren dat er meer afspraken komen over deeltijdarbeid,
hecht ik aan het feit dat er nu in het regeringsvoorstel staat dat het een
minimumbepaling is. Zodra er ruimte is om afwijkende afspraken te maken, ben
ik bang dat in de sectoren waar nu weinig afspraken zijn gemaakt over deeltijdarbeid,
die er ook in de toekomst niet zullen komen.Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Ik heb wat dat betreft iets meer vertrouwen in de sociale partners. Het
verbaast mij dat u, in afwijking van het niet door u, maar door mevrouw Van
Nieuwenhoven ondertekende wetsvoorstel, zegt dat u blij bent dat er iets vast
is gelegd, omdat u bang bent dat er alleen maar in het slechte van zal worden
afgeweken. Ik vind dat het belangrijk is om in stand te houden dat de CAO
voor gaat, juist omdat het primaat van de arbeidsvoorwaarden bij de partners
ligt en er allerlei voorbeelden zijn aangedragen, waaruit blijkt dat men maatwerk
zou willen leveren in verschillende sectoren. Ik zou daar graag de ruimte
voor geven. Ik denk daar misschien principieel anders over dan u. Het verbaast
mij wel dat het in de oude wet van de heer Rosenmöller wel stond en dat
u daar nu zo gemakkelijk overheen stapt.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Ik heb liever een principiële discussie, want dan kunnen wij constateren
dat wij het erover eens of oneens zijn, dan dat u zegt dat het een belemmering
is voor maatwerk. Ik zie niet in waarom deze wet niet heel veel mogelijkheden
voor maatwerk biedt, juist door die basis. Uw argument dat mevrouw Van Nieuwenhoven
haar handtekening heeft gezet onder het voorstel van Rosenmöller dat
indertijd is ingediend en waarin die bepaling is opgenomen, gaat niet op,
want er is nooit uitgesproken dat dat niet anders zou kunnen zijn. Dat zat
in de lijn van een wetsvoorstel, dat op een aantal punten anders in elkaar
zat. U zei dat alle organisaties er bezwaar tegen hebben, maar FNV en MHP
hebben, voorzover ik weet, heel duidelijk laten weten dat zij het wetsvoorstel
van de regering op dit punt steunen.Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Ik heb FNV en MHP niet genoemd, maar ik heb die andere organisaties wel
genoemd.Mevrouw Bussemaker (PvdA):U had het over veel organisaties.Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Ik heb ze met name genoemd. Ik had het over het CNV, MKB en RCO. Dat is
heel wat in Nederland.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Aan de andere kant vertegenwoordigen FNV en MHP ook heel wat. De conclusie
kan in ieder geval getrokken worden dat dit punt bij sociale partners, die
dan de primaire verantwoordelijkheid zouden moeten hebben, ook verdeeld ligt.
Ik voelde mij aangesproken als indiener van het eerdere wetsvoorstel. Dat
is heel lastig, omdat ik het van belang vindt om dit soort debatten op een
zuivere wijze te voeren, maar mag ik u eraan herinneren dat ik in 1993 begonnen
ben met dwingend recht en dat CDA en PvdA mij vriendelijk verzocht hebben –
en die hadden toch wat in de melk te brokkelen in die tijd – dat te
wijzigen in driekwart dwingend recht. Dat heb ik gedaan en dat heb ik daarna
ook uitgedragen. De CDA-fractie heeft wat dat betreft een consistente en principiële
lijn aangehouden. Ik meen echter dat het voor mijn fractie en voor de fractie
van de PvdA in ieder geval niet zo'n principieel punt kan zijn. De voorkeur
die mijn fractie heeft voor dwingend recht is eerder toegenomen dan afgenomen,
omdat er de afgelopen zes à acht jaar heel veel over deeltijd gesproken
is. Ik meen dat al die CAO-partijen de mogelijkheid hebben gehad – en
voor een deel hebben zij die mogelijkheid ook benut – om dit in een
CAO te regelen. Mij lijkt nu het juiste moment aangebroken om een minimumregeling
vast te stellen, met daarbij de ruimte om een specifieke bepaling in de CAO
op te nemen. Dat is ook ten faveure van de werknemer. Ik geloof dat daarmee
de verantwoordelijkheidsverdeling waar wij het over hebben redelijk recht
wordt gedaan.Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):U zei met betrekking tot het dwingend recht dat dit voor uw fractie en
voor de fractie van de PvdA iets minder principieel ligt. Inderdaad, u hebt
dat CAO-punt in uw tweede wetsvoorstel opgenomen op verzoek van het CDA, maar
ook op verzoek van de PvdA. De PvdA heeft daar indertijd wel degelijk nadrukkelijk
op aangedrongen, dus lijkt het mij niet logisch te constateren dat dit voor
de PvdA een minder principieel punt is. Overigens blijf ik van mening dat
het primaat voor het arbeidsvoorwaardenbeleid bij de partners moet liggen.
Daar kun je heel lang over discussiëren, maar ik blijf vinden dat dit
de beste weg is om draagvlak te krijgen voor dit type maatregelen. Ook als
er niets geregeld wordt, is er in ieder geval een stok achter de deur. Dat
is ook de achtergrond voor het amendement dat wij hebben ingediend.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Een principiële discussie duurt altijd lang. Het is op zichzelf goed
om zo'n discussie te voeren, maar het is ook moeilijk om dan te beslechten.
Het CDA heeft altijd een heldere en consistente lijn gevolgd wat dit betreft.
Dat kan niet ontkend worden. Ik wil nu een brug slaan naar de materiële
kant van de zaak. Het is uiteindelijk de bedoeling dat er een minimumregeling
komt. Ik vraag mij af of werkgevers en werknemers in de onderhandelingen over
de CAO's voor 2000 en verder nog voldoende ruimte hebben om, met inachtneming
van die minimumregeling, bepalingen op te nemen die op het bedrijf of de instelling
zijn toegesneden. Dat bezwaar heb ik ook niet van CNV en RCO gehoord. De RCO
heeft vooral een ander bezwaar naar voren gebracht; de RCO heeft sowieso geen
behoefte aan wetgeving en vindt het dan al minder slecht als het driekwart
dwingend wordt. Dat ligt dus iets anders. U bent op zichzelf voor wetgeving
en u kiest dan iets meer voor de positie die het CNV ook inneemt.Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Ja, maar het CNV heeft nadrukkelijk gesteld dat die CAO voor moet gaan.
Het is een afweging die je dan uiteindelijk maakt. Wij blijven van mening
dat je dat moet laten bij de partners, omdat je dan gerichter iets kunt doen.
Dat is een andere afweging dan de uwe en dan die van een tweetal andere fracties.Mevrouw Schimmel (D66):Wij zijn sterk geporteerd voor een dwingend karakter als het gaat om een
dergelijke bepaling, maar ik vind het argument dat mevrouw Bijleveld hanteert,
namelijk dat bij CAO-vaststelling maatwerk nodig is, absoluut niet overtuigend.
Wanneer is maatwerk beter mogelijk dan in de directe relatie tussen werkgever
en werknemer? Men kan aan de hand van de concrete situatie een afweging maken
over de mogelijkheid om in deeltijd te werken of uitbreiding van de arbeidsduur.
Waarom is maatwerk op ondernemings- en bedrijfstakniveau beter mogelijk dan
in de directe relatie tussen werkgever en werknemer?Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):U weet net zo goed als ik dat, ook al is er in het kader van de CAO iets
afgesproken, per individueel geval best maatwerk kan worden geleverd. Ik begrijp
uw punt dan ook niet zo goed. Ik ben het met u eens dat op individueel niveau
het meeste maatwerk moet worden geleverd. Maatwerk kan echter nog beter dan
met deze wet op sectorniveau worden geleverd. Het primaat moet dan ook bij
de partners liggen. Zij kunnen die afweging beter maken dan wij dat kunnen
doen.Mevrouw Schimmel (D66):In de bouw-CAO is de bepaling opgenomen dat deeltijdarbeid bespreekbaar
is met de werkgever. Welke rechten kan een werknemer daaraan ontlenen? In
uw opvatting is er dan iets geregeld, maar de werknemer heeft het nakijken.
Welk maatwerk is er in dat geval nog mogelijk?Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Ik neem aan dat u hierop in uw bijdrage zult ingaan. Ik zal daar dan ongetwijfeld
op terugkomen. In sommige CAO's wordt bij wijze van spreken alleen het woord
genoemd. Ik vind dat aan de magere kant. Er zijn op zichzelf dan ook stimulansen
nodig. Ik blijf van mening dat het primaat in eerste instantie bij de partners
hoort. Daar hoort het arbeidsvoorwaardenbeleid thuis.Voorzitter! De CDA-fractie betwijfelt of er een maatschappelijke noodzaak
is om te komen tot een recht op uitbreiding van de arbeidsduur. In de nota
naar aanleiding van het verslag wordt aangegeven dat uit onderzoek blijkt
dat bijna 8% van de werknemers meer uren wil gaan werken. Maar tegelijkertijd
wordt ook vermeld dat zich nog geen gerechtelijke procedures hebben voorgedaan waarbij de werknemer heeft getracht om vermeerdering van zijn arbeidsduur
bij de rechter af te dwingen. Aanpassing van de arbeidsduur heeft in onze
ogen tot doel, de combinatie van arbeid en zorg te vergemakkelijken. Dat betekent
in de regel minder werken om meer te kunnen zorgen. Langer werken verhoogt
wel de arbeidsparticipatie van vrouwen in uren, maar niet het aantal vrouwen
dat werkt. Wat is daarvan de maatschappelijke noodzaak? Daarnaast is een uitbreiding
van de arbeidsduur in feite het solliciteren naar een andere baan, zoals ook
de Raad van State heeft becommentarieerd. Het is dan ook van een andere orde
dan een verzoek om vermindering van de arbeidsduur. Dit wordt ook bevestigd
door de jurisprudentie over de proeftijdmogelijkheid van een parttime naar
een fulltime dienstverband. Mijn fractie is van mening dat de staatssecretaris
op dit punt niet bevredigend ingaat en heeft daarover een amendement ingediend.
Ik heb begrepen dat dit de warme steun heeft van mevrouw Örgü, die
daarvoor ook een aantal argumenten heeft aangedragen.In het wetsvoorstel wordt, in tegenstelling tot ons initiatiefwetsvoorstel,
verder geen uitzondering gemaakt voor het kleinbedrijf. Het opleggen van een
verplichting om een verzoek tot deeltijdarbeid te honoreren, is voor kleine
bedrijven verdergaander en ingrijpender dan voor grotere bedrijven. MKB Nederland
heeft dan ook laten weten dat wetgeving waarbij geen rekening wordt gehouden
met de specifieke aspecten van kleine bedrijven, haar doel voorbijschiet.
Mijn fractie wil naast de afwijking bij CAO voor bedrijven met minder dan
tien mensen een andere regeling. In deze bedrijven wordt de werkgever een
procedurele norm opgelegd. Hij moet een regeling maken. Doet hij dat niet,
dan overtreedt hij de wet. Zo is beter maatwerk mogelijk voor de kleine bedrijven.
Bedrijven met minder dan tien werknemers worden dus van de regeling uitgezonderd.
Hierover heb ik het amendement op stuk nr. 9 ingediend.Sprekend over zwaarwegende bedrijfs- en dienstbelangen verdient het overigens
de voorkeur om de niet-limitatieve opsomming waarbij in ieder geval sprake
is van een zwaarwegend belang, uit de tekst van het wetsvoorstel te schrappen
en een plaats te geven in de memorie van toelichting. Ik heb het amendement
van de heer Rosenmöller op dat punt meeondertekend. Uit de vele reacties
uit het veld is wel gebleken dat iedere sector weer zijn eigen omschrijving,
interpretatie en toevoeging heeft als het gaat om wat wel en wat niet onder
een zwaarwegend belang moet worden verstaan. Dat is trouwens ook een argument
om bestaande afspraken in de CAO te respecteren. Ik sluit mij bij alle sprekers
aan die hebben gevraagd om een nadere invulling van de definitie van dat zwaarwegende
bedrijfsbelang. Ik ben het met hen eens dat hierover nog wel iets meer is
te zeggen. Mevrouw Örgü vraagt in haar amendement op stuk nr. 16,
dat ik kort voor het begin van het debat onder ogen heb gekregen, dat ook
de werknemer zijn motivering duidelijk moet maken. In eerste instantie vroeg
ik mij af wat hiervan de meerwaarde was. Ik denk echter dat een rechter die
de belangen van een werknemer en een werkgever moet afwegen, wel degelijk
belang kan hebben bij een dergelijke op schrift vastgelegde motivering. Kan
de staatssecretaris hier nader op ingaan?Over artikel 2, lid 4 heb ik een aantal redactionele vragen. Is de wijziging
van de arbeidsduur inclusief of exclusief de arbeidstijden? Bij nota van wijziging
is nu de samenhang gewaarborgd, maar vervolgens wordt het criterium "een zodanig
belang dat daarvoor de wens van de werknemer naar maatstaven van redelijkheid
en billijkheid moet wijken" toegevoegd in een nieuw lid 6. Dit betekent een
lichtere toets dan het zwaarwegende belang dat wordt gehanteerd bij de arbeidsduur.
Is het handig om verschillende maatstaven in te bouwen die aanleiding kunnen
zijn tot verschillen in interpretatie?Het wetsvoorstel regelt verder de afdwinging van het recht op deeltijdarbeid
via de rechter. Om verstoring van de arbeidsverhoudingen te voorkomen en tegelijkertijd
een nog grotere druk op de rechterlijke macht tegen te gaan, pleit de CDA-fractie
in haar initiatiefwetsvoorstel voor een geschillenregeling. De procedure bij
de rechter is bovendien kostbaar en tijdrovend. De staatssecretaris zegt pas
bij de evaluatie te zullen bezien wat er van dit beroep op de rechter is terechtgekomen.
Waarom wordt niet bij voorbaat iets anders geprobeerd? Ik heb daartoe het
amendement op stuk nr. 10 ingediend. In mijn amendement wordt voorgesteld
om de procedure via een SER-commissie te laten lopen. Mevrouw Bussemaker zei
het al. De wet en de statuten op de SER maken een dergelijke procedure mogelijk.
Ik ben blij dat mevrouw Bussemaker zojuist zei dat er na een afgewezen verzoek
nog een andere mogelijkheid zou moeten zijn dan een beroep op de rechter.
Ik ben gaarne bereid om mee te denken over andere mogelijkheden die een beroep
op de rechter kunnen voorkomen. Ik wacht het antwoord hierop en op mijn per
interruptie gestelde vragen af.Het geclausuleerd recht op aanpassing van arbeidsduur geldt niet voor
werknemers in het buitenland en ook niet voor defensiepersoneel. Onlangs is
dezelfde beperking in ieder geval voor werknemers in het buitenland bij het
ouderschapsverlof weggenomen. Waarom is daar hier ook niet voor gekozen? De
uitsluiting wordt door de staatssecretaris gemotiveerd door de veronderstelling
dat een verzoek van deze werknemers vrijwel altijd zal worden afgewezen. Dat
kun je echter voor meer groepen of branches stellen. Het lijkt mij niet de
bedoeling dat een verzoek bij voorbaat wordt afgewezen. Het gaat om de vraag
waarom een verzoek in het buitenland bij voorbaat wordt afgewezen. Is er een
steekhoudend argument, bijvoorbeeld dat deze werknemers niet volledig onder
het Nederlandse arbeidsrecht vallen? Mijn fractie is vooralsnog van mening
dat uitzonderingen beter in een CAO kunnen worden geregeld.Dan resten nog de probleem die men in het onderwijs heeft. Ons is gemeld
dat de eis dat men vier maanden van tevoren een verzoek moet indienen, in
de onderwijspraktijk moeilijk is te regelen. Met het oog op de planning en
het van start gaan van de scholen in augustus zouden dergelijke verzoeken
eigenlijk alleen in februari kunnen worden ingediend. Het onderwijs is een
voorbeeld van een sector waar men door afspraken in de CAO of andere collectieve
regelingen tot maatwerk kan komen. Ik wil mijn collega's in dit verband nogmaals
op mijn amendement attenderen. Ik begrijp dat de staatssecretaris hiervan
niet zo gecharmeerd is. Het probleem blijft dan bestaan en
ik hoor daarom graag van haar hoe zij dit knelpunt in het onderwijs denkt
op te lossen. In ieder geval bereiken mij berichten dat dit een reëel
knelpunt is.Voorzitter! Het zal duidelijk zijn dat de CDA-fractie positief staat tegenover
de achterliggende gedachte en het doel van het wetsvoorstel. Wij vinden dat
de mogelijkheden om arbeid en zorg te combineren moeten worden verbeterd.
Tijd is daarbij een voorwaarde en het kunnen werken in deeltijd soms ook.
Arbeidsvoorwaarden horen echter primair door de sociale partners te worden
geregeld en daar zijn een aantal van onze amendementen dan ook op gericht.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Voorzitter! Ik wil mevrouw Bijleveld een vraag stellen die mij al langer
bezig houdt. In haar initiatiefvoorstel, maar ook vandaag legt zij heel erg
de nadruk op arbeid en zorg. Wij hechten daar ook buitengewoon veel betekenis
aan. Maar als mensen aanpassing van de arbeidsduur wensen, dan kan ik mij
voorstellen dat zij daarvoor ook heel veel andere redenen kunnen hebben. In
haar amendement spreekt mevrouw Bijleveld over minder werken door mannen en
over arbeid en zorg. Zij spreekt niet over vrouwen, arbeid en zorg of over
andere redenen Dat kan ook vrijwilligerswerk zijn. Dat moet haar toch aanspreken!Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Zeker. In mijn inleiding heb ik er wel wat over gezegd, maar misschien
heeft mevrouw Bussemaker dat niet gehoord. Ik heb namelijk gezegd dat ik mij
kan voorstellen dat men voor scholing of vrijwilligerswerk in deeltijd wil
gaan werken of dat men daar verlof voor opneemt. Bij de nota Arbeid en zorg
hebben wij daar uitgebreid over gesproken. Ik sluit die mogelijkheid niet
uit. Voor ons staat het beter delen van arbeid en zorg voorop alsmede de herverdeling
die daarvoor nodig is. Om die reden zijn wij niet voor vermeerdering, maar
voor vermindering. Mevrouw Bussemaker zal niet kunnen ontkennen dat er veel
meer vrouwen zijn die zorgen dan mannen. Om die reden spreken wij in de toelichting
op het amendement alleen over mannen. Wij zouden het mooi vinden als er veel
meer mannen gingen zorgen.De heer Van Middelkoop (GPV):Voorzitter! Ik voer namens de fracties van RPF en GPV het woord.Na drie initiatiefwetsvoorstellen om werknemers een recht te geven op
vermindering van de arbeidsduur, waarvan het eerste, namelijk het wetsvoorstel
van de heer Rosenmöller, enkele jaren geleden reeds is verworpen, ligt
er nu een wetsvoorstel van de regering. Ondanks de verschillen die uit de
onderscheiden wetsvoorstellen spreken, wordt wel duidelijk dat er in ieder
geval voor een wettelijk recht op vermindering van de arbeidsduur een politiek
draagvlak bestaat.Met het voorliggende wetsvoorstel wordt vooral de positie van de individuele
werknemer versterkt, want hij kan eenzijdig een wijziging van de arbeidsovereenkomst
afdwingen. In de huidige arbeidsmarktsituatie lijkt dat enigszins merkwaardig.
Heeft die werknemer eigenlijk wel een versterking van zijn positie nodig?
De huidige krappe arbeidsmarkt biedt over het algemeen immers meer ruimte
aan de werknemer om zijn eisen bij de werkgever ingewilligd te krijgen. Kortom,
misschien wil de staatssecretaris dit wetsvoorstel nog eens afzetten tegen
de situatie op de arbeidsmarkt van dit moment.Een andere vraag is of een vergroting van de mogelijkheden om de arbeidsduur
naar eigen wensen aan te passen niet ten koste zal gaan van de arbeidsmobiliteit.
Ik verwacht dat er minder arbeidsmobiliteit zal zijn. Acht de staatssecretaris
het derhalve reëel dat door deze wet het aantal jubilarissen bij bedrijven
en organisaties weer zal toenemen? Beoogt zij dat wellicht? Vindt zij dat
gewenst? Het lijkt mij aardig te weten, of dat een extra motief is.Uit de toelichting blijkt dat Nederland, maar dat is al zo vaak gezegd,
wat deeltijdwerk betreft, de koppositie inneemt in Europa, vooral als het
om mannen gaat. Dat geldt ook voor het feit dat een bepaald percentage meer
en een ander percentage minder wil werken. Kan hieruit de conclusie worden
getrokken dat er wel voldoende deeltijdwerk bestaat, maar dat er iets mis
is met de verdeling ervan?Ik wil iets zeggen over de positie van de sociale partners. Kijkend naar
de huidige maatschappelijke context constateer ik dat, mede als gevolg van
overheidsingrijpen bijvoorbeeld op het gebied van de sociale zekerheid, de
behoefte om de arbeidsduur aan te passen, is toegenomen. De ruimte om voltijds
te kiezen voor het verrichten van bijvoorbeeld zorgtaken is sterk ingeperkt.
Dat ook de overheid hiervoor oog heeft en wil stimuleren dat er meer mogelijkheden
ontstaan om de arbeidsduur naar eigen wensen aan te passen, is prima. De vraag
is echter of dat moet gebeuren door middel van wetgeving. Er moet niet te
gemakkelijk voorbij worden gegaan aan het primaat van de sociale partners
met betrekking tot de arbeidsovereenkomst. Alleen zwaarwegende argumenten
kunnen een rechtvaardiging zijn om de contracteervrijheid van sociale partners
in te perken. Aangezien wij geen constitutioneel hof hebben, rust op ons de
plicht, een en ander af te wegen tegen datgene wat het grondwettelijk recht
van de contractvrijheid van ons vraagt.Ook ik constateer, evenals de staatssecretaris overigens, dat ondanks
afspraken binnen de Stichting van de Arbeid slechts een beperkt aantal CAO's
concrete regelingen bevatten die een aanpassing van de arbeidstijd mogelijk
maken. Dat betekent echter dat er ook een aantal CAO's is waarin wel wordt
tegemoet gekomen aan de afspraken die binnen de Stichting van de Arbeid zijn
gemaakt. Vindt de staatssecretaris het ten opzichte van de sociale partners
chique om met voorliggend wetsvoorstel hun inspanningen volledig te negeren?Ik wil hierbij in herinnering brengen dat we in het verleden – het
zal een jaar of drie, vier of vijf geleden zijn geweest – ook wel eens
hebben geleund op het gezag en de compromisbereidheid van de sociale partners.
Ik doel hierbij op de totstandkoming van de Wet flexibiliteit en zekerheid,
waarbij toenmalig minister Melkert, en sowieso de wetgever, maar wat dankbaar
was voor datgene wat de Stichting van de Arbeid wist te formuleren. Uit het
onderhavige wetsvoorstel blijkt in ieder geval weinig meer van het respect
dat toen bestond voor de inspanningen van de sociale partners. Er wordt voorbijgegaan
aan wat in een groot aantal bedrijven reeds is bereikt. Waarom heeft de regering
niet gekozen voor driekwart dwingende in plaats van dwingend
rechterlijke bepalingen? Leg dat toch maar eens een keer uit, zo zou ik de
staatssecretaris willen vragen. Laat men er niet al te vanzelfsprekend van
uitgaan, dat de wetgever het allemaal moet doen, ook al zijn wij dan onderdeel
van het wetgevend apparaat. Is de staatssecretaris het wellicht eens met het
advies van de (inmiddels opgeheven) Emancipatieraad dat niet wetgeving, maar
CAO's en anderen regelingen in bedrijven als ondersteunend en aanvullend moeten
worden getaxeerd?Is het logisch te veronderstellen dat, zodra dit voorstel eventueel kracht
van wet heeft gekregen er nagenoeg geen prikkel meer bestaat voor sociale
partners om een regeling met betrekking tot aanpassing van arbeidsduur in
de CAO op te nemen? Anders gezegd: je moet als wetgever de sociale partners
niet lui maken. Vindt de staatssecretaris het niet wenselijk dat er op dit
gebied sectorspecifieke regelingen bestaan of dat daarvoor in elk geval nadrukkelijk
ruimte moet blijven? Ik ben het met mevrouw Bijleveld eens dat je best enig
vertrouwen mag hebben in de sociale partners als het gaat om maatwerk. Dat
hoeft niet alleen door de wetgever te worden gedaan.Ik ben van mening dat recht moet worden gedaan aan die werkgevers en werknemers
die afspraken hebben gemaakt met betrekking tot deeltijdwerk. Op de wetgever
rust de morele verplichting om in die gevallen een afwijking van de wet toe
te staan. Daarom heb ik mijn naam ook gegeven aan het amendement van collega
Bijleveld op dit punt.Dan toch ook mijnerzijds – de staatssecretaris zal niet anders verwachten
van mij – iets over het punt opneming in het Burgerlijk Wetboek. Op
de laatste dag voor het afgelopen zomerreces heeft de Kamer uitgesproken bestaande
en nieuwe verlofregelingen waar mogelijk op te willen nemen in het Burgerlijk
Wetboek. Dit betekent dat de Kamer van mening is dat moet worden afgestapt
van het idee om alle verlofvormen en ook het voorliggend wetsvoorstel onder
te brengen in één kaderwet arbeid en zorg. Inmiddels hebben
we op initiatief van mevrouw Bijleveld, die ik daarvoor dank, via de vaste
commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid een brief gekregen van de
staatssecretaris waaruit tot onze verbazing blijkt dat ze de Kameruitspraak
naast zich neerlegt. Ik vind dit echt een kwalijke zaak. Ik zeg dat niet alleen
maar omdat het toevallig mijn motie is of de motie van mij en anderen. Het
argument dat uitvoering van de motie aanpassingen vergt van rechtspositieregelingen
voor overheidspersoneel is niet valide. Deze noodzaak is een logisch gevolg
van het feit dat er nu eenmaal voor alle rechtspositionele aspecten van beide
categorieën werknemers respectievelijk ambtenaren onderscheiden wettelijke
regelingen bestaan. Het is eerder vreemd om van algemene regelingen af te
wijken.De staatssecretaris schrijft dat de Raad van State zijn voorkeur voor
het Burgerlijk Wetboek niet heeft beargumenteerd. Dat lijkt me bij een evidentie,
die deels aan de Grondwet is ontleend, ook niet nodig. Mag ik het een keer
voor de Raad van State opnemen? Tot het onmogelijke is niemand gehouden, ook
een staatssecretaris niet. Welnu, daar is bij mijn motie natuurlijk in het
geheel geen sprake van. Als de staatssecretaris nu met argumenten was gekomen
van het type "ja, maar uitvoering van de motie leidt tot een wetgevingsgedrocht
of tot uitvoeringsproblemen in de praktijk", dan zou ik daarnaar hebben geluisterd
en mij er ontvankelijk voor hebben betoond. Maar daarvan is in het geheel
geen sprake. Verder sluit ik mij graag aan bij alle argumenten die mevrouw
Bijleveld heeft genoemd. Ik vind het dus echt verkeerd dat die motie niet
is uitgevoerd. Het spijt mij het te moeten zeggen, maar deze staatssecretaris
van D66-huize toont zich gewoon een slecht democraat – om het eens modern
te zeggen – wanneer zij een Kameruitspraak naast zich neerlegt. Dat
kan dus niet. Ik verzoek haar dan ook alsnog de wil van de Kamer te volgen
en te honoreren. Concreet: laat zij een nota van wijziging toezeggen. Natuurlijk
zijn wij – mevrouw Bijleveld heeft het al gezegd – best bereid
om dat werk voor haar te verrichten en een amendement in te dienen, wat het
nog wel zal halen ook, maar daar gaat het mij niet om. Ik vind dat de staatssecretaris
zo'n wijziging zelf moet voorstellen. Ik nodig haar uit dat dezer dagen te
doen, in elk geval tijdig voor de stemming. Genoeg gezegd hierover.Dan iets over het recht op vermeerdering van het aantal uren. Behalve
vermindering, wordt ook de mogelijkheid geïntroduceerd de arbeidsduur
te verlengen. Op zichzelf is het verdedigbaar dat, als er een recht op vermindering
bestaat, er ook een recht tot verlenging van de arbeidsduur ingediend moet
kunnen worden. Maar of dat zo ruimhartig in de wet moet worden vastgelegd,
betwijfel ik. De Stichting van de Arbeid constateert dat het voor veel werknemers
nu al mogelijk blijkt hun wens tot vermeerdering van de arbeidsduur gerealiseerd
te krijgen. Daar komt bij dat in vrijwel alle organisaties interne sollicitanten
ook nu al met voorrang worden behandeld. Verwacht de staatssecretaris werkelijk
dat het vaak zal voorkomen dat een werknemer met de wet in de hand arbeidsduurverlenging
zal afdwingen? Als ik het goed begrepen heb, kan dat alleen als er binnen
de eigen functie meer ruimte ontstaat. Of is het recht op vermeerdering ook
af te dwingen als er in een andere functie waar dezelfde bekwaamheidseisen
gelden, uren vrijkomen? Is het waar dat een werkgever het verzoek van een
werknemer die vraagt om uitbreiding van zijn contracturen, nooit kan weigeren
als deze uren vrijkomen binnen de eigen functie?Het kabinet heeft bij eerdere gelegenheden al laten weten te streven naar
een combinatiescenario, waarbij mannen en vrouwen allebei een driekwartbaan
hebben. Is dit wellicht de reden om het recht op vermeerdering van de arbeidsduur
in de wet op te nemen? Wordt deze wet wellicht gebruikt om een oud ideaal –
te weten dat van de maakbaarheid van de samenleving – opnieuw te doen
herleven? Zo ja, dan kan het op onze scepsis rekenen. Ik ben het wel eens
met de staatssecretaris dat, als de reden van het willen werken in deeltijd
is gelegen in bijvoorbeeld de zorg- en opvoedingstaak van kinderen, het niet
is uit te sluiten dat na verloop van tijd weer behoefte bestaat om het oorspronkelijk
aantal uren te gaan werken, dus weer terug te komen op het oude niveau. Enige
wettelijke ondersteuning voor de werknemer om deze wens gerealiseerd te krijgen
kan ik billijken, maar het mag niet zo zijn dat iemand die binnenkomt en dus
bewust heeft gesolliciteerd op een functie van bijvoorbeeld
20 uur, een jaar later het recht kan claimen meer uren te gaan werken. Wat
mij betreft moet het eventuele recht op verlenging van de arbeidsduur beperkt
blijven tot aan het oorspronkelijk aantal contracturen. Dit betekent dus dat
het eenmalige recht op verlenging van de arbeidsduur moet worden gekoppeld
aan een eerder gehonoreerd verzoek tot vermindering. Op dit punt heb ik een
amendement ingediend dat onder nummer 18 is gepubliceerd.Een ander punt. De staatssecretaris kiest ervoor een werknemer bij herhaling
de mogelijkheid te bieden eenzijdig het arbeidscontract open te breken. Uit
bladzijde 9 van de nota naar aanleiding van het verslag krijg ik de indruk
dat dit is ingegeven door de gedachte dat elke levensfase andere verantwoordelijkheden
vraagt waarop de arbeidsduur moet worden afgestemd. Hoewel dit allemaal heel
sympathiek klinkt voor de werknemer, wordt er mijns inziens geen recht gedaan
aan de werkgever. Waarom mag van deze werknemer die opnieuw de arbeidsduur
wil verminderen niet gevraagd worden een andere baan te zoeken die aansluit
bij de gewenste urennorm? Het aantal deeltijdbanen zal als gevolg van dit
wetsvoorstel ongetwijfeld stijgen – dat wordt ook beoogd – waardoor
de mogelijkheid toeneemt een baan te vinden die qua uren aansluit bij de voorkeur
van de betreffende werknemer. Misschien wil de staatssecretaris hierop reageren.Door middel van een deel van het eerder genoemde amendement op stuk nummer
18 stel ik voor de mogelijkheid tot een herhaald verzoek tot aanpassing van
de arbeidsduur te schrappen. Wetgeving op dit terrein behoort zo beperkt mogelijk
te blijven en er moet zoveel mogelijk recht worden gedaan aan de verantwoordelijkheid
die sociale partners op het gebied van de arbeidsovereenkomst hebben.Dan iets over ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid. Volgens de toelichting
kan het effect van dit wetsvoorstel zijn dat de werkgelegenheid met 70.000
banen groeit. Dit lijkt een positief effect, maar de krapte van de arbeidsmarkt
zal de opvulling van de vrijkomende uren ongetwijfeld onder druk zetten. Hoe
taxeert de minister het risico van deze voorstellen voor een verdere toename
van de werkdruk? Uit een vorig jaar door de FNV verricht onderzoek naar deeltijdwerk
kwam naar voren dat angst voor verhoging van de werkdruk een belangrijke reden
was om niet in deeltijd te gaan werken. Uit een onderzoek van het MKB werd
duidelijk dat een groot aantal werkgevers ervoor kiest werknemers die uren
hebben ingeleverd, dezelfde hoeveelheid werk in kortere tijd te laten verrichten.
Kortom, de zorg van de FNV is niet geheel ten onrechte. Dat betekent dat een
werkgever in veel gevallen het verzoek van een werknemer, die bijvoorbeeld
vier uur minder wil werken, honoreert zonder dat de vrijvallende uren worden
opgevuld. De angst van de werknemer om de keuze voor deeltijd te moeten bekopen
met een verhoging van de werkdruk lijkt dus terecht. De staatssecretaris geeft
op bladzijde 17 van de nota toe dat op voorhand niet is in te schatten wat
het effect van deze voorstellen zal zijn op het ziekteverzuim- en arbeidsongeschiktheidscijfer.
Misschien weet haar collega Hoogervorst daarover nog iets meer te melden.
Betekent dit dat zij wel erkent dat het risico van een opwaartse druk van
de ziekteverzuim- en arbeidsongeschiktheidscijfers aanwezig is? Wordt met
de eventuele aanvaarding van dit wetsvoorstel geen extra druk gelegd op het
beleid om het arbeidsongeschiktheidsvolume terug te dringen?Hoewel een werkgever niet verplicht is , een verzoek tot aanpassing van
de arbeidsduur te honoreren, kan afwijzing alleen maar als een zwaarwegend
bedrijfsbelang zich ertegen verzet. Waarom is ervoor gekozen om in de wetstekst
een niet-limitatieve opsomming te geven van omstandigheden waarbij hiervan
sprake is? Ik ben benieuwd wat de reactie van de staatssecretaris is op het
amendement dat door enkele collega's op dit punt is ingediend. Ook mevrouw
Örgü heeft een amendement ingediend, maar dan om een en ander bij
AMvB te regelen. De zaak is meer dan voldoende geagendeerd om er morgen een
reactie van de staatssecretaris op te krijgen.Uit de nota maak ik op dat als er in een kort tijdsbestek meerdere verzoeken
worden ingediend en gehonoreerd, een volgend verzoek als gevolg daarvan kan
worden afgewezen. Betekent dit dat de werkgever deze verzoeken moet beoordelen
op volgorde van binnenkomst? Of mag hij ook de reden die een werknemer heeft
om minder te gaan werken bij de afweging betrekken? Ik denk dat het in de
praktijk vaak zo zal gaan, dat wil zeggen bij werkgevers die hun werknemers
enigszins kennen. Dit kan van belang zijn omdat het verzoek om aanpassing
van de arbeidsduur ten minste vier maanden voor de beoogde ingangsdatum moet
worden gedaan. Met andere woorden: mag honorering afhankelijk worden gesteld
van de motivering?In dit kader heb ik nog een vraag over artikel 2 lid 1. Hier valt het
mij op dat er geen wachttijd bestaat om een verzoek tot aanpassing van de
arbeidsduur in te dienen. Er bestaat echter wel een wachttijd voor de aanpassing
zelf, namelijk een jaar na aanvang van het dienstverband. In lid 3 staat dat
één keer in de twee jaar een verzoek kan worden ingediend. Dat
betekent dus dat het mogelijk is opnieuw een verzoek tot aanpassing van de
arbeidsduur in te dienen, een jaar nadat het eerste verzoek is gehonoreerd
dan wel afgewezen. Hierdoor wordt het mogelijk, een jaar en vier maanden na
de eerste wijziging een tweede wijziging af te dwingen. Is dat wel de bedoeling,
zo vraag ik de staatssecretaris. Waarom is er niet voor gekozen om ook het
eerste verzoek pas mogelijk te maken een jaar na indiensttreding?Voorzitter! Ik ben niet overtuigd van de noodzaak om in dit wetsvoorstel
een expliciet ontslagverbod op te nemen. Collega Van der Staaij heeft op dit
punt een verstandig amendement ingediend, maar wellicht is het niet nodig
het in stemming te brengen. Ik doel op de mogelijkheid dat het andere punt
inzake het BW wordt gehonoreerd; op die manier wordt het ontslagverbod keurig
geregeld. Uit de nota, pagina 31, maak ik op dat de keuze van de regering
is ingegeven door het feit dat de voorgestelde regeling niet is opgenomen
in het BW en de ambtenarenwetgeving. Dit vind ik toch merkwaardig. In het
BW is nadrukkelijk de eis van goed werkgeverschap opgenomen. Is de staatssecretaris
van mening dat, ondanks deze bepaling in het BW, onvoldoende ontslagbescherming
bestaat voor de werknemer die een verzoek doet tot aanpassing van zijn contracturen? Ook al maken wij een aparte wet, het BW blijft natuurlijk
gelden voor de relatie tussen werkgever en werknemer. Kortom, ik vind niet
dat er sprake is van elegante wetgeving wanneer een werknemer als het ware
een dubbele bescherming krijgt, althans bescherming op twee verschillende
plaatsen.Voorzitter! Concluderend kan ik zeggen dat we terughoudend moeten zijn
met wetgeving op het terrein waar de sociale partners het primaat behoren
te hebben. Sprekend namens de GPV-fractie kan ik zeggen dat ook ik bereid
ben om na te denken over wetgeving omdat mijn fractie sinds de behandeling
van wetsvoorstel van de heer Rosenmöller – hier komt de bekering –
een stapje voorwaarts is geschreden, evenals mevrouw Bijleveld. Natuurlijk
heeft ook de samenwerking met de RPF-fractie hier enigszins mee te maken.
Wij zijn bereid om na te denken over enigerlei vorm van wettelijke regeling,
maar men zal er begrip voor willen opbrengen dat wij van oordeel zijn dat
de regeling niet te veel wetgevend maatwerk mag bieden. Wij mogen en moeten
het nodige overlaten aan de sociale partners.De heer Rosenmöller (GroenLinks):U heeft twee jaar geleden in de Tweede Kamer een geweldige kans laten
lopen om het wetsvoorstel dat toen al in een en ander voorzag, te steunen.
Maar goed, we zullen zien hoe dit wetsvoorstel er op het moment van de stemming
uitziet.De heer Van Middelkoop (GPV):Verheugt u zich nu op dit moment en keer niet terug naar de geschiedenis.
Overigens had u destijds niet de steun van mijn fractie nodig om een meerderheid
te verkrijgen. Bovendien heeft u toen al wél de steun gekregen van
de GPV-fractie in de Eerste Kamer. Ik moet bekennen dat de GPV-fractie in
de Eerste Kamer op dit punt wat progressiever was dan ik. Het been is nu echter
bijgetrokken. Zo kan 'ie wel weer.Mevrouw Schimmel (D66):Voorzitter! Voor D66 is dit een belangrijk wetsvoorstel, net zo belangrijk
als de eerste initiatiefwet van de heer Rosenmöller op dit gebied, die
helaas de eindstreep niet heeft gehaald, en ook net zo belangrijk als de tweede
initiatiefwet van de heer Rosenmöller, die hij samen met mevrouw Van
Nieuwenhoven en de heer Bakker heeft ingediend. Nu ligt er een voorstel van
het kabinet. Wij zijn blij dat het kabinet tot het inzicht is gekomen dat
de tijd voor het wettelijk regelen van het aanpassen van de arbeidsduur is
aangebroken.In de belangenafweging of er al dan niet een wettelijke regeling moet
komen, is het moment van wetgeving aangebroken, volgens ons terecht. Het effect
van de aanbeveling van de Stichting van de Arbeid is vrij beperkt geweest.
Tot een daadwerkelijke herverdeling van betaald en onbetaald werk tussen mannen
en vrouwen heeft deze aanbeveling niet geleid. Werknemers ambiëren nog
steeds een veel gelijkere taakverdeling binnens- en buitenshuis dan zij in
de praktijk kunnen realiseren. Steeds meer werknemers noemen een wettelijk
recht op deeltijdarbeid een belangrijke prioriteit voor een modern gezinsbeleid.
Bovendien geeft de aanbeveling lang niet alle werknemers een effectief instrument
in handen om wijziging van de arbeidsduur te realiseren. Al vaker is gezegd,
dat slechts in een klein deel van de CAO's een deeltijdbepaling is opgenomen
die een of meer procedurele voorschriften uit de aanbeveling van de Stichting
bevat. Bovendien valt niet iedereen onder de CAO.Veel mannelijke werknemers willen korter gaan werken, maar het lukt in
de praktijk niet om voet aan de grond te krijgen. Ik heb het zelf in mijn
eigen praktijk meegemaakt, toen ik werkzaam was bij KPN, toen nog PTT, op
de centrale afdeling personeelsvoorziening. Verzoeken van mannelijke werknemers,
bij het laboratorium bijvoorbeeld, om een dag in de week minder te gaan werken
om voor de kinderen te zorgen werden niet gehonoreerd. Dan zou de bezetting
van de apparatuur niet optimaal zijn. Ik kom hier later op terug.Gelukkig is het maatschappelijk draagvlak voor een wettelijke regeling
inmiddels groter geworden. FNV en MHP pleiten in hun brief voor een wettelijke
regeling.Wij zijn blij met het wetsvoorstel. Allereerst gaat het over aanpassing
van de arbeidsduur, niet alleen over verkorting, maar ook over vermeerdering.
Ook in het regeerakkoord is sprake van aanpassing en expliciet niet van verkorting.
Vermeerdering vinden wij een belangrijk aspect. Het staat ook al in het initiatief
van Rosenmöller, Van Nieuwenhoven en Bakker. Het betekent niet alleen
dat werknemers die minder uren zouden willen werken zich op deze bepalingen
kunnen beroepen, maar ook werknemers met een kleine deeltijdbaan die meer
willen gaan werken. Dat zijn met name vrouwelijke werknemers. Bovendien kan
de economische zelfstandigheid van vrouwen daarmee vergroot worden. Wij weten
immers uit de rapportage van dit voorjaar, dat maar 20% van de vrouwen met
twee kinderen economisch zelfstandig is. Economisch zelfstandig wordt geformuleerd
als het verdienen van het sociaal minimum. Bovendien is wat mij betreft de
keuze van mannen om in deeltijd te gaan werken ook afhankelijk van de mogelijkheid
van vrouwen om een grotere deeltijdbaan te verwerven. Er moet toch brood op
de plank komen. Vermindering en vermeerdering zijn wat mij betreft communicerende
vaten. Zij gaan hand in hand als zorg en arbeid gecombineerd moeten worden.Bovendien vind ik het belangrijk dat de wet wordt gezien als een structurele
voorziening, die het mogelijk maakt per levensfase de arbeidsduur in overeenstemming
te brengen met andere taken en verantwoordelijkheden. Mede door de mogelijkheid
van aanpassing in beide richtingen is de wet ook van belang voor alleenstaanden,
al naar gelang hun zorgtaken zouden kunnen variëren. Ten slotte is de
keuze voor aanpassing naar beneden en naar boven in overeenstemming met de
aanbeveling van de Stichting van de Arbeid.Blij zijn wij ook met de wettelijke minimumbepaling waarop via afspraken
met CAO-partijen of ondernemingsraad dan wel personeelsvertegenwoordiging
alleen positieve afwijkingen worden toegestaan. Ik geef mevrouw Bijleveld
toe, dat dit een punt van verschil is met het ingediende initiatiefvoorstel.
Wij zijn altijd voorstanders geweest van zo'n minimumbepaling, maar wij snappen
ook dat je in een samenwerking met andere partijen soms een veer moet laten
om iets anders te kunnen realiseren. Wij vinden dit onderdeel van het voorstel
van de regering dat nu voorligt echter essentieel. Iedere werknemer
of ambtenaar in Nederland krijgt hetzelfde recht, of hij of zij nu werkzaam
is in de onderwijssector of in de bouw. Wij voelen er ook niet zo heel veel
voor om het amendement te steunen. Dat vergroot volgens ons de ongelijkheid
tussen werknemers en maakt in sommige sectoren deeltijd werkelijk een onmogelijke
optie.Ik geef een voorbeeld uit een CAO die ik vandaag onder ogen kreeg. Daarin
staat letterlijk, dat deeltijd een met de bedrijfsleiding bespreekbare optie
is. In een bijlage is een protocol opgenomen waarin aanwijzingen staan voor
het omgaan met verzoeken tot het werken in deeltijd. Ik heb dat protocol opgezocht.
Daarin zijn de weigeringsgronden zeer ruim geformuleerd, namelijk het bedrijfsbelang
als zodanig en de uniciteit van bepaalde functies in de sector of in het bedrijf.
Er is nog een dispensatiecommissie om geschillen te beslechten. De werkgever
moet zijn afwijzing schriftelijk motiveren. Dit is niet het maatwerk dat ik
mij voorstel bij het regelen bij CAO. Het maatwerk zit volgens mij in de minimumbepaling
die van toepassing is op een individueel bedrijf en een individuele werknemer
die vraagt om vermeerdering of vermindering van de arbeidsduur. Ik heb overigens
de bepaling van de bouw waarin staat dat het in beginsel bespreekbaar moet
zijn. Dit zijn toch niet de rechten waaraan ik denk als ik overweeg dat het
veel beter bij CAO geregeld kan worden.Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Wij maken een wet, ook ik wil dat. Die wet, waarin een bepaalde normstelling
staat, gaat in de onderhandelingen een rol spelen. Op dit moment is er geen
wet. Ik meen dat werknemers tijdens de onderhandelingen niet snel van minder
zullen uitgaan, tenzij er iets tegenover staat. Ze zullen bijvoorbeeld deeltijd
tegen extra of betaald zorgverlof ruilen. In die zin vind ik het beter om
die CAO voor te laten gaan. U redeneert echter niet vanuit het gegeven dat
de wet dan een stok achter de deur is. In die zin vat u mijn invalshoek iets
te beperkt op.Mevrouw Schimmel (D66):Dat is waar, maar in de bouw-CAO bijvoorbeeld staat niets over zorgverlof.
Ik had graag de tijd gehad om alle CAO's na te lezen, omdat het om de vraag
gaat of je het wettelijke recht wilt weggeven voor een vage CAO-bepaling.
In uw amendement worden namelijk geen eisen gesteld en dat is mij te gering.
Daar lever ik geen wettelijk recht van een werknemer voor in en het vergroot
ook de verschillen tussen mannen- en vrouwensectoren. In de bouw zal bijna
niemand in deeltijd kunnen gaan werken. Ik kan mij voorstellen dat positieve
afwijkingen in de procedure of iets dergelijks kunnen worden geregeld, maar
niet in het kernelement dat iedere werknemer er recht op heeft om een verzoek
tot deeltijd in te dienen, hetgeen ingewilligd wordt tenzij zich daar zwaarwegende
bedrijfsbelangen tegen verzetten.Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):U hebt de CAO van nu bekeken, maar u redeneert vanuit een situatie waarin
er nog geen wet is. Maar wij maken nu een wet. Er moet een wet komen waarin
dat recht in principe geregeld staat. Dat staat er dan en dat is dan ook de
stok achter de deur. Daarna bekijk je de CAO's. Nogmaals, u kijkt naar wat
er nu bestaat, maar ik kijk naar waar het primaat ligt en het is bekend hoe
wij erover denken. Dan kunnen werknemers en werkgevers wat ruilen. Werknemers
zullen dan niet gauw akkoord gaan met iets wat minder is, tenzij er iets tegenover
staat.Mevrouw Schimmel (D66):Wie controleert zo'n uitruil? Als in een CAO waaruit ik net geciteerd
heb zou staan dat deeltijd een bespreekbare optie met de bedrijfsleiding is
maar als er niets staat over zorgverlof, dan hebben wij het nakijken.Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Ik ga er even vanuit dat zo'n CAO niet zo gauw tot stand zal komen als
er zo'n wet is. Ik kijk er vanaf de andere kant tegenaan. De wettelijke norm
is de stok achter de deur en die zal een rol spelen in het onderhandelingsproces.
Ik kijk niet terug, maar vooruit en dat doet u niet. U kijkt terug naar wat
er nu is.Mevrouw Schimmel (D66):Ik probeer na te gaan wat uw amendement behelst. Dat behelst dat, als
partners zelfs iets regelen, de wet niet geldt. Regelen de partners dat deeltijd
een bespreekbare optie is, dan geldt de wet niet voor die partners.Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Nogmaals, mijn stelling is dat zoiets niet gauw tot stand zal komen als
je de wet als stok achter de deur hebt. U gaat aan dat punt voorbij. De werknemers
zullen wel degelijk iets terugeisen als ze met minder deeltijdakkoord gaan
in de nieuwe situatie. U moet dus niet terugkijken, maar vooruit.Mevrouw Schimmel (D66):Verschillende wetsvoorstellen hebben in de Kamer de ronde gedaan. Toch
is er in die CAO's tot nu toe weinig tot stand gekomen, zelfs niet onder dreiging
van een wet die eraan komt. Inderdaad is mijn inschatting van de werking van
de wet op de sociale partners dat zij snel afspraken maken, maar dan wel in
de trant van: iedere afspraak is goed, als er maar een afspraak wordt gemaakt
waarbij wij niet aan de wet hoeven te voldoen.De inbreuk op de contractvrijheid is ook een interessant element. Vandaag
heb ik daarover nog met een jurist gesproken en die ging wel heel ver met
de opmerking dat het Burgerlijk Wetboek een inbreuk is op alle contractvrijheid.
Daar ben ik het niet mee eens, maar bij de privatisering van de Ziektewet
hebben wij gezegd dat de loondoorbetalingsverplichting in het Burgerlijk Wetboek
voldoende basis is voor een fatsoenlijke regeling inzake loondoorbetaling
tijdens ziekte. 70% van het laatst verdiende loon dan wel het wettelijk minimumloon
is in feite ook een inbreuk op de contractvrijheid. Laten wij daarin eerlijk
zijn. Dat accepteren wij echter, omdat dit soort risico's toch afgedekt moeten
zijn door een publieke regelgeving.Je kunt je afvragen of het recht van deeltijd op een gegeven moment ook
niet tot die categorie gaat behoren waarvoor je als wetgever een verantwoordelijkheid
meent te hebben. Dit geldt zeker als het, zoals tot nu toe, op vrijwillige
basis onvoldoende tot stand komt. Ik ben bang dat anders deeltijd niet binnen
het bereik van werknemers komt, met name van mannen die werken in sectoren
en functies waar deeltijd geen gemeengoed is.De heer Van der Staaij (SGP):Is de vergelijking met onder andere het minimumloon niet te ver doorge schoten? Het is toch een groot verschil dat in dat soort situaties
partijen van tevoren weten waar zij aan toe zijn? In dit geval kunnen de afspraken
tussen werkgever en werknemer over onder andere de arbeidsduur later eenzijdig
terzijde worden gesteld.Mevrouw Schimmel (D66):Door de rechten te formuleren, weet je wel van tevoren dat de mogelijkheid
bestaat dat mensen een beroep doen op dat recht. Het is dus niet helemaal
onvoorspelbaar dat er van de zijde van de werknemers verzoeken komen om in
deeltijd te werken, een vermindering dan wel een vermeerdering van arbeidsduur.De heer Van der Staaij (SGP):Ziet u ook geen grote verschillen tussen traditionele regelingen inzake
bescherming van de arbeider die van tevoren de vrijheid inperken en de regeling
waarover wij vandaag spreken?Mevrouw Schimmel (D66):Het verschil is dat het ene een traditionele regeling is en dit een modernere
regeling waaraan de moderne werknemer behoefte heeft. Dit is mijns inziens
ook ter bescherming van het verzorgen van de uitermate kwetsbare personen
in deze samenleving, kinderen dus. Zij hebben die bescherming ook nodig. Je
zou kunnen zeggen dat het tegen deze achtergrond modern en traditioneel tegelijk
is. Er zijn toch moderne ontwikkelingen die om een antwoord vragen? Wij kunnen
niet blijven ontkennen dat de samenleving zich ontwikkelt.Voorzitter! Het amendement-Rosenmöller heb ik medeondertekend en
dat betreft het schrappen van de concretisering van de zwaarwegende bedrijfs-
of dienstbelangen. De kern van het wetsvoorstel is dat de werkgever een verzoek
om aanpassing van de arbeidsduur honoreert, tenzij zwaarwegende bedrijfs-
of dienstbelangen zich daartegen verzetten. In een van de volgende artikelen
worden die geconcretiseerd en daarbij is een verschil in redenen te constateren,
als er een verzoek tot vermindering of tot vermeerdering van de arbeidsduur
wordt gedaan. Wij zijn dan ook niet zo gelukkig met die opsomming. Hoewel
de indruk wordt gewekt dat die limitatief is, is dat niet het geval. Ik verwijs
in dit verband naar het commentaar van de Nederlandse orde van advocaten dat
de aard van de norm met zich brengt dat het moeilijk zal zijn om in de wet
precies vast te leggen wat een zwaarwegend bedrijfs- of dienstbelang is. Dat
geldt trouwens ook voor andere in het arbeidsrecht gebruikelijke vage begrippen.
De Nederlandse orde van advocaten raadt dan ook aan in de loop van de parlementaire
behandeling duidelijk te maken wanneer er naar het oordeel van de wetgever
wel en wanneer er geen sprake is van een dergelijk belang.Bovendien zijn de redenen voor vermeerdering anders dan die voor vermindering.
Daar zij bij elkaar staan, lijken ze elkaar uit te sluiten. Kan een financieel-organisatorisch
probleem een reden zijn om een verzoek tot vermindering van de arbeidsduur
niet te honoreren? Deze reden is wel vermeld bij een verzoek tot vermeerdering
van de arbeidsduur, maar niet bij vermindering. En dit maakt het er niet duidelijker
op. De zwaarwegende belangen bij het niet honoreren van een verzoek tot vermeerdering
van de arbeidsduur kunnen financiële problemen zijn. Nog een reden kan
zijn dat er problemen zijn met de personeelsbegroting. Zijn dit geen elkaar
overlappende redenen? Welke andere financiële redenen zijn er die niet
te maken hebben met bijvoorbeeld de begrote personeelskosten? Of welke organisatorische
problemen zijn er die geen relatie hebben met de vastgestelde formatieruimte?
Daar zit een overlapping in. Ik vind het allemaal niet duidelijk en pleit
daarom, middels het amendement-Rosenmöller, voor het schrappen van de
concretisering van de redenen uit artikel 2. Het betekent niet dat ik die
redenen niet belangrijk vind, maar ik vind het verwarrend dat ze in artikel
2 zijn opgenomen.Vanmorgen zat ik in een radioprogramma, waarbij luisteraars konden opbellen.
Een van de bellers zei dat zijn baas geen deeltijd wilde toestaan, omdat de
baas voor de vrijkomende uren een nieuwe jonge kracht moest aantrekken en
opleiden, waarbij het risico groot was dat die nieuwe jonge opgeleide kracht
na zijn opleiding weer bij het bedrijf zou weggaan. Is naar de opvatting van
de staatssecretaris hier sprake van zwaarwegende bedrijfsbelangen, zodat het
verzoek niet gehonoreerd kon worden?Ik noem een voorbeeld uit mijn periode bij de PTT. Een medewerker van
het laboratorium wilde één dag in de week minder werken, maar
dat werd niet toegestaan omdat de apparatuur dan niet volledig in gebruik
zou zijn. Is dat nu een zwaarwegend belang of niet? Een winkelbediende werkt
vijf dagen in de week en wil zijn arbeidsduur bekorten tot tweeënhalve
dag in de week. Zijn werkgever staat dat toe, adverteert en het volgende gebeurt:
a. er komt niemand solliciteren; daarop geeft de staatssecretaris antwoord;
b. er komt wel iemand solliciteren, maar die is niet geschikt, of c. er komt
iemand solliciteren die maar anderhalve dag in de week wil werken. Wat zijn
nu die zwaarwegende belangen? Ik probeer een indicatie los te krijgen en niet
om precies te weten te komen, in een limitatieve opsomming, wat het nu allemaal
zou kunnen zijn. Het gaat mij om een richting waarin de rechtspraak kan gaan.Ik noem nog een casus die aan de orde is gekomen bij de behandeling van
het initiatief-Rosenmöller. Ik behandel het hier weer, omdat Rosenmöller
daar een interpretatie heeft gegeven van zijn wet, maar ik hoop dat de staatssecretaris
er ook het een en ander over kan zeggen. Rosenmöller zegt: "Ik vind het
wel degelijk zwaarwegend, als je in een basisschool een situatie hebt bereikt
waarin kinderen elke dag een andere leerkracht hebben. Dat is zo'n aanslag
op de kinderen dat ik dat inderdaad een zwaarwegend argument vind. Dan is
het op een gegeven moment de vraag: waar ligt dan de scheidslijn? Het komt
zeer regelmatig voor dat er twee leerkrachten in de klas zijn en dat zij het
werk met elkaar delen. Dat levert geen problemen op, maar de problemen nemen
toe als er een derde leerkracht komt. Ik zal nu niet in de wet opnemen dat
dit een zwaarwegende bedrijfsorganisatorische omstandigheid voor de school
is, maar daarmee heb ik een indicatie gegeven van wat ik daaronder versta.
Ik denk dat het belang van het kind en een goed onderwijs parallel moeten
lopen met het belang van het effect van deeltijd." Rosenmöller vindt
het geen steekhoudend argument dat het rooster bijvoorbeeld steeds gewijzigd
zou moeten worden en ook niet dat er communicatieproblemen of overdrachtsproblemen
ontstaan. Ik herhaal het nu even, omdat wat Rosenmöller zegt over die zwaarwegende
problemen, niet de opvattingen van dit kabinet hoeven te zijn, terwijl er
wel naar gevraagd moet worden wat het nu precies is. Bovendien verwijs ik
nog naar een uitspraak van het kantongerecht Almelo van 22 november 1995,
waarin wordt gesteld dat het niet aannemelijk is dat de kwaliteit van het
onderwijs of de verhouding lesgevende/niet-lesgevende taken zou lijden onder
een teveel aan deeltijders. Je zou zeggen dat die rechtbank hier misschien
minder een probleem ziet dan Rosenmöller het heeft gezien. Veeleer is
het aannemelijk dat deeltijders juist meer gelegenheid hebben en gemotiveerder
zijn om het onderwijs op de school en de organisatie van de school zo goed
mogelijk te dienen. Ik vind het belangrijk dat de staatssecretaris dit voorbeeld
nog een keer behandelt. Ook heeft de heer Rosenmöller –
dat vind ik in het kader van doorstroming van vrouwen naar hogere functies
ook interessant – een opmerking gemaakt over leidinggevende functies.
Ik citeer even: "Toch ben ik ook van mening dat er voor kaderfuncties, beleidsfuncties
en leidinggevende functies op zijn minst een beperking is voor het functioneren
in deeltijd. Je kunt immers niet met droge ogen volhouden dat je leiding kunt
geven aan een afdeling, als je twee dagen in de week werkt. Dat begrijpt iedereen."
Is de staatssecretaris het met zo'n opvatting eens, namelijk dat er een zwaarwegend
belang zou bestaan, als een leidinggevende een verzoek indient om de leidinggevende
functie bijvoorbeeld niet in vier maar in twee dagen te kunnen vervullen?
En hoe verhoudt dit zich dan weer tot een andere emancipatiedoelstelling,
namelijk dat je meer vrouwen in hogere functies wilt hebben?Ik wil ook nog even onder de aandacht brengen het voorbeeld van een piloot
die een minimumaantal uren moet maken of dat van een nachthoofd in een ziekenhuis
met een minimumaantal diensten. Of het voorkomen van kleine snipperbaantjes –
hoewel een snipperbaantje in het ene geval weer wat anders is dan in het andere.
Mevrouw Örgü heeft al het voorbeeld genoemd dat er achter elkaar
of tegelijkertijd meerdere verzoeken komen rondom deeltijd: hoe ga je daarmee
om?Het spijt mij dat ik die zwaarwegende belangen uitgebreid behandel, maar
toch nog even het volgende. In de nota naar aanleiding van het verslag wordt
voor het MKB geen uitzondering gemaakt, waarmee ik het op zichzelf eens ben.
"Op grond van zwaarwegende bedrijfs- of dienstbelangen kan het verzoek geweigerd
worden, omdat anders economische, technische of operationele belangen te veel
zouden worden geschaad". Dat moet ik plaatsen in "ernstige problemen met de
bedrijfsvoering betreffende herbezetting, roostertechniek en veiligheid".
Ik snap het wel, die eerste drie punten zijn niet limitatief, maar de andere
punten zijn wel weer heel erg ruim. Een kleine indicatie voor waaraan wij
moeten denken, is belangrijk, ook om de wet de mogelijkheid te geven om werkelijk
te gaan werken.Voorzitter! Op een aantal punten zou de D66-fractie de wet nog wel wat
willen verbeteren, bijvoorbeeld als het gaat om de wijze, waarop de werkgever
de werktijden vaststelt. Wij vinden de nota van wijziging wat dat betreft
een beetje een achteruitgang: de werkgever krijgt iets meer invloed op de
werktijden van de werknemer. We hebben een amendement van de heer Rosenmöller
ondersteund om de werkgever ook rekening te laten houden met de persoonlijke
omstandigheden en verantwoordelijkheden buiten de arbeid.Wij zijn ook niet zo gelukkig met het indienen van een verzoek tot aanpassing
van de arbeidsduur tot maximaal eens in de twee jaar. Een statische situatie
is vooral uit het oogpunt van de combinatie van zorg en arbeid niet altijd
aan de hand. Er zijn allerlei (mogelijk) sterk veranderende omstandigheden
die bepalend zijn, zowel bij het indienen van een verzoek als ook het beoordelen
ervan. De verzorging van een hulpbehoevende waarvoor de werknemer zijn arbeidsduur
heeft aangepast, kan korter duren. De werknemer kan bijvoorbeeld na het overlijden
van betrokkene zijn arbeidsduur weer willen terugbrengen naar de oorspronkelijke
omvang, ook al is de termijn van twee jaar nog niet voorbij. De voorgestelde
toets van zwaarwegend bedrijfs- en dienstbelang staat een lichtvaardig naar
tijd en omstandigheden verzoek in de weg. In de nota naar aanleiding van het
verslag geeft de staatssecretaris zelf toe dat de werkgever bij een relevante
wijziging van omstandigheden op grond van het beginsel van goed werkgeverschap
de werknemer niet zal kunnen tegenwerpen dat hij pas na ommekomst van de periode
van twee jaar een verzoek kan doen.Voorzitter! Het amendement over Nederlandse werknemers die onder Nederlands
arbeidsovereenkomstrecht vallen in het buitenland, is volgens mij voldoende
toegelicht door mevrouw Bussemaker. Ik heb dat amendement mede ondertekend.Voorzitter! Op het gevaar af dat ik door de heer Van Middelkoop van antidemocratisch gedrag word beschuldigd – ik plaats zijn interruptie
alvast zelf – was ik wel tevreden met de brief die de staatssecretaris
heeft gezonden naar aanleiding van de motie-Van Middelkoop over het in één
wettelijke regeling plaatsen van alle verlofregelingen die met name de combinatie
arbeid en zorg moeten verbeteren. Ik voel met de heer Van Middelkoop mee dat
hij graag aan de traditionele benaderingswijze vasthoudt. Het betrokken artikel
in de Grondwet verbiedt overigens niet om regelingen in andere wetten onder
te brengen. Tijdens de interruptie van de heer Van Middelkoop zat ik te denken
aan de vraag, waarom wij een aparte Wet op de ondernemingsraden hebben. Daarin
worden heel specifiek relaties tussen werknemers en werkgevers geregeld. Ik
vroeg mij af, wat er zo specifiek is aan de Wet op de ondernemingsraden dat
wij dat ook niet in het Burgerlijk Wetboek hadden kunnen onderbrengen. Er
zijn uitzonderingen mogelijk, ook op de algemene regel om het zoveel mogelijk
in algemene wetboeken te doen plaatsen. Die uitzonderingen kunnen zich wat
mij betreft ook op het gebied van arbeid en zorg voordoen. Een van de redenen
die de heer Van Middelkoop niet heeft aangehaald, is dat ook in de Algemene
wet arbeid en zorg wellicht uitkeringsrechten zullen worden geregeld. Dan
moet je je afvragen of het Burgerlijk Wetboek daarvoor het geëigende
kader is. Misschien vindt de heer Van Middelkoop dat het argument dat het
overheidspersoneel daar ook onder moet worden gebracht niet steekhoudend is,
maar dan vraag ik hem na te denken, wat hij doet met het regelen van uitkeringsrechten, waarvoor het Burgerlijk Wetboek niet het meest geëigende instrument
is. Maar ik hoop dat wij deze discussie tijdens dit debat kunnen voortzetten.De heer Van Middelkoop (GPV):Het verbaast mij, ook van u, dat u er kennelijk zo gemakkelijk overheen
stapt dat een staatssecretaris een motie niet uitvoert. U moet dat als collega-parlementariër
abnormaal vinden, want dat is het ook. De ene keer overkomt het mij en de
andere keer overkomt het wellicht u en dan bent u boos en/of verdrietig en
nu ben ik het. De goede praktijk is dat Kameruitspraken worden gehonoreerd.
Ik heb verder in het overleg over arbeid en zorg gezegd dat er wel degelijk
uitzonderingen mogelijk zijn, maar u gaat wel heel raar om met de Grondwet.
De Grondwet zegt: als het even kan, verdient het de voorkeur om zaken in algemene
wetboeken te regelen. Strafbepalingen komen dan in het Wetboek van Strafrecht
en civielrechtelijke bepalingen in het Burgerlijk Wetboek. Dat betekent dat
je niet zo maar kunt zeggen: het kan ook anders, want er zijn precedenten
en dergelijke. Dan rust op degene die dat wil de bewijslast om aan te geven
dat het echt niet kan en dat het anders moet. Dat geldt misschien voor de
Wet op de ondernemingsraden, daar wil ik nog eens over nadenken. Het interessante
van de brief van de staatssecretaris was echter dat zij geen argumenten heeft
genoemd op grond waarvan iedereen de conclusie zou moeten trekken dat het
echt niet kan. Als dat het geval zou zijn, zou ik geweken hebben.Mevrouw Schimmel (D66):Wat vindt u van het argument dat er wellicht ook uitkeringsrechten geregeld
gaan worden in de AWAZ?De heer Van Middelkoop (GPV):Daar heb ik op dit moment geen weerwoord op, maar ik betwijfel of dat
een valide argument is. Hoe dan ook, de hoofdrichting is en behoort te zijn
dat normale betrekkingen tussen werkgever en werknemer – daar praten
wij hier over – in het BW moeten worden geregeld. Dat is onze Grondwettelijke
plicht. Nogmaals, als het niet anders kan, kan het niet anders en bij uitkeringsgerechtigden
kan het misschien niet anders en dan moet je een aparte regeling maken, maar
hier kan het wel en dus zou het ook moeten. Wij hebben in ons goede vaderland
nu eenmaal geen constitutioneel hof, maar moeten de wetten zelf aan de Grondwet
toetsen. Ik wil er geen al te zwaar verhaal van maken, maar ook van u mag
ik vragen om naar redelijkheid de uitvoering van de motie te toetsen.Mevrouw Schimmel (D66):In die AWAZ worden allerlei zaken geregeld die niet alleen werknemers
betreffen, het zou ook een zelfstandige of uitkeringsgerechtigde kunnen betreffen.
Dan wordt het wel heel ingewikkeld om het in het Burgerlijk Wetboek te regelen.
Verlofregelingen hoeven niet alleen betrekking te hebben op werknemers, maar
kunnen in het kader van de combinatie arbeid en zorg, ook betrekkingen hebben
op zelfstandigen, mensen die een eigen bedrijf hebben en die ook verlofregelingen
nodig hebben, al is het maar voor zwangerschaps- en bevallingsverlof.De heer Van Middelkoop (GPV):Ik was wat overvallen door het voorbeeld van die uitkeringsgerechtigden,
maar mevrouw Bijleveld gaf mij het goed gevonden argument dat als je een uitkering
hebt, deeltijdarbeid niet direct aan de orde is.Mevrouw Schimmel (D66):Maar wij hebben het over de Algemene wet arbeid en zorg en niet over deze
wet. De brief heeft betrekking op die AWAZ, die totale kaderwet die arbeid
en zorgregelingen moet gaan stroomlijnen, bundelen en verbeteren en de werkssfeer
moet uitbreiden tot allerlei andere doelgroepen dan werknemers. Kortom, het
is een veel uitgebreider doelbereik dat wordt beoogd met die wet, dan louter
de verhouding werkgever-werknemer.De heer Van Middelkoop (GPV):Een consequentie van uw opvatting is dat een aantal zaken die nu keurig
in het BW zijn geregeld, er weer uit zouden moeten worden gehaald. Ik noem
het vakantieverlof, het calamiteitenverlof en het ouderschapsverlof. U moet
wel weten waar u aan begint. Maar goed, die discussie wil ik nu helemaal niet
voeren. Het gaat erom dat uitvoering wordt gegeven aan de motie en ik zou
het op prijs stellen als ik daar uw steun voor kreeg.Mevrouw Schimmel (D66):Ik vind dat je altijd met elkaar argumenten moet kunnen uitwisselen. Ik
vind dat dit punt absoluut niet uitgediscussieerd is bij de behandeling van
de nota Arbeid en zorg. Er werd een stellingname betrokken, maar er werden
geen argumenten gewisseld. Dat meen ik serieus. Ook mevrouw Bussemaker heeft
gezegd dat er tijdens dat lange notaoverleg onvoldoende op dat punt is ingegaan.
Ik had daar trouwens bij de behandeling van de nota Arbeid en zorg geen opmerkingen
over, maar dat ontslaat mij niet van de verplichting om met anderen mee te
denken. Ik probeer dan ook de discussie nieuw leven in te blazen, juist om
de argumenten met elkaar te wisselen.Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Over de vraag of de argumenten voldoende gewisseld zijn, kun je van mening
verschillen. Maar dan nog blijft het feit bestaan dat het om een aangenomen
motie gaat. Daar gaat de staatssecretaris in haar brief totaal aan voorbij.
Het is toch parlementair gebruik om een aangenomen motie uit te voeren.Mevrouw Schimmel (D66):Eerlijk gezegd vind ik dat deze vraag aan de staatssecretaris gesteld
moet worden. Ik heb al gezegd dat ik de argumenten goed vind. U vindt de argumenten
niet goed. Vervolgens zal de staatssecretaris aan moeten geven wat zij straks
met de resultaten van deze discussie gaat doen. Het spijt mij, maar ik kan
niet zeggen dat ik uitvoering ga geven aan de motie. Dat is mijn taak niet.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.De heer Van der Staaij (SGP):Mijnheer de voorzitter! Met het wetsvoorstel dat wij vanavond bespreken,
wordt een nieuw hoofdstuk toegevoegd aan de discussie over het recht op aanpassing
van de arbeidsduur. De toenemende behoefte van werknemers om uiteenlopende
taken te kunnen vervullen in combinatie met de arbeidstaak, doet zoeken naar
instrumenten om aan die behoefte tegemoet te komen. Wij hebben enkele jaren
terug het initiatief-Rosenmöller zien passeren, dat aan de overkant van
het Binnenhof uiteindelijk gestrand is. In november vorig jaar
hebben wij het verslag over het initiatief-Bijleveld geleverd. Bovendien is
nog steeds een stok achter de deur het initiatiefvoorstel-Rosenmöller
c.s. over de bevordering van deeltijdarbeid en differentiatie van arbeidsduurpatronen.De groeiende belangstelling voor verdergaande flexibilisering van de arbeidsverhoudingen
heeft alles te maken met de toename van het aantal tweeverdieners. Steeds
meer ouders verkiezen de voortzetting van hun maatschappelijke carrière
boven het zelf verzorgen en opvoeden van hun kinderen. De regering is er alles
aan gelegen om die trend te stimuleren. Veel maatregelen zijn reeds genomen
en veel zullen er nog volgen.Hoewel het aan de orde zijnde wetsvoorstel naar de mening van de SGP-fractie
vooral is ingegeven om tegemoet te komen aan de zojuist geduide tendens, is
het toch niet helemaal juist om het alleen te plaatsen in het spanningsveld
arbeid en zorg. In de considerans wordt het ook neutraal uitgedrukt door te
spreken over de wenselijkheid van het realiseren van het recht op aanpassing
van de arbeidsduur. Een expliciete reden voor die aanpassing wordt niet genoemd.
Nu kan het inderdaad voorkomen dat mensen door welke omstandigheid dan ook
behoefte hebben aan verandering in het aantal arbeidsuren. Daarvoor wil de
SGP-fractie de ogen niet sluiten. Wij moeten echter wel bedenken dat er bij
een arbeidscontract altijd sprake is van een wederzijdse relatie. De belangen
van de werknemer kunnen de vraag naar een vermeerdering of vermindering van
het aantal arbeidsuren rechtvaardigen. De belangen van de werkgever moeten
evenwel niet uit het oog verloren worden. De ondernemer heeft ook zijn bedrijfsprocessen
mede gebaseerd op aanwezige arbeidskrachten en de in zijn werknemers verzamelde
en geïnvesteerde kennis. In de afweging van beider belang moet een subtiel
evenwicht worden gevonden waarin aan alle belangen recht wordt gedaan. Mijn
fractie is er niet van overtuigd dat de regering in het aan de orde zijnde
voorstel erin is geslaagd, dat subtiele evenwicht te vinden. In de schriftelijke
voorbereiding heeft mijn fractie reeds een aantal bezwaren tegen het wetsvoorstel
naar voren gebracht.Voorzitter! Ik heb reeds aangegeven dat het wetsvoorstel een breder bereik
wil hebben dan alleen het spanningsveld arbeid en zorg. In de stukken worden
tal van doelen opgesomd die de regering met het voorstel wil dienen. Ook in
dat licht bezien wekt het verbazing dat de regering de onderhavige materie
in een afzonderlijk wetsvoorstel heeft ondergebracht en voornemens is, de
regeling te zijner tijd op te nemen in de Algemene wet arbeid en zorg. Kan
de staatssecretaris dit argument betrekken bij de vraag waarom toch niet is
gekozen voor plaatsing in het Burgerlijk Wetboek? Anderen zijn hier ook reeds
op ingegaan. Ik sluit mij graag aan bij de vraag waarom ten aanzien van de
plaats van deze regeling de hakken zo in het zand zijn gezet. Het kabinet
heeft in zijn reactie op het advies van de Raad van State aangegeven dat het
denkbaar is, het in het Burgerlijk Wetboek te plaatsen en in de ambtenarenregelgeving
op te nemen. Het kabinet heeft er vooralsnog echter voor gekozen, dat niet
te doen.Voorzitter! Het aan de orde zijnde voorstel geeft de werknemer het eenzijdige
recht om af te wijken van afspraken die eerder zijn overeengekomen met de
werkgever, neergeslagen in de arbeidsovereenkomst. De SGP-fractie vindt dat
een zeer vergaand middel, zeker nu het doel dat gediend wordt behoorlijk onbepaald
is. Er kan dus in de eerste plaats al geen gerechtvaardigde afweging tussen
de belangen van de werknemer en de werkgever plaatsvinden. Het argument dat
de regering in stelling brengt als zou het slechts gaan om een geclausuleerd
recht op aanpassing van de arbeidsduur doet hieraan niet veel af. De werkgever
heeft immers alleen bij zwaarwegende bedrijfsbelangen de mogelijkheid om de
eenzijdige inbreuk op het arbeidscontract af te wenden. Op zichzelf vindt
mijn fractie het opvallend dat tegenover ieder willekeurig belang van de werknemer
een zwaarwegend belang van de werkgever moet staan om de gewenste aanpassing
van de arbeidsduur te kunnen blokkeren. Er is op zijn minst sprake van een
onevenwichtige toedeling van rechten aan beide partners in de arbeidsovereenkomst.
Het in dit verband sympathieke amendement-Örgü, waarin wordt verzocht
om meer motivering van het verzoek van de werknemer, heft het gebrek niet
op dat de systematiek van de wet geen ruimte biedt voor een belangenafweging.
Ik vraag mij dan ook af of het niet verwarrend is als die motivering van de
werknemer wordt verlangd als de systematiek op dat punt niet wordt aangepast.
Bovendien is het niet glashelder wat onder het zwaarwegende bedrijfs- of dienstbelang
moet worden verstaan. Hier zijn al heel veel vragen over gesteld. De niet
limitatieve uitwerking in het wetsvoorstel in de leden 8 en 9 bevat slechts
kwantitatieve redenen, zoals roostertechnische aangelegenheden en problemen
bij de herbezetting van de vrijgekomen uren. Bij de vermindering van het aantal
arbeidsuren zou in de ogen van de SGP-fractie ook terdege rekening moeten
worden gehouden met kwalitatieve overwegingen. Door het gedeeltelijke vertrek
van een werknemer, mogelijk gemaakt door een eenzijdige aanpassing van het
arbeidscontract, kan ook een belangrijk stuk kennis en ervaring verdwijnen,
waardoor de productiviteit van de onderneming wordt geschaad. Kan dat ook
een reden zijn om een beroep te doen op zwaarwegende bedrijfsbelangen?Graag verneemt mijn fractie de motivering van de staatssecretaris voor
haar keuze voor een zo zwaar middel als het eenzijdig aanpassen van het arbeidscontract
ten behoeve van niet nader geduide werknemersbelangen. Nu er veel wordt gesproken
over het probleem van juridisering is het de vraag of dit niet typisch een
wetsvoorstel is dat verdere juridisering in de hand werkt. Is de term "zwaarwegend
bedrijfs- of dienstbelang" uiteindelijk geen vage term die veel meer geconcretiseerd
zal moeten worden om te voorkomen dat hij de aanleiding wordt van tal van
conflicten?Het zal duidelijk zijn dat mijn fractie nog steeds bedenkingen heeft bij
de veronderstelde noodzaak om tot een wettelijke regeling te komen, zowel
voor de vermindering als voor de vermeerdering van de arbeidsduur. Zoals de
regering zelf ook aangeeft, zijn in tal van CAO's reeds afspraken over de
mogelijkheid van deeltijdarbeid gemaakt. Dit wordt door de Raad van centrale
ondernemingsorganisaties nog eens met zoveel woorden bevestigd. Het nut van
een wettelijke regeling op dit punt is voor de SGP-fractie
daarom niet aangetoond.Voorzitter! In de stukken wordt regelmatig gehamerd op de gewenste flexibilisering
van de arbeidsverhoudingen voor zowel werkgevers als werknemers. Het wetsvoorstel
wil aan beide wensen tegemoetkomen. De vraag die we ons vooraf moeten stellen,
is of in beide gevallen sprake is van dezelfde soort flexibiliteit die door
het voorliggende voorstel tot een harmonieus geheel kan worden samengesmeed.
Daarover verschilt mijn fractie toch nog van mening met de regering.De flexibiliteit die de werknemers wensen, wordt ingegeven door de hang
naar combineerbaarheid van een scala aan activiteiten met de arbeidstaak.
Al naar gelang de intensiteit van de nevenactiviteiten kan een werknemer de
behoefte hebben aan meer of minder arbeidsuren. De flexibiliteit van de werknemer
vindt zijn oorsprong dus in de gewenste arbeidsduur. De flexibiliteit die
werkgevers voorstaan, is echter van een andere orde. Zij willen gebruik maken
van werknemers op het tijdstip waarop het hen schikt. De door hen gewenste
flexibiliteit is dus meer ingegeven door de gewenste arbeidstijd.Het is zeer de vraag of deze verschillende grootheden door het voorliggende
wetsvoorstel nader tot elkaar gebracht kunnen worden. Daarbij komt nog dat
een werkgever meer belangen heeft dan het beschikken over een bepaalde werknemer
gedurende een bepaalde tijd. Ook het kwalitatieve arbeidsaspect is voor de
werkgever van belang bij de inzet van zijn werknemers. Daaraan wordt in het
voorliggende voorstel te gemakkelijk voorbijgegaan.Kortom, voor ons is de kernvraag of het eigenlijk niet een drogredenering
is om te stellen dat met dit wetsvoorstel ook het belang van de werkgever
bij flexibiliteit wordt gediend. Wij zien op dit moment nog niet in dat dit
zo zou zijn. Het wetsvoorstel bevat dan ook een eenzijdige benadering van
de in werkelijkheid bij de betrokken partners levende wensen aangaande flexibiliteit
in arbeidsverhoudingen. Een vraag die in dit verband voor ons van belang is,
is wat precies de aanwijzingen zijn dat in de praktijk veelvuldig niet aan
de wensen van werknemers wordt tegemoetgekomen, ook al doen zij in alle redelijkheid
een verzoek tot aanpassing van de arbeidsduur. Kan de staatssecretaris dieper
op deze vraag ingaan?Voorzitter! In de schriftelijke gedachtewisseling zijn enige opmerkingen
gemaakt over de noodzaak van artikel 3. Zo heeft mijn fractie aangegeven dat
het onmogelijk is dat een beroep op een wettelijk aan de werknemer toegekend
recht kan leiden tot een wettig ontslag. Onze vraag aan de regering of gevallen
bekend zijn waarin een ontslagaanvraag ten gevolge van een beroep op een wettelijk
toegekend recht ooit gehonoreerd is, is dan ook onbeantwoord gebleven. Dat
was overigens conform onze verwachting. De regering geeft zelfs aan dat strikt
genomen de opname van de bepaling in het wetsvoorstel niet nodig was geweest.
Die constatering wil de SGP-fractie onderstrepen. Wij moeten ertegen waken
dat we onze wetgeving vervuilen met overbodige bepalingen. Dat is immers ook
de inzet van de dereguleringsoperatie geweest. Ik heb daarom een amendement
ingediend om dit artikel te schrappen.Voorzitter! Een vraag die tot nu toe niet zo aan de orde is gekomen, betreft
de rechtsgang bij eventuele conflicten tussen werknemer en werkgever over
het verzoek tot aanpassing van de arbeidsduur. Verschillende rechters zullen
zich over deze conflicten moeten uitspreken. Werknemers in de marktsector
zullen hun conflict aan de kantonrechter competent in arbeidsgeschillen voorleggen;
ambtenaren zullen via de bestuursrechter proberen hun gelijk te halen. Ook
een eventueel vervolg van deze rechtsgangen zal via verschillende kanalen
verlopen. Dat betekent dat in laatste instantie verschillende rechtelijke
colleges over dezelfde materie, vraagstellen een uitspraak zullen doen die
verschillend kan zijn. Hoe kijkt de staatssecretaris hier tegenaan vanuit
een oogpunt van rechtseenheid en rechtszekerheid, juist als het gaat om vage
begrippen die nog nadere invulling vragen?Voorzitter! Een discussiepunt dat naar onze mening ook nog enige aandacht
behoeft, betreft de positie van de uitzendkrachten. Er is al aangegeven dat
hun positie gecompliceerd is doordat er sprake is van een driehoeksverhouding:
uitzendbureau, uitzendkracht en inlener. Ook uitzendkrachten kunnen een beroep
doen op de wettelijke mogelijkheid van aanpassing van de arbeidsduur. Dat
recht kunnen zij laten gelden jegens het uitzendbureau waarbij zij als uitzendkracht
in dienst zijn. De vraag is echter wat als zwaarwegend bedrijfsbelang door
het uitzendbureau kan worden aangedragen om het verzoek eventueel te kunnen
weigeren. Daarbij lijkt het uitzendbureau mede afhankelijk te zijn van de
opstelling van de inleners. Kan het uitzendbureau een beroep doen op een zwaarwegend
bedrijfsbelang als de inlener daarop geen beroep doet in een concrete situatie?Als ik de regering goed begrepen heb in de nota naar aanleiding van het
verslag is de relatie tussen het uitzendbureau en de inlener niet van belang
voor de beoordeling van een aanvraag tot aanpassing van de arbeidsduur door
de uitzendkracht. Betekent dit overigens omgekeerd ook dat een zwaarwegend
bedrijfsbelang van de inlener door het uitzendbureau niet kan worden ingeroepen
tegen de uitzendkracht? Met andere woorden: zal het uitzendbureau altijd een
zelfstandige, niet van de inlener afgeleide reden moeten aanvoeren ter motivering
van het zwaarwegend bedrijfsbelang?Wij kunnen overigens de vraag opwerpen of het openstellen van het recht
op aanpassing van de arbeidsduur voor uitzendwerkers wel zo zinvol is. De
regering stelt dat de uitzendbranche bij uitstek in staat is, vraag en aanbod
van arbeid, vertaald in individuele wensen van uitzendkrachten en inleners
op elkaar af te stemmen. De SGP-fractie onderstreept dat. In aanvulling daarop
kan evenwel ook gesteld worden dat de uitzendbranche door de veelal kortlopende
overeenkomsten bij uitstek de branche is waarin uitzendwerkers voorafgaand
aan een nieuwe uitzendovereenkomst de door hen gewenste arbeidsduur kunnen
aangeven. De moeite die mijn fractie heeft met de inbreuk op het arbeidscontract
geldt in versterkte mate voor een uitzendovereenkomst.Voorzitter! Ik kom toe aan een meer technisch puntje dat aandacht vraagt.
In artikel 2, lid 7 wordt gesteld dat een beslissing op het verzoek tot aanpassing
van de arbeidsduur schriftelijk moet worden meegedeeld aan de werknemer. In lid 10 wordt gesproken over het nemen van een beslissing op het
verzoek van de werknemer, uiterlijk een maand voor het beoogde tijdstip van
inwerkingtreding van de aanpassing. Ik neem aan dat hiermee tevens bedoeld
is dat die beslissing ook uiterlijk een maand van tevoren aan de werknemer
meegedeeld moet zijn. De formulering van het zevende en tiende lid van artikel
2 lopen uiteen. In het ene geval wordt gesproken over het meedelen van de
beslissing en in het andere geval over het nemen van de beslissing, waarbij
ik mij afvraag of tevens het mededelen geïmpliceerd wordt. Lijkt het
de staatssecretaris niet wenselijk de formulering van beide bepalingen met
elkaar in overeenstemming te brengen?Voorzitter! Het geheel overziende, moet ik concluderen dat de SGP-fractie
bepaald niet enthousiast kan worden over dit wetsvoorstel. Een te grote en
eenzijdige inbreuk op de contracteervrijheid van werkgevers en werknemer,
een te zwaar middel om een onbepaald doel mee te bereiken en een te onevenwichtige
afweging tussen de belangen van werknemers en werkgevers zijn bedenkingen
die mijn fractie in hoofdzaak naar voren heeft gebracht. Daarbij kan ik nog
voegen de onzekerheid ten aanzien van de verwachte effecten in de werkgelegenheid,
met name de aantallen personen en de onzekerheid over de financiële gevolgen
van het wetsvoorstel. Vanuit deze positie wacht ik met meer dan gemiddelde
belangstelling het antwoord van de regering af.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Mijnheer de voorzitter! De afgelopen jaren zijn er bij alles wat er rondom
het wettelijk recht op deeltijdarbeid is gezegd altijd twee argumenten het
belangrijkst geweest. Degenen die pleitten voor een wettelijk recht op deeltijdarbeid
deden dat enerzijds vanuit het motief om arbeid en zorg beter te verdelen
en anderzijds vanwege een belang in termen van werkgelegenheid. In de huidige
periode van krapte op de arbeidsmarkt wordt dat laatste minder nadrukkelijk
gezegd. Ook in de schriftelijke behandeling van het wetsontwerp dat de staatssecretaris
morgen zal verdedigen, komt naar voren dat uit rapporten van onder andere
het Centraal Bureau voor de Statistiek en OZA blijkt, dat als iedereen het
aantal uren werkt dat hij of zij zou willen werken, er in termen van werkgelegenheid
70.000 arbeidsplaatsen te verdienen zouden zijn. Het is natuurlijk een macrocijfer
en het is het resultaat van een wat schematisch onderzoek, maar toch. Voorwaar
niet mis ook in een situatie waarin er heden ten dage nog een stille reserve
is.Voorzitter! U zult zich kunnen voorstellen, dat ik natuurlijk dierbare
herinneringen koester aan het bespreken van dit thema, zeker waar het de behandeling
ervan in deze Kamer betreft toen ik het mocht bespreken, gezeten op de stoel
van de staatssecretaris, dus in 1996 toen wij met succes het voorstel konden
bespreken dat ik in 1993 als initiatiefwet had ingediend. Dat kon inderdaad
bogen op steun van de meerderheid van de Tweede Kamer. Ik was eind 1997 minder
succesvol in de Eerste Kamer waar het werd verworpen. Dat heeft begin 1998
geleid tot twee initiatieven, te weten een initiatief van ondergetekende samen
met mevrouw Van Nieuwenhoven en de heer Bakker van de respectievelijke fracties
van de Partij van de Arbeid en D66, en een initiatief van het CDA, iets meer
in het raam van wat werd genoemd een kaderwet Arbeid en zorg.Ik had natuurlijk in wezen nog helemaal niets bereikt, maar in ieder geval
was wel bereikt dat dat het heel hoog op de politieke agenda was gezet, zodat
het na de verkiezingen, die toevallig ook in die tijd plaatsvonden, in het
regeerakkoord werd opgenomen. Dat bood enige hoop. Ik moet eerlijk zeggen
dat ik toen ik het regeerakkoord las en mij de discussie herinnerde met collega
Hofstra van de VVD-fractie, dacht: de VVD-fractie heeft hier echt moeten slikken,
dat zal een redelijk bittere pil zijn geweest en dat biedt dus hoop voor de
behandeling van het wetsvoorstel dat ongetwijfeld zal voortvloeien uit het
regeerakkoord. Deze avond staan wij aan het begin van de behandeling van dat
wetsontwerp. Als ik nu kijk hoe de VVD dat doet, moet ik zeggen: men heeft
in het regeerakkoord die bittere pil moeten slikken en heeft vervolgens gekozen
voor de strategie van het werkelijk totaal kapot amenderen van het wetsvoorstel
om er zo een papieren wet van te maken. Zo kun je ook je zin krijgen.Mevrouw Örgü (VVD):Wat wij als VVD-fractie in dit geval vragen, is gewoon wat de regering
ook min of meer heeft voorgesteld. Ik begrijp dus niet waar het probleem bij
u ligt.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik heb er geen probleem mee. Ik probeer slechts een korte analyse te geven
van de bewegingen van uw fractie. Ik constateer dat u in afwijking van de
regering de CAO-bepalingen voor wilt laten gaan, dat u in afwijking van de
regering niet naast vermindering ook vermeerdering wilt toestaan, dat u in
afwijking van de regering in een algemene maatregel van bestuur nader geconcretiseerd
wilt zien hoe het zit met die zwaarwegende en bedreigende dienstbelangen en
dat u in afwijking van de regering wilt dat een werknemer moet aantonen waarom
hij of zij in deeltijd zou willen werken. Ik noem zo even uit de losse pols
vier punten die nogal afwijkend zijn en die mij met alles wat u erom heen
heeft gezegd tot de conclusie brengen: de VVD heeft het politiek moeten slikken
en kan het vervolgens politiek kapot amenderen, zodat er niks over blijft.
Ik hoop alleen maar dat als wij hier donderdag aan het eind van de dag de
balans moeten opmaken, zal blijken dat u verdraaid weinig steun heeft gekregen
voor uw amendementen.Mevrouw Örgü (VVD):Het komt u toch geweldig goed uit dat dit punt als het gaat om het belang
van het midden- en kleinbedrijf en de werkgevers ook eens op de agenda wordt
gezet?De heer Rosenmöller (GroenLinks):Er zijn er voor u geweest die dat al gedaan hadden, hoor, en ik hoop dat
u even weinig succes heeft. Dat verhaal is in het verleden dus ook wel gehoord.
Als u zelf hier impliciet zegt, dat u de spreekbuis van de werkgevers wilt
zijn, dan zij dat zo. Zover heb ik vanavond nog niet willen gaan met mijn
commentaar. Ik heb geprobeerd een politiek oordeel te vellen over de strategie
die uw fractie hanteert om dit wetsvoorstel te tackelen.De heer Van Middelkoop (GPV):Voorzitter! Is de heer Rosenmöller nog wel in staat om de nuchtere
conclusie te trekken dat de VVD-fractie zich in elk geval dualistisch opstelt tegenover de regering, maar blijft binnen de kaders van
het regeerakkoord? Het verdient toch een compliment dat een fractie –
in dit geval de VVD-fractie – zo vrij omgaat met de eigen bevoegdheden
en toch blijft binnen de kaders van hetgeen is beloofd aan de andere coalitiepartners?De heer Rosenmöller (GroenLinks):De heer Van Middelkoop maakt twee opmerkingen. De eerste gaat over het
dualisme. De VVD-fractie is niet de fractie in de coalitie die je kunt betrappen
op de minste vorm van dualisme. Dit past in een algehele traditie en ik heb
de VVD daarmee al vaker gecomplimenteerd.Als het gaat om het blijven binnen de kaders van het regeerakkoord, dan
valt er nog wel een opmerking te maken. Ik heb met mevrouw Örgü
gediscussieerd over de vraag of zij wel binnen de kaders van het regeerakkoord
blijft als zij bijvoorbeeld de mogelijkheid van het vermeerderen van het aantal
uren afwijst. Ik heb in ieder geval moeten constateren dat op dit punt een
multi-interpretabele uitleg mogelijk is, gelet op datgene dat mevrouw Schimmel
en mevrouw Bussemaker hebben gezegd. Dus bij het regeerakkoord wil ik die
kanttekening nog wel maken, maar het gaat mij natuurlijk meer om de politieke
portee van de zaak. Vorig jaar, in mei, juni of juli, moest de VVD dit slikken
en nu probeert zij er zo weinig mogelijk van over te houden. Dat is op zich
een legitiem doel, maar het is mijn taak ervoor te zorgen dat zij daarmee
zo min mogelijk resultaat mee boekt en om dit bloot te leggen.Mevrouw Örgü (VVD):Ik ben in ieder geval blij dat de heer Rosenmöller het regeerakkoord
mede ondersteunt en extra argumenten aangeeft waarop ik zou moeten letten.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik geef mevrouw Örgü helemaal geen steun bij haar uitleg van
het regeerakkoord. Ik geloof dat ik wel duidelijk heb gemaakt hoe ik erover
denk dat zij datgene dat zij heeft gezegd op dit punt meent te kunnen afleiden
uit het regeerakkoord. Ik ben benieuwd hoe de regering hierover denkt. Maar
deze politieke opmerking wil en kan ik zo langzamerhand ook wel maken na datgene
wat mevrouw Örgü namens de VVD-fractie heeft gezegd.Ik ga verder met duidelijk te maken in de richting van de collega's en
van de staatssecretaris dat de inzet van de fractie van GroenLinks erop is
gericht om van deze wet een zo goed mogelijke wet te maken. Daarvoor is een
aantal aanpassingen nodig. De tijd is voorbij dat het wenselijk was om wetgeving
op eigen naam te krijgen. Wij hebben een keer een poging gewaagd. Die is gestrand,
maar het kan altijd nog. Er ligt nog een initiatiefwet van onder andere de
drie genoemde collega's, maar het gaat er dus niet om – en dat is ook
van belang voor dit debat – te trachten via het torpederen van dit wetsvoorstel
dat wetsvoorstel gerealiseerd te krijgen. Nee, het gaat nu gewoon om een goede
deeltijdwet tot stand te brengen, op een zo snel mogelijk manier en met zo'n
breed mogelijk steun hier en in een later stadium aan de overkant. Dat is
onze inzet.Bij een deeltijdwet – maar dat geldt voor elke wetgeving, zeker
als die raakt aan arbeidsvoorwaarden is het nog belangrijker – is het
van belang de vraag te beantwoorden wat de legitimatie is van de overheid
om tot wetgeving over te gaan. Ik geloof dat er daarvoor vijf redenen zijn,
voor een deel tegen de achtergrond van datgene dat dit thema de laatste jaren
aan discussie heeft opgeleverd – ook tussen sociale partners –
en de evaluatie uit 1996.Wij hebben een aantal jaren – zeker ook na de Stichtingsaanbeveling –
gezien dat werkgevers en werknemers in de CAO hebben geprobeerd afspraken
te maken. De eerste conclusie die ook is geformuleerd in de evaluatie van
de Stichting, is dat het teveel een vrouwenzaak is en teveel een zaak van
de traditionele sectoren, dat zijn dan de sectoren waarin – zoals sommige
collega's dat noemen – de mannen de boventoon voeren. Waar het uiteindelijk
toch omgaat is dat tegen de achtergrond daarvan, een ontwikkeling ontstaat
in termen van gelijke verdeling van betaalde en onbetaalde arbeid, maar ook
van zorgtaken en taken binnenshuis en buitenshuis. Maatschappelijk gezien
wordt die ontwikkeling behoorlijk gewaardeerd. Zij past in de tijdgeest en
een modern gezinsbeleid kan tegen de achtergrond van die ontwikkeling eigenlijk
niet meer zonder het recht op de deeltijdarbeid.Een tweede punt is de vraag wat die ontwikkelingen op het CAO-front te
zien hebben gegeven. Je ziet dat 21% van de CAO's bepalingen kent die houvast
bieden aan werknemers en werkgevers om tot bepalingen inzake deeltijd te komen
en die dus eigenlijk een vertaling vormen van die aanbeveling van de Stichting
van de arbeid, stevig geformuleerd in 1993. Die 21% vind ik wat karig. Je
kunt discussiëren over de kwalificatie die je eraan wil geven, maar eerlijk
gezegd mochten wij op meer hopen en rekenen.Een derde reden is dat het deeltijdpotentieel nog steeds groot is. Ik
heb al aangegeven wat de werkgelegenheidsconsequenties zouden kunnen zijn
op het moment dat iedereen het aantal uren werkt dat hij of zij zou willen
werken. Het deeltijdpotentieel is ook onder mannen groot. Veel mannen hebben
niet alleen te maken met het platte verzet van de werkgever, ook al gebeurt
dat ook. Het is gemakkelijk om de tegenstelling zo te formuleren, maar het
heeft ook te maken met de cultuur in de onderneming. Die maakt het voor mannen
moeilijk om de deeltijdwens die er latent is – thuis, als men erover
spreekt, is men er enthousiaster over dan wanneer het in het bedrijf moet
worden geëffectueerd – ook waar te maken. De cultuur in bedrijven
en instellingen is nog niet van dien aard dat dat gemakkelijk gaat. In die
zin lijkt het maatschappelijke klimaat verder te zijn dan het klimaat in de
individuele onderneming of instelling. Zeker in de ogen van de wat conservatievere
werkgevers geldt dat, als je als man vijf dagen werkt maar vervolgens vier
dagen wil werken, je in feite afbreuk doet aan je carrière. Daarmee
stel je je toekomstige ontwikkeling en kansen niet zeker. Voorzitter! Van
die cultuur moeten wij af en het is goed dat de overheid daar iets in termen
van normering over zegt.Daarmee ben ik toe aan het vierde element. Uit onderzoek van onder meer
de vakbeweging is naar voren gekomen dat de hoeveelheid overwerk in de afgelopen
jaren gigantisch is toegenomen. Hetzelfde geldt voor de werkdruk. Ik denk
dat een regeling inzake deeltijdwerk beperkend kan werken voor die zaken die
stressbevorderend uitpakken. Alles wat stress bevorderend is,
is niet goed. Daar krijgen wij problemen mee in de sfeer van ziekte en arbeidsongeschiktheid.
Daarover spreken wij regelmatig met een collega van deze staatssecretaris.Ten slotte wijs ik erop dat werknemers hebben getracht om het vraagstuk
van de deeltijd te verzilveren. Soms kon dat niet, soms kon het wel. Waar
het niet kon, werd het te vaak niet goed gemotiveerd zodat procedures volgden
bij de kantonrechter. Die verwees dan vaak naar goed werkgeversschap. Voorzitter!
Het is erg onduidelijk gebleven; een eenduidige uitspraak in de sfeer van
de jurisprudentie is niet ontwikkeld. Bovendien rijst de vraag of het wel
allemaal via die jurisprudentie moet. Moet de wetgever nu niet, dit constaterend,
hieraan iets toen in termen van heldere normering?Dat zijn de vijf redenen die naar het oordeel van mijn fractie voor de
wetgever een legitimatie vormen om het wetsvoorstel inzake deeltijd aan de
Kamer voor te leggen. Daar komt bij dat op zich het thema deeltijdarbeid en
het wettelijke recht daarop kan bogen op een groot maatschappelijk draagvlak.
Ik roep in herinnering de NIPO-enquête waarvoor onze fractie indertijd
de opdracht gaf. Daaruit bleek dat slechts 19% van de Nederlandse bevolking
tegen zo'n wettelijk recht was. Een meerderheid is vóór. Welnu,
zo zou ik zeggen: grijp je kans!Tegen deze achtergrond is het goed en noodzakelijk om een aantal opmerkingen
te maken over de wet zelf. Ik heb gesproken over een wet die beter kan en
die beter moet. De staatssecretaris geeft aan dat deze wet een onderdeel zal
zijn van een bredere wet arbeid en zorg. Ik vind het jammer dat wij die kaderwet
nog niet hebben. De vraag of de onderhavige wet een onderdeel dient te zijn
van deze kaderwet, kan in feite pas worden beantwoord op het moment dat die
kaderwet is verschenen. Wij kijken daar allemaal reikhalzend naar uit. Het
is geen verrassing dat dit wetsvoorstel er eerder is gekomen dan de kaderwet.
Dat is indertijd aangekondigd. Overigens was de staatssecretaris maar net
op tijd. Het heeft mij nog een gedeelte van het kerstreces gekost, of zelfs
de kerstdagen, geloof ik, maar de staatssecretaris was op 23 december inderdaad
op tijd met het indienen van het wetsvoorstel bij de Kamer en daarmee volgde
zij het regeerakkoord. Het blijft voor mij echter toch een beetje wringen
dat wij er niet in één stadium over kunnen spreken. Begrijp
mij goed, ik houd geen pleidooi om over dit wetsvoorstel pas te spreken als
de kaderwet er is. Het had eerder andersom gemoeten. Kan de staatssecretaris
iets zeggen over de verhouding van dit wetsvoorstel tot de kaderwet, waar
zij meer over weet? Wij hebben er alleen via de nota Arbeid en zorg iets over
kunnen vernemen.Een volgend punt is het meest prominent opgebracht door collega Van Middelkoop,
misschien ook een beetje omdat het om zijn motie ging. Ik vind de gang van
zaken niet terecht. Hij heeft die motie ingediend bij de behandeling van de
nota Arbeid en zorg. Wij hebben er niet voor gestemd. Daar is veel misverstand
over, maar ik heb het net nog een keer gecheckt. De fracties van CDA, VVD,
de kleine christelijke fracties en de SP hebben de motie van collega Van Middelkoop
gesteund. De PvdA, D66 en GroenLinks deden dat niet. Op zichzelf is dat van
politieke betekenis, maar de uitspraak ligt er nu. Het is de taak van een
parlementariër om voor meerderheden te staan, ook voor minder welgevallige
meerderheden. In die zin val ik collega Van Middelkoop bij. Uit democratisch
oogpunt is de gang van zaken niet alleen discutabel, maar nog een zwaardere
kwalificatie waard. Als je scherp wilt slijpen kun je het woord "laakbaar"
gebruiken, maar goed, het is dinsdagavond half elf, dus wat zullen wij. Het
vraagstuk is echter belangrijk genoeg om het te melden. Ik wil nog wel eens
de verdediging van de staatssecretaris horen waarom zij op dit punt een Kamermeerderheid
niet volgt.De staatssecretaris kiest voor een bodemregeling, een minimumnorm. Ik
sta daar sympathiek tegenover. Bij interruptie zei ik dat ik zo in 1993 ook
ben begonnen. Wij hebben meer bij interruptie gewisseld. Ik voeg er nog aan
toe, dat de CDA-fractie, tot op dit moment zeer consequent, samen met de toenmalige
fractie van de PvdA heeft gevraagd om die regeling voor driekwart dwingend
te maken. Een uitzondering bij CAO zou mogelijk kunnen worden gemaakt. Ik
heb dat gedaan. Ik heb natuurlijk mijn knopen geteld; zo werkt dat. Ik vond
en vind dat deeltijd wel degelijk een onderdeel is van arbeidsvoorwaarden.
Het gaat om de vraag of de arbeidsvoorwaarde individueel is of per definitie
tot de collectieve arbeidsvoorwaarden moet worden gerekend en dus onderdeel
van de collectieve arbeidsovereenkomst moet zijn. Zo hebben wij dat immers
in Nederland voor 70% of 80% van de werknemers geregeld Als initiatiefnemer
heb ik de stelling dat werkgevers en werknemers het voortouw moesten krijgen
verdedigd. Ik had dat niet gedaan als dat niet kon. Er zijn goede argumenten
voor.Bij interruptie heb ik gezegd, dat het wat mij betreft geen principiële
kwestie is. Het beste argument is volgens mij, dat op het moment dat dit wetsvoorstel
driekwart dwingend zou worden en er naar mijn idee in theorie in negatieve
zin van kan worden afgeweken, ten nadele van de werknemer, er naar mijn verwachting
in de praktijk een bodem zal worden gelegd. Ik zou de vakbondsbestuurder nog
wel eens willen zien die tegen de wens van zijn leden met de werkgever een
afspraak maakt zoals die nu in de bouw is opgenomen. Als de wet het Staatsblad
haalt en voor driekwart dwingend is, zal dat meer theorie zijn dan praktijk.
Materieel zal er een bodem in de markt worden gelegd. Dat was voor mij ook
het argument om driekwart dwingend recht in de praktijk te kunnen verdedigen.
Toch vindt mijn fractie dwingend recht te prefereren boven driekwart dwingend
recht. Daarom zullen wij het amendement van mevrouw Bijleveld en de heer Van
Middelkoop niet steunen. Het probleem moet echter niet groter worden gemaakt
dan het is.Mevrouw Bijleveld-Schouten (CDA):Dit is een mooie redenering om het amendement wel te steunen, maar als
je driekwart dwingend maakt, geeft dit toch meer mogelijkheden om tot uitruil
te komen? Ik ben het met u eens de wet al een stok achter de deur zal functioneren
dat je een slechte werknemershandelaar zou zijn als je met veel minder akkoord
gaat. De uitruil met bijvoorbeeld zorgverlof en betaald zorgverlof kan gemakkelijker
bij CAO tot stand komen. Dit geeft meer mogelijkheden om te onderhandelen
maar daar gaat u aan voorbij.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat denk ik niet. Ik heb al gezegd dat de discussie over
deeltijd een geschiedenis kende voordat er in 1993 een stichtingsaanbeveling
kwam. Wij kennen al een lange periode van zo'n 15 jaar waarin werkgevers en
werknemers met dat thema bezig zijn. Degene die in die periode tot een uitruil
hadden willen komen, hebben alle gelegenheid gehad. Als men die gelegenheid
niet gepakt heeft, moet men er niet zuur over doen dat met de beperkte resultaten
de wetgever nu zegt dat er een aantal argumenten zijn die de legitimatie vormen
om via wetgeving de samenleving iets te normeren. Ik geloof niet dat dit het
proces van uitruil in dit stadium nog negatief kan beïnvloeden.Dit laat onverlet dat maatwerk via deze bodemregeling nog wel degelijk
mogelijk blijft. Men kan dit niet ten nadele van de werkgever aanpassen. Als
dit zo'n punt zou zijn geweest, dan had men in de jaren voor 1997 zijn kans
moeten grijpen. Als die kans niet benut werd, en het zijn vaak de werkgevers
die afhoudend zijn, moet je constateren dat er tussen sociale partners in
dat bedrijf geen draagvlak is.Met betrekking tot die collectieve zaak kan een relatie worden gelegd
tussen wat in het wetsvoorstel staat over de individuele overlegvereisten.
Ik heb daar kritische kanttekeningen bij. De staatssecretaris is daarover
in persberichten en anderszins vrij enthousiast geweest. Ik ben niet zo kapot
van die individuele overlegvereisten. Ik meen te weten hoe het gaat in het
overleg tussen een individuele werkgever en een individuele werknemer. Meer
dan 100 jaar vakbeweging stelt vast dat een individuele werknemer het zeer
vaak aflegt in een overleg met een individuele werkgever. Dat zijn geen partijen
met een gelijke kracht. Juist daarom hebben zich aan werknemerszijde organisaties
gevormd en zijn in termen van arbeidsvoorwaarden, collectieve arbeidsovereenkomsten
gesloten. Werknemers krijgen daardoor meer bescherming tegen individuele werkgevers
die het met de rechten van werknemers, historisch gezien, het niet zo nauw
nemen. Natuurlijk is een ontwikkeling gaande en zitten wij in een modernere
tijd dan in 1899. Toch is het vanuit die historische overwegingen, die in
essentie nog bestaan, dat het belang van een individuele overlegverplichting
niet overschat moet worden. Wat is de reactie van de staatssecretaris op deze
meer algemene redenering?Wat gebeurt er bij een afwijzing? Ik sluit mij kortheidshalve aan bij
de vragen van mevrouw Bussemaker, maar wat moet die werkgever precies doen
en hoe moet hij dit doen? Wat is de gemotiveerde afwijking voor de werknemer
als deze de stap naar rechter wil maken? Is er een tussenweg? De druk op de
rechterlijke macht moeten wij proberen te beperken. Als de ondernemingsraad
een bepaalde redenering van de werkgever als valide ziet, dan wordt dit geacht
een zwaarwegend bedrijfsbelang te zijn, Kortom, dan heb je een bepaalde vorm
van committering van een personeelsorgaan. Deze oplossing vind ik nog steeds
redelijk. Dit geldt ook voor de oplossing die meer op termijn effect kan hebben
en waarvoor mevrouw Bussemaker zich inzet, met overigens op voorhand onze
steun. Ik doel op het klachtrecht, dat natuurlijk niet per 1 januari aanstaande
geregeld is. Ik vraag dan ook om een nadere toelichting van de staatssecretaris
hierop.Een van de belangrijkste punten van de discussies in de afgelopen jaren
is het zwaarwegend bedrijfs- en dienstbelang. Ik hoef er geen doekjes om te
winden, als ik zeg dat ik het slecht vind dat de staatssecretaris ervoor gekozen
heeft om in de wet een niet-limitatieve opsomming daarvan op te nemen. Dit
roept oeverloos veel vragen op. Ik denk aan het roostertechnische probleem,
want dat is zo aan subjectieve oordelen onderhevig dat het niet verstandig
is om dit in de wet op te nemen. Dit roept meer vragen op dan het beantwoordt,
terwijl het beoogt antwoord te geven op vragen uit de praktijk. Ik weet dan
ook zeker dat dit niet verstandig is om te doen. Ik wil een hartgrondig pleidooi
houden om nog meer collega's het desbetreffende amendement te laten steunen,
hoewel dat amendement al door een dikke kamermeerderheid is ingediend. Ik
hoop dat de staatssecretaris zich daar al door laat overtuigen, maar meer
nog door de aangedragen argumenten om daar niet toe over te gaan.Veel belangrijker en beter is het dat in een nadere toelichting specifieker
op dit punt wordt ingegaan. Ik voelde mij gevleid toen mevrouw Schimmel terzake
uit mijn bijdragen in Tweede en Eerste Kamer citeerde. Ik zal in tegenstelling
tot wat zij suggereerde dat niet herhalen, maar ik wil wel benadrukken dat
je nooit volledig kunt zijn in die vormen van casuïstiek. Dat is ook
de makke van die discussie, zoals ook terecht is aangegeven in de nota naar
aanleiding van het verslag. De staatssecretaris moet er dus wel nog uitgebreider
op ingaan, maar niet in de wet.Bovendien is het een juridisch monstrum om een niet-limitatieve lijst
van dit soort zwaarwegende dienstbelangen op te nemen. Dat gebeurt ook niet
op het punt van ouderschapsverlof. Het is dus slechte wetgeving en het is
inhoudelijk onverstandig om het toch te doen.De heer Van der Staaij (SGP):Maak je de discussie niet nog meer oeverloos, als je in de wettekst elk
houvast voor de invulling van het begrip achterwege laat? Het argument van
het juridisch monstrum begrijp ik ook niet zo goed. Uit de gebruikte formuleringen
blijkt heel duidelijk dat het om een niet-limitatieve opsomming gaat. Het
is toch een heel gebruikelijk juridisch figuur om bij wijze van verheldering
van een vage term een niet-limitatieve opsomming te geven? Hierop verneem
ik graag uw nadere reactie.De heer Rosenmöller (GroenLinks):In het arbeidsrecht kennen wij dat niet en dan zou het eerder een juridische
noviteit zijn. In het recht spreken wij heel veel over redelijkheid en billijkheid,
alsook gewichtige en zwaarwegende redenen. Dat wordt meer niet dan wel nog
eens toegelicht, omdat de wet er zich niet voor leent om dat daarin op te
nemen. Vaak is dat wel een onderdeel van de wetsbehandeling of soms, helaas,
later van jurisprudentie. Nogmaals, ik vind het niet verstandig om het op
beoogde wijze te doen.Bovendien vind ik het echt een schijnhouvast. Iedereen zal het argument
van veiligheid erkennen en herkennen als een zwaarwegende reden voor een werkgever
om een verzoek om arbeidsduurvermindering of -vermeerdering niet te honoreren.
Bij het argument van een technisch probleem wordt het echter heel anders.
Ik kan mij zeer wel iets voorstellen bij heel grote problemen met herbezetting,
maar over wat ik mij allemaal kan voorstellen heb ik de afgelopen
jaren al uitgeweid. Het is dus een soort schijnhouvast om een aantal puntjes
wel in de wet op te nemen, maar dan komt mevrouw Örgü nog met de
arbeidsmarkt en personeelsproblemen en nog zo wat van dat soort vraagstukken
die dan weer in een AMvB geregeld moeten worden. Daar wordt het allemaal niet
fraaier van. Dan krijg je wetgeving en AMvB's, en dan krijg je toelichting
in de schriftelijke behandeling – daar kan niemand meer soep van koken.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter! Ik wil daar nu niet verder over in discussie treden, ook met
het oog op de klok. Ik wil daaraan nog wel de vraag verbinden of collega Rosenmöller
het wel eens is met de criteria die zijn gegeven in de wetstekst, als hij
ze in de toelichting geplaatst wil hebben. Of vindt hij het onjuist dat de
opgesomde criteria kunnen worden gebruikt om een weigeringsverzoek te ondersteunen?De heer Rosenmöller (GroenLinks):Het is interessant om daar een discussie over te voeren, maar dan moet
je een aparte discussie voeren over inderdaad de afwijkingen die de staatssecretaris
heeft voorgesteld bij de leden 9 en 8 van artikel 2. Dan zeg ik: met betrekking
tot veiligheid en herbezetting kan ik mij er zeer wel iets bij voorstellen.
Maar problemen van roostertechnische aard gaan dan snel komen. Ik heb dus
grote bedenkingen bij "roostertechnische aard". Dat debat zou ik nog wel een
keer willen voeren met de staatssecretaris op basis van een nadere toelichting.Bij het punt van vermeerdering – voorzover u daarin geïnteresseerd
bent, want u bent, geloof ik, niet voor de vermeerdering – staan drie
mogelijkheden die dan gezien moeten worden als zwaarwegend bedrijfs- of dienstbelang.
Dan staat er: van financieel-organisatorische aard, wegens het niet voorhanden
zijn van voldoende werk, of omdat de vastgestelde formatieruimte of personeelsbegroting
daartoe ontoereikend is. Nu, het element personeelsbegroting lijkt mij ook
een kwestie van financiële aard te zijn. Vastgestelde formatieruimte
lijkt mij iets te zijn van het voorhanden zijn van voldoende werk. Daar zitten
allemaal doublures in. Het roept, als je het op de letter van de wet gaat
bekijken, zoveel meer vragen op. Ik heb zelf een beetje het idee gehad: men
heeft bij vermindering drie punten gevonden, dus moet men bij vermeerdering
ook drie punten hebben. Zo denk je als politicus. Dan kom je bij dit soort,
met permissie, wat wanstaltige constructies terecht. Dat zijn allemaal redenen
voor mij om te zeggen: haal het eruit en schrijf er nog eens een goede brief
over wat je er precies mee bedoelt. Dan zou ik daar nog graag een keer een
vraag over stellen en dan kunnen we de wet passeren.Mevrouw Örgü (VVD):Voorzitter! Ik moet eigenlijk mijn collega Rosenmöller betrapen op
hetzelfde waar hij zonet mij van had beticht, namelijk dat hij hetzelfde doet
wat de VVD-fractie in principe ook had gedaan: nieuwe amendementen indienen.
Als het gaat om de zwaarwegend bedrijfsbelangen, zijn dan dit soort punten
voor hem van dermate belang – het geldt trouwens ook voor de overige
amendementen die de GroenLinks-fractie heeft ingediend –, dat als dit
het niet zal halen, hij dan toch voor het wetsvoorstel zal stemmen of ertegen?De heer Rosenmöller (GroenLinks):Er is er één verschil tussen de exercitie die ik uithaalde
bij u en de exercitie die u uithaalt bij mij, namelijk dat u al antwoord had
gegeven. Ik kan, eerlijk gezegd, gewoon verwijzen naar het antwoord dat u
mij gaf en dan moet u tevreden zijn. Laten we dat nog maar even bewaren voor
donderdagmiddag. Dat dit een van de belangrijkste punten is, zal denk ik duidelijk
zijn. Maar ik hoef die vraag ook niet te beantwoorden. De kans dat dit het
niet haalt, is bijna niet aanwezig, omdat het amendement een amendement is
van de fracties van CDA, D66, PvdA en GroenLinks. Dat is een Kamermeerderheid.
Het is derhalve meer theorie, zo denk ik. De praktijk zal zijn dat dit gewoon
geschrapt gaat worden. We hebben evenwel een debat en het kan zijn dat de
staatssecretaris nog een zodanige argumentatie heeft dat we zeggen: dit licht
hadden we nog niet gezien de afgelopen zesenhalf jaar.Voorzitter! Een punt waar een amendement over is ingediend samen met de
fracties van PvdA en D66 –. de collega's Bussemaker en Schimmel –,
gaat over de spreiding van het aantal uren in de week. Ik kan daar wat korter
over zijn. Het heeft te maken in belangrijke mate met de nota van wijziging
die de staatssecretaris heeft ingediend, waarin zij zelf ook die wijziging
motiveert als zijnde een wijziging waarin de werkgever meer tegemoet moet
worden gekomen om in termen van flexibiliteit, organisatie of belang overige
werknemers toch meer zelf de say te hebben met betrekking tot de spreiding
van de overige uren in de week. Ik wil daartegenover stellen, dat een werknemer
natuurlijk niet voor niets een beroep doet op de mogelijkheid om in dit geval
even minder te gaan werken. Dat is vaak ingegeven door bepaalde situaties.
Dan heb je vaak een nadrukkelijke voorkeur voor wat er met de overige uren
zou moeten gebeuren. Dat je het niet zelf kunt bepalen, staat buiten kijf,
maar dat van de werkgever gevraagd mag worden, rekening te houden met de persoonlijke
omstandigheden en verantwoordelijkheden, zoals geformuleerd in onze initiatiefwet,
lijkt ons toch niet te min. Daarmee wordt toch iets meer de balans hersteld.
Ik vond namelijk dat de zaak uit het lood stond: de werkgever kreeg daarin
te veel "say". Die balans tussen wensen, omstandigheden en verantwoordelijkheden
van werknemers en het recht van de werkgever aan de andere kant wordt hersteld.Voorzitter! Mevrouw Bussemaker heeft wat uitgebreider stilgestaan bij
de vraag of, indien wordt afgewezen, een periode van twee jaar in acht moet
worden genomen alvorens een nieuw verzoek kan worden ingediend. Ik steun haar
redenering. Er is op dit punt nog geen amendement, maar ik sluit niet uit
dat bij een onbevredigend antwoord van de staatssecretaris dat amendement
er alsnog komt. Die starheid moet eruit. Er zou iets van flexibiliteit moeten
komen. Er zal toch niets op tegen zijn als die omstandigheden na driekwart
jaar of een jaar wat zijn veranderd. De werkgever kijkt dan naar de wet en
zegt: kom maar na twee jaar terug. Voor de verhoudingen is dat niet goed.
Als er na de genoemde periode nog steeds geen legitieme redenen zijn om het
verzoek wel te honoreren – werkgevers zijn gemiddeld genomen geen Don
Quichottes – laat zich dat oplossen op het moment dat je dat eruit amendeert.
Wil de staatssecretaris daarop reageren?Voorzitter! Wij hebben met overtuiging een initiatiefwet gemaakt,
waarin vermindering en vermeerdering mogelijk worden gemaakt. Daarvoor zijn
allerlei redenen, die door de collega's al zijn genoemd. Vanuit emancipatorische
overwegingen vind ik het goed als mensen, vooral vrouwen, die een kleine deeltijdbaan
hebben en te kennen hebben gegeven die deeltijdbaan in een wat meer substantiële
deeltijdbaan om te zetten, mogelijk via die weg de economische zelfstandigheid
kunnen bereiken. Als dat via een ondersteunende vorm van wetgeving kan gebeuren,
zou ik dat goed vinden. Dat is niet helemaal waarvoor de collega's Van Middelkoop
en Van der Staaij bang waren, namelijk het introduceren van iets waarnaar
vroeger reikhalzend werd uitgekeken, in de vorm van maakbaarheid van de samenleving.
Het is overigens helemaal niet verkeerd om te trachten de samenleving te maken,
maar wij weten dat dat soms van hieruit niet kan. Dit is zo'n zaak die van
hieruit niet kan worden geregeld. Ik vind dat er veel meer argumenten voor
dan tegen zijn om die mensen een steun in de rug te geven. Wij zullen het
amendement van mevrouw Bijleveld daarom niet steunen. Wat collega Van Middelkoop
op dat punt heeft gemaakt, vinden wij wat te beperkt: alleen maar opplussen
als je eerder je arbeidsduur hebt verminderd. Dat vinden wij iets te star.Mevrouw Örgü (VVD):U zei dat u een dame wilde helpen die van een kleine deeltijdbaan naar
een wat grotere deeltijdbaan zou gaan. Als u als werkgever een andere dame
wilt helpen, die nog helemaal geen werk heeft, en u heeft de mogelijkheid
om een andere dame binnen te halen, wat is daar dan mis mee?De heer Rosenmöller (GroenLinks):Daar is helemaal niets mis mee. Alleen dan moet je kiezen.Voorzitter! Werkgevers zijn huiverig voor deeltijdarbeid en het wettelijk
recht daarop. Bonden zijn ervoor. Dan krijg je altijd een beetje het idee
dat het sociaal wenselijk is. Naar mijn optiek is het niet alleen maar sociaal
wenselijk, maar het heeft in economische termen ook veel voordelen. Bijvoorbeeld
als wij spreken over productiviteit. Ik denk dat deeltijdwerkers gemiddeld
productiever zijn – dat blijkt ook uit onderzoek – dan voltijdwerkers,
aangezien mensen die het aantal uren werken dat zij willen werken, meer gemotiveerd
zijn en dat zal een uitstraling naar het totale bedrijf of instelling hebben.
Bovendien ligt het ziekteverzuim gemiddeld genomen wat lager. Kortom, er zijn
ook economische argumenten om deeltijd verder te stimuleren, te bevorderen
en de wetgever daar via ondersteundende wetgeving zijn rol in te laten hebben.
Dat is goed. Mijn fractie blijft knokken voor een zo goed mogelijke deeltijdwet.
Dat betekent dat er echt een balans moet zijn tussen het honoreren van de
wens van de werknemer aan de ene kant en de mogelijkheid – die is nu
wat te ruim – voor de werkgever om die wens onder omstandigheden die
zwaarwegend moeten zijn, niet te honoreren. Wij zijn op zoek naar die balans.
Voor die balans is het noodzakelijk dat een aantal van de amendementen zal
worden aangenomen. Wij zijn positief gestemd om het debat de komende dagen
met de staatssecretaris te voeren.De heer De Wit (SP):Voorzitter! De fractie van de SP juicht het totstandkomen van een wettelijke
regeling rond de aanpassing van de arbeidsduur toe. Wij vinden dat ook beter
dan het wachten op zelfregulering via de sociale partners, want dat werkt
veelal vertragend. Wij weten bovendien niet wat er uitkomt. Verder is niet
op iedereen een CAO van toepassing. Als wij kijken wat er tot op heden uit
de CAO's is gekomen, is dat niet altijd – dan druk ik mij voorzichtig
uit – bemoedigend. Dat een wettelijke regeling inbreuk maakt op de contracteervrijheid
van werkgevers en werknemers vindt mijn fractie eigenlijk geen probleem. Wij
onderkennen wel dat er inbreuk wordt gemaakt, maar wij vinden dat geen groot
bezwaar. Wettelijke regels maken immers vaker inbreuk op de contracteervrijheid.
Vanavond is zelfs gezegd dat het hele BW dat zou doen. Met name in situaties
waar er sprake is van een ongelijke machtspositie tussen partijen, kan een
dwingende regeling juist leiden tot bescherming van de zwakkere, in dit geval
de werknemer, in die zogenaamde contractsvrijheid.Een verzoek om arbeidsduurvermindering kan uitstekend zijn voor mensen
die behalve werken, hun tijd willen besteden aan zorg thuis of andere activiteiten
binnenshuis of buitenshuis. Het is winst dat wij in vergelijking met decennia
terug minder werken en dat er meer tijd over is voor andere activiteiten.
Aangezien wij naar de mening van de SP-fractie niet leven om te werken, maar
werken om te leven, juichen wij ook vanuit dit oogpunt het wetsvoorstel toe.
Toch heb ik een vraag van meer principiële aard over de uitwerking van
dit wetsvoorstel. Zal het nu zo zijn dat met name de hoogopgeleide, goedverdienende
tweeverdieners van dit wetsvoorstel gebruik zullen kunnen maken, omdat zij
het zich met name financieel kunnen permitteren om minder te gaan werken en
zal daar tegenover de eenverdienende kostwinner genoodzaakt zijn om in lengte
van dagen fulltime te blijven werken? Met andere woorden, hoe werkt dit wetsvoorstel
uit in de toekomst? Zullen de tweeverdieners prettig parttime kunnen gaan
werken en zich kunnen wijden aan het gezin, aan kinderen, aan zorg en aan
andere activiteiten, terwijl de eenverdiener noest moet doorwerken in een
werkweek van 36 of misschien wel meer uur? Hoe ziet de staatssecretaris dit?Ik wil een paar opmerkingen maken over de inhoud van het wetsvoorstel.
Natuurlijk ook van mijn kant de vraag wat nu precies die zwaarwegende bedrijfsbelangen
zijn. Wordt dat een soort standaardformule die door werkgevers gebruikt kan
worden, ook gebruik makend van de nadere toelichting in de wet, de niet-limitatieve
opsomming in de wet, of worden er meer eisen aan gesteld, waardoor de werkgever
op basis van wat nu in de wet ligt, moet motiveren waarom er sprake is van
een zwaarwegend bedrijfsbelang? Datzelfde geldt voor wat bij nota van wijziging
als formule in de wet is voorgesteld, namelijk de redelijkheid en billijkheid.
Ook daar geldt natuurlijk de vraag of dat een standaardzin wordt en de werkgever
zal zeggen: ik ben in redelijkheid en billijkheid tot deze conclusie gekomen
en zo zij het. Dus ook van mijn kant de vraag, die al door de meeste fracties
is gesteld, hoe de staatssecretaris dit ziet en of zij in staat is om dat
nader toe te lichten.Vervolgens vraag ik de staatssecretaris wat er gaat gebeuren met een werknemer
die om vermindering van arbeidsduur heeft gevraagd en na verloop
van tijd weer vermeerdering van de arbeidstijd zou willen. Ik begrijp uit
de toelichting op het wetsvoorstel dat er geen terugkeerregeling bestaat.
Er is dus geen sprake van een automatisme. Dan kom je automatisch uit bij
de vraag of er in zo'n geval sprake is van een verzoek om vermeerdering. Zo
ja, wordt dat verzoek om vermeerdering dan weer even zwaar getoetst aan de
argumenten die in de wet zijn opgenomen, namelijk de zwaarwegende bedrijfsbelangen
en de redelijkheid en de billijkheid? In dit verband speelt nog
een wat meer principiële vraag. Uit de memorie van toelichting heb ik
begrepen dat de hoofdgedachte achter dit wetsvoorstel is, dat wij moeten komen
tot een betere verdeling van arbeid en zorg. Ik verwijs hiervoor naar pagina
7 van de memorie van toelichting. Kun je nu zeggen dat in alle gevallen waarin
vermeerdering van de arbeidsduur gevraagd wordt, toch eerst gekeken moet worden
naar dat hoofdelement of mogen ook andere motieven een rol spelen, zoals de
economische positie van de vrouw, de zelfstandigheid van de vrouw? Als het
hoofdmotief is het beter verdelen van arbeid en zorg, dan kun je eigenlijk
alleen maar praten over vermindering van arbeidsduur. Zijn er dan toch andere
argumenten om het niet daartoe te beperken en het veel ruimer te zien? Zo
ja, in welke gevallen geldt dat? Op dat punt krijg ik graag het oordeel van
de staatssecretaris, afgezet tegen de motivering in de memorie van toelichting.Mevrouw Bussemaker (PvdA):Ik heb een vraag aan u over de vermeerdering van de arbeidsduur. U zegt
dat op basis van het hoofdmotief in het wetsvoorstel dat het gaat om een betere
verdeling van arbeid en zorg, alleen maar geconcludeerd kan worden dat een
vermindering van de arbeidsduur aan de orde is. Mijns inziens kun je dit ook
op een andere manier beschouwen en daar zou ik graag uw mening over horen.
Het is toch logisch dat, wanneer het gaat om een combinatie van arbeid en
zorg gedeeld door mannen en vrouwen, de verhouding tussen arbeid en zorg redelijk
moet zijn, zowel voor mannen als voor vrouwen. In dat geval is het toch logisch
dat het om een vermeerdering van de arbeidsduur kan gaan? De regering stelt
namelijk voor in het combinatiescenario dat man en vrouw beiden een redelijke
substantiële deeltijdbaan hebben en beiden zorgen.De heer De Wit (SP):Ik begrijp uw vraag. Ik heb in dit verband aan de staatssecretaris gevraagd
of, als het gaat over de economische positie en de economische zelfstandigheid
van de vrouw, dit punt van vermeerdering een apart argument is of dat het
gerangschikt moet worden onder een betere verdeling van arbeid en zorg. Als
dat het hoofdmotief blijft, is er voor mij geen probleem. Ik wil het wel graag
zeker weten. Ik zal in ieder geval niet op grond daarvan zeggen dat die vermeerdering
er niet in thuishoort. Ik heb zojuist ook betoogd dat men het recht moet hebben
om vermeerdering te vragen, wanneer men bijvoorbeeld tijdelijk gebruik heeft
gemaakt van de mogelijkheid van vermindering.Voorzitter! Zoals gezegd gaat het hier om het recht van de werknemer op
arbeidsduurvermindering. Volgt hieruit dat de werkgever de plicht heeft om
de ruimte die daardoor vrij komt op te vullen? Als dit niet gebeurt, voorzie
ik wat in de praktijk uit onderzoek tot op heden blijkt, namelijk dat de ruimte
die ontstaat door vermindering van de arbeidsduur niet wordt opgevuld en dat
degene die minder gaat werken samen met zijn collega's toch dezelfde prestatie
moet leveren. Dat kan toch niet de bedoeling zijn van het recht op vermindering
van de arbeidsduur. Hoe kijkt de staatssecretaris aan tegen de plicht van
de werkgever om in dat geval de ontstane ruimte op te vullen?Reeds velen zijn ingegaan op het slechts eenmaal per twee jaar kunnen
verzoeken om arbeidsvermeerdering of -vermindering. Het kan voorkomen dat
korte tijd nadat het verzoek is ingediend en afgewezen bijvoorbeeld de omstandigheden
in het bedrijf of de persoonlijke omstandigheden zijn gewijzigd en er wel
degelijk een basis kan zijn voor een hernieuwd verzoek. De verwijzing van
de staatssecretaris naar een goed werkgeverschap is te vaag om als oplossing
te kunnen dienen. Kan de staatssecretaris ingaan op dit probleem en aangeven
welke concrete oplossing zij ziet?Het wetsvoorstel biedt de mogelijkheid om na een afwijzing de rechter
in te schakelen. Ik vind dat om meerdere redenen een grote stap. Voor velen
is de stap naar de rechter een groot probleem. Het is ook de vraag of een
beroep gedaan moet kunnen worden op rechtshulp. Hoe dan ook betekent de stap
naar de rechter dat er in de arbeidsverhouding wrijving kan ontstaan. Het
kan voor de werkgever aanleiding zijn om op een bepaalde manier daarop te
reageren. De werknemer kan daarvan uiteindelijk de dupe worden in die zin
dat naar mogelijkheden wordt gezocht om hem te ontslaan. De wet voorkomt dat,
maar in de informele sfeer kan er veel gebeuren. Ik vraag mij dan ook af of
het niet beter is om de rechter buiten beschouwing te laten. Wellicht kan
een geschillen- of klachtencommissie een oplossing bieden. Ik heb overigens
twijfels over de positie van de ondernemingsraad, maar daarover zal ongetwijfeld
morgen verder worden gesproken. Naar mijn mening moet dus niet per se het
zware middel van de rechter ingezet worden. Gesteld echter dat dit toch het
geval zal zijn, vraag ik mij af wat de positie van de rechter is. Moet hij
de zaak van een afstand bekijken en marginaal toetsen op redelijkheid of moet
hij zich verdiepen in de motieven van de werknemer en de argumenten van de
werkgever om het verzoek af te wijzen? Met andere woorden, gaat de rechter
de zaak overdoen of houdt hij afstand? Ontstaat er in het laatste geval niet
het risico dat hij al snel van mening is dat er sprake is van een zwaarwegend
belang of dat de werkgever in redelijkheid tot een bepaalde beslissing is
gekomen? Het is dan ook de vraag of dat de oplossing is voor het aan de orde
zijnde conflict, want bij een marginale toetsing moet je eigenlijk aannemen
dat de werknemer niet ver zal komen.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:De staatssecretaris zal morgenmiddag antwoorden.Sluiting 23.07 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19981999-5780-5813.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl