Voortzetting van de behandeling van het Voorstel van wet van het lid Luchtenveld tot wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek, van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering en van enkele andere wetten in verband met de invoering van de mogelijkheid van beëindiging van het huwelijk zonder rechterlijke tussenkomst alsmede van een gewijzigde vaststelling en effectieve handhaving van de afspraken en rechterlijke beslissingen die in verband met de ontbinding van het huwelijk of nadien tot stand zijn gekomen over de wijze waarop door beide ouders vorm wordt gegeven aan het voortgezet ouderschap (beëindiging huwelijk zonder rechterlijke tussenkomst en vormgeving voortgezet ouderschap) (29676).
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2004-2005, pag. 5087-5104

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

06-06-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

nr. 85, pagina 5087-5104

26-05-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29676Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 25 mei 2005 over de JBZ-Raad van 2 juni 2005Pagina 5104-5106
Behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 en het Burgerlijk Wetboek teneinde het verhaal van schade die wordt veroorzaakt als gevolg van een ongeval met of een gebrek aan een motorrijtuig te vergemakkelijken (29955); - het wetsvoorstel Samenvoeging van de gemeenten Katwijk, Rijnsburg en Valkenburg (30032); en 2 andere wetsvoorstellen (29953 en 29951)Pagina 5061-5061
Brief van het Presidium over adviesaanvraag aan de Raad voor de Financiële verhoudingen (29800B, nr. 14)Pagina 5061-5061
Presentie en opening (donderdag 26 mei 2005)Pagina 5061-5061
Voortzetting van de behandeling van het Voorstel van wet van het lid Luchtenveld tot wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek, van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering en van enkele andere wetten in verband met de invoering van de mogelijkheid van beëindiging van het huwelijk zonder rechterlijke tussenkomst alsmede van een gewijzigde vaststelling en effectieve handhaving van de afspraken en rechterlijke beslissingen die in verband met de ontbinding van het huwelijk of nadien tot stand zijn gekomen over de wijze waarop door beide ouders vorm wordt gegeven aan het voortgezet ouderschap (beëindiging huwelijk zonder rechterlijke tussenkomst en vormgeving voortgezet ouderschap) (29676).Pagina 5087-5104
Regeling van werkzaamheden (donderdag 26 mei 2005)Pagina 5087-5087
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 26 mei 2005)Pagina 5121-5121
Voortzetting van de behandeling van:het Voorstel van wet van het lid Luchtenveld tot wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek, van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering en van enkele andere wetten in verband met de invoering van de mogelijkheid van beëindiging van het huwelijk zonder rechterlijke tussenkomst alsmede van een gewijzigde vaststelling en effectieve handhaving van de afspraken en rechterlijke beslissingen die in verband met de ontbinding van het huwelijk of nadien tot stand zijn gekomen over de wijze waarop door beide ouders vorm wordt gegeven aan het voortgezet ouderschap (beëindiging huwelijk zonder rechterlijke tussenkomst en vormgeving voortgezet ouderschap) (29676)Pagina 5070-5086
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 27 april 2005 over voortgang ZorgverzekeringswetPagina 5061-5070
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet luchtvaart inzake de exploitatie van de luchthaven Schiphol (28074)Pagina 5106-5121

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 747 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:het Voorstel van wet van het lid Luchtenveld tot wijziging van Boek 1 van
het Burgerlijk Wetboek, van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering en
van enkele andere wetten in verband met de invoering van de mogelijkheid van
beëindiging van het huwelijk zonder rechterlijke tussenkomst alsmede
van een gewijzigde vaststelling en effectieve handhaving van de afspraken
en rechterlijke beslissingen die in verband met de ontbinding van het huwelijk
of nadien tot stand zijn gekomen over de wijze waarop door beide ouders vorm
wordt gegeven aan het voortgezet ouderschap (beëindiging huwelijk zonder
rechterlijke tussenkomst en vormgeving voortgezet ouderschap) (29676).De algemene beraadslaging wordt hervat.De voorzitter:Ik heb inmiddels van de heer Luchtenveld begrepen dat een aantal punten
nog niet helemaal aan de orde is geweest in zijn beantwoording. Daar duidde
mevrouw Kalsbeek voor de schorsing ook al op.Mijnheer Luchtenveld, gaat u door met de afronding van uw beantwoording.De heer Luchtenveld (VVD):Voorzitter. Ik ben een antwoord verschuldigd op de vraag waarom tegen
de snelle comparitie van partijen geen hoger beroep zou moeten worden opengesteld,
wel overigens cassatie in het belang der wet. Daarvoor is gekozen omdat, zoals
ik vanochtend ook al heb uiteengezet, er iemand moet zijn die bij wijze van
ordemaatregel uitspreekt hoe de zaak wordt geregeld. Dat is ook gedaan om
te voorkomen dat partijen zich niet aan de uitspraak van de gezaghebbende
rechter zetten maar daartegen in beroep gaan bij een andere rechter. Dat zien
wij vaak gebeuren. Ik heb voorbeelden van 37 procedures in een tijd van vier
jaar in dit soort dossiers. Dat is een kwestie van voortdurend elke uitspraak
aanvechten en zelfs executiegedingen voeren. Met dat soort praktijken probeer
ik een breuk te bewerkstelligen. Dat is de reden geweest om het hoger beroep
hierbij te schrappen.Overigens wijs ik er in antwoord op een vraag van de heer Weekers op dat
tegen de uitspraak in een voorlopige voorzieningenprocedure ook geen hoger
beroep mogelijk is. Als wij dit meer zien als een ordemaatregel van iemand
die met gezag zegt hoe het zal gaan, moet men daartegen niet meteen weer in
hoger beroep kunnen gaan; wel cassatie in het belang der wet. Dat is de reden
geweest om het zo te doen, ook overeenkomstig de voorlopige voorziening. De
argumentatie daarvoor kunnen wij nog nader wisselen.Wij kunnen dit zien als een procedure, vergelijkbaar met die van de voorlopige
voorziening, ook wat het punt van de toegang tot de rechter betreft. Ik ben
bereid een wijziging aan te brengen in de termijn daarvoor, en wel van twee
in drie weken. Dat geeft iets meer ruimte aan de rechterlijke organisatie
om zo'n snelle bijeenkomst binnen de redelijke termijn van drie weken te organiseren.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):De heer Weekers deed in eerste termijn de suggestie om naar de voorlopige
voorzieningrechter te gaan. Ik begrijp niet goed waarom u daarvoor niet hebt
gekozen in dit soort conflicten, waarin u een snelle behandeling wilt. U hebt
steeds gezegd dat de snelheid heel belangrijk is. Waarom zegt u dan niet dat
die voorlopige voorziening moet worden getroffen door de rechter? Dat is een
bekende procedure, die ook snel gaat. Is daar niet heel veel voor te zeggen?De heer Luchtenveld (VVD):Ik heb zo veel mogelijk aangesloten bij het bestaande en toch geprobeerd
iets nieuws te creëren. De procedure van artikel 251 voor alle geschillen
over gezag blijft nu voor de overige geschillen wel zo, maar bij de geschillen
waarin er al een ouderschapsplan is gemaakt en er al eerdere uitspraken zijn,
kom je niet met lege handen binnen. Nu worden kort gedingen gevoerd. Daar
zitten veel kosten aan. Vandaar de gedachte: doe dit bij die rechter en geef
deze de bevoegdheden daartoe. Ook dat is echter een keuze die ik niet principieel
vind.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Ik geef u dit toch in overweging. U zult zich uit de eerste termijn opmerkingen
van een aantal leden van deze Kamer herinneren over het feit dat men rechtstreeks,
dus zonder advocaat of procureur, naar de rechter zou gaan, en dat daaraan
toch ook nadelen zitten. Ook de Raad voor de Rechtspraak wijst daarop. Misschien
is dit toch een alternatief dat u zou kunnen overwegen.De heer Luchtenveld (VVD):Ik kom nu op de vraag of je rechtstreeks naar de rechter moet kunnen,
dan wel via een advocaat. Als burgers zelf hun conflict beschrijven of vertellen
aan de rechter, kunnen er gevallen zijn die bij nader inzien over een echte
futiliteit blijken te gaan. Het kan ook gebeuren dat men niet goed in staat
is om het geschil onder woorden te brengen zonder overmand te raken door emoties.
Dat is vaak overigens ook zo als men eerst teruggaat naar de mediator.Je zou ervoor kunnen kiezen om de mediator in de gelegenheid te stellen
neutraal voor de rechter het probleem te beschrijven en daarbij te vermelden
op welke punten partijen er niet uitkomen, of er sprake is van nieuwe omstandigheden.
Daaraan geef ik de voorkeur boven de gedachte aan advocaten. Je moet dat ook
zorgvuldig doen. Een termijn van 24 uur is dan lastig. Het is mogelijk dat
een cliënt of een advocaat niet bereikt kan worden. Men komt er niet
uit. Men komt er bij de mediator niet uit. Men moet naar een advocaat. De
advocaat gaat een brief sturen: tot mij wendden zich mevrouw of mijnheer die
en die), mevrouw moet een advocaat zoeken, enz. Daar gaat dus veel tijd overheen.
Ondertussen gebeurt er van alles en wordt het al gauw alleen maar breder en
groter. De vraag is wanneer uiteindelijk de knoop wordt doorgehakt. Ik heb
iets nieuws willen creëren. Wij moeten van die vechtscheidingen af. Die
moeten wij niet opnieuw gaan binnenhalen door de tegenspraak uit te vergroten.
Het gaat om het bijsturen op een onderdeel van het ouderschapsplan dat in
de praktijk niet meer functioneert.De heer Weekers (VVD):De heer Luchtenveld geeft als optie dat men verplicht eerst naar de mediator
moet. Zou dat een ontvankelijkheidsvereiste kunnen zijn, opdat alleen de mediator
via deze gemakkelijke route toegang tot de rechter krijgt? Als er gelet op
de tegenstellingen tussen partijen geen mediator te vinden is, kan worden
teruggevallen op de bestaande mogelijkheid om naar de voorzieningenrechter
te stappen.De heer Luchtenveld (VVD):Dat lijkt mij allemaal denkbaar. In de meeste bemiddelingsovereenkomsten
staat dat bij gerezen geschillen teruggegaan moet worden naar de bemiddelaar.
De rechtbank zal ook met drang verwijzen naar de mediator. Ik ben ervoor om
de mediator het conflict objectief te laten beschrijven. Ik zat met de route
via de verplichte procesvertegenwoordiging, die ook kosten met zich meebrengt.Mevrouw De Pater-van der Meer (CDA):Volgens mij hebben wij het over situaties waarin het traject bij de bemiddelaar
afgelopen is, waarin er een ouderschapsplan is, maar waarin bij de uitvoering
van het ouderschapsplan een of beide ouders consequent de afspraken negeren
of frustreren. De heer Luchtenveld geeft de ouder die in het nadeel is, de
kans om naar de rechter te gaan. Als inderdaad aan de orde is dat een of beide
ouders consequent negeren of frustreren datgene wat beiden over de kinderen
hebben afgesproken, kan ik mij voorstellen dat de Raad voor de Kinderbescherming
daarin een rol krijgt. De ouder die vindt dat zijn afspraken
geschonden zijn, moet de mogelijkheid krijgen om daarvan gemotiveerd melding
te maken bij de Raad voor de Kinderbescherming. De raad gaat inventariseren
en bij bijvoorbeeld de derde melding met betrekking tot hetzelfde kind, legt
hij het met advies aan de rechter voor. In deze variant voorkom je ingewikkelde
toestanden met advocaten. De raad is er om het belang van het kind te onderkennen.De heer Luchtenveld (VVD):Dat vraagt dat de raad een wat andere taakopvatting krijgt, in de zin
van het begeleiden van gezagsproblemen. Vaak komt de raad pas in actie bij
meldingen van kindermishandeling en op verzoek van de rechter. Als u zegt
dat de raad voldoende capaciteit heeft om snel een onderzoek te doen, zou
dat best te overwegen zijn. Maar gelet op de wachtlijsten in de praktijk vrees
ik dat dat een veel te lange procedure is, en dat de procedure via de advocaat
sneller is. Ik wil niet veel uitsluiten, maar ik zou wel de mogelijkheid willen
openhouden dat dat gesprek met de rechter snel plaatsvindt.Mevrouw De Pater-van der Meer (CDA):Dat is precies mijn bedoeling. Ik zeg niet dat de raad opdracht moet worden
gegeven om onderzoek te doen. Als de afspraken uit het ouderschapsplan worden
geschonden, mag je ervan uitgaan dat dat niet in het belang van het kind is.
De ouder die dat constateert, doet een melding en de raad begint op dat moment
aan dossieropbouw te doen. Als daar iedere veertien dagen ruzie om is, zitten
we binnen zes weken bij de rechter. Als het maar één of twee
keer per jaar is, is dat wat anders.De heer Luchtenveld (VVD):Het lijkt me een modaliteit die we nader kunnen doordenken en bespreken.
Ik heb getracht antwoord te geven op de gestelde vragen, en daarbij onze afweging
te geven. Mijn indruk is dat, als je een heleboel zaken weghaalt bij de rechter,
het qua capaciteit mogelijk moet zijn dat de rechter dat gesprek voert in
de speciale procedure, en wel zonder advocaten, eventueel op aangeven van
een mediator. Ik sta open voor nader overleg. Als je een advocaat inschakelt
en je maakt er een echte verzoekschriftenprocedure van, moet je niet ook nog
de route van het hoger beroep op, want dan ga je het zwaar juridiseren.De conclusie over de Raad voor de Kinderbescherming is: u zegt wel heel
veel, maar u doet geen concrete voorstellen tot verandering. In juridische
zin klopt het dat er geen bepalingen zijn gewijzigd. Redelijkerwijs kun je
niet opnemen dat de Raad geen enkele taak meer zou mogen hebben, want er zijn
natuurlijk gevallen waarin de Raad wel degelijk een taak moet hebben en houden
in het adviseren van de rechter, namelijk in gecompliceerde gevallen. Ik zie
de Raad, behalve als adviseur van de rechter, als een onderdeel van de totale
jeugdzorg die overal geboden moet worden waar kinderen in problemen zijn of
dat dreigen te komen, ter bescherming of ter advisering. Dat kan overigens
even goed tijdens het huwelijk als na het huwelijk zijn. Tijdens de scheiding,
een emotionele periode, is het risico wat groter, maar het kan evengoed drie
jaar na de ontbinding van het huwelijk zijn, omdat er nieuwe omstandigheden
zijn. Je kunt dus nooit zeggen wanneer het precies is. Het is wel goed om
zorgvuldig met capaciteit om te gaan, en er moet een versnelling plaatsvinden.
Het beste kan de capaciteit worden ingezet waar de nood het grootst is, en
niet als er eigenlijk geen problemen zijn. Vandaar de suggestie om de Raad
niet bij alle zittingen aanwezig te laten zijn, als het gaat om kinderen die
ze niet kennen, waar nooit problemen zijn gebleken en waar de Raad vaak niet
meer toegevoegde waarde heeft dan te zeggen dat hij zich kan verenigen met
de door de ouders voorgestelde oplossing. Er zijn nogal wat gevallen bekend
waarin de Raad adviseerde om nader onderzoek te doen. De vraag is of er niet
heel wat tijdswinst is te behalen.LuchtenveldIk liep, in alle eerlijkheid, tegen een ander probleem aan. Als je tot
een soort reorganisatie van de Raad wilt komen, zit je met instellingsbesluiten,
regelgeving en posities van organisaties en mensen, met capaciteit, formatie
en geld. Naar mijn oordeel gaat dat de reikwijdte van een initiatiefwetsvoorstel
te buiten. Een initiatiefnemer kan dat nooit op een zorgvuldige manier doen.
Bovendien werkt dat allemaal zeer vertragend. Ik had daarbij overigens meer
verwachtingen van de brief van de staatssecretaris van WVC. In een AO in april
vorig jaar is die brief per oktober vorig jaar aangekondigd. Daarop kwam er
een brief waarin die brief nader werd aangekondigd, maar uiteindelijk kwam
de brief in maart, toen ik volop bezig was met de nota naar aanleiding van
het verslag. Het werd allemaal te ingewikkeld, zodat ik mijn gedachten heb
verwoord. Het heeft niet geleid tot een wijziging van de bepalingen met betrekking
tot de Raad. Dat er veel kritiek is op de rechtspraktijk en
op de wachtlijsten moge duidelijk zijn. Ik heb al gezegd waarom er voor een
snelle procedure wordt gekozen. Ook ben ik ingegaan op de ambtenaar van de
burgerlijke stand. In antwoord op vragen van veel Kamerleden heb ik al iets
gezegd over het zogenaamde Brussel-proof zijn en de mogelijkheid van internationale
erkenning van deze procedure. Mevrouw Heida zal daarover nog het nodige zeggen.De heer Rouvoet heeft gevraagd of ik bereid ben om in het initiatiefwetsvoorstel
de rol van de scheidingsbemiddelaar op te nemen en te verduidelijken. Naar
mijn idee ben ik daarop in mijn betoog al ingegaan. Ik zeg de heer Rouvoet
toe dat ik de Kamer wat dat betreft een nota van wijziging zal voorleggen,
zodat het niet nodig is daarover een amendement in te dienen. Verder heeft
de heer Rouvoet gevraagd of er niet een verzoeningsbemiddeling zou moeten
zijn. Het antwoord op die vraag is dat in de praktijk blijkt dat dit het resultaat
kan zijn van bepaalde bemiddelingen, bijvoorbeeld omdat ouders terugdeinzen
voor alle regelingen en vanwege de consequenties voor de kinderen. Een andere
reden kan zijn dat de eerste emoties zijn verdwenen en dat zij tijdens dat
gesprek ervaren dat het toch mogelijk is om afspraken te maken en het huwelijk
voort te zetten. Het gevolg kan zelfs zijn dat zij het huwelijk tot in lengte
van jaren voortzetten. Op grond van de huidige wetgeving wordt het huwelijk
ontbonden als beide partijen constateren dat er sprake is van een duurzame
ontwrichting. De rechter spreekt dat dan uit. Dat verandert niet in de nieuwe
procedure. Als de ene partij van mening is dat er sprake is van een duurzame
ontwrichting en de andere niet, volgt de procedure op tegenspraak. Ook dan
zal ontbinding het gevolg zijn, maar dat is natuurlijk niet werkzaam.De vraag van de LPF-fractie over het hoger beroep heb ik al beantwoord.De fractie van D66 is nu helaas niet aanwezig. Zij heeft gevraagd wat
mijn gedachte is over gezamenlijke behandeling met het voorstel van de minister.
In eerste termijn heb ik duidelijk gezegd dat de wens van de Kamer om in ieder
geval de teksten te vergelijken en het advies van de Raad van State te kennen
naar mijn idee reëel is. De Kamer gaat natuurlijk over haar eigen procedure.Ik ben ingegaan op het beter vastleggen van de rol van de bemiddelaar
in de wet. Ook op het punt van de executoriale titel hebben wij met elkaar
van gedachten gewisseld. Op grond van artikel 4.30 van het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering is er dus ook via de ambtenaar van de burgerlijke stand sprake
van een executoriale titel. Daarop is het initiatiefwetsvoorstel toegesneden.
Als men de mogelijkheid wil hebben om alle onderdelen van het ouderschapsplan
en de overeenkomst rechtstreeks te executeren, moet men die stukken natuurlijk
wel aan die akte hechten.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Naar mijn idee is niet iedereen ervan overtuigd dat die akte leidt tot
een executoriale titel.De heer Luchtenveld (VVD):Wat mij betreft bestaat daarover geen twijfel. De wet geeft daarover duidelijkheid.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Ik begrijp dat de heer Luchtenveld dat zegt, maar de meningen daarover
zijn verdeeld. Misschien kan de minister daaraan in zijn advies aandacht besteden.De heer Luchtenveld (VVD):De ruis daarover had naar mijn idee betrekking op het inschrijven van
een verklaring. Dat is natuurlijk geen executoriale titel. Een authentieke
akte heeft echter wel executoriale werking. Ik herhaal dat er ook veel ouders
zijn die er om vermogensrechtelijke redenen voor kiezen om door de notaris
een akte te laten opmaken.De vraag van mevrouw De Pater-van der Meer over de VNG heb ik al beantwoord.
Ik heb gezegd dat ik contact heb gehad met de Vereniging van Burgerzaken.
Ook over het tegengaan van de vechthouding heb ik gesproken.De minimumnorm is bedoeld als een belangrijke tegemoetkoming aan met name
die gevallen waarin er nu vaak eigenlijk niets is wat betreft een omgangsregeling.
Als wij met elkaar vinden dat het de plicht is van beide ouders, dan zou er
toch een mogelijkheid terzake moeten kunnen worden geschapen. Dan zou een
wettelijk minimum als norm kunnen helpen. Mevrouw Van der Laan heeft gezegd
dat je het wellicht zo zou moeten lezen dat het een soort voorlopige voorziening
is. Punt is dat een dergelijke voorziening in bepaalde gevallen dan heel vervelend
kan uitpakken. Bovendien kan die voorziening in sommige gevallen niet geëffectueerd
worden vanwege praktische omstandigheden. Er zal weliswaar dan niet altijd
bloed uit voortvloeien, maar niettemin is er dan sprake van een situatie die
feitelijk in strijd is met datgene wat de wet aangeeft. Er zitten dus nog
wel wat haken en ogen aan. Ik heb binnen het totaalpakket van mijn voorstellen
de aangenomen motie van de Kamer willen vertalen. Mevrouw Kalsbeek heeft aangegeven
inmiddels tot nadere inzichten te zijn gekomen. Welnu, dan hoor ik graag wat
de Kamer nu het meest wenselijke acht.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Ter aanvulling nog het volgende. Het recht op family life dat is verankerd
in het EVRM heeft natuurlijk ook de ouder die geen gezag heeft. Het is voor
die persoon dus ook een titel om daarmee naar de rechter te stappen. Ik ben
dus erg beducht voor de minimumnorm om de redenen die ik aangaf en die u overigens
zelf voor een deel herhaalt. Ik meen dan ook dat er een juridische mogelijkheid
is om alsnog die omgang te realiseren.De heer Luchtenveld (VVD):Volgens uw amendement op stuk nr. 12 wilt u de vier ontzeggingsgronden
handhaven. Dat betekent dat er het gevaar bestaat dat er in de huidige praktijk
weer zo weinig verandert. Ik wil dan wel met elkaar nader bespreken hoe wij
de praktijk zouden kunnen veranderen. Misschien zou in gevallen van dreiging
of wanneer er aanwijzingen zijn dat de veiligheid van de kinderen in het geding
is, een omgangshuis in het uiterste geval een middel zijn. Het moet dan toch
wel gaan om echte uitzonderingen, in de zin dat helemaal geen omgang plaatsvindt.De heer De Wit heeft gezegd dat een snelle procedure niet tot querulant
gedrag mag leiden. Naar mijn idee zal er geen misbruik van worden gemaakt.
In de meeste gevallen is een mediator als tussenvorm een voldoende waarborg.
Bovendien heb ik toegezegd dat er iets meer tijd wordt genomen, te weten drie
weken.De heer Weekers heeft met betrekking tot de alimentatie nog de suggestie
gedaan om naast het LBIO nog een instituut in te schakelen. Voorkomen moet
worden dat het risico ontstaat dat snelle uitspraken over alimentatie het
gehele mediationproces uithollen. Ook moet voorkomen worden dat er te veel
instanties zijn die zich met de echtscheiding gaan bemoeien. Bij de ambtenaar
van de burgerlijke stand kom je toch terecht, aangezien die moet inschrijven,
ook als de procedure via de rechter loopt. Het LBIO zou extra kunnen zijn,
zeker als die ook een beschikkende taak zou krijgen.De heer De Wit (SP):Neem het voorbeeld waarin beide partijen druk aan het onderhandelen zijn,
vooral over de alimentatie. De onderhandelingen slepen zich voort en intussen
wordt er niet betaald voor de kinderen of voor de partij die behoefte heeft
aan alimentatie. Dan is er geen executoriale titel. Die is er pas aan het
einde, namelijk als er overeenstemming is bereikt. De onderhandelingen stoppen
is dan nog te vroeg. Welke mogelijkheid ziet de heer Luchtenveld dat een van
beide partijen alimentatie of een bedrag voor levensonderhoud kan innen?De heer Luchtenveld (VVD):De heer Schonewille zal daarover iets zeggen. Het heeft immers met de
praktijk van mediation te maken. Mijn inschatting is dat in geval van noodzaak
van betaling van alimentatie voor kinderen of partners er tijdelijke afspraken
gemaakt moeten worden in afwachting van een meer definitieve regeling. Als
dat niet lukt, zal het een behoorlijk knelpunt in de mediation worden.Ik ben blij met de zorgvuldige inbreng van de Kamer. Ik heb naar beste
weten geprobeerd antwoord te geven. Misschien heb ik een enkel punt laten
liggen. Dat hoor ik graag in tweede termijn. Ik wil de grootst mogelijke zorgvuldigheid
betrachten met een nota van wijziging. Ik wil de Kamer van een toelichting
voorzien. Mogelijk kan ik enkele punten nader toelichten in een brief. Ik
ben bereid om in de loop van de komende week de Kamer een nota van wijziging
toe te zenden. Het is goed om daarbij de teksten te bekijken die van de zijde
van het kabinet komen, met het advies van de Raad van State. Er blijft een aantal juridische punten over. Ik noem de rol en de taak
van de scheidingsbemiddelaar en de positie van de kinderen, een evaluatiebepaling
en het aanpassen van de termijn bij de comparitie zoals bedoeld in artikel
253a. Die laatste termijn kan naar drie weken, overeenkomstig de voorlopige
voorziening, 821, lid 2, inzake rechtsvordering. Dat kan het pakket zijn dat
voortvloeit uit de nota van wijziging. Op onderdelen is discussie mogelijk
over de amendementen. Het is te vroeg om daarop in te gaan. Mocht het na de
nota van wijziging nodig blijken om op een enkel punt tot verdere verduidelijking
te komen van de positie van de deurwaarder, dan zal ik dat doen bij de komende
nota van wijziging.De voorzitter:Ik heb begrepen dat de adviseurs van de heer Luchtenveld iets willen toevoegen
aan zijn betoog.Mevrouw Heida:Voorzitter. De internationale erkenning van de administratieve scheiding
is een belangrijk punt. Wij moeten voorkomen dat er hinkende verhoudingen
ontstaan, waarbij mensen in ons land gescheiden zijn en in het buitenland
nog als getrouwd worden beschouwd. Mijn week in Den Haag begon met een studiemiddag
Brussel II bis. Daar hoorde ik een les van prof. De Boer. Ik vroeg hem in
de pauze hoe het zat met het Brussel II-proof zijn van dit wetsvoorstel. Volgens
hem kan het dat zijn.Brussel II is per 1 maart 2005 in werking getreden. Wij hebben dan
ook nog heel weinig literatuur beschikbaar. Er is één wat uitgebreider
stuk over geschreven. De heer Vlas schrijft: "Twijfel bestaat ook over de
vraag of een beëindiging van het huwelijk door onderlinge afspraak tussen
partijen, zonder dat daarbij een rechter of een andere autoriteit als homologerende
instantie is betrokken, onder de verordening Brussel II bis valt".Wij gaan even kijken hoe het in elkaar zit. Wanneer kan een beslissing
worden erkend? Volgens artikel 21 van Brussel II bis wordt een in een lidstaat
gegeven beslissing in de andere lidstaten erkend zonder dat daartoe enigerlei
procedure vereist is. Er staat "beslissing". Dan gaan wij even kijken wat een beslissing is,
in de zin van deze verordening. Dan vinden wij een definitie in artikel 2,
lid 4: beslissing is een door een gerecht van een lidstaat uitgesproken echtscheiding,
scheiding van tafel en bed of nietigverklaring van het huwelijk, alsmede een
door een gerecht van een lidstaat gegeven beslissing betreffende de ouderlijke
verantwoordelijkheid, ongeacht de benaming van die beslissing, zoals arrest,
vonnis of beschikking. Dat maakt dus niet uit.Er staat "gerecht". Dan moeten wij even kijken wat een gerecht is, in
de zin van Brussel II bis. Dan zien wij daar: gerecht zijn alle autoriteiten
in de lidstaten die bevoegd zijn ter zake van de aangelegenheden die overeenkomstig
artikel 1 binnen het toepassingsgebied van deze verordening vallen.Met andere woorden, de ambtenaar van de burgerlijke stand valt er ook
onder. Als die ambtenaar van de burgerlijke stand een akte opmaakt waarin
hij verklaart dat partijen overeen zijn gekomen dat hun huwelijk duurzaam
is ontwricht en dat zij het willen beëindigen, en de ambtenaar neemt
dat in een akte op, zou dat onder deze regeling kunnen vallen.Prof. Vlas zegt dat wij moeten wachten tot er een procedure wordt gevoerd
voor het Europese Hof van Justitie, als wij dat helemaal zeker willen weten.
Dat is het orgaan dat uiteindelijk moet zeggen of het klopt of niet. 100%
zekerheid is moeilijk te geven op dit punt.Er is een notitie binnengekomen van de KNB, waarin staat dat je, als je
het nog zekerder wilt stellen, de ambtenaren van de burgerlijke stand niet
een akte moet laten opmaken, maar een beschikking moet laten geven. Dat kan
deze nu niet doen. Dat betekent dat deze een aparte bevoegdheid moet krijgen
in Boek 1, titel IV, om een beschikking te geven.Wat is er eigenlijk beter dan dat degene voor wie je hebt verklaard dat
je elkaar het jawoord geeft, later ook verklaart dat deze mensen nu willen
dat er een einde komt aan die relatie? Waarom wel een beschikking door de
rechter laten erkennen door Brussel II bis en niet deze beschikking van de
ambtenaar van de burgerlijke stand? Het is zelfs zo dat de rechter partijen
helemaal niet hoeft te zien, terwijl partijen wel moeten verschijnen voor
een ambtenaar van de burgerlijke stand om dit te verklaren.De voorzitter:Ik heb mij er van tevoren in verdiept en ik kan wel toestaan dat er vragen
worden gesteld, maar gezien de verantwoordelijkheden die wij ten opzichte
van elkaar hebben, moet de vraag dan wel door de heer Luchtenveld worden beantwoord,
die er nog heel ontspannen bij zit. De vragen kunnen ook worden opgespaard
tot de tweede termijn.De heer Schonewille:Voorzitter. De indiener heeft mij gevraagd om de vragen die door de Kamer
zijn gesteld over mediation te beantwoorden en ook wat dieper in te gaan op
het proces van bemiddeling, met name waar het betreft de positie van het minderjarige
kind daarin. Daaraan voldoe ik uiteraard graag. Zoals men zich herinnert,
was dat onderwerp mij in mijn tijd als Kamerlid zeer nauw aan het hart gelegen.Het voorliggende wetsvoorstel beoogt echtgenoten die willen scheiden,
zelf de verantwoordelijkheid voor deze beslissing te laten dragen. De indiener
realiseert zich ten volle dat echtgenoten in veel gevallen hulp nodig zullen
hebben bij de stappen die zij zullen moeten zetten in het scheidingsproces.
Het belangrijkste element in dit proces is het opstellen van de overeenkomst
als bedoeld in de artikelen 149 en 150 van het wetsvoorstel. De indiener heeft
daarom voorzien in een noodzakelijke tussenkomst in het scheidingsproces van
een jurist die zeer ervaren is op het gebied van het familierecht en die bovendien
een ervaren scheidingsbemiddelaar is. Hiertoe wordt aan de jurist/scheidingsbemiddelaar
vooreerst de eis gesteld dat hij lid is van de VFAS, de Vereniging voor Familierecht,
Advocaten en Scheidingsbemiddelaars of van de VMSN, Vereniging van Mediators
en Scheidingsbemiddelaars in het Notariaat. Dit zijn beide specialistenverenigingen.
Indiener staat echter wel voor ogen dat in de toekomst een register wordt
gecreëerd naar Canadees model, waarin jurist/scheidingsbemiddelaars worden
opgenomen die ongeacht hun oorspronkelijke beroepsmatige achtergrond zeer
ervaren en deskundig zijn op het gebied van het echtscheidingsrecht en die
daarnaast een zekere kennis hebben van de psychologische processen die aan
de orde zijn binnen relaties en bij het verbreken daarvan. Voorts dienen zijn
vanzelfsprekend over ruimte mediationvaardigheden en -ervaring te beschikken.Echtgenoten die willen scheiden, kunnen in goed onderling overleg veel
voorbereidend werk doen. De tussenkomst van de jurist/scheidingsbemiddelaar
zal in die gevallen beperkt zijn. Zijn tussenkomst zal echter langduriger
zijn in die gevallen waarin weinig tot geen onderling overleg tussen de echtgenoten
die willen scheiden, mogelijk is. De heer Weekers heeft terecht gesteld dat
het bij de juridische begeleiding van echtgenoten wel eens zo zou kunnen zijn,
dat de door indiener voorgestelde administratieve scheidingsprocedure in kwalitatief
opzicht vaak beter is dan de scheidingsprocedure via de rechter, waar sprake
kan zijn van begeleiding door advocatenstagiaires. Dit moet natuurlijk ook,
aangezien de jurist/scheidingsbemiddelaar de enige jurist is die bij het proces
is betrokken. Uiteraard zullen ook in het geval van scheidingsbemiddeling
nieuwkomers in het vak opgeleid moeten worden en ervaring moeten kunnen opdoen.
Dit kan vorm krijgen door het betrekken van een nieuwkomer bij bemiddelingsprocedures.
Het moge duidelijk zijn dat de eindverantwoordelijkheid in deze gevallen steeds
bij de ervaren jurist/scheidingsbemiddelaar blijft berusten.De keuze voor de tussenkomst van een mediator die tevens jurist is, is
door de indiener zeer bewust gemaakt. In de eerste plaats omdat in een administratieve
scheidingsprocedure zoals door hem voorgestaan, juridische waarborgen uiteraard
niet kunnen ontbreken. In de tweede plaats is indiener ook de mening toegedaan
dat mediation een integraal proces is en dat in zaken waarin de rechtsnormen
een belangrijke rol spelen, zoals in geval van echtscheidingsbemiddeling,
de mediator een grondige kennis van deze normen dient te hebben. Hij dient
voorts te beschikken over een ruime ervaring met het omgaan met die normen.Prof. Vranken besteedt veel aandacht aan mediation als alternatief voor
overheidsrechtspraak in zijn recent verschenen algemeen deel in de Asscher-reeks.
Hij poneert de stelling dat geaccepteerd moet worden dat in mediation de onderhandelingsruimte
en de daarin te vinden oplossingen mede worden bepaald door de rechtsregels.
Objectieve criteria – normen zou je ook kunnen stellen – zijn
in mediation erg belangrijk. De mediator ontleent aan het recht vele objectieve
criteria. Hij bemiddelt, zoals vaak wordt gezegd, "in the shadow of the law".
Indien wordt geaccepteerd dat rechtsregels deze rol spelen in bemiddeling,
hetgeen de indiener doet, wordt daarmee ook het juridische interpretatiekader
dat in de desbetreffende rechtsregels besloten ligt, aanvaard als factor van
belang in de bemiddeling. Vranken nuanceert vervolgens door te stellen dat
in mediation de rechtsregels die überhaupt in meer of mindere mate contextgebonden
zijn, versoepeld worden en aangepast aan het partijendenken dat in hun geval
de beste oplossing voor hun concrete probleem is. Maar dat is niet onbeperkt
mogelijk. De grens ligt daar waar de strikt juridische oplossing voor één
van de echtgenoten de betere is. En dat is dan het beroemde "the best alternative
to a negociated agreement".Deze door Vranken voorgestane visie op mediation is ook die van de indiener.
In echtscheidingsbemiddeling is sprake van een normerende invloed van rechtsregels.
Hij maakt daarmee duidelijk een andere keuze dan de minister over de onlangs
gestarte voorziening mediation naast rechtspraak, waarin ook niet juridisch
geschoolde mediators kunnen participeren, ook waar het gaat om echtscheidingen.De belangrijkste taak van de echtscheidingsbemiddelaar in de aanvangsfase
van iedere bemiddeling is om met partijen vast te stellen of echtscheiding
een onvermijdelijkheid is. Hij dient met andere woorden zekerheid te verkrijgen
over het antwoord op de vraag of wellicht sprake is van een lichtvaardig voorgenomen
echtscheiding. Het doorlopen van de fasen van de door Hoefnagels onderzochte
en geïntroduceerde scheidingsmelding is in dit kader voor elke scheidingsbemiddelaar
een essentiële stap. Dit is formeel weliswaar niet de verzoeningsbemiddeling
waarop de heer Rouvoet doelt, maar materieel komt dit onderzoek,
dat de scheidingsbemiddelaar samen met de echtgenoten doet, daarbij wel dicht
in de buurt. Veelal zijn echtgenoten die hebben besloten om te scheiden, daarbij
niet over een nacht ijs gegaan en hebben zij reeds verschillende wat omschreven
kan worden als verzoeningspogingen ondernomen, daarbij bijgestaan door een
relatietherapeut of psycholoog. De bemiddelaar gaat dat proces natuurlijk
niet overdoen.Indien echtgenoten minderjarige kinderen hebben, zal in het scheidingsproces
het onderscheid tussen het partnerschap en het ouderschap centraal staan.
Zoals de titel van een notitie van de Tweede-Kamerfractie van de PvdA kernachtig
stelt: ouder blijf je. Het partnerschap wordt beëindigd; het ouderschap
blijft per definitie altijd in stand en valt bovendien later vaak samen met
het grootouderschap, wat weer zijn eigen dynamische kenmerken vertoont. De
belangrijkste taak na de fase van de scheidingsmelding is voor de bemiddelaar
die te maken heeft met partijen die ook ouders zijn, derhalve het bewerkstelligen
van de transformatie van ex-partners tot toekomstige ouders. Ouders dient
volstrekt duidelijk te worden gemaakt dat er na de scheiding sprake is van
een BV Ouderlijke Zorg, met twee statutaire directeuren die niet kunnen worden
ontslagen.Omdat echtgenoten dit onderscheid tussen partnerschap en ouderschap tijdens
hun huwelijk niet plegen te maken, hebben tijdens het scheidingsproces partneremoties
in veel gevallen een verstorende werking op de invulling van het ouderschap.
Menig ouder ervaart het slaken van de partnerband onder gelijktijdige bestendiging
en soms zelfs intensivering van de ouderrelatie als twee aan elkaar tegengestelde
processen en heeft hier soms grote moeite mee. De scheidingsbemiddelaar heeft
in dit opzicht een sterk sturende rol. Zijn ouders eenmaal in staat om dit
onderscheid te maken en daarnaar te handelen, dan is ruimte ontstaan voor
een eerste paraplugesprek. Dit eveneens door Hoefnagels geïntroduceerde
begrip – hij heeft daarbij wellicht gerefereerd aan de beroemde advertentie
voor RVS-verzekeringen – staat voor een gesprek dat de ouders met hun
kinderen voeren over hun beslissing om te gaan scheiden. Essentieel is dat
de ouders een dergelijk gesprek goed voorbereiden en zich als ouders loyaal
opstellen ten opzichte van elkaar. Een dergelijk gesprek kan worden herhaald
als het ouderschapsplan eenmaal vorm heeft gekregen. De kinderen worden in
dit tweede gesprek door hun ouders geïnformeerd over de toekomst. De
scheidingsbemiddelaar coacht de ouders bij het voeren van deze gesprekken
met hun kinderen. Dat is het tweede belangrijke punt waar de scheidingsbemiddelaar
naar voren komt als sturende persoon.Dit brengt mij bij de veronderstelling van mevrouw Kalsbeek dat ingeval
ouders gezamenlijk een overeenkomst tot stand willen brengen waarin zij niet
of niet voldoende rekening hebben gehouden met de belangen van hun kinderen,
de scheidingsbemiddelaar als het ware buitenspel staat. Diens opdrachtgevers
zijn immers de ouders. Daarnaast zijn de ouders tevens degenen die uiteindelijk
zijn nota betalen. De gedachte hierbij is wellicht geweest: wie betaalt, bepaalt
wat er gebeurt. Mevrouw Kalsbeek heeft laten weten graag bereid te zijn om
zich te laten overtuigen van de onjuistheid van die veronderstelling. Ik hoop
daaraan met het volgende gedeelte van mijn betoog een bijdrage te leveren.Indien haar veronderstelling juist is, zou dat impliceren dat de positie
van de scheidingsbemiddelaar niet een neutrale, onafhankelijke positie is.
Voorzover dit inderdaad de achtergrond vormt van de veronderstelling van mevrouw
Kalsbeek, moet ik dit krachtig weerspreken. In elke bemiddelingsovereenkomst
die tussen de scheidingsbemiddelaar en de echtgenoten tot stand komt, wordt
duidelijk gemaakt dat de scheidingsbemiddelaar ten opzichte van partijen volstrekt
neutraal en onafhankelijk is en in overeenstemming daarmee zal optreden. Ook
wordt in die overeenkomst vastgelegd dat partijen het door de scheidingsbemiddelaar
in rekening gebrachte honorarium voor de door hem aan hun zaak bestede uren
aan hem dienen te betalen, ongeacht of uiteindelijk een echtscheidingsconvenant
tot stand komt. Er wordt dus geen resultaatsverbintenis vastgelegd.Met betrekking tot de kinderen van echtgenoten die willen scheiden is
de situatie heel anders. In verreweg de meeste gevallen zullen ouders de belangen
van hun kinderen voorop stellen. Zij hebben in het geheel niet het oogmerk
om hun kinderen meer de dupe van de echtscheiding te laten worden dan onvermijdelijk
toch al het geval is. Het gaat ouders zeker niet altijd gemakkelijk af. Zij
voelen zich machteloos. Een scheidingsproces heeft immers vaak te lijden,
in elk geval tijdelijk, onder het effect dat met de Engelse term "diminished
parental capacity" wordt aangeduid: men is tijdelijk minder in staat om een
goede ouder te zijn. Heel veel ouders spijt dat zeer, is mijn ervaring. In
deze gevallen kan de scheidingsbemiddelaar volstaan met bijsturen door partijen
er af en toe aan te herinneren dat partnerschap en ouderschap niet door elkaar
heen moeten lopen.Er is echter een klein aantal gevallen waarin de scheidingsbemiddelaar
verder moet gaan. In die zaken ziet hij zich genoodzaakt om stelling te nemen
en op te treden als behartiger van de belangen van de kinderen van partijen.
Dergelijke interventies kunnen worden gekwalificeerd als "partijdig". Deze
partijdigheid is echter van een andere aard. Zij ziet namelijk op het behartigen
van de belangen van minderjarige kinderen die niet zelf voortdurend participeren
in bemiddelingsproces. Deze bijzondere rol wordt door de scheidingsbemiddelaar
overigens ook uitgedragen tijdens de bemiddeling.Een tamelijk recente ontwikkeling in dit verband is dat de scheidingsbemiddelaar
in de loop van het bemiddelingsproces een gesprek voert met de kinderen van
partijen. Het betreft hier ook gesprekken met kinderen jonger dan twaalf jaar.
Dat is dus anders dan bij de rechter.De voorzitter:Mevrouw De Pater heeft een vraag die waarschijnlijk door de heer Luchtenveld
moet worden beantwoord.Mevrouw De Pater-van der Meer (CDA):De heer Schonewille sprak even over de andere rol van de scheidingsbemiddelaar,
namelijk het optreden als belangenbehartiger van het kind. Ik denk dat het
goed is dat de indiener aangeeft op welk gezag die scheidingsbemiddelaar dat
doet. Of heeft deze daar geen gezag toe? Dat is wel essentieel, ook in relatie
tot de rol die in internationale verdragen is toegekend aan het horen van
de kinderen.De heer Luchtenveld (VVD):Het is van belang dat de scheidingsbemiddelaar als onderdeel van zijn
professie de kinderen hoort om te horen wat zij willen. Hij moet opkomen voor
die overeenkomst. Als de scheidingsbemiddelaar tot het oordeel zou komen dat
ook met nieuwe voorstellen van zijn kant die recht doen aan het belang van
de kinderen geen overeenstemming kan worden bereikt over de overeenkomst,
hoort hij die niet te ondertekenen. Dan komt de zaak toch bij een rechter
terecht.Mevrouw De Pater-van der Meer (CDA):De heer Schonewille duidt een meerwaarde aan waar het gaat om het optreden
voor het belang van het kind. Daar moet op een of andere manier een gezagstitel
voor bestaan en volgens mij is die er op dit moment niet, nergens. Ouders
hebben het gezag of een voogd heeft gezag.De heer Luchtenveld (VVD):Ouders ondertekenen de scheidingsbemiddelingsovereenkomst waarmee het
hele proces start. Daarmee geven zij ook die bevoegdheid aan de scheidingsbemiddelaar.
Het gaat niet alleen om hun eigen uitoefening van gezag, maar ook om de regeling
ten opzichte van het kind.De heer Weekers (VVD):Hebt u overwogen om die gezagsrelatie een plaatsje in de wet te geven,
dus om de rol van de scheidingsbemiddelaar wat nadrukkelijker in de wet te
zetten zodat hij later tijdens de bemiddeling zijn gezag zowel aan de overeenkomst
als aan de wet ontleent?De heer Luchtenveld (VVD):Ik heb in mijn bijdrage toegezegd dat er op dat punt een nota van wijziging
aan de Kamer zal worden gezonden. Dat zal gebeuren. Ik benadruk dat de scheidingsbemiddelaar
niet behoort te ondertekenen als hij het niet eens is met de overeenkomst
en dat hij is onderworpen aan tuchtrecht.De heer Schonewille:Ik zei al dat kinderen ook worden gehoord als zij jonger zijn dan twaalf
jaar. De aanzet tot die ontwikkeling, die breed wordt opgepakt door scheidingsbemiddelaars
die lid zijn van VAS, is de door Leuven en Hendriks geschreven publicatie
"Kind in bemiddeling" geweest. In het gesprek wordt door de scheidingsbemiddelaar
serieus geluisterd naar de kinderen. De kinderen worden daarbij in de gelegenheid
gesteld om zich in alle vrijheid uit te spreken, uiteraard zonder dat zij
door de scheidingsbemiddelaar voor loyaliteitskwesties geplaatst worden. Elke
vraag of uitspraak die de loyaliteit van de kinderen jegens hun beide ouders
op de proef stelt, dient daarom in dit gesprek te worden vermeden. In het
perspectief van het kind zijn beide ouders gelijkwaardig, gelijk aan elkaar.
Het zou desastreus zijn, als je daarin gaat treden.Kinderen worden ook huns ondanks meegesleept in de echtscheiding van hun
ouders, een ontwikkeling waartegen zij zich van nature zeer verzetten. Kinderen
willen namelijk dat hun ouders bij elkaar blijven. De kinderen scheiden dus
mee en zij dienen op die grond een stem te hebben in het bemiddelingsproces.Vanzelfsprekend rust vervolgens op de scheidingsbemiddelaar, die het gesprek
met de kinderen alleen voert, de taak om op prudente wijze om te gaan met
hetgeen hem in dit gesprek ter ore is gekomen en om zijn verworven kennis
over de visie van de kinderen vervolgens in te brengen in de bemiddelingsgesprekken
die hij daarna met de ouders voert over het opstellen van een afgewogen ouderschapsplan.Een hulpmiddel dat de scheidingsbemiddelaar hierbij ten dienste staat,
is het zogeheten zorgmodel. Dit is een model dat de voormalige echtgenoten
ondersteunt in het toegroeien naar collega-ouderschap. Toepassing van dit
model in de bemiddelingsgesprekken met de ouders is een krachtig hulpmiddel
bij het tot stand komen van ouderschap op maat. Dit is een belangrijke doelstelling
van dit wetsvoorstel. Ook in dit opzicht komt derhalve de "partijdige" positie
van de scheidingsbemiddelaar aangaande de belangen van de kinderen voortdurend
naar voren.Samenvattend, kan worden gesteld dat het belang van het kind is verweven
in het gehele scheidingsbemiddelingsproces. De scheidingsbemiddelaar treedt
wat dit zeer belangrijke aspect betreft, zo nodig sturend op. Als het nodig
is, treedt hij tevens als verdediger op van de belangen van de kinderen. Het
gesprek dat door hem met de kinderen wordt gevoerd, vormt hiervan een duidelijke
exponent. De rol van de scheidingsbemiddelaar in dit opzicht zal worden versterkt
ingeval het initiatiefwetsvoorstel kracht van wet krijgt. Immers, het voorstel
bewerkstelligt dat echtgenoten pas kunnen scheiden, nadat zij met elkaar een
overeenkomst gesloten hebben, in welke overeenkomst het ouderschapsplan een
centrale positie inneemt.Mevrouw De Pater-van der Meer zegt terecht dat met het horen van kinderen
veel gerichter omgegaan zal moeten worden. Het moet volgens haar niet blijven
bij het hun formeel de gelegenheid te bieden om te zeggen wat zij ervan vinden.
Het is echter thans wel de staande praktijk in de gevallen dat de rechter
de echtscheiding uitspreekt. Ik verwijs naar artikel 809 van het Wetboek van
burgerlijke rechtsvordering. Dit is ook al door de heer Van der Staaij aangehaald.
De rechter is hierbij vrij in de wijze waarop hij vorm geeft aan dit aan de
minderjarige toegekende recht. De minderjarige is niet verplicht om van de
hem door de wet geboden gelegenheid gebruik te maken. In zeer vele gevallen
volstaat de minderjarige dan ook met het geven van een schriftelijke reactie,
daarbij gebruik makend van het hem door de griffie behulpzaam toegezonden
formulier. Hierbij kan niet uitgesloten worden dat dit formulier door de ouders
wordt ingevuld.In de huidige scheidingsprocedure kan, als het gaat om de bescherming
van de belangen van minderjarige kinderen, door de rechter niet dezelfde kwaliteit
worden geboden als in het scheidingsbemiddelingsproces mogelijk is. Marginale
toetsing van het ouderschapsplan heeft naar mijn mening nauwelijks zin, omdat
het ouderschapsplan slechts een schriftelijke weergave is van de uitkomst
van het bemiddelingsproces op dit punt. Marginale toetsing miskent de verwevenheid
van het ouderschapsplan met de overige door de echtgenoten in hun echtscheidingsconvenant
gemaakte afspraken. Een marginale toetsing kan daarom in de praktijk niet
meer zijn dan het controleren of de door de wet voorgeschreven aspecten ook
daadwerkelijk zijn geregeld in het ouderschapsplan. Immers, zo zou een rechter
die slechts het eindresultaat, het ouderschapsplan, onder ogen krijgt, het
verschil kunnen zien tussen ouders die beiden beschikbaar zijn
voor hun kinderen en het verscheurd worden van diezelfde kinderen tussen hun
beide ouders.Een inhoudelijke toetsing van in het ouderschapsplan door de echtgenoten
gemaakte afspraken, bezien in het geheel van het echtscheidingsconvenant,
zou natuurlijk wel zinvol kunnen zijn. Maar indien een rechter wil komen tot
een kwalitatief verantwoorde toetsing, dient ook hij een gesprek met de kinderen
en eigenlijk ook met de ouders te voeren. Invoering van een dergelijke niet-marginale
toetsingsprocedure zal onvermijdelijk leiden tot een fors extra tijdsbeslag
voor de rechterlijke macht en mitsdien van een grote investering, die op dit
moment realistisch verondersteld mag worden. Daarnaast heeft een dergelijke
toetsing ingrijpende gevolgen voor de contractsvrijheid van partijen, die
in Nederland toch nog steeds het uitgangspunt is.Ik merk nog op dat invoering van marginale toetsing door de rechter reeds
zal leiden tot een aanzienlijke extra werklast voor de rechtbanken. In dit
opzicht mag voorts niet onvermeld blijven dat, zoals ook in de eerste termijn
van de Kamer aan de orde is geweest, ouderschapsplannen in de loop van de
tijd gewijzigd zullen moeten worden. In veel gevallen zullen ouders in staat
zijn om deze wijziging in onderling overleg tot stand te brengen. Dat is ook
een direct gevolg van bemiddeling waar ouders met elkaar leren te communiceren
als ouders. Niettemin zal een systeem van verplichte marginale toetsing door
de rechter, ook in geval van wijzigingen van ouderschapsplannen, tot een toename
van werkzaamheden voor de rechtbanken leiden. Hiermee heeft de indiener tevens
de vragen die mevrouw Vos hierover heeft gesteld, beantwoord. De indiener
is op basis van het voorgaande dan ook met de heer Weekers van mening dat
het belang van het kind in de setting van echtscheidingsbemiddeling beter
tot uitdrukking komt dan bij de marginale toetsing van het ouderschapsplan
door de rechter, zoals mevrouw Kalsbeek met haar amendement op het wetsvoorstel
op stuk nr. 11 voorstaat. De indiener zou er dan ook bepaald de voorkeur aan
geven om zijn wetsvoorstel te wijzigen door daarin concreet vast te leggen
wat de taak van de scheidingsbemiddelaar is, met name waar het de positie
en de belangen van minderjarige kinderen betreft. Dat is zojuist aan de orde
gekomen. Hierop hebben de woordvoerders Vos, De Wit, Van der Laan, Weekers
en Rouvoet aangedrongen. Indiener is het met hen eens dat een toevoeging van
een dergelijke strekking aan het wetsvoorstel tot verbetering daarvan leidt.
Vastgelegd moet dan worden dat het de taak van de scheidingsbemiddelaar is
om partijen te informeren en om te toetsen of de belangen van beide partijen,
met name de belangen van de minderjarige kinderen, in acht zijn genomen bij
het opstellen van de scheidingsovereenkomst waarvan het ouderschapsplan deel
uitmaakt. Tevens moet worden vastgelegd dat minderjarige kinderen het recht
hebben om met de scheidingsbemiddelaar te spreken en dat deze er zo goed mogelijk
op toe dient te zien dat zij onbelemmerd van dit recht gebruik kunnen maken.
Daarmee geeft indiener tevens antwoord op de daartoe strekkende vraag van
de heer Van der Staaij.Zoals uit het bovenstaande blijkt, is de indiener met mevrouw Kraneveldt
een voorstander van een prominente rol van mediation in echtscheidingszaken.
Hij heeft daarbij niet te hoge verwachtingen van mediators, zoals de heer
Van der Staaij vreest, maar realistische. Hij baseert zich hiermee op onderzoek
en experimenten.De heer Rouvoet vraagt of bij het maken van een ouderschapsplan voldoende
rekening wordt gehouden met de zwakkere partij. Waar het de verhouding tussen
partijen in de bemiddeling betreft, is het de taak van de scheidingsbemiddelaar
om compenserend op te treden indien er sprake is van een sterkere en een zwakkere
partij. De scheidingsbemiddelaar dient er zorg voor te dragen dat er bij beide
partijen sprake is van "informed consent". Die bereikt hij door zelf informatie
te verstrekken. Dit zou je kunnen vergelijken met de Belehrungspflicht van
de notaris waar de heer Weekers naar heeft gevraagd. Hij kan die ook bereiken
door verwijzing van een partij naar een derde die op een bepaald gebied deskundig
is. Als het gaat om het opstellen van een ouderschapsplan, kan deze derde
een ontwikkelingspsycholoog zijn.De scheidingsbemiddelaar draagt niet de eindverantwoordelijkheid voor
de inhoud van de door partijen gemaakte afspraken. Indien partijen aandringen
op het maken van afspraken waarmee de scheidingsbemiddelaar zich niet kan
verenigen omdat deze strijdig zijn met de belangen van de kinderen of duidelijk
ten nadele van een van de partijen strekken of niet aanvaard kunnen worden
in het licht van de goede zeden of de openbare orde, zal de scheidingsbemiddelaar
zich genoodzaakt zien om de bemiddeling te beëindigen. De bemiddelingsovereenkomst
voorziet dan ook in bepalingen van die strekking.Mevrouw Van der Laan stelt de vraag of er voldoende gekwalificeerde jurist-scheidingsbemiddelaars
beschikbaar zijn. De indiener voorziet geen problemen op dit vlak. De actuele
ledenaantallen van de Vereniging van Advocaat-Scheidingsbemiddelaars en de
Vereniging van Mediators en Scheidingsbemiddelaars in het Notariaat bedragen
450 respectievelijk 100. De Vereniging van Advocaat-Scheidingsbemiddelaars
laat voorts weten dat thans ruim 200 leden de opleiding tot scheidingsbemiddelaar
volgen. Bedacht moet hierbij worden dat invoering van de voorgestelde wetgeving
weliswaar tot nieuwe werkzaamheden leidt, zoals natuurlijk verondersteld,
maar dat er ook sprake zal zijn van verschuiving van werkzaamheden. Ook thans
vindt immers bemiddeling plaats in het voortraject van veel echtscheidingszaken
die de rechtbanken op gemeenschappelijk verzoek behandelen. Dit heeft mevrouw
De Pater-van der Meer een aantal keer terecht opgemerkt.De heer Weekers vraagt of er voorzien is in adequaat tuchtrecht voor de
jurist-scheidingsbemiddelaars. Ook deze vraag kan bevestigend worden beantwoord.
De indiener hecht sterk aan het van toepassing zijn van een adequate klachtenregeling.
Tuchtrecht is daarvan het sluitstuk. Beide vormen voor cliënten de waarborg
dat de scheidingsbemiddelaar de geldende beroepsregels daadwerkelijk naleeft.
Voor de scheidingsbemiddelaars van de Vereniging van Advocaat-Scheidingsbemiddelaars
geldt een apart tuchtrecht. De leden van de Vereniging van Mediators en Scheidingsbemiddelaars
in het Notariaat vallen onder het reguliere notariële tuchtrecht. Dat
bevat voor mediationactiviteiten enkele aparte regels. Leden van deze specialistenverenigingen zijn soms ook lid van het Nederlands Mediationinstituut
dat ook nog voorziet in een aparte tuchtrechtprocedure. Ik merk nog op dat
alleen de leden van de Vereniging van Advocaat-Scheidingsbemiddelaars en van
de Vereniging van Mediators en Scheidingsbemiddelaars in het Notariaat kunnen
optreden als jurist-scheidingsbemiddelaars. Ik verwijs daarvoor naar het bepaalde
in artikel 149, onder c.Een echtscheiding is een ingrijpende, emotionele gebeurtenis in het leven
van een kind. Met dit wetsvoorstel wordt beoogd om veel negatieve gevolgen
van echtscheiding voor kinderen te voorkomen of te verzachten. Uiteraard leidt
dit wetsvoorstel niet tot een ideale situatie, maar wel tot aanzienlijke verbeteringen.De voorzitter:Daarmee zijn wij gekomen aan het eind van de beantwoording van de indiener.
Uiteraard valt datgene wat door mevrouw Heida en de heer Schonewille is gezegd
onder de indienerlijke verantwoordelijkheid.Ik hoop dat de heer Schonewille het als een compliment wil opvatten wanneer
ik voor de Handelingen opmerk dat ik mij had kunnen voorstellen dat delen
van zijn antwoord ook door de heer Luchtenveld zelf zouden zijn uitgesproken,
omdat dat het toch iets gemakkelijker had gemaakt voor een aantal leden om
meer politiek getinte interrupties te plegen, maar dat moet dan maar voor
de tweede termijn blijven liggen.Dan geef ik nu het woord aan de minister van Justitie.Minister Donner:Voorzitter. Er is een beperkt aantal vragen aan mij gesteld. Tegelijkertijd
is het ook mijn verantwoordelijkheid om te wijzen op bepaalde aspecten van
het wetsvoorstel voordat het wordt aanvaard. Ik wil hier hartelijk dankzeggen
dat ik in de gelegenheid wordt gesteld om mijn mening kenbaar te maken over
het initiatiefwetsvoorstel. Ik wil ook graag de heer Luchtenveld complimenteren
met het vele werk dat hij heeft verzet. Dit is voorwaar een wetsvoorstel dat
niet een eenvoudige regeling bevat maar dat zich in een potentieel mijnenveld
begeeft, te weten het hele huwelijksrecht en de echtscheiding. Dat is, zoals
ook uit de discussie blijkt, een niet eenvoudig onderwerp. Gaarne zal ik de
Kamer van advies dienen.Zoals aangegeven, is er ook een regeringsvoorstel, dat morgen in het kabinet
zal worden behandeld na terugkomst van het advies van de Raad van State. Dit
advies is een van de lichtste, op een blanco advies na. Een aantal aanpassingen
was nodig in de memorie van toelichting. In die zin vermoed ik niet dat het
kabinet op dat punt nog wezenlijke substantie heeft. Ik hoop dat het wetsvoorstel
hier begin volgende week kan zijn.Dat lijkt mij ook wenselijk omdat dan ook duidelijk zal zijn dat het voorstel
van de regering in wezen eenzelfde uitgangspunt en doelstelling heeft als
de voorstellen van de heer Luchtenveld als het gaat om het introduceren van
het ouderschapsplan.Ik zal u niet verhelen dat er op het punt van de mogelijkheid van het
scheiden zonder rechter een klein verschil is, maar dat zit vooral in de techniek,
niet in het principe. Ik begrijp ook dat de heer Luchtenveld wel degelijk
van mening is dat het niet een echtscheiding zal zijn bij onderlinge overeenstemming
maar op basis van een beslissing van een overheidsinstantie. Dan is het meer
de vraag waar men dit handzaam kan leggen binnen het palet van instanties
dat wij kennen in Nederland.Een ander punt van verschil dat duidelijk zal worden, is de omgangsregeling.
De doelstelling is hoe wij zo goed mogelijke voorwaarden kunnen scheppen dat
de problematiek op dat terrein wordt gereduceerd en niet gejuridificeerd.
Alleen op dat punt meen ik dat toch een iets andere benadering gerechtvaardigd
zou zijn dan in het wetsvoorstel. Voor het overige zijn doelstelling en intentie
in wezen dezelfde. Ik meende dat wij al bij de vorige bespreking overeenstemming
hadden over de wenselijkheid van de introductie van een ouderschapsplan. In
het algemeen overleg heb ik aangegeven dat het eenvoudiger dan door middel
van wet kan worden geïntroduceerd, namelijk via het procesreglement van
de rechtbanken. Na advies van de Nederlandse Orde van Advocaten en de Raad
voor de rechtspraak ben ik tot de conclusie gekomen dat dat geen solide basis
biedt. Vandaar dat ik in het voorstel van het kabinet kom tot een wettelijke
regeling voor het ouderschapsplan. De heer Luchtenveld heeft aangegeven dat
het verstandig is om eerst de tekst te zien. Ik wil dus ook niet te zeer vooruitlopen
op de verschillen tussen beide voorstellen. Ik wil slechts aangeven waar er
mogelijk verschillen zitten. Ik zal mij eerst concentreren op het scheiden
zonder rechter en de omgangsregeling en vervolgens bekijken hoe het voorgestelde
ouderschapsplan kan worden ingevoegd.De voornemens op dit punt heb ik opgeschreven in de brief van 13 april
2004. Daarin heb ik ook aangegeven dat ik de voorstellen in wetgeving zou
uitwerken. Naar aanleiding van de brief hebben wij drie keer overleg gevoerd.
Twee punten van geschil bleven over: de administratieve scheiding als alternatief
voor de flitsscheiding en de wijze van regeling van het ouderschapsplan.Uit de opmerking van de heer Weekers kon de indruk ontstaan dat de Kamer
van mening is dat haar moties niet goed zijn uitgevoerd. De motie van mevrouw
De Pater-van der Meer inzake een wettelijke plicht om een ouderschapsplan
te regelen wordt uitgevoerd. Ik heb reeds aangegeven hoe ik mij dit voorstel.De motie van de heer Schonewille strekte tot het binnen drie maanden houden
van een nader onderzoek naar de mogelijkheid van echtscheiding zonder tussenkomst
van de rechter. Ook die motie is uitgevoerd, zij het dat ik moet toegeven
dat het niet geheel binnen drie maanden is gelukt. Ik ben echter tegelijkertijd
ingegaan op de minimumomgangsregeling als bonus. Dat moest compenseren dat
het iets later is geworden. Ook die motie is dus uitgevoerd.Ook de motie van de heer Dittrich is uitgevoerd. In de brief die ik ter
consultatie had uitgezet, had ik, zoals ik daarnet al zei, een voorstel opgenomen
voor een minimumomgangsregeling. Het voorstel is uitgezet bij diverse instanties
ter voorbereiding van de definitieve beleidsbrief. Aangezien de adviezen unaniem
afwijzend waren, heb ik besloten het punt te laten vervallen. Dat is in het
overleg met de Kamer besproken.Ook de motie van de heer Dittrich inzake de verplichte bemiddeling in
geval van omgangsconflicten heb ik uitgevoerd. Dat is gebeurd in de vorm
van een bepaling in het wetsvoorstel die de mogelijkheid regelt van verwijzing
van de rechter naar een bemiddelaar, dat mede omdat een verplichte inzet van
bemiddeling bij echtscheiding een enorme uitbreiding van de belasting zou
betekenen. De bemiddeling is nu een succes in het geval van een aantal conflicten,
maar het grootste deel van de echtscheidingen is zonder conflict. Dan is het
minder zinvol om bemiddeling in te schakelen.Ik meen te mogen stellen dat de moties van de Kamer wel degelijk worden
uitgevoerd. Daarover hoeft bij de Kamer geen reden tot zorg te bestaan.Dat hoeft ook niet te bestaan op een ander punt. Ik herhaal wat ik eerder
heb gezegd. Als ik een procedure van echtscheiding afwijs zonder tussenkomst
van de rechter, is dat geen principezaak. Het gaat om de vraag hoe we dat
het beste kunnen aanhaken. Aanvankelijk lag daar een principieel verschil,
zolang de voorstellen van de heer Luchtenveld berustten op het idee van echtscheiding
bij onderlinge overeenstemming, waarvan die overeenstemming enkel en alleen
werd geregistreerd door een ambtenaar. Dat is iets wezenlijk anders. Dat zat
vooral vast, niet op het feit dat ik meen dat er een rechter moet worden ingeschakeld,
maar dat er een beslissing moet zijn van een autoriteit, die vaststelt dat
er een echtscheiding heeft plaatsgevonden. Men krijgt soms, de discussie volgend,
de indruk dat dat een meer theoretische discussie zou zijn, naar aanleiding
van Brussel II bis. Het is echter een gewone, materiële eis, waar mensen
die hebben gekozen voor de flitsscheiding vierkant tegenaan lopen. Niet alleen
vanwege Brussel II bis, maar vanwege de wetgeving in allerlei landen. Ik heb
hier een bloemlezing van brieven van mensen die in verschillende landen oplopen
tegen dit probleem. In de VS loopt men op tegen problemen bij het aanvragen
van een visa. Als men getrouwd is geweest, moet dan blijken of men legaal
is gescheiden, wat niet kan worden aangetoond. Derhalve kunnen deze personen
de VS niet meer in, zeker niet als het erom gaat om te huwen met iemand daar.
Dat heeft niets met Brussel II bis te maken, want het gaat om de VS. Over
het afgelopen jaar zijn dat zo'n twintig brieven van mensen die vierkant oplopen
tegen de constatering: ik kan niet hertrouwen, tenzij ik eerst hertrouw met
mijn ex-partner, mij dan voor de Nederlandse wet laat scheiden, om vervolgens
weer vrij te zijn. In die zin is het geen illusie.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):De bloemlezing gaat natuurlijk om allemaal flitsscheidingen. Ik begreep
net van u dat, als er een beschikking is – dat zit nog niet in het voorstel-Luchtenveld,
maar het komt er wel aan – het probleem wordt ondervangen.Minister Donner:Nee, ik ga daar nog op in. Ik had het over het principiële verschil
tussen het voorstel-Luchtenveld en mijn visie. Dat punt stond ter discussie
bij de voorgaande AO's, omdat het toen nog ging om het registreren van een
wilsovereenstemming tussen partijen. Nogmaals, dat is ook de tekst zoals die
nu nog in het voorstel ligt. Ik heb in de discussie begrepen dat het de bedoeling
is om daarvan een beslissing te maken van een autoriteit, die dan ook bepaalde
toetsende functies zal moeten vervullen. Dat verandert het karakter van de
ambtenaar van de burgerlijke stand volstrekt. Wel een correctie ten aanzien
van de discussie tussen de heren Luchtenveld en Rouvoet: het huwelijk wordt
niet constitutief bepaald door de ambtenaar van de burgerlijke stand bij de
sluiting ervan. Het gaat om de vaststelling dat de wil van beide partijen
is gericht op het sluiten van het huwelijk, waarna het huwelijk ontstaat door
de verklaring van de ambtenaar van de burgerlijke stand dat partijen de wil
aldus hebben uitgesproken. Bij echtscheiding is dat anders, en ook internationaal
is dat anders geregeld. Ik weet dat precies, omdat ik afgelopen vrijdag nog
een huwelijk heb gesloten.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Ik dacht dat de minister wilde zeggen dat hij afgelopen vrijdag is gescheiden.
Ik schrok al.De VFAS geeft aan dat met het huidige initiatiefwetsvoorstel van de heer
Luchtenveld het risico bestaat dat een scheidingsovereenkomst die is ingeschreven
bij nader inzien nietig blijkt te zijn. Vervalt dat bezwaar ook als daarvoor
een beschikking in de plaats komt?Minister Donner:Dat is inderdaad een probleem, maar dat zit op meer vast dan alleen het
punt van de verklaring. Doordat in het huidige initiatiefwetsvoorstel onder
andere de eisen van het ouderschapsplan in het Burgerlijk Wetboek zijn besloten
en met de sanctie van nietigheid worden bedreigd en niet in het Wetboek van
Burgerlijke Rechtsvordering, is de vraag of alleen de verklaring voldoende
is. Het is namelijk niet een procedurele eis dat het plan er moet zijn voor
de beslissing, maar het kan worden uitgelegd als een constitutief onderdeel
dat bovendien met nietigheid wordt bedreigd. Dan moet het wetsvoorstel er
inderdaad heel duidelijk op gericht zijn dat die eisen van ouderschap procedureel
van aard zijn en dat de ambtenaar geen uitspraak mag doen als daaraan niet
wordt voldaan. Als hij dat wel zou doen, is de beslissing van de ambtenaar
bepalend. Er is dus geen sprake van een geringe herschrijving.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Nee, dat heb ik goed in de gaten, maar ik vind dit een essentieel punt.Minister Donner:Het is een fundamenteel punt.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik sta altijd open voor opmerkingen van ministers en dat geldt zeker ook
voor die van deze minister. Maar is het niet juist dat, met het oog op artikel
1:67 waarin de sluiting van het huwelijk is beschreven, de ambtenaar van de
burgerlijke stand het huwelijk sluit door te verklaren dat dit is gesloten?
Hij doet dat immers met de woorden: "Ik verklaar u tot man en vrouw." Het
is mogelijk dat dan een constitutieve verklaring te noemen, maar zonder die
is het huwelijk toch niet een feit dat als zodanig wordt erkend en dat rechtsgevolgen
kan hebben als die verklaring niet volgt?Minister Donner:Wij zijn het erover eens dat er zonder die verklaring geen sprake is van
een huwelijk. Wij verschillen echter van mening over de vraag of de verklaring
constitutief is of declaratoir.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Het moet geen woordspelletje zijn.Minister Donner:De deskundigen zitten aan mijn zijde.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ja, maar ik wil graag leren. Daarom stel ik een nadere vraag. Als het
huwelijk niet tot stand komt in het geval dat die verklaring niet wordt uitgesproken,
heeft het in ieder geval een constitutief element in zich.Minister Donner:Dat ben ik volledig met de heer Rouvoet eens. Het is een conditio sine
qua non. Dit was een correctie van het begin van de route. Het geeft aan dat,
als wij het erover eens zijn dat Brussel II bis en ook Brussel II een beslissing
van een autoriteit vereist, het niet noodzakelijkerwijs een rechterlijke autoriteit
eist. Er zijn wel voorbeelden over tafel gegaan van Denemarken en Portugal.
De Kamer moet echter wel beseffen dat de persoon die het in Denemarken doet,
een quasi-rechterlijke ambtenaar is. Die wordt ook in alle internationale
overeenkomsten aangeduid als een "administrative authority with equivalent
judicial powers" als een "judicial authority" Hij is niet alleen verantwoordelijk
voor de echtscheiding, maar ook voor verschillende familierechtelijke zaken.
De regeling in Portugal omvat inderdaad de mogelijkheden en de bevoegdheden
van de ambtenaar van de burgerlijke stand ten aanzien van de besluitvorming.
Daarnaast omvat die een procedure die onder andere comparitie van partijen
inhoudt. Bovendien kan het huwelijk niet worden ontbonden als het Openbaar
Ministerie verklaart dat het daar tegen is. Dat is op zichzelf een aantrekkelijke
gedachte. Dat is met het oog op onze verhouding met het Openbaar Ministerie
misschien nog wel eens een gedachte, maar ik zou het OM daarmee voorlopig
niet willen belasten.De heer De Wit (SP):De minister geeft aan dat onder de gerechtelijke autoriteit die in 2-bis
bedoeld wordt, je zou kunnen verstaan de ambtenaar van de burgerlijke stand,
mits je die persoon bevoegdheden verleent. Zal dat in het kader van het voorliggende
wetsvoorstel geregeld kunnen worden of kan het als aanhangsel van het eerste
artikel waarin de ambtenaar genoemd wordt, aldus worden omschreven? Of is
daarvoor meer nodig?Minister Donner:Daarvoor is zonder meer een andere regeling van de burgerlijke stand nodig.
Het zal ook betekenen dat ik totaal andere kwalificaties aan de desbetreffende
ambtenaren van de burgerlijke stand moet stellen. Wij hebben het dan over
de techniek. De ambtenaren van de burgerlijke stand zijn voor een groot aantal
functies nodig en dit is er een van. Bij de rechtbanken is er het praktische
voordeel van concentratie van deskundigheid. Bovendien worden de echtscheidingszaken
nu geconcentreerd op 19 plaatsen, te weten bij de arrondissementsrechtbanken.
Als het zou gaan om een ambtenaar van de burgerlijke stand zou ik het moeten
verdelen over 460 plaatsen in Nederland, waarbij iedere burgerlijke stand
de benodigde deskundigheid moet hebben om de functie vanuit de wet in te kunnen
vullen. Ook in logistiek oogpunt zou het een vrij fundamentele opwaardering
betekenen van bepaalde ambtenaren bij de burgerlijke stand. Het zou ook kunnen
betekenen dat ik binnen de burgerlijke stand niet alle ambtenaren bevoegd
verklaar tot het opnemen van de akte, maar een beperkt aantal. Nog daargelaten
de opleidingseisen die aan hen gesteld moeten worden. Dan zou vervolgens de
bevoegdheid in het voorliggende wetsvoorstel geregeld kunnen worden. Maar
de regeling zoals die er nu ligt, bevat dat nog niet. Die omvat wel de figuur
van de akte, maar niet de omschrijving dat die akte iets anders inhoudt dan
de verklaring van partijen. Dat is naar mijn mening dan ook niet voldoende
om te voldoen aan Brussel II bis.Mevrouw Heida verwees naar de studiemiddag en het standpunt van prof.
De Boer. Volgens de ambtenaren die aanwezig waren, heeft hij hetgeen waarop
mevrouw Heida doelde, niet in zijn lezing gezegd. Ik wijs er ook op dat prof.
De Boer heeft geparticipeerd in het advies van de Staatscommissie. Ik ben
het overigens volstrekt met mevrouw Heida eens dat wij op dit terrein pas
zekerheid hebben als het bij de rechter ligt. Mijn standpunt is niet dat het
coûte que coûte een rechterlijke autoriteit moet zijn, maar als
ik een andere autoriteit benoem zal ik deze bevoegdheden moeten geven die
vergelijkbaar zijn met de rechterlijke functie.De heer Van der Staaij (SGP):De minister redeneert nu vanuit de ambtenaar van de burgerlijke stand.
Je zou dan bijna denken dat het beter is om een rechter te benoemen zijnde
zo'n nieuwe ambtenaar van de burgerlijke stand.Minister Donner:Er is de wens uitgesproken om echtscheidingen mogelijk te maken zonder
daarbij de rechter in te schakelen. Daarvan zeg ik dat dit een keuze is die
ik niet maak, omdat ik die functie niet zie. Puur zakelijk bezien is het overigens
niet meer dan een kwestie van bordjes verhangen. Daar komen nog bij de praktische
elementen. Op grond van artikel 6 van de Grondwet wijs ik erop dat zodra tijdens
de procedure blijkt dat er verschillen zijn die beslecht moeten worden, ik
alleen maar iets kan doen als ik de ambtenaar van de burgerlijke stand formeel
onderdeel van de rechterlijke macht maak. Anders ben ik in strijd met de Grondwet
omdat ik dan een regeling van geschillen over burgerlijke rechten overlaat
aan een ander dan de rechter. In de gevallen dat er sprake is van een geschil
zal de rechter per definitie bevoegd moeten zijn voor het gehele terrein.
Wij hebben het dus slechts over die situaties waarin er overeenstemming is.
Ik constateer dat de procedures bij de griffie bij een gemeenschappelijk verzoekschrift
al zodanig zijn dat dit vrij snel kan, ook ingeval er kinderen zijn. Dan blijft
als wezenlijk element over om niet alleen de belangen van het kind, maar ook
van de zwakkere partij bij de echtscheiding te beschermen. Er is gezegd dat
dit op andere wijze geregeld moet worden. Men dient zich niet te veel illusies
te maken dat dit wezenlijk anders is bij de rechterlijke macht. Alleen als
er echt scheve verhoudingen naar voren komen, bestaat de mogelijkheid om in
de overeenkomst te treden. Verder wordt er getoetst of aan een aantal wettelijke
eisen is voldaan.De heer Weekers (VVD):De minister heeft het over de bevoegdheid van de ambtenaar van de burgerlijke
stand en zegt dat deze een andere deskundigheid moet hebben dan waarvan thans
sprake is. Over welke additionele deskundigheid moet de ambtenaar van de burgerlijke
stand dan beschikken? Welke bevoegdheden moeten er extra aan de ambtenaar
van de burgerlijke stand worden toegedicht?Minister Donner:Zoals ik heb beschreven, is de functie van de ambtenaar
bij het sluiten van het huwelijk uitsluitend om te verklaren dat er twee wilsverklaringen
zijn. Die functie is er uit het oogpunt van rechtszekerheid, zodat later niet
een geschil kan ontstaan of de wil wel verklaard is. Doordat hij dat constateert
en door de akte staat dat huwelijk vast. Dat is een regeling uit een oogpunt
van rechtszekerheid.In de regeling van de echtscheiding gaat het om wat anders. Dan gaat het
om het ontvlechten van een aantal verplichtingen die in de loop van de tijd
zijn ontstaan. De regeling die de heer Luchtenveld heeft voorgesteld, waarbij
de regelingen over het ouderschapsplan, de omgang en de verklaring ex artikel
150 onderdeel vormen van de materiële voorwaarden om tot echtscheiding
te komen, veronderstelt een totaal andere deskundigheid bij die ambtenaar.Hij zal moeten kunnen beoordelen of wat daar ligt, beantwoordt aan de
eisen die in de wet worden gesteld. Ik denk dat het ook nodig is om zwakke
partijen te beschermen. Een van de elementen in de wetgeving van andere lidstaten
is dat het openbaar belang eist dat de echtscheiding dan eventueel niet wordt
uitgesproken. Bij ons gaat het ook nog steeds om de verklaring dat er sprake
is van duurzame ontwrichting. Dat betekent ook een toetsingsbevoegdheid. In
andere landen worden deze eisen ook gesteld. Dat betekent dat ik eisen moet
gaan stellen aan de juridische opleiding.Ik erken onmiddellijk dat de functies in het voorstel worden verdeeld.
Er wordt een garantie gezocht in de handtekening van een advocaat, notaris
of scheidingsbemiddelaar. In deze regeling komt de toestemming van de ambtenaar
van de burgerlijke stand daar nog bij.Als twee volwassenen een huwelijk kunnen sluiten, kunnen zij het ook ontbinden
bij onderlinge overeenstemming en dan moeten zij niet afhankelijk zijn van
de toestemming van de overheid, dat was het uitgangspunt, maar wij krijgen
een regeling waarbij die twee volwassenen niet meer afhankelijk zijn van één
toestemming, van de rechter, maar van twee toestemmingen, namelijk ook nog
van een advocaat, notaris of bemiddelaar.Die toestemming is in het voorstel niet genormeerd. Wij hebben wel een
beschrijving gekregen van wat de bemiddelaar doet, maar dat ligt niet vast
in het wetsvoorstel. Als er geen handtekening is, kan er niet gescheiden worden.
De prijs om de rechter eruit te schrijven is dat de echtscheiding afhankelijk
wordt gemaakt van de toestemming van twee instanties. De ene is een particulier
persoon, zoals een advocaat, notaris of scheidingsbemiddelaar, en de andere
is een overheidsfunctionaris, waarbij de rechter nog steeds het alternatief
blijft. Dat is dus een van de redenen waarom ik zeg: laten wij nu eens even
kijken wat wij aan het doen zijn in het kader van deze regeling.De heer Weekers (VVD):Thans neemt de rechter een beslissing, nadat eerst ook al advocaten moesten
zijn ingeschakeld. Dat is nu dus niet meer het geval. Wanneer de echtscheidingsbeschikking
door de rechter is genomen, komt die uiteindelijk toch nog terecht bij de
ambtenaar van de burgerlijke stand. Die moet ook nu op procedurele aspecten
toetsen, zij het dat het dan alleen het procedurele aspect is. Er wordt gekeken
of de wil nog steeds bestaat en of er ook een akte van berusting bij is. In
het voorstel van de heer Luchtenveld komen daar enkele nieuwe formele toetsmomenten
bij. Dan kom ik dus toch weer terug bij de vraag: wat moet er nu nog allemaal
extra gebeuren door die ambtenaar van de burgerlijke stand, wat nu niet hoeft?
Volgens mij zijn dat maar een paar kleine procedure aspecten. Vervolgens maakt
die ambtenaar een akte op.Minister Donner:In het voorstel van de heer Luchtenveld zal die ambtenaar gewoon moeten
doen wat de griffie en de rechter nu ook doen. Hij moet dan die bevoegdheden
hebben. Ik zit met die toetsing of is voldaan aan de inhoudelijke, materiële
eisen die gesteld worden in het ouderschapsplan? Er zijn voorts nog andere
zaken, zoals alimentatie en pensioen, die ook geregeld moeten zijn. Op dit
moment, zeker in de gevallen van onderlinge overeenstemming, gaat men naar
de griffie. In de toekomst zal men daar een ouderschapsplan neerleggen. Het
verzoek is gewoon dat men wil scheiden. En die wordt uitgesproken door de
rechter. Dat betekent op dit moment niet, behoudens in marginale gevallen,
dat de rechter dat nog eens over gaat doen. Dat is precies wat in het voorstel
van de heer Luchtenveld door het apparaat en de ambtenaar van de burgerlijke
stand gedaan moet worden. Dat gebeurt nu ook door de griffie. Dat is dus niet
zo wezenlijk anders, behalve dat de burgerlijke stand daar op dit moment ten
enenmale niet op berekend is. Dat vereist een totaal andere ervaring, kennis
en deskundigheid. Zeker als wij een ouderschapsplan invoeren, juist met het
oog op het voorkomen van geschillen – en a fortiori is dat als er kinderen
bij zijn – is het grote voordeel van de rechtbank dat men daar tegelijkertijd
ook zicht heeft op de bepalingen die later tot geschillen leiden, zodat men
die ervaring kan verwerken bij de toetsing van de eventuele inhoudelijke voorstellen
in het ouderschapsplan. Het biedt dus een verhoogde deskundigheid tegen een
lagere prijs. Die deskundigheid heb ik niet bij de burgerlijke stand. De heer
Weekers zegt dat de akte later moet worden ingeschreven. Dat is in beide gevallen
zo. Dat is dus ook geen winst. Die akte zal altijd ingeschreven moeten worden
in de burgerlijke stand. In het ene geval is dat vonnis. Op dat moment is
dat hetzelfde als het kadaster dat eventueel de akte van de notaris overschrijft.
Op dat punt wordt er dus niets wezenlijks toegevoegd. De advocaat krijgt een
aanvullende rol namelijk toetsen van de beëindigingsovereenkomst als
je niet naar de rechter gaat. Dan moet je immers naar de notaris, de advocaat
of de scheidingsbemiddelaar. Kortom, wat is nu de eenvoudige procedure?Mevrouw Kraneveldt (LPF):Er is een keuze tussen één handtekening van de rechter en
twee handtekeningen, namelijk die van de ambtenaar van de burgerlijke stand
en daaraan voorafgaand die van de mediator. De minister stelt dat die twee
handtekeningen zoveel slechter zijn dan één handtekening. Maar
het gaat natuurlijk om het feit wat in een daadwerkelijke situatie die twee
handtekeningen opleveren. De handtekening van de mediator is natuurlijk cruciaal,
omdat daar een heel mediationproces aan vooraf is gegaan. Dat is nu juist
de winst in het wetsvoorstel van de heer Luchtenveld. Het gaat dus niet om
die handtekeningen, het gaat om de winst in het uiteindelijke proces, het
gaat om het eindresultaat.Minister Donner:Als u nog meer waarborgen wilt, dan zetten wij er desnoods nog een paar
handtekeningen bij. Het uitgangspunt van het voorstel is dat anderen zich
er niet mee moeten bemoeien als de twee partners overeenstemming hebben bereikt.
Ik constateer echter dat bij het voorstel in alle gevallen een bemiddelaar,
een advocaat of een notaris moet worden ingeschakeld. Het kan ook zijn dat
men naar de rechter moet en dat de procedure bij de rechtbank overgedaan moet
worden bij de burgerlijke stand. Op deze wijze verplichten wij tot het inschakelen
van een particuliere beroepsbeoefenaar. Het gaat bovendien om een advocaat.
Die is geëigend om voor één partij op te treden. Dat biedt
geen waarborg dat het ouderschapsplan of de verdere afspraken adequaat zijn.
Dat geldt ook voor de notaris. De heer Schonewille heeft ons een beschrijving
gegeven van hoe de echtscheidingsbemiddelaar werkt. De wet regelt echter niets.
Die stelt alleen dat er een handtekening van een echtscheidingsbemiddelaar
moet zijn. Er is geen tuchtrecht of tuchtrechtspraak. Er is slechts een tuchtregeling.
Het klachtrecht wordt verzorgd door de beroepsgroep. Daar wordt de echtscheiding
van afhankelijk gemaakt. Het voorstel is dus niet alleen gecompliceerd, maar
biedt ook weinig waarborgen.Mevrouw Van der Laan (D66):De minister signaleert zeer veel problemen. Wij zijn hier om die op te
lossen. Is er een oplossing te bedenken waarbij de ambtenaar de handtekening
zet en de internationale erkenning toch geregeld kan worden?Minister Donner:Die internationale erkenning is denkbaar. Dan moeten wij van de ambtenaar
net zoiets maken als de rechter in de huidige situatie.Mevrouw Van der Laan (D66):Ik bedoel zonder de tussenstap van nieuwe training voor de ambtenaar enzovoorts.Minister Donner:Die training hangt samen met de verwachting van de bedoelde ambtenaar,
die moet voldoen aan de voorwaarden die internationaalrechtelijk aan zijn
functioneren worden gesteld. De fundamentele vraag is of echtscheiding bij
onderlinge overeenstemming kan geschieden of niet. Wat mij betreft is duidelijk
dat de voorstellen voor een bemiddelaar primair bedoeld zijn voor die gevallen
waarbij kinderen betrokken zijn. De heer Schonewille heeft diverse voorwaarden
geschetst die betrekking hebben op de kinderen en het belang van de kinderen.
Dat belang bepaalt volgens het voorstel niet de wet maar de beroepscode van
de bemiddelaars. Dat vind ik dubieus als het gaat om de belangen van derden.Vervolgens is de vraag wat er wettelijk geregeld moet worden. Ook als
er geen kinderen zijn, heeft de rechterlijke macht de restfiguur van de zorg
voor de zwakkere partij als het gaat om afspraken over de verdeling van het
vermogen en de afspraken over alimentatie en pensioen. Bij de alimentatie
verkies ik een aantal forfaitaire regels. Als het wetsvoorstel voor de forfaitaire
regeling van alimentatievoorzieningen wordt aanvaard, is dat element uitgeschakeld.
Wij maken ons hier in de Kamer regelmatig zorgen over gedwongen huwelijken.
Zo is er ook in een aantal situaties grond voor zorgen over gedwongen echtscheidingen.
De functie om in te grijpen in het huwelijk en op een aantal punten het ouderschapsplan
anders te regelen, is bij uitstek een functie van de rechterlijke macht. In
het voorstel kunnen de bemiddelaar, notaris of advocaat slechts hun handtekening
onthouden. Zij kunnen niet zeggen hoe het anders moet. In die procedure worden
de partijen naar huis gestuurd met de boodschap er op een andere wijze uit
te komen. De essentie van de rechterlijke macht is dat er, los van de overeenstemming
van de partijen, een regeling opgelegd kan worden. Dat maakt het mogelijk
om knopen door te hakken. In wezen is nu de rol van een echtscheidingsmiddelaar
beschreven en die beschrijving heb ik voor het eerst gehoord. Ik stel vast
dat de bemiddelaar daarbij een wezenlijk andere functie dreigt te krijgen
dan de bemiddelaar van een conflict. Hij krijgt een eigenstandige rol binnen
het geheel. Hij moet toetsen of er wordt voldaan aan de wettelijke eisen.
Hij moet toetsen of er wordt voldaan aan de belangen van de kinderen. Dat
maakt hem tot een derde partij in die onderhandelingen, waardoor hij zijn
bemiddelende functie niet meer kan vervullen. Ik vraag mij af of dat een goede
invulling is.DonnerDeze beschrijving is op dit moment gegeven en ik zou daar graag nog een
keer rustig op willen reflecteren. Ik betwijfel of de voordelen die wij nu
hebben bij mediation, ook optreden als ik de rol van de mediator aanvul met
de rol van de rechter. Het normale proces – en zo zal het ook worden
voorgesteld in het kabinetsvoorstel – is dat de rechter
kan verwijzen naar een mediator in het geval van conflicten waarvan hij zegt:
daar moet u uit komen. De rechter houdt namelijk zijn eigen rol ten aanzien
van de belangen die moeten worden behartigd. Men praat over een functie van
mediator die op dit moment niet zo wordt ingevuld in de verhoudingen.Mevrouw Van der Laan (D66):Ik krijg de indruk dat de minister van Justitie die ambtenaar optuigt
op een manier waarop de rechter het momenteel niet doet. De rechter toetst
alleen marginaal bij een gemeenschappelijk verzoek. Maakt de minister van
die ambtenaar niet een soort superrechter die veel meer doet dan de rechter
nu in de praktijk doet? Werpt hij daarmee geen fictief obstakel op tegenover
de wet Luchtenveld?Minister Donner:De rechter heeft wel degelijk een meer dan marginale rol als er kinderen
in het geding zijn. In het voorliggende voorstel wordt alles aan de bemiddelaar
overgelaten, ook als er kinderen zijn. De wetgever gaat er op tal van punten
vanuit dat het belang van het kind bij een echtscheiding doorslaggevend moet
zijn. Daarbij speelt een wezenlijk ander belang een rol en dat vergt een persoon
die bevoegd is om in het belang van het kind in te grijpen. Een bemiddelaar
kan dat niet. Hij kan alleen zeggen dat hij zijn toestemming onthoudt, maar
hij kan niet zeggen: en zo moet het. Daarom wordt er door advocaten op gewezen
dat, omdat de rechter volgens de regeling alleen optreedt in gevallen van
geschil, ook het horen van het kind wordt beperkt tot die gevallen. Het kan
best zijn dat het horen van het kind in de beroepsregeling zit, maar het zit
niet in het voorliggende wetsontwerp. Dat is namelijk een typische functie
van de rechter. Wij moeten dus kijken wat wij inruilen voor een redelijk handzame
en overzichtelijke procedure om iemand anders te krijgen die wij geen rechter
noemen, maar wel de taak van de rechter kan vervullen. Om dat te doen, moeten
wij ook nog een paar andere figuren invoeren, plus een aantal andere zaken
waar ik straks over kom te spreken.Daarom zeg ik dat wij even niet moeten denken over principes, want voor
het internationale recht moeten wij een figuur hebben die meer doet dan alleen
het registreren van de overeenstemming. Aangezien dat er nog niet ligt, is
het ook niet eerlijk om op basis van deze teksten te vergelijken, want ik
moet eerst zien wat er dan voor in de plaats komt om te kijken of dat naar
mijn mening internationaalrechtelijk wel of niet zal voldoen. Wij hebben daar
dan een discussie over. Voorts voeren wij dan de discussie of er echt winst
is ten opzichte van de regeling die naar mijn mening veel eenvoudiger en goedkoper
is.De heer Weekers (VVD):Ik denk dat het inderdaad belangrijk is om de wetsvoorstellen van de minister
en de adviezen van de Raad van State te zien, zodat wij die ernaast kunnen
leggen. Begrijp ik goed dat de minister van plan is om de hele verplichte
procesvertegenwoordiging en de familiepraktijk eruit te schrijven?Minister Donner:Partijen dienen een ouderschapsplan in en dit loopt door via de figuur
van de mediation. Daar zit geen procesvertegenwoordiging meer in.De heer Weekers (VVD):Een gemeenschappelijk echtscheidingsverzoek via de rechtbank kan nu alleen
maar door een advocaat worden ingediend. Ik meen de minister zo begrepen te
hebben dat dit in zijn nieuwe plannen niet meer nodig is.Minister Donner:Ik weet niet uit mijn hoofd hoe dit in mijn voorstel is geformuleerd.
Dit punt kunnen wij bespreken als het stuk voorligt.Uit onderzoek blijkt dat de bescherming van de zwakke partij een wezenlijk
element moet zijn van de echtscheiding. Het horen van het kind zoals dit nu
verplicht is op grond van artikel 809 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering
is gekoppeld aan de functie van de rechter. Als de rechter eruit wordt geschreven,
wordt automatisch de hoorplicht uitgeschakeld.Ik heb al gesproken over een ander gevolg van het voorstel van de heer
Luchtenveld, namelijk dat het ouderschapsplan bijgevoegd moet zijn op straffe
van nietigheid van de huwelijksontbinding. Dit kan betekenen dat iemand die
van mening is dat hij gescheiden is, later geconfronteerd kan worden met het
feit dat er geen sprake is van een ouderschapsplan in de zin van de wet en
dat daarmee de hele echtscheiding nietig is. Daarom zal dit in het voorstel
van het kabinet een onderdeel van rechtsvordering zijn, namelijk dat er niet
mag worden uitgesproken tenzij er een ouderschapsplan is. Het voorstel van
de heer Luchtenveld draagt het risico in zich dat als er geen ouderschapsplan
is en de scheiding toch wordt uitgesproken, de echtscheiding nietig is. Als
het ouderschapsplan in het Burgerlijk Wetboek wordt opgenomen, wordt het daarmee
in wezen een materiële voorwaarde voor de echtscheiding.Het ontbreken van het ouderschapsplan zal niet frequent voorkomen, maar
in de rechtspraak zullen geleidelijk inhoudelijke eisen worden gesteld aan
het ouderschapsplan. Dan bestaat de reële kans dat op een gegeven moment
moet worden geconstateerd dat wat er ligt geen echt ouderschapsplan is. De
ambtenaar van de burgerlijke stand zal moeten toetsen of aan die voorwaarde
voldaan is als zijn verklaring bepalend wordt voor de echtscheiding.De regeling van de rechterlijke uitspraak is niet alleen een vorm, maar
ook wezenlijk voor de rechtszekerheid. Op die manier kan worden voorkomen
dat men later wordt geconfronteerd met de constatering – wat nu ook
voorkomt bij de flitsscheiding – dat men dacht gescheiden te zijn maar
het niet is. Bij de flitsscheiding geldt dit voor de wetgeving van andere
landen, maar in deze situatie zou dit ook naar Nederlands recht het geval
zijn. De Raad van State heeft in reactie op het wetsvoorstel gewezen op die
problemen. Ik ben van mening dat hier niet voldoende adequaat op is geantwoord
in de memorie van toelichting. Dit blijft een reëel punt van rechtsonzekerheid.De omgangsproblematiek is belangrijk. Er bestaat een probleem en dat neem
ik volledig serieus. Het zal niet altijd oplosbaar zijn. Er is een probleem
met drie belangen en als er meer kinderen zijn die een verschillende verhouding
tot de ouders hebben, zijn er zelfs nog meer belangen. Dat is een wezenlijk
probleem. In tegenstelling tot dat wat wordt gezegd, meen ik dat de regeling
zoals die in het initiatiefwetsvoorstel voorligt niet zal bijdragen
aan vermindering van het aantal geschillen. Ik denk dat deze het aantal eerder
zal vermeerderen. Ik heb dat ook in mijn reactie gezegd. Er is mij gevraagd
om dit toe te lichten.Het uitgangspunt zowel het voorstel dat het kabinet zal indienen als het
voorliggende voorstel is gebaseerd op dezelfde intentie, namelijk het verminderen
van conflicten op dit punt. Ik denk het stellen van wettelijke normen, zeker
zoals die nu zijn geformuleerd in artikel 251, lid 3 en lid 4, ertoe leidt
dat er meer conflicten zullen komen. Dat is mede het gevolg van de snelle
toegang die men tot de rechter heeft als men meent dat er geen uitvoering
wordt gegeven aan de afspraken. Dat komt omdat de norm zoals die nu voorligt,
zeker met de toevoeging van het vierde lid, heel strikt is. Er wordt gesproken
over gelijkwaardig, niet gelijk, ouderschap. Omdat er vervolgens echter staat
dat er slechts mag worden afgeweken als er praktische belemmeringen zijn,
uit de toelichting blijkt dat dit om afstand gaat, worden dus in wezen vormen
van co-ouderschap bedoeld.In de praktijk vraagt 4% van de ouders om co-ouderschap bij echtscheiding.
Dat zal nu als norm worden ingevoerd, al kan er in het ouderschapsplan van
worden afgeweken. In geschillen is het echter de norm waar alles weer naar
wordt teruggebracht. De norm gaat over de gelijkwaardigheid van de ouders.
Het belang van het kind wordt verondersteld in de gelijkwaardigheid van de
ouders. Er is al op gewezen dat het in het belang van het kind kan zijn dat
het vooral bij één van de ouders woont of dat er geen of minder
contact is met de andere ouder. Het belang van het kind kan zo nodig de gelijkwaardigheid
in de zin van een gelijke verzorging terzijde stellen.Ook in het voorstel dat het kabinet wordt uitgegaan van het gedeeld ouderschap
en invulling daarvan in het ouderschapsplan. Dit moet dus ook een zorgregeling
bevatten. Als de wetgever daar een norm overheen legt, bestaat het gevaar
dat de druk om eruit te komen in het ouderschapsplan wordt weggenomen. Men
weet immers dat men altijd weer kan terugvallen op de norm. Partijen zijn
niet gedwongen om tot overeenstemming te komen. Zij kunnen namelijk naar de
rechter en die zal de norm moeten toepassen. Eén ding is zeker: het
beeld dat de rechter hiermee gemakkelijk uit de voeten kan, is onjuist; die
zal het alleen meer of minder met gelijkheid kunnen invullen, want hij kan
geen materiële verschillen verwerken in de regeling, anders dan op verzoek
van de ouders. Maar hierbij gaat het wel om geschillen, dus er is geen sprake
van een gezamenlijk verzoek. Daarom meen ik dat de combinatie van het derde
en vierde lid een vrij strikte norm impliceert. Het schrappen van het vierde
lid en een ruime uitleg zouden de norm geen betekenis meer geven anders dan
het uitgangspunt van gedeeld ouderschap dat moet worden ingevuld conform de
voorgestelde regeling. Uit het oogpunt van wetgeving denk ik dat het beter
is om het zo te richten.Het wetsvoorstel stelt verder een vereenvoudigde rechtsgang voor, met
comparitie binnen veertien dagen, ook, zoals de heer Luchtenveld aangaf, te
zien als drie weken. Vooraleer betekent dit dat bemiddeling niet meer mogelijk
is, tenzij na de comparitie, maar dat is een vreemde figuur. Er wordt niets
gewonnen met het voorschrijven van comparitie binnen twee of drie weken als
vervolgens een bemiddelingsprocedure in gang kan worden gezet; daar is de
beslissing immers van afhankelijk. Echter, anders dan werd voorgesteld, is
er geen mogelijkheid meer van het indienen van een verzoekschrift/kort geding
omdat de verzoekschriften in het voorstel worden geschrapt. Als deze regeling
in plaats van de verzoekschriftprocedure moet komen, dan worden de rechtswaarborgen
bij de uitkomst wel erg mager. Dat is dan immers een "one shot" van de rechter.
Anders dan bij een kort geding volgt geen bodemprocedure, terwijl daartegen
ook weer beroep mogelijk is. Dat alles wordt nu geconcentreerd in een uitspraak
na een comparitie na veertien dagen. Als dan geen uitspraak wordt gedaan,
geven die veertien dagen geen enkele klem op de procedure; die kan dan eindeloos
voortduren – al zal dat niet vaak het geval zijn. Die veertien dagen
betekenen dan niets meer behalve extra last voor de rechter. Nogmaals, een
procedure van verzoekschrift, althans de mogelijkheid van kort geding, met
hoger beroep tegen de uitspraak op het verzoekschrift, vervangt men helemaal
door de regeling in artikel 253 a.De heer Luchtenveld (VVD):Het is nadrukkelijk niet de bedoeling om de voorlopige- voorzieningenprocedure
te vervangen door die regeling. Artikel 253 a is uitsluitend bedoeld voor
de gevallen waarin er al een ouderschapsplan en een ontbinding van het huwelijk
is en voor de gevallen dat er een rechterlijke uitspraak is. Die procedure
is dus nadrukkelijk niet bedoeld als voorlopige voorziening als het echtscheidingsproces
nog bezig is. Ze vervangt dus niet de voorlopige voorziening. Een en ander
is ook toegelicht in de memorie van toelichting, ik meen in reactie op de
Raad van State. Mijn stelling is dat het niet de bedoeling is dat de rechter
een voorlopige voorziening treft als er een mediation proces gaande is. Als
het zo dringend is, is sprake van tegenspraak en moet een procedure met betrekking
tot die tegenspraak worden gevoerd.Minister Donner:Ik denk dat we het erover eens zijn dat het hierbij gaat over de situatie
nadat de echtscheiding is uitgesproken. Daarvoor is nu een verzoekschriftprocedure
met de mogelijkheid van kort geding. Ik krijg toch de indruk dat die worden
vervangen, maar dat is misschien een technisch punt, een kwestie van formulering
waarnaar nog moet worden gekeken.De heer Luchtenveld (VVD):De heer Weekers heeft daarover ook een aantal vragen gesteld. Ik heb toegezegd
dit nog nader te zullen bezien. De wijze waarop dit vorm kan krijgen zal eventueel
worden meegenomen in de nota van wijziging. Nu was er inderdaad sprake van
de mogelijkheid dat partijen een en ander informeel aan de rechter zouden
voorleggen.Minister Donner:Ik had begrepen dat dit was bedoeld als een voorlopige voorziening, als
het huwelijk eenmaal is ontbonden, voor het oplossen van elk conflict dat
later ontstaat. Daarvoor hebben wij nu de verzoekschriftenprocedure. Omdat
er een drempel in zit, dwingt dat partijen om tot overeenstemming te komen.
Een uitspraak binnen veertien dagen of drie weken betekent in de eerste plaats
dat er geen bemiddeling meer zal kunnen plaatsvinden. In de
tweede plaats betekent dit dat men een regeling inzake de beslissing op een
verzoekschrift met hoger beroep en met een mogelijk kort geding vervangt door
een snelle voorziening. Deze zaak wordt echter nog bezien.Dan kom ik nu op het voorstel om dwangmiddelen toe te passen, in het bijzonder
artikel 812 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering. Voorgesteld wordt
om dit artikel van toepassing te verklaren bij andere voorzieningen, maar
er moet spaarzaam beroep op worden gedaan. Als het in de wet staat zoals het
er staat, kunnen partijen daarop van rechtswege een beroep doen, en dan is
het niet meer aan de politie om te beoordelen of zij wel of niet optreedt,
want de wet voorziet niet in die beoordeling. De mogelijkheid die de sterke
arm heeft, is nu gerechtvaardigd omdat het gaat om het rechtzetten van de
gezagsverhouding, maar toepassing in alle gevallen waarin de rechter in een
artikel 253a-procedure een regeling heeft vastgesteld, betekent een substantiële
uitbreiding van de inzet van de politie. Dan hebben wij te maken met de casus
zoals mevrouw Kalsbeek die schetste. De politie kan de kwestie dan niet meer
beoordelen. Nogmaals, de kosten daarvan lopen via de minister van BZK, maar
als er staat dat een en ander zo nodig met de sterke arm kan worden afgedwongen,
kan de politie niet meer zeggen: vandaag hebben wij geen tijd, wij doen dat
morgen wel.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Dit lijkt mij wel wat stug! Laten wij de casus van vanmorgen maar als
voorbeeld nemen. Een moeder belt op: het kind kan niet mee op vakantie, want
het is ziek. De vader belt dan de politie: ga het kind voor mij halen, want
ik had de afspraak dat wij samen op vakantie zouden gaan. Dat kan toch niet
mogelijk zijn?Minister Donner:Dat ben ik met u eens, maar dat zou wel de consequentie zijn als artikel
812 werd toegepast op alle beschikkingen ingevolge artikel 253a. Daarom is
dit artikel nu beperkt tot een gelimiteerd aantal beschikkingen, in het bijzonder
als het gaat om het gezag. Het is volstrekt terecht dat men dan met de sterke
arm de gezagsverhouding kan herstellen zoals die voortvloeit uit een rechterlijke
uitspraak. Om dat toe te passen op iedere beschikking acht ik inderdaad niet
terecht. Dit dreigt naar mijn gevoel de verhoudingen alleen maar verder te
verscherpen en te juridiseren.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Dit lijkt mij in elk geval een punt waarop nog even moet worden teruggekomen.Minister Donner:Er is nog een punt, waar dan ook meteen naar gekeken moet worden door
de heer Luchtenveld. Het vervallen van de verzoekschriftenprocedure is het
gevolg van het feit dat artikel 377h vervalt, de gevallen waarin gezamenlijk
gezag wordt uitgeoefend. De verzoekschriftprocedure wordt nu beperkt tot de
gevallen dat er geen gezamenlijk gezag is. In andere gevallen is men aangewezen
op artikel 253a. Derhalve dacht ik dat mijn conclusie juist was, namelijk
dat de verzoekschriftenprocedures daarmee komen te vervallen.De voorzitter:Mag ik u aansporen om tot de afronding van uw advisering te komen?Minister Donner:Dit wetsontwerp vergt wel enig advies. Ik mocht het niet eerder schriftelijk
geven.Ik wil kort ingaan op de argumenten die onderdeel zullen uitmaken van
het kabinetsvoorstel over dit onderwerp. Ik ben ervan overtuigd dat als wij
het ouderschapsplan effect willen laten hebben, het ook preventieve werking
moet hebben. Daarom moet naar mijn mening in alle gevallen een ouderschapsplan
moet worden bijgevoegd. Niet zoals nu wordt voorgesteld door de heer Luchtenveld
alleen wanneer men overeenstemming bereikt, maar ook als men geen overeenstemming
bereikt. Ik ben het er mee eens dat het ouderschapsplan ook ingevoerd zal
moeten worden bij het geregistreerd partnerschap en dat het inderdaad gekoppeld
zal kunnen worden aan de regeling die wij kennen ten aanzien van het samenwonen.Ik wijs er in dit verband in eerlijkheid wel op, dat de regeling die nu
is voorgesteld door de heer Luchtenveld er niet verplichtend toe leidt dat
ook dan een ouderschapsplan wordt opgesteld. Het kan. Er staat alleen dat
het derde en vierde lid van toepassing zijn. Naar dat punt kan eventueel nog
gekeken worden. Het is een kwestie van de formulering.Als wij willen dat het ouderschapsplan effect sorteert, moeten wij het
aan de voorkant verzwaren. Het blijft aan de ouders om een procedure te starten
en om de vaststelling van verdeling van zorg- en opvoedingstaken te vragen.
Het kabinetsvoorstel wijkt daarin dus af van het voorstel van de heer Luchtenveld
die in geval van gezamenlijk gezag iedere mogelijkheid daartoe schrapt. Als
met tot wijzigingen wil komen, is men in zijn voorstel sowieso aangewezen
op het model van 253a.Er is nog een aantal andere punten dat speelt. Een daarvan heb ik al genoemd.
Naar mijn mening zou het ouderschapsplan ook gemaakt moeten worden als partijen
er niet uitkomen. In die gevallen moet aangegeven worden waarover men het
wel en waarover men het niet eens is. Op die manier wordt het conflict in
ieder geval ingedikt.Het voorliggende wetsvoorstel maakt het voor één ouder onmogelijk
om eenhoofdig gezag voor zichzelf te verzoeken. De heer Luchtenveld gaat ervan
uit dat het nog slechts mogelijk moet zijn voor een ouder om eenhoofdig gezag
te verzoeken ten behoeve van de andere ouder. Het alternatief voor het eenhoofdig
gezag is dan alleen nog maar de ontzetting uit de ouderlijke macht. Dat is
ongeveer het zwaarste middel dat wij hebben, dat wordt toegepast als de ouders
elkaar naar het leven staan. Als noodrem is dat te beperkt.Ik wijs er op dat onder andere het Hof in Amsterdam in een recente uitspraak
tegen een ouder die zich consistent niet hield aan de omgangsregeling, om
het gezag te verschuiven naar de andere ouder. Dat is een effectieve sanctie
in plaats van boetes of dergelijke. Het is een paardenmiddel. Deze sanctie
zou in het voorstel Luchtenveld vervallen, omdat hij in strijd is met de norm
van 253a en de andere mogelijkheden. Ik ben van mening dat, juist omdat men
de mogelijkheden van het eenoudergezag beperkt, een rechter in uitzonderingssituaties
eenhoofdig gezag op verzoek moet kunnen uitspreken.Er dreigt verwarring over de executoriale titel. De heer Luchtenveld heeft
zonder meer gelijk dat de akte van de ambtenaar van de burgerlijke stand een
executoriale titel kan hebben. Dat geldt echter alleen voor
datgene waarop de akte betrekking heeft, de echtscheiding. Die laat zich nu
juist niet executeren. Wij kunnen ook naar een andere regeling gaan, namelijk
dat het hele ouderschapsplan in de akte wordt gevoegd, maar dat leidt tot
een nog verdergaande wijziging van de bestanden van de burgerlijke stand.
De onderdelen daarvan zouden ook alle in het bestand van de burgerlijke stand
moeten worden opgeslagen. Wij hebben nu eenzelfde oplossing bij de rechterlijke
uitspraak. Het verzoekschrift, met de regeling die erbij is gevoegd, kan daarvan
onderdeel worden. De advocaat kan vragen om aspecten uit het ouderschapsplan
op te nemen in de beschikking. Daar is het eenvoudiger, omdat er niet een
gestandaardiseerd systeem van rechterlijke uitspraken is. Bij de burgerlijke
stand is er wel een gestandaardiseerd systeem. De regeling van de akte in
het voorstel-Luchtenveld houdt een executoriale titel in, maar alleen voor
een onderdeel dat wij echt niet zullen executeren, de echtscheiding zelf.
Voor het overige moet men een hulpconstructie verzinnen. Vanwege mijn verantwoordelijkheid
voor de burgerlijke stand zal ik daar grote terughoudendheid in acht nemen,
omdat daarmee een groot beslag wordt gelegd.Is de overbelasting van de rechterlijke macht een argument voor de voorstellen
zoals die er lagen? De belasting van de rechterlijke macht wordt niet veroorzaakt
door de gevallen waarin overeenstemming is over afspraken tussen mensen zonder
kinderen. Die worden doorgaans door de griffie behandeld. De rechter heeft
een marginale rol. Men hoeft daar ook niet voor te verschijnen.In ruil komt er een nieuwe regeling voor de totstandkoming van de omgangsregeling,
die naar mijn verwachting tot aanzienlijke geschillen voor de rechter aanleiding
zal geven. Zij zal dus tot een aanzienlijke uitbreiding van de taak van de
rechter leiden. In die zin is het voorstel penny wise, pound foolish.De burger die wil scheiden ruilt de € 192 griffierechten in.
Ik ben de heer Luchtenveld er dankbaar voor dat hij dit bedrag noemde, want
ik had het niet paraat. De verwijzing naar een mediator geschiedt door de
rechter en zal daarom onder de regeling vallen voor de kosten van het proces.
Daarmee is men er ook. De rechtsbijstand is er in beide regelingen.Daarvoor in de plaats komt een regeling waarbij men de mediator moet betalen.
Men moet ook de akte van de burgerlijke stand betalen. Let wel, dit is niet
een kwestie van de Vereniging van Ambtenaren van de Burgerlijke Stand. De
gemeenten bepalen zelf de tarieven, net zoals zij op dit moment de kosten
van de huwelijksakten bepalen. Dat is nogal eens een bron van inkomsten, zij
het dat de leges niet hoger mogen zijn dan de werkelijke kosten. Men moet
zich op dat punt niet rijk rekenen. Als men er niet uit komt, moet men alsnog
naar de rechter. Dan krijgt men het griffierecht alsnog er bovenop. Ik ben
bang dat er niet een wezenlijke vereenvoudiging van de lasten van de burger
zal zijn.De Raad voor de Kinderbescherming is op dit moment niet meer automatisch
bij zittingen aanwezig. Dat is alleen in individuele gevallen op verzoek van
de rechtbank zo. De raad kan ook eigener beweging zijn mening duidelijk maken.
De raad krijgt in het voorstel-Luchtenveld een totaal andere rol. Tegelijkertijd
zal de rechter, als er inderdaad een conflict is met de belangen van het kind,
om dat op te lossen doorgaans de Raad voor de Kinderbescherming om advies
vragen, omdat hij dat conflict zelf niet kan beoordelen. Bij het horen komt
de rol van de Raad voor de Kinderbescherming dus zonder meer weer naar voren.Bij de positie van de scheidingsbemiddelaar zet ik nog wel wat vraagtekens.
Op dit moment biedt de wet alleen maar in de bepaling dat zijn handtekening
onder de overeenkomst moet staan, een aanknopingspunt voor de beschrijving
van het proces dat zal plaatsvinden. Eerlijk gezegd heb ik enige twijfel of
dit voldoende is.Ten slotte zijn er nog enkele bepalingen die naar mijn mening uit juridisch
oogpunt anders geformuleerd zouden moeten worden. Ik ben bereid om deze schriftelijk
aan de Kamer voor te leggen om dit debat niet nodeloos te verlengen.De voorzitter:Ik stel voor om in te stemmen met dit aanbod van de minister. Verder heb
ik in de loop van de dag uit gesprekken met de meeste woordvoerders begrepen
dat zij niet staan te springen om nu nog met de tweede termijn te beginnen.
Ik stel dan ook voor, de algemene beraadslaging nu te schorsen en de tweede
termijn op een nader te bepalen tijdstip te houden. Ik teken hier wel bij
aan dat het mijn streven is om dit wetsvoorstel nog voor het zomerreces in
deze Kamer af te handelen. Ik realiseer me hierbij dat de minister heeft gezegd
dat de regering naar verwachting ook een wetsvoorstel op dit punt zal indienen,
maar hoe de minister, de initiatiefnemer en de Kamer hiermee zullen omgaan,
is natuurlijk niet aan mij, en zeker niet op dit moment.Mevrouw Kalsbeek (PvdA):Ik ben het zeer met u eens dat wij ernaar moeten streven om dit wetsvoorstel
voor het zomerreces af te handelen. Het zou mij een lief ding waard zijn,
maar wij moeten natuurlijk ook zorg dragen voor de kwaliteit van de wetgeving.
Ik heb van de heer Luchtenveld begrepen dat hij zijn voorstel nog op tal van
punten wil aanpassen. Ik verzoek hem, na te gaan of het mogelijk is om een
rapport te maken waarin zijn voorstel en het nog komende voorstel van de regering
met elkaar vergeleken worden. Dit zou zeer helpen om inzicht te verkrijgen
in de merites van beide voorstellen.De voorzitter:Dit lijkt mij een goed, effectief voorstel. Ik zie dat eenieder hiermee
kan instemmen.Aldus wordt besloten.De algemene beraadslaging wordt geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20042005-5087-5104.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl