Aan de orde is het mondelinge vragenuur, overeenkomstig artikel 136 van het Reglement van Orde.
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-06-30 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


2009-2010
 34
 
 
 
 Vragenuur
 Aan de orde is het mondelinge vragenuur, overeenkomstig
artikel 136 van het Reglement van Orde.
 
 
 Vragen van het lid Kant aan de minister-president,
minister van Algemene Zaken, over zijn uitspraken over
de bijdrage van Nederland aan Afghanistan.
 
 
 Ik heet de minister-president van harte welkom.
 
 
 
 Mevrouw
 Kant
 SP
 
 Voorzitter. Afgelopen week heeft president Obama zijn strategie ten aanzien
van de oorlog in Afghanistan bekendgemaakt. De president zal 30.000 extra
Amerikaanse militairen naar Afghanistan sturen en hij hoopt op zo'n 7000 extra
militairen van de NAVO. Dus volgt druk op Nederland: druk om in Afghanistan
te blijven. De SP-fractie vindt natuurlijk dat Nederland deze druk moet weerstaan,
niet alleen omdat Nederland al meer dan genoeg zijn steentje heeft bijgedragen,
maar vooral omdat de Amerikaanse strategie opnieuw zal mislukken. De oorlog
gaat namelijk gewoon door. Meer gevechtstroepen sturen betekent meer geweld,
meer verzet en dus meer burgerslachtoffers. Er komt geen oplossing, de situatie
blijft uitzichtloos.
 Er is inmiddels volop gebeld vanuit Amerika en het kabinet gaat zich nu
beraden op de mogelijkheden om in Afghanistan actief te zijn, zo zei de minister-president
letterlijk. Afgelopen vrijdag zei hij dat hij er daarom geen uitspraken over
doet, maar tot mijn verbazing voegde hij er vervolgens aan toe – ik
citeer – dat Nederland een buitenbeentje zou zijn als ons land niet
meer militair actief zal zijn in Afghanistan. Hij voegde er ook nog aan toe
dat zomaar terugtrekken een onbegaanbare weg is. Wat bedoelde onze minister-president
hiermee? Dit kan toch niet anders opgevat worden dan dat wij hoe dan ook opnieuw
militaire activiteiten gaan ondernemen in Afghanistan? Bedoelt hij dat niet
militair actief zijn geen optie is? Waarom is terugtrekken geen begaanbare
weg?
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Voorzitter. Ik dank mevrouw Kant voor de geboden gelegenheid om met elkaar
van gedachten te wisselen over dit onderwerp. Zij refereert terecht aan het
feit dat president Obama de nieuwe strategie van de Verenigde Staten ten aanzien
van Afghanistan heeft kenbaar gemaakt. Daarover is veel gezegd en geschreven.
Voor morgen staat een algemeen overleg op de agenda, waarbij de ministers
Verhagen, Van Middelkoop en Koenders aanwezig zullen zijn. Dit thema zal dan
aan de orde komen.
 De aankondiging van Obama heeft in Nederland opnieuw de aandacht gevestigd
op onze eigen aanwezigheid in Afghanistan. Zoals de Kamer weet, dient het
kabinet nog een besluit te nemen over de betrokkenheid van Nederland bij de
oorlog in Afghanistan na het vertrek van de Task Force Uruzgan. Er is nog
geen besluit genomen over de wijze waarop wij daarbij betrokken zullen blijven.
Nederland zal echter betrokken blijven bij het wel en wee van Afghanistan,
net als de rest van de internationale gemeenschap. Dat is niet iets nieuws.
Wij zullen het Afghaanse volk niet de rug toekeren.
 Afgelopen vrijdag hebben wij in de ministerraad over Afghanistan gesproken.
Zoals bekend, waren de ministers Verhagen en Van Middelkoop daarbij niet aanwezig.
Ik heb tijdens de ministerraad kort verslag gedaan van mijn contact met de
Amerikaanse vicepresident Biden en wij hebben afgesproken dat de discussie
over Afghanistan in de ministerraad zal plaatsvinden en niet via de media.
Zowel de Kamer als het kabinet is van mening dat een snelle besluitvorming
noodzakelijk is. Naast snelheid is echter zorgvuldigheid bij een dergelijk
besluit van het grootste belang. Nadat het besluit is genomen, zal de regering
nog uitgebreid over dit besluit met de Kamer komen te spreken.
 Mevrouw Kant refereert aan twee opmerkingen die ik heb gemaakt. De ene
opmerking gaat over het buitenbeentje, de andere over de onbegaanbare weg.
Ik dacht dat mijn uitspraken volstrekt helder waren. Wanneer wij ons volledig
zouden terugtrekken op het gebied van militaire activiteiten, zo heb ik het
geformuleerd, dan zijn wij in NAVO-verband een buitenbeentje, omdat wij dan
het enige land zouden zijn dat dit doet. Dat is gewoon een constatering.
 Dan mijn opmerking over de onbegaanbare weg. Zoals ik net heb aangegeven,
keren wij de Afghaanse bevolking niet onze rug toe. Dat hangt samen met meer
aspecten. Dat heb ik tijdens het interview ook gezegd. Ontwikkelingssamenwerking
is bijvoorbeeld een van die aspecten. Meer dan dat heb ik niet aangegeven.
Voor het overige heb ik verwezen naar het besluit dat wij nog moeten nemen.
 
 
 
 Mevrouw
 Kant
 SP
 
 Ik vind dit toch echt te gemakkelijk. De minister-president duikt. Dat
is volstrekt helder. Woorden hebben een betekenis. Als hij het woord "buitenbeentje"
gebruikt, wanneer het gaat over Afghanistan en het al dan niet terugtrekken
of al dan niet een nieuwe missie starten, dan heeft dat een betekenis. Dat
zegt hij niet zomaar. Hij zegt: wij zijn een buitenbeentje als wij niet militair
actief zijn. Met andere woorden, het is in zijn woorden uitgesloten dat Nederland
niet langer militair actief is na het beëindigen van deze missie in Afghanistan.
Het is voor hem dus uitgesloten dat dit niet zo zou zijn.
 Dan zegt hij: ja, maar wij keren Afghanistan niet de rug toe, er is ook
nog zoiets als ontwikkelingssamenwerking. Ja, vanzelfsprekend. Wij gaan hier
ook debatteren over wat daarbij wel of niet mogelijk is. Maar de minister-president
zegt: terugtrekken is geen begaanbare weg. Dan gaat het over het terugtrekken
van militairen. Waarom zegt hij dan dat terugtrekken geen begaanbare weg is,
in plaats van nu over ontwikkelingssamenwerking te spreken, want dat is een
heel ander onderwerp? Woorden hebben een betekenis.
 Mijn laatste vraag. In Buitenhof van afgelopen zondag heeft de NAVO-ambassadeur,
de heer Daalder, gezegd dat hij wil dat wij nog een jaar langer in Uruzgan
blijven. Ik wil vandaag van de minister-president horen of hij dat uitsluit.
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Mevrouw Kant heeft natuurlijk gelijk dat woorden betekenis hebben. Als
zij dat zegt, moet zij ook niet meer of andere woorden in mijn woorden leggen.
Wanneer Nederland in dit stadium zou stoppen met enige militaire activiteit –
daar kun je voor of tegen zijn – dan is het een feit
dat wij in NAVO-verband een buitenbeentje zijn. Meer dan dat heb ik niet gezegd.
Wanneer wij spraken over de betrokkenheid van Nederland bij Afghanistan, heb
ik steeds aangegeven dat het ons om onze 3D-benadering gaat. Die omvat ontwikkelingsaspecten.
Die omvat een bijdrage aan goed bestuur en die omvat veiligheid. De besluiten
die wij moeten nemen, zullen wij weloverwogen nemen. Daarover hebben wij contact
met onze internationale partners en ik loop daarop niet vooruit. Maar mevrouw
Kant moet niet meer in mijn woorden leggen dan ik heb gelegd. Inderdaad, wij
zijn een buitenbeentje als wij zouden zeggen: wij doen niets meer. Wij keren
Afghanistan niet de rug toe. Leest u de letterlijke tekst van mijn interview
erop na. Daarin heb ik gezegd dat dit te maken kan hebben met meerdere aspecten.
Meer dan dat is afgelopen vrijdag niet aan de orde geweest.
 
 
 
 Mevrouw
 Kant
 SP
 
 Er is één vraag nog niet beantwoord. Ik heb namelijk een
vraag gesteld naar aanleiding van de uitlating van de heer Daalder in Buitenhof
van afgelopen zondag. Hij zei duidelijk dat hij wil dat de Nederlandse militairen
nog een jaar langer in Uruzgan blijven.
 
 
 Uw punt is gemaakt.
 
 
 
 Mevrouw
 Kant
 SP
 
 Ik vraag de minister-president of hij dat uitsluit.
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Ik doe hierover helemaal geen uitspraak. Juist omdat dit zo'n gevoelig
onderwerp is, hecht ik eraan dat wij eerst als kabinet daarover onze mening
formuleren. Dan treden wij naar buiten. Ik heb afgelopen vrijdag juist aangegeven
dat ik geen behoefte heb aan allerlei speculaties. Dat ga ik nu dus ook niet
doen.
 
 
 
 Mevrouw
 Verdonk
 Verdonk
 
 Voorzitter. Ik heb twee vragen. De eerste gaat over de heer Daalder. De
heer Daalder zei heel duidelijk: alleen ontwikkelingssamenwerking kan niet.
Ik wil graag de mening van de minister-president daarover weten. De tweede
vraag gaat erover dat het kabinet spreekt uit één mond. Dat
is een van de beginselen van ons staatsrecht. Waarom lukt het hem niet om
dat te regisseren?
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Eerst de opmerking: ontwikkelingssamenwerking alleen kan niet. Mevrouw
Verdonk weet dat wij steeds hechten aan de 3D-benadering: veiligheid, ontwikkelingsactiviteiten
en goed bestuur. Het is altijd een samenhang. Dan is de vraag hoe dit zal
gaan in de toekomst. Daarover kan ik nu geen uitspraken doen. Dat is een kwestie
voor ons kabinet. Maar als wij willen doorgaan met ontwikkelingsactiviteiten,
zal evenzeer moeten worden voorzien in die twee andere componenten. Hoe dit
vorm en inhoud zal krijgen, is een kwestie van nader beraad.
 De tweede vraag van mevrouw Verdonk betreft uitlatingen door bewindslieden.
Ik heb afgelopen vrijdag nog eens aangegeven dat alle opmerkingen die zijn
gemaakt wel steeds binnen de marges zitten van hetgeen door het kabinet naar
voren is gebracht. Voor het overige heb ik aangegeven dat het een gevoelig
onderwerp is. Er wordt niet identiek over gedacht – dat geldt ook in
de Kamer – maar wij zitten nog wel binnen de marges die wij met elkaar
hebben vastgesteld.
 
 
 
 De heer
 Nicolaï
 VVD
 
 Ik ben natuurlijk vreselijk benieuwd of de minister van Defensie, de heer
Van Middelkoop, het ook spuugzat is dat de premier deze uitlating heeft gedaan,
maar mijn eerste vraag gaat over het volgende. Dit lijkt op wat de minister
van Buitenlandse Zaken een maand of twee geleden ook zei, namelijk dat wij
het niet kunnen maken om ons terug te trekken. Is dat niet precies de verkeerde
manier van onderhandelen, als je je in NAVO-verband zelf al in de hoek verft
door te zeggen: wij kunnen het niet maken om minder te doen?
 Mijn tweede vraag gaat over de PvdA en vicepremier Bos. Hij heeft meerdere
malen – ik heb het er nog eens op nageslagen – letterlijk verklaard:
in december 2010 is de laatste militair vertrokken. Namens de VVD-fractie
heb ik altijd gezegd: kabinet, kom alstublieft zo snel mogelijk met een voorstel,
in ieder geval voor 1 maart 2010, dan kunnen wij dat eindelijk serieus
bekijken. Mijn vraag aan de premier luidt: is er bij de PvdA, bij de coalitiegenoot, überhaupt
enige ruimte om te kijken naar een voorstel van dit kabinet en om dit in te
brengen, waarin van een serieuze militaire aanwezigheid na 2010 in Afghanistan
sprake is?
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Voorzitter. De eerste vraag van de heer Nicolaï is hoe het zit met
dat internationaal onderhandelen. Andere landen zijn zeer goed op de hoogte
van het krachtenveld hier in Nederland. De uitspraak van de Kamer, die breed
is aangenomen, is ook bij de bondgenoten bekend. Internationaal onderhandelen
heeft niet alleen te maken met wat een kabinet vindt, maar evenzeer met het
krachtenveld dat hier in het parlement naar voren is gekomen. Wij spreken
met onze bondgenoten over wat wij verder hebben te doen, maar zoals gezegd,
wij zitten middenin dat proces en ik loop daar verder niet op vooruit. De
opstelling van de Partij van de Arbeid is ons zeer bekend en vertoont ook
raakvlakken met datgene wat hier in de Kamer aan de orde is geweest. Voor
het overige zal in de verdere gesprekken moeten blijken tot welk oordeel wij
zullen komen. Ik heb aangegeven dat ik daarover niet wens te speculeren.
 
 
 
 Mevrouw
 Halsema
 GroenLinks
 
 Voorzitter. GroenLinks vindt dat de troepen terug moeten uit Uruzgan.
Mijn vraag aan de minister-president is of hij de afspraak met de Kamer gestand
doet of vindt dat definitieve terugtrekking van de Nederlandse militairen
uit Uruzgan eind 2010 een onbegaanbare weg is. Daar wil ik graag een helder
antwoord op. Minister Koenders heeft een heel andere opvatting naar buiten
gebracht, namelijk dat ontwikkelingssamenwerking in Uruzgan en daarbuiten
heel goed kan plaatsvinden zonder Nederlandse militaire ondersteuning. Is
de minister-president dat met hem eens? Tot slot vraag ik de fractie van de
Partij van de Arbeid hoe zij de uitspraken van de minister-president beoordeelt.
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 Voorzitter. De motie die in deze Kamer is aanvaard, is het kabinet zeer
bekend. Ik heb ook steeds aangegeven in publieke uitlatingen dat wij deze
motie, precies zoals gevraagd, zullen betrekken in onze besprekingen. Voor
het overige loop ik uiteraard niet vooruit op datgene wat een kabinet heeft
te beslissen. Natuurlijk kennen wij wel de gevoeligheden in
deze Kamer. Meer dan dat kan en wil ik er nu niet over zeggen.
 Minister Koenders heeft opmerkingen gemaakt over het verband tussen ontwikkelingsactiviteiten
en militaire ondersteuning. Dat zou zonder Nederlandse militairen wellicht
ook kunnen. Dat punt vormt nog onderdeel van beraadslaging in het kabinet.
Ik kan daar nu geen uitspraak over doen. Het gaat mij in ieder geval hierom.
Wanneer wij willen bijdragen aan de verdere ontwikkelingen in Afghanistan,
zal dat altijd een combinatie moeten zijn van veiligheid, goed bestuur, de
strijd tegen corruptie en ontwikkelingsmogelijkheden voor mensen. Wij zullen
steeds dat evenwicht moeten zien te bewerkstelligen. Hoe dat gaat –
of wij dat zelf zo doen of anderen – zal moeten blijken in de gesprekken.
Ik kan daar nu niet op vooruitlopen.
 
 
 Wil mijnheer Van Dam reageren?
 
 
 
 De heer
 Van Dam
 PvdA
 
 Voorzitter. Uiteraard. Ik heb de minister-president zojuist horen zeggen
dat hij heel goed weet hoe de verhoudingen in de Kamer liggen en wat het standpunt
van mijn fractie is. Ik geloof dat de motie in deze Kamer met overgrote meerderheid
is aangenomen en ik ben blij dat het kabinet deze heel goed op het netvlies
heeft. Dat zal ongetwijfeld leiden tot een verstandig besluit.
 
 
 
 De heer
 Van Bommel
 SP
 
 Voorzitter. De minister-president heeft dit debat natuurlijk zelf uitgelokt
met zijn uitspraak. Anderen mogen niet speculeren, maar wanneer hij zegt dat
een militair vertrek of terugtrekking geen begaanbare weg is, doet hij precies
wat hij anderen verwijt, namelijk speculeren over Nederlandse militaire betrokkenheid
bij Afghanistan in de toekomst. Ik heb nog geen uitleg gehoord, ook niet op
vragen van mijn fractievoorzitter, op de vraag wat de minister-president heeft
bedoeld met de term "geen begaanbare weg". Bedoelt hij daarmee dat het militair-technisch
niet kan? Bedoelt hij dat het uit bondgenootschappelijke overwegingen niet
kan; we moeten internationaal gezien wel militair betrokken blijven bij Afghanistan?
Of bedoelt hij daar iets anders mee? Hij heeft ook geen antwoord gegeven op
de vraag of hij die Kamermotie gaat uitvoeren. De uitspraak daarin gaat over
terugtrekking uit Uruzgan en geen nieuwe missie in Uruzgan. Volgens mij moet
hij niet zeggen dat hij deze zal betrekken bij de besprekingen, maar dat hij
deze gewoon gaat uitvoeren. Dezelfde vraag stel ik aan de fractie van de Partij
van de Arbeid. Is een verlengd verblijf in Uruzgan of een vergelijkbare missie
in een ander deel van Afghanistan voor de PvdA een begaanbare weg?
 
 
 
 Minister
 Balkenende
 
 De tweede vraag van de heer Van Bommel, over het uitvoeren van de motie,
is exact dezelfde als die mevrouw Halsema heeft gesteld. Ik heb niets toe
te voegen aan het antwoord dat ik al heb gegeven.
 De eerste vraag verbaast mij. De heer Van Bommel vraagt mij om de term
"onbegaanbare weg" uit te leggen. In het verslag van het gesprek dat ik op
de radio heb gehad, staat glashelder wat ik daarmee bedoel. Ik wil dat best
allemaal voorlezen. In dat verslag zeg ik: Dat lijkt mij echt onbestaanbaar
omdat alle NAVO-landen actief zijn in Afghanistan. Sommige landen doen ook
nog meer. Ik vind dat je dat niet van Nederland kunt vragen, want dat is onze
bijdrage van het afgelopen jaar. Je zomaar terugtrekken uit Afghanistan en
het land de rug toekeren, vind ik een onbegaanbare weg. Nu wordt aan mij de
vraag gesteld of ik denk aan een bijdrage in de vorm van een veldhospitaal
of aan extra F-16's, of wordt het toch iets substantiëler? Ik antwoord
dan dat wij het hebben over meerdere aspecten. Men zegt mij dat het vooral
gaat om militaire betrokkenheid. Ik geef aan dat ik dat begrijp, maar wanneer
wij het hebben over Afghanistan de rug toekeren, gaat het om verschillende
zaken. Ontwikkelingsactiviteiten zullen gewoon moeten doorgaan. Met betrekking
tot de militaire activiteiten hebben wij te maken met de verantwoordelijkheid
van Nederland en de andere NAVO-landen en landen erbuiten voor Afghanistan,
waar deze hulp nog steeds nodig is.
 Ik heb aangegeven dat het met meerdere aspecten te maken heeft. Ik heb
ook gesproken over ontwikkelingssamenwerking en ik wil er geen enkel misverstand
over laten bestaan: de rug toekeren heeft te maken met die meerdere aspecten.
 
 
 
 De heer
 Van Dam
 PvdA
 
 Natuurlijk wil ik de heer Van Bommel antwoorden. Het antwoord op zijn
vraag is nee. Dat wist hij ook al, want er ligt een heel duidelijke Kameruitspraak
waarin precies wordt gezegd wat hij vroeg. Hij zou die vragen moeten stellen
aan de fracties van het CDA en van D66, want dat waren de enige fracties die
tegenstemden.