Aan de orde is het debat over pre-implantatie genetische diagnostiek
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-04 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2007-2008, pag. 7423-7449

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

18-08-2008

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2007-2008

nr. 104, pagina 7423-7449

02-07-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29323Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Aan de orde is het debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 26 juni 2008 over verpakkingen en zwerfafvalPagina 7485-7489
Aan de orde is het debat over de Voorjaarsnota 2008 met bijbehorende suppletoire begrotingen (31474, nr. 1)Pagina 7491-7527
Presentie en opening (woensdag 2 juli 2008)Pagina 7423-7423
Aan de orde is het debat over pre-implantatie genetische diagnostiekPagina 7423-7449
Aan de orde is het debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 5 juni 2008 over besteding EU-middelenPagina 7489-7491
Aan de orde is het debat over het rapport van de commissie-BakkerPagina 7450-7485
Aan de orde is de behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van de begrotingsstaat van de overige Hoge Colleges van Staat en Kabinetten (IIB) voor het jaar 2008 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (31474 IIB); - het wetsvoorstel Wijziging van de begrotingsstaat van het gemeentefonds voor het jaar 2008 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (31474 B); - het wetsvoorstel Wijziging van de begrotingsstaat van het provinciefonds voor het jaar 2008 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (31474 C); en 3 andere wetsvoorstellen (31474-D, 31474-E en 31474-F)Pagina 7527-7527
Regeling van werkzaamheden (woensdag 2 juli 2008)Pagina 7449-7450
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (woensdag 2 juli 2008)Pagina 7528-7529

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 205 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het debat over pre-implantatie
genetische diagnostiek.De voorzitter:Ik heet de staatssecretaris van VWS welkom.Wij hebben met elkaar afgesproken dat de woordvoerders in hun eerste termijn
acht minuten spreektijd hebben en dat wij wat terughoudend zijn met interrupties.Mevrouw Arib (PvdA):Voorzitter. Een aantal weken geleden hebben wij een stevig debat gevoerd
over de mogelijkheid tot pre-implantatie genetische diagnostiek, oftewel embryoselectie.
Ik zal het in het vervolg hebben over "PGD". Het was duidelijk dat
het voor de PvdA belangrijker was de tijd te nemen om tot een afgewogen standpunt
te komen, dan een standpunt af te dwingen waarbij de kans bestond dat zorgvuldigheid
en duidelijkheid ondergesneeuwd raakten.Voor de PvdA stond van begin af aan voorop dat paren die een individueel
verhoogd risico hebben op een kind met een ernstig genetische aandoening of
ziekte, de keuzemogelijkheid moeten hebben om hun kind hiertegen te beschermen.
Zij weten immers uit eigen ervaring wat voor leed dit met zich brengt, omdat
zij van dichtbij in hun familie hebben meegemaakt hoe belastend een ernstige
erfelijke aandoening of ziekte kan zijn. Ook was en is voor ons van belang
dat de politiek niet op de stoel van de arts gaat zitten. Daarnaast hebben
wij duidelijk aangegeven dat wij geen lijst van ziekten willen.Een gevolg van deze uitgangspunten is dat de huidige praktijk niet teruggedraaid
mag worden, dat artsen het werk dat zij doen sinds het Planningsbesluit klinisch
genetisch onderzoek van 2003, ook kunnen blijven doen. Zij hebben bewezen
dat zij zorgvuldig handelen bij dit emotionele en gecompliceerde vraagstuk.
De brief die er nu ligt, voldoet aan onze uitgangspunten. Het kabinet heeft
een zeer zorgvuldige afweging gemaakt van alle factoren die een rol spelen
bij dit gecompliceerde vraagstuk. Er zijn heldere criteria opgesteld die recht
doen aan alle aspecten die meegewogen moeten worden. Er is duidelijkheid geschapen
voor artsen en vooral voor de paren die hiermee geconfronteerd worden. De
bestaande praktijk wordt niet teruggedraaid, maar geformaliseerd
en er is ruimte voor de toepassing van PGD, als zich nieuwe aandoeningen aandienen.De psychische en morele belasting van paren wordt duidelijk meegewogen.
Het kabinet heeft zich zeer empathisch opgesteld. Als je als vrouw drager
bent van een erfelijk gen, zwanger wordt, een vruchtwaterpunctie laat doen
en uiteindelijk moet beslissen tot een abortus, kan ik mij voorstellen dat
dit emotioneel heel zwaar is. Uit de praktijk blijkt ook dat vrouwen die voor
PGD kiezen, al een lange weg hebben moeten gaan, vaak al eerder abortus hebben
laten verrichten of een spontane miskraam hebben gehad, omdat het embryo de
aandoening had. Met de mogelijkheid tot PGD zijn ook dit soort overwegingen
van belang.Ik vind het heel goed dat dit kabinet op basis van wetenschappelijke ontwikkelingen
op het gebied van de genetica tot nieuwe inzichten is gekomen, namelijk dat
de mate van penetrantie niet het enige doorslaggevende criterium mag zijn,
maar dat voortaan een set van criteria gehanteerd wordt die een helder, objectief
kader voor toepassing van PGD vormt. Voor het kabinet is een aantal criteria
van belang, te weten: ernst en aard van de ziekte, behandelmogelijkheden,
aanvullende medische criteria en, wat ik zojuist noemde, de psychische en
morele factoren. Deze criteria kunnen wij van harte ondersteunen, omdat de
beroepsgroep hiermee wel uit de voeten kan. Het zijn zorgvuldigheidscriteria
waarmee in de huidige praktijk ook wordt gewerkt.Dit kabinet valt te prijzen omdat het niet is gekomen met een lijst van
ziekten die wel en ziekten die niet in aanmerking komen voor PGD. Zo hoort
het ook. De politiek hoort de algemene beleidskaders te stellen en uiteindelijk
is het aan de arts om samen met zijn of haar patiënt te bepalen wat de
beste behandeling is. In dit geval zijn wij het helemaal eens met het kabinet,
dat letterlijk in zijn brief schrijft dat de politiek uit de spreekkamer moet
blijven. Dit uitgangspunt onderschrijven wij van harte.Mevrouw Agema (PVV):U stelt dat er geen limitatieve lijst van ziekten moet komen en dat de
politiek uit de spreekkamer moet blijven, maar waar ligt voor de PvdA dan
de grens? Wordt er een grens overschreden als je kunt spreken van "designerbaby's"?Mevrouw Arib (PvdA):In het vorige debat heb ik heel duidelijk gezegd dat wij de toepassing
van PGD belangrijk vinden als het gaat om erfelijke ernstige aandoeningen
of ziekten die belastend of niet te behandelen zijn. Dit lijkt mij een heel
belangrijk uitgangspunt. Wij hebben ook gezegd dat wij ons zorgen maken over
de mogelijkheid van een glijdende schaal. Het is geen discussie over designerbaby's,
het gaat niet om embryoselectie op basis van de kleur van de ogen, het gaat
erom dat ouders voorkomen dat zij kinderen krijgen met erfelijke aandoeningen
die in hun familie voorkomen. De regering heeft hiervoor een aantal criteria
opgesteld, die ook voorkwamen in het advies van de Gezondheidsraad uit 2006.
Wij vinden dit belangrijke criteria en wij denken dat de medische wereld ermee
kan werken.Mevrouw Agema (PVV):Ik kan het hier natuurlijk grotendeels mee eens zijn, maar hoe staat uw
partij tegenover onderzoek naar bijvoorbeeld het syndroom van Down?Mevrouw Arib (PvdA):Ook daarover hebben wij al eens gedebatteerd. Ik ben altijd een voorstander
van prenatale screening geweest en ik vind het dan ook jammer dat deze mogelijkheid
alleen aangeboden wordt aan vrouwen van 36 jaar of ouder. In andere landen
in onze omgeving wordt deze mogelijkheid aan alle vrouwen aangeboden en uiteindelijk
is de beslissing aan de vrouw.De regering schrijft in de brief dat "ook wordt voorkomen dat het
toepassingsgebied ongewild en ongewenst kan verschuiven naar patiënten
bij wie geen hoog individueel risico aan de orde is om de erfelijke ziekte
of aandoening ook daadwerkelijk te krijgen". Klopt het dat dit het verschil
met het huidige Planningsbesluit is, dat in theorie wel een glijdende schaal
mogelijk maakt? Ik heb de indruk dat er in de praktijk nu al zorgvuldig gelet
wordt op de vastgestelde criteria. Het kabinetsstandpunt komt dus eigenlijk
neer op formalisering van de bestaande praktijk.Uit de brief maak ik op dat er een richtlijnencommissie met een tweeledige
taak wordt ingesteld. Zij dient richtlijnen voor PGD op te stellen. Dit lijkt
mij meer dan nodig; het stond ook al in de vorige brief en het had eigenlijk
allang moeten worden gedaan. Er bestaan ook al richtlijnen voor ivf en andere
medische handelingen, dus dit lijkt mij prima. Daarnaast zal deze commissie
straks regering en Kamer adviseren over nieuwe aandoeningen en ziekten die
in aanmerking zouden moeten komen voor PGD. Hierover bestaat veel onduidelijkheid.
Ik maak uit de brief het volgende op; de staatssecretaris moet mij maar corrigeren
als het niet klopt. De richtlijnencommissie is geen ethische toetsingscommissie
waaraan paren of vrouwen toestemming voor PGD moeten vragen. Het ziekenhuis
in Maastricht heeft al een multidisciplinair team, maar de richtlijnencommissie
is niet aan dat ziekenhuis verbonden; er kunnen ook deskundigen uit andere
ziekenhuizen lid van zijn, bijvoorbeeld uit het AMC of het UMC. De taak van
deze commissie is het adviseren over nieuwe toepassingen van PGD. Dit betekent
dus ook dat vrouwen die drager van het borstkankergen of het eierstokkankergen
niets met de richtlijnencommissie te maken krijgen. Ik noem deze vormen van
kanker nadrukkelijk omdat ik geschrokken ben van het beeld in bepaalde media
van een toetsingscommissie waar paren voor zouden moeten verschijnen om in
aanmerking te komen voor PGD. Verder ga ik ervan uit dat niet de politiek,
maar de beroepsgroep zelf deze commissie gaat samenstellen.Ik ben ook een beetje geschrokken van een persbericht van de Vereniging
Samenwerkende Ouder- en Patiëntenorganisaties (VSOP). Zij vindt dat het
kabinet met zijn besluit de keuzevrijheid van patiënten bedreigt omdat
het beperkende criteria heeft opgesteld voor erfelijke aandoeningen die voor
het eerst in aanmerking komen voor PGD. Zo heb ik het helemaal niet begrepen.
Volgens mij zijn de criteria zo omschreven als ze in de dagelijkse praktijk
al door artsen werden toegepast. De VSOP noemt de criteria onaanvaardbaar,
omdat naar haar mening alleen de patiënt mede op grond van het leed in
zijn erfelijk belaste familie tot een oordeel kan komen over de ernst van
een aandoening en de psychische belasting van een risico. Maar bij de psychische
en morele factoren worden de psychische belasting van de gendrager, de mate
van acceptatie van reproductieve opties zoals PGD, maar ook van prenatale
diagnostiek en eerdere ervaringen van de patiënt, zoals
een abortus of een miskraam, toch ook meegewogen?Ten tijde van het advies van de Gezondheidsraad uit 2006 was de omvang
van de behoefte aan PGD onbekend. Deze werd geschat op 300 of meer bij een
bestaande capaciteit van 100. Uit recent onderzoek van het AMC en de VSOP
blijkt dat patiënten slecht geïnformeerd zijn over PGD. Meer dan
de helft van de paren met een verhoogde kans op een kind met een ernstige
genetische afwijking weet niet van het bestaan van PGD. Als paren wel meer
weten over de voor- en nadelen en over de alternatieven, zoals prenatale diagnostiek,
geven zij de voorkeur aan PGD. Bovendien gaan veel patiënten nu al naar
het buitenland om PGD te laten verrichten. Uit onderzoek blijkt dat de vraag
bij goede voorlichting en informatie kan oplopen tot 900 per jaar. De staatssecretaris
schrijft dat nog onderzoek verricht wordt naar de vraag of de huidige capaciteit
voldoende is. Ik weet dat het AMC er ook graag voor in aanmerking zou komen.
Wanneer kunnen wij de resultaten verwachten? Wordt dan uitgegaan van de capaciteit
die nodig is voor de paren die van het bestaan van PGD weten of wordt de capaciteit
gebaseerd op het aantal paren met een verhoogde kans op kinderen met een ernstige
genetische aandoening?De heer Rutte (VVD):Mevrouw de voorzitter. Ik ben verbaasd, laat ik het maar zo helder mogelijk
zeggen. Er is iets goeds uit het kabinet gekomen. Er is namelijk helderheid
dat embryoselectie bij levensbedreigende ziektes mag. Ik ga daarom voor de
verandering maar eens enkele complimenten uitdelen.Om te beginnen deel ik een compliment uit aan de Partij van de Arbeid.
Ik baal regelmatig stevig van alle linkse plannen die het kabinet over het
land uitstrooit, maar in dit geval ben ik tevreden dat de PvdA de rug recht
heeft gehouden. Ik deel ook een compliment uit aan de staatssecretaris. Zij
heeft haar inzet van de oorspronkelijke, niet meer bestaande brief niet verlaten
en de toorn van André Rouvoet goed weerstaan. Ik deel ook een groot
compliment uit aan het christelijke smaldeel van dit kabinet. Doordat mevrouw
Wiegman en André Rouvoet namens de ChristenUnie embryoselectie tot
een bijna-kabinetscrisis hadden gepromoveerd en het CDA vervolgens iedereen
in spanning hield of het wel of niet van mening zou veranderen, wist ineens
heel Nederland van de mogelijkheid om embryo's te selecteren op erfelijke
ziektes. De telefoon stond roodgloeiend in Maastricht. De ChristenUnie heeft
uiteindelijk heel veel mensen een goede dienst bewezen door deze gratis Postbus
51-spot over embryoselectie wekenlang over Nederland heen te storten. Een
betere voorlichting kun je je, mevrouw Wiegman, niet voorstellen.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):De toonzetting en de manier waarop de heer Rutte nu een beeld schetst,
verbazen mij een beetje. Het woord "kabinetscrisis" is vooral een
woord dat hij zelf in de mond heeft genomen. Hij heeft dat mij nooit horen
zeggen.Hebt u, mijnheer Rutte, kennisgenomen van Trouw van vandaag?De heer Rutte (VVD):Zeker.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Daarin staat de conclusie "Compromis over selectie embryo's laat
zien hoe dom polarisatie was". Wat u nu doet, is verdergaand polariseren
in plaats van op u in laten werken wat de meerwaarde is van deze brief, namelijk
dat een heel zorgvuldige afweging heeft plaatsgevonden van de verschillende
waarden die in het geding zijn.De heer Rutte (VVD):Dit verbaast mij, voorzitter. Mevrouw Wiegman en ik hebben een totaal
verschillende taxatie van de politieke situatie.Mevrouw Wiegman, het is uw partijleider, André Rouvoet, die de
staatssecretaris van Volksgezondheid openlijk dwong om een brief terug te
nemen, die haar groot politiek gezichtsverlies liet lijden, die het PvdA-smaldeel
in het kabinet dat altijd samen met VVD en andere partijen als D66 en GroenLinks
optrok in medisch-ethische kwesties, dwong om enige weken in het stof te bijten.
Dat noem ik uitzonderlijk. Het woord "kabinetscrisis" is op allerlei
plekken gevallen. Het heeft echter een groot voordeel. Ik complimenteer u
hier vandaag, dus neem dat compliment nu in ontvangst! Doordat u het zo opspeelde
en deze Postbus 51-spot ermee creëerde, is er ontzettend veel bekend
geworden over iets wat nog maar weinig mensen precies kenden en staat de telefoon
in Maastricht inmiddels roodgloeiend. Dat is het goede nieuws.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Nu gaat het toch weer over Postbus 51. Laat ik nog even iets citeren uit
Trouw: "Het laat met terugwerkende kracht zien hoe onvruchtbaar en ongepast
de polarisatie is over een onderwerp dat zowel in de microsfeer als maatschappelijk
lastige vragen oproept. Het onderwerp vraagt om gewetensvolle en zorgvuldige
afweging, zowel in de spreekkamer als in de politieke arena, en niet om het
plat aanjagen van tegenstellingen." Laten wij dat vandaag vooral ook
doen.De heer Rutte (VVD):Mevrouw Wiegman vindt de politiek-nucleaire eerste reactie van haar partijleider
André Rouvoet op de oorspronkelijke brief van de staatssecretaris,
welke brief eigenlijk op alle belangrijke punten volledig overeind is gebleven,
dus niet passen in wat mevrouw Wiegman zelf zegt in Trouw over het onnodig
oppompen van een dergelijk publiek debat, zodat er niet meer in alle rust
tot afwegingen kan worden gekomen. Het is juist de partij van mevrouw Wiegman
die zich daaraan schuldig heeft gemaakt. Het is haar partijleider die deze
situatie heeft gecreëerd, niet de staatssecretaris.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Er wordt hier gesproken over een nucleaire reactie. Dat was het niet.
Het was een reactie die ook breder in het kabinet gedeeld werd, die erop neerkwam
dat de brief breder besproken had moeten worden, juist vanwege de zorgvuldigheid.
Dat is gebeurd en dat juich ik toe.De heer Rutte (VVD):Mevrouw Wiegman en ik hebben een totaal verschillende taxatie van de wijze
waarop politiek werkt. Het gaat hier om vrouwen die een kinderwens hebben, maar die hun kinderen
niet willen opzadelen met een zwaard van Damocles boven het hoofd. Mijn fractie
is van mening dat ouders en medici zelf in de spreekkamer de afweging moeten
kunnen maken over levensbedreigende situaties. De politiek moet daar niet
tussen gaan zitten.Ik heb nog enkele vragen aan de staatssecretaris. Ik heb de indruk dat
de vier beschreven criteria nu ook al worden toegepast door het academisch
ziekenhuis Maastricht. Kan de staatssecretaris dit bevestigen en zo niet,
aangeven waar de criteria afwijken van de huidige praktijk?In de brief wordt de werkwijze van de landelijke richtlijnencommissie
nogal vaag weergegeven. Ik interpreteer het als volgt. De commissie toetst
de stand van de wetenschap, dat wil zeggen dat individuele gevallen van nieuwe
ziekten worden ingebracht en dat de commissie vervolgens een generieke uitspraak
over dat ziektebeeld doet. Klopt deze zienswijze? Ik hoop op een bevestigend
antwoord.Kan de staatssecretaris aangeven wie er zitting nemen in de commissie?
Ook mevrouw Arib vroeg daar aandacht voor. Welk profiel hebben deze mensen?
Ik hoop dat wetenschappers deel gaan uitmaken van deze commissie en zeker
geen politici. Op die plek past geen ideologische strijd, maar slechts een
objectieve beoordeling. Wie benoemt de commissieleden? Doet de beroepsgroep
dat zelf? Zo lees ik het in de brief van de staatssecretaris. Graag ontvang
ik van haar op dit punt een bevestiging.Wat is de opdracht aan de landelijke richtlijnencommissie? Gaat het om
een "ja, mits"-insteek of om een "nee, tenzij"-insteek?De VVD-fractie is tevreden. De bestaande praktijk wordt geformaliseerd
en er blijft ruimte voor nieuwe ontwikkelingen in de wetenschap. Mevrouw Wiegman
zei in de media dat ze zeven positieve punten in de kabinetsbrief zag, maar
dat lijkt mij meer het afdekken van een groot politiek verlies. Nu is dat
niet mijn probleem; dat probleem laat ik graag bij de fractie van de ChristenUnie.
Ik kijk naar de vrouwen in heel moeilijke situaties, die nu weer hoop hebben
gekregen. Hoop en leven liggen soms letterlijk heel dicht bij elkaar. Wel
is het jammer dat veel mensen wekenlang onnodig in onzekerheid zijn gebracht.Ik begon het vorige debat over dit belangrijke onderwerp met een citaat
van een vrouw met erfelijke borstkanker, die de staatssecretaris na haar vorige,
weer ingetrokken brief wel kon zoenen. Gelukkig heeft mevrouw Bussemaker voet
bij stuk gehouden. Er is inderdaad alle reden om haar te zoenen.De heer Ormel (CDA):Ik dank de heer Rutte voor zijn betoog, maar ik constateer wel dat ik
de inhoud mis. Hij zegt: hoe meer embryoselectie, hoe beter, het is geweldig
dat de telefoon roodgloeiend staat in Maastricht. Bij mijn weten is er echter
in het liberale gedachtegoed nagedacht over moraal en ethiek van het leven.
Ik noem bijvoorbeeld Immanuel Kant – geen familie van mevrouw Kant,
neem ik aan – die zegt dat het leven een doel op zichzelf is. Kan de
heer Rutte aangeven waar voor de VVD-fractie een grens ligt als het gaat om
de beschermwaardigheid van het leven?De heer Rutte (VVD):Immanuel Kant, de categorische imperatief: Wat gij niet wilt dat u geschiedt,
doe dat ook een ander niet. Ook in het christelijk geloof is dat een belangrijk
uitgangspunt. In het vorige debat heb ik mij aangesloten bij de opmerkingen
uit de hoek van GroenLinks dat selectie op hedonistische gronden – dus
selectie op intelligentie, huidskleur, kleur van de ogen et cetera –
niet aan de orde is. Mevrouw Arib is er net ook op ingegaan. Hier gaat het
om selectie in gevallen waarin sprake kan zijn van levensbedreigende ziektes.
Ik vind het van groot belang dat deze uitbreiding nu ook in de praktijk geformaliseerd
wordt, een uitbreiding niet alleen naar een honderd procent risico op ziektes
maar ook naar een zeer hoog risico op ziektes. Hoe dat zich verder ontwikkelt,
moeten wij in de eerste plaats aan de deskundigen vragen.De heer Ormel (CDA):Daar ben ik het op zichzelf mee eens, maar hiermee geeft de heer Rutte
aan dat er wel degelijk een plaats is voor de politiek. Er is wel degelijk
sprake van een politieke keuze. Hij zegt dat het gaat om de kans op levensbedreigende
ziektes. Waar ligt de grens? Hoe ver gaan wij daarbij?De heer Rutte (VVD):De politiek zal altijd de kaders moeten stellen op basis waarvan in de
spreekkamer tussen arts en patiënt een goede afweging kan worden gemaakt.
Het grote verschil tussen het aanvankelijke niet-standpunt van het CDA –
en gelukkig is er nu wel een standpunt ingenomen – en ons standpunt
is dat wij goed kunnen leven met het zogenoemde Planningsbesluit uit 2003.
Daar was in geregeld hoe dit moest worden toegepast. In de eerste brief van
de staatssecretaris werd dat verder geduid. Dat juridische kader stond wat
ons betreft stevig overeind. Wij konden goed leven met dat kader, politiek
vastgesteld, waarbinnen vervolgens in het overleg tussen arts en patiënt
de beslissingen worden genomen.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter. Het is goed dat embryoselectie bij een hoog risico op borstkanker
mogelijk wordt. Hoe dit ethisch belangrijke onderwerp politiek verlopen is,
verdient geen schoonheidsprijs. De onzorgvuldigheid van de staatssecretaris
en het politieke gesteggel erna hebben in ieder geval voor onnodige onrust
gezorgd bij de vrouwen die hun hoop hierop hadden gevestigd. Maar het is zinloos –
en ik denk zelfs ongepast – om nu achteraf nog eens politiek te gaan
steggelen over winnaars en verliezers, over in welke zin welke fractie iets
heeft binnengesleept. Wat nu telt is de uitkomst. Dan is de conclusie van
mijn fractie dat het voorstel dat nu voorligt beter is dan wat er lag.Mijn fractie had ook kritiek op de ingetrokken brief van de staatssecretaris,
ook al waren wij het met de uitkomst van embryoselectie bij een hoog risico
op borstkanker eens. Wij vonden het namelijk een erg technische benadering.
Er ontbrak vooral een kader voor de wijze waarop met toekomstige mogelijkheden
van pre-implantatie genetische diagnostiek moet worden omgegaan. Het kabinet
komt nu met een afwegingskader en dat is goed. De ervaring leert dat veel
van wat kan uiteindelijk ook beschikbaar komt, al dan niet via het commerciële
circuit. De politiek zal, zonder hierop vooruit te lopen, kaders moeten stellen. De staatssecretaris noemt het in haar brief een afweging van criteria.
Ik vraag mij eerlijk gezegd af of het woord "criteria" hier wel
op zijn plaats is. Als ik het goed begrijp is het een afweging van een set
van factoren die in samenhang worden afgewogen. Een criterium geeft de indruk
dat het ja of nee is, afhankelijk van één van de factoren. Al
die factoren samen zijn dan het criterium. Dan moet niet gesproken worden
van criteria. Het is misschien wat ingewikkeld, maar ik vind het wel wezenlijk
dat de staatssecretaris aangeeft hoe wij dat kader moeten zien.Bij die factoren wordt terecht geen ziekte of een percentage genoemd.
Bij de toetsing moet gekeken worden naar de ernst en de aard van de ziekte,
de behandelmogelijkheden, aanvullende medische criteria en psychische en morele
factoren. Het moet dan gaan om een hoog individueel risico. Dan rijst meteen
de vraag wat een hoog risico is. Dat kun je op verschillende manieren opvatten.
Bij borstkanker kan dat 80% zijn, maar wat als het gaat om 50%
en een zeer ernstige ziekte met desastreuze gevolgen die zich al op heel jonge
leeftijd aandient en niet te behandelen is? Met andere woorden, het gaat om
het totale samenspel van die factoren. Op basis daarvan moet een afweging
worden gemaakt. Terecht wordt er gekozen voor een totaalafweging in plaats
van louter het risico op één ernstige aandoening.Als het gaat om beschikbare of reële voorzienbare behandelmogelijkheden
vind ik het weer heel lastig worden. De medische vooruitgang is moeilijk te
voorspellen en ouders zullen hun verantwoordelijkheid en beslissing willen
baseren op de kennis en feiten van nu. Je kunt nu eenmaal niet in de toekomst
kijken. Verbeteringen moeten bovendien al snel te verwachten zijn, want nogal
wat erfelijke kankers manifesteren zich op jonge leeftijd.De komende decennia zullen de snelle ontwikkelingen in de DNA-technologie
veel genvarianten opsporen die in combinatie met omgevingsfactoren leiden
tot een verhoogd risico op een veelheid van aandoeningen. Er komt waarschijnlijk
dus nog wel het een en ander op ons af. Voorkomen moet worden dat de praktijk
zich in de toekomst ongemerkt ontwikkelt tot wat wij ethisch en maatschappelijk
niet aanvaardbaar vinden. Daarom stelden wij in het vorige debat voor om een
landelijke medisch-ethische commissie in te stellen die klinische toepassingen
van nieuwe ontwikkelingen op dit gebied beoordeelt. Wat blijkt? Het kabinet
komt met een landelijke commissie. Wij juichen dat natuurlijk toe, maar ik
heb er nog wel enkele vragen over.Waarom een rol voor een nieuwe commissie en waarom niet een die valt onder
of hoort bij het CCMO? Waarom bijvoorbeeld niet een commissie als subcommissie
daarvan? En – die vraag is al door anderen gesteld – wie benoemt
de leden van deze commissie? Zal dat net als bij het CCMO bij KB zijn en worden
ze voorgedragen door de minister van VWS? Dat lijkt mij nogal voor de hand
te liggen als het gaat om de bewaking van landelijke kaderstelling.Voorzitter. Er is nog wel iets wat mij bevreemdt. Als ik het goed begrijp,
is er nu alleen een uitzondering gemaakt voor erfelijke borstkanker, maar
er zijn internationaal nu zo'n tien erfelijke kankers waarvoor in andere landen
ook embryoselectie wordt toegepast. In Maastricht gebeurt dat bijvoorbeeld
ook als het gaat om polyposis, ofte wel erfelijke darmkanker. De kans daarop
is praktisch 100% en gendragers laten veelal al voor hun twintigste
levensjaar hun dikke darm verwijderen. Ook voor het Li-Fraumeni Syndroom met
een zeer hoog risico op heel diverse en meerdere tumoren, vaak al op kinderleeftijd,
wordt al om embryoselectie gevraagd. Hoe zit het nu? Gaat het nu echt alleen
om die erfelijke borstkanker en is dat niet wat raar als er vergelijkbare
ziekten zijn waarvan de ernst en het risico minstens net zo groot zijn? Ik
wil graag weten hoe het precies zit.In het vorige debat heb ik gevraagd om een verbreding van de discussie.
Is het eigenlijk niet vreemd dat er onderscheid wordt gemaakt tussen embryoselectie
en prenatale diagnostiek? Ook voor prenatale diagnostiek is er uiteraard een
richtlijn ontwikkeld en – laat ik daar duidelijk over zijn – daar
wordt zeer zorgvuldig mee omgegaan, maar is het niet logisch om de richtlijnen
en eventueel uitbreiding van beide toepassingen, dus embryoselectie en prenatale
diagnostiek, in samenhang te bekijken en ook beide ontwikkelingen nauwgezet
samen te volgen? Moet die nieuwe landelijke commissie niet alleen embryoselectie,
maar ook prenatale diagnostiek meenemen?Moeilijker vind ik het nog bij de prenatale screening, want ook dat hebben
wij. Moet je dat hier wel of niet bij betrekken? Het is wel iets anders, maar
toch weer niet zo anders. Waar met prenatale diagnostiek en embryoselectie
zeer terughoudend wordt omgegaan, kan je met de 24 wekenecho echt van alles
vinden. Ouders en artsen worden hierdoor soms voor moeilijke keuzes gesteld.
Ik vraag mij eerlijk gezegd af – ik wil dit toch bij dit debat betrekken –
of hier wel voldoende over is nagedacht. Graag een reactie van de staatssecretaris
hierop.Een voortschrijdende technologie brengt ons nieuwe mogelijkheden en kansen
en tegelijk nieuwe moeilijke keuzes die zorgvuldige afweging vereisen. De
politiek moet bewaken dat nieuwe keuzes niet leiden tot onvrijheid. Zo mag
de beschikbaarheid van embryoselectie er nooit toe leiden dat mensen ook gedwongen
worden of zich gedwongen voelen daarvan gebruik te maken. De politiek moet
bewaken dat nieuwe technieken ten goede komen aan de mensen en ook aan alle
mensen en niet tegen mensen kunnen worden gebruikt. Voorkomen moet worden
dat nieuwe technologie en kennis leiden tot ongelijke toegankelijkheid van
werk of verzekeringen, dat verzekeraars bijvoorbeeld zeggen dat het laten
geboren worden van een kind met een aangeboren afwijking een eigen keuze is
en derhalve niet wordt vergoed.Voorzitter. Hoe meer wij weten, hoe meer wij kunnen, hoe meer solidariteit
er nodig is!Mevrouw Koşer Kaya (D66):Voorzitter. Kwesties die handelen over leven en dood raken mensen ten
diepste. Daarom dienen discussies hierover uiterst zorgvuldig te worden gevoerd.
Met de brief over embryoselectie die nu voorligt is daar een goede aanzet
voor gegeven. Ik ben dan ook blij dat de coalitiepartijen samen tot zo'n goed
resultaat zijn gekomen. Hoewel de ChristenUnie in deze kwestie zeer principieel
staat, heeft zij over haar eigen schaduw heen weten te stappen. Met deze brief
laten de coalitiepartijen zien welk leed embryoselectie kan voorkomen. Voor
de ouders die het betreft komt er nu eindelijk een einde aan de onderzekerheid.
Het kunnen krijgen van een gezond kind is nu eenmaal van onschatbare
waarde. D66 heeft in vorige debatten over dit onderwerp de zorg geuit over
het formuleren van strikte criteria door de politiek, zoals het aanleggen
van lijsten van ziekten en het noemen van percentages. Ik ben blij dat de
staatssecretaris zich daartoe niet heeft laten verleiden en met een omschrijving
van beoordelingscriteria komt, waarmee de professionals, samen met de ouders,
een goed afgewogen beslissing kunnen nemen. De politiek moet niet willen beslissen
over wat in de medische praktijk vorm krijgt. Als er met betrekking tot een
medisch heikel punt een kader moet worden vastgesteld, zorg er dan voor dat
de invulling door de praktijk wordt gevoed. De staatssecretaris is dit gelukkig
met ons eens. Dat blijkt ook uit het voornemen om bij wetenschappelijke ontwikkelingen
een groep deskundigen te laten bepalen of er een reden is om het indicatiegebied
voor embryoselectie aan te passen.Ik heb hierbij wel een aantal vragen. In de brief wordt gesproken over
een uitbreiding van het toepassingsbeleid. Met de KNMG vraag ik mij af hoe
de staatssecretaris uitbreiding precies definieert. Gaat de staatssecretaris
dit nog nader omschrijven?De richtlijnencommissie wordt een multidisciplinair team. Prima, maar
wie bepaalt de samenstelling daarvan? Hoe en door wie worden de leden benoemd?
Ik mag hopen dat dit door de beroepsgroep zelf gebeurt, of moet ik mij zorgen
maken over mogelijke politieke benoemingen? Graag krijg ik hierop een reactie.
Er is overigens al een gremium waar al die deskundigen bij elkaar zitten:
de Gezondheidsraad. Waarom haken wij niet aan bij reeds bestaande structuren
en vragen wij de Gezondheidsraad, de rol van de richtlijnencommissie te vervullen?
De raad heeft reeds in 2006 geadviseerd over de PGD; de kennis is dus aanwezig.
Door aan te haken bij de Gezondheidsraad voorkomen wij een discussie over
inmenging van de politiek bij de benoemingen.De beslissing over het al dan niet toepassen van embryoselectie is moeilijk
en hoort thuis in de spreekkamer. D66 is blij dat de staatssecretaris daar
niet aan komt. Door het omschrijven van beoordelingscriteria kunnen moeilijke
beslissingen rondom embryoselectie in alle zorgvuldigheid door arts en patiënt
worden genomen en kunnen kinderwensen van ouders met erfelijke aandoeningen
alsnog in vervulling gaan.Ik heb nog een laatste vraag: hoe kan de deur tegelijkertijd open staan
en sluiten?De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. Is het afbreken van het leven van embryo's verantwoord als
dit via allerlei procedurele waarborgen gebeurt? Het antwoord op deze vraag
is voor de SGP-fractie duidelijk: nee. Of wij het nu hebben over abortus,
euthanasie, embryoselectie of andere inbreuken op de beschermwaardigheid van
het leven, voor de SGP staat voorop dat met het leven niet mag worden gemarchandeerd.
Mensen moeten niet gaan knutselen aan het leven, laat staan het afbreken.Het selecteren van embryo's en het vernietigen van dit jonge menselijk
leven is voor de SGP in strijd met de waardigheid van de mens. God, onze Schepper,
geeft het nieuwe leven; wij mensen mogen daar onze vingers niet aan branden.
Ieder embryo is een unieke creatie die volledige bescherming verdient. Het
compromis dat er nu ligt, is ronduit teleurstellend. Wij kunnen daar niet
omheen. Hoe je het ook wendt of keert: wat voor dit kabinetsbesluit niet kon,
althans niet gebeurde, mag nu wel en het gaat gebeuren. Dat is de praktijk
en die telt. Wat pregnant geformuleerd: de PvdA krijgt de praktijk, de ChristenUnie
krijgt de theorie. Ik heb dat helaas vaker gezien en gehoord.Er komt meer ruimte voor de selectie van embryo's en daarmee voor het
uiteindelijk ook vernietigen van menselijk leven. Een maand geleden werd door
vicepremier Rouvoet en fractievoorzitter Slob benadrukt dat de brief van de
staatssecretaris van tafel moest. Iedereen die de nieuwe brief aandachtig
en serieus leest, moet erkennen dat die nu weer gewoon op tafel ligt. Wat
blijkt? Het academisch ziekenhuis Maastricht is tevreden. Ook de artsenorganisatie
KNMG is er verheugd over. Dat is toch veelzeggend! Het is ook logisch dat
zij tevreden zijn, want de bestaande praktijk wordt in regels vastgelegd en
embryoselectie wordt tegelijkertijd voor veel meer ziekten mogelijk.Uitgangspunt van het beleid was tot nu toe de brief van staatssecretaris
mevrouw Ross. Tot mijn grote verbazing wordt met droge ogen beweerd dat die
brief nog geen onderwerp van behandeling is geweest en daarom juridisch geen
bindende werking heeft. Deze opvatting is pertinent in strijd met ons staatsrecht.
Wij kennen in dit land de duidelijke regel dat beleid dat niet door de Tweede
Kamer is geblokkeerd, gewoon geldt. Als dat niet zo zou zijn, dan zou er heel
wat beleid nooit van kracht zijn geworden, omdat de Tweede Kamer er niet of
nog niet over heeft gesproken.Voorzitter. Ik zei het al: het compromis is naar mijn mening een stevige
verslechtering van het beleid rond embryoselectie. Wat in de lijn van mevrouw
Ross nog onmogelijk was, wordt onder het bewind van deze staatssecretaris,
van dit kabinet, wel mogelijk. Met de woorden van een duidelijk NRC-commentaar
van vorige week: de kwestie is geherformuleerd, van alle emoties ontdaan,
gedepolitiseerd en teruggebracht tot een juridische procedure. De heer Rouvoet
had een paar weken geleden gelijk toen hij zei: dit is in strijd met het regeerakkoord.
Mijn fractie kan zich daar helemaal in vinden en zij kan daarin meevoelen.
Daarom ben ik er – ik zeg het maar rechttoe, rechtaan – verbaasd
over dat de ChristenUnie ineens tevreden is met dit compromis. Zo ken ik mijn
medestrijders van de ChristenUnie niet.De deur stond op een kier en is nu verder opengezet met een bordje erbij:
pas op, afstapje. Anders gezegd: er staan nu verkeersborden, maar wel op een
weg die wij niet eens in mogen slaan. Met andere woorden: er is sprake van
een typisch Nederlands compromis op een ethisch beladen terrein, met als uitkomst
dat embryoselectie mogelijk wordt bij borst- en eierstokkanker, en via een
toetsingscommissie zelfs ook nog bij allerlei andere ziekten.Het is dus een compromis in de verkeerde richting en daarmee in strijd
met het regeerakkoord. Ik herinner collega mevrouw Wiegman nog maar eens aan
haar eigen woorden van november vorig jaar toen zij zei dat met de mogelijkheden
die de huidige Embryowet en de Wet bijzondere medische verrichtingen bieden,
al cruciale grenzen zijn overschreden. Mijn fractie laat dat allemaal maar
goed op zich inwerken. Wij hebben de twee brieven eens goed met elkaar vergeleken.
De vraag is waar de verschillen zitten. Eerst stond in het Planningsbesluit
dat er sprake moest zijn van een individueel verhoogd risico op een kind met
een ernstige genetische aandoening of ziekte. Nu staat er:
een hoog individueel risico op een ernstige genetische aandoening of ziekte.
Wij hebben gezocht naar de verschillen, maar het is ons niet gelukt, die te
vinden. Een hoog individueel risico of een individueel verhoogd risico, een
woordenspel, geen principieel verschil. In feite is er geen sprake van een
aanscherping. Dit klemt te meer nu dat hoge, individuele risico niet nader
wordt toegelicht. De duidelijkheid die er zou moeten zijn, wordt dus niet
gegeven. Wanneer wij daarbij nog bedenken dat er over de schadelijkheid van
de diagnostische methode niet met zekerheid uitspraken te doen zijn, is de
conclusie duidelijk: embryoselectie is een zeer riskante route. In het voorliggende
standpunt liggen de bouwstenen voor een ruimere toepassing van de methode
van selectie al opgeslagen. Graag verneemt mijn fractie van de staatssecretaris
of onze interpretatie klopt dat pre-implantatie genetische diagnostiek hierdoor
in principe voor elke ziekte mogelijk is, zolang er maar aan de voorwaarden
van het toetsingskader wordt voldaan.Mijn fractie is ook geïnteresseerd in de reikwijdte van de zin "dat
op termijn kan worden bekeken of deze werkwijze met de toetsingscommissie
ook in de verdere toekomst wenselijk is", wat wordt daarmee bedoeld?
Wanneer vindt die toetsing plaats? Is het dus nu al duidelijk dat het om een
tijdelijke constructie gaat?Bij de ernst en de aard van de ziekte wordt ook meegewogen of een ziekte
zich op latere leeftijd zal openbaren. Betekent dit dat het kabinet voorstelt
om ziektes die pas, ik noem maar een grens, op of na het vijftigste jaar optreden
minder snel in aanmerking te laten komen dan een ziekte die in de kindertijd
al kan optreden? Hoe hard is die grens? Moet niet, zoals het azM ook doet,
worden gezegd dat de regels zeer flexibel zijn en dus op veel manieren kunnen
worden uitgelegd?De SGP-fractie ziet uit naar embryobesparende alternatieven. Wat gaat
de staatssecretaris doen om de ontwikkeling daarvan te bevorderen? Ik doe
een dringende oproep aan de staatssecretaris en uiteraard ook aan de Kamer
en in het bijzonder aan de fracties van de ChristenUnie en het CDA, om deze
brief opnieuw te hernemen en met een goed en ethisch standpunt te komen.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter. De natuur begaat af en toe een ongeluk en daardoor zijn vele
families erfelijk belast met ziektes die buitengewoon dramatisch kunnen zijn.
Er zijn erfelijke aandoeningen die ouders, kinderen, kleinkinderen en mogelijke
toekomstige generaties belasten. De behandeling die nu in Maastricht wordt
uitgevoerd, biedt families een kans om daar een einde aan te maken. De fractie
van GroenLinks steunt de mogelijkheid dat deze families deze kans inderdaad
kunnen grijpen.De brief van de staatssecretaris die wij vandaag bespreken ter vervanging
van de vorige, vindt mijn fractie op hoofdlijnen goed. Samen met andere fracties
zoeken wij wel naar het verschil met haar vorige inzet. Ik vraag dit niet
voor niets, gelet op de maatschappelijke, maar ook politieke gevoeligheid
van deze kwestie. Dat is de afgelopen weken wel gebleken.Ik hoorde de fractievoorzitter van de ChristenUnie, de heer Slob, tijdens
een congres van de ChristenUnie zeggen dat de deur op dit moment wagenwijd
openstaat. Die deur moet kennelijk op een kier worden gezet. Ik kan niet zien
hoe de deur in de huidige situatie openstaat. Volgens mij staat die niet wagenwijd
open en ik lees ook niet in de laatste brief van de staatssecretaris dat de
deur nu op een kiertje wordt gezet. Ik vraag de staatssecretaris haar oordeel
te vellen over deze uitspraak. Klopt het dat de deur niet wagenwijd openstaat
en klopt het dat de deur ook niet dichtgaat? Zo lees ik de brief en als dat
inderdaad het geval is, dan vindt mijn fractie dat politieke winst. Ik vraag
voor alle zekerheid een bevestiging van de staatssecretaris. Het betekent
dat haar vorige brief, die mijn fractie krachtig heeft gesteund, in de praktijk
niet tot grote wijzigingen leidt en feitelijk van kracht is gebleven.Ik heb enkele specifieke vragen. In de brief op pagina 7 vermeldt de staatssecretaris
een aantal criteria, dat moet worden gehanteerd bij de beoordeling of men
in aanmerking komt voor PGD. Het eerste criterium betreft de ernst en de aard
van de ziekte. Dan zegt de staatssecretaris dat er sprake moet zijn van een
hoog individueel risico op een ernstige genetische aandoening of een ziekte,
maar in het planningsbesluit wordt gesproken van een individueel verhoogd
risico op een kind met een ernstige genetische aandoening of ziekte. Ik begrijp
dat de bestaande formule in het planningbesluit wordt gewijzigd door de voorgestelde
formule. Kan de staatssecretaris mij uitleggen waar nu precies het verschil
zit? Ik kan daarover wel een vermoeden uitspreken, maar het lijkt mij verstandiger
dat de staatssecretaris mij duidt wat nu de precieze betekenis is van deze
voorgestelde verandering. Als er in de praktijk niet zoveel verandert, kan
ik niet zoveel met deze wijziging van de formulering in het planningsbesluit.
Als het wel materiële betekenis heeft, ga ik mij toch enige zorgen maken.
Ik vraag de staatssecretaris daarom, deze passage in haar beantwoording nader
toe te lichten.Ik vraag dit ook omdat vooral de erfelijke ziekte borstkanker de laatste
tijd nogal ter discussie heeft gestaan. Er staan naar ik begrijp paren in
Maastricht op de wachtlijst die specifiek voor deze aandoening PGD hebben
aangevraagd om ervoor te zorgen dat hun toekomstige dochters gevrijwaard worden
van deze erfelijke ziekte. Zie ik het nu goed dat deze echtparen met deze
aandoening inderdaad kunnen doorgaan met het aanvragen en ondergaan van een
behandeling in Maastricht? Zie ik het goed dat deze brief van de staatssecretaris
deze vrouwen geen strobreed in de weg legt?Een tweede element in de brief dat mij vrij nieuw voorkomt, is het belang
dat de staatssecretaris namens het kabinet hecht aan de commissie, die al
schijnt te bestaan op initiatief van Maastricht. Ik begrijp dat de staatssecretaris
die commissie een zwaardere rol wil geven. Is dat juist? Wordt dit een commissie
die op initiatief en onder regie van Maastricht haar werk doet, ook in de
toekomst? Of wordt het een meer politieke commissie die bij wijze van spreken
op verantwoordelijkheid van de staatssecretaris aldaar haar werk doet? Wie
neemt daar zitting in? Wie benoemt? Wat is precies het mandaat van deze commissie
en wie gaat daarover? Ook hier geldt weer dat ik er niet zo'n bezwaar tegen
heb als het een bestendiging betreft van de bestaande praktijk. Als dit echter
een nieuw voorstel is waarbij de staatssecretaris zelf een groot mandaat formuleert
voor deze commissie en zelf gaat over de benoeming, begrijp ik niet meer het
uitgangspunt dat de politiek weg moet blijven uit de spreekkamer
van arts en patiënt. Dat lijkt mij een zeer zinvol uitgangspunt. In die
filosofie past ook een commissie ter intercollegiale toetsing en ter nadere
afweging, ter borging van zeer zorgvuldige besluitvorming. Dan zou ik denken
dat het toch allereerst aan het ziekenhuis in Maastricht is om over die commissie
te gaan en niet aan de staatssecretaris. Kan de staatssecretaris mij duidelijk
maken wat hier aan de hand is?Resumerend, lijk ik tot het oordeel te mogen komen dat de praktijk zoals
die zich heeft ontwikkeld in het ziekenhuis van Maastricht doorgang kan vinden.
Mijn fractie vindt dat grote winst en maakt op dit punt ook een groot compliment
aan de staatssecretaris dat zij in dezen voet bij stuk heeft gehouden. Dat
gaat allemaal onder het beslag van grote zorgvuldigheid en heldere brieven
op vele punten. Dat is het materiële belang dat mijn fractie het zwaarst
laat wegen. Maastricht kan door, echtparen die belast zijn met erfelijke aandoeningen
kunnen worden geholpen als zij dat wensen en als zij inderdaad kans maken
op een succesvolle behandeling. Die praktijk moet doorgaan. Ik beschouw de
brief als een ondersteuning daarvan. Als het anders mocht blijken, als de
deur die eerst wagenwijd zou openstaan nu ineens met deze brief gesloten wordt –
ik lees het niet in de brief – hoor ik dat graag vandaag van de staatssecretaris,
want dan moet ik enkele complimenten intrekken.De heer Ormel (CDA):Voorzitter. De CDA-fractie heeft lang en intensief gediscussieerd over
embryoselectie. Het is ook nogal wat, het voorkomen dat mensen geboren worden
die mogelijk gaan lijden aan een dodelijke ziekte. Waar leg je de grens? Kun
je wel een grens leggen? De CDA-fractie stapt niet lichtvaardig over de beschermwaardigheid
van het leven heen. Wij stappen echter ook niet lichtvaardig heen over het
lijden van mensen en van families waarin vreselijke erfelijke aandoeningen
voorkomen. Uiteraard stappen wij daar niet lichtvaardig overheen. Ergens ligt
echter een grens. Wat zeggen deze keuzes over het mensbeeld van onze samenleving?
Waar ligt het snijvlak van onze gezamenlijke moraal en de persoonlijke verantwoordelijkheid?
De CDA-fractie is van mening dat van de mogelijkheid van pre-implantatie genetische
diagnostiek voor bepaalde ziektes absoluut nooit het signaal mag uitgaan dat
je beter niet kunt leven dan met zo'n ziekte leven.De CDA-fractie is van mening dat het nu voorliggende kabinetsstandpunt
recht doet aan de moeilijke afwegingen die velen ervaren bij dit onderwerp.
In dit kabinetsstandpunt worden criteria benoemd, waardoor het noemen van
lijstjes met ziekten kan worden voorkomen. Het kabinetsstandpunt is evenwichtig
en toekomstbestendig. Het kabinet stelt dat de mate van penetrantie, oftewel
het kaspercentage, niet het enige doorslaggevende criterium kan zijn. Mijn
fractie deelt deze mening. In plaats daarvan acht het kabinet het van belang
om een set van criteria te formuleren, waardoor kan worden aangegeven waar
grenzen liggen. De CDA-fractie heeft hiernaar gevraagd en wij zijn blij met
het kabinetsstandpunt over deze criteria.Bovendien worden duidelijke randvoorwaarden aangegeven. Nieuw onderzoek
rond aandoeningen moet voorgelegd worden aan een landelijke commissie. Deze
commissie gaat ook een richtlijn pre-implantatie genetische diagnostiek samenstellen.
Daarnaast dient deze landelijke commissie een klankbord te zijn voor de PGD-begeleidingsteams
per instelling. Welke beroepsgroepen zullen vertegenwoordigd zijn in deze
landelijke multidisciplinaire PGD-commissie? De CDA-fractie verlangt tevens
dat verscheidene ethici zitting nemen in deze landelijke commissie. Binnen
de ethiek bestaan immers verscheidene stromingen die op grond van dezelfde
uitgangspunten tot verschillende afwegingen kunnen komen. Daarom is het van
belang dat er meer dan één ethicus betrokken is bij de landelijke
richtlijnencommissie. Ook moeten er niet louter ethici in de commissie zitting
nemen die aanhangers zijn van het utilisme. Wij verwachten kortom een evenwichtige
samenstelling van deze landelijke commissie, waarvan de leden worden voorgedragen
door de minister van VWS.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Vindt de heer Ormel dat de politiek moet gaan over de benoemingen in deze
commissie? Moet de politiek bepalen wie er in deze commissie plaatsnemen?De heer Ormel (CDA):Nee, dat vinden wij niet. De vraag hoe deze commissie is samengesteld,
vinden wij echter wel van belang. Dat doet er namelijk nogal toe. Mevrouw
Koşer Kaya zei zelf: laten wij het de Gezondheidsraad maar laten doen.
Deze raad heeft echter zeer vergaande voorstellen gedaan, waaronder selectie
op HLA-typering, die de staatssecretaris gelukkig niet overneemt.Mevrouw Koşer Kaya (D66):De heer Ormel geeft duidelijk aan dat zijn voorkeur ook uitgaat naar bepaalde
beroepsgroepen. Geeft hij daarmee niet impliciet aan dat hij een mening heeft
over de vraag wie er in de commissie moeten plaatsnemen? Mijns inziens moeten
wij de samenstelling van de commissie overlaten aan de commissie en het veld.De heer Ormel (CDA):In de brief van het kabinet staat dat deze commissie multidisciplinair
wordt. Dit betekent dat er verscheidene beroepsgroepen bij betrokken worden.
Ik vraag de staatssecretaris om een nadere duiding van het woord multidisciplinair.De heer Van der Vlies (SGP):De heer Ormel heeft inhoudsvolle opmerkingen gemaakt over de kant die
het volgens hem in ieder geval niet op moet. Ik vraag hem om in het vervolg
van zijn betoog mij nog eens precies uit te leggen en aan te geven waar de
waarborging zit dat het niet de verkeerde kant opgaat, dat er niet weer nieuwe
aandoeningen en nieuwe criteria komen. Daarmee zou een verruiming tot stand
kunnen komen in de richting die ook de heer Ormel niet wenst. Welke interne
bescherming is er opgebouwd tegen een dergelijke ontwikkeling?De heer Ormel (CDA):In tegenstelling tot de heer Van der Vlies vind ik niet dat wij ziekten
moeten benoemen en zeggen: tot hier en niet verder. Ik ben juist gelukkig
met de criteria. De heer Van der Vlies heeft gezegd dat hij geen enkel verschil
zag tussen de twee brieven van de staatssecretaris. Ik zag het verschil wel.
De criteria zijn nadrukkelijk benoemd. Ik denk dat die criteria, mits zorgvuldig
toegepast, wel degelijk een waarborg voor en een rem op nadere ontwikkelingen
zijn. Daarbij wil ik niet zeggen: tot hier en niet verder. De wetenschap gaat
door. Ik denk dat wij van de wetenschap die ons gegeven wordt,
gebruik mogen maken, mits zorgvuldig, mits rekening houdend met het uitgangspunt
van beschermwaardigheid van al het menselijk leven, maar ook van het voorkomen
van menselijk lijden. Het vinden van die balans is uitermate moeilijk. Daarmee
worstelt mijn fractie. Daarmee worstelt ook de heer Van der Vlies, dat weet
ik.De heer Van der Vlies (SGP):Het laatste kan ik alleen maar bevestigen. Die criteria zijn overigens
niet nieuw. Let op de medisch-ethische brief die wij in het prille voorjaar
hebben besproken. Daar komen ze vandaan. Die waren er al. Er is sprake van
een mogelijke uitbreiding naar nieuwe aandoeningen. Bij Duchenne en Huntington
bestaat de aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid dat die ziekte zal optreden.
Bij borst- en darmkanker bestaat er een kans. Oké, het is een hoge
kans, van 40% tot 60%. Wat is echter de innerlijke weerstand
om ook een experiment toe te staan en de daaraan verbonden praktijk te sanctioneren
als er, om de gedachten te bepalen, een kans bestaat van 30%?De heer Ormel (CDA):De heer Van der Vlies noemt terecht die kanspercentages. Hij noemt ook
ziekten. Mijn fractie denkt dat men met de huidige ontwikkeling van de wetenschap
niet meer alleen in ziekten kan denken, waarbij men onderzoek naar de ene
ziekte wel toestaat omdat die een hoge kans op optreden heeft en onderzoek
naar de andere ziekte niet meer omdat die geen hoge kans heeft. Sterker nog,
er bestaan ziekten waarbij ik mij kan voorstellen dat wij in principe pre-implantatie
genetische diagnostiek toestaan als in bepaalde families een zeer hoge kans
bestaat op het voorkomen van een dodelijke ziekte, een zeer hoge kans op het
voorkomen van ernstig lijden. Dit zijn ziekten die bovendien steeds vroeger
in het leven voorkomen, naarmate de generaties elkaar opvolgen. Voor dezelfde
ziekte in een andere familie, waarin de incidentie, het voorkomen van die
ziekte veel minder groot is, kan worden besloten om dit onderzoek niet toe
te staan. Dat vind ik de kracht van deze brief, waarin wordt gezegd dat er
per instelling teams zijn die dat beoordelen. Die leggen hun casuïstiek
voor aan de landelijke commissie. Gezamenlijk komen zij tot een gewogen oordeel,
waarbij recht wordt gedaan aan wetenschappelijke ontwikkelingen, maar waarbij
nadrukkelijk de randvoorwaarden van beschermwaardigheid van het menselijk
leven, maar ook van het voorkomen van vreselijk lijden worden meegewogen.De voorzitter:Ik verzoek de heer Ormel nu door te gaan met zijn betoog.De heer Ormel (CDA):Ik sprak over de landelijke commissie. Nu kom ik op het multidisciplinaire
team van een instelling. Daarvan maakt ook een ethicus deel uit. Als het goed
is, bestaan er nu al drie van deze teams. In Maastricht bestaat er zo'n team,
maar in Utrecht en Groningen vindt transport-PGD plaats. Dat betekent dat
de hele behandeling plaatsvindt in Utrecht en dat alleen het laboratoriumonderzoek
op de cel in Maastricht of Groningen plaatsvindt. De CDA-fractie geeft in
overweging om de ethici in deze multidisciplinaire teams te laten rouleren
tussen de teams, zodat men kennis kan nemen van elkaars grondgedachten. Bovendien
kunnen externen in zo'n intern team de gedachtegang scherp houden.De CDA-fractie is van mening dat het jaarverslag van de landelijke PGD-commissie
met een beleidsmatige beschouwing aan de Tweede Kamer dient te worden toegezonden
en vraagt hierover een toezegging van het kabinet. Hierbij dient natuurlijk
te worden gelet op de bewaking van de privacy. Het gaat ons niet om de casuïstiek,
maar om de trends en de ontwikkelingen die van belang zijn.De CDA-fractie hecht zeer aan gelijke kansen, ook voor mensen met een
beperking, of die nu genetisch bepaald is of later gekregen. Een van de velden
waar in de toekomst druk kan ontstaan, is dat van de toegang tot verzekeringen
en keuringen. Nu borgt de Wet op de medische keuringen dat niet iedereen mag
vragen naar het medisch dossier. Wij willen dat deze garanties worden versterkt,
zeker ook in het licht van de discussie. Het kabinet heeft bij de evaluatie
van de Wet op de medische keuringen toegezegd dat iedereen zich kan blijven
verzekeren en dat de wet daartoe wordt aangescherpt. Kan de staatssecretaris
toezeggen dat het voorstel tot aanpassing van deze wet nog dit jaar in de
Kamer ligt?In het kabinetsstandpunt wordt aangegeven dat er geen capaciteitsproblemen
ten aanzien van PGD worden verwacht. In het door de staatssecretaris geciteerde
Gezondheidsraadrapport staat dat de behoefte aan een tweede centrum nog niet
noodzakelijk is, maar ik lees dat de behoefte niet bekend is. Een recent artikel
in Medisch Contact geeft aan dat de behoefte groter is dan de capaciteit.
Naast de eventueel te geringe capaciteit als afweging is de CDA-fractie van
mening dat een monopoliepositie ten aanzien van deze medische handeling op
het grensvlak van wat de samenleving al dan niet toelaatbaar acht, ook niet
wenselijk is. Wanneer kunnen wij de uitkomst van het onderzoek door het ministerie
naar een lichte capaciteitsuitbreiding in een tweede centrum verwachten?Wij verwachten dat de landelijke multidisciplinaire PGD-commissie voortvarend
een richtlijn PGD gaat opstellen, waar in de door de staatssecretaris geschetste
criteria worden verwerkt. Wij verwachten dat de door de staatssecretaris gestelde
kaders betreffende PGD in andere situaties, zoals de HLA-typering ten behoeve
van donorschap voor broer of zus, snel juridisch worden ingevuld in het Planningsbesluit
klinisch-genetisch onderzoek en erfelijkheidsadvisering. Ten aanzien van PGD
voor erfelijke vormen van borst- en darmkanker is de CDA-fractie van mening
dat het academisch ziekenhuis in Maastricht conform het thans vigerende Planningsbesluit
2003 de procedures voor selectie op deze aandoeningen kan hervatten. De CDA-fractie
verwacht dat het ziekenhuis het moratorium voor embryoselectie op andere erfelijke
aandoeningen met onvolledige penetrantie en variabele expressie handhaaft,
totdat de richtlijn PGD die door de commissie wordt voorbereid, is behandeld.
De CDA-fractie is van mening dat de toepassing van PGD door dit kabinetsstandpunt
scherper wordt afgebakend dan in het nu geldende Planningsbesluit 2003 het
geval is. Met deze afbakening wordt recht gedaan aan zowel het uitgangspunt
dat menselijk leven in alle hoedanigheden in principe beschermd moet worden,
als ook aan het uitgangspunt dat menselijk lijden zoveel mogelijk moet worden voorkomen. Dat is voor de CDA-fractie zeer waardevol.Mevrouw Kant (SP):Voorzitter. Mijn eerste vraag kwam op toen ik hier al stond. De heer Ormel
sprak toen over erfelijke borst- en darmkanker, terwijl ik uit de brief niet
opmaak dat de tweede categorie, die nog meer risico's kent dan borstkanker,
ook doorgang kan vinden. Ik begrijp uit de woorden van de her Ormel dat hij
vindt dat dit wel zou moeten. De beslissing van vandaag gaat dus niet alleen
over erfelijke borstkanker, maar ook over de belangrijke vorm van erfelijke
darmkanker met een risico van bijna 100%.De heer Ormel (CDA):Ja.Mevrouw Kant (SP):Daarmee geeft de CDA-fractie op dit punt helderheid, want dat heb ik zo
nog niet van het kabinet begrepen.De heer Ormel sprak verder over de landelijke commissie die in de toekomst
binnen de kaders zorgvuldig haar afwegingen moet maken. Dat is de winst van
de situatie zoals die nu is. In mijn betoog heb ik duidelijk gemaakt dat je
een en ander eigenlijk ook moet verbreden naar prenatale diagnostiek, omdat
daar exact dezelfde dilemma's spelen in de toekomst. De behandeling is een
andere, maar de uitkomst is ook selectie, namelijk door middel van abortus
als vrouwen daarvoor kiezen. Vindt de heer Ormel dat de landelijke commissie
de ontwikkelingen die zich op dat vlak voordoen niet ook moet meenemen?De heer Ormel (CDA):Neen, dat vind ik niet. In de Wet afbreking zwangerschap wordt gesproken
over het begrip "noodsituatie". Wat een noodsituatie is, staat niet
nader omschreven. Dat is ter beoordeling van de arts en de vrouw en haar eventuele
partner. Als er prenatale diagnostiek wordt gevraagd door een vrouw, hoeft
dat niet te worden gevraagd met het oogmerk om een abortus te plegen.Mevrouw Kant (SP):Dat is correct, maar het is wel heel verwarrend in deze discussie. Het
is een groot dilemma. Immers, in de toekomst kunnen wij de situatie krijgen
dat je voor ziekten, waarvoor wij embryoselectie niet toestaan omdat de kans
20% is of omdat het totale afwegingskader zegt dat dit te ver gaat,
via prenatale diagnostiek dus wel de diagnose kunt laten stellen en een abortus
kunt ondergaan. Het is raar dat dit in een stap die eerder genomen kan worden,
in de toekomst wellicht niet mag, maar dat prenatale diagnostiek en abortus
wel mag. Ik vind dat op dit punt iets wringt. Dit is toch wel een dilemma
waarover u zou moeten nadenken, mijnheer Ormel, en wat u ook als een dilemma
zou moeten ervaren.De heer Ormel (CDA):Dat is een dilemma. Als ik uit uw woorden kan opmaken dat u het begrip "noodsituatie"
in de Wet afbreking zwangerschap wilt gaan inperken, is dit iets waarover
wij wellicht in een apart debat van gedachten moeten wisselen. Wij spreken
nu echter over het Planningsbesluit klinisch genetisch onderzoek. Hierin staat
nadrukkelijk wat wel mag en wat niet. Dit is nader aangescherpt door deze
kabinetsbrief. Hier zijn wij verheugd over, net als wij verheugd zijn over
de criteria en het feit dat er geen lijst van ziekten is genoemd. In de Wet
afbreking zwangerschap staat het begrip "noodsituatie". Veel wordt
overgelaten aan de persoonlijke verantwoordelijkheid.De voorzitter:Als u teruggaat naar de commissie, waarop u met uw eerste vraag doelde,
vind ik het goed dat u nog een aanvullende vraag stelt, mevrouw Kant. U moet
geen vraag stellen over de Wet afbreking zwangerschap.Mevrouw Kant (SP):Zeker, voorzitter. Het gaat mij niet om de consequentie, het gaat mij
om het toepassen van de prenatale genetische diagnostiek. Hierin zit de parallel.
Op welk moment doe je dat: bij embryoselectie of in een later stadium, tijdens
de zwangerschap? Dan is wel degelijk sprake van een parallel. In beide gevallen
gaat het immers om de diagnostiek. Ik zie dus niet in waarom deze landelijke
commissie wel zou moeten beoordelen of de diagnostiek wel of niet wenselijk
is vóór een zwangerschap en niet of zij wel of niet wenselijk
is tijdens een zwangerschap. Ik zie hierin wel degelijk een parallel en het
lijkt mij dat de heer Ormel dit toch ook moet zien.De heer Ormel (CDA):Ik zie toch ook een verschil. Wij spreken bij pre-implantatie genetische
diagnostiek over een zeer zware beslissing om via ivf embryo's te creëren
en vervolgens op deze embryo's diagnostiek te gaan toepassen. Dat is een totaal
andere situatie dan wanneer je zwanger bent en je diagnostiek wilt laten doen
op de foetus. De reden dat je diagnostiek wilt laten doen op de foetus, is
de persoonlijke verantwoordelijkheid van de ouders. Zo is de systematiek van
de Wet afbreking zwangerschap.De voorzitter:U bent het op dit punt nog niet eens met elkaar.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Voorzitter. Het is goed dat het kabinet in staat is geweest, nog voor
het zomerreces een nieuwe brief naar de Kamer te sturen over pre-implantatie
genetische diagnostiek. Tijdens het proceduredebat van enkele weken geleden
heb ik gezegd, zorgvuldigheid voorop te stellen. Het is goed te kunnen constateren
dat naast zorgvuldigheid ook sprake is van snelheid, waardoor wij vandaag
de brief kunnen behandelen.De afgelopen weken heeft de discussie over embryoselectie in de samenleving
uitgebreid plaatsgevonden. Vrouwen vertelden hun persoonlijke, aangrijpende
verhaal over de wijze waarop een erfelijke vorm van kanker een donkere schaduw
legt over hun leven en dat van hun familie. De behoefte die er is aan het
maken van eigen keuzes. Maar ook dat deze keuzes niet op zichzelf staan en
enkel autonoom te maken zijn. Wat betekent de toepassing van PGD voor de samenleving
als geheel; wordt ziekte uiteindelijk verwijtbaar? Ook dat leverde de afgelopen
weken emotionele reacties op; had ik er beter niet kunnen zijn, omdat ik drager
ben van een erfelijk kankergen? De Chronisch zieken en Gehandicapten Raad
wees op de stigmatiserende werking die uitgaat van lijstjes met aandoeningen.Om duidelijk te maken wat voor de ChristenUnie het vertrekpunt is voor
de beoordeling van het kabinets standpunt, wil ik de woorden
herhalen die ik vorig jaar november heb gesproken, toen het onderwerp PGD
aan de orde kwam. Voor de ChristenUnie zijn met de mogelijkheden die de huidige
Embryowet en de Wet op bijzondere medische verrichtingen bieden, al cruciale
grenzen overschreden. De ChristenUnie is er geen voorstander van om de mogelijkheden
van PGD verder te verruimen, zoals in het advies van de Gezondheidsraad van
2006 wordt voorgesteld. Deze opvatting huldig ik in een realiteit van ruime
wettelijke kaders voor PGD en ruimte in het Planningsbesluit die tot nu toe
niet ten volle gebruikt wordt. Deze opvatting huldig ik ook in een coalitie
en een Kamer waarin deze opvatting een minderheidsstandpunt is en waarin sprake
is van tegenstellingen. Toch kunnen tegenstellingen op medisch-ethisch gebied
nader tot elkaar worden gebracht, zoals blijkt uit de brief van de regering
uit september 2007 over dit onderwerp. Er staan in deze brief drie waarden
centraal: de beschermwaardigheid van het leven, de autonomie van de mens en
de zorgplicht van de samenleving voor mensen met genetische aandoeningen.
Dit komt terug in de brief die wij nu bespreken. Beschermwaardigheid van het
leven is bij uitstek een publieke zaak; Kamer en regering dienen hiervoor
kaders te bepalen.De wijze waarop de regering dit onderwerp benadert, spreekt ons aan. Zij
maakt de keuze, het Planningsbesluit grondig te herzien om er een transparant
kader van te maken, met inhoudelijke criteria en procedurele zorgvuldigheidseisen
om te voorkomen dat de uitvoeringspraktijk zich ongemerkt verder ontwikkelt
en grenzen overschrijdt, de "glijdende schaal". Voor ons was erg
belangrijk, welke voortschrijdende inzichten er zijn die toepassing van PGB
in individuele gevallen bij onvolledige penetrantie rechtvaardigen. Dat was
immers een clausule in de brief van staatssecretaris Ross. In de brief die
wij nu bespreken, wordt gesteld: "Wetenschappelijke inzichten die een
categorale uitbreiding van toepassing van PGD tot aandoeningen met onvolledige
penetrantie kunnen rechtvaardigen, zijn er niet." Is het mogelijk om
in individuele gevallen een risico vast te stellen dat vergelijkbaar is met
volledige penetrantie?Het is goed dat er kanttekeningen worden geplaatst bij PGD, in verband
met mogelijke schade en de geringe kansen op een succesvolle zwangerschap.
Er is inderdaad geen sprake van eenvoudige oplossingen. Dit roept bij mij
wel de vraag op in hoeverre het voorzorgprincipe is gehanteerd bij de toelating
van PGD. De genoemde onzekerheid vraagt om een follow-up. Hoe krijgt deze
follow-up een plek in het te ontwikkelen wettelijk kader en in de te ontwikkelen
richtlijn? De inkadering van het Planningsbesluit en het stellen van criteria
beschouwt de ChristenUnie als stappen in de goede richting. Er wordt gefocust
op het komen tot genezing en op behandeling van ziekte, in plaats van op PGD
als eindoplossing, waarvan toepassing op steeds grotere schaal zou kunnen
plaatsvinden. PGD is immers niet genezend van aard. Voorts acht de ChristenUnie
de aandacht voor embryosparende alternatieven van belang.Tot slot nog een aantal opmerkingen en kanttekeningen waarop ik graag
een reactie of toezegging wil. Volgens de kabinetsbrief kan aan autonomie
alleen zinvol invulling worden gegeven als mensen goed zijn geïnformeerd.
Dit is de ene kant van de medaille, de andere kant is het recht op niet weten.
Dit recht verdient aandacht bij de uitwerking van het wettelijk kader en de
ontwikkeling van de richtlijn. In de jaarlijkse rapportages dient aandacht
te worden besteed aan de voortgang van wetenschappelijk onderzoek op het gebied
van bestrijding en genezing van erfelijke aandoeningen. Dan kan worden getoetst
of er sprake is van nieuwe inzichten over aard, ernst en behandelmogelijkheden
van aandoeningen die een reden kunnen zijn om de richtlijn aan te passen.
Zodra er nieuwe inzichten zijn over aard, ernst en behandelmogelijkheden van
ziekte, zal de richtlijn moeten worden bijgesteld. Zo lees ik de woorden "kan
worden bijgesteld". Ik vraag de staatssecretaris om een bevestiging hiervan.Jaarlijkse rapportages en de mogelijkheid van aanpassingen vanwege nieuwe
inzichten vragen om een permanente richtlijnencommissie. Met de keuze van
het criterium behandelmogelijkheden verwacht de ChristenUnie extra inzet en
investeringen van het kabinet om onderzoek naar verbeterde behandeling en
genezing van kanker een impuls te geven en om onderzoek naar embryosparende
alternatieven actief te stimuleren.Tot slot vraag ik de staatssecretaris om nadere uitleg over de verdere
voortgang en de uitwerking van het voorliggende kabinetsstandpunt. Wanneer
kunnen wij bijvoorbeeld de AMvB verwachten?Mevrouw Koşer Kaya (D66):Voorzitter, ik hoorde mevrouw Wiegman vanochtend op de radio aangeven
dat de ChristenUnie tegen embryoselectie is en dat dit ook in het verkiezingsprogramma
van deze partij staat. Tevens staat er in dit verkiezingsprogramma dat embryoselectie
verboden is. Op de radio zei zij dat dit foutief was, wat ik van haar aanneem.
Maar nu zegt zij weer: wij zijn tegen embryoselectie. Tegelijkertijd heeft
zij in het radioprogramma aangegeven dat de fractie van de ChristenUnie unaniem
voor verruiming van embryoselectie zal stemmen. Kan ik ervan uitgaan dat in
het volgende verkiezingsprogramma van de ChristenUnie de passage dat deze
partij tegen embryoselectie is en dat het verboden is, eruit zal worden gehaald?Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Ik heb vanmorgen in het radioprogramma aangegeven dat het inderdaad foutief
geformuleerd staat in het verkiezingsprogramma. Er is geen wettelijk verbod
op embryoselectie op dit moment. Het is mogelijk. Ik heb dat vanmorgen rechtgezet
en hopelijk ook nu. Ons uitgangspunt is en blijft de beschermwaardigheid van
het leven. Ik heb in mijn bijdrage willen aangeven dat ik mij wel de wettelijke
mogelijkheden realiseer die er op dit moment zijn op medisch-ethisch terrein.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Dat is niet helemaal een antwoord op mijn vraag. Ik ben wel blij dat de
ChristenUnie in ieder geval de fout eruit haalt. Het gaat mij erom dat de
ChristenUnie zegt dat zij tegen embryoselectie is, maar dat zij unaniem zal
stemmen voor het verruimen van embryoselectie. Zal dan in het verkiezingsprogramma
van de ChristenUnie de volgende keer staan dat zij voor embryoselectie is?Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Nee, dat komt niet in het verkiezingsprogramma te staan. U vraagt of wij
voor verruiming zullen stemmen. Mijn fractie wil instemmen met dit kabinetsstandpunt,
omdat het leidt tot een inperking en inkaderen van de huidige ruime wettelijke
mogelijkhe den. Dat is voor ons een reden om ermee in te stemmen.
Wij doen het niet juichend omdat wij moeite blijven houden met embryoselectie,
maar omdat wij dit een verbetering vinden van de huidige formuleringen in
het Planningsbesluit en de huidige wettelijke ruimte.De heer Van der Vlies (SGP):Dat valt nog te bezien. Dat is de kernvraag die de discussie in stand
houdt tussen de fractie van de ChristenUnie en de SGP-fractie. Het is de vraag
of deze brief wel stappen in de goede richting zet. En de goede richting hebt
u gedefinieerd in het eerste deel van uw beschouwing, mevrouw Wiegman. Jammer
dat heel veel anderen in het werkveld, in de politiek en in de samenleving
het heel anders zien. Dat moet voor u lastig zijn. De vraag is of u gelijk
hebt in de stelling dat het kon, dat het gebeurde en dat het wordt ingeperkt.
Dat is wat u zegt. Ik zeg dat het niet gebeurde en dat het wel gaat gebeuren.
Dat is dus een stap in de verkeerde richting. Ik kan het accepteren als u
zegt dat u in de coalitie met anderen te maken hebt, dat u het op dit punt
hebt verloren en dat dit het compromis is in de coalitie om binnenboord te
blijven. Dat zou ik kunnen vatten, maar niet dat u principieel beredeneert
dat het een stap in de goede richting is. Er zullen nu embryo's geselecteerd
worden voor doeleinden die tot nu toe niet in beeld waren. Dat is toch klip
en klaar?Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Qua uitgangspunten verschillen ChristenUnie en SGP niet van elkaar. Ik
merk wel dat u de dingen anders beoordeelt en een ander gewicht eraan geeft.
U zegt dat de praktijk nu heel erg beperkt is. Die praktijk bestaat echter
bij de gratie van het geduld wat in Maastricht is opgebracht om te wachten
op een politiek besluit. U gaat uit van de praktijk dat het heel streng is.
Ik kijk meer naar de juridische basis en zeg dat de juridische basis op dit
moment heel ruim is, dat die ingeperkt en ingekaderd moet worden. Dat gebeurt
nu. Dat zie ik als een goede stap die ik kan ondersteunen. Dat neemt echter
niet weg dat ik er moeite mee blijf houden. Vandaar mijn bijdrage vandaag
waarin ik dat naar voren breng.De heer Van der Vlies (SGP):Stel dat mevrouw Bussemaker niet met haar brief was gekomen die zij later
hernomen heeft. Dan zou de situatie in Maastricht zijn gebleven zoals die
was, namelijk dat het Planningsbesluit juridisch iets mogelijk maakt waar
men vrijwillig, lettend op de maatschappelijke discussie, van afzag. Dat had
gecontinueerd kunnen worden. Nu gaat iets gebeuren wat tot nu toe niet gebeurde.
Dat wast het water van de zee toch niet weg?Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Dit deel ik niet. U zegt dat er dan niets gebeurd was. Dat was juist het
punt dat vorig jaar november ging spelen. De vraag was wanneer er eindelijk
een besluit zou komen, wanneer men eindelijk iets zou horen. Men kon niet
verdergaan in die onzekere situatie met een ruimere formulering van een en
blijven wachten op een politiek besluit. Het is dus heel merkwaardig om te
zeggen dat die situatie gecontinueerd had kunnen worden.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik ben toch nieuwsgierig. De ChristenUnie heeft in de Kamer, maar ook
in het kabinet nogal stampij gemaakt over de vorige brief. Ik krijg niet scherp
waar nu de winst zit voor de ChristenUnie. Mevrouw Wiegman sprak onder andere
over de criteria die er nu gekomen zijn, maar de heer Van der Vlies gaf zojuist
al aan dat die criteria er waren. Die zijn niet nieuw, maar worden nog een
keer goed opgeschreven door de staatssecretaris. Waar zit nu precies de politieke
winst voor de ChristenUnie, die rechtvaardigt dat mevrouw Wiegman hier akkoord
gaat met de brief die er nu ligt?Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Ik zou verschillende dingen kunnen noemen die ik in de brief terugzie.
Ook bij collega's merk ik dat zij verschillen zien die zij belangrijk vinden.
Mevrouw Kant vond bijvoorbeeld dat het kader voor de toekomst in de vorige
brief ontbrak, maar dat dit nu wel aanwezig is in deze brief. Ik zal enkele
punten langslopen die wij verbeteringen vinden.De normering van de praktijk wordt ingekaderd en ingeperkt. Er worden
criteria toegevoegd op het punt van behandelmogelijkheden en aanvullende medische,
psychologische en morele factoren. De categoriale toepassing van PGD, dus
het werken met lijstjes, wordt losgelaten, zodat er geen stigmatiserende werking
van uit gaat. Er komt een landelijke richtlijnencommissie. Er zal een toetsing
plaatsvinden. Er zal een jaarlijkse rapportage komen, waardoor de politiek
de ontwikkelingen kan volgen. Voorts is er in de brief aandacht voor de beschermwaardigheid
van het embryo en is er aandacht voor de embryosparende alternatieven. Dit
zijn belangrijke punten, waarvan wij zeggen dat het goed is om die terug te
zien in het kabinetsbesluit. Wij kunnen ons dan ook in dat besluit vinden
en zien dit als een goede stap in de door ons gewenste richting.De heer Vendrik (GroenLinks):Teruggrijpend op mijn eerste vraag, merk ik op dat een aantal door mevrouw
Wiegman benoemde elementen er al was. Voor zover ze nieuw zijn, zou ik ze
schakeren onder de titel "zorgvuldig beleid". Het wezenlijke punt
waarover mevrouw Wiegman en haar vrienden in het kabinet politieke herrie
hebben getrapt, was dat dit te ver ging, dat de bestaande ruimte teruggebracht
moest worden en dat zij dit eigenlijk niet wilden. Die politieke eis heeft
de fractie van de ChristenUnie echter niet verzilverd. Ik daag mevrouw Wiegman
uit mij te duiden dat dit anders is. Mocht die eis wel verzilverd zijn, dan
heb ik straks nog een appeltje te schillen met de staatssecretaris, maar ik
lees het niet in de brief. De bestaande praktijk krijgt ruimte, nieuwe ontwikkelingen
worden niet tegengehouden. Alles gaat zorgvuldig; er wordt goed over nagedacht;
alle zaken worden getoetst. Allemaal tot je dienst, maar dat beantwoordt niet
aan het principiële politieke punt van de fractie van de ChristenUnie.
Ik hoor het de vicepremier nog zeggen: dit gaat te ver, dit moet anders, dit
moet minder. Dat was de insteek van de fractie van de ChristenUnie een paar
weken geleden. Ik lees het niet in de brief. Als het anders is, daag ik mevrouw
Wiegman uit precies aan te geven waar de huidige praktijk ingeperkt wordt
en minder mogelijk wordt. Ik lees het niet.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Ik zie het wel terug. De heer Vendrik spreekt over de praktijk. De huidige
praktijk is strikt, die is streng. Die vormt nu ook de basis
om verder te gaan en niet de huidige ruime, juridische werkelijkheid van een
planningsbesluit en een wettelijk kader. Dat is een heel belangrijk punt.De "herrie" die geschopt is, heeft te maken met het feit dat
er een brief naar buiten is gekomen – wij hebben het daar in het vorige
debat uitgebreid over gehad – en dat breder in het kabinet de behoefte
leefde dat de inhoud van die brief uit oogpunt van zorgvuldigheid breed besproken
werd. Ik constateer dat men die zorgvuldigheid heeft betracht en dat er een
andere brief is gekomen.De heer Rutte (VVD):Dit hele debat heeft gezicht gekregen toen wij aan de hand van eerdere
brieven van de staatssecretaris spraken over de gevallen van erfelijke borstkanker
of erfelijke eierstokkanker. Mijn vraag aan mevrouw Wiegman is of zij vindt
dat de eerste casus waarbij sprake zal van PGD in verband met borstkanker
of eierstokkanker, eerst zal moeten worden voorgelegd aan de landelijke richtlijnencommissie?Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Wat in dit debat toch weer een aantal keren gebeurt, is dat wij verder
gaan met het lijstje met ziekten. Dat is natuurlijk niet de bedoeling. Er
is nu sprake van een andere insteek voor de wijze waarop PGD in de toekomst
wordt toegepast. Dat wordt uitgewerkt in een richtlijn. Op die manier zal
dat moeten plaatsvinden.De heer Rutte (VVD):Dan bent u het oneens met de staatssecretaris, want onderaan pagina 12
van haar brief schrijft zij dat de eerste casus waarbij PGD zal worden toegepast
in verband met borst- of eierstokkanker, niet door de richtlijnencommissie
behoeft te worden beoordeeld.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Ik heb mij laten informeren over deze passage. Het gaat hier om de vrouwen
die zich na de vorige brief hebben aangemeld bij het academisch ziekenhuis
Maastricht in de veronderstelling dat het mogelijk is. Ik vind het getuigen
van zorgvuldigheid, omdat die vrouwen anders aan de kant gezet worden. Ik
zie dat de heer Rutte zijn hoofd schudt. Het lijkt mij goed als de staatssecretaris
daarop ingaat. Ik heb in ieder geval begrepen dat het de vrouwen betreft die
naar aanleiding van de vorige brief in behandeling zijn genomen in Maastricht.De heer Rutte (VVD):De staatssecretaris schrijft zelf: gelet op de reeds gehouden consultatie
van de groep deskundigen. Zij refereert helemaal niet aan eerdere gevallen
die in Maastricht aan de orde zijn geweest. Zij heeft het over die consultatie.
U wilt toch niet beweren dat in de toekomst ieder geval dat door de landelijke
richtlijnencommissie is bekeken opnieuw moet worden bekeken als een dergelijk
geval zich voordoet? Die commissie doet daar één keer een uitspraak
over – dat is ook mijn vraag aan de staatssecretaris – en daarna
is het onderdeel van de praktijk. Met andere woorden: borst- of eierstokkanker
wordt niet voorgelegd aan de landelijke richtlijnencommissie. Daar gaat u
mee akkoord.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Die conclusie trek ik niet. Ik heb begrepen dat deze uitspraak gaat over
de vijf vrouwen die beoordeeld zijn door een commissie die in Maastricht werkzaam
is. Het lijkt mij goed als de staatssecretaris hierop ingaat.Mevrouw Agema (PVV):Voorzitter. De fractie van de Partij voor de Vrijheid is voorstander van
de uitbreiding van embryoselectie met deze vormen van erfelijke borst- of
darmkanker. Het zijn verschrikkelijke ziektes. De kans is enorm groot dat
de draagster het ook krijgt of doorgeeft. De gang van zaken rondom deze uitbreiding
verdient echter geen schoonheidsprijs. Op 26 mei blunderde staatssecretaris
Bussemaker door een brief te sturen aan de Kamer en 's avonds als reddende
engel op te treden in het programma Netwerk, terwijl zij de brief kort daarop
weer in moest trekken. Zij was zich er niet van bewust, zei zij. Zij had de
verkeerde inschatting gemaakt en zij had het niet beseft. Maar zij zei ook
in het debat van 5 juni: ik heb juist gehandeld. Dat zijn wij niet met
haar eens. Wij vinden dat zij onzorgvuldig heeft gehandeld.In wezen is er met het kabinetsbesluit niets veranderd in de verhoudingen
tussen coalitiepartijen PvdA en ChristenUnie. Terwijl staatssecretaris Bussemaker
vrijdag in de Volkskrant nog zei "wij codificeren de praktijk",
doelend op het idee dat zij haar zin gekregen heeft, zei vicepremier Rouvoet
in hetzelfde stuk "de deur die wagenwijd openstond, hebben wij op een
kier gezet". De vraag is wie er nu zijn zin gekregen heeft. De PvdA lijkt
mij, want de ChristenUnie wilde embryoselectie nog terugdraaien in haar verkiezingsprogramma,
wilde de status-quo handhaven in het coalitieakkoord en is nu voorstander
van de uitbreiding.Mijn fractie vindt het goed dat een commissie die bij het ziekenhuis hoort
elk geval toetst op criteria als de ernst van de ziekte en een hoge kans dat
het aangedane embryo de ziekte later ook zal krijgen. Maar dit was al de praktijk.
Ook kunnen wij ons vinden in een landelijke richtlijnencommissie die moet
beoordelen of nieuwe aandoeningen in de toekomst in aanmerking komen voor
embryoselectie. Bussemaker stelt hiermee dat de politiek zich nergens mee
bemoeit en uit de spreekkamer blijft, maar is dat wel zo en zou dat ook zo
moeten zijn? Wij willen niet alleen dat de politiek criteria voor een leidraad
formuleert, maar vinden ook dat er een taak voor de politiek ligt om te oordelen
of meer aandoeningen in aanmerking komen voor embryoselectie, want gelet op
de afgelopen periode leven er zeer uiteenlopende standpunten over wat wel
en niet mogelijk zou zijn. Inderdaad, daarin kan ook de relatie met prenatale
diagnostiek en abortus niet uit het oog worden verloren. Een vraag die speelt,
is bijvoorbeeld of een aandoening die ingehaald wordt door prenatale diagnostiek
of abortus indien mogelijk ook moet worden toegevoegd aan embryoselectie.
Ons antwoord daarop is: nee, zeker niet in het geval van het syndroom van
Down en misschien in het geval van een chromosomenafwijking waarbij de foetus
een levensverwachting heeft van nul tot enkele dagen. Dat zijn vragen die
wij hier moeten beantwoorden. Mijn vraag aan de staatssecretaris is dan ook
of zij ons duidelijk kan maken of die landelijke richtlijnencommissie nu een
adviserende of een beslissende rol moet hebben. Voorzitter. Tot slot. Wij ondersteunen ouderparen als zij de kans op een
ernstige en dodelijke ziekte willen uitbannen, maar tegelijkertijd zijn voor
ons mensen met een handicap zeer welkom in onze samenleving.De vergadering wordt van 11.45 uur tot 11.55 uur geschorst.Staatssecretaris Bussemaker:Voorzitter. Allereerst wil ik woorden van waardering uitspreken aan het
adres van de Kamer. De inbreng van de Kamer getuigt van grote zorgvuldigheid
en rust rondom een thema dat de gemoederen de afgelopen weken danig heeft
beziggehouden. Ik dank de Kamer ook voor de waarderende woorden voor de brief
van het kabinet. Een aantal woordvoerders heeft aangegeven dat het gaat om
een lastig en emotievol onderwerp, dat belastend is voor patiënten. Er
spelen veel medische aspecten een rol, maar ook veel psychische en morele.
Mevrouw Arib wees daarop. Het is van groot belang om tot een afgewogen oordeel
te komen.Tegen de heer Rutte zeg ik dat ik blij ben dat er aan de onzekerheid van
de afgelopen weken een einde is gekomen en dat deze ook niet langer dan enkele
weken heeft geduurd. Mevrouw Kant zei dat dit een betere brief is en dat ben
ik met haar eens. Tegen de heer Van der Vlies zeg ik dat het geen compromisbrief
is. De brief getuigt van een duidelijker inzicht, dat mede te danken is aan
de maatschappelijke discussie die hierover is ontstaan. Ook de leden van de
consultatiegroep hebben de afgelopen weken zeer indringend en zorgvuldig met
ons meegedacht. Dit heeft ertoe geleid dat er niet zozeer sprake is van een
compromis, als wel van een betere brief. Tegen de heer Ormel zeg ik dat er
bij PGD altijd sprake zal zijn van een moeilijke afweging. Ik ben het zeer
met hem eens dat embryoselectie nooit mag leiden tot het signaal dat iemand
niet geboren zou mogen worden.De behandeling is niet alleen medisch, maar ook psychisch en emotioneel
ingrijpend. Alleen al door de soort behandeling kan er geen sprake van zijn
dat het een gemakkelijke keuze zal worden en dat is de beste waarborg om een
glijdende schaal tegen te gaan. Nogmaals, er is geen sprake van een compromis.
Voor deze gecompliceerde materie vind ik de metafoor van de deur niet de meest
treffende en ik heb die dan ook zelf niet gebruikt. Ik spreek liever in termen
van zorgvuldigheid.Verschillende leden hebben vragen gesteld over de brief. Tegen de heer
Vendrik zeg ik dat de aanleiding is gelegen in het Planningsbesluit klinische
genetica uit 2003, waarin PGD werd geregeld. Maatschappelijk en wetenschappelijk
bestond er brede overeenstemming dat een en ander aan herziening toe was.
Zo bestond er onduidelijkheid over het te hanteren indicatiebereik. Het Planningsbesluit
is eigenlijk de juridische wettekst. Er is al veel langer een discussie gaande
over de vraag op welke voorwaarden en criteria het wenselijk is om er ook
gebruik van te maken. Het advies van de Gezondheidsraad van 2006 ging daarop
in. Ook de statistische kans op het krijgen van een ziekte kwam aan de orde,
evenals het aspect van volledige en onvolledige penetrantie. Enerzijds gaat
het om genetische aandoeningen die men met 100% zekerheid krijgt, anderzijds
om ziekten waarbij die kans lager ligt. Dat blijkt nu achterhaald. Dat zijn
de nieuwe wetenschappelijke inzichten. In individuele gevallen is zo'n kans
nooit met wiskundige zekerheid te bepalen. Bij ziekten zoals erfelijke kanker
of aandoeningen met onvolledige penetrantie gaat het om een optelsom van factoren,
waardoor in individuele gevallen het risico en de ernst vergelijkbaar kunnen
worden met ziekten met volledige penetrantie, die overigens – ook dat
is een nieuw wetenschappelijk inzicht – evenmin altijd 100% blijkt
te zijn en aan verandering onderhevig is. Iets wat nu 100% is, kan
in de toekomst een geringer percentage bedragen. In beide gevallen gaat het
echter in wezen om een hoog risico op genetische aandoeningen.De heer Van der Vlies en de heer Vendrik vroegen mij wat het verschil
is tussen verhoogd en een hoog individueel risico. Het antwoord daarop is
dat in de praktijk de criteria zoals genoemd in de brief al gehanteerd worden
en dat die in alle gevallen daadwerkelijk een hoog risico kennen. Verhoogd
kan strikt genomen al heel snel aan de orde zijn. 10 tot 20% is ook
verhoogd. Niemand wil dat embryoselectie zou worden toegepast bij alleen een
aandoening met 10% of 20%, als het sec om het percentage zou
gaan. Daarom wordt niet alleen van percentages uitgegaan. Je kunt immers het
risico en de ernst niet in een cijfer, score of percentage uitdrukken. Daarom
leek het ook juister om te spreken over een hoog individueel risico.Mevrouw Wiegman vroeg of men in een individueel geval het risico kan vaststellen.
Het is niet mogelijk om exact uit te rekenen wat iemands risico is. Wel is
het mogelijk om vast te stellen of er in een individueel geval – zij
legde daar terecht zeer de nadruk op – risicoverhogende elementen zijn.
De cumulatie van die factoren maakt de conclusie mogelijk dat het risico vergelijkbaar
is met een ziekte met volledige penetrantie. Ik herhaal echter dat dit niet
aan de hand van een score kan worden vastgelegd.Mevrouw Wiegman vroeg voorts wat het verschil was tussen volledige en
onvolledige penetrantie als het om borstkanker gaat. In 2006 is door de Gezondheidsraad
aangegeven dat de onderbouwing nog niet toereikend was om het borstkankergen
voor PGD in aanmerking te laten komen. De wetenschappelijke inzichten waren
te onvolledig. Men zei ook dat het opnieuw overwogen kon worden als er een
betere onderbouwing zou komen, bijvoorbeeld door betere kennis. Bij al het
voorwerk dat er is geweest, met name bij de consultatiegroep waar het voorbeeld
van borstkanker natuurlijk een belangrijke rol speelde, werd duidelijk dat
bepaalde vormen van erfelijke kanker zoals erfelijke borstkanker met het gemuteerde
BRCA1-gen en het BRCA2-gen in de praktijk niet of nauwelijks te scheiden zijn
van de ernstige genetische aandoeningen die toch al voor PGD in aanmerking
kwamen.Ook is gebleken dat de nieuwste wetenschappelijke inzichten laten zien
dat in wezen de meeste of mogelijk alle vormen van erfelijke ziektes niet
te herleiden zijn tot een afzonderlijk schadelijk gen, maar dat vaak meerdere
genetische factoren een rol spelen. Andere factoren – bijvoorbeeld levensstijl –
kunnen daar ook een rol bij spelen. Op grond daarvan zijn wij tot de conclusie
gekomen dat het onderscheid tussen volledige en onvolledige penetrantie niet
leidend moet zijn, maar dat de individuele beoordeling op diverse, met name
genoemde criteria een betere basis geeft voor de beslissing
of PGD in een individuele situatie een optie kan zijn.Dat betekent dat wij naar een set van criteria kijken bij wie er in aanmerking
komt voor embryoselectie. Het gaat inderdaad, zoals mevrouw Arib zei, om de
ernst en de aard van de ziekte, behandelmogelijkheden, aanvullende medische
criteria en psychische en morele factoren. Wat doen wij op basis van medisch-wetenschappelijke
inzichten? Daarmee stellen wij kaders en mevrouw Kant zei terecht dat de politiek
die kaders moet stellen. Ik denk dat zij ook gelijk heeft als zij zegt dat
het niet om een criterium gaat. Het gaat om een set van criteria die in hun
onderlinge verbondenheid en in een integrale benadering er uiteindelijk voor
zorgen dat iemand in aanmerking komt voor embryoselectie. Dit begint natuurlijk
bij de aard van de ziekte. Immers, als je die niet hebt, hoef je eigenlijk
ook niet over de behandelbaarheid en de morele en de psychische aspecten te
spreken. Nogmaals, het gaat over de integrale beoordeling. Juist omdat het
niet gaat om een simpel percentage, score, cijfer of wat dan ook, hechten
wij eraan dat de criteria buitengewoon zorgvuldig beoordeeld en toegepast
worden vanwege de kans dat er een zekere mate van subjectiviteit insluipt.
Vooral daar het niet mathematisch, statistisch is aan te geven, creëren
wij waarborgen om de besluitvorming daarover zo zorgvuldig mogelijk te laten
verlopen.De heer Vendrik (GroenLinks):Snap ik nu goed dat de voorgestelde nieuwe formulering van artikel 3.4
van het Planningsbesluit (er moet sprake zijn van een hoog individueel risico
op een ernstige genetische aandoening of ziekte) niet toeziet op een beperking
van de praktijk, maar dat die formulering aansluit bij het wetenschappelijke
inzicht dat kale statistische gegevens omtrent penetrantie eigenlijk niet
toereikend zijn?Staatssecretaris Bussemaker:Dat sluit inderdaad aan bij de nieuwe wetenschappelijke gegevens/inzichten
dat het statistische cijfer niet toereikend is. Ik voeg eraan toe dat dit
geldt voor zowel ziektes met onvolledige penetrantie als, zoals wij leren,
ziektes met volledige penetrantie. Bovendien gaan wij de indicatiestelling
nader inkaderen op grond van het Planningsbesluit. De discussie hierover is
overigens al jaren gaande, omdat men veel eerder heeft geconstateerd dat er
behoefte is aan nadere afbakening dan wel precisering van de indicatiestelling
bij het Planningsbesluit. Het verhoogd individueel risico uit het Planningsbesluit
zal dan ook vervangen worden door een hoog individueel risico. Het kabinet
geeft daarmee namelijk aan dat PGD als een techniek wordt gezien voor genetische
aandoeningen met een hoog risicoprofiel en niet voor zo maar alle ziekten
met een erfelijke component waarbij geen sprake is van een hoog risico.Voorzitter. Een belangrijke factor is natuurlijk de aard van de ziekte.
In de brief heeft men kunnen lezen dat daarbij ook andere factoren een rol
kunnen spelen. Ik noem de leeftijd waarop de aandoening zich gewoonlijk voordoet,
het behandelperspectief en mogelijkheden van preventieve behandeling, alsook
de aard van de behandeling als men de ziekte eenmaal heeft, inclusief reëel
voorzienbare nieuwe behandelmogelijkheden. Bij kanker moet specifiek gekeken
worden naar het risico dat die zich in meer organen voordoet. Ook daarom is
een procentuele benadering niet adequaat bij deze ziektes. Zo is de familiegeschiedenis
van belang, evenals de vraag of de ziekte in de familie de neiging heeft om
zich op steeds jongere leeftijd voor te doen. Als dat het geval is, zal een
andere factor een rol spelen bij de besluitvorming dan wanneer de ziekte zich
op latere leeftijd voordoet.Tevens spelen aanvullende medische criteria een rol. PGD is bijvoorbeeld
niet mogelijk bij vrouwen met diabetes of ernstig overgewicht, omdat zij ook
niet in aanmerking komen voor ivf. Dat is immers een contra-indicatie voor
ivf en dus zal dat ook hierbij een rol spelen. Aan het adres van mevrouw Arib
merk ik op dat ook de psychische factoren een rol spelen, bijvoorbeeld het
gegeven dat een paar al vaker een miskraam heeft meegemaakt na prenatale diagnostiek.
Als je een van de bedoelde erfelijke ziektes hebt, is de kans op een miskraam
immers ook veel groter. Ook dat kan dus extra belasting met zich meebrengen.De heer Rutte vroeg of ik kon bevestigen dat deze criteria in de praktijk
al gebruikt worden. Dat kan ik bevestigen: deze criteria worden in het academisch
ziekenhuis in Maastricht gebruikt. Een zorgvuldige toepassing van de criteria
maakt het ook mogelijk dat paren die hiervoor in aanmerking komen, tot PGD
worden toegelaten, terwijl voorkomen wordt dat het toepassingsbesluit ongewild
en ongewenst kan verschuiven naar patiënten bij wie geen hoog risico
aan de orde is. Ik geloof dat niemand in deze Kamer en misschien wel niemand
in Nederland bij deze materie behoefte heeft aan het ontstaan van een glijdende
schaal. Deze zorgvuldige afweging van criteria, die de afgelopen jaren in
Maastricht ook zorgvuldig zijn toegepast, formaliseren wij hiermee. Op die
manier zorgen wij ervoor dat in de toekomst die zorgvuldige behandeling ook
gegarandeerd kan zijn en dat bovendien een glijdende schaal voorkomen kan
worden.De heer Ormel (CDA):Echtparen die een ivf-procedure nodig hebben omdat zij een kinderwens
niet kunnen vervullen, zijn aan bepaalde grenzen gebonden. Zij kunnen daar
niet voortdurend mee doorgaan. Gelden voor hen dezelfde grenzen voor PGD?Staatssecretaris Bussemaker:Als men voor embryoselectie in aanmerking wil komen dan is ivf noodzakelijk.
Ik ga ervan uit dat bij het toegestane aantal ivf-behandelingen embryoselectie
dezelfde kans van slagen heeft. Ik kan dat echter niet met zekerheid zeggen,
omdat bij PGD ook andere elementen een rol spelen. Ik kom daar wellicht op
een later moment op terug.De heer Vendrik (GroenLinks):De opname van ivf in het zorgpakket is vorige week kort aan de orde geweest
in het debat met de minister van VWS. Hij zou al snel met een besluit komen
en volgens mij wordt dat besluit positief. Het lijkt mij handig als de minister
deze materie erbij betrekt. Wij hebben dan meer duidelijkheid.Staatssecretaris Bussemaker:Dat lijkt mij voor de hand liggend. Ik zal het nog een keer doorgeven.
Om voor embryoselectie in aanmerking te komen, heeft men uiteraard ivf nodig.Mevrouw Arib en mevrouw Wiegman wijzen erop dat er geen lijst met erfelijke
ziektes moet komen. Daar ben ik het mee eens. Dat zou immers betekenen dat
de politiek in de spreekkamer moet komen en een lijst moet vaststellen.
Het zou ook betekenen dat ik de Kamer moet uitleggen welke ziektes op de lijst
moeten komen en welke niet. Ik acht mijn medische kennis ontoereikend om dat
debat te voeren. Dit staat nog los van het feit dat het onwenselijk is dat
het kabinet zo'n lijst samenstelt. Het sluit niet aan bij de dynamiek in de
wetenschap, waarbij steeds weer nieuwe ziektes worden ontdekt. Er zouden wellicht
ook weer ziektes van zo'n lijst moeten worden afgevoerd, omdat er bijvoorbeeld
andere behandelmethoden zijn gevonden. Kortom, zo'n lijst is onwenselijk en
wij gaan dit niet doen. Mevrouw Wiegman stelde terecht dat het stigmatiserend
is en een rigide karakter heeft.Het kader dat het kabinet heeft afgebakend, sluit nauw aan bij de praktijk.
Het is helder, maar het moet ook weer niet te gedetailleerd zijn. Het zou
dan geen recht doen aan individuele gevallen, waarbij de politiek niet mag
worden betrokken. Zo'n geval moet worden overgelaten aan de patiënt,
in overleg met de behandelende artsen. Het moet altijd een individuele afweging
blijven en voorbehouden zijn aan deskundigen. Om die reden komt het kabinet
dan ook niet in de spreekkamer.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Ik ben blij dat de staatssecretaris weer aanstipt dat het aan de ouders
en de medici is om tot een besluit te komen. Ik lees in haar brief dat exclusieve
tests bij de ziekte van Huntington niet mogelijk zijn. Ouders die voor zichzelf
niet willen weten dat zij het gen dragen, maar dit wel willen weten voor hun
kinderen, vallen daar niet onder. Moeten ouders dat niet samen beslissen?
Waarom wijkt de staatssecretaris daarvan af?Staatssecretaris Bussemaker:Dat is precies de discussie die wij voeren over de kaders. In de brief
van 2006 van mijn voorganger is al vermeld om welke redenen men het advies
van de Gezondheidsraad niet overneemt. Tijdens de debatten van vorig jaar
is niemand daar op teruggekomen. Ik ben ervan uitgegaan dat er in ieder geval
een breed maatschappelijk draagvlak is om de brief van mijn voorganger te
volgen. Ik heb dat in mijn eigen brief ook aangegeven.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Ik begrijp dat de staatssecretaris verwijst naar de brief van mevrouw
Ross-van Dorp. Er wordt gezegd dat ouders en medici samen kunnen bepalen wanneer
embryonaal onderzoek binnen de gestelde kaders gewenst is. Als ouders niet
voor zichzelf, maar voor hun toekomstig kind willen weten of dit het gen draagt,
dan moet dat dan toch ook aan de ouders en medici worden overgelaten?Staatssecretaris Bussemaker:Nee, dat is precies het precaire onderscheid tussen de vaststelling van
de kaders en de invulling daarvan, die je aan de professionals overlaat. Ik
stel overigens vast dat hier juist, ook in de criteria die Maastricht hanteert
bij embryoselectie, de kans op de ziekte van de ouders ook meespeelt bij de
afweging die Maastricht al maakt. Hoe groot is de kans dat iemand ook binnen
afzienbare tijd beide of een van de ouders zal missen? Ik vind niet dat wij
dat debat, dat wij eigenlijk al hadden afgerond, moeten overdoen. Ik heb althans
niet de indruk gehad dat de fracties die in het vorige kabinet vertegenwoordigd
waren – waaronder die van D66 – hierover een andere opvatting
hadden dan het vorige kabinet de Kamer heeft gemeld. Ik heb ook geen signalen
dat er sindsdien anders door de Kamer over wordt gedacht. Bij PGD bij onvolledige
penetrantie is ook overigens, anders dan bij embryoselectie, geen nieuwe wetenschappelijke
informatie voorhanden.Om die zorgvuldige toepassing ook in de toekomst mogelijk te maken, moet
een goede uitvoering gewaarborgd zijn. Dat betekent aanpassing van regelgeving,
ontwikkeling door de beroepsgroep en een richtlijn waarop ik aanstonds zal
terugkomen.Een en ander betekent dus dat het Planningsbesluit klinisch genetisch
onderzoek, waarin nu PGD geregeld wordt, aan herziening toe is en dat wij
daarvoor ook een aparte regeling PGD zullen treffen. Ik onderzoek op dit moment
welk wettelijk kader daarvoor het geschikts is. Op grond van die nadere regelgeving
wordt een vergunning verleend aan de instelling die PGD mag uitvoeren. De
inhoudelijke invulling van de PGD wordt door de richtlijnencommissie uitgewerkt
in een aparte richtlijn voor PGD, die VWS financieel zal ondersteunen en waarin
ook nieuwe inzichten over aard, ernst en behandelmogelijkheden kunnen worden
behandeld.Misschien is het goed om toch nog even aan te geven dat er twee beoordelingsorganisaties
zijn, die soms ook "commissies" worden genoemd. Dat kan enige verwarring
opleveren. Er bestaat al een multidisciplinair team in Maastricht. Dat formaliseren
wij. Daarnaast komt er een richtlijnencommissie, die overigens ook al in ontwikkeling
is. Het multidisciplinaire team maakt de individuele beoordeling in individuele
gevallen. Dat moet ook vanwege de complexiteit van PGD gebeuren door een multidisciplinair
team. In de praktijk in Maastricht is dit al het geval. In de meer bijzondere
gevallen worden ook meerdere besprekingen aan één casus besteed,
waarbij bijvoorbeeld aan de ethici uit het team kan worden gevraagd om de
casus nog eens goed in beeld te brengen.BussemakerDe heer Ormel heeft gevraagd wie er in dit team zitten. Daar zitten twee
ethici in, juist omdat het bij PGD om een onderwerp gaat dat van verschillende
kanten moet worden belicht en omdat het niet alleen een kwestie van technologie
is, maar juist zoveel emotionele en ethische aspecten een rol spelen. Er moeten
dus ook andere omstandigheden worden meegewogen. Vandaar dat wij in onze brief
ook een aantal beoordelingscriteria hebben genoemd, waaronder
ook psychologische en sociale aspecten. Iemand kan bijvoorbeeld via PGD heel
graag een kind willen, maar zelf al door een ernstig invaliderende ziekte
getroffen zijn. Bij dit soort vragen kunnen met name ethici helpen, het probleem
helder in kaart te brengen. Dat zal dus ook altijd om unieke gevallen gaan,
want geen enkel geval is hetzelfde. De werkwijze in Maastricht heeft model
gestaan voor wat het kabinet ook in de brief heeft benoemd: "Een instelling
die PGD uitvoert, moet beschikken over een multidisciplinair team, waarin
ook minstens één ethicus zitting heeft." Die eis wordt
dus ook in het Planningsbesluit over PGD vastgelegd.Dat betekent dat er dus geen ethische commissie is waarvoor een patiënt
zou moeten verschijnen, zoals afgelopen vrijdag in NOVA even werd gesuggereerd.
Het leek er daarbij bijna op dat iemand voor een tribunaal moest verschijnen
om uit te leggen waarom hij een PGD-behandeling wilde. Daarvan is dus geen
sprake. Maastricht kent al zo'n multidisciplinaire werkgroep. In deze groep
wordt buitengewoon zorgvuldig gewerkt met strenge criteria. Er komen echter
uiteraard gevallen voor waarbij de zaak ingewikkelder ligt. Ik noemde daarnet
het voorbeeld waarbij een van de ouders al ernstig is getroffen door de ziekte.
Zo komen er ook andere gevallen voor, die zeer nauwkeurig in kaart moeten
worden gebracht. Dit gebeurt nu dus al in Maastricht. Dat gaan wij formaliseren.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Ik dank de staatssecretaris voor de helderheid die zij heeft geboden over
de verschillende commissies; het multidisciplinaire team en de richtlijnencommissie.
Wellicht kan de staatssecretaris wat nader aangeven waaruit de richtlijnencommissie
gaat ontstaan. Het is goed dat daarin genetici en ethici plaatsnemen. Het
lijkt mij echter ook erg belangrijk dat daarin oncologen zitting nemen. In
de commissie moeten de landelijke ontwikkelingen op het gebied van oncologisch
onderzoek en de verbeterde mogelijkheden voor de behandeling van kanker voortdurend
worden gevolgd. Deze ontwikkelingen moeten terugkomen in de jaarlijkse rapportages,
zodat de politiek ze kan volgen en kan beoordelen of de richtlijn moet worden
aangepast.Staatssecretaris Bussemaker:Ik wil nog een vraag van de heer Ormel over de multidisciplinaire teams
beantwoorden. Daarna kom ik op de richtlijnencommissie.De heer Vendrik (GroenLinks):De staatssecretaris zei zojuist twee keer dat zij de multidisciplinaire
teams gaat formaliseren. Wat behelst dit precies? Wie bepaalt er wie in deze
multidisciplinaire teams worden benoemd? Ik ga ervan uit dat alleen het ziekenhuis
dit bepaalt.Staatssecretaris Bussemaker:Dat klopt. Wij leggen echter wel in het nieuwe PGD-besluit vast dat een
instelling die PGD uitvoert, zo'n multidisciplinair team moet hebben. De beantwoording
van de vraag wie er vervolgens in zo'n team zitting nemen, is aan het ziekenhuis.
Wij gaan er daarbij van uit dat in zo'n commissie, gezien de complexiteit,
in ieder geval ook een ethicus zitting neemt. In een multidisciplinair team
zijn verschillende disciplines vertegenwoordigd. Wij bemoeien ons verder echter
niet met de samenstelling van de commissie. Daarin moeten deskundigen zitten
die met elkaar bepalen hoe iedere unieke patiënt het best kan worden
geholpen en kan worden begeleid bij het maken van de juiste keuze.De heer Ormel vroeg of er in bijvoorbeeld Utrecht en Groningen ook multidisciplinaire
teams nodig zijn als er sprake is van transport-PGD met deze steden. Voor
ons staat Maastricht centraal, omdat daar de diagnostiek plaatsvindt. Er kan
sprake zijn van een eerste gesprek elders. Dat kan eigenlijk in elk ziekenhuis
in het land plaatsvinden. Als de arts ook maar enig vermoeden heeft dat iemand
voor deze behandeling in aanmerking komt, stuurt hij zijn patiënt echter
allereerst naar Maastricht. Daar vindt namelijk het intakegesprek plaats.
Juist bij dit gesprek speelt de multidisciplinaire commissie een grote rol.
Alleen het ziekenhuis in Maastricht heeft de vergunning voor deze behandeling.
Daarom geldt alleen in Maastricht de voorwaarde dat er een multidisciplinair
team moet zijn.De richtlijnencommissie is een landelijke commissie. Deze commissie is
al in ontwikkeling. De beroepsgroepen hebben namelijk zelf aangegeven dat
men behoefte heeft aan nadere inkadering om de criteria verder uit te werken.
Voordat het debat over deze kwestie ontstond, was men al met zo'n commissie
bezig. Dit heb ik geleerd van de leden van de consultatiegroep. Een aantal
leden van deze consultatiegroep is zeer nauw betrokken bij de richtlijnencommissie.
Nieuw is dat wij deze richtlijnencommissie ook gaan vragen om een oordeel
te vellen bij ziekten die nog niet voor PGD in aanmerking komen. De heer Vendrik
noemde dit terecht een soort intercollegiale toetsing. Daarbij beslist niet
alleen Maastricht. De mensen in Maastricht leggen hun besluit voor aan collega's
die verenigd zijn in de landelijke commissie. De richtlijnencommissie geven
wij daarmee dus een nadere inhoudelijke invulling.Er is veel gevraagd over deze commissie. Wie gaan erin zitting nemen?
Wie gaat de leden van de commissie benoemen? Aan wie moet de commissie verslag
uitbrengen? Deze vragen wil ik nu gaan beantwoorden.De voorzitter:Voordat u dat doet, wil de heer Rutte u een vraag stellen.De heer Rutte (VVD):Graag hoor ik het antwoord op de vraag wie er in de commissie zal zitten,
et cetera. De staatssecretaris sprak echter nu al over de rol van de commissie.
Als zich een bepaald nieuw geval voordoet waarbij PGD van toepassing kan zijn,
dan doet die commissie daarover een uitspraak. Ik neem aan dat dit eenmalig
is? Als het antwoord "ja" is, hoeft zo'n nieuw geval daarna niet
steeds opnieuw te worden voorgelegd.Staatssecretaris Bussemaker:Het antwoord is "ja".De heer Rutte (VVD):Kan ik de tekst van de staatssecretaris onderaan pagina 12 van haar brief
zo interpreteren dat in geval van borst- of eierstokkanker het eerste niet
hoeft te worden voorgelegd aan de commissie omdat, zoals de staatssecretaris
schrijft, reeds consultatie heeft plaatsgevonden met die groep deskundigen?Staatssecretaris Bussemaker:Ja.De heer Rutte (VVD):Dan heb ik wel een vraag aan mevrouw Wiegman.De voorzitter:Die mag u in de tweede termijn stellen. De staatssecretaris gaat nu door
met haar antwoord.Staatssecretaris Bussemaker:Mevrouw Arib en de heer Rutte hebben gevraagd of zij een en ander mochten
interpreteren zoals zij hebben gedaan. Ik kan al hun vragen bevestigend beantwoorden,
maar ik zal dit nader toelichten. Zij beiden en ook anderen hebben gevraagd
of het klopt dat individuele gevallen niet voor de landelijke richtlijnencommissie
hoeven te verschijnen. Ja, dat klopt. Het gaat hier niet om individuele gevallen,
maar om deskundigen, om wetenschappers, die met elkaar overleggen en een intercollegiale
toetsing toepassen, zoals de heer Vendrik het uitdrukte. Bij het betreffende
borstkankergen hoeft dit dus niet, omdat de betreffende cliënten al in
behandeling zijn in Maastricht en omdat, ook gezien de consultatiegroep, de
afgelopen tijd zeer intensieve advisering en die toetsing al hebben plaatsgevonden.Veel fracties hebben gevraagd of de politiek moet bepalen wie er al dan
niet in de richtlijnencommissie gaan zitten. De richtlijnencommissie moet
worden samengesteld door de beroepsgroepen, niet door de politiek. Dat betekent
dat zij wordt samengesteld door wetenschappelijke, medische verenigingen en
niet door het ministerie van VWS en niet door het kabinet. Dat geldt ook voor
PGD. Ik zal dus niet benoemen. Ik zal dus ook geen brieven tekenen waarin
mensen worden voorgedragen. Het is wel van belang, zeg ik tot de heer Ormel,
dat in de commissie verschillende disciplines vertegenwoordigd zijn. Men kan
ook niet anders veronderstellen dan dat daarin de meest betrokken beroepsgroepen,
gynaecologen, oncologen, ethici, genetici, een plek hebben. Anders heb je
niet zo veel aan een richtlijnencommissie. Wij zien ook dat die disciplines
in de praktijk goed met elkaar samenwerken.Mevrouw Koşer Kaya heeft gevraagd of het niet logischer zou zijn
om een en ander bij de Gezondheidsraad onder te brengen. Allereerst is die
richtlijnencommissie echter toch nodig. Je zou de Gezondheidsraad alleen kunnen
vragen om te adviseren over nieuwe ziekten. Daarmee voldoe je nog niet aan
de wens van de beroepsgroepen, die wij zeer ondersteunen, om zelf tot nadere
gesprekken en afspraken te komen over de omgang in de praktijk met embryoselectie
en om de criteria nader in te vullen. Dan zou sprake zijn van twee commissies.
Dat lijkt mij onwenselijk. Los daarvan zit de Gezondheidsraad dichter op de
politiek dan een richtlijnencommissie die bestaat uit vertegenwoordigers van
de beroepsgroepen. Ik denk dat wij het beter bij hen kunnen laten. Ten slotte
kan ook nog meespelen dat de Gezondheidsraad al een verstrekkend advies heeft
uitgebracht. Het is dan de vraag of het voor de hand ligt om diezelfde organisatie
over nieuwe ziekten te laten adviseren.Wij hebben uiteindelijk gekozen voor een oplossing waarin wij die richtlijnencommissie
vragen om ook te oordelen over nieuwe ziekten en dat de komende tijd goed
in de gaten te houden. De heer Rutte heeft gevraagd naar de opdracht aan de
richtlijnencommissie. De richtlijnencommissie wordt ingesteld door de beroepsgroepen
zelf. Wij zullen de commissie vragen om in geval van nieuwe ziektebeelden,
die nog niet eerder voor PGD in aanmerking zijn gekomen, aan Maastricht te
vragen die ziekte voor de eerste keer aan de commissie voor te leggen zodat
zij kan beoordelen of zij het met Maastricht eens is. Ik kan dat Maastricht
vragen, want dat kan ik in een vergunning vastleggen.Mevrouw Kant (SP):Ik heb met deze toelichting de indruk dat de invulling die de staatssecretaris
geeft aan de commissie wat anders is dan het beeld dat ik had. Ik had het
idee dat er een soort landelijke medisch-ethische commissie zou komen, vergelijkbaar
met de CCMO, die oordeelt over wetenschappelijk onderzoek in medisch-ethische
kwesties. Zoals de staatssecretaris het nu uitlegt, is zij niet veel meer
dan de richtlijnencommissies zoals wij die in de zorg heel veel kennen en
die vanuit de praktijk en de dan geldende normen richtlijnen voor collega's
opstellen. Dat is het dus, begrijp ik uit het verhaal van de staatssecretaris.Staatssecretaris Bussemaker:Ja.Mevrouw Kant (SP):Dat vind ik een klein beetje teleurstellend. Ik had iets meer verwacht.
Ik had meer een parallel verwacht met de commissie die men ook in Engeland
heeft, waarbij men over alle reproductie- en medisch-ethische vraagstukken
een advies uitbrengt. Dit is wel een heel beperkte opvatting.Staatssecretaris Bussemaker:Laten wij een en ander in samenhang zien met de criteria die wij stellen
en die wij nu formaliseren. Daarin gaan wij al vrij ver, althans wij geven
vrij precies aan welke criteria daarbij een rol spelen. Ik vind dat wij vertrouwen
moeten hebben in de medici en de beroepsgroep dat zij een en ander nader kunnen
invullen. Wij borgen wel dat een arts of een ziekenhuis niet al te gemakkelijk
hun eigen gang kunnen gaan, doordat Maastricht de richtlijnencommissie moet
raadplegen en doordat ik aan Maastricht vraag om mij jaarlijks te informeren
over hoe er wordt omgegaan met embryoselectie. Ik kan dat vervolgens al dan
niet voorzien van commentaar als dat nodig is, maar ik zend het verslag ook
aan de Kamer, zodat in die zin ook nog sprake is van een controlemechanisme.Mevrouw Kant (SP):De staatssecretaris schuift mij nu een beetje in de schoenen dat ik de
medici en de beroepsgroep niet zou vertrouwen. Dat vind ik een beetje flauw,
want dat is niet de impact van wat ik zeg. Ik vertrouw de medische wetenschap
ook heel erg, maar toch hebben wij een medisch-ethische commissie, namelijk
de CCMO. Dat is niet voor niets, want het gaat om nieuwe ontwikkelingen. Het
is een commissie die de kaders ook toetst. Ik snap niet dat de staatssecretaris
geen aansluiting zoekt bij wat er al is, namelijk de CCMO. Dat ligt toch veel
meer voor de hand?Staatssecretaris Bussemaker:Ik zoek daar geen aansluiting bij, omdat de CCMO alleen adviseert over
wetenschappelijk onderzoek. In dit geval gaat het ook om de nadere invulling
en toepassing van de gestelde criteria. De vraag is hoe degenen die daar in
de praktijk mee om moeten gaan en die met die dilemma's worstelen, door hun
collega's kunnen worden geholpen bij de verdere invulling. Als de desbetreffende
commissie er toch is, ligt het naar mijn idee voor de hand om die te betrekken
bij de toetsing.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. Een commissie van deskundigen die wij moeten vertrouwen, is
niet op voorhand representatief voor de samenleving. Ik heb
een beetje hetzelfde gevoel als mevrouw Kant zojuist verwoordde, al had zij
misschien een andere invalshoek, want dat houd ik voor mogelijk. Er moet iets
van vertrouwen zijn dat alle relevante stemmen van deskundigen daar wel klinken.
Ik wantrouw dat niet op voorhand, maar ik wil het vertrouwen hebben dat alle
schakeringen die wij hier vertolken en verwoorden daar ook blijven klinken.
Daar worden uiteindelijk de kaders gesteld waarbinnen de multidisciplinaire
commissie per ziekenhuis, maar in dit geval gaat het om één
commissie, afwegingen moet maken.Staatssecretaris Bussemaker:Dat is de afweging die ik graag uit elkaar wil halen. Ik denk dat wij
er goed aan doen de toetsing te laten uitvoeren door de deskundigen, de wetenschappers.
Ik heb er geen enkele reden voor hen daarin niet te vertrouwen. De leden van
de consultatiegroep die mij de afgelopen tijd hebben bijgestaan, vanuit een
zeer verschillende maatschappelijke en politieke achtergrond, hebben zeer
nauwkeurig met elkaar gediscussieerd. Ze hebben zeer nauwkeurig in kaart gebracht
wat een rol speelt. Behalve medische vragen werden ook ethische vragen besproken.
Ik heb er alle vertrouwen in dat men dat goed doet. Ik denk dat wij hier,
als vertegenwoordigers van de maatschappelijke denkbeelden, indien nodig het
verslag van Maastricht heel goed kunnen bespreken. Mocht de Kamer vinden dat
er correcties nodig zijn, dan kunnen wij die hier bediscussiëren. Ik
vind niet dat wij een commissie moeten willen waarin alle maatschappelijke
visies zijn vertegenwoordigd en die ook nog moet voldoen aan de eisen op het
gebied van wetenschappelijke kennis. Op dit gebied is de wetenschappelijke
kennis hoog in Nederland, maar het is wel een heel gespecialiseerd gebied.
Het aantal deskundigen is niet heel erg groot. Wat dat betreft ben je qua
keuze snel uitgepraat, als je de deskundigen wilt hebben; dat zijn er geen
honderden.De voorzitter:U mag nog één vervolgvraag stellen, mijnheer Van der Vlies.De heer Van der Vlies (SGP):Ik begrijp dat en ik ben het er ook voor een groot deel mee eens. Ik vind
echter dat wij er wel van uit moeten kunnen gaan dat in de afweging iets moet
worden meegenomen en doorklinkt van dit palet dat in de samenleving leeft.
Dit hoeft niet te gebeuren in de vorm van een poppetje per politieke stroming;
dat is mijn voorstel helemaal niet. Het kunnen mensen zijn die deskundig zijn
en dat ben ik niet. Ik laat dit graag aan hen over, maar ik wil wel het vertrouwen
hebben dat er een zorgvuldige afweging wordt gemaakt en dat er geen sprake
is van proposities, waardoor wij in een bepaalde richting gaan die niet gedragen
wordt door de samenleving. Dat is toch denkbaar? Wij hebben zo veel commissies.
Ik heb het vaak genoeg meegemaakt en de staatssecretaris trouwens ook. Dan
is altijd de vraag: hoe zijn de commissies samengesteld en is dat representatief?
U hebt mij niet horen voorstellen dat ik op de stoel wil gaan zitten van degene
die benoemt.Staatssecretaris Bussemaker:Laat ik het dan zo zeggen. Ik heb geen enkele reden om te veronderstellen
dat zo'n commissie in die zin niet representatief zou zijn. Het gaat immers
om deskundigen die je alleen selecteert op grond van hun deskundigheid met
betrekking tot dit onderwerp, en niet op grond van iets anders. Dit kunnen
dus ook mensen zijn die voor het overige verschillende maatschappijvisies
zullen hebben. Een richtlijnencommissie is echt een commissie die ingesteld
wordt door de beroepsgroepen zelf. Ik kan aan hen vragen om te kiezen voor
een zorgvuldige samenstelling, maar ik ga er eigenlijk van uit dat zij dat
al doen. Dit doen andere richtlijnencommissies immers ook. Ik heb eigenlijk
nog nooit meegemaakt dat dit niet het geval was. Ik vind het wel te ver gaan
om aan hen te vragen, heel specifiek rekening te houden met welke maatschappijvisies
dan rekening gehouden moet worden. Dat moet ik dan immers ook aangeven. Ik
ga ervan uit dat zij dit zeer zorgvuldig doen en ik heb dit bij de consultatiegroep
ook heel zorgvuldig zien gebeuren.De heer Ormel (CDA):Ik ben overtuigd van deze zorgvuldigheid van de beroepsgroep, net als
ik overtuigd ben van de deskundigheid van de deskundigen. Wij spraken in dit
geval echter over het snijvlak tussen politieke keuzes, maatschappelijke keuzes
en juist deze deskundigheid. Nu blijkt dat deskundigen er vaak wat moeite
mee hebben als de politiek over hun schouder mee kijkt. Ook blijkt dat deskundigen
wat verder gaan en wat vooroplopen bij wat maatschappelijk op dit moment als
acceptabel wordt geacht. Ik wijs er maar op dat deze discussie is ontstaan
naar aanleiding van een reactie van de voorgangster van de staatssecretaris
op een advies van de Gezondheidsraad. Dit advies behelsde onder andere dat
selectie op geslacht mogelijk zou moeten zijn. Terecht zegt de huidige staatssecretaris:
nee, dat vind ik niet goed. Ik denk dat dit een goed voorbeeld is dat wij
als politiek over de schouders van de deskundigen moeten meekijken en dat
wij de vinger ook aan de pols moeten kunnen houden. Natuurlijk moeten wij
niet precies gaan over de invulling van de commissies, maar wij moeten ons
wel een oordeel kunnen vormen over datgene dat in deze commissies wordt besloten.
De staatssecretaris zegt dat het jaarverslag van "Maastricht" naar
de Kamer wordt gezonden. Dat is één punt. Daarnaast behoort
de richtlijn naar ons gezonden te worden en verwacht ik dat ook een jaarverslag
van deze centrale commissie deze Kamer zal bereiken.De voorzitter:Eigenlijk is dit meer een statement dan een vraag. Op de laatste opmerking
kunt u met "ja" of "nee" antwoorden, staatssecretaris.Staatssecretaris Bussemaker:De heer Ormel zegt dat de wetenschap vaak vooroploopt en verder wil gaan
dan wij. Ik vind dat wij ons moeten realiseren dat het ook vaak andersom is.
Immers, Maastricht heeft zich buitengewoon terughoudend opgesteld in de afgelopen
tijd, sinds de brief van mijn voorgangster. In die zin gaat het dus beide
kanten op. Er zijn medici die misschien vooroplopen, maar wij zien dat men
in de zorgsector toch ook buitengewoon terughoudend kan zijn en zich graag
aansluit bij de politieke besluitvorming. Wat deze richtlijnencommissie en
Maastricht betreft, vind ik dat wij de verantwoordelijkheden goed uit elkaar
moeten houden. Ik kan aan het ziekenhuis in Maastricht verantwoording vragen
via de vergunning. Ik kan via het Instellingsbesluit aan het ziekenhuis in
Maastricht vragen, verantwoording af te leggen. Ik kan dus vragen, mij elk
jaar te melden wat men doet met embryoselectie, om hoeveel gevallen het gaat
en of er sprake is geweest van nieuwe ziekten. Ik kan het ziekenhuis
ook vragen welke ziekten men aan de richtlijnencommissie heeft voorgelegd,
wat vervolgens het advies van de commissie was en wat men met het advies gedaan
heeft. Zo'n verslag krijg ik en dat stuur ik aan de Kamer toe. Via dit verslag
krijgen wij indirect ook gegevens over het werk van de richtlijnencommissie,
dus zonder dat ik haar zou verplichten – dat kan ik formeel ook niet –
om mij jaarlijks een verslag toe te sturen. Dat kan ik haar niet verplichten
omdat zij uit de beroepsgroepen afkomstig is en ook daaruit wordt samengesteld.
Maar ik ben het ermee eens dat wij de vinger aan de pols moeten kunnen houden,
dat wij moeten kunnen volgen wat er gebeurt, zeker als men buiten de gebaande
paden zou gaan en het kader dat wij nu vaststellen, zou willen oprekken. Het
is aan ons om het kader te bepalen, dus de commissie kan niet ineens toestaan
om embryo's op geslacht te selecteren. Dat kan niet, want er zal in de aangepaste
PGD-regeling opgenomen worden dat dit niet mag. Het mag trouwens al niet volgens
het huidige Planningsbesluit en dit geldt ook voor de andere onderwerpen uit
de brief van mijn voorganger, die kort samengevat ook in mijn brief staan.De heer Ormel (CDA):U zegt dat men zich terughoudend opstelt, maar ik zou zeggen: lees de
NRC van gisteren. Daarin staat een artikel waarin de ethicus van het multidisciplinaire
team in Maastricht als een soort Rupsje Nooitgenoeg zegt dat het lang niet
ver genoeg gaat wat wij nu bespreken. Hij maakt deel uit van dat team en hij
wil dus iedere keer een stapje verder gaan.Staatssecretaris Bussemaker:Daarom stellen wij met elkaar die kaders vast. Wat hij bepleit, kan niet
binnen de kaders die wij vaststellen.De heer Rutte (VVD):De Kamer krijgt dus een verslag van de staatssecretaris over de praktijk
van PGD. Kan zij toezeggen dat er niet alleen wordt aangegeven wat er wel
is toegestaan, maar ook welk type gevallen is afgewezen, opdat wij ons daarvan
een goed beeld kunnen vormen?Staatssecretaris Bussemaker:Dat kunnen wij aan Maastricht vragen; dan krijgen wij een beeld daarvan.
De vraag aan Maastricht is natuurlijk: hoeveel intakes hebt u gehad? Over
de afgelopen jaren is bekend dat er heel veel mensen afvallen. Mensen kunnen
om heel verschillende redenen afvallen, als zij niet voldoen aan een van de
criteria. Dit kunnen heel simpele redenen zijn, bijvoorbeeld omdat zij een
contra-indicatie hebben voor ivf. Dat soort dingen wil ik ook graag weten
van Maastricht.Voorzitter. De heer Rutte vroeg ook nog of de richtlijnencommissie een "ja,
mits"-opdracht of een "nee, tenzij"-opdracht heeft. Eigenlijk
heeft de commissie zo'n opdracht niet. Wat mij betreft is dit een verkeerde
insteek, want ik heb zojuist al aangegeven wat men wel gaat doen. Men gaat
toetsen bij nieuwe ziekten; dit gebeurt eenmalig.Mevrouw Kant vroeg of het alleen om erfelijke borstkanker gaat. Welnu,
dat hoeft niet meer te worden getoetst. Wij hebben aangegeven dat de richtlijnencommissie
een rol vervult bij ziekten die in Nederland nog niet voor embryoselectie
in aanmerking komen. Ziekten waarvoor dat wel geldt, hoeven dus niet langs
de richtlijnencommissie; het gaat om nieuwe ziektebeelden. Het bekent dus
wel, zo zeg ik tegen de heer Ormel, dat het academisch ziekenhuis Maastricht
verzoeken aan de richtlijnencommissie zal moeten voorleggen. Als er geen verzoek
is ingediend, kan er geen PGD worden toegepast bij de ziekte waarom het gaat.Mevrouw Kant (SP):Ik vind het toch wel een beetje vreemd. U zei eigenlijk twee dingen. U
zei dat het alleen gaat om erfelijke borstkanker, maar daarna zei u dat het
ook gaat om de dingen die nu al gebeuren. Maar bij erfelijke darmkanker is
PGD toch ook al aan de orde. Ik snap even niet of erfelijke darmkanker wel
of niet aan de commissie moet worden voorgelegd. Uit uw laatste woorden begrijp
ik dat dit niet hoeft, wat ook heel logisch zou zijn, omdat het daarbij gaat
om een risico op erfelijke afwijkingen van bijna 100%.Ik heb nog een tweede punt. Ik heb nog een paar andere voorbeelden genoemd
waarbij het risico op erfelijke afwijkingen evident is en waarvoor ook al
verzoeken zijn ingediend. Ik vind het gek dat zulke gevallen toch nog eerst
die commissie moeten passeren.Staatssecretaris Bussemaker:Nee, dat hoeft niet. Ik wil geen ziektelijsten maken, maar in geval van
ziekten die in Nederland nog niet voor PGD in aanmerking komen, vragen wij
Maastricht om collegiale toetsing toe te passen en om advies te vragen aan
de richtlijnencommissie. Ziektes waar het al bij mag, hoeven niet langs de
richtlijnencommissie. Aangezien het debat zo intensief over borstkanker is
gegaan, hebben wij daar expliciet melding van gemaakt.Mevrouw Kant (SP):U maakt de verwarring alleen maar groter. U zegt "die ervoor in aanmerking
komen". Ik dacht dat het debat vandaag ging over de vraag wat ervoor
in aanmerking komt. Ook bij borstkanker is het niet gebeurd, maar liggen er
wel verzoeken en aanvragen in Maastricht. Dat geldt ook voor een aantal andere
ziektes. Ik vind het nu een beetje verwarrend worden.Staatssecretaris Bussemaker:Ik weet dat er bij Maastricht voor borstkanker verzoeken liggen en dat
het nog niet is toegepast. Wij hebben gezegd dat daarover al zo uitgebreid
is gediscussieerd dat dit niet langs de richtlijnencommissie hoeft. Als er
andere ziektes zijn die al in aanmerking komen in Maastricht en die al behandeld
worden, behoeven die niet opnieuw langs de richtlijnencommissie. Het gaat
echt om nieuwe ziektebeelden.Voorzitter. Mevrouw Wiegman vroeg of de nieuwe richtlijnencommissie ook
de plicht krijgt om bij aanpassing van de praktijk de richtlijn bij te stellen.
Wij vragen de commissie namelijk om te bekijken of de richtlijn bijgesteld
moet worden. Zij vroeg of zij het kon lezen als "moet worden bijgesteld".
Het antwoord is nee, want de richtlijnencommissie zal bij vragen over nieuwe
aandoeningen die tot dusverre nog niet in aanmerking kwamen voor PGD, geraadpleegd
moeten worden. Dat komt in het jaarverslag van de PGD-instelling, zodat het
ministerie en ook de Kamer geïnformeerd blijven. Zo nodig kan de overheid
wel extra eisen stellen aan de vergunning voor de instelling die PGD mag uitvoeren.
Eisen dat de richtlijn meteen wordt aangepast, maakt het praktisch onuitvoerbaar.
De praktijk ontwikkelt zich continu. Wij vinden dat dit bij de beroepsgroepen
moet blijven. Ik kan wel strikte afspraken met Maastricht maken.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Zojuist heeft een debatje plaatsgevonden met de heer Ormel over de vraag
wat er in de jaarrapportages dient te staan. De staatssecretaris zegt dat
je niet zomaar kunt zeggen dat de richtlijn moet worden bijgesteld. Het moet
toch via de overheid gaan, want het betekent ook iets voor een planningsbesluit
of zaken die aangevuld moeten worden. De jaarrapportages moeten dus voldoende
informatie bevatten om dit soort conclusies te kunnen trekken. Er kunnen en
moeten dus wel degelijk eisen aan de jaarrapportages worden gesteld voor wat
wij daarin willen terugzien om het goed te kunnen volgen, om de vinger aan
de pols te kunnen houden en er conclusies aan te kunnen verbinden.Staatssecretaris Bussemaker:Daarom is het een parallel met het debatje dat wij net hadden. Ik heb
er verder nog geen afspraken met Maastricht over gemaakt, maar wij kunnen
natuurlijk vragen om in het jaarverslag aan te geven hoeveel intakes men heeft
gehad, hoeveel mensen er zijn afgevallen, welke behandelingen er zijn geweest
en welke ziektes zijn voorgedragen om in aanmerking te komen bij de richtlijnencommissie.
Dat betekent niet dat ik onmiddellijk kan vragen dat bij verandering van aandoeningen
ook de richtlijn onmiddellijk wordt aangepast. Die zal wel worden aangepast,
maar dat is eigenlijk een continu proces. In onze werkwijze zijn de richtlijnen
niet alle tegelijkertijd in discussie. Zij worden van tijd tot tijd bijgesteld.
Op dit moment zijn dat de richtlijnen voor klinische genetica, zoals de richtlijn
voor prenatale diagnostiek van de gynaecologen uit 2000. Er is ook een nieuwe
richtlijn in ontwikkeling voor ivf. Kortom, van tijd tot tijd worden de richtlijnen
in de praktijk bijgesteld. Het zou logisch zijn, gezien de praktijk die in
Nederland ontwikkeld is, om het bij deze thematiek niet anders te doen dan
bij andere vergelijkbare onderwerpen.Mevrouw Wiegman-van Meppelen Scheppink (ChristenUnie):Juist omdat het zo logisch is, is er niets mis mee om het ook zo te stellen
en niet te zeggen dat de verwachting is dat het wel gebeurt. Omdat dit de
werkwijze is, mag je bepaalde eisen stellen aan de jaarrapportage.Staatssecretaris Bussemaker:Aan de jaarrapportage mag je eisen stellen, maar ik refereerde aan de
vraag of de richtlijn dan ook moet worden bijgesteld. Het antwoord is nee,
want de richtlijn is van de beroepsgroepen. Ik kan niet voorschrijven wat
zij er precies mee moeten doen. Ik ga er echter van uit dat de zorgvuldige
en gangbare praktijk die wij op dit terrein ontwikkeld hebben, ook bij de
richtlijn voor PGD zal worden gevolgd.Mevrouw Arib (PvdA):Ik had een vraag die de staatssecretaris eigenlijk al heeft beantwoord.
Dat was de vraag of de richtlijnen altijd, voor welke ziekte dan ook, ook
voor ivf, door de beroepsgroep zelf worden opgesteld en niet vanuit de Kamer.
Die vraag heeft de staatssecretaris in haar antwoord al meegenomen.Staatssecretaris Bussemaker:Mevrouw Kant en anderen hebben gewezen op de vergelijking tussen PGD en
prenatale diagnostiek. Het gaat hier wel om zeer verschillende technieken
met uiteenlopende mogelijkheden. Waar eenzelfde toepassingsgebied geldt, is
de keus aan de ouders, in overleg met de behandelaars. Ik ga ervan uit dat
er bij de richtlijnontwikkeling voor PGD ook afstemming zal plaatsvinden met
de richtlijn voor prenatale diagnostiek. Die afstemming vindt ook al plaats,
zoals ik weet uit de gesprekken die ik met deskundigen heb gehad. Die zeggen
allemaal dat zij ivf, PGD en prenatale diagnostiek ook op elkaar betrekken.
Dat is een continu proces van uitwisseling van kennis en informatie.De richtlijnencommissie gaat de zaak voorlopig op zich nemen. In de brief
staat dat wij op termijn bekijken of de beoogde werkwijze ook in de toekomst
wenselijk is. De heer Van der Vlies en mevrouw Wiegman hebben aangegeven dat
zij deze werkwijze eigenlijk permanent zouden willen zien. Ik stel voor dat
wij eerst eens bekijken hoe de zaak zich ontwikkelt. Ik weet niet hoe vaak
er echt nieuwe ziekten bij komen. Er is natuurlijk veel in beweging, maar
het gaat niet altijd om nieuwe ziektebeelden. Laten wij daarom op termijn
bekijken hoe de zaak zich ontwikkelt. Ik wil nu ook nog geen termijn vastleggen;
ik wil nog niet vastleggen dat wij over twee, vier of vijf jaar bekijken hoe
de zaak zich ontwikkeld heeft. Laten wij de komende tijd bezien hoe het gaat,
of het werkt en of het wenselijk is daar al dan niet een permanente vorm aan
te geven. Ik wil nog geen datum vaststellen, omdat ik niet voldoende kan overzien
hoe vaak dit soort verzoeken bij de richtlijnencommissie gedaan zullen worden.De heer Ormel heeft gevraagd naar de HLA-selectie. Daar hebben wij het
al over gehad. Die zaak staat al in het huidige Planningsbesluit en wordt
opgenomen in de nieuwe regeling. Dat zijn de kaders die wij stellen en waar
richtlijnencommissie en toetsingsteams niet van kunnen afwijken.De vraag is gesteld of wij verwachten dat zich als gevolg van het kabinetsstandpunt
meer patiënten zullen melden. Dat zal de ervaring moeten uitwijzen. Ik
verwacht geen grote toeloop. Ook de deskundigen die het kabinet hebben bijgestaan,
verwachten geen extra grote toestroom. Wellicht kunnen zich nu een aantal
paren melden die zich in de afgelopen jaren voor PGD in verband met borstkanker
bijvoorbeeld in Brussel gemeld hebben. Er kan dus sprake zijn van een zekere
inhaalvraag. Maar ook daar gaat het echt om heel kleine aantallen, naar verwachting
vijf à tien paren per jaar. Natuurlijk is het wel mogelijk dat als
gevolg van de discussie die zich in de afgelopen weken heeft ontwikkeld de
mogelijkheid van PGD ruimer bekend is geworden, waardoor de potentiële
vraag groter kan zijn. Ik denk echter tegelijkertijd dat een heleboel mensen,
als zij geïnformeerd worden en zien hoe ingewikkeld, zwaarbelastend en
emotioneel de behandeling is, weer zullen afvallen. Daarnaast moet het toch
gaan om vrij zeldzame aandoeningen.Mevrouw Arib, de heer Ormel en de heer Vendrik hebben gevraagd naar het
tweede centrum voor PGD. Het huidige Planningsbesluit biedt daarvoor de ruimte,
maar de Gezondheidsraad achtte in 2006 een tweede centrum niet noodzakelijk.
Door de introductie van transport-PGD, wat nu bestaat met Utrecht en Groningen,
zien wij een zekere uitbreiding van de capaciteit ontstaan. De inkadering
van PGD zoals nu in de kabinetsbrief is opgenomen, zal wat
betreft de capaciteit naar verwachting geen problemen opleveren. In hoeverre
uitbreiding van de capaciteit op langere termijn toch noodzakelijk is, wordt
op dit moment door het ministerie onderzocht. Daarover weten wij waarschijnlijk
meer in de herfst.De heer Ormel (CDA):De staatssecretaris schrijft ook in haar brief dat dit punt onderzocht
wordt. Ik begrijp dat de uitkomsten van het onderzoek in de herfst verwacht
worden. Stel dat er een lichte capaciteitsuitbreiding noodzakelijk is. Is
de staatssecretaris het met mij eens dat het in dat geval wenselijker is dat
er een tweede centrum komt naast het centrum in Maastricht, in plaats van
een uitbreiding van de capaciteit in Maastricht?Staatssecretaris Bussemaker:Dat kan ik zo niet beoordelen. Die vraag kan ik pas beantwoorden als ik
weet wat het resultaat is van het onderzoek dat nu loopt.De heer Ormel (CDA):Neemt u dit ook mee in het verslag van het onderzoek dat in de herfst
verschijnt?Staatssecretaris Bussemaker:Ik begrijp dat u er de voorkeur aan geeft, als er sprake is van de noodzaak
tot uitbreiding, dat dit bij een ander ziekenhuis gebeurt. Heb ik dat goed
begrepen?De heer Ormel (CDA):Ik zou mij dat kunnen voorstellen.De voorzitter:Dat hebt u ook in eerste termijn gezegd.Staatssecretaris Bussemaker:Daarvan neem ik dan nota.Mevrouw Arib (PvdA):Er is een artikel verschenen in Medisch Contact waarin staat dat er een
behoefteonderzoek is gehouden door het AMC. Daaruit bleek dat er grote behoefte
is aan PGD. Het AMC heeft ook bij VWS een aanvraag ingediend. Ik kan mij voorstellen
dat daar geen duidelijkheid over kon komen hangende de discussie die wij gehad
hebben. Toch dring ik er bij de staatssecretaris op aan om daar duidelijkheid
over te verschaffen.Staatssecretaris Bussemaker:Om die reden vindt dat onderzoek plaats bij het ministerie van VWS en
wordt de Kamer daar in de herfst over geïnformeerd. Er zijn namelijk
nog meer signalen als het gaat om de capaciteit.Mevrouw Wiegman heeft gevraagd naar het tijdpad. Zij noemde de AMvB. Ik
ga ervan uit dat zij daarmee de nieuwe regeling PGD bedoelt. Als de kabinetsbrief
door het parlement wordt geaccordeerd, wil ik zo snel mogelijk aan de slag
met de implementatie, dus met het opstellen van die nieuwe regeling. Ik kan
op dit moment nog niet precies overzien hoeveel tijd daarvoor nodig is, maar
het heeft voor mij grote prioriteit.Voorzitter. Tot slot. Alle fracties hebben er zeer terecht op gewezen
dat embryoselectie altijd een ingewikkelde keuze is. Het is altijd moeilijk
een afweging te maken tussen potentiële alternatieven. Bovendien mag
van het bestaan van embryoselectie nooit het signaal uitgaan dat iemand niet
geboren had mogen worden. Ook zou het niet goed zijn om mensen die de PGD-route
niet willen volgen bij embryoselectie te stigmatiseren of uit te sluiten.
Ik hecht daarom veel waarde aan de opmerking die de heer Ormel heeft gemaakt
in relatie tot de Wet op de medische keuringen en over het versterken van
garanties in de relatie met verzekeraars. Nu valt de Wet op de medische keuringen
vooral onder mijn collega Donner, maar ik zal dit specifieke onderdeel met
hem bespreken.Mevrouw Wiegman heeft gevraagd naar onderzoek naar uitbreiding met embryobesparende
technieken. Ik snap het nut daarvan. Als wij daartoe in staat zouden zijn,
kon dat een reden zijn om minder PGD toe te passen. Wij hebben echter nog
een vergelijkbaar thema als het gaat om stamcelonderzoek en de adulte stamcellen.
Ik ben al naarstig op zoek naar middelen om dat onderzoek mogelijk te maken.
Aangezien dit nadrukkelijk in het coalitieakkoord staat, wil ik daar de voorkeur
aan geven. Ik zal bezien of het nog bij een ander onderzoek meegenomen kan
worden, maar ik kan mevrouw Wiegman geen enkele garantie geven. Ik beschik
op dit moment niet over de middelen om dat te doen. Mocht ik daar wel over
beschikken, dan hecht ik zeer aan onderzoek naar adulte stamcellen.Voorzitter. Hiermee heb ik de vragen die mij in eerste termijn gesteld
zijn beantwoord.De voorzitter:Voor de tweede termijn is er per spreker twee minuten spreektijd.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.Voorzitter: VerbeetDe voorzitter:Wij gaan nu door met de tweede termijn van de Kamer. Mevrouw Wiegman heeft
zich geëxcuseerd. Zij voelt zich niet lekker en probeert nu iemand te
vinden die haar kan vervangen. Gezien de agenda wil ik daar echter niet op
wachten. Ik weet ook niet of het haar gaat lukken.Ik heb begrepen dat met u is afgesproken dat u in tweede termijn een spreektijd
heeft van twee minuten en dat u maximaal één keer mag interrumperen.Mevrouw Arib (PvdA):Voorzitter. Ik kan heel kort zijn. Ik wil de staatssecretaris bedanken
voor haar heldere uiteenzetting naar aanleiding van de brief die zij ons heeft
geschreven en de achterliggende gedachten. Er zijn veel misverstanden ontstaan
over wel of geen ethische commissie en over de vraag of vrouwen eerst toestemming
moeten vragen. Met de beantwoording van de staatssecretaris hoop ik dat er
duidelijkheid is geschapen, met name voor de vouwen waar het om gaat.Er is veel gezegd over de beroepsgroep. De afgelopen tijd is in ieder
geval duidelijk geworden dat men zorgvuldig te werk gaat en heel terughoudend
was in situaties waarin dat niet nodig was. Ik wil de beroepsgroep danken
voor de wijze waarop men met zo'n ingewikkeld onderwerp is omgegaan.In de media wordt steeds gesuggereerd dat vrouwen toestemming moeten vragen.
Ik hoop dat nu helder is dat vrouwen die borstkanker hebben zich nergens hoeven
te verantwoorden, maar dat het iets is tussen deze vrouwen en hun arts.De heer Rutte (VVD):Voorzitter. Ook ik dank de bewindsvrouwe voor de beantwoording. De vragen
die ik in eerste termijn heb gesteld, zijn voortreffelijk beantwoord. De VVD-fractie
steunt haar in haar aanpak van dit belangrijke vraagstuk.De staatssecretaris heeft aangegeven dat de regering hiermee de praktijk
zoals die is gegroeid, bevestigd. Dat vraagt in een debat als dit, toch om
een politiek oordeel. Het gaat hier uiteraard om heel belangrijke zaken die
heel veel mensen raken, maar wij zijn ook volksvertegenwoordigers. Ik heb
er dan ook behoefte aan hier een politiek oordeel aan te verbinden. De angst
bestond en zal blijven bestaan dat bij het vraagstuk van medisch-ethische
zaken grenzen zullen gaan verschuiven vanwege de aanwezigheid in de coalitie
van de ChristenUnie, in de nek hijgend van het CDA. Op dit punt heeft de fractie
van de ChristenUnie echter voor de volle 180 graden de bocht moeten nemen.
Zij heeft vandaag de beker volledig moeten leegdrinken. Ik kan niets anders
constateren. Ik feliciteer de staatssecretaris daarmee.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor haar heldere antwoorden.
Ik denk dat voor veel ouders nu een einde is gekomen aan de onzekerheid. Zij
kunnen hun leven nu op een wat hoopvollere wijze vervolgen.Ik heb een vraag over de richtlijnencommissie. Ik ben blij te horen dat
deze commissie een oordeel gaat geven over ziektes die nu niet voor PGD in
aanmerking komen en dat er intercollegiale toetsing plaats zal vinden en geen
individuele toetsing. Ik heb nog een aanvullende vraag. Gaat deze commissie
ook kijken naar de nu in de lucht hangende verboden van enkele varianten van
PGD, zoals Huntington? Ik kan mij voorstellen dat de techniek nieuwe invalshoeken
en nieuwe oplossingen gaat brengen. Dan is het natuurlijk zaak dat daar ook
weer naar gekeken gaat worden.Ik kan de fractie van de ChristenUnie er alleen maar mee complimenteren
dat zij in dezen boven zichzelf heeft kunnen uitrijzen en dit mogelijk heeft
kunnen maken.De heer Van der Vlies (SGP):Mevrouw de voorzitter. Het zal duidelijk zijn dat de SGP-fractie niet
vrolijk gestemd is geraakt door dit debat. Wij hebben principiële bezwaren
en wij houden die ook. Onze zorgen zijn eerder toe- dan afgenomen, met name
vanwege de waarborging in het stelsel dat nu ontwikkeld wordt en de uitbreidingen
waar wij moeite mee hebben en houden. Dat is een reële veronderstelling,
zie het artikel in de NRC van gisteren. Dat is geen spookbeeld dat de SGP-fractie
opwerpt, maar dat zijn opties die zich in medisch-wetenschappelijke kring
ontwikkelen. Ik zie wel dat daar argumenten voor zijn, maar het gaat in een
richting die de onze nu eenmaal niet kan zijn.Mij rest dan ook niets anders dan, omdat wij de brief voor kennisgeving
gaan aannemen of niet, een motie in te dienen die zich daarop richt. Ik heb
niet de illusie dat die motie breed gesteund gaat worden, maar ik denk dat
het als politiek signaal onontkoombaar is. Ik heb nog een tweede motie en die gaat over de experimenten inzake embryobesparende
alternatieven. De staatssecretaris heeft daarvan gezegd dat zij die ook gewenst
vindt, maar dat daar budgettair geen ruimte voor is en dat zij nog enkele
andere wezenlijke opties heeft. Ik steun haar daar op zichzelf wel in, maar
het is niet of/of, maar en/en. Dat is de strekking van die motie.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat de brief over embryoselectie meer mogelijkheden biedt
voor de toepassing voor diverse ziekten dan de bestaande praktijk;van mening dat de brief geen eenduidige criteria biedt om uitbreiding
van de toepassing van embryoselectie tegen te gaan;verzoekt de regering, de brief over embryoselectie te heroverwegen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Van der Vlies. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 47(29323).De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat de regering embryobesparende alternatieven voor embryoselectie
gewenst vindt, maar geen concrete invulling hieraan geeft;verzoekt de regering, zo spoedig mogelijk te komen met een stimuleringsprogramma
voor embryobesparende alternatieven, mede gericht op herstel en genezing,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Van der Vlies. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 48(29323).De heer Vendrik (GroenLinks):Mevrouw de voorzitter. Het komt wel eens voor dat politieke demontage
van een coalitieconflict leidt tot een geweldige proliferatie van mist. Het
knappe van het debat van vandaag – ik complimenteer de staatssecretaris
daarmee – is dat dat nu geheel niet het geval is. De toelichting van
de staatssecretaris was volstrekt helder. Met de brief die ons al oké
leek, is wat betreft de fractie van GroenLinks, het verhaal ook oké.
Wij steunen de staatssecretaris volmondig. Dat is knap. Ik
begrijp dat zij de bestaande praktijk op papier heeft gezet. Daar heeft zij
een kritische coalitiegenoot gelukkig mee gemaakt. Dat is interessant, maar
een tikje wonderlijk. Ik neem daar dan ook maar kennis van.Mijn vragen over het Planningsbesluit zijn helder beantwoord. Wij zien
dat met vertrouwen tegemoet. Ook het probleem met betrekking tot de wachtlijst
is helder opgelost. PGD-behandeling in het kader van borst- of eierstokkanker
gaat door. Dat hoeft niet extra te worden getoetst. Dat is prima. Er komt
geen lijst van aandoeningen. Dat lijkt mij een helder besluit. De positionering
van de multidisciplinaire teams is mij nu ook helder geworden. Ik zat daar
vanochtend een beetje mee in de knoop, maar dat lag ook aan mij. Het ziekenhuis
en niemand anders gaat over de benoeming van mensen in die multidisciplinaire
teams. De positionering van de landelijke commissie is mij ook helder geworden.
Dat is inderdaad een commissie ter intercollegiale toetsing. Dat is volgens
de fractie van GroenLinks ook precies wat zij moet zijn. De commissie ontwerpt
richtlijnen en vergadert over de voortgang daarvan. De samenstelling wordt
geregeld door de beroepsgroepen en niemand anders. Ook dat vind ik grote winst.
Dit maakt het verhaal van de staatssecretaris compleet. Ik dank haar daarvoor.
De fractie van GroenLinks steunt dat. Ik snap nu dat de staatssecretaris de
metafoor van de open deur, zoals gebruikt door fractievoorzitter Slob, niet
voor haar rekening neemt. Dat is ook terecht, want die metafoor klopt niet,
en dat is maar goed ook.De heer Ormel (CDA):Voorzitter. Ik dank de staatssecretaris voor de zorgvuldige en gewogen
beantwoording in eerste termijn. Ik dank ook de collega's voor de wijze waarop
dit debat vandaag kan worden gevoerd. Ik stel naar aanleiding van mijn bijdrage
in eerste termijn nog een paar nadere vragen, allereerst over de evaluatie
van de Wet op de medische keuringen. Dat is een belangrijk punt voor mijn
fractie. De staatssecretaris geeft aan dat zij een en ander meldt bij collega
Donner, maar zij heeft daar ook zeggenschap in. Het gaat over de medische
keuringen. De CDA-fractie hecht er zeer aan, juist vanwege de discussie hier,
dat de evaluatie van deze wet dit jaar nog naar de Kamer wordt gestuurd. Ik
verzoek de staatssecretaris om haar best daarvoor te doen.Een tweede punt betreft de richtlijnencommissie, dus de landelijke commissie.
De staatssecretaris zegt dat zij ervan uitgaat dat die commissie ook na het
opstellen van de richtlijn bij elkaar komt. In haar brief gebruikt de staatssecretaris
de termen "indien nodig" en "ik ga ervan uit". De CDA-fractie
gaat ervan uit dat er een centrale commissie komt – die tot het moment
dat de richtlijn er is de "richtlijnencommissie" heet – die
de voortgang van pre-implantatie genetische diagnostiek nader beschouwt en
een second opinion geeft in relatie tot het interdisciplinaire team waarvan
er op dit moment maar één is, namelijk in het academisch ziekenhuis
in Maastricht.Mijn fractie vindt dat het volledig aan het ziekenhuis is om te bepalen
wie zitting heeft in het interdisciplinaire team. Omdat de staatssecretaris
dit team gaat formaliseren, vraag ik haar wel om een extern lid – te
benoemen door het ziekenhuis – daarin te laten plaatsnemen. Dat is ook
goed voor de werkwijze van dat interdisciplinaire team zelf.De heer Slob (ChristenUnie):Voorzitter. Ik vervang mijn collega die plotseling niet goed werd. Gelukkig
gaat het nu wel weer goed met haar. Het is goed om nog even in tweede termijn
namens de ChristenUnie het woord te voeren. Ik doe dat namens mijn collega,
mevrouw Wiegman.Ik dank de staatssecretaris hartelijk voor haar beantwoording op de vele
vragen die gesteld zijn en voor haar toelichting op de brief zoals die uiteindelijk
naar de Kamer is gestuurd. Mijn fractie heeft in de afgelopen weken met name
de discussie rond de eerste, hernomen, brief zorgvuldigheid bepleit bij het
bespreken van dit onderwerp. Die zorgvuldigheid is er uiteindelijk ook in
versterkte mate gekomen. Dat heeft geleid tot een brief waarin die zorgvuldigheid
nadrukkelijk is terug te vinden. De woordvoerder van de ChristenUnie is in
de eerste termijn duidelijk geweest. Is dit ons politieke ethisch ideaal?
Nee. Naar mijn mening moet je daar geen doekjes om winden. Binnen de kaders
waarbinnen wij met elkaar spreken, dus gelet op wat vanaf 2003 mogelijk was,
ook in juridische zin, wetende hoe dat zich in de afgelopen jaren heeft ontwikkeld
en met het oog op wat in november gewisseld is, naast de onzekerheid in Maastricht,
waar men zich geruime tijd vrijwillig – en daarin is men te prijzen –
heeft neergelegd bij een standstillsituatie, vindt mijn fractie dat er een
brief naar de Kamer is gestuurd waarin de zorgvuldigheid terug te vinden is.
Die brief heeft geleid tot een sterke inkadering van de ruimte die er was
na de afspraken in 2003. Als je dat uiteindelijk wilt accepteren, daar de
verantwoordelijkheid voor wil nemen en het uiteindelijk ook ziet als een verbetering
in vergelijking met wat er in 2003 lag, heeft dat dan te maken met het helemaal
leegdrinken van een beker? Ik hoorde het de heer Rutte net nog even zeggen
en ik denk dat hij daarmee de plank volledig misslaat en volgens mij ook geen
recht doet aan de zorgvuldigheid waarmee wij met elkaar over dit onderwerp
zouden moeten spreken en zoals er nu met elkaar over is gesproken. Ik heb
het debat op afstand gevolgd en sta hier wat in de aparte positie dat ik niet
aan de eerste termijn heb deelgenomen, maar ik vind dat door alle fracties
op waardige wijze een bijdrage is geleverd aan het bespreken van dit onderwerp.Voorzitter. Uiteraard vragen wij aandacht voor het vervolg. Er zal nog
een aantal zaken terugkomen. De embryobesparende alternatieven zullen wat
ons betreft ook echt inhoud moeten gaan krijgen en ook daar zullen wij op
een later moment wel op terugkomen. Ook zal zorgvuldigheid moeten worden betracht
bij de jaarverslagen. Wij allen zullen goed de vingers goed aan de pols moeten
houden. Er komt nog het een en ander terug, ook in een AMvB, dus zullen wij
dit debat op een later moment ongetwijfeld voortzetten.Mevrouw Agema (PVV):Voorzitter. De Partij voor de Vrijheid is blij met de uitbreiding van
de embryoselectie met borstkanker en deze vorm van darmkanker. De ChristenUnie
ging door de pomp; eerst wilde zij de embryoselectie terugdraaien, in het
coalitieakkoord nam zij genoegen met het handhaven van de status-quo
en nu accepteert zij de uitbreiding. Maar Bussemakers handelwijze was ook
laakbaar; zij presenteerde zichzelf als de reddende engel, terwijl zij de
gevoeligheid van dit onderwerp had moeten aanvoelen. Die gevoeligheid is terecht
en laten wij daarom het debat over dit onderwerp nooit uit de weg gaan, nu
niet en in de toekomst niet!Staatssecretaris Bussemaker:Voorzitter. Mevrouw Koşer Kaya vroeg of de richtlijncommissie nu
ook naar ziektes kan kijken die nu nog niet in aanmerking komen. Dat kan,
mits zij binnen het kader vallen dat wij net met elkaar geschetst hebben en
mits ze binnen het toegestane Planningsbesluit vallen. Als het om HLA, geslachtsselectie
of wat dan ook gaat, verwijs ik naar het debatje dat ik net met de heer Ormel
had: dat kan dus niet, want wij bepalen dat kader. Daarbinnen kan de richtlijncommissie
als het gaat om ziekten met onvolledige penetrantie het ziekenhuis dat PGD
mag doen – in casu dus Maastricht – adviseren over de vraag of
het al dan niet wenselijk is.Ik kom op de moties van de heer Van der Vlies. Het zal u niet verbazen
dat ik de eerste motie ontraad, omdat daarin wordt gevraagd om deze brief
over embryoselectie te heroverwegen. Ik vind het een zorgvuldige brief die,
gelet op de inbrengen vanuit uw Kamer, ook brede steun krijgt.In de tweede motie vraagt de heer Van der Vlies om een stimuleringsprogramma
voor embryobesparende alternatieven mede gericht op herstel en genezing. Ik
ontraad die. In mijn eerste termijn heb ik al gezegd dat ik niet onwelwillend
sta tegenover het stimuleren van embryobesparend onderzoek, ik heb ook gezegd
dat in het coalitieakkoord een afspraak is gemaakt over de stimulansen tot
adult stamcelonderzoek. Ik heb ook eerlijk aangegeven dat het een hele toer
is om daar de financiële middelen voor te vinden. Ik acht beide van belang
en vind niet dat ik nu het ene boven het andere moet stellen. Hetgeen de heer
Slob heeft gezegd heb ik in ieder geval goed verstaan. Ik ontraad dus deze
motie.Mevrouw Kant (SP):Er is nog een probleem en daarom zijn het misschien wel mooie woorden
als u zegt dat u embryobesparende methoden wilt stimuleren, maar daarvoor
heb je eerst wel onderzoek nodig, onderzoek waarvoor je toch weer embryo's
nodig hebt en daar ligt dan wel een probleem in deze coalitie!Staatssecretaris Bussemaker:Ik geloof niet dat dit voor elk embryobesparend onderzoek nodig is. Je
hebt heel veel verschillende embryobesparende onderzoeken en veel kan heel
wel worden gedaan zonder dat er embryo's bij betrokken zijn. Maar dit maakt
mijn conclusie in elk geval niet anders en die heb ik u gegeven.Mevrouw Kant (SP):Ik kan mij dat debat nog heel goed herinneren. Juist de deskundigen en
de wetenschappers brachten naar voren dat het noodzakelijk is om onderzoek
te doen, om de methoden van ivf, waaronder de embryobesparende methoden, te
verbeteren. Dit kabinet blokkeert dat onderzoek, en dat is heel jammer.Staatssecretaris Bussemaker:Voorzitter. De heer Ormel heeft een relatie gelegd met de Wet op de medische
keuringen. Ik deel zijn standpunt dat het buitengewoon belangrijk is dat wij
een en ander goed regelen en dat nooit het beeld mag ontstaan dat mensen niet
verzekerd kunnen worden of niet geboren hadden mogen worden en dat er dus
sprake is van eigen schuld. Er zijn schriftelijke vragen gesteld over de Wet
op de medische keuringen. De antwoorden heb ik geaccordeerd. Volgens mij moet
de Kamer die al hebben ontvangen, wat niet wegneemt dat daarover een debat
kan plaatsvinden of dat er anderszins gevolg aan gegeven kan worden.De heer Ormel vroeg ook om bij het team in Maas­tricht tevens een
extern lid te plaatsen. Formeel kan ik dat niet voorschrijven, maar ik kan
wel overleggen en de wens doorgeven en bezien of men dat ook wenselijk vindt.
Ook kan ik dit meenemen bij de nadere PGD-regeling. Ik wil eerst horen hoe
men hierover denkt, voordat ik een definitieve toezegging doe.De heer Ormel (CDA):Dat begrijp ik en ik waardeer uw toezegging onder voorwaarden. Ik verwacht
dat u ons daarover nader schriftelijk informeert. Ik had u gevraagd of de
richtlijnencommissie blijft bestaan. Ik verwacht dat deze commissie wordt
omgevormd tot een landelijke commissie, die de voortgang van PGD becommentarieert,
evenals de casuïstiek van Maastricht.Staatssecretaris Bussemaker:De richtlijncommissie moet de richtlijn ontwikkelen en kan de verzoeken
tot opname van nieuwe ziektebeelden meteen meenemen. Als de richtlijn klaar
is, dan zal, als wij dat wenselijk vinden, de richtlijncommissie worden gevraagd
om, al dan niet onder een andere naam, te blijven bestaan om nieuwe ziektebeelden
te toetsen. Ik heb erbij gezegd dat wij op termijn moeten bezien of de commissie
moet blijven. Ik wil niet vooruitlopen op de termijn waarop dit moet. Ik kan
niet zeggen of dit een jaar of vijf jaar moet zijn; dat hangt af van de ontwikkelingen
van de komende tijd.De heer Ormel (CDA):Maar u zegt nu dus toe dat er een landelijke commissie komt, die de voortgang
van pre-implantatie genetische diagnostiek en de casuïstiek van Maatsticht
becommentarieert, los van het ontwikkelen van de richtlijn? Wij hopen dat
de richtlijn er snel komt en dat de commissie dan blijft bestaan. Als wij
over vijf jaar bij de evaluatie bedenken dat het anders kan, dan doen wij
dat over vijf jaar. Zie ik het zo goed?Staatssecretaris Bussemaker:Ik moet wel precies zijn. De richtlijnencommissie wordt geïnstalleerd
vanuit de beroepsgroepen. De commissie gaat een richtlijn ontwikkelen om de
mensen in de praktijk verder te ondersteunen en te helpen bij de uitvoering
van de criteria die wij nu met elkaar vastleggen. Als men de richtlijn wil
toepassen op ziektes die nu nog niet in aanmerking komen voor embryoselectie,
wordt het academisch ziekenhuis Maastricht verzocht, eerst een toetsing te
vragen aan de richtlijnencommissie. Vervolgens neemt het azM een besluit.
Het azM informeert het ministerie jaarlijks in het jaarverslag. Ik ga dus
niet aan de richtlijnencommissie vragen om in algemene zin commentaar te geven.
Ik vraag de richtlijnencommissie ook, te functioneren als de organisatie die
de intercollegiale toetsing verzorgt.De heer Rutte (VVD):Het beviel mij zeer dat de staatssecretaris in haar beantwoording
aangaf dat de politiek uiterst terughoudend moet zijn op het punt van de samenstelling
van de commissie in Maastricht en de landelijke richtlijnencommissie. Die
moeten uit de beroepsgroep voortkomen. Ik spreek de hoop uit dat de uitkomst
van haar afweging ten aanzien van dat verzoek van de heer Ormel zal zijn dat
zij daar niet aan gaat voldoen. Dat wil ik hier graag gezegd hebben.Staatssecretaris Bussemaker:Voorzitter. Ik heb de heer Ormel geen toezegging gedaan over de landelijke
richtlijnencommissie.De heer Rutte (VVD):Ik heb het nu over de plaatselijke commissie. U zegt: ik ga daarover nadenken,
ik laat u dat weten. Ik spreek als politiek signaal van mijn fractie de hoop
uit dat de conclusie van uw afweging zal zijn dat u zich daar niet mee wilt
bemoeien.Staatssecretaris Bussemaker:Formeel beslist Maastricht dat ook. Ik wil dat best met Maastricht bespreken.
Het kan zijn dat zij het een goed idee vinden. Zo open heb ik de vraag begrepen
en u zult horen welk vervolg daar al of niet aan gegeven wordt.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik kan niet helemaal begrijpen welke toezegging de staatssecretaris aan
de heer Ormel heeft gedaan. Als ik haar brief lees over de huidige samenstelling
van het multidisciplinaire team in Maastricht, dan zit daar een ethicus in.
Dan zijn wij toch klaar?Staatssecretaris Bussemaker:Ik heb de heer Ormel zo begrepen dat hij een externe ethicus erin wil,
en dus niet een ethicus van het ziekenhuis in Maastricht. De samenstelling
van dat team is formeel aan Maastricht. Dat houd ik ook zo, maar dat neemt
niet weg dat je met elkaar over een heleboel thema's van gedachten kunt wisselen.
Ik ben bereid om dit met Maastricht te bespreken. Het zou best kunnen dat
zij dat eigenlijk wel een interessante gedachte vinden. Dat is de toezegging
die ik doe. Ik kan Maastricht, al zou ik het willen, niet opleggen wie zij
in zo'n team moeten opnemen. Dat is ook juridisch gezien een besluit dat Maastricht
neemt.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Voorzitter. Ik wil geen politieke inmenging in de commissie in Maastricht.
Door dat gesprek te voeren met Maastricht, wordt er toch politieke druk uitgeoefend
om een ethicus van buitenaf in de commissie te laten plaatsnemen. Ik wil dat
de staatssecretaris dat gesprek niet op die manier voert. Ik wil niet dat
zij suggereert dat er iemand anders van buitenaf in die commissie moet plaatsnemen.
Anders is er wel degelijk sprake van politieke inmenging en van beïnvloeding.Staatssecretaris Bussemaker:Ik heb toch de indruk dat u de heer Ormel en zijn opmerking dan niet helemaal
recht doet. Als ik hem goed beluister, heeft hij volgens mij allerminst de
bedoeling om daar een politieke benoeming van te maken. Gezocht wordt, als
ik het goed begrijp, naar een andere vorm van intercollegiale toetsing. Binnen
Maastricht is er een team dat die beoordeling doet, en wij hebben de richtlijnencommissie
en daarin vindt intercollegiale toetsing plaats. Mijn eerste reactie is dat
dit volgens mij voldoende moet zijn aan "checks and balances" tussen
collega's. Daar wordt nu een tussensuggestie voor gedaan. Ik zeg alleen dat
ik die met Maastricht zal bespreken. Ik kan niet direct de voor- en nadelen
overzien. Als ik al een verzoek zou hebben, dan zou het de vraag zijn of Maastricht
het interessant zou vinden om een ethicus van buiten het ziekenhuis erbij
te betrekken. Dat vraag ik zonder ook maar enigszins voor te willen schrijven
of voor te kunnen schrijven van welk ziekenhuis hij of zij dan wel zou moeten
komen, of welke maatschappelijke of wetenschappelijke opvattingen hij of zij
erop na zou moeten houden. Dat is echt het enige wat ik kan doen en ik heb
de heer Ormel toegezegd dat ik bereid ben om Maas­tricht dat voor te leggen.
Ik ben zelf ook wel benieuwd hoe Maastricht daarop reageert, eerlijk gezegd.Mevrouw Koşer Kaya (D66):Het team in Maastricht doet uiterst goed werk en is zeer zorgvuldig. Er
is geen enkele reden om dat team iemand van buitenaf op te leggen. Zodra de
staatssecretaris het gesprek aangaat over de vraag of er iemand van buitenaf
in dat team plaats kan nemen, legt zij daarmee wel degelijk politieke druk
op het team.Staatssecretaris Bussemaker:Volgens mij heb ik een- en andermaal gemeld dat naar mijn mening zeer
zorgvuldig met deze thematiek wordt omgegaan. Sterker nog, wij hebben een
deel van de criteria aan de praktijk aldaar ontleend. Daar heb ik dan ook
niets aan toe te voegen.Voorzitter. In eerste termijn is nog de vraag gesteld of bij PGD-behandeling
dezelfde vergoedingen gelden als bij ivf. Welnu, ivf wordt drie maal vergoed
en dat geldt in principe ook voor PGD, maar in enkele gevallen wordt een vierde
maal embryoselectie vergoed, bijvoorbeeld wanneer er sprake is van een eerdere
miskraam en een goede kans op een volgende zwangerschap. In dat opzicht is
er dus enige flexibiliteit.Mevrouw Kant heeft gevraagd welke ziektes nu al in aanmerking komen voor
PGD. Ik heb zojuist al geprobeerd om dat duidelijk te formuleren. Welnu, het
gaat om ziektes in welk kader PGD al toegepast wordt. Mevrouw Kant noemde
het voorbeeld van darmkanker. Ik kan zeggen dat dit in Maastricht al wordt
toegepast, als het gaat om de bijzondere vorm familiale polyposis coli. Dit
hoeft dus niet voorgelegd te worden aan de richtlijnencommissie. Dat geldt
wel voor de andere ziekte die mevrouw Kant in dit verband heeft genoemd: Li-Fraumeni
Syndroom. Die is namelijk nog niet eerder behandeld in Maastricht. Nogmaals,
ziektes die in Maastricht al behandeld worden, hoeven niet via de richtlijnencommissie
te lopen en ziektes die daar nog niet behandeld worden, moeten volgens de
formulering van de brief worden voorgelegd aan de richtlijnencommissie.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Over de moties wordt morgenavond gestemd.De vergadering wordt van 13.34 uur tot 14.15 uur geschorst.De voorzitter:Op de tafel van de griffier ligt een lijst van ingekomen
stukken. Op die lijst staan voorstellen voor de behandeling van deze stukken.
Als voor het einde van de vergadering daartegen geen bezwaar is gemaakt, neem
ik aan dat daarmee wordt ingestemd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20072008-7423-7449.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl