Voortzetting van de gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen:  - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 2001 (27400 XIII);  - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Fonds economische structuurversterking voor het jaar 2001 (27400 D)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2000-2001, pag. 904-929

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

02-03-2001

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

nr. 19, pagina 904-929

06-02-2001

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27400-XIIIToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 27400-DToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Uitbreiding van de Wet milieubeheer (retributies milieugevaarlijke stoffen) (26161)Pagina 897-904
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de In- en uitvoerwet en de Wet wapens en munitie (wederuitvoer van strategische goederen) (26948); - Wijziging van de Wet op de rechterlijke indeling in verband met de opheffing van de kantongerechten Zevenbergen en Zuidbroek (27036); - Wijziging van de Abw, de IOAW en de IOAZ in verband met het verruimen van de mogelijkheid tot tijdelijke ontheffing van de sollicitatieverplichting ten behoeve van deelnemers aan sociale-activeringsactiviteiten (27221)Pagina 867-867
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 6 februari 2001)Pagina 929-931
Behandeling van het wetsvoorstel Uitbreiding van de Wet milieubeheer (retributies milieugevaarlijke stoffen) (26161)Pagina 867-876
Gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen: - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 2001 (27400 XIII); - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Fonds economische structuurversterking voor het jaar 2001 (27400 D)Pagina 876-897
Voortzetting van de gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen: - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 2001 (27400 XIII); - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Fonds economische structuurversterking voor het jaar 2001 (27400 D)Pagina 904-929
Lijst van besluiten (dinsdag 6 februari 2001)Pagina 929-929
Presentie en opening (dinsdag 6 februari 2001)Pagina 867-867

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 124 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de gezamenlijke behandeling van
de wetsvoorstellen:Vaststelling van de begroting van de uitgaven
en de ontvangsten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het
jaar 2001 (27400 XIII);Vaststelling van de begroting
van de uitgaven en de ontvangsten van het Fonds economische structuurversterking
voor het jaar 2001 (27400 D).De beraadslaging wordt hervat.Minister Jorritsma-Lebbink:Voorzitter! Ik dank de Kamerleden voor hun inbreng. Op zich is het prettig
om vandaag met elkaar over de hoofdlijnen van beleid te spreken, niet omgeven
door de waan van de dag. Ik heb overigens de behoefte om later eens van gedachten
te wisselen over de opzet van deze behandeling.De staatssecretaris zal zich in zijn antwoord vooral richten op maatschappelijk
verantwoord ondernemen en een aantal onderwerpen over de ruimte waarover de
heer Stekelenburg gesproken heeft. Ook ik zal daar enkele woorden aan wijden.Ter inleiding wil ik iets zeggen over de wijze waarop volgens mij het
onderwerp zo excellent op de agenda heeft gestaan. Allereerst zeg ik iets
over de achterliggende normen en waarden van het beleid waarmee ik mij bezighoud
en over datgene wat mij inspireert. De focus in de begroting voor 2001 is
de ondernemende kennissamenleving. Daarmee komt het immateriële aspect
op de voorgrond. Kennis is vandaag de bron van welvaart en beschaving, alsook
de basis voor humane en rechtvaardige beslissingen. Kennis is ook een middel
voor elke burger om zich te emanciperen. Als kabinet proberen wij alle middelen,
instrumenten en voorwaarden te geven, opdat de burgers hun eigen toekomst
kunnen bouwen in een sterke economie, een schonere leefomgeving en een vrijere,
veiliger en meer welvarende wereld.Wat mij afgelopen zomer buitengewoon gelukkig stemde en nu nog gelukkig
stemt, is de uitkomst van een onderzoek, verricht door het SCP, dat bij zeker
80% tot 85% van onze burgers inmiddels geen sprake meer is van welke achterstand
dan ook. Ik roep graag de nog niet zo heel oude geschiedenis in herinnering
van de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw. Ik doe dit omdat het mij
bij de algemene politieke beschouwingen zo is opgevallen dat enkele woordvoerders
zo op die periode teruggrepen met soms bijna onverholen nostalgie.Het beginpunt van mijn politieke carrière was het actief kiesrecht.
Dat ligt ook in die periode. Eerlijk gezegd, heb ik niet zo'n verschrikkelijk
roze gevoel bij de jaren zeventig, vergeleken met de plaats waar wij nu staan.
Het beeld was namelijk dat vrouwen in grote meerderheid achter het aanrecht
mochten staan, dat mensen toch nog vaak vastgebakken zaten aan hun in die
dagen zeer gepolariseerde zuil, dat allochtonen alleen maar goed waren voor
het vuile werk in onze maatschappij, dat homo's in de kast zaten en dat het
heel bijzonder was, als een arbeiderskind naar de universiteit ging. Voorts
werd men gemiddeld vier jaar minder oud. In die tijd was het milieu in het
geheel niet in de prijzen verwerkt. Zo kan ik nog wel even doorgaan.Het punt dat ik eigenlijk wil maken, is dat Nederlanders onder invloed
van groei, individualisering, internationalisering en het grote belang van
kennis, met elkaar een zeer grote kwalitatieve stap hebben gezet. En economische
groei is altijd van groot belang geweest voor het draagvlak van al die verbeteringen.
Het is ook de economische groei die de ruimte biedt voor een effectieve aanpak
van heel veel hardnekkige problemen waar wij mee kampen. Er bestaat in mijn
ogen nog te vaak het misverstand dat de burger door groei op excessieve wijze
op materiële zaken, zoals consumptiegoederen, gericht wordt ten koste
van zelfontplooiing en hogere morele waarden en normen. Ik ben er evenwel
van overtuigd dat juist het bestaansminimum mensen leidt tot preoccupatie
met materiële zaken. Welvaart, teweeggebracht door groei, brengt daarentegen
keuze en cultuur. Mensen worden ook in staat gesteld, te kiezen voor vrije
tijd, als zij dat wensen en om een bijdrage te leveren aan goede doelen of
vrijwilligerswerk dan wel om kennis te vergaren. Het cliché van de
24-uurseconomie bestaat niet. Het kabinet accommodeert de wens van velen om
arbeid en zorg te combineren. Welvaart stelt mijns inziens mensen ertoe in
staat om royaal te zijn. Groei en welvaart bieden de vereiste ruimte en gelegenheid
voor verdere ontwikkeling. Wellicht dat hierin een oorzaak schuilt dat wij,
zoals de heer Terlouw terecht opmerkte, nu heel uitgebreid met elkaar kunnen
praten over maatschappelijk verantwoord ondernemen.Om groei mogelijk te maken, is het noodzakelijk dat wij voortdurend op
zoek blijven gaan naar nieuwe bronnen van welvaart. In mijn betoog zal ik
schetsen op welke wijze ik als minister van Economische Zaken het voortouw
neem in het aanboren van die bronnen, ook als zij soms ogenschijnlijk iets
minder op mijn terrein liggen. Groei is niet alleen een kwestie van geld.
In vele maatschappelijke sectoren zien wij dat alleen geld de institutionele
problemen in het geheel niet oplost. Wij moeten dus ook zien te innoveren
in de vormgeving van onze arrangementen. Ik zie absolute noodzaak tot een
tweede golf van institutionele hervormingen, veroorzaakt door al die trends
die ik net noemde. Ik geef eerst een kort overzicht van de stand van de economie,
en de knelpunten en uitdagingen daarbij. Vervolgens zal ik aan de hand van
de aangedragen thema's zeggen hoe wij in mijn ogen de welvaart in Nederland
naar een hoger niveau kunnen tillen.Voorzitter! Hoewel de Kamer er niets over gevraagd heeft, hoop ik dat
u het mij permitteert, iets te zeggen over de stand van de economie. Ik laat
mij deze kans niet graag ontnemen want het gaat goed met Nederland. Inmiddels
behoort Nederland tot de welvarendste landen in Europa. Voor dit jaar ramen diverse instituten echter een afzwakking van de Nederlandse
conjunctuur en de recente berichten over de daling van het producenten- en
consumentenvertrouwen in Nederland wijzen op een groeivertraging, maar dit
kan heel goed samenhangen met de berichtgeving over buitenlandse ontwikkelingen.
Wij kunnen de economie in Nederland niet los zien van datgene wat er in de
wereld, met name in de Verenigde Staten, gebeurt. Er is nog steeds hoop op
een zachte landing en een spoedig herstel van vooral de Amerikaanse economie.De heer Stekelenburg vroeg hoe ik aankijk tegen mijn rol als minister
van Economische Zaken in een samenleving waarin de overheid de verantwoordelijkheden
anders heeft ingericht, de industriepolitiek verleden tijd is en EZ een eigen
wettelijk instrumentarium ontbeert. Ik zeg: de industriepolitiek is veranderd
en EZ is nog steeds het departement dat bij uitstek verantwoordelijk is voor
het bevorderen en het scheppen van randvoorwaarden voor economisch groei.
Door in te spelen op ontwikkelingen, en niet door te proberen trends zoals
individualisering, informatisering en internationalisering tegen te houden,
is EZ al jaren vooruitstrevend bezig met het op de agenda zetten van belangrijke
onderwerpen. Dit doe ik vanuit mijn visie op de economie.Het structurele hervormingsbeleid is gebaseerd op twee pijlers, een evenwichtige
macro-economische ontwikkeling en micro-economische dynamiek en innovatie.
Wij zijn hiermee op de goede weg, maar ik zeg er meteen bij: wij zijn er nog
lang niet; wij zijn zeker niet klaar. In publieke sectoren zoals zorg en onderwijs
is er nog veel ruimte voor structurele hervormingen. Versta mij niet mis:
ik heb het niet over weggooien of van ons laten afdrijven, maar over het anders
inrichten van onze systemen. Ook voor de relatief grote groep inactieven die
aan het werk zouden kunnen, maar hiertoe tot nu toe onvoldoende geprikkeld
worden, moeten wij nog grote stappen zetten. Hierbij hoort een nieuwe, vooruitstrevende
aanpak, met oog voor de ontwikkelingen, meegaand met trends die wij zich zien
ontwikkelen, zoals globalisering, internationalisering, informatisering en
demografische ontwikkelingen, en rekening houdend met verschillen in rijkdom
en verandering in sociale patronen.Om hiermee ook in de verdere toekomst rekening te houden, ben ik het project
Economie van de 21ste eeuw begonnen. Dit laten wij niet door anderen doen;
wij doen dat project. Vorige week is de startbijeenkomst ervan geweest. In
dit project stellen wij interessante vragen aan de orde over veranderingen,
bijvoorbeeld in de relatie tussen werknemer en werkgever en de eisen van de
consument aan het optreden en de dienstverlening van de overheid. Hierbij
spelen natuurlijk ook de onderwerpen een rol die mevrouw Schoondergang aan
de orde stelde in verband met het begrippenkader. Ik zeg er wel meteen bij
dat ik durf te garanderen dat E21E die niet zal oplossen. Ik vrees dat het
een debat van vele jaren is, met vele verschillen. Of je ooit één
begrippenkader kunt bereiken, is zelfs maar de vraag. Je moet daar echter
mee doorgaan, want we leren van elkaar.Op de vraag van de heer Stekelenburg of ik bereid ben om proactief zaken
in gang te zetten en agendazettend bezig te zijn, kan ik alleen maar volmondig
"ja" zeggen. Daar zie ik een belangrijke rol voor Economische Zaken en daar
geven we ook concreet invulling aan. De centrale strategie die ik voor de
komende tijd zie, is naast de noodzakelijke verhoging van de arbeidsparticipatie
ook het verhogen van onze productiviteit. Daar lopen we achter bij landen
als de Verenigde Staten, maar ook – dat is erger – bij andere
landen in Europa. In mijn ogen ligt daar dan ook de potentie om onze groei
te bestendigen; daar ligt die nieuwe bron voor welvaart.Hoewel de heer Stekelenburg gelijk heeft dat arbeid niet primair tot mijn
kerntaken behoort, zijn er vele aspecten aan verbonden die voor mij en voor
de economie van groot belang zijn. Om een omgeving te creëren waarbinnen
ondernemers worden uitgedaagd vernieuwend te zijn en nieuwe uitdagingen op
te pakken, zijn ook randvoorwaarden nodig: versterking van het innovatieklimaat,
vergroting van de marktdynamiek en verbetering van het vestigingsklimaat.
Dat betekent dat ook mijn ministerie optimaal op die cruciale thema's zal
moeten aansluiten en daarom zal binnenkort Economische Zaken gerenoveerd worden.
Zo mag ik het natuurlijk niet zeggen, maar ik vind dit eigenlijk wel: wij
reorganiseren onszelf.Er komt een directoraat-generaal voor innovatie, alsmede een directoraat-generaal
marktordening en energie – dat gooien we niet weg, zeker voorlopig niet;
misschien zou het ooit qua netwerksectoren breder moeten worden, maar zover
zijn we nog lang niet – en voorts een directoraat-generaal ondernemingsklimaat.
Zoals u ziet, zijn de door de heer Stekelenburg genoemde drie thema's –
liberalisering, privatisering en economie en ruimte – heel stevig verankerd
in het ministerie. Om er onder andere voor te zorgen dat de verschillende
thema's ook in het internationale speelveld, zoals bij de Europese Raad in
Stockholm, goed worden neergezet, is er ook het directoraat-generaal buitenlandse
economische betrekkingen, dat daarnaast tevens de handelspolitieke kant voor
zijn rekening neemt.Er blijft aldus meer dan genoeg te doen en ik neem graag de vrijheid om
de breedte van die agenda te schetsen. Om een beeld te geven van het beleid
en de ambitie licht ik er per onderdeel een aansprekend onderwerp uit om daar
wat dieper op in te gaan. Ik noemde al de Europese Raad in Stockholm: deze
is van groot belang voor de overgang naar de kenniseconomie in Europees perspectief,
voor het versterken van de E-poot van de EMU en de uitbreiding van de Europese
Unie. Wat betreft het DGI noem ik de ICT: EZ als ICT-departement. Daar hebben
we veel ambitie en daar moet nog heel veel gebeuren voor de échte grote
sprong voorwaarts. Met betrekking tot het directoraat-generaal marktordening
en energie noem ik marktwerking en liberalisering, het faciliteren van transitieprocessen
en de borging van de publieke belangen. Dat is buitengewoon belangrijk; dat
moeten we doen. Daar kom ik dadelijk nog op terug, alsmede op vragen van de
heer Terlouw. Het is een belangrijke kerntaak van EZ. Daar zijn we naast denktank
óók het kenniscentrum; we hebben heel veel expertise waar we
ook anderen mee kunnen helpen. Voorts noem ik nog de inspectie- of de toezichtstaak.Op het terrein van het duurzame-energiebeleid moet er meer generiek, vraaggericht
en marktconform gebeuren. Verder is er het aanpakken van een aantal knelpunten
in het aanbod. Ik hoef het u nauwelijks te noemen, maar u weet
dat die er zijn. Ten slotte is er het punt van het vestigingsklimaat. Om internationaal
aantrekkelijk te blijven, hebben we een optimaal vestigingsklimaat nodig.
Daar moeten we hard voor knokken; ik wijs op de ruimte die de Vijfde nota
ons biedt. Ik heb het dan nog niet gehad over de verlaging van de administratieve
lasten, waar ik nog een paar opmerkingen over wil maken naar aanleiding van
vragen van mevrouw Van Leeuwen. Ik zal die zaken langslopen, heel kort, om
aan te geven wat er nu voor resultaten zijn behaald, waar we mee bezig zijn
en wat we gaan doen.Stockholm, ik zei het al, wordt van het voorjaar een heel belangrijke
bijeenkomst, zeker na de Europese Raad te Lissabon van afgelopen voorjaar.
Eindelijk is het structureel hervormingsbeleid, zoals we dat in Nederland
al een paar jaar kennen, serieus en samenhangend en met een hoog ambitieniveau
op de Europese agenda gezet, met als doel dat ook de Europese Unie de meest
concurrerende en dynamische kenniseconomie ter wereld wordt, en dat is geen
kleine klus. In de aanloop naar Lissabon heb ik destijds in Noordwijk een
ministeriële conferentie georganiseerd, zodat een aantal zaken op het
gebied van liberalisering en structurele hervormingen goed kon worden voorbereid.
Naar aanleiding van Lissabon heb ik een kabinetsbreed actieplan gecoördineerd.
Dat is in de nota Kennis in zicht weergegeven en als bijlage bij mijn begroting
aan het parlement gezonden. Op dit moment zijn wij bezig met de concretisering
en de uitvoering van acties die in "Kennis in zicht" zijn aangekondigd. Daarnaast
bereiden wij de Europese Raad van Stockholm voor die op 23 en 24 maart zal
worden gehouden. Daar coördineer ik voor het kabinet de speerpunten voor
Nederland met daarin de beleidsinhoudelijke thema's die in Stockholm specifieke
aandacht behoeven. Het voert te ver om al die punten hier de revue te laten
passeren.Naar mijn mening is een nieuwe golf van structurele hervormingen hard
nodig, zowel in Europa als in Nederland. Ik zie dat dit niet altijd even gemakkelijk
gaat. Mag ik bijvoorbeeld wijzen op de liberalisering van de postmarkt? Het
is een soort vloeken in de kerk als je dat in Europa probeert te realiseren
en toch zal het een keer moeten gebeuren. Ook een echte interne markt voor
financiële diensten is een lastig onderwerp en dan heb ik nog niets gezegd
over de Europese arbeidsmobiliteit of over de pensioenen. Onze inzet is om
op de aanstaande top in Stockholm de lidstaten echt te houden aan de afspraak
om goede voortgang te maken met de invulling en de uitvoering van hetgeen
in Lissabon is afgesproken.EZ coördineert de zaken rondom informatietechnologie. Ik heb heel
veel activiteiten op touw gezet om de potentie van Nederland op dat gebied
te optimaliseren. De nota Digitale delta is daarvan natuurlijk een eerste
integrale weergave. Heel belangrijk is ook het gigaportproject dat inmiddels
al heeft geleid tot extra investeringen van buitenlandse bedrijven in Nederland.
Wij werken nu hard om de verschillende beleidsacties uit het e-Europe-actieplan
uit te voeren. Het meest in het oogspringend is de verbetering van de veiligheid
en de betrouwbaarheid van het gebruik van het internet; met name waar het
gaat om e-commerce is dat van het uiterste belang. Om ook echt in die kopgroep
te komen, ga ik de komende tijd bouwstenen voor een langetermijnbeleidsagenda
uitwerken. Daarbij gaat het om terreinen zoals de wijdvertakte supersnelle
infrastructuur, ICT in het onderwijs, ICT in de semi-publieke sector waaraan
wij samen met collega Van Boxtel hard werken en onderzoek en innovatie op
ICT-terrein. Wat dat laatste betreft, weten wij dat wij echt niet tot de top
of the world behoren en dat willen wij wel.Voorzitter! Er is door een aantal afgevaardigden gesproken over marktwerking.
Ik wil daarvan een paar aspecten onder uw aandacht brengen, niet in de laatste
plaats omdat ik het van belang acht dat wij met elkaar de juiste richting
uit blijven kijken. Ik proef te veel een nare bijsmaak als het om marktordening
gaat, alsof wij met iets vies bezig zijn. Ik refereer daarbij aan wat de heer
Porter heeft gezegd, namelijk dat wij in Europa en ook in Nederland bang zijn
dat er onvoldoende oog voor sociale aspecten overblijft als wij de markt dingen
laten doen. Er worden wel eens termen gehanteerd zoals "uitverkoop van de
publieke sector" of "het verkwanselen van publieke belangen". Dat gaat mijns
inziens volledig voorbij aan de noodzaak dat ook de overheid innoveert. Juist
door een herordening van markten met een juiste set randvoorwaarden en adequaat
toezicht, kunnen wij inspelen op de wensen van de consument, op het vergroten
van welvaart en het welzijn van mensen, maar wij moeten het absoluut wel goed
doen. De voorbeelden waarin het verkeerd gaat, kent u ook en die worden soms
nog wel eens aangehaald om het Nederlandse beleid aan de kaak te stellen.
Dat gebeurt overigens ook in dit huis: kijk naar British Rail of naar de problemen
rondom de energie in Californië.Het is dan ook van belang de doelstellingen van het beleid heel goed in
de gaten te houden, te weten: bijdragen aan de welvaart en aan het welzijn
van burgers. Als wij dat niet waar kunnen maken, als wij heldere doelstellingen
niet halen, moeten wij ons beraden op de consequenties. Marktwerking is bij
mij geen dogma, het is een middel dat zal kunnen leiden tot een goed doel.
Wij moeten er dan wel met elkaar voor zorgen dat wij de dingen niet half gaan
doen en dat onze beroemde Hollandse consensus niet tot slechte en gevaarlijke
uitkomsten gaat leiden. Daarop moeten we wel letten! Ik schaak dus op veel
borden tegelijk en concentreer mij graag op de resultaten.Het MDW-proces ligt bepaald niet stil. De toetredingsdrempels tot markten
worden geslecht. Mag ik het goede voorbeeld van de advocatuur noemen? Er is
nu al sprake van een uitbreiding met 200 juristen in dienstbetrekking, met
nog eens 200 bedrijfsjuristen in opleiding en bovendien neemt inmiddels de
tariefdifferentiatie tussen advocaten toe. De wetgeving wordt transparanter.
Een heel goed voorbeeld is de levensmiddelenwetgeving. De zolder met verouderde
regelgeving daarvoor hebben wij eens goed opgeschoond. Het effect: het intrekken
van 27 warenwetbesluiten, 8 landbouwwetbesluiten en 36 PBO-verordeningen.
Nou, dat is toch een aardige opruiming.Overigens, de NMA wordt proactiever. Het mededingingsbeleid gaat steeds
meer de goede kant op. De bedoeling is natuurlijk steeds geweest, dat de NMA
een goede proactieve mededingingsautoriteit wordt. Het aantal eigen onderzoeken
neemt toe. De NMA doet invallen. Er worden thans door de NMA 20 onderzoeken
in verschillende sectoren van de economie uitgevoerd. Ze heeft
extra rechercheurs aangetrokken en er worden medewerkers verder opgeleid.
Af en toe hebben wij nog wel een probleempje: bekende advocatenkantoren nemen
graag goede mededingingsjuristen in dienst. Zij worden nogal eens snel weggekocht.
Maar goed, dan leidt de NMA weer nieuwe op. De NMA kan dit nu ook, omdat het
werk aan de bulk aan ontheffingsverzoeken op een oor na is gevild. Er kunnen
dus ook door de NMA nieuwe prioriteiten worden gesteld. Wat mij en ook wat
de NMA betreft richt men zich daarbij vooral op de grote kartels, maar ook
op grof misbruik van economische machtsposities en op gevaarlijke fusies.Natuurlijk hebben wij blijvend aandacht voor de markt- en de netwerksectoren,
ook in de publieke sector. Het is duidelijk, dat de MDW-resultaten op zichzelf
naar meer smaken. In het najaar van 2000 zijn 8 nieuwe projecten van start
gegaan. Er zitten zeer aansprekende onderwerpen bij, onderwerpen die duidelijk
een verband met actuele problemen hebben. Handhaving en toezicht zijn zeer
actuele thema's. Ik herinner in dit verband aan de opmerkingen van mevrouw
Van Leeuwen en de heer Stekelenburg. De heer Stekelenburg vraagt zich af of
je regels moet afschaffen dan wel het aantal ervan moet vergroten en aanscherpen
teneinde het toezicht goed te regelen. Ik zou het anders formuleren. Volgens
mij gaat het om het stellen van goede en heldere regels, regels die mensen
begrijpen, waaraan ze kunnen voldoen en die ook te handhaven zijn. Vervolgens
gaat het natuurlijk om het adequaat uitvoeren van de regels. Van belang is
te redeneren aan de hand van het zo mooi door de WRR geschetste kader: wat
is het publieke belang, hoe bereik je dat het beste en hoe handhaaf je dat
het beste? Dus het doel is de goede regels op te stellen en de uitvoering
beter te regelen. Juist de uitvoering is nog wel eens een probleem. We hebben
twee MDW-projecten die zich hierop richten. De eerste is de MDW-toezicht op
het bedrijfsleven. Daarmee wordt aandacht besteed aan al die toezichthouders
die zich thans met het bedrijfsleven bemoeien. De tweede is de MDW-openbare
inrichtingen. Wat de MDW-toezicht bedrijfsleven betreft: het bedrijfsleven
heeft geconstateerd dat er nogal wat overlappingen zijn bij het werk van de
verschillende toezichthouders. De milieu-inspectie komt bijvoorbeeld op maandag,
de arbeidsinspectie op dinsdag en een andere inspectie op woensdag. Het doel
van de MDW is overlap wegnemen en afstemming bevorderen.Het andere MDW-project richt zich dus op de openbare inrichtingen en kent
reeds een proces van veel maanden. Openbare inrichtingen zijn cafés,
restaurants en bioscopen. Openbare inrichtingen hebben te maken met veel verschillende
vergunningen, regels en wetten. Er is veel overlap en er is ook veel onduidelijkheid.
De MDW-operatie is gericht op meer stroomlijning en een betere uitvoering.
Het gaat dus niet om minder regels, want de veiligheid moet worden gewaarborgd,
althans voorzover de overheid die kan waarborgen. Daar zijn namelijk grenzen
aan. Echter, er moet wel een betere uitvoering komen. Het MDW-rapport en het
kabinetsstandpunt worden op 14 februari besproken in het overhedenoverleg.
Dan bespreken we het dus met de VNG en het IPO. Vervolgens wordt het rapport
openbaar gemaakt. Inmiddels is het in het kabinet besproken. Overigens, dit
onderwerp zal ook door de commissie-Alders worden behandeld. Zij houdt zich
bezig met regels en toezicht.Ook het werk van het mededingingsbeleid ligt niet stil. De NMA-organisatie
wordt verder verzelfstandigd. Via de ZBO-status wordt onafhankelijkheid ook
formeel gegarandeerd. Ik verwacht dit in het voorjaar met de Tweede Kamer
te kunnen bespreken. Dit jaar gaan we ook de Mededingingwet evalueren. Dan
gaan wij na hoe wij het mededingingsbeleid, de regels en het toezicht kunnen
verbeteren.De heer Stekelenburg heeft gevraagd wat mijn rol en positie in het debat
over netwerksectoren is. Hij verwijst daarbij naar de komende Schiphol- en
spoordossiers.De heer Stekelenburg (PvdA):Voorzitter! De minister heeft blijkbaar haar opmerkingen over de MDW afgerond.
Ik wil haar eraan herinneren dat ik een vraag heb gesteld over Linschoten
en zijn club.Minister Jorritsma-Lebbink:Daarover kom ik nog te spreken bij mijn opmerkingen over de administratieve
lasten. Daarover is een aantal vragen gesteld en daarover wil ik dan ook graag
nog iets zeggen.Bij het debat over de netwerksectoren gaat het dus over de Schiphol- en
spoordossiers. Ik merk eerst op, dat de discussie over het spoor langs een
iets ander lijn wordt gevoerd. In de krant lees ik namelijk voortdurend iets
over geprivatiseerde spoorwegen, maar zover is het nog lang niet. Ik blaas
mijn partijtje wat dat betreft nog graag mee. Ik vind met minister Netelenbos
dat het toezicht door de NMA moet gebeuren. De NMA heeft daartoe wellicht
extra bevoegdheden nodig. Ook op dit punt wordt maatwerk geleverd. Hou de
komende wetsvoorstellen maar goed in de gaten, want wij zoemen daarin extra
in op de manier waarop wij de publieke belangen waarborgen. Het is duidelijk
dat dit netjes moet gebeuren, want op dit punt is sprake van een monopolist.
Wij zullen er echter wel rekening mee moeten houden dat wij op deze terreinen
nog met overgangsfases te maken hebben. Dat is niet altijd even gemakkelijk.
Dit kan betekenen dat concrete uitkomsten niet per direct voelbaar zijn. Een
goed voorbeeld hiervan is de telecom. Ik moest een beetje lachen over de opmerking
dat ik daar zo graag mee pronk. Dat is inderdaad het geval, want ik ben daar
heel erg trots op! Er is nog nooit zoveel geïnvesteerd in de telecom.
Er hebben nog nooit zoveel mensen gewerkt in de telecom. Wij hebben tegenwoordig
een fantastische service. Wat men wil, kan men krijgen. Daar mag toch niemand
ontevreden over zijn? Ik hoop dat dit op een aantal andere terreinen op een
andere manier straks ook zo gaat.De heer Stekelenburg (PvdA):Voorzitter! Ik ben ook niet zo ontevreden over dat deel van de privatisering.
Ik heb dit als voorbeeld gebruikt, omdat er in die sector sprake is van concurrentie.
Men houdt elkaar op een behoorlijke manier scherp. De discussie over de NS
en Schiphol had ik juist ingezet, omdat daar sprake is van een meer monopolistische
situatie, waarbij die druk niet zo aanwezig is. Hoe ziet de minister het toezicht
bij bijvoorbeeld Schiphol? Dat is een pure monopolist, want ik kan niet naar
Lelystad of Groningen.Minister Jorritsma-Lebbink:Neen, maar Schiphol is geen pure monopolist. Kijk je naar de grote luchtvaartmarkt,
dan heeft Schiphol natuurlijk wel concurrenten. Neem Parijs, Londen, Frankfurt
en Brussel. Dat betekent echter niet dat wij geen oog hebben voor de positie
van Schiphol in Nederland. Ik wijs bijvoorbeeld op de homecarrier. Daar moet
goed toezicht worden geregeld. Dat zal ook gebeuren. De antwoorden op de vragen
van de Tweede Kamer over Schiphol gaan vandaag of morgen naar de Tweede Kamer
toe.De heer Stekelenburg (PvdA):Hoe stelt de minister zich het toezicht voor? Kan de NMA dat ook doen?Minister Jorritsma-Lebbink:Dat kan de NMA doen. Ook zal er een stukje specifiek toezicht nodig zijn.
Dat is ook bij het gasdossier en de Elektriciteitswet gebeurd. Dat waren DTE-achtige
constructies.De heer Stekelenburg (PvdA):Wie heeft daarbij de leiding? Is dat het ministerie van Verkeer en Waterstaat?
Het gaat toch om de mainportfunctie, de economische ontwikkeling? Dat is het
uitgangspunt bij de vraag naar de toekomst van Schiphol.Minister Jorritsma-Lebbink:Het sectorspecifieke toezicht wordt geregeld in een sectorwet. Die valt
altijd onder de minister van Verkeer en Waterstaat. Het generieke mededingingstoezicht
valt onder mij, want dan gaat het om de Mededingingswet. De sectorwet valt
onder mevrouw Netelenbos, maar het toezicht, ook het sectorspecifieke deel,
zal geschieden door de NMA, of een kamer van de NMA. Daar moet nog een definitieve
beslissing over worden genomen, maar dit wordt dus geregeld. Daar zijn wij
het over eens. Dat geldt ook voor mevrouw Netelenbos, want Verkeer en Waterstaat
heeft dat economische belang ook te dienen.Wij discussiëren trouwens over deze kwestie in een tijd, waarin wij
de volstrekte liberalisering nog helemaal niet hebben geregeld. Met de elektriciteitsmarkt
zitten wij aan het begin. Met de gasmarkt moeten wij eigenlijk nog beginnen.
Aan de NS is nog helemaal niets geliberaliseerd, behalve dan dat Noordned
inmiddels op een andere manier wordt aangestuurd. Hetzelfde geldt voor het
oosten van het land. Dat gaat zo slecht nog niet. Wij hopen dat er ooit nog
regionale vervoerbedrijven zullen komen, maar daar is nog geen sprake van
liberalisering. Ik spreek veel liever over liberalisering. Privatisering volgt
wat mij betreft op enig moment ook op liberalisering.Mevrouw Bierman vroeg hoe de ruimte voor de verschillende ongewone samenwerkingsverbanden
kan worden vergroot. Er is in het kader van MDW inmiddels een aantal instrumenten
ontwikkeld, met als breder doel het heel scherp benoemen van het publieke
belang en het verbeteren van de uitvoering van publieke dienstverlening. Zo
wijs ik op de vouchers en de persoonsgebonden budgetten. De burger en de consument
krijgen wat dat betreft meer vrijheid in de aanwending van collectieve goederen.
Ik noem verder de verhandelbare rechten, waarbij marktpartijen schaarse rechten
kunnen verhandelen. De overheid stelt dan de kaders of de totale omvang vast.
Mensen kunnen er dan onderling een markt mee creëren. Verder noem ik
normalisatie en certificatie, waarmee de overheid in het bedrijfsleven een
bondgenoot zoekt die vaak meer en meer kennis heeft over specialistische producten
en dus ook meer eigen verantwoordelijkheid kan nemen. Dit zijn illustraties
van de brede actieradius van het ministerie van Economische Zaken. Op enorm
veel verschillende terreinen zijn er onderwerpen waarbij wij vernieuwing in
de hand proberen te werken. Op die manier vult het ministerie van Economische
Zaken onder andere zijn brede kaderstellende taak in.Wij moeten op het terrein van marktordening, de manier van organiseren,
tot de beste landen van de wereld gaan behoren. Dat betekent dat er nog een
zeer grote unfinished agenda is van te bereiken veranderingen. Die zitten
op verschillende niveaus. Het betreft bijvoorbeeld het openen van voorheen
gesloten sectoren, zoals netwerksectoren en semi-publieke sectoren. Bij de
AWBZ gaan wij ook van aanbod- naar vraagsturing en in andere onderdelen van
de zorg zullen eveneens activiteiten moeten plaatsvinden. In het onderwijs
worden systemen van vouchers ontwikkeld. Hoe krijg je het bijvoorbeeld voor
elkaar dat studenten meer betrokken zijn bij de kwaliteit van hun instituut?
Ik bedoel niet alleen de initiële student maar ook de student die nadat
hij al aan het werk is nog verder studeert. Er is verder het terrein van de
vrije beroepen en de semi-publieke sectoren. Ik wil analyseren hoe de verdeling
van de verantwoordelijkheden tussen publiek en privaat het beste uitpakt voor
het borgen van de kwaliteit van het publiek belang.Mevrouw Van Leeuwen (CDA):Mijnheer de voorzitter! Als de minister dit verhaal over de AWBZ en de
zorg houdt, bedoelt de minister dan dat de vele miljarden die daarvoor nodig
zijn, beschikbaar komen?Minister Jorritsma-Lebbink:Voorzover ik weet, wordt de gehele ziektekostenverzekering tot nu toe,
wat de AWBZ betreft, collectief gefinancierd. Ik ga daar dus van uit, tenzij
wij besluiten om een en ander op een andere manier te doen. Ik kan mij voorstellen
dat enkele onderdelen van de AWBZ mogelijk onder het gemeentelijk beleid gaan
behoren. Ik weet dat echter niet. Er zijn een aantal onderdelen waarvan je
je afvraagt of ze niet bij de WVG passen. Er zijn onderdelen die misschien
ooit een keer moeten worden overgeheveld naar het andere compartiment. Wij
zitten op dit moment midden in die discussie en die moeten wij eerst afronden
voordat wij er vragen over kunnen beantwoorden.Overigens moeten wij ook de nieuwe markten, zoals die voor het internet,
zo open mogelijk maken of houden. Verder worden er nieuwe markten gecreëerd
die wij moeten faciliteren door de introductie van voucher, veilingen en aanbestedingen
en verhandelbare rechten. Nederland zou daarin best toonaangevend kunnen zijn,
terwijl het op dit moment wat achteraan hobbelt, uitzonderingen zoals de internationale
CO2-credits daargelaten. Ten slotte moeten wij ook concurrentieverstoringen
tegengaan. Men denke hierbij aan de consequenties van markt en overheid, versterking
van de Mededingingswet, privatisering etc. Ik vind dat wij als ambitie moeten
hebben om de meest competitieve binnenlandse markt te creëren, want dat
schept de beste kansen op exportmarkten.Ik hoop dat ik hiermee de rol van het ministerie van Economische Zaken in het debat aangegeven heb. Wij doen er actief aan mee. Ik
praat mij als het ware de blaren op de tong en ik heb de eer om hierover reuze
vaak met zowel deze Kamer als de Kamer aan de overkant te debatteren. De komende
weken word ik in de Tweede Kamer verwacht bij algemeen overleggen over de
benzinemarkt, over concessies en aanbesteding, over de privatisering van de
regionale energiebedrijven en ga zo maar door.Als ik het over duurzame energie heb, kom ik automatisch op het onderwerp
van een geliberaliseerde energiemarkt. In beide Kamers is besloten om de totale
energiemarkt zo snel en zo goed mogelijk te liberaliseren. De heer Stekelenburg
merkte enigszins luchtig op dat het liberaliseren van de energiesector ook
maar moet leiden tot het opheffen van DGE. Ik heb gemerkt dat de meningen
van de twee buurmannen aan die kant van deze Kamer op dit punt niet geheel
spoorden, want de heer Terlouw was het daar niet mee eens.De heer Stekelenburg (PvdA):Ik was geen voorstander van het opheffen van DGE. Ik stelde vast dat DGE
opgeheven werd.Minister Jorritsma-Lebbink:Nee, dat wordt het dus niet.De heer Stekelenburg (PvdA):Het wordt in ieder geval ondergebracht bij een ander directoraat-generaal.
Een en ander was in het kader van de vraag wat de betekenis van het ministerie
van Economische Zaken in zijn totaliteit was. Dat was het karakter ongeveer.
Ik denk dat de discussie over duurzame energie en soortgelijke vraagstukken
nadrukkelijk een rol voor EZ betekenen. Ik hoop dat de aandacht van de minister
niet zal verslappen, als zij de energiesector onderbrengt in een ander direcoraat-generaal,
en dat zij het belang ervan zal benadrukken.Minister Jorritsma-Lebbink:Als ik het zou onderbrengen in een ander directoraat-generaal, zou u het
niet kunnen terugvinden. Dit directoraat-generaal heet marktordening en energiebeleid,
omdat het met elkaar te maken heeft en omdat energiebeleid aparte aandacht
behoeft naast marktordening.Voorzitter! Ik ga nu iets uitgebreider in op de marktordening. De energiesector
op zich wordt een gewone netwerksector. Ik ben in de notitie van vorig jaar
uitgebreid ingegaan op de rol van de overheid bij het bevorderen van de marktwerking
in dat soort netwerksectoren. Ik zie bij de energiesector dan ook een zeer
belangrijke rol voor de overheid weggelegd, ook in de toekomst. Ik denk aan
het toezicht en aan de verantwoordelijkheid voor de energievoorziening op
de lange termijn en voor de overgang naar een duurzame energiehuishouding.
Ook in de geliberaliseerde energiemarkt blijft de overheid onverkort streven
naar een duurzame energiehuishouding. Een verdere groei van het aandeel duurzame
energie is daarvoor essentieel.Hoe stimuleren we nu het gebruik van duurzame energie in een geliberaliseerde
markt? Daarvoor is het om te beginnen nodig om de vraag naar duurzame energie
te stimuleren. Ik doe dat met generieke en marktconforme instrumenten. Het
vraaggerichte beleid gaat inmiddels dus voor het aanbodbeleid. In totaal gaat
het om een evenwichtig samenhangend pakket van marktgerichte maatregelen,
waarmee we aan de ene kant de werking van de energiemarkt zoveel mogelijk
bevorderen en tegelijkertijd het gebruik van duurzame energie bevorderen.Ik heb daar drie redenen voor. In de eerste plaats is het duurzame energiegebruik
gericht op stimulering van de vraag en minder op het aanbod. Ik heb een generiek
instrumentarium en beleid voor de Nederlandse industrie en de speelruimte
die Brussel ons geeft, is beperkt.De heer Van den Berg stelt dat een geliberaliseerde markt om nieuwe instrumenten
vraagt. Ik ben dat helemaal met hem eens, maar in een geliberaliseerde markt
is het niet meer mogelijk dat de overheid alles bepaalt. Het gaat er dus om
dat er voldoende vraag ontstaat. Ik heb onlangs met deze Kamer nog uitgebreid
gesproken over de verschillende actuele vraagstukken rond de liberalisering.
We moeten ons realiseren dat we nog in een overgangssituatie zijn.Wat hebben we nu al bereikt? Op het snijvlak van liberalisering en duurzame
energie ligt de groene markt. Een van de prioriteiten van het Platform versnelling
liberalisering energie is de versnelling van de vrije markt voor duurzame
elektriciteit en de ontwikkeling van een systeem van groencertificaten. De
fase van de analyse is inmiddels afgerond. Ik zal samen met collega Bos in
de komende maanden de koppeling van de groencertificaten aan de regulerende
energiebelasting verder uitwerken. Dat is niet zo eenvoudig, maar het moet
wel gebeuren opdat de groene markt binnen afzienbare tijd een feit wordt.
Ons streven is om op 1 april aanstaande het startsein voor de opening van
de groene markt te geven. Ik kan niet helemaal garanderen dat het lukt, want
het kan alleen als het op een goede manier gestalte heeft gekregen. We willen
via het vraaggerichte beleid met financiële en vooral fiscale prikkels
eindgebruikers stimuleren om duurzame energie te gebruiken. Ik noem de regulerende
energiebelasting, de energie-investeringsaftrek en de bijzondere regelingen
voor duurzaam in de REB. Onze REB is inmiddels een van de hoogste van Europa,
samen met vergelijkbare heffingen in Denemarken en Duitsland.In antwoord op de vraag van de heer Van den Berg over de Europese ontwikkelingen
kan ik het volgende antwoorden. De meerderheid van de landen van de Europese
Unie is voor een Europese richtlijn voor energiebelastingen, maar er is voor
fiscaliteit unanimiteit vereist. De huidige voorzitter van de Europese Unie
Zweden is voornemens de richtlijn energiebelasting opnieuw op de agenda te
zetten. Deze richtlijn zal naar verwachting besproken worden op de Ecofinraad
in juni. Overleg tussen gelijkgestemde landen vindt plaats in de kopgroep.
Dat lijkt de goede kant op te gaan. Het verdrag van Nice geeft ons dadelijk
mogelijkheden voor verdergaande samenwerking. Ik zal me daar zeker voor inzetten,
maar dan dient er eerst ratificatie plaats te vinden. De forse verhoging van
de REB gecombineerd met de REB-vrijstelling voor duurzame energie brengt duurzaam
ten opzichte van fossiele brandstoffen in een level playing field-situatie.
Samen met het systeem van groencertificaten betekent een level playing field
een enorme ondersteuning voor de vraag naar groene stroom. Zover zijn wij
nooit eerder geweest.De heer Terlouw vraagt mij naar de rol van mijn ministerie bij het stimuleren
van energieonderzoek. Ik heb een project gestart om te komen
tot een nieuwe onderzoekstrategie. Doel van het project is, te bezien welke
strategie wenselijk is voor een optimale toewijzing van publieke middelen.
Voor de zomer verwacht ik dit onderzoek te hebben afgerond. Ik zal deze Kamer
daarover graag informeren.De heer Terlouw vroeg mij naar mijn opvatting over het afbouwen van het
onderzoek naar kernfusie. De coördinatie op dit terrein ligt bij collega
Hermans. In juli zal in de Europese Unie een besluit genomen moeten worden
over het al dan niet voortzetten van dat onderzoek in het nieuwe kaderprogramma.
Dat besluit is bepalend voor wat wij doen. Als dat fout zou lopen, is er niks
meer. Ik hoop dat er nog wel iets zal doorgaan, maar er is veel discussie
over, ook in andere landen. Dat maakt het wat lastig.De heer Van den Berg stelde dat de vraag achterblijft bij het aanbod.
Dat is niet het geval. Die informatie klopt niet. Misschien mag ik een voorbeeld
geven. Shell heeft onlangs getracht al zijn kantoren voor 100% van groene
energie te voorzien. Geen van de elektriciteitsbedrijven in Nederland was
in staat, die te leveren. Voor stimulering van het aanbod van duurzame energie
zijn afspraken een heel belangrijk, marktconform instrument. Bovendien stimuleer
ik R&D via het generieke instrumentarium en met enkele specifieke subsidies
om zodoende de verhouding tussen prijs en prestatie te verbeteren.De heer Van den Berg vroeg naar de stand van zaken van de meerjarenafspraken
met het bedrijfsleven over energiebesparing. Op dit moment zijn de onderhandelingen
over de tweede generatie MJA's in volle gang. Ik verwacht voor de zomer een
aantal MJA's te kunnen afsluiten. De resultaten van die MJA's zullen weer
gemeten worden. In de meerjarenafspraken zit ook een component duurzame energie.Aan het benchmarkconvenant doet 90% van de energie-intensieve industrie
mee. Dat is een heel mooi resultaat. Nu moeten zij aan het werk om de doelstellingen
van het convenant te halen. Dat wordt gewoon gemeten.Over zonne-pv kan ik melden dat de doelstellingen van het convenant dat
in 1997 is gestart en in 2000 is beëindigd ook behaald zijn. In concreto
is daardoor circa 10 MW gerealiseerd. Dit komt overeen met ongeveer 100.000
zonnepanelen. Over een nieuw convenant met nog ambitieuzere doelstellingen
wordt onderhandeld. De heer Pitstra mag ervan uitgaan dat ik zal letten op
Japanse en Duitse ervaringen met grootschalige introductie van zonne-pv. Ik
heb juist vandaag iets gelezen over betalingen. Ik dacht daarbij dat als dat
de prijs moet zijn, ik dan niet weet of wij geen efficiëntere en effectievere
investering kunnen bedenken op het terrein van duurzame energie.Wat de zonnepanelen op het torentje betreft, kan ik wel begrip hebben
voor het besluit van de heer Kok, ze te laten verwijderen. Greenpeace had
ze namelijk op het noorden gezet. Als minister, verantwoordelijk voor het
beleid voor duurzame energie weet ik dat het zuidwesten toch geschikter is!De heer Pitstra heeft mij gevraagd of ik bereid ben, lokale ervaringen
te analyseren en succesvolle ervaringen via de staatssecretaris van Volkshuisvesting
voor te schrijven. In het Novem-programma wordt gebruikgemaakt van ervaringen
van gemeenten, zowel de succesvolle als de minder succesvolle. Die ervaringen
worden overgedragen aan gemeenten. Alle gemeenten worden van die ervaringen
op de hoogte gesteld.De heer Pitstra vroeg ook nog naar de mogelijkheden van biomassa. Hij
is niet zo optimistisch over biomassa. Ik wel. Ik verwacht heel veel van biomassa.
Eerlijk gezegd denk ik dat wind en biomassa dé duurzame energiebronnen
voor de eerstkomende jaren zijn. Dat zal nog wel vrij lang het geval zijn.
Er is nog behoorlijk wat aanbod van biomassa die nu nog gestort wordt of niet
ingezet wordt voor energieopwekking. Bij biomassa gaat het mij om het duurzame
karakter. Daar hoort dus ook verbranding van kippenmest bij of biomassafractie
in het huishoudelijk afval. De kunststoffractie in het afval hoort er natuurlijk
niet bij. Daarover ben ik het wel eens met de heer Pitstra.Energieteelt in Nederland is een aanbodoptie, maar wij moeten die afwegen
tegen de beperkte ruimte in ons land. Bovendien wil ik de import van biomassa
helemaal niet uitsluiten. Waarom niet? Wij importeren op dit moment toch ook
fossiele brandstoffen uit het buitenland?De heer Van den Berg vroeg mij naar mijn visie op biobrandstoffen. De
ontwikkeling van biobrandstoffen staat in Nederland natuurlijk nog in de kinderschoenen.
Ook ik ben van mening dat wij daaraan moeten trekken, al was het alleen maar
omdat ook de transportsector een bijdrage zal moeten leveren aan een duurzame
ontwikkeling. Wij weten dat de technologische ontwikkelingen niet zo heel
erg snel gaan. Daarom heb ik in overleg met de ministeries van VROM en Verkeer
en Waterstaat het GAVE-project opgezet. Dat is een project om de implementatie
van biobrandstoffen te versnellen. Er is nu een aantal perspectiefrijke technologieën
geïdentificeerd en op basis daarvan zullen wij een demonstratietraject
in gang zetten. Parallel daaraan zijn wij met het ministerie van Financiën
in de sfeer van accijnzen bezig om biobrandstoffen aantrekkelijker te maken.Dan moet ik toch nog iets over wind zeggen. Voor wind op het land werken
wij hard aan een convenant met alle provincies. Gemeenten, andere ministeries
en een aantal maatschappelijke organisaties zijn daar ook bij betrokken. Alleen
al daarom is het geen eenvoudige klus. Ik zit met veel partijen rond de tafel
en ik wil dat al die partijen er ook echt bij betrokken zijn. Van belang is
dat er geen vrijblijvende afspraken in het convenant komen. Het moet concreet
zijn en het moet ons de zekerheid bieden dat wij de doelstellingen in 2010
echt halen. Dat moet de komende maanden rond zijn. Zo niet, dan zal ik samen
met mijn collega van VROM andere middelen in overweging nemen. Zo behoort
het tot de mogelijkheden dat het rijk locaties gaat aanwijzen. Bij wind op
zee is er goede voortgang met het voorziene nearshore-windpark. Binnenkort
zullen PKB deel 2 en 3 voor de locatiebepaling van het proefproject aan het
parlement worden aangeboden. In de Vijfde nota ruimtelijke ordening is erop
gewezen dat in PKB deel 3 ook voorkeursgebieden worden aangewezen voor windenergie
buiten de twaalfmijlszone van het Nederlands continentaal plat. Ik verwacht
daar veel van. Ik denk echt dat dit perspectief biedt.Op de vraag van de heer Pitstra over de perspectieven van "offshore" kan
ik het volgende zeggen. Voor "nearshore" is er een "beauty contest"
aan de gang voor de verschillende consortia die zich hebben aangemeld. Daarmee
krijgen verschillende samenwerkingsvormen in de markt een kans. De vraag of
Denemarken voldoende ervaring oplevert, moet ik helaas ontkennend beantwoorden.
Op dit moment zijn er geen offshore-initiatieven in Denemarken die verder
zijn dan Egmond. Ze zijn ook niet vergelijkbaar, vanwege de waterdiepte en
de ecologische kenmerken van de Noordzee. Dat maakt het lastig. Een deskundige
heeft wel eens tegen mij gezegd dat wij tot nu toe windmolens bouwen die eigenlijk
op het land thuishoren. Er zal toch een technologische ontwikkeling op gang
moeten komen voor de bouw van windmolens die geschikt zijn voor de zee.Ook is gevraagd wat ik ga doen om die doelstellingen te bereiken. Een
bekend gezegde uit de sport is dat alleen het resultaat telt. Dat geldt ook
voor mij, vooral als het om duurzame energie gaat. Ik ben met verschillende
partijen in gesprek over duurzame energie, maar om te kunnen scoren zal ik
toch het hele speelveld moeten betreden en ook nog met een goede strategie.
De komende periode zal ik gebruiken om onze strategie nader te bepalen. Hierbij
houd ik rekening met de samenhang tussen de verschillende opties. Er wordt
een goede afweging gemaakt van bijbehorende beleidsinstrumenten en hun effectiviteit.Dan is nog gevraagd hoe wij de publieke middelen over de verschillende
duurzame energiebronnen verdelen. De vraag was ook of er reden is om gezien
de veranderingen in de markt te kijken of wij het op dit moment wel goed doen.
Ik wil echt een betere afstemming met de markt. Ons beleid zou daardoor veel
effectiever kunnen worden. Ook wil ik nog eens beter kijken naar wat het buitenland
doet en welke resultaten daar bereikt worden. Daar kunnen wij immers ook nog
wat van leren.Op de vraag van de heer Pitstra of de doelstellingen wel hard zijn, kan
ik kort antwoorden. Hij vraagt mij om iets te herhalen wat ik hier al eerder
heb gezegd. Het einddoel van 10% duurzame energie in 2020 is keihard. Het
is een resultaatsverplichting. Hij zei dat hij geen "satisfaction" kan krijgen.
Laat ik dan maar "you can't always get what you want" antwoorden.Over de uitkomsten van de herbezinning en de conclusies die ik daaraan
wil verbinden, zal ik in de memorie van toelichting bij de begroting 2002
van Economische Zaken rapporteren. Vooralsnog staat in mijn beleid voor duurzame
energie de vrijwillige aanpak voorop, maar die vrijwillige aanpak is voor
mij geen dogma. Mocht blijken – en ik zal dat nauwgezet volgen –
dat het aanbod op zich geen knelpunt meer vormt, maar de vraag achter zou
blijven, dan sluit ik een verplichting, in welke vorm dan ook, zeker niet
uit.De doelstelling voor duurzame energie in 2020 past in een langetermijnontwikkeling
naar een duurzame energievoorziening. "Duurzaam" is in dat verband dan uiteraard
een breder begrip dan alleen de inzet van zon, wind en biomassa. Het gaat
dan tevens om het waarborgen van de voorzieningszekerheid op een economisch
en ecologisch efficiënte manier. Het Groenboek van de EU over voorzieningszekerheid
dat nu voorligt, biedt daar ook interessante aanknopingspunten voor. Daarin
wordt duurzame energie voor Europa ook vanuit het perspectief van voorzieningszekerheid
gezien als een belangrijke energiebron voor de toekomst. Ook in andere langetermijnscenario's,
zoals bijvoorbeeld dat van Shell, wordt duurzame energie als een zeer belangrijke
energiebron van de toekomst gezien.Ik wil in die ontwikkeling naar een duurzame energievoorziening in Nederland
graag de regisseursfunctie hebben. Dat betekent dat wij de markt zijn werk
moeten laten doen, maar dat wij wel de regie hebben. In de komende tijd gaan
wij marktpartijen en andere maatschappelijke groepen uitnodigen om daarvoor
samen met ons een agenda te maken. Zijn wij het erover eens wat de problemen
zijn in de huidige energievoorziening, dan kunnen wij daarvoor ook gezamenlijk
oplossingen bedenken en komt de vraag aan de orde of men bereid is om zijn
verantwoordelijkheid te nemen en welk instrumentarium wij daarbij nodig hebben.Een paar opmerkingen over ondernemersklimaat, voorzitter, gekoppeld aan
de opmerkingen die vanuit uw Kamer zijn gemaakt, met name de vermindering
van administratieve lasten waar mevrouw Van Leeuwen de vinger op de zere plek
heeft gelegd, de Vijfde nota ruimtelijke ordening en het verbeteren van het
fiscale klimaat en de rol van Economische Zaken daarbij.Het adviescollege toetsing administratieve lasten zie ik als een belangrijke
stap die ertoe moet leiden dat de overheid goed blijft kijken naar de consequenties
van haar regeldrift, met name voor het bedrijfsleven. Een aantal woordvoerders
hebben daar bedenkingen bij geuit, maar ik heb er wel vertrouwen in. Door
gevraagd en ongevraagd advies te geven over nieuwe regelgeving kan dit college
een toetsende en corrigerende rol spelen op het gebied van administratieve
lasten. Zowel de Tweede Kamer als uw Kamer kunnen daar dan een goed inzicht
in krijgen. Uiteindelijk zal de zorg voor de administratieve lastendruk natuurlijk
gewoon geïnstitutionaliseerd moeten zijn bij alle overheidsdiensten.
De eerste adviezen van het adviescollege zijn inmiddels bij de eerste wetsontwerpen
gevoegd en zullen dus binnenkort naar de Kamer gaan.Verder heeft het kabinet het actieplan ICT en administratieve lasten opgesteld,
met daarin het kader voor de inzet van ICT bij het tegengaan van administratieve
lasten. Kern van dat actieplan bestaat uit drie lijnen. De eerste is dat bedrijven
op één centrale plaats alle relevante informatie en formulieren
kunnen verkrijgen en transacties kunnen verrichten. De tweede is dat bedrijven
de gevraagde gegevens aan de instellingen, zoals het CBS en de belastingdienst,
kunnen leveren met behulp van elektronische data-uitwisseling. De derde lijn
is dat de ondernemer gegevens nog slechts één keer behoeft aan
te leveren.Het adviescollege toetsing administratieve lasten is bezig met het doorworstelen
van nieuwe wetsvoorstellen en nieuwe regels. Op verzoek van de Tweede Kamer
laat ik ook de rapportages over vermindering van de administratieve lasten
in de afzonderlijke begrotingen opnemen, zodat de Kamer bij elke begroting
kan zien wat er op dit vlak gebeurt. Overigens gaat het om een weerbarstige
materie. Ik zit mijn collega's vaak op de hielen, maar een vaakgehoorde opmerking
van mijn collega's is dat zij niet anders kunnen omdat de Europese Unie het
nu eenmaal voorschrijft. Het lastige is dat het gecompliceerde EU-besluitvormingsproces
daar ongetwijfeld ook mede debet aan is. Wij proberen nu met
een aantal andere lidstaten in Stockholm voortgang te boeken en serieus werk
te maken van de business impact assessment procedures in de EU.Verder blijf ik meer aandacht vragen voor de mogelijkheden van ICT om
de administratieve lasten voor bedrijven te verlagen. Ik denk daarbij aan
het op grote schaal promoten van het via internet zaken doen met de overheid,
maar ook aan het opzetten van authentieke registraties door nationale overheden,
zodat bedrijven maar één keer gegevens hoeven te verstrekken.
In Nederland wordt de komende periode een aantal projecten uitgevoerd: economische
herendiensten, bedrijvenloket, basisbedrijvenregister en formulieren online,
waarbij alle formulieren in één keer geleverd kunnen worden
en op termijn ook graag aangeleverd worden.De heer Stekelenburg (PvdA):Om te voorkomen dat ik er in tweede termijn apart op moet terugkomen,
wil ik vragen of het adviescollege geen concrete voorstellen doet om te komen
tot een verlichting van de administratieve lastendruk, maar wetsvoorstellen
toetst aan dat criterium en vervolgens adviseert. Zet de commissie als het
ware een stempel op voorstellen?Minister Jorritsma-Lebbink:Nee, de taak van het adviescollege is om tijdens de voorbereiding van
wetgeving discussie te voeren met het ministerie over de vraag hoe het wetsvoorstel
zo kan worden ingericht dat het zo weinig mogelijk administratieve lasten
met zich meebrengt. Aan het einde van het wetgevingsproces geeft het college
een oordeel over de vraag of het ministerie daarin is geslaagd; zo nodig geeft
het aan op welke onderdelen van het wetsontwerp verbetering gewenst is. Ik
heb inmiddels een paar wetsvoorstellen de ministerraad zien passeren waar
dat advies bij zat. Het college zal zich overigens ook gaan bemoeien met amendering
door de Tweede Kamer want onze ervaring is dat amendementen nogal eens leiden
tot een vergroting van de administratieve lastendruk omdat men toch weer behoefte
heeft aan allerlei verfijningen en extra informatie. Pas als het hele IT-systeem
goed werkt, kunnen wij pas echt werk gaan maken van het terugdringen van de
administratieve lasten. Daarom hecht ik daar zo aan en ik plaats het graag
in het bredere kader van e-government, waarbij ik de expliciete verantwoordelijkheid
draag voor de elektronische transacties tussen overheid en bedrijfsleven.
Er is binnen de totale overheid sprake van een integrale en voortvarende aanpak.
Binnen mijn ministerie ga ik alle beleidsactiviteiten bundelen en ervoor zorgen
dat wij het goede voorbeeld geven. Met mijn collega voor GSI zal ik medio
dit jaar voortborduren op die integrale aanpak, maar het is een bijzonder
lastige materie. Net als het bij het bedrijfsleven geldt hier dat het zo veilig
mogelijk moet zijn. Misschien moet het bij de overheid nog veiliger zijn,
want zij kan zich niet veroorloven dat gegevens die door bedrijven worden
aangeleverd vervolgens in verkeerde handen komen.De heer Stekelenburg (PvdA):Het is bijna vanzelfsprekend, maar ik neem aan dat de adviezen van het
college openbaar zijn.Minister Jorritsma-Lebbink:Zeker, die adviezen gaan met de wetsvoorstellen naar de Tweede Kamer.Voorzitter! Ik ben blij dat de heer Stekelenburg de inbreng van EZ in
de Vijfde nota ruimtelijke ordening herkent. De bouwstenen van de nota over
ruimtelijk-economisch beleid komen inderdaad goed tot uitdrukking in die nota.
Er is sprake van decentrale sturing om te voorzien in de toenemende ruimtevraag
van het bedrijfsleven. Het concept stedelijke netwerken biedt mijns inziens
perspectief voor het creëren van ruimte ten behoeve van economische activiteiten.
Daarmee is ruimte voor bedrijven op zich niet gegarandeerd, maar ik denk wel
dat de goede uitgangspositie is geschapen. Het komt nu aan op de uitwerking,
waarbij een evenwicht moet worden gezocht tussen nieuwe ruimte en herstructurering.
Hier ligt met name een taak voor de regionale en lokale overheden. De SER-ladder
is als instrument zeer goed te gebruiken, maar is natuurlijk niet een absoluut
gegeven. Ik denk dat provincies en gemeenten heel goed moeten nagaan wat er
aan herstructurering mogelijk is binnen hun planningstermijnen. Voorzover
herstructurering niet mogelijk is, zal ruimte moet worden gezocht voor nieuwe
bedrijvigheid. Goede herstructurering vergt natuurlijk ruimte om te schuiven
en daaraan wordt dan ook aandacht besteed in de Vijfde nota ruimtelijke ordening.
De kansen liggen er en het is nu aan de decentrale overheden om die zaak goed
op te pakken.De heer Stekelenburg heeft gesuggereerd om te experimenteren met regels
ten behoeve van een bekorting van de tijd voor de ontwikkeling van bedrijventerreinen.
Dat spreekt mij zeer aan. Ik ben het met hem eens dat het vaak (te) lang duurt.
Dat is ook mijn invalshoek in de discussie over de herziening van de WRO.
Daarnaast moet worden bezien of binnen de bestaande regels versnelling mogelijk
is. EZ en VNG gaan samen verkennen of werken met meer globale bestemmingsplannen
kan helpen. En ik ben graag bereid om ook VROM te benaderen om samen nog andere
mogelijkheden te verkennen voor experimenten met regels zoals het initiatief
met de ITSO-steden.Ik ben overigens ook blij met het compliment voor de manier waarop wij
met de mede-overheden omgaan. Wij richten ons inderdaad op provincies en gemeenten.
Een goed voorbeeld is het convenant van EZ en IPO, waarbij nu ook de VNG betrokken
is. Daarin wordt ook heel veel aandacht besteed aan de herstructurering van
bedrijfsterreinen. En ik wijs ook heel graag op de rol van EZ in het grotestedenbeleid;
samen met VROM hebben wij het stadseconomiebudget gecreëerd, dat voor
de periode tot 2010 ruim 1 mld. gulden omvat. Daarvan is weer een groot deel
voor herstructurering bestemd en ik kan de Kamer garanderen dat dit onderwerp
ook hoog op de ICES-agenda zal komen te staan.Ten slotte wil ik nog kort ingaan op de noodzaak van een concurrerend
fiscaal klimaat. Voor een kleine, open economie als de Nederlandse is een
goed fiscaal klimaat natuurlijk van levensbelang. De vennootschapsbelasting
is daarbij een belangrijk element. Andere landen verrichten op dit moment
forse inspanningen om het vestigingsklimaat langs fiscale weg te verbeteren.
Dit baart mij wel wat zorgen over het investeringsklimaat. Verder is het opvallend
dat veelal toch een deel uit de lastenverlichting wordt gefinancierd. Het
draait uiteindelijk om de effectieve druk, en die neemt elders af.
Ik vind dat wij niet achter kunnen blijven. Proactief inspelen op trends en
ontwikkelingen elders is de kracht van goed economisch beleid. Er is een studiegroep
onder leiding van mevrouw Van Rooy die zich hier nu over buigt en die naar
verwachting snel een reactie zal geven.Ook in het kader van de fiscale verkenningen zal een werkgroep zich met
diverse internationale aspecten bezig gaan houden. Daarbij zal ook de effectieve
lastendruk worden onderzocht. Internationale ontwikkelingen gaan steeds sneller
en wij zullen met het beleid steeds alerter moeten reageren. Ik streef ernaar,
het parlement op korte termijn te informeren over ons fiscale concurrentieklimaat.
En ik zeg erbij dat als wij er niet geweest waren, niemand over de vennootschapsbelasting
gesproken zou hebben.Verlaging van deze belasting is overigens ook om andere redenen gewenst.
In een kenniseconomie – en daar gaan wij onherroepelijk naar toe –
zijn bedrijven gedwongen om meer te investeren in onzekere en innovatieve
activiteiten. Verlaging van de vennootschapsbelasting kan bijdragen aan verbetering
van het innovatieklimaat. Er is voor 2002 nog geld voor lastenverlichting,
maar de precieze omvang daarvan moet nog worden bezien. Een deel daarvan aan
de vennootschapsbelasting besteden lijkt mij een goed idee.Voorzitter! Ik sluit mijn betoog graag af met een compliment aan de heer
Stekelenburg. Terecht constateert hij dat het centrale thema in het beleid
de structuur van de economie is. En ja, als de departementen en bewindslieden
van LNV en V&W willen terugkeren in de moederschoot van Economische Zaken,
dan zijn zij van harte welkom om met vereende krachten met onderlinge samenhang
te werken aan de verdere vergroting van onze welvaart.Staatssecretaris Ybema:Mijnheer de voorzitter! Ook ik dank de Kamer voor haar inbreng in eerste
termijn. Ik begin graag met een opmerking over mijn ambities in relatie tot
de onderwerpen die vandaag besproken zijn. Daarbij staat het vergroten van
de welvaart voor ons allemaal en het aanboren van nieuwe bronnen voor die
welvaart voorop. Als staatssecretaris van Economische Zaken en – toch
wel heel bijzonder – als minister for foreign trade staat voor mij de
economie en vooral de handel centraal. Dit spreekt vanzelf, omdat Nederland
een van de belangrijkste handelsnaties is. Ik zeg heel vaak in het buitenland
dat ik er trots op ben dat ik Nederland als economische grootmacht mag vertegenwoordigen.
Dit wordt ook telkens weer bewezen; kijk maar naar de cijfers van de export
in het afgelopen jaar: met goederen en diensten hebben wij de grens van 600
mld. gulden doorbroken. Kortom, een gigantische prestatie.Gelet op de centrale plaats die economie en vooral handel voor mij innemen,
concentreer ik me in mijn beleid vooral op een aantal onderdelen. Ik noem
ze in het kort. Het stimuleren van ondernemerschap als een van de dragende
factoren vind ik heel belangrijk. Uiteraard behoort hierbij het geven van
fysieke ruimte aan bedrijven om dat ondernemerschap waar te maken. Tegelijkertijd
spelen hierbij uitdrukkelijk en heel direct enkele normatieve aspecten een
rol. Ik denk aan serieuze aandacht voor het consumentenbeleid. Immers, zonder
consument is er geen goed functionerende economie. Er moet ook worden gezorgd
voor maatschappelijk verantwoord ondernemen, dat vandaag zo centraal staat.Ik wil vooral doorgaan met het mijn steentje bijdragen aan het verder
liberaliseren van de wereldhandel. Het is bekend dat dit vooral gaat via de
wereldhandelsorganisatie (WTO). Uiteraard probeer ik de export verder te stimuleren.
Daarbij focus ik niet alleen op de welvaart van Nederland als rijk land, maar
ook op de mogelijkheden van de arme landen om beter in de welvaart te participeren,
alsook in de internationale groei van de economie.Ik ga hier wat uitgebreider op in in reactie op de bijdragen van de zijde
van de Kamer. Daarbij probeer ik vooral aandacht te geven aan datgene wat
ik tot nu toe terzake heb gedaan, waarmee ik op het ogenblik bezig ben en
wat ik mij de komende tijd in dit opzicht voorstel. Uiteraard begin ik met
het hoofdonderwerp maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO). Vanaf mijn
prille begin, 2,5 jaar geleden, was maatschappelijk verantwoord ondernemen
een van de prioriteiten in mijn beleid. Dat had ik al heel snel met mijzelf
afgesproken. Ik weet overigens nog heel goed, dat ik toen een van de weinigen
was die daarvoor heel veel aandacht vroeg. In die tijd won het onderwerp weliswaar
wat aan belangstelling, maar werd er toch nog niet zoveel over gesproken.
Dat ligt nu gelukkig heel anders. Ik moet zeggen dat ik blij ben dat er vandaag
zo breed en met zoveel instemming over dit belangrijke onderwerp is gesproken.Ik ben ervan overtuigd dat behalve een aantal andere heel belangrijke
ontwikkelingen, zoals de revolutie op het terrein van de informatie- en communicatietechnologie,
ook dit onderwerp, zij het van een wat ander karakter, heel belangrijk is
voor de verdere ontwikkeling van de economie, met name van ons bedrijfsleven
en daarmee van onze maatschappij. Als je om je heen kijkt, kun je steeds meer
vaststellen dat de praktijk dit bewijst. Ik noem de duurzame beleggingsfondsen,
een ontwikkeling van de laatste jaren. Die groeien als kool en die laten een
heel mooi rendement zien. Het gevolg daarvan is weer dat bedrijven heel graag
in die fondsen willen worden opgenomen. Ik noem ook de veranderingen in de
pensioenfondsen. Die stellen zich namelijk steeds veeleisender op, als het
gaat om duurzaamheid en andere langetermijnaspecten bij de besteding van de
pensioengelden.Kortom, maatschappelijk verantwoord ondernemen is nu een heel belangrijke
ontwikkeling. Die is ook absoluut onomkeerbaar. Dat bedrijven daarbij het
voortouw hebben, is heel belangrijk. Dat hoort ook; zij horen de dragers te
zijn van het proces. Dit betekent echter niet dat daarmee de overheden aan
de zijlijn staan. Maatschappelijk verantwoord ondernemen is dus geen alternatief
voor wetgeving. Het is niet zo dat wij dat aan het bedrijfsleven overlaten
via het maatschappelijk verantwoord ondernemen. Het is ook geen verkapte privatisering.
Nee, de publieke taken zijn en blijven de verantwoordelijkheid van de overheid.
Maatschappelijk verantwoord ondernemen biedt voor de overheid echter wel mogelijkheden
om samen met de ondernemingen meer en beter en vaak effectiever maatschappelijk
belangrijke doelen te realiseren. Een aantal departementen en lokale overheden
hebben daar al goede ervaringen mee opgedaan. Een van de kenmerken van MVO is dat er niet zozeer sprake is van een standaardrecept.
Ook de Sociaal Economische Raad bevestigt dat ondubbelzinnig in zijn advies.
Dit betekent dat er slechts een beperkte rol voor wetgeving is weggelegd.
Dit is mijn opvatting en gelukkig die van deze Kamer. Het is een belangrijk
proces dat je niet met wet- en regelgeving moet dood slaan. Ik herhaal dat
ik blij ben dat die gedachte in dit huis zo algemeen en zo breed wordt onderschreven.
Juist omdat de overheid al inspeelt op MVO heb ik aan de SER gevraagd om in
een advies op grond van zijn verantwoordelijkheid die rolverdeling en die
taakverdeling tussen de publieke en de private kant, tussen overheid en bedrijfsleven,
wat scherper aan te geven. Die adviesaanvraag was toegesneden op de nationale
rolverdeling bij maatschappelijk verantwoord ondernemen. Dit kun je niet helemaal
scheiden van de internationale kant van het onderwerp, die heel belangrijk
is. Daarom besteedt ook de Sociaal-economische raad aandacht hieraan.Bij de internationale kant van maatschappelijk verantwoord ondernemen
gaat het niet zozeer om vrijwillige activiteiten van bedrijven, als wel om
de vraag welke normen en waarden bedrijven hanteren in hun buitenlandse activiteiten.
Ik ben er heel blij om dat de Sociaal-economische raad mijn opvatting deelt
dat wij met de nieuwe richtlijnen van de OESO, die vorig jaar juni zijn vastgesteld
en dus heel actueel zijn, een heel goede en adequaat kader hebben om het gedrag
van multinationale ondernemingen elders in de wereld te beïnvloeden.
Vergeet niet dat deze richtlijnen het product zijn van jarenlange onderhandelingen.
Er waren al richtlijnen daterend uit 1976 – mevrouw Schoondergang heeft
eraan gerefereerd – en het werd echt hoog tijd om ze te actualiseren.
Juist daarom heeft het resultaat mijn verwachtingen overtroffen. Het is een
complete, heldere gedragscode geworden, onderschreven door de 29 leden van
de OESO en vier andere landen. Dit betekent een heel belangrijk draagvlak,
want het zijn wel de rijke landen die deze code onderschrijven. Hiermee hebben
de overheden de verplichting op zich genomen, de code in praktijk te brengen.
De richtlijnen hebben inderdaad geen verplichtend karakter; mevrouw Schoondergang
wees er nadrukkelijk op. Het gaat op basis van vrijwilligheid, maar dit betekent
niet dat zij vrijblijvend zijn. Vrijblijvendheid is duidelijk iets anders
dan vrijwilligheid.Sommige sprekers zeiden dat het debat hiermee niet is afgelopen. Zeker
niet, wat mij betreft. De ontwikkelingen gaan door. Dit lijkt mij ook het
karakter van de ontwikkeling van maatschappelijk verantwoord ondernemen: het
is een proces, dat wij moeten stimuleren. Dit proces gaat van de ene fase
naar de andere. De discussie daarover zullen wij, ook in deze Kamer, voortdurend
met elkaar moeten voeren en uiteraard ook met het bedrijfsleven, dat hierin
een belangrijke verantwoordelijkheid heeft. Wij schuiven zo van de ene fase
naar de andere. Dit zal uiteraard het karakter van het gesprek en de dialoog
beïnvloeden.Wij moeten nu eerst ervoor zorgen dat de richtlijnen die wij in OESO-verband
hebben afgesproken, bekend worden bij alle bedrijven. Dit is onder andere
de taak van het nationale contactpunt, zoals enkele sprekers terecht hebben
opgemerkt. Dit nationale contactpunt kan het niet in zijn eentje. Daarom hecht
ik bij de implementatie van de OESO-richtlijnen veel belang aan samenwerking
met VNO-NCW en MKB Nederland. Vanuit Economische Zaken en andere departementen
zijn wij met deze twee werkgeversorganisaties bezig om de implementatie vorm
te geven. Dit doen wij onder andere met een soort roadshow van het nationale
contactpunt om de richtlijnen actief onder de aandacht te brengen van de bedrijven.
Hierbij worden organisaties zoals de kamers van koophandel actief ingeschakeld.
Onderschat dit niet: de kamers van koophandel vormen een heel hecht netwerk
met een heel direct contact met de ondernemers en hiermee een effectief instrument
voor de implementatie. Het is opvallend en zeer verheugend dat de kamer van
koophandel van Utrecht maatschappelijk verantwoord ondernemen als het centrale
thema voor dit jaar heeft vastgesteld en hieromheen allerlei activiteiten
organiseert.Het nationale contactpunt is niet bedoeld als een controlerende instantie
die onderzoekt of bedrijven zich echt aan de richtlijnen houden. Het is geen
rechtbank die een oordeel velt over het gedrag van een bedrijf. Nee, de primaire
taak van het nationale contactpunt is, ervoor te zorgen dat een vermeende
inbreuk op de richtlijn zorgvuldig wordt besproken. Het doel is uiteraard
om mogelijke problemen die daarbij ontstaan, vervolgens op te lossen. Als
het echter nodig is, zal de publiciteit niet worden geschuwd, want het nationaal
contactpunt kan over het belang van de naleving van bepaalde aspecten van
de richtlijnen nadrukkelijk een uitspraak doen. Verder heeft het nationaal
contactpunt als belangrijke taak dat er jaarlijks moet worden gerapporteerd
aan het secretariaat van de OECD in Parijs. Jaarlijks komen daar van al die
34 landen de rapportages binnen over hoe het nu staat met de uitvoering en
de toepassing van de OECD-richtlijnen op dit punt.Voorzitter! In antwoord op vragen van vooral mevrouw Schoondergang, betreffende
de relatie tussen het maatschappelijk verantwoord ondernemen en het exportinstrumentarium,
merk ik het volgende op. Die relatie wordt op dit moment door mij bekeken,
in overleg ook met de collega van Financiën, de heer Zalm, en de collega
van Ontwikkelingssamenwerking, mevrouw Herfkens. We kijken daarbij of het
mogelijk is elementen van die OESO-richtlijnen in te bouwen, als het gaat
om het beoordelen van de aanvragen voor toepassing van het exportinstrumentarium.
Dat is een belangrijk onderwerp; het is ook een gecompliceerd onderwerp, want
er zitten nogal wat aspecten aan. Ik noem er kortheidshalve een paar.Er zit bijvoorbeeld het punt aan waarover ook zo-even al is gesproken,
door mevrouw Jorritsma en naar ik meen ook door de heer Stekelenburg, namelijk
het punt van de administratieve lasten. Er is het punt van de meetbaarheid,
als het gaat om het zich houden aan maatschappelijk verantwoord ondernemen.
Kun je dat meten, kun je dat kwantificeren? Er is verder het belangrijke punt
van de juridische houdbaarheid. Stel dat je bedrijf A een subsidie weigert
op grond van MVO-overwegingen, terwijl je bedrijf B de subsidie wel geeft.
Dan moet dat uiteraard houdbaar voor de rechter zijn, als bedrijf A naar de
rechter stapt. Het gaat voorts om het level playing field dat hierbij heel
belangrijk is. Nu, die discussie loopt al een tijd. Ik hoop dit op een redelijk korte termijn te kunnen afronden met de collega's en dan snel het
kabinetsstandpunt erover aan de Tweede Kamer te kunnen toesturen.Voorzitter! Ik kom terug op het SER-advies, want daar zijn veel opmerkingen
over gemaakt en ook veel vragen over gesteld. Dat SER-advies is half december
verschenen en ik ben op dit moment bezig om daar het kabinetsstandpunt over
voor te bereiden. Ik probeer het kabinetsstandpunt zo snel mogelijk rond te
hebben, maar het betekent heel veel overleg met andere departementen, want
vrijwel alle departementen zijn hierbij betrokken of vinden dat zij erbij
betrokken moeten worden. Op zich is dat goed; het geeft het belang van het
onderwerp aan en de interesse die andere departementen hierbij hebben. Ik
hoop dat de ministerraad, om een indicatie te geven, over een maand een standpunt
erover heeft bepaald. Ik kan uiteraard op dat debat niet vooruitlopen, maar
ik wil toch deze gelegenheid gebruiken om een aantal hoofdpunten van in ieder
geval mijn visie aan u voor te houden.Ik ben blij dat de Sociaal-economische raad maatschappelijk verantwoord
ondernemen beschouwt als behorend tot de core business van het bedrijfsleven.
Ik vind dat een heel belangrijke stap. Dat is zeker zo voor grote bedrijven.
Bij kleine bedrijven ligt het iets anders; het heeft ook met de schaal te
maken. Nu, de uitspraak op zich, "MVO is core business", vind ik heel belangrijk
en die ondersteun ik ook volledig.Steeds meer grote en kleinere bedrijven ontdekken dat maatschappelijk
verantwoord ondernemen veel meer is dan liefdadigheid. Zat het misschien eerst
wat in die sfeer, het is daar allang uit en het gaat nu in een heel snel tempo.
Het maakt steeds meer – dat is heel belangrijk, omdat het zo structureel
is – deel uit van een eigentijdse en in mijn ogen heel slimme bedrijfsvoering.
Het hoort erbij, het hoort tot de kernactiviteiten en het moet dan ook de
volledige aandacht krijgen.Bedrijven ontdekken steeds meer dat klanten het belangrijk vinden en dat
voorts werknemers – de heer Terlouw sprak over getalenteerde werknemers;
hij heeft ook die ervaringen – het belangrijk vinden dat bedrijven waar
zij werken, zich aan dat soort dingen houden en het ook belangrijk vinden.
Die ontwikkeling gaat nu heel snel. Laat ik u een paar cijfers geven uit een
vrij recent onderzoek van Nijenrode naar de wijze waarop de 2500 grootste
bedrijven in Nederland bezig zijn met het opstellen van een gedragscode. Daaruit
bleek dat op dit moment bijna 40% van die bedrijven al een gedragscode heeft
en dat bijna 50% met een gedragscode bezig is en dit binnenkort hoopt af te
sluiten. Het onderzoek wijst uit dat binnen enkele jaren 85% tot 90% van onze
grootste bedrijven beschikt over een gedragscode. Die ontwikkeling heeft in
een periode van drie à vier jaar haar beslag gekregen. Ik ben uiteraard
zeer tevreden over dat hoge tempo. Dat geeft ook aan hoe dit onderwerp bij
het bedrijfsleven leeft en hoe serieus men daarmee wil omgaan.De SER gaat in zijn advies nog een stapje verder en noemt het een van
de kerntaken van een onderneming; een kerntaak die bedrijven overigens allemaal
op hun eigen manier oppakken. Zo'n gedragscode is immers maatwerk per bedrijf,
omdat bedrijven uiteraard in verschillende markten zitten c.q. met verschillende
omstandigheden te maken hebben en afspraken daarop moeten toesnijden. Er ontstaat
dan ook een enorme diversiteit. Dat is helemaal niet erg want dat zegt alles
over die maatwerkbenadering. Elk onderneming kiest daarbij een vorm die goed
bij haar past. Het voedingsconcern Unilever bijvoorbeeld werkt samen met het
Wereld Natuurfonds als het gaat om het bereiken van een doorbraak op het terrein
van duurzame visserij. Het ICT-bedrijf Ordina laat zijn medewerkers wis- en
natuurkunde geven op middelbare scholen en de modeontwerpster Cora Kemperman
betaalt mee aan een project om kinderen van productiemedewerkers in India
naar school te laten gaan.Ik ben ook erg blij met het voorstel van de SER om de Raad voor de jaarverslaggeving
te laten buigen over de vraag, hoe het nu moet met rapporteren over MVO. Uiteraard
is dat een heel belangrijk fenomeen. Als je een gedragscode hebt, moet je
daarover natuurlijk ook rapporteren want anders heeft het iets vrijblijvends.
Dat spreekt mij zeer aan en ik zal het kabinet zeker voorstellen dat over
te nemen en te bekijken hoe wij misschien nog iets meer gericht gebruik kunnen
maken van de kwaliteiten van de Raad voor de jaarverslaggeving om op dit punt
zo snel mogelijk tot vormen van verslaggeving te kunnen komen.Mevrouw Van Leeuwen heeft vragen gesteld over de overheid als ondernemer.
Net als de Tweede Kamer ziet ook de SER een voorbeeldrol voor de overheid
zelf. Ik ben het daarmee eens en zie dat vooral op het gebied van het inkopen
en het aanbesteden. Dat zijn twee heel centrale functies als wij spreken over
de overheid als ondernemer. Mijn plan is een leidraad voor die MVO-aspecten
op te stellen waarbij de aanbestedingsinstanties baat kunnen hebben. Wij hebben
echter altijd te maken met de omgeving waarin de overheid functioneert en
lopen aan tegen de Europese regels. Wij mogen niet alles meer doen wat wij
vroeger wel mochten doen. Wij moeten ons uiteraard houden aan de Europese
aanbestedingsregels. Die leidraad moet zich dan ook daarmee verdragen. Ik
heb daarover inderdaad een brief geschreven aan commissaris Bolkestein, omdat
die daarvoor verantwoordelijk is. Ik heb nog geen antwoord gekregen, maar
zodra ik dat krijg, zal ik daarvan uiteraard een afschrift aan deze Kamer
sturen.Mevrouw Van Leeuwen (CDA):Mijnheer de voorzitter! Blijkbaar doet de staatssecretaris mijn vragen
over de motie-Verburg met enkele opmerkingen af. Mijn vragen waren heel duidelijk
en ik wijs erop, dat het niet niks is, dat tot tweemaal toe in de Tweede Kamer
over hetzelfde onderwerp een motie is ingediend en dat die op één
fractie na door de hele Kamer wordt gesteund. Deze motie is echter nog niet
uitgevoerd. Met de vragen die ik heb gesteld, heb ik getracht de staatssecretaris
een handreiking te doen. Misschien kan de staatssecretaris op die vragen bevestigend
antwoorden. Niets weerhoudt hem daarvan. Het antwoord van de heer Bolkestein
staat daar namelijk los van. Misschien heeft de heer Bolkestein van de staatssecretaris
te horen gekregen, dat dit onderwerp door Nederland als een urgente kwestie
wordt beschouwd. Hij had dan binnen het tijdsbestek dat hem gegund is, kunnen
antwoorden. Daarom krijg ik nu van de staatssecretaris graag een concreet
antwoord op de vragen die ik heb gesteld. Had de staatssecretaris, los van
het feit dat er ook Europese aanbestedingsregels zijn, niet
nationaal datgene kunnen en mogen doen wat ik hem met mijn vragen heb aangegeven?Staatssecretaris Ybema:Voorzitter! Mijn reactie was misschien wat kort, maar heel helder en ik
meen dat ik daarmee heel erg tegemoetkwam aan de wensen van mevrouw Van Leeuwen.
Ik veronderstel dat deze Kamer niet het forum is om het debat dat ik met mevrouw
Verburg in de Kamer aan de overzijde heb gevoerd te herhalen. Wat ik wel weer
wil zeggen is: ik ben bezig een leidraad – noem het maar een code –
op te stellen voor de overheid als ondernemer. Daarmee krijgt mevrouw Verburg
datgene waarom zij al twee keer bij motie heeft gevraagd. Uiteraard moet ik
mij daarbij houden aan de regels die in Europees verband zijn gesteld, maar
ik zoek naar mogelijkheden om de leidraad zodanig vorm te geven dat zij ook
materieel enige betekenis heeft. Ik wijs in dit verband nog op het volgende.De rol van de overheid als ondernemer is belangrijk. Het overgrote deel
van het geld dat door de overheid wordt besteed, wordt echter uitgegeven in
landen binnen de Europese Unie en de OESO, maar niet in landen waar vooral
de problemen van kinderarbeid, slechte arbeidsomstandigheden, milieuvervuiling
en schending van de mensenrechten spelen. In die landen koopt de rijksoverheid
heel weinig. Dat heb ik ook steeds tegen mevrouw Verburg gezegd en erop gewezen,
dat er voor de aanpak van die problemen geen meerwaarde zou zijn. Nu probeer
ik toch tot een leidraad te komen voor het inkopen en aanbesteden en om nog
eens helder op te schrijven hoe naar onze mening de overheid zich zou moeten
gedragen.Mevrouw Van Leeuwen (CDA):Voorzitter! Ik probeer het nog één keer. Is voor de staatssecretaris
een leidraad synoniem aan een gedragscode?Staatssecretaris Ybema:Ja.Mevrouw Van Leeuwen (CDA):Dus de staatssecretaris zegt: ik ben nu bezig de gedragscode voor te bereiden.
Dan vraag ik de staatssecretaris: op welke termijn kan hij die activiteit,
die nu al enkele maanden duurt, hebben afgerond? Mag ik de conclusie trekken,
dat de staatssecretaris de motie volledig en volgens de intenties van de Kamer
zal uitvoeren?Staatssecretaris Ybema:Eerst iets over uw eerste vraag: ik houd niet van de term gedragscode
voor de overheid. De overheid dat zijn wij, de politiek. Een bedrijf kan voor
zichzelf een gedragscode formuleren. Daarmee maakt het afspraken met zichzelf
en die hebben dan betrekking op het eigen maatschappelijk gedrag. De overheid
is van een andere orde. In de debatten hier en aan de overzijde hebben wij
het eigenlijk iedere keer over het gedrag van de rijksoverheid, van de regering.
Dus eigenlijk praten we voortdurend over onze gedragscode. Daarom heb ik het
nu over een leidraad.Mevrouw Van Leeuwen (CDA):Mijnheer de voorzitter! Wat zou erop tegen zijn het gedrag van de overheid
een voorbeeldfunctie te geven en daarover te praten?Staatssecretaris Ybema:De overheid vind ik wat haar maatschappelijk gedrag betreft, van een ander
orde dan een bedrijf. Je kunt daar anders over denken, maar dit is mijn opvatting.
Daarom praat ik ook over een leidraad en probeer ik dat andere woord te vermijden.
Het gaat daar ook niet om, het gaat om de materiële inhoud ervan. Een
leidraad is materieel hetzelfde als waar mevrouw Verburg om vraagt. Zij krijgt
de motie dus ingevuld.De voorzitter:Ik wijs mevrouw Van Leeuwen erop dat zij aanstonds een tweede termijn
heeft. Dan kan zij hier eventueel op terugkomen.Staatssecretaris Ybema:Voorzitter! Dan het kenniscentrum. De suggestie van de SER om te komen
tot een breed informatie- en kenniscentrum spreekt mij heel erg aan. Ik heb
dat ook al aangegeven in de debatten met de Tweede Kamer. Ik probeer daar
inhoud aan te geven. Doublures moeten uiteraard worden voorkomen. Op verschillende
plekken is er al kennis verzameld over het thema maatschappelijk verantwoord
ondernemen. De heer Terlouw refereerde aan de Stichting samenleving en bedrijf,
bestaande uit clusters van bedrijven die ook met dit thema bezig zijn. Een
kenniscentrum maakt deel uit van deze stichting. Kennis die al op verschillende
plaatsen aanwezig is, moeten wij daar zoveel mogelijk laten, want op die manier
worden de ontwikkelingen terzake gestimuleerd. Een centraal punt is wel van
belang. Dat kan het brede kennisinformatiecentrum zijn, gekoppeld aan het
Nationaal contactpunt. Daar moet zicht bestaan op de kennis die op de verschillende
plaatsen ligt opgeslagen.Dan iets over mijn activiteiten als het gaat om het concreet in de praktijk
brengen van deze onderwerpen. Ik heb een checklist opgesteld als een soort
service voor bedrijven die proberen te komen tot een gedragscode. Met die
checklist doen wij hen een handreiking. Ik heb mij in OESO-verband zoveel
mogelijk ingezet om te komen tot OESO-richtlijnen. Hetzelfde doe ik in WTO-verband
als het gaat om de positie van de ontwikkelingslanden. Het versterken van
de positie van deze landen is één van de prioriteiten van het
kabinet in de discussie rond de handelspolitiek. Ik probeer dit onderwerp
ook zoveel mogelijk mee te nemen bij de handelsmissies naar kwetsbare landen.
Dan kan men denken aan mensenrechten in China, vakbondsrechten in Cuba en
kinderarbeid in India. Ik praat met de autoriteiten daar over die onderwerpen.
Ik probeer de bedrijven die op zo'n handelsmissie meegaan er ook bij te betrekken.Dan het consumentenbeleid. Naast maatschappelijk verantwoord ondernemen
heb ik het dan over maatschappelijk verantwoord consumeren. Waar sta ik in
die discussie? Wat heb ik op dat punt tot nu toe gedaan? Ik heb onderzoek
laten doen naar de belangrijke ontwikkeling van de consumerconcerns. Daarbij
speelt de vraag waar consumenten zich zorgen over maken en wat hen bezighoudt.
Het onderzoek van KPMG is onlangs afgerond. De resultaten ervan heb ik bij
brief van 12 januari jongstleden naar de Tweede Kamer gestuurd. De kernvraag
in het onderzoek is of een consument die maatschappelijk verantwoord wil consumeren
zijn wens in koopgedrag kan omzetten. Hij wil wel, maar kan hij het ook? Heeft
hij daar de informatie voor? Staat die informatie op het product? Hoe zit
het met het keurmerk? Biedt de markt dat wat de consument op dat
punt vraagt? Als dat niet het geval is, dan functioneert de markt niet goed.
Dan moeten wij naar de markt kijken.Eén van de belangrijkste conclusies uit het onderzoek is dat er
gebrek is aan effectieve productinformatie. Met name de betrouwbaarheid van
informatie is een punt van aandacht. Denk maar aan de actuele discussie over
voedselveiligheid en BSE. Het is iedereen dan volstrekt helder hoe belangrijk
betrouwbare informatie op dat punt is.Ik heb een tweetal instrumenten ontwikkeld om de markten die hiervoor
zo belangrijk zijn, waarop de consumenten functioneren, goed te kunnen doorlichten
en beoordelen. Het eerste instrument is de consumentenmarkttoets, die vooral
gegevens levert over de informatie die voor de consument al dan niet beschikbaar
is. Het tweede instrument is de scorekaart risico op marktfalen, die de positie
van de consument in een bepaalde markt bepaalt: is de positie van de consument
sterk, is de markt helder, zijn er voldoende aanbieders, is het een markt
waarin de consument zijn positie goed kan waarmaken? Daarnaast mogen wij niet
het beleid van marktwerking vergeten, waarover mevrouw Jorritsma net heeft
gesproken. In essentie gaat dat ook om het verbeteren van de positie van de
consument. Uiteindelijk is het doel om de consument meer kwaliteit te geven
tegen een zo scherp mogelijke prijs.Op dit moment ben ik bezig met het formuleren van een aantal opvattingen
op het gebied van consumentenbeleid. Ik overleg daartoe met veel betrokkenen,
zoals de Consumentenbond, de alternatieve Consumentenbond, MKB-Nederland en
de stichting Ombudsman. Ik probeer in overleg met die betrokkenen het begrip
"maatschappelijk verantwoord consumeren" inhoud te geven. Ik zal uiteraard
de resultaten van het KPMG-onderzoek waarover ik sprak, hierbij betrekken.
Op grond daarvan wordt momenteel een onderzoek gestart naar het functioneren
van de keurmerken, waarvoor vooral mevrouw Bierman aandacht vroeg.Het thema "de nieuwe consument" is een onderdeel van het project Economie
van de 21ste eeuw, dat door minister Jorritsma wordt getrokken. Mevrouw Van
Leeuwen heeft gevraagd waar de nieuwe opvattingen over consumentenbeleid blijven.
Over enkele weken kan een en ander worden afgerond en zal daarover een brief
naar de Kamer worden gestuurd.Voorzitter! Ik kom op het punt van ruimte voor bedrijvigheid. Mevrouw
Jorritsma heeft er in algemene zin al wat over gezegd en ik zal er wat specifieker
op ingaan. De Vijfde nota ruimtelijke ordening is het grote kader van dit
onderwerp. Bij het vinden van ruimte voor bedrijven is herstructurering een
heel belangrijk instrument. Herstructurering kan echter slechts een gedeelte
van die ruimtebehoefte oplossen, zeker op korte termijn. Wij hebben bij het
opknappen van verouderde bedrijventerreinen namelijk vaak te maken met lange
procedures. Er is regelmatig sprake van bodemsanering en eigendomsproblemen.
Ik probeer vooral bij werkbezoeken veel aandacht te besteden aan deze terreinen.
Op het eerste gezicht lijken er prachtige mogelijkheden te zijn, maar zodra
je doorvraagt, blijkt het in de praktijk moeilijk om het concreet aan te pakken.
Dat wil niet zeggen dat het niet moet gebeuren, want dat moet het zeker wel.
Er moet nog meer aandacht aan worden besteed dan tot nu toe het geval is geweest
en dat probeer ik ook te doen.Naast herstructurering kan er intensief grondgebruik worden toegepast:
proberen de beschikbare grond nog beter te gebruiken. Dat betekent dat wij
in toenemende mate niet zozeer de breedte als wel de hoogte in gaan om ruimte
voor bedrijven te creëren. Verder is er tot en met 2003 een totaalbudget
beschikbaar van 300 mln. gulden voor bedrijventerreinen. Dat bedrag zal besteed
worden via de TIPP-regeling, die door een aantal leden is genoemd. Het is
een tenderregeling, dus het is niet geheel zeker hoe het uitpakt, maar ik
verwacht dat het grootste deel ervan naar herstructureringsprojecten zal gaan,
omdat die zo belangrijk zijn.Ik kom nu op een paar vragen die door de heer Terlouw zijn gesteld. Hij
gaf aan dat er bij het leveren van ruimte voor bedrijvigheid en bij herstructurering,
naast geld ook zeker meer aandacht moet zijn voor het proceskarakter. Ik ben
dat geheel met hem eens. Geld is belangrijk, maar het proces ook en dat wordt
zelfs steeds belangrijker; hoe pakken wij het aan, ook in PPS-verband? De
financiële bijdrage loopt vooral via de TIPP-regeling maar ook via het
grotestedenbeleid. Vanuit Economische Zaken is er ook nog een derde traject,
de cofinanciering als het gaat om de besteding van Europese middelen, vooral
de middelen uit de Europese fondsen. Economische Zaken besteedt steeds meer
aandacht aan het proceskarakter van de aanpak van de herstructurering. Zij
doet dat samen met andere instanties, zoals de VNG, maar ook private instanties.
Er loopt samen met de VNG op dit moment een onderzoek naar vormen van PPS,
die heel belangrijk zijn voor een effectievere aanpak. De filosofie is daarbij
steeds: laat de gemeenten op dat punt van elkaar leren, omdat zij in de praktijk
altijd de eerstverantwoordelijken zijn en moeten blijven. Wij moeten de gemeenten
op die verantwoordelijkheid aanspreken.In antwoord op een andere vraag van de heer Terlouw wijs ik verder op
het stimuleringsprogramma duurzame bedrijventerreinen. Dit is een subsidieregeling
die beoogt om bedrijventerreinen te ontwikkelen, waarbij bedrijven die wat
het karakter van hun productieproces betreft bij elkaar horen, bij elkaar
worden gebracht. Het gaat dan om bedrijven waarbij het restproduct van de
een het basisproduct van de ander is. Deze subsidieregeling slaat goed aan.
Er zijn een aantal interessante ontwikkelingen op gang gekomen. Ik was laatst
bij de opening van een dergelijk bedrijventerrein in Ter Apel. Daar zijn op
een schitterende manier drie bedrijven bij elkaar gebracht die in een logische
economische routing elkaars restproducten gebruiken. Zij zitten vlak naast
Avebe, het bekende aardappelzetmeelbedrijf. Avebe had heel veel energie over,
die zij kunnen gebruiken. Dit is een schitterend voorbeeld van de manier waarop
zoiets in de praktijk op bedrijfseconomisch verantwoorde gronden zijn beslag
krijgt.De heer Terlouw heeft ook nog gesproken over de bedrijfslocatiemonitor,
het belangrijke onderzoek dat wij regelmatig doen om zicht te hebben op vraag
en aanbod van de bedrijfsruimte. Wij proberen om vraag en aanbod per regio
en per segment in de komende tien jaar in beeld te houden en daar samen met gemeenten en provincies onze beleidsconclusies op te baseren.Voorzitter! De heer Terlouw vroeg ten slotte naar de criteria bij de verdeling
van geld. Hij noemde in dat verband het punt van de natte bedrijfsterreinen.
De criteria verschillen per instrument. In het grotestedenbeleid werkt het
anders dan bij de TIPP-regeling. Bij het grotestedenbeleid is er vooral sprake
van het budget van de stadseconomie, waarbij het geld wordt verdeeld in de
steden en tussen de verschillende functies in de steden. Herstructurering
is daarbij uiteraard een van de functies. Bij de TIPP-regeling worden een
aantal criteria heel expliciet toegepast. Er wordt gekeken naar de ernst van
de problematiek. Verder wordt gekeken naar de bijdrage die de projecten die
worden aangemeld leveren als het gaat om de oplossing van de problematiek.
Er wordt ook gekeken naar de bijdrage aan duurzaamheid en naar de haalbaarheid
van de projecten in verband met planologische procedures en inpassingen. Onder
duurzaamheid valt ook de natte ontsluiting. Het gaat om het multimodale karakter,
dus weg, spoor, water scoort extra als het gaat om de toepassing van de tenderregeling.
Gisteren is de eerste tender opengesteld. Het gaat om de besteding van een
bedrag van totaal 60 mln. gulden. Daarvoor kunnen de komende maanden projecten
worden ingediend. De eerste tender loopt dacht ik tot mei. De tweede tender
komt er dan vrij snel achteraan.Het kabinet is verder bezig met het voorbereiden van de zogenaamde Impulsbrief,
waarbij het gaat om het formuleren van nieuwe investeringsvoorstellen, die
vooral bedoeld zijn voor de volgende kabinetsperiode. Daarbij zal zeker veel
aandacht worden besteed aan forse investeringen in de stedelijke infrastructuur,
vooral aan de herstructurering van de bedrijventerreinen. Daar ligt een gigantisch
probleem. 10.000 ha bedrijventerrein is verouderd in Nederland. Die ruimte
hebben wij heel erg nodig.Een aantal woordvoerders heeft nadrukkelijk aandacht gevraagd voor de
ontwikkelingslanden. De integratie van de ontwikkelingslanden in de wereldeconomie
heeft mijn bijzondere aandacht. Liberalisering van de handel is daarbij heel
belangrijk. Wij moeten wel goed voor ogen houden hoe die liberalisering doorwerkt
op de armere, kwetsbare landen. De integratie verloopt vooral via de Wereldhandelsorganisatie.
Ik herhaal dat deze integratie een van de kernactiviteiten van het kabinet
is bij de nieuwe onderhandelingsronde.Ontwikkelingslanden moeten profiteren van verdere marktopening en van
versterking en uitbreiding van de regels op dat punt. Die regels moeten voldoende
rekening houden met hun specifieke mogelijkheden en belangen. Dat betekent
in de praktijk geen liberalisering voor iedereen of het verlagen van importbelemmeringen
voor iedereen. Nee, dat geldt wel voor rijke landen en ontwikkelde markten.
Voor arme landen en kwetsbare economieën kan dat niet en zou het catastrofaal
zijn. Een zekere mate van bescherming zal voor hen nog nodig zijn.Het proces van het verder stimuleren van de internationale handel, vooral
via de handelspolitiek gaat een belangrijk jaar in. Dit jaar zal de vierde
ministeriële conferentie plaatsvinden. Dat zal gebeuren in november in
Quatar gebeuren. Dan zal bekeken worden of het mogelijk is na de mislukte
conferentie in Seattle een herstart te maken met die internationale onderhandelingen
over de handelspolitiek. Daarbij zullen wij echt met concrete maatregelen
proberen de positie van met name de minst ontwikkelde landen verder te verbeteren.De heer Van den Berg heeft gevraagd naar de relatie tussen Ontwikkelingssamenwerking
en Economische Zaken op grond van de nota Ondernemen tegen armoede. Volgens
hem leek het op gewapende vrede tussen deze twee departementen. Dat is gelukkig
niet het geval. De ministeries voor Ontwikkelingszaken en van Economische
Zaken zijn zeer tevreden met de nota Ondernemen tegen armoede. Die nota is
zo belangrijk omdat zij – ik beschouw dat als een soort doorbraak –
voor de eerste keer het belang van de private sector, dus het bedrijfsleven,
aangeeft voor de ontwikkeling van de marktsector in de ontwikkelingslanden.
Dat was tot nu toe nooit zo expliciet geformuleerd door een kabinet. Het is
ons gelukt er op die manier gezamenlijk uit te komen. Dat wordt breed onderstreept
door mevrouw Herfkens.Ik verwacht dat de economische component de komende tijd steeds nadrukkelijker
en duidelijker zal doorklinken in het beleid dat wij vanuit Economische Zaken,
maar ook vanuit Buitenlandse Zaken en Ontwikkelingssamenwerking op dat punt
voeren inzake de ontwikkelingslanden.Voorts heeft de heer Van den Berg gevraagd naar de uitwerking van het
beleid jegens Indonesië. Er was volgens hem enerzijds sprake van een
multilaterale houding van Ontwikkelingssamenwerking en anderzijds van meer
bilaterale wensen van Economische Zaken en het bedrijfsleven. Het heeft vooral
te maken met de verschillende invalshoeken van de twee departementen. Het
is logisch dat mijn departement het accent legt op de bilaterale invalshoek
en de bilaterale kanalen. Zo heb ik afgelopen week, toen de Indonesische minister
van economische zaken in Nederland was, 7 mln. gulden kunnen aanbieden ter
besteding in het kader van het Programma samenwerking Indonesië. Ook
op het terrein van "corporate governance", het opbouwen van een goede overheidsstructuur,
is vooral sprake van een bilaterale kanalen. Verder maken wij uiteraard ook
zoveel mogelijk gebruik van multilaterale kanalen. Ik denk met name aan de
Wereldbank, die ook veel goede programma's heeft voor de verdere ontwikkeling
van de ontwikkelingslanden.De laatste vraag van de heer Van den Berg ging over de inspraak van het
ministerie van Economische Zaken bij de benoeming van handelsmedewerkers op
de posten in het buitenland. Ik kan hem zeggen dat er de laatste jaren op
dat punt enorme vorderingen zijn gemaakt. Er is sprake van nieuw personeelsbeleid
op het ministerie van Buitenlandse Zaken en er is een vorm van samenwerking
ontstaan tussen EZ en BZ, het concordaat. Op basis van dat concordaat heeft
EZ adviesrecht bij het benoemen van medewerkers op economisch relevante posities
in het buitenland. Bij de advisering kijken wij uiteraard vooral naar de kwaliteit
van de mensen, naar hun achtergrond en wat zij kunnen bijdragen aan het versterken
van de economische kennis op de buitenlandse post. Ik heb vanuit mijn verantwoordelijkheid
veel te maken met de buitenlandse posten. Ik kan dat in de praktijk dus vrij
goed beoordelen en ik denk dat wij op dat vlak enorme vorderingen hebben gemaakt
in de afgelopen jaren. Daar gaan wij uiteraard mee door, omdat
het versterken van de economische kennis op onze buitenlandse posten in het
belang van Nederland is.Mevrouw Van Leeuwen (CDA):Mijnheer de voorzitter! Allereerst richt ik een woord van dank tot beide
bewindslieden voor de wijze waarop zij de door de CDA-fractie gestelde vragen
hebben beantwoord. Toch had ik er hier en daar enige moeite mee. De minister
verontschuldigde zich als het ware omdat zij begon met een betoog over de
stand van de economie. De CDA-fractie had niet anders verwacht, omdat van
daaruit ook ingegaan zou kunnen worden op de zo belangwekkende vraag van de
CDA-fractie of het niet tijd is om na te denken over de vraag of het economisch
denken als zodanig fundamenteel moet worden vernieuwd. Vanuit twee invalshoeken
heeft de CDA-fractie dat laten zien. Zij heeft de minister aan de ene kant
het artikel van prof. Keijzers voorgehouden, die gezegd heeft dat in het SER-advies
niet is ingegaan op relevante en legitieme vragen. Ik heb tussen haakjes ook
nog geen antwoord van de staatssecretaris gekregen op de vraag of er nog een
aanvullend advies komt. Prof. Keijzers noemt de mondiale armoede en sociale
uitbuiting, de uitputting van de grondstoffen, het verlies van de natuur en
de opwarming van de aarde. Ik heb dat verbonden – dat had ik al eerder
gedaan – met de economie van het genoeg van prof. Goudzwaard.In het betoog van de minister komt naar voren dat kennis een bron van
welvaart en beschaving is. De minister eindigt haar betoog met de mededeling
dat het van belang is om een grotere welvaart te krijgen. Ik zal dat niet
ontkennen, maar het betoog van de CDA-fractie was ervan doortrokken dat het
nooit ten koste van de ander mag gaan. Wij moeten ook op het belang van de
ander letten. Daarom is het zo belangrijk om door te praten over die fundamentele
vragen en te kijken hoe het zit met de implementatie van de OESO-richtlijnen.
Komen wij verder met de internationale rechtsorde? Laten wij het eens hebben
over de kinderarbeid. Veel bedrijven hebben gelukkig de gedragscode ondertekend.
De ondernemers zeggen alleen dat de overheid verder moet gaan. Zij vragen
wat zij moeten doen als ze weten dat die kinderen kostwinner zijn in het gezin.
Daar zit echt een spanning in en wij komen er alleen maar uit als wij veel
breder, liefst mondiaal, zo ver komen dat de internationale rechtsorde deze
vormen van kinderarbeid gaat verbieden. Daarover maken wij ons bezorgd en
willen wij heldere geluiden. De mondiale samenleving moet van nut en noodzaak
van maatschappelijk verantwoord ondernemen overtuigd worden. Vermoedelijk
heeft de minister het zo ook bedoeld en ziet zij de relevantie van dit hoofdthema
van onze begrotingsbeschouwing toch wat méér in dan ik uit haar
woorden proefde.Ik begrijp dat in de korte tijdspanne een aantal vragen niet beantwoord
kon worden. Ik wil echter nog wel op enige punten terugkomen, in de eerste
plaats de motie-Verburg. Ik fronste op een gegeven moment mijn wenkbrauwen
toen het ging over de rol van de overheid. De heer Hofstede die dit allemaal
precies weet, wees mij erop dat wij al meerdere keren hebben gedebatteerd
over de uitzonderingspositie die de overheid wil innemen als zij als ondernemer
opereert. Eerst kwam dat aan de orde bij de veiligheidswetten, maar de overheid
heeft moeten toegeven en het is nu geregeld in de wet op de arbeidsomstandigheden.
Op dezelfde manier hebben wij dit gezien bij de medezeggenschap, maar er zijn
inmiddels bij de overheid ondernemingsraden. De staatssecretaris zal zien
dat het ook bij de motie-Verburg dezelfde kant zal opgaan. Ik zal nu niet
meer ingaan op de niet concrete antwoorden op door mij gestelde vragen en
de staatssecretaris alleen bedanken voor de toezegging dat hij bereid is de
motie uit te voeren. Alleen wil de staatssecretaris vanuit een veronderstelling
over de overheid waarvan ik hoop dat hij daar nog eens op terugkomt, het woord "gedragscode"
tijdelijk vervangen door "leidraad". Als de staatssecretaris de motie op die
manier uitvoert en wij ook nog de afspraak mogen maken dat wij hier binnen
twee maanden nader over horen, ben ik vanavond een gelukkig mens en kan ik
mijn collega uit de Tweede Kamer opbellen.Op mijn vragen over de nationale contactpunten is eveneens niet fundamenteel
ingegaan. De staatssecretaris zal zich herinneren dat er verschil van inzicht
was inzake de vraag, hoe ver deze contactpunten zouden mogen gaan: openbaarheid,
transparantie of vertrouwelijkheid? Verder was er de vraag, wat de rol van
de contactpunten wordt als er geen overeenstemming is. Uit de stukken is mij
niet duidelijk geworden wat de positiebepaling nu is. Mag het nationale contactpunt
dan het voortouw nemen en stellen dat het niet goed is, of moet men een terughoudende
rol spelen?Ik kom ook kort terug op de opmerkingen van de Consumentenbond over het
niet gehoord zijn. Uit het antwoord van de staatssecretaris, met name de manier
waarop deze over het advies van de SER heeft gesproken, heb ik begrepen dat
de staatssecretaris de lichte kritiek van de Consumentenbond niet opportuun
acht. Als het anders ligt, vraag ik hem om dat in tweede termijn duidelijk
te maken. Ik houd van helderheid.Verantwoord consumentengedrag is een zeer belangrijk punt, de andere kant
van de medaille. Ik begrijp van de staatssecretaris dat volgens hem de consument
moet kunnen krijgen wat deze vraagt. Ik heb minstens zoveel zorgen over de
consumenten die nog helemaal niet aan een nieuwe levensstijl willen en graag
verder gaan met het uitputten van de aarde. Ik heb er ook op gewezen dat,
hoewel allang bekend was dat wij dit onderwerp in de Eerste Kamer zouden behandelen,
wij de relevante stukken niet hebben gekregen. Wij beschikken niet over het
KPMG-rapport en niet over de brief van 12 januari, ondanks de pogingen die
ik heb gedaan om deze stukken te krijgen. Nu ik begrijp dat de termijnen die
in eerdere stukken stonden, niet helemaal gehaald zijn, vraag ik de staatssecretaris
om hier in een latere fase alsnog een nader antwoord op te geven.Ik zou nog een groot aantal punten uit mijn betoog in eerste termijn naar
voren kunnen brengen, maar zal dat niet doen. Ik heb er wel grote behoefte
aan dat de staatssecretaris nog eens zeer concreet en transparant aangeeft,
hoe hij de OESO-richtlijnen gaat implementeren. Ik wil graag weten welke inbreng
de staatssecretaris heeft geleverd in de discussies in de diverse gremia die
hebben geleid tot deze OESO-richtlijnen. Ik heb de uitspraak van de NAR uit
1984 aangehaald. Je kunt natuurlijk zeggen dat wij de afgelopen
20 jaar bar weinig zijn opgeschoten. Ik durf gerust te stellen dat sommigen
uit mijn kring ook niet altijd een voortrekker zijn geweest, maar de vraag
is nu of wij meer hadden kunnen bereiken. Heeft de staatssecretaris de overtuiging
dat in het overleg is bereikt wat de staatssecretaris wilde bereiken? Als
die vraag positief kan worden beantwoord, zijn wij een stuk verder.Mevrouw Bierman-Beukema toe Water (VVD):Voorzitter! Ook ik dank de bewindslieden voor hun uitvoerige antwoord.
De vraag of bestaande regelgeving optimalisatie niet in de weg zit, is vandaag
gekoppeld aan het onderwerp maatschappelijk verantwoord ondernemen. Die vraag
mag echter wat ons betreft ook in algemene zin worden beantwoord, bij voorkeur
in MDW-kader. Wij hebben allerlei goedbedoelde regels opgesteld en geldstromen
in het leven geroepen. Hoe valide ze ook zijn, soms staan ze een integrale
aanpak in de weg. Dat doet zich bijvoorbeeld voor in de milieusector. Een
vaak gehoorde klacht is dat emissieplafonds voor bepaalde stoffen een betere
oplossing – vanuit de milieuoptiek – verhinderen.Een ander voorbeeld betreft het initiatief van de SEP, de ANWB en de toenmalige
PTT om koeriersdiensten uit te voeren via elektrische voertuigen. Dat goede
initiatief strandde omdat het onmogelijk bleek, vijf verschillende departementen
op één lijn te krijgen. De fiscaliteit van de motorrijtuigenbelasting
bleek niet toepasbaar op dit initiatief; verder moest de accutechniek nog
verder ontwikkeld worden, maar de subsidieregeling voor dat soort onderzoek
paste daar net niet op; daarnaast verdroeg het situeren van laadpunten zich
niet altijd met in bestemmingsplannen neergelegde regels. De praktijk laat
al met al zien dat regels en geldstromen vaak te weinig flexibel zijn voor
innoverende initiatieven van gelegenheidsallianties.Verder noem ik het voorbeeld van de subsidieregeling die gehandicapten
in staat moet stellen een aangepaste woning te betrekken. Ambitieuze woningbouwverenigingen
ontwerpen daartoe veelomvattende plannen voor wooncomplexen waarin wonen en
zorg kunnen worden gecombineerd, maar als zij daarop anticiperen en woningen
aanpassen voor gehandicapten, lopen ze aan tegen het fenomeen dat die geldstroom
via de gemeenten loopt en dat alleen individuele gehandicapten een aanvraag
kunnen doen en daarvan gebruik kunnen maken.Dit soort rigiditeiten in onze regelgeving staan optimalisatie in de weg.
In MDW-kader zou eens een inventarisatie moeten worden gemaakt van de beleidsterreinen
waar die samenhang zich kan voordoen. Nagegaan zou moeten worden wat er gedaan
kan worden aan de problemen en knelpunten waarmee men wordt geconfronteerd.
En overigens ben ik blij met de voorbeelden die de minister gaf op het punt
van vouchers, verhandelbare rechten en dergelijke. Dat zijn ook dingen die
per definitie mogelijkheden bieden, maar het zou nuttig zijn om ook aandacht
te besteden aan de andere groep die ik probeerde aan te duiden.Wij hebben een krachtig stimulerend en coördinerend optreden bepleit
in het kader van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Wij hebben een aantal
suggesties gedaan omdat dit onderwerp ons ter harte gaat. Ik heb van de staatssecretaris
nog niet gehoord of hij bezig is – ik kan me voorstellen dat hij dit
samen met minister Van Boxtel doet – concerndirecties van grote winkelketens
te bewegen tot een wat andere beleidslijn, omdat het voor het grotestedenbeleid
buitengewoon belangrijk is dat zij hun "filiaalhouders" aansporen, daarin
te participeren. En ik had ook nog een vraag gesteld over de schenkers van
grote sponsorbedragen. Beschikken degenen die zich een oordeel zouden moeten
vormen over de maatschappelijke wenselijkheid van de overdracht van dergelijke
bedragen, naar de mening van de bewindslieden over voldoende informatie? Je
kunt denken aan aandeelhouders, gebruikersraden en dergelijke. Ik ben hier
niet zo zeker van. Ik had ook gevraagd of de schenkers niet enigszins gestimuleerd
zouden moeten worden, hierover in discussie te gaan. In de publiciteit merk
je hier immers weinig van.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Voorzitter! Ik dank beide bewindslieden voor hun beantwoording.De minister sprak van de kenniseconomie waarin wij onherroepelijk belanden.
Zij zei dat kennis de bron van beschaving is. Nu is beschaving een breed begrip
en het is niet onafhankelijk van normering. Ik ben het ermee eens dat kennis
een grondslag van onze economie en een bron van beschaving is, maar belangrijk
is natuurlijk ook hoe die kennis wordt toegepast. Dat is afhankelijk van het
mensbeeld en van de zienswijze van politieke partijen op dit punt. Hoe verhoudt
de ene mens zich tot de andere? Hoe verhoudt de mens zich tot de natuur? Hoe
verhoudt de burger zich tot de overheid? Daarover moet gewoon een discussie
gevoerd worden, ook al kunnen de opvattingen van politieke partijen hierover
uiteenlopen. Ik denk dat dit heel belangrijk is.De minister heeft ook gesproken over het project "Economie in de 21ste
eeuw"; daarover is verleden week kennelijk een symposium in de Ridderzaal
gehouden. Zij heeft mij toegezegd dat mijn opmerking dat op dit moment een
mondiaal bruikbaar economisch begrippenkader ontbreekt, bij de discussie in
dit kader betrokken zal worden. Zij heeft ook uitgelegd dat het lang zal duren
voordat hierover enige overeenstemming bereikt zal worden. Ik had zelf al
gezegd dat het minstens een decennium zal duren voordat er een oplossing gevonden
wordt. Ik ben blij dat de minister beseft dat zo'n begrippenkader nodig is
en dat zij het op de agenda wil zetten. Ik zal er ongetwijfeld bij een volgende
gelegenheid op terugkomen.Ook aan de staatssecretaris had ik gevraagd of hij zo'n begrippenkader
aan de orde zou willen stellen bij relevante internationale financiële
instellingen. Hij heeft er echter alleen zijdelings over gesproken. Zo heeft
hij gezegd dat het belangrijk is dat arme landen ook aan de welvaart deelnemen
en dat ontwikkelingslanden van de internationale handel moeten profiteren.
Hij heeft ook gezegd dat liberalisering niet voor alle landen bruikbaar is
en dat de positie van de minst ontwikkelde landen daardoor in ieder geval
verbeterd wordt. In de eerstvolgende WTO-bijeenkomst zal daarover gesproken
worden. Wil hij dan het belang in het achterhoofd houden van
dat soort dingen? Wil hij dat ook nu en dan in de mond nemen? Het fundament
voor de discussie moet bovendien helder zijn. Dat is het mondiaal bruikbaar
economisch begrippenkader. Misschien herinnert de staatssecretaris zich in
dit verband de discussies en de speeches op de UNCTAD-bijeenkomst. De een
had het over een ontoereikend economisch paradigma dat in deze tijd niet meer
toegepast kan worden. De ander had het over iets anders, maar het sloeg allemaal
op hetzelfde. Ik wil dus graag dat de staatssecretaris hier nog even op ingaat.De staatssecretaris heeft nog terecht benadrukt dat het maatschappelijk
verantwoord ondernemen een onomkeerbaar proces is. Ik heb hem een plaagstootje
gegeven door te memoreren dat in de samenvatting van de toelichting dat begrip
niet voorkomt. Ik ben nogal gevoelig voor taal, dus als het niet belangrijk
genoeg is om daarin op te nemen, vraag ik mij af of het ook onbelangrijk is
voor degenen die daarmee moeten werken. Ik hoop dat de staatssecretaris dit
weerlegt.De staatssecretaris heeft het volgende gezegd over de rol van de overheid
in het hele proces van het maatschappelijk verantwoord ondernemen. De bedrijven
moeten het voortouw nemen en de overheid staat niet aan de zijlijn. De publieke
taken zijn toch de verantwoordelijkheid van de overheid en er is een beperkte
rol voor de wetgeving, aldus de staatssecretaris.Ik heb geprobeerd om mijn bijdrage te nuanceren. Wat de OESO-richtlijnen
betreft, heeft de staatssecretaris benadrukt dat er een verschil is tussen
vrijblijvendheid en vrijwilligheid. Ik had in dit verband namelijk over vrijblijvendheid
gesproken. Welnu, de staatssecretaris zegt dat het wel vrijwillig, maar niet
vrijblijvend is. Ik handhaaf evenwel mijn mening dat die vrijwilligheid een
fundamentele zwakte is van de OESO-richtlijnen. Dit is een constatering en
dit wil niet zeggen dat ik direct pleit voor regelgeving waarmee dat wordt
veranderd. Ik heb nog gezegd dat de overheid een sterke regisseur moet zijn,
dus dat zij dit krachtig moet stimuleren. Naar aanleiding van de voorbeelden
die ik daarvan heb gegeven, heeft de staatssecretaris gezegd dat het exportinstrumentarium
daartoe weliswaar wordt ingezet, maar dat daar haken en ogen aan zitten. Zo
is het de vraag of het meetbaar is en of het juridisch houdbaar is. Dat is
allemaal waar. Ik hoop echter dat het denkproces in dezen, dat in resultaten
omgezet moet worden, een positief resultaat oplevert. Uit de discussie met
mevrouw Van Leeuwen heb ik opgemaakt dat de overheid als verstrekker van opdrachten
en inkoper van diensten en producten rekening houdt met die maatschappelijke
relevantie.Ik heb gepleit voor regelgeving bij de rapportageverplichting. In dit
verband heeft de minister zich aangesloten bij een uitspraak van de WRR over
de vragen wat publiek belang is, hoe je dat bereikt en hoe je dat kunt handhaven.
Daar ben ik het helemaal mee eens. Het vastleggen van een verplichting van
rapportage over het maatschappelijk ondernemen is mijns inziens publiek belang.
Dat bereik je dus door een verplichting over de rapportage op te nemen. Ik
heb begrepen dat de staatssecretaris een positieve benadering heeft geventileerd
over de verslaglegging. Ik hoor graag van hem of ik dit goed begrepen heb.Positief is dat van de 2500 grootste bedrijven nu al 40 of 45% de gedragscode
geadopteerd heeft en dat dit binnen een paar jaar oploopt naar 85%. Ik ben
het ermee eens dat het om maatwerk per bedrijf gaat.Ik heb begrepen dat het kabinet al over ongeveer een maand met een standpunt
over het SER-advies komt. Hoe stelt de staatssecretaris zich voor, het overleg
over dat standpunt te voeren? Mevrouw Van Leeuwen memoreerde al de brief van
de Consumentenbond. De staatssecretaris heeft de Consumentenbond genoemd bij
het maatschappelijk consumeren, en mijn vraag is of hij van plan is, onder
andere de Consumentenbond te vragen om advies over de rol van de overheid
bij maatschappelijk verantwoord ondernemen, naar aanleiding van het SER-advies.Ik heb begrepen dat het nationale contactpunt voor maatschappelijk verantwoord
ondernemen moet rapporteren over de eigen bevindingen. Hoe doet het dit en
hoe wordt de controle op het naleven van de gedragscode geregeld? Het nationale
contactpunt is dan wel geen politieagent, maar ik wil toch graag weten hoe
de controle uitgeoefend wordt.De heer Pitstra (GroenLinks):Voorzitter! Ik dank de minister voor haar beantwoording.In het algemene gedeelte van haar verhaal viel mij haar rotsvaste vertrouwen
in de koers op. Ook EZ is voor structurele hervormingen. Deze term is kennelijk
niet voorbehouden aan GroenLinks, maar de richting ervan kan wel eens geheel
verschillen.In het verhaaltje over de structurele hervormingen staan het welzijn en
de wensen van de consument centraal, toegespitst op energiebeleid. Marktwerking
is geen dogma. Dit klinkt mij als muziek in de oren; het klinkt echt heel
goed. Als wij dit serieus nemen en in de toekomst blijkt dat de resultaten
van al het gedoe alleen succesvol was voor telecom, draaien wij het misschien
allemaal gewoon terug en stellen wij inderdaad het welzijn en de wensen van
de consument voorop. Misschien raken wij dan ook geleidelijk aan af van wat
dan kennelijk geen dogma's, maar dan toch stokpaardjes van deze minister zijn.
Deze prognose uit ik op grond van het globale standpunt van de minister zelf.Op één punt zijn wij het helemaal eens: de minister verwacht
net als ik veel van windenergie op zee. Er is echt een enorme klapper te maken
met steun van de milieubeweging. Ik noemde het Duitse windinstituut. Greenpeace
bepleit het sterk en ik heb tot nu toe geen milieugroep met grote bezwaren
gezien, behalve misschien de werkgroep Noordzee, die wat kanttekeningen in
verband met de vogels heeft gemaakt. Het kan een echte win-winsituatie worden.
De minister is er positief over en beraadt zich over haar strategie. Ik ga
ervan uit dat hieruit een krachtdadig beleid komt om alle initiatieven te
coördineren en elkaar niet te laten beconcurreren, en te werken aan een
gezamenlijk grootschalig plan. Dan kan de minister nog wel eens over die 10%
in 2010 heen schieten; dat zou prachtig zijn. Ik heb genoteerd dat de doelstellingen
keihard zijn, resultaatsverplichtingen. De vrijwillige aanpak is dus geen
dogma, want er zal een sluitende aanpak nodig zijn om die 10% te halen. Dat
juichen wij toe. Over de biomassa denken we toch wat verschillend. Die kippenmest vind
ik niet groen en het diermeel dat nu weer verbrand wordt, vind ik eigenlijk
ook niet groen. Over het kunstafval zijn we het eens. De minister zegt dat
er inderdaad sprake is van schaarse ruimte en zij vraagt zich af of we het
hier zelf allemaal moeten laten groeien. We zouden het dan kunnen importeren.
Nu, ik heb ook wel eens zo'n studietje gelezen over eucalyptus uit, naar ik
meen, Latijns-Amerika. Het spreekt mij tot nu toe niet aan, dat we enorme
boomstammen en allemaal biomassa uit de Derde Wereld zouden moeten importeren...Minister Jorritsma-Lebbink:Uit Zweden.De heer Pitstra (GroenLinks):Ja, uit Zweden. Dat zou ook kunnen, maar die gebruiken het zelf ook. Nu,
dat moeten we dan verder maar zien. Het is in ieder geval een heel nieuwe
optie en een LCA-studie moet dan maar uitwijzen of het zinnig is om dat over
de aardbol te zeulen.Een aantal vragen is niet beantwoord. Met de heer Terlouw heb ik wat opmerkingen
gemaakt over de crisis in Californië. Ik heb voorts de uitspraak van
iemand van Cap Gemini Ernst & Young aangehaald, namelijk dat het in Nederland
ook kan, maar dat het moeilijk is om de oligopolisten te dwingen tot investeringen.
Eigenlijk vraag ik de minister daar toch eens een beschouwinkje aan te wijden.
In ieder geval is het de wens van de consumenten dat zij zeker stroom krijgen.
Wat daar in Californië gebeurt, staat derhalve haaks op de wensen van
de consumenten. Daar zullen we het wel snel over eens zijn. De vraag is natuurlijk
toch wat de strategie van de minister hierin is. Ik zag dat de heer Crone
al een beetje op zijn schreden is teruggekeerd. Die wil nu een soort reserve
in mottenballen opstellen. Wat zijn de gedachten van deze minister hier eigenlijk
over?De minister, voorzitter, wil van het buitenland leren. Dat is heel goed
en mijn vraag is of daarin ook past de keuze voor een industriepolitiek, in
de richting van milieuvriendelijke energieopwekking, zinnige arbeidsplaatsen
en toekomstgerichte, milieuvriendelijke activiteiten. Een heel specifiek vraagje
betrof de KEMA-studie over windmolens op hoogspanningsmasten. Wat gaat de
minister daarmee doen?Naast duurzame energie is energiebesparing cruciaal. Ik heb daar gepleit
voor een sluitende organisatie, waarin de vrijwilligheid geen dogma meer kan
zijn. De minister zegt dat dit via de NOVEM wordt gestimuleerd, maar ik zou
toch willen vragen of vanuit EZ niet een voorbeeldgemeente kan worden gezocht
die daar eens een prachtige aanpak maakt. Ik denk aan bijvoorbeeld het zuinig
inregelen; daar las ik een verhaal over. Het is gewoon aan een paar knopjes
draaien in de huiskamer. Als dit voor mensen geregeld wordt, doen zij allemaal
graag mee, maar als het niet georganiseerd wordt, gebeurt het gewoon niet.
Dat zou in een sluitende aanpak, straat voor straat, stad voor stad en dorp
voor dorp, gewoon aangepakt kunnen worden.Ik heb al gevraagd om de EPN op 0.6 te zetten. Het was een verrassende
motie aan de overzijde. Hoe gaat de minister dat uitvoeren? En wat betreft
de koelkasten en de stand-by-apparatuur: kunnen we dat in Europa niet eens
streng gaan normeren?Mijn laatste vraag betrof de WKK: het kind van de rekening van de liberalisering?
Er zijn maatregelen getroffen, maar ik wijs op de kritiek uit de sector. De
mensen die ik op EZ-bijeenkomsten tegenkom en die in deze handel zitten, klagen
steen en been. Mijn vraag is of er nog een extra programma komt om de warmtekrachtkoppeling
verder te stimuleren.De heer Stekelenburg (PvdA):Voorzitter! Ook van mij uit dank voor de beantwoording van vragen. De
minister heeft in een algemene beschouwing nog eens weergegeven wat haar ambities
zijn en wat haar inzet is inzake de rol van EZ. In hoofdlijnen begrijp ik
dat. De vraag blijft dan toch een beetje wat Pieter Winsemius eigenlijk nog
doet.Minister Jorritsma-Lebbink:De beleidsagenda.De heer Stekelenburg (PvdA):Ja, maar als de minister dat nu zelf neerzet en ambities aangeeft, wat
hoopt en verwacht zij dan dat daaruit komt wat zij zelf al niet heeft aangegeven
als punten voor de komende tijd? Zij noemde zelf al het verbeteren van bijvoorbeeld
de randvoorwaarden rond vestigingsklimaat, belastingwetgeving, bedrijventerreinen
en aantrekkelijkheid voor buitenlandse investeerders; zij is voorts intensief
bezig met ICT-ontwikkeling en intervenieert ook veelal bij andere ministeries.
Daar is op zichzelf niets mis mee, maar wat is dan de specifieke positie en
wat verwacht zij van het debat dat zij vorige week gestart heeft?Ik stel vast dat er op mijn vraag over procedures rondom ruimtelijke ordening
en bedrijventerreinen in ieder geval positief gereageerd wordt. Ik zie verdere
uitwerkingen met belangstelling tegemoet. Het is geen gemakkelijke zaak, de
procedures zijn tamelijk weerbarstig. Er zijn echter ideeën aangeleverd
voor mogelijkheden om dat te verkorten. Daarmee wordt ook de druk op de vraag
naar bedrijventerreinen verminderd. Op het moment dat iemand niet meer zeven
jaar hoeft te wachten voordat iets gerealiseerd kan worden, zal zijn vraag
wat minder worden omdat de flexibiliteit toeneemt. Het mes snijdt dus aan
twee kanten: vermindering van de vraag en van de druk op de ruimte alsmede
een verbetering van de procedures zonder dat rechten van burgers en organisaties
verkwanseld worden.Ik herhaal mijn verzoek om eens na te gaan of er geen sprake is van suboptimaal
investeren als sterk groeiende regio's een niet evenredig en soms zelfs beperkt
deel uit de nationale investeringspot krijgen. Is de minister bereid om vanuit
dat uitgangspunt in het kader van welvaart en welzijnsgroei eens te onderzoeken
hoe de verdeling over de landsdelen is? Als wij het belang van welvaart en
welzijnsgroei willen benadrukken, zou het dan niet van groot belang zijn om
eens goed na te denken over de vraag wáár je investeert?Ik heb er kennis van genomen dat de Raad voor de jaarverslaggeving zich
bezighoudt met een rapportage over maatschappelijk verantwoord ondernemen.
Dat kan een middel zijn om ervoor te zorgen dat er niet alleen een advies
komt terzake van het aandacht besteden aan dat soort thema's maar dat er ook
een mogelijkheid is om jaarlijks te checken of ondernemingen daaraan op een
behoorlijke manier inhoud geven. Ik stel vast dat de discussie over privatisering – de minister spreekt
over liberalisering maar dat heeft misschien met haar achtergrond te maken –
gaat over vragen zoals: Wiens belang dient het en komt de klant c.q. de burger
voldoende aan zijn trekken? Daar moet het immers om blijven gaan! Ook bij
toekomstige ontwikkelingen moet preciezer worden nagegaan of een beweging
in de richting van privatisering bijdraagt aan de belangen van de burgers.
Ik wijs nogmaals op hetgeen mijn fractievoorzitter daarover een jaar geleden
gezegd heeft. De NS geliberaliseerd maar de reiziger die toch al niet al te
goed bedeeld is, nog slechter af; waterleidingbedrijven geprivatiseerd maar
de kosten voor de burgers hoger; Schiphol geliberaliseerd, de winst van de
aandeelhouders fors omhoog maar de mainportfunctie van Schiphol uitgehold,
dat zijn allemaal zaken die veel preciezer bekeken moeten worden vooral als
het gaat om ondernemingen met een monopoliepositie zoals de NS, de waterleidingbedrijven
en voor een belangrijk deel ook Schiphol. Moet er dan niet iets bedacht worden
waardoor dit soort ondernemingen gedwongen worden te investeren om op een
bepaald niveau te blijven? Moet dat gebeuren door voorwaarden te stellen op
het moment dat de overdracht plaatsvindt of moeten er contracten worden afgesloten
en moet er toezicht uitgeoefend worden? Die elementen zullen bij de discussie
over privatisering/liberalisering aan de orde moeten komen om te voorkomen
dat het kind met het badwater wordt weggegooid!De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter! Ik wil de bewindslieden hartelijk danken voor de beantwoording.
De minister heeft een vergelijking gemaakt met haar beginjaren in de politiek
en erop gewezen, dat onze welvaart sterk is toegenomen. Dat is goed voor de
burger, maar zij vond dat de welvaart nog meer moet toenemen. En, zo zei zij,
ik ben niet alleen materieel bezig. Kennis is eveneens immaterieel. Het beleid
kent zeker een andere dimensie. Dat is zo. Daarom hebben wij vandaag ook naar
voren gebracht, dat je met een samenleving in verandering moet zoeken naar
een balans tussen twee uitersten. De samenleving is namelijk aan het veranderen.
Het evenwicht dat wij jaren hebben gekend, is er niet meer. De omstandigheden
zijn veranderd en het oude draagvlak brokkelt af. De overheid moet dan andere
prioriteiten kiezen en zij komt daarmee in een spanningsveld. Wat doen we
met de terugtredende overheid en de markt? Voor welke insteek kiezen wij?
Hoe kunnen wij ervoor zorgen, dat al die factoren die de veranderingen bewerkstelligen
niet te veel voor verschuiving zorgen en dat er toch weer evenwicht ontstaat?
We hebben geconstateerd, dat bestaande instituties niet meer altijd aan de
nieuwe eisen kunnen voldoen. Maatschappelijk verantwoord ondernemen kan een
heel goede manier zijn om weer tot evenwicht te komen. Wij vinden dat positief.Wij vinden evenwel ook dat de overheid een functie blijft behouden. Wij
verschillen niet van mening met de staatssecretaris als hij zegt, dat het
tegenwoordig ook gaat om normatief ondernemen. Die opstelling spreekt ons
aan. De overheid moet namelijk waakzaam blijven. Zij moet ervoor zorgen dat
rechtvaardigheid wordt betracht bij alle transacties in het economische proces
waarover wij vandaag uitgebreid hebben gesproken. Zij moet er ook voor zorgen,
dat in het geval van achterblijvers, die achterblijvers een belangrijke rol
kunnen spelen. De overheid heeft dan duidelijk een andere functie. Er is namelijk
het domein van de markt, maar er is ook het domein van de overheid. Wij vinden
de beantwoording op dit punt heel goed.Wij wachten natuurlijk af wat het kabinet met het SER-advies doet, een
advies waar naar mijn mening geen enkel kabinet omheen kan. Maar goed, we
merken wel wat de regering ermee doet. In ieder geval heeft de staatssecretaris
gezegd, dat het maatschappelijk verantwoord ondernemen behoort tot de core
business van de bedrijven. Daarmee ben ik het helemaal eens. Dat maatschappelijk
verantwoord ondernemen moet niet een soort goeddoenerij, een soort liefdadigheid
zijn. Dan beklijft het niet en is er slechts sprake van de waan van de dag.
Het moet daarentegen iets structureels zijn.Voorzitter! Dan wil ik nog iets zeggen over het energiebeleid. Ik ben
blij dat de minister heeft toegezegd, dat zij positief wil insteken op het
gebruik van biobrandstoffen. Dat zou voor de agrarische sector in ons land
misschien een positieve ontwikkeling met zich kunnen brengen. Die sector heeft
het nu niet zo gemakkelijk. Ik veronderstelde eerst dat de vraag naar duurzame
energie tot scheefgroei zou leiden en dat het aanbod groter zou zijn dan de
vraag. Ik ben ontzettend blij om te horen dat dat niet zo is. Ik hoop dat
de ingezette instrumenten en de inspanningen van de minister in de komende
tijd ertoe leiden, dat de overheid de duurzame energie, die voor onze samenleving
zeer belangrijk is, goed in beeld houdt en dat zij waar kan maken wat zij
zich heeft voorgenomen.De heer Terlouw (D66):Voorzitter! De minister begon in zekere zin met het uitspreken van haar
verwondering over het feit dat wij een beleidsdebat voeren over het departement
van Economische Zaken, terwijl het woord "economie" nauwelijks is gevallen.
De hoofdlijnen van de economische ontwikkeling, van de economische situatie,
stonden in ieder geval niet regelrecht op de agenda. Daar heeft de minister
gelijk in. Misschien is dat wel een beetje vreemd. Wij moeten daar wellicht
nog een keer over spreken in de commissie. Het is mij echter ook opgevallen
dat je er desondanks alles bij kunt halen. Wij hebben toch kunnen spreken
over alle onderwerpen die het departement betreffen. De vraag hoe je een en
ander agendeert, maakt dus ook weer niet zoveel uit.De minister zei vervolgens – ik vertaal het vrij – dat de
belangwekkendste ontwikkeling van de laatste 50 jaar in ons type landen de
welvaartsexplosie is geweest. Die is inderdaad ongelooflijk. Deze heeft zoveel
te weeg gebracht. Er zijn nu weinig achterstandsgroepen, al zijn ze er nog
wel. Er is sprake geweest van een enorme emancipatie. Ik spreek niet alleen
over vrouwenemancipatie. Er is ruimte geschapen voor zeer veel, onder andere
voor culturele ontwikkelingen. Kijk je naar de geschiedenis, dan zie je dat
cultuur, in de enge zin van de kunsten, zich ontwikkelt in economische bloeiperiodes,
in de gouden eeuwen. Dat zie je in de VS ook. Toen men daar
tot rust kwam, ontwikkelde de cultuur zich. Er zijn veel meer voorbeelden
te noemen.Als die ontwikkelingen zich voordoen, dan ontstaan er natuurlijk ook nieuwe
fricties. Dan ontstaan er nieuwe verdelingsproblemen, op een ander gebied.
Eén van de grote problemen in onze tijd betreft de private rijkdom
en de publieke armoede. Die moeten wij oplossen, maar dat is niet zo simpel.
Vanwege de Europese harmonisatie kun je niet zo maar zeggen dat je ervoor
zult zorgen dat het publieke domein weer een groter deel van de koek krijgt.
Dat kun je niet doen, want er moet een zekere uniformiteit zijn in belastingheffing
en in lastendruk. Daarvoor moeten wij dus andere oplossingen vinden. Als de
minister stelt dat wij structurele en institutionele hervormingen nodig hebben –
dat slaat op dit soort vraagstukken – dan ben ik dat volmondig met haar
eens. Wij zullen er in de toekomst nog werk aan hebben om daar goede oplossingen
voor te vinden, maar wij zullen die moeten vinden. Doorgaan op deze manier
kan niet. Ik denk dat er mogelijkheden zijn, maar het voert nu te ver om daarover
verder te spreken.De minister wil de vraag naar duurzame en groene energie stimuleren. Dat
doet zij met groencertificaten, REB, investeringsaftrek en wat dies meer zij.
Er moet groene stroom komen in een level playing field. Toch zie ik daar een
probleem. Als groene stroom onder dezelfde voorwaarden kan worden geleverd
als niet-groene stroom, welke reden heeft de consument dan om dat niet te
willen? Dan wil 100% van de gebruikers dat hebben, maar dan is het er niet.
Totdat het wel zover is, zal er op het gebied van het nader onderzoeken en
nader ontwikkelen van mogelijkheden van groene stroom, in het algemeen duurzame
energie, nog zeer veel moeten gebeuren. Het bedrijfsleven kan dit namelijk
niet ontwikkelen. Dat kun je niet in een markteconomie. De minister is het
daarmee eens. Als je alleen maar zegt dat je naar een level playing field
gaat, dan ben je er nog niet. Je moet ook bekijken of je in de toekomst op
tijd aan die groeiende vraag zult kunnen voldoen.Dan nog iets over het fusieonderzoek. Als het kaderprogramma in Euratom-verband
niet verder wordt ontwikkeld, dan sta je met lege handen. Dan kan Nederland
het ook niet. Vooralsnog is dat in Europa echter niet aan de orde, maar in
Nederland wordt de inspanning terzake afgebouwd. Dat vind ik jammer. Om zoveel
geld gaat het niet. Ook al zijn de natuurkundigen er niet zo happig op, omdat
ze liever bezig zijn met vastestoffysica, ik ben voor een zekere druk vanuit
de overheid om er toch aan mee te blijven doen, want dan heeft men straks
de benodigde kennis in huis. Ik pleit daar dus voor.Ik ben blij met hetgeen de staatssecretaris heeft gezegd over bedrijventerreinen.
Het is echt van groot belang dat er bij de revitalisering enige hulp wordt
geboden. Nieuwe terreinen komen er toch wel, maar het duurzaam maken van bestaande
terreinen die achteruitgaan en de processen daaromtrent, die een zekere begeleiding,
steun en stimulans nodig hebben, is van belang. Als behalve de ernst van het
probleem en de effectiviteit van de maatregel ook multimodaliteit een belangrijk
criterium is, ben ik daar heel blij mee.Op het punt van het maatschappelijk verantwoord ondernemen zitten wij
grotendeels op dezelfde lijn. Ik heb met instemming geluisterd naar hetgeen
de staatssecretaris erover zei. Ik heb er nog wel de volgende vraag over.
Als straks 85% van de bedrijven een gedragscode heeft, wie kan hem daar dan
op aanspreken en op welke wijze? Is er dan een "gedragscodecommissie" waar
klachten aan kunnen worden gemeld? Wat zou het gevolg zijn van een dergelijke
klacht?Minister Jorritsma-Lebbink:Voorzitter! Ik ben blij dat mevrouw Van Leeuwen het op prijs heeft gesteld
dat ik nog even de stand van de economie behandeld heb. Zij heeft er natuurlijk
gelijk in dat de zaken die wij vandaag besproken hebben uiteindelijk behoren
bij de economische ontwikkelingen in de afgelopen jaren. Ook de heer Terlouw
heeft daarover verstandige woorden gesproken. Ik heb in mijn inleiding wel
laten blijken dat ik niet zo geloof in de economie van het genoeg. Ik vind
het prima als mensen die discussie voeren en nadenken over hun eigen handelen
en gedrag in de maatschappij. Mijn indruk is echter dat het in Nederland,
en zeker wereldwijd, nog zeer nodig zal zijn om economische groei te bevorderen.
Sommige economen stellen dat je eigenlijk geen economische groei meer moet
willen. Ik denk echter dat wij daar nog lang niet aan toe zijn, want er is
nog veel te veel te doen. Ik ben het ermee eens dat een en ander niet ten
koste van anderen mag gaan, wat overigens ook een mooi liberaal uitgangspunt
is. Ik geloof dat het in een andere formulering ook een mooi christen-democratisch
uitgangspunt is, en ik hoop eerlijk gezegd dat het voor iedereen geldt. Het
behoort een algemeen uitgangspunt te zijn.Verder is aandacht gevraagd voor de kwestie van kinderarbeid. Wij hebben
hier te maken met een moeilijk dilemma. Als je kinderarbeid absoluut verbiedt,
dan weet je dat op dat moment een aantal landen in de Derde Wereld het buitengewoon
moeilijk krijgen. Dus dat zou een veel te gemakkelijk antwoord zijn. Een ding
weten wij zeker, kinderarbeid wordt in elk geval veroorzaakt door onvoldoende
economische groei in die landen. Je kunt wel constateren dat in de landen
waar men eenmaal de drempel over is, kinderarbeid met grote snelheid verdwijnt.
Het heeft iets te maken met de stand van de economie in ontwikkelingslanden.
Dus alles heeft met alles te maken. Ik ben het er dan ook zeer mee eens dat
wij daar voortdurend op moeten letten.Mevrouw Bierman heeft een interessant pleidooi gehouden voor een soort
MDW-klemmende regelgeving. Zij heeft daarbij een aantal voorbeelden genoemd
die ik sowieso op zal schrijven en die ik graag meeneem voor een volgende
ronde. Ik weet overigens niet of het eenvoudig zal zijn om een complete inventarisatie
te maken. In het kader van MDW vragen wij in feite aan stakeholders, bedrijfsleven,
maatschappelijke organisaties en beide Kamers om voorbeelden van klemmende
regelgeving. Je moet eigenlijk redelijk concreet worden om het om te kunnen
zetten in een concrete operatie. Misschien dat wij eens een soort uitvraagronde
kunnen houden ten aanzien van klemmende regelgeving.Mijnheer de voorzitter! Ik kom bij de beantwoording van mevrouw Schoondergang-Horikx.
Ook zij heeft gesproken over kennis, beschaving en de relatie ertussen. Zij
benadrukte daarin het gemeenschappelijke. Wij zullen voortdurend
met elkaar het debat over normen en waarden moeten voeren en wij zullen het
daarin niet altijd met elkaar eens zijn. En als wij het dan al niet altijd
met elkaar eens zijn, dan kun je je voorstellen dat het voeren van het debat
over grenzen heen, in internationaal verband nog veel lastiger is. Mevrouw
Schoondergang zei dat ik ook vond dat er één begrippenkader
nodig is. Ik weet niet of ik dat vind. Ik vind dat je erover moet praten en
dat je moet proberen steeds nieuwe begrippen toe te voegen, omdat er steeds
nieuwe begrippen ontstaan. Ik heb er mijn twijfels over of je ooit tot één
economisch begrippenkader kunt komen. Economen baseren zich ook niet altijd
op hun eigen begrippenkader.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Dat is misschien iets te stringent uitgedrukt. Mijn pleidooi was dat je
een basis moet hebben waarop je met elkaar een economische discussie kunt
voeren.Minister Jorritsma-Lebbink:Die basis zal van onderwerp tot onderwerp verschillen. Er wordt nu al
volop leentjebuur gespeeld bij andere wetenschappen, bijvoorbeeld sociologie.
Zaken als het belang van instituties, de stand van de volksgezondheid, scholing,
levensduur etc. gaan langzamerhand in debatten rond de economische situatie
een rol spelen. Wij voeren nooit beleid op één indicator. Kijk
maar naar de EMU-criteria, ook een samenstel van criteria waarop je het beleid
voert. We hebben in de Europese Unie ook de guidelines, die ook niet allemaal
puur economisch van structuur zijn. Er zitten ook sociale aspecten en andere
elementen in, gebaseerd op kennis. Het CBS heeft overigens in het najaar een
zeer interessant congres georganiseerd over de gevolgen van de nieuwe economie
en de ontwikkeling van de statistieken die daarbij horen. Daar komen ook weer
nieuwe begrippenkaders aan de orde. Ik denk dat het een soort evolutie is.
Je praat met elkaar verder en zult het op een aantal onderwerpen steeds meer
met elkaar eens worden. Er zullen zich dan echter ongetwijfeld weer nieuwe
problemen voordoen, waarop je weer nieuwe antwoorden moet zoeken. Het is niet
eenvoudig om daar één begrippenkader van te maken. Ik ben het
er echter mee eens dat je moet zoeken naar wegen om elkaar in ieder geval
te verstaan.Voorzitter! Ik kom bij de beantwoording van de heer Pitstra. Ik vind het
altijd boeiend om te horen dat de heer Pitstra het niet kan laten om tegen
mij te zeggen dat ik een fundamentalist ben op het terrein van de marktwerking,
terwijl hij een fundamentalist ertegen is, zou ik bijna zeggen. Ik zeg steeds
opnieuw dat het voor mij geen dogma is. Ik zoek naar methodes om in een geëmancipeerde
maatschappij antwoorden te geven op vragen van burgers. De wereld is veranderd,
de burger is meer geëmancipeerd en beter opgeleid. Ik zoek naar methodes
om zaken als overheid zo efficiënt mogelijk te regelen. Vroeger moesten
we meer zaken collectief regelen, omdat burgers niet in staat waren hun eigen
leven te organiseren. Als dat nu niet meer het geval is, moet je als overheid
naar nieuwe wegen zoeken. Ik hoop dat de heer Pitstra af en toe ook eens een
nieuwe weg met mij wil bewandelen. Ik vind het jammer dat hij altijd zo conservatief
is. Ik doe dus ook niet aan blauwdrukken. Ik vind dat je de juiste oplossing
bij het juiste probleem moet zoeken.Voorzitter! Ik heb inderdaad in eerste termijn nagelaten iets te zeggen
over Californië. Ik heb daar een serie Kamervragen over beantwoord. Wij
willen geen situatie als in Californië. Het zal duidelijk zijn dat ik
zijn vrees niet deel. Ik heb daar in Kamervragen al antwoord op gegeven en
ik heb daar in de publiciteit ook al iets over gezegd. We horen de situatie
heel nauwlettend te blijven volgen. Er is op dit moment in dit land geen sprake
van dat er enige kans bestaat dat we in zo'n situatie terechtkomen. Er is
volop overcapaciteit en er wordt nog bijgebouwd. Er wordt niet afgebouwd,
zelfs in de eerste fase van de liberalisering gaat het bijbouwen door. Er
komt geen grote kolencentrale op de Maasvlakte, maar er wordt wel volop kleine
capaciteit bijgebouwd. Ik meen te weten dat GroenLinks ook vond dat er juist
kleine capaciteit bijgebouwd moest worden. Dat gebeurt nog volop. In het energierapport
dat volgend jaar weer verschijnt, zal ik een gedegen analyse geven van de
ontwikkeling op lange termijn van de voorzieningszekerheid. Dat het een belangrijke
taak is, daarop goed te blijven letten, is een ding dat zeker is. Er zijn
op dit voldoende investeringsplannen. In een goed werkende markt zal er ook
bereidheid zijn om te investeren. Als dat niet zo is, werkt die markt dus
niet goed. In Californië werkt die markt niet goed, want daar heeft men
een paar rare dingen gedaan. Het voert te ver, die in detail te noemen, maar
ik adviseer de heer Pitstra om de antwoorden op de vragen van de heer Van
den Akker nog eens te lezen. Daarnaast hebben wij met het huidige toezicht
en de wet- en regelgeving voldoende instrumenten om ook geprivatiseerde bedrijven
te dwingen te investeren in transportcapaciteit. In de brief van 12 januari
jongstleden heb ik daarover iets gezegd.Voorzieningszekerheid is inderdaad een belangrijk punt. Als wij daarvoor
gezamenlijk iets moeten regelen, moet dat wel in Europa gebeuren. Het is echt
een illusie om te denken dat Nederland nog een eiland in Europa kan zijn dat
de eigen voorzieningszekerheid geheel en al kan regelen. Wij zijn al jaren –
met bewust overheidsbeleid – voor een deel van onze energievoorziening
afhankelijk van het buitenland. Die markt wordt steeds Europeser naarmate
iedereen de richtlijnen die in Europa gelden, beter invoert.Er ligt in een groenboek in Brussel over het Europese voorzieningszekerheidsbeleid.
Het is een strategisch stuk dat er goed uit ziet. Ik zal daarop een kabinetsreactie
op voorbereiden. Ik heb het ook al aan de Tweede Kamer toegezegd. Ik zal het
eveneens deze Kamer doen toekomen.Ik vind kippenmest wel groen. Kippenmest is van organische oorsprong en
levert netto een CO2-bijdrage op. Het is niet anders. Dit is ook afgesproken
met de collega's van VROM en LNV. Kippenmest heeft een neutrale CO2.Ik word altijd een beetje iebelig als gezegd wordt dat de milieubeweging
zo enthousiast is voor wind op zee. Ik wacht nog even af. Ik hoop dat de heer
Pitstra het niet erg vind dat ik dat nog even afwacht. Mijn ervaring met windenergie
was, toen wij er nog niet echt mee bezig waren dat iedereen enthousiast was
over windenergie op het land. Nu wij er echt mee bezig zijn, is het enthousiasme
aanmerkelijk minder. Er ligt een mooi rapport van de organisaties over locaties
op het land. Ook dat wacht ik nog even af. Dat is ook mooi,
zolang het nog over locaties gaat, maar nog niet over projecten. Bij windenergie
ben ik langzamerhand zover dat ik zeg: geen woorden, maar daden. Laten wij
eerst maar eens kijken of wij dadelijk werkelijk door de procedures heen komen.
Wij zijn bezig met een moeilijk project bij de Afsluitdijk. Ook dat wacht
ik nog even af.Op het land moet ook nog heel veel gebeuren, meer dan tot nu toe. Het
convenant moet inhoud krijgen, met verplichtingen. Die verplichtingen moeten
het liefst niet bij wet worden opgelegd, het liefst niet met een aanwijzing,
maar vastgelegd in een convenant.Voor WKK hebben wij instrumentarium ontwikkeld. Ik heb een pakket nieuwe
maatregelen naar de Kamer gezonden. Wij zijn op dit moment met degenen die
WKK hebben dan wel exploiteren in gesprek of hetgeen wij nu hebben bedacht
aan maatregelen adequaat is. Ik heb 200 mln. gulden extra beschikbaar voor
WKK en duurzame energie dit jaar. Als dat bedrag niet uitgeput wordt, deugt
dat niet. Dat moet goed besteed worden. Daarover zijn wij in gesprek. Het
is een constructief gesprek. Ik ga ervan uit dat wij daarvoor uiteindelijk
goede oplossingen kunnen vinden, als hetgeen wij nu op tafel hebben gelegd,
niet voldoende zou werken.Ik kom toe aan de vragen en opmerkingen van de heer Stekelenburg. Hij
vraagt mij wat ik verwacht van het project Economie van de 21ste eeuw. Misschien
mag ik daar een paar woorden over zeggen. Dat is een project voor de lange
termijn. Wij zien een groot aantal trends in de samenleving. Ik heb al het
rapport van het SCP genoemd. Er zijn vragen waar nog geen antwoord op is en
daar proberen wij een antwoord op te vinden. Daar moet een debat over plaatsvinden,
waar de wetenschap, maatschappelijke organisaties en graag ook individuele
burgers aan deelnemen. Dat kan tegenwoordig allemaal via het internet. Vorige
week kwam er tijdens dat kleine symposium een interessante vraag aan de orde.
Gesteld dat de nieuwe werknemer steeds meer een individuele en flexibele relatie
met zijn werkgever krijgt. De ene werknemer werkt 37 uur per week, de andere
45 en de derde 14. Wat voor gevolgen heeft dat dan voor al onze collectieve
arrangementen? Is er straks nog wel een gemiddelde werknemer? Wat betekent
dat voor het bestuur?Wij baseren tot nu toe al onze socialezekerheidsarrangementen op de gemiddelde
werknemer, maar de vraag is of die er straks nog wel is. Dat zijn vragen die
nu nog niet spelen, maar waar wij zo langzamerhand over moeten nadenken. Hoe
kunnen wij voorkomen dat het tegengehouden wordt? Ik denk dat het van belang
is voor de economie dat die flexibele werknemer er komt. Ik denk ook dat het
een wens van mensen is om zo te gaan werken. Hoe voorkomen wij dat wij daar
een remmende factor in worden? Wat betekent dat voor onze instituties? Dat
is maar één onderdeel, maar zo zijn er veel vragen voor de lange
termijn waar wij eens goed over moeten nadenken. Ik hoop dat daar een aantal
beelden uitkomt op basis waarvan wij een beleidsagenda kunnen formuleren.
Dat is vervolgens natuurlijk onze taak.Dan kom ik toe aan de vragen over de regio's en de verdeling van de investeringsmiddelen.
Ik denk dat een algemeen oordeel daarover niet mogelijk is. Elke categorie
van investeringen heeft zo zijn eigen criteria. Het MIT heeft andere criteria
dan het ISV. Wij besteden wel steeds meer aandacht aan samenhangende investeringsstrategieën.
Wij zijn daar in Paars I mee begonnen, de missiebrieven, en Paars II gaat
daarmee door. Begin 2002 zal er een impulsbrief komen. De essentie daarvan
is dat de investeringsvoorstellen door de planbureaus worden getoetst op effectiviteit,
legitimiteit en doelmatigheid. Nieuw is natuurlijk dat het in samenhang wordt
gebracht met regiocontracten. Dat zou een interessante manier kunnen zijn
om de zaak meer aan elkaar te breien.De heer Stekelenburg (PvdA):Hoewel ze allemaal hun eigen criteria hebben, hebben zij één
ding gemeen, namelijk dat de verhouding in de regio's volstrekt anders is
dan op de plek waar de groei plaatsvindt. Ben je eigenlijk niet suboptimaal
aan het investeren als je in regio's waar de echte groei plaatsvindt de motor
niet voldoende in gang houdt? Kan daar nog eens goed naar gekeken worden?
Kan ook nog eens gekeken worden of mijn analyse, die gebaseerd is op nogal
wat cijfers, inderdaad juist is? De discussie over rijksdelen gaat natuurlijk
over integraliteit, maar toch denk ik dat de verschillen behoorlijk zullen
zijn.Minister Jorritsma-Lebbink:Wij moeten ook proberen om daar een goed antwoord op te geven. Wij investeren
op dit moment voortdurend op de plekken waar de problemen het grootst zijn,
maar ik zie ook wel in dat er een spanning optreedt. Als wij daar wat minder
doen en investeren waar de groei het grootst is, dan weet ik niet zeker of
wij onszelf niet tekortdoen. Dat zou kunnen betekenen dat er te weinig wordt
geïnvesteerd op de plekken waar de problemen het grootst zijn en dat
er op andere plekken meer wordt geïnvesteerd. Dan zou de zaak nog wel
schever kunnen groeien. Dat zou betekenen dat er nog meer groei is in die
regio's, wat ten koste gaat van andere delen. Dat is ook niet goed. Wij zullen
dus moeten zoeken naar een nieuw evenwicht. Ik kijk altijd kritisch naar de
investeringsvoorstellen. Het mag niet zo zijn dat er alleen in de Randstand
iets gebeurt en dat er verder nergens iets gebeurt. Mijn indruk is dat wij,
dankzij de werkwijze die wij volgen, wel degelijk een behoorlijke afweging
maken, gebaseerd op een analyse van de vraag waar de knelpunten het grootst
zijn en waar dus ook in de eerste plaats geïnvesteerd moet worden. Daarmee
zeg ik niet dat in Brabant, Gelderland, Overijssel en andere delen van het
land niet geïnvesteerd zou moeten worden, want dat moet natuurlijk wel.
Misschien moeten wij dan eens discussiëren over de vraag, waar wij het
geld eigenlijk in investeren. Die discussie wil ik graag eens aangaan, maar
wij zullen dan tegen de verkiezingen lopen en dan wil ik ook nog wel eens
prioriteiten stellen. Ik herinner mij verkiezingsprogramma's van politieke
partijen die niet in infrastructuur wilden investeren, terwijl daar nu juist
vanuit regio's zeer sterk voor wordt gepleit. Daar komen wij dus nog eens
op terug.De heer Stekelenburg noemde in verband met marktwerking en liberalisering
ook de Nederlandse Spoorwegen, het drinkwater en Schiphol. Bij de NS is nog
niets geliberaliseerd; wij hebben alleen een stukje bij NS weggehaald dat
wij in een regiocontract hebben ondergebracht. Verder wordt er ook in de toekomst
alleen maar een klein deel geliberaliseerd. Wel komt er een nieuwe
verhouding tussen de overheid en dit bedrijf, waarbij wij van een werkwijze
in de zin van "wij stoppen er een pot geld in en wij bepalen hoe het gaat
met de tarieven en de dienstregeling" overstappen naar meer sturing op output,
dus de publieke belangen dienen door middel van prestatiecontracten.Op het vlak van het drinkwater wordt er vooralsnog ook niets geprivatiseerd.
Ik vind het wel jammer dat Nederlandse waterbedrijven daardoor nooit een rol
in internationaal verband kunnen gaan spelen, ook al omdat ik geen enkele
gemeente of provincie bereid zie om risicodragend kapitaal te steken in een
waterbedrijf opdat het de internationale markt op kan gaan. Het valt echt
te betreuren als de kennis van deze bedrijven alleen in Nederland blijft.
In ontwikkelingslanden worden private partijen gebruikt om waterbedrijven
te ontwikkelen en ik heb niet de indruk dat dit slecht gaat.Wat Schiphol betreft, moet de publieke kant goed geregeld worden. Dat
heeft mede te maken met de wens van de overheid inzake de mainportfunctie.
Daar hebben wij trouwens al een afspraak over, zoals in het kabinetsbesluit
staat. Wij zullen hier een aantal zaken moeten regelen die goed te controleren
zijn, op die punten waar Schiphol een monopoliepositie heeft. Ik wijs er wel
op dat Schiphol wel degelijk met concurrentie te maken heeft, zowel regionaal
als internationaal. In grote delen van ons land kunnen mensen een andere keus
maken, voor Brussel of voor Düsseldorf, en als het gaat om de hub-functie,
heeft Schiphol bijzonder veel concurrenten in Europa. Wij moeten hier dus
een evenwichtige oplossing vinden.In reactie op de opmerking van de heer Terlouw over vraagstimulering merk
ik op dat het bedrijfsleven wel kan ontwikkelen, mits de marktsituatie zodanig
is dat er vraag op de markt is. Als wij in staat zijn om voor groene energie
een level playing field te organiseren waardoor er voldoende vraag op de markt
is, zal er ook voldoende productie zijn en zullen bedrijven hier zeker in
investeren. Daarnaast moeten wij natuurlijk voor nieuwe ontwikkelingen investeren
en wij steken ook al veel geld in research en development naar nieuwe energiebronnen.
Ik kom daar bij de langetermijnvisie graag op terug.Ten slotte meen ik dat ik de heer Van den Berg al beantwoord heb. Overigens
is kippenmest ook een biobrandstof.Staatssecretaris Ybema:Voorzitter! Ook van mijn kant dank voor de inbreng vanuit de Kamer in
tweede termijn.Mevrouw Van Leeuwen heeft gevraagd of er nog een aanvullend advies van
de SER komt. Het antwoord daarop is "nee" en ik zal kort uitleggen waarom
er geen aanvullend advies komt. Het SER-advies concentreert zich op de nationale
context van het maatschappelijk ondernemen; daar was het ook uitdrukkelijk
voor bedoeld. Centraal in dat concept staat de profit-planet-people-benadering.
Dit belangrijke concept is universeel toepasbaar. De zorg voor people en planet
speelt met name in ontwikkelingslanden. Een ondernemer in die landen wordt
vaak geconfronteerd met armoede, corruptie en milieuvervuiling. Hij moet dan
uiteraard zijn eigen verantwoordelijkheid nemen. Daarvoor heeft hij een heldere
gedragslijn nodig en daarin voorziet nu juist de OESO-richtlijn. Dat is de
code die de ondernemer nodig heeft om zich in zo'n situatie maatschappelijk
verantwoord te gedragen.Voorzitter! De motie-Verburg over de leidraad zal binnen twee maanden
worden geïmplementeerd Dat had ik al toegezegd in de discussie aan de
overkant.Het NCP is niet bedoeld als een controlerende of rechtsprekende instantie.
Het gaat niet na of de bedrijven zich aan de OESO-richtlijnen houden en het
is niet de bedoeling dat het vervolgens een oordeel velt over het gedrag van
een bedrijf. De primaire taak van het NCP is dat een vermeende inbreuk op
de richtlijnen zorgvuldig wordt besproken. Het doel is uiteraard om de gesignaleerde
problemen op te lossen. Als het nodig is, zal het NCP niet de publiciteit
schuwen. Wij proberen er een transparant proces van te maken. Het NCP kan
over het belang van de naleving van bepaalde richtlijnaspecten nadrukkelijk
een uitspraak doen.Bij het NCP zijn nogal wat departementen betrokken. In die zin is het
een soort interdepartementaal orgaan. Elk departement levert vanuit zijn eigen
verantwoordelijkheid een inbreng in het NCP. Uiteraard heeft dat ook gevolgen
voor het oordeel over naleving van de OESO-richtlijnen. Het is heel nadrukkelijk
de bedoeling om daarbij ook de sociale partners te betrekken, want zij hebben
immers hun eigen contacten met bedrijven die zich aan de richtlijnen dienen
te houden.De rapportage aan het OESO-secretariaat wordt uiteraard in het NCP afgestemd
en het is de bedoeling om behalve de sociale partners ook belanghebbende NGO's
om input te vragen.Mevrouw Van Leeuwen heeft gevraagd of ik de kritiek van de Consumentenbond
opportuun vind. Die kritiek hield in dat de SER achterkamertjespolitiek bedrijft,
maar ik vind dat onterechte kritiek. De SER bedrijft geen achterkamertjespolitiek.
De discussies vinden op een transparante wijze plaats in commissies en plenaire
zittingen. Voor een belangrijk deel vinden die discussies in de openbaarheid
plaats.Mevrouw Van Leeuwen heeft ook nog gesproken over de brief van 12 januari
over maatschappelijk verantwoord consumeren. Ik vind het jammer dat de Kamer
deze niet heeft ontvangen. Ik zeg toe dat de brief plus het rapport direct
aan de Kamer zal worden toegezonden.Mevrouw Van Leeuwen en mevrouw Schoondergang hebben nog gevraagd naar
mijn rol in het hele OESO-traject. De onderhandelingen over de richtlijnen
zijn onder Nederlands voorzitterschap gevoerd. Het ging via een werkgroep,
voorgezeten door iemand van Economische Zaken. Wij waren daar dus heel nauw
bij betrokken. Dit bood ons uiteraard ook de gelegenheid om dingen die wij
heel belangrijk vonden, in die werkgroep naar voren te brengen, uiteraard
niet om te manipuleren, maar om ervoor te zorgen dat ook die zaken goed aan
de orde zouden komen. Ik heb daarbij drie punten centraal gesteld. De richtlijnen
moeten duidelijke aanwijzingen bevatten op het gebied van arbeidsnormen en
mensenrechten, de vier fundamentele ILO-normen. Verder moeten de richtlijnen
universeel toepasbaar zijn, dus niet alleen in het OESO-gebied. En in de derde
plaats moet het nationaal contactpunt zo nodig ook publiekelijk de aandacht
kunnen vestigen op het belang van naleving van de richtlijnen. Het moet dus
niet in beslotenheid, men moet het proces transparant kunnen
maken, zo mogelijk door de publiciteit daarbij een rol te geven. Ik ben uiteraard
heel blij dat deze drie wensen alle hun beslag hebben gekregen in de vastgestelde
richtlijnen. Ik wil dat het nationaal contactpunt vooral proactief optreedt.
Ik noemde al de geplande roadshow, wij gaan op pad op de bekendheid van de
richtlijnen nog te vergroten. En bij problemen moet het nationale contactpunt
ook zelf het initiatief kunnen nemen om daarover overleg te voeren met de
betrokken bedrijven of partners.Ik denk niet dat wij meer hadden kunnen bereiken. Ik ben eigenlijk heel
blij dat het met de 34 landen mogelijk was om dit resultaat te behalen. Het
is een hele klus geweest. De richtlijnen zijn heel duidelijk, heel concreet
geformuleerd. Het was op het laatst nog heel moeilijk om de zaak tijdens de
OECD-conferentie in mei vorig jaar af te ronden. Mexico heeft heel lang tegengesparteld;
de minister en ik hadden beiden een heel goed contact met de minister van
Economische Zaken van Mexico, dus wij hebben daar ook gebruik van gemaakt
om onze invloed nog te doen gelden en het is gelukt.Mevrouw Bierman heeft nog gevraagd of het niet mogelijk zou zijn, de concerndirecties
te benaderen en na te gaan of ik deze niet samen met de minister voor het
Grotestedenbeleid zou kunnen aansporen om nog actiever te zijn op het punt
van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Wij doen dit; met name met Ahold
hebben wij hierover intensief contact. Ik zeg mevrouw Bierman graag toe dat
ik contact zal opnemen met mijn collega Van Boxtel om na te gaan of wij op
dit punt nog meer zouden kunnen doen.Mevrouw Schoondergang heeft mij nog eens heel nadrukkelijk gevraagd, te
reageren op haar opvattingen over een internationaal bruikbaar economisch
begrippenkader. Haar opvattingen spreken mij zeer aan, ik ben het er volledig
mee eens dat wij daar oog voor moeten hebben. Anders gezegd: wij moeten niet
in de val trappen om alleen maar met onze westers georiënteerde economische
benadering naar de problemen te kijken. De situatie in met name ontwikkelingslanden
is immers vaak totaal anders en dan kan je met de puur westerse benadering
niet echt uit de voeten. Ik ben het er dus mee eens dat wij daar voldoende
aandacht voor moeten hebben. Ik heb de indruk dat belangrijke internationale
organisaties, zoals UNCTAD, Wereldbank en IMF, steeds meer oog krijgen voor
die kant van de zaak. Ook daar dringt het dus steeds meer door dat er op een
andere manier naar de situatie in ontwikkelingslanden gekeken moet worden.
Daarover moet ook anders gesproken worden en die situatie moet misschien anders
beoordeeld worden.Samen met mijn collega's Herfkens en Zalm probeer ik in het kader van
de internationale financiële instellingen (IFI's) aan te dringen op deze
benadering en het meer rekenschap geven van soms sterk afwijkende omstandigheden
in die landen. Daar gaan wij uiteraard mee door. Het spreekt vanzelf dat ik
dat vooral doe in het kader van het WTO-proces, dat zo belangrijk is voor
de ontwikkelingslanden. Mevrouw Schoondergang weet waarschijnlijk dat daar
onder andere de uitdrukking "special differential treatment" wordt gehanteerd.
Daarmee probeert men aan te geven dat er een speciale benadering, beoordeling
nodig is die is toegesneden op de ontwikkelingslanden.Mevrouw Schoondergang heeft nog opgemerkt dat het maatschappelijk verantwoord
ondernemen (MVO) niet is opgenomen in het begrippenkader van de memorie van
toelichting. Ik hoop evenwel dat dit debat duidelijk heeft gemaakt dat maatschappelijk
verantwoord ondernemen voor ons echt heel belangrijk is. Ik herhaal dat het
een van de prioriteiten in mijn portefeuille is. Uit het ontbreken van deze
uitdrukking in het begrippenkader mag dan ook niet de conclusie getrokken
worden die mevrouw Schoondergang suggereerde.Mevrouw Schoondergang heeft voorts over de verslaglegging gesproken. Mede
aan het adres van de heren Terlouw en Stekelenburg merk ik op dat verslaglegging
heel belangrijk is. Ik wil nu echter niet zo ver gaan om verslaglegging bij
wet af te dwingen. Aangezien het proces van het stimuleren van maatschappelijk
verantwoord ondernemen en van gedragscodes zo goed en in zo'n hoog tempo verloopt,
wil ik die positieve sfeer vasthouden. Uiteraard blijf ik bedrijven stimuleren
om tot verslaglegging over te gaan, maar ik wil dat tegen de zojuist geschetste
achtergrond niet afdwingen. Het voertuig daarbij is voor mij de suggestie
van de Sociaal Economische Raad om dat te doen in overleg met de Raad voor
de jaarverslaglegging. Dat lijkt mij een heel goed traject. De heer Stekelenburg
suggereerde al terecht dat die raad op dat punt een taak heeft. Deze raad
zal de gang van zaken ieder jaar ten minste willen toetsen.Ik beschouw het ook als een heel logisch proces dat, wanneer een bedrijf
een gedragscode formuleert, de volgende stap is dat wordt aangegeven wat daarmee
is gedaan. Wij verwachten overigens dat over enkele jaren 85% tot 90% van
de grootste bedrijven een gedragscode hebben. Ik verwacht ook dat over drie
of vier jaar verslaglegging steeds meer de gebruikelijke gang van zaken is
geworden. Uiteraard zal ik dat ook maximaal stimuleren.Ik geef een negatief antwoord op de vraag van mevrouw Schoondergang over
het raadplegen van de Consumentenbond voorafgaand aan het formuleren van een
kabinetsstandpunt over het SER-advies. Ik heb overigens regelmatig overleg
met de Consumentenbond, ook toevallig na de wat boze brief van deze bond.
Ik heb wel toegezegd dat ik die brief zou betrekken bij het formuleren van
het kabinetsstandpunt. Wij gaan echter niet na het SER-advies een aparte adviesronde
houden bij allerlei andere instanties. Nee, dat doen wij niet. Als er adviezen
binnenkomen, zullen wij deze uiteraard erbij betrekken, maar wij richten ons
nu op het formuleren van een kabinetsstandpunt over het SER-advies. Hiermee
wil ik graag tempo maken. Het is geen afsluiting van de discussie, maar een
volgende stap in de discussie. Deze discussie moet doorgaan en zal doorgaan.
Alle partijen die erbij betrokken zijn en erin geïnteresseerd zijn, kunnen
hun invloed hierop uitoefenen door zinnige adviezen te formuleren.De heer Van den Berg had geen specifieke vragen meer aan mij. Wij zullen
zeker doorgaan met het accentueren van MVO als behorend tot de core business
van bedrijven.De heer Terlouw vroeg wat er gebeurt als straks 85% van de bedrijven een
gedragscode heeft. Komt er dan een gedragscodecommissie? Nee. Via het nationale
contactpunt wordt er jaarlijks verslag van gedaan hoe bedrijven zich gedragen
en wat dit betekent voor de implementatie van de OESO-richtlijnen.
Ik heb al gezegd dat naar mijn mening de volgende logische stap zal zijn dat
bedrijven de komende jaren geleidelijk aan steeds meer rapporteren over het
onderwerp dat ook voor hen heel belangrijk is: maatschappelijk verantwoord
ondernemen.De beraadslaging wordt gesloten.De wetsvoorstellen worden zonder stemming aangenomen.Sluiting 23.08 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20002001-904-929.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl