Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Gemeentelijke herindeling van West-Overijssel (26657)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1999-2000, pag. 1550-1566

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

13-07-2000

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

nr. 33, pagina 1550-1566

27-06-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26657Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 27 juni 2000)Pagina 1594-1594
Lijst van besluiten (dinsdag 27 juni 2000)Pagina 1593-1594
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Gemeentelijke herindeling van West-Overijssel (26657)Pagina 1550-1566
Behandeling van het wetsvoorstel Intrekking van de Wet op de studiefinanciering en vervanging door de Wet studiefinanciering 2000 (Wet studiefinanciering 2000) (26873)Pagina 1566-1593
Behandeling van het wetsvoorstel Gemeentelijke herindeling van West-Overijssel (26657)Pagina 1536-1548
Presentie en opening (dinsdag 27 juni 2000)Pagina 1529-1529
Behandeling van het wetsvoorstel Gemeentelijke herindeling in de Over-Betuwe (26903)Pagina 1529-1536
Behandeling van de Notitie overgangsrecht in de sociale zekerheid (25900, nr. 87)Pagina 1548-1550

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 86 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Gemeentelijke herindeling van West-Overijssel (26657).De beraadslaging wordt hervat.Minister De Vries:Mijnheer de voorzitter! Mag ik beginnen met de Kamer zeer te danken voor
de aandacht die zij aan dit wetsvoorstel heeft gegeven en voor de indringendheid
waarmee zij heeft gesproken over een aantal vragen die wetsvoorstellen die
over herindeling gaan toch steeds weer oproept.Ik vind het buitengewoon plezierig dat uw Kamer bereid is mee te werken
aan mijn wens om een hoog tempo te betrachten, opdat wij een aantal van deze
dingen achter ons krijgen. Ik heb al eerder in deze Kamer gezegd dat sommige
van deze wetsvoorstellen veel te lang blijven liggen en dat dit bij de betrokken gemeenten onzekerheid geeft; onzekerheid over de toekomst:
waar gaat het allemaal heen, wat willen wij nu? Dat is allemaal nergens goed
voor. Het is mijn absolute voornemen om, waar ik daar zelf een bijdrage aan
kan leveren, ervoor te zorgen dat de Staten-Generaal zo snel mogelijk bediend
wordt met voorstellen en daarover uitspraken kunnen doen, zodat wij niet een
situatie van onhelderheid krijgen. Voor die bestuurlijke opgave staan wij
vandaag.Mag ik, luisterend naar de geachte afgevaardigden, één opmerking
vooraf maken? Bij de regering en bij mij persoonlijk als bewindspersoon van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties bestaat geen enkele ambitie om herindelingen
te doen omdat wij herindelen zo aardig vinden. De heer Holdijk noemde wat
sprekende cijfers over wat wij de afgelopen 100 jaar hebben meegemaakt. Toen
ik hoofddirecteur werd van de VNG waren er geloof ik nog 714 gemeenten en
toen ik vertrok waren het er ongeveer 200 minder. Ik heb daarin absoluut niet
de hand gehad.Hoe komt dat nou? Niet omdat wij bezig zijn om systematisch alle gemeenten
met elkaar samen te voegen. Die gedachte leeft werkelijk bij niemand. Het
heeft wel zeer te maken met onze wens om ervoor te zorgen dat in het huis
van Thorbecke de verschillende bestuurslagen ook metterdaad de taken kunnen
verrichten die in deze tijd op hen afkomen. Ik meen dat ook deze Kamer dat
onderschrijft.Er zijn allerlei ontwikkelingen die ik hier niet uitvoerig hoef te beschrijven
maar die eenieder kent. Die hebben te maken met schaalvergroting, met toename
van de bevolking, met verkeersproblematiek, met samenwerking die elders gezocht
wordt om sterker te zijn, etc. Een en ander maakt het noodzakelijk dat het
lokale bestuur, het fundament van onze staatsinrichting, sterk genoeg is om
de vele taken die op het lokale bestuur afkomen op een goede manier te kunnen
behartigen. Als wij niet bereid zijn te investeren in de bestuurskracht van
het lokaal bestuur, leggen wij daarmee de bijl aan de wortels van een systeem
waarin de decentrale overheden een zeer aanzienlijk deel van het takenpakket
voor hun rekening kunnen nemen.Ik hoor ook wel klachten uit gemeentelijke kringen dat er allerlei neigingen
zijn in Den Haag om weer centralistisch te zijn. Dat argument is beter te
weerleggen als wij bereid zijn – ook al is dat soms moeilijk –
om onder ogen te zien dat, als wij veel taken willen toevertrouwen aan het
decentraal bestuur en met name aan het gemeentelijk bestuur, wij dan tegelijkertijd
die gemeenten de potentie, de instrumenten en het ambtelijke apparaat moeten
geven om ervoor te zorgen dat zij die taken aankunnen. Er zijn verschillende
onderzoeken geweest. De heer Holdijk refereerde aan een onderzoek van de heer
Koppejan, maar er zijn ook verschillende andere onderzoeken geweest. Daarin
wordt inderdaad aangegeven dat een van de zeer duidelijke effecten van gemeentelijke
herindeling is, de mogelijkheid om de kwaliteit van het gemeentelijk apparaat
te verbeteren.Dat is slechts één van de argumenten, maar dat is natuurlijk
niet van nul en generlei waarde. Het is ongelooflijk belangrijk dat het in
een tijd waarin de vraagstukken steeds ingewikkelder worden, ook mogelijk
is die vraagstukken te lijf te gaan, daarbij ondersteund door een ambtelijk
apparaat dat op niveau met de problemen kan omgaan. Dat effect komt dus in
ieder geval wel uit alle onderzoeken en ik acht dat van grote betekenis!Ik wilde niet alleen een dankwoord uitspreken in de richting van de Kamer,
maar ook aan al degenen die zich de afgelopen jaren met de voorbereiding van
deze voorstellen hebben bezighouden. De indringende rol van de provincie in
dezen is hier aan de orde geweest. Ik ben daarvoor zeer erkentelijk. Het is
niet altijd even eenvoudig geweest, maar de provincie Overijssel heeft op
één uitzondering na met grote eenstemmigheid en met grote meerderheid
gemeend dat dit voor de provincie het beste was. Ik denk dat een van de overwegingen
daarbij geweest is, dat de provincie achterbleef bij het streven van verschillende
andere provincies en gemeenten om sterke en krachtige – mijn vertaling
van het woord "robuust" – gemeenten te creëren. In de provincies
die tegen Overijssel aanliggen, heeft men in belangrijke mate de processen
al achter de rug. De gemeenten in Overijssel dreigden in een situatie te geraken
waarin zij niet de adequate ambtelijke ondersteuning konden krijgen om hun
positie waar te maken.En dat is niet van weinig belang, mijnheer de voorzitter. Overijssel is
natuurlijk een prachtige provincie maar kent ook een aantal problemen. En
de provincie heeft gelijk dat de rijksoverheid hier en daar te hand moet reiken
om ervoor te zorgen dat de bestuurlijke kracht van hun gemeenten zich ten
minste meten kan met die van de gemeenten in de omgeving. Er zijn gebieden
bij die zelfs onder investeringspremieregelingen vallen, omdat zij een sociaal-economisch
zwakke structuur hebben. Ik stel mij voor daarop straks terug te komen.Het is dus nodig dat wij de gemeenten bestuurlijke kracht, ruimte en als
het nodig is prioriteit geven om ervoor te zorgen dat zij hun taken aankunnen,
dat zij de burgers een beter perspectief kunnen bieden op het gebied van werkgelegenheid,
van wonen, van verzorgen van de omgevingsfunctie en dat zij de concurrentie
met andere steden aankunnen. In de omgeving van het gebied waarover wij nu
spreken, zijn er gemeenten die allemaal bezig zijn om hun plek waar te maken.
Het zou tegenover de Overijsselse gemeenten niet juist zijn als wij hun in
relatie tot de ontwikkelingen die elders plaatsvinden, niet de gelegenheid
geven hun krachten te vergroten.Ik hoop dat door de behandeling van dit wetsvoorstel in ieder geval voor
West-Overijssel helderheid zal ontstaan over hoe men de toekomst tegemoet
kan gaan. Ik heb vorige week in de Tweede Kamer een nieuw wetsvoorstel behandeld
over Twente. Ik hoop dat dit ook in deze Kamer nog vóór de zomer
behandeld kan worden. Deventer is al geweest. De provincie Overijssel heeft
in een drieslag een aantal wetsvoorstellen helpen voorbereiden die bij elkaar
naar mijn smaak voor de provincie een geweldige plus opleveren. Ik hoop dat
wij daarmee in die samenhang verder door kunnen gaan.Het is bekend dat elke herindeling bepaalde emoties oproept. In het ene
geval overigens wat minder dan in het andere. Het wetsvoorstel over de Betuwe
dat wij vanochtend behandeld hebben, is betrekkelijk rustig verlopen. Daarover
is niet al teveel ophef gemaakt, noch door de burgers noch door de bestuurders.In de voorbereidende fase van dit wetsvoorstel, die ik overigens niet
 zelf op de eerste rij heb meegemaakt, zijn er hele intensieve
discussies geweest. Nu was er vanuit uw Kamer de klacht dat in de memorie
van toelichting alsmede bij de schriftelijke beantwoording niet al te uitgebreid
op sommige argumenten is ingegaan. Ik trek mij dat aan en zal er bij volgende
wetsvoorstellen die u bereiken scherp op letten dat de argumentatie ook in
deze Kamer zo volledig mogelijk is. Wij zullen scherp op de vragen ingaan.
Ik kan in de schriftelijke voorbereiding echter alleen ingaan op vragen die
ook metterdaad gesteld worden. Ik wijs erop dat er in de voorbereiding van
dit wetsvoorstel een uitvoerige stukkenwisseling is geweest die u naar ik
meen ook hebt ontvangen. Ik heb door mijn departement een bijlage bij dit
wetvoorstel laten verzorgen. Als u daarvan kennisneemt, geloof ik niet dat
het aan argumenten voor de hier liggende voorstellen ontbreekt.Hoe is de gang van zaken geweest van dit wetsvoorstel? Een en ander heeft
natuurlijk ook te maken met de legitimatie die een wetsvoorstel in de loop
van zijn wording ontvangt. Allereerst is er in Overijssel stevig gediscussieerd
en gekeken hoe men bestuurlijk verder zou willen met elkaar. Dat heeft geleid
tot besluitvorming met grote meerderheid in provinciale staten. Ik zeg graag
de heer Terlouw na dat wij er in dit land wel van uit moeten gaan dat de provincie
haar pappenheimers het beste kent. Het is een gekozen bestuurslaag van mensen
die zich ook verantwoorden in die provincie over wat zij vinden. Alle grote
partijen – PvdA, VVD, D66, GPV en CDA – hebben voor dit voorstel
gestemd. Het voorstel heeft in provinciale staten overigens ten opzichte van
het voorstel van GS de mutatie met betrekking tot Ommen doorgemaakt. Dat is
door mijn ambtsvoorganger overgenomen als het provinciale voorstel. In de
Tweede Kamer is dat weer teruggedraaid.Ook in de Tweede Kamer heb ik tot mijn grote waardering gezien dat daar
brede steun voor het wetsvoorstel is ontstaan. De grootste partij die in de
Tweede Kamer nog wel eens dwarsligt – het CDA – heeft met een
soort afweging die ook in deze Kamer wel vaker aan de orde zal zijn, geconstateerd
dat het aannemen van dit wetsvoorstel, ondanks bezwaren tegen een enkel onderdeel,
voor Overijssel verreweg het beste was. Ik hoop dat wij dat verder kunnen
uitbouwen. Wij komen immers uiteindelijk wel voor de keuze staan, ondanks
allerlei kanttekeningen die natuurlijk altijd te maken zijn, wat voor de betrokken
regio, de betrokken gemeenten en de betrokken provincie het beste is.Ik herhaal dat ik een voorstander ben van het huis van Thorbecke zonder
al te veel franje, alhoewel er af en toe misschien een serre of een andere
voorziening bij moet. Ik houd van die eenvoudige structuur en hoop dat wij
die kunnen behouden. Maar als het fundament begint te eroderen en niet meer
aankan wat wij daar zouden willen laten verrichten, zult u zien dat er in
Nederland een centraliserende tendens ontstaat die zich natuurlijk door allerlei
plannen die ook vanuit de rijksoverheid terecht en onvermijdelijk geëntameerd
worden, gemakkelijk laat versterken. Ik denk aan allerlei ontwikkelingen op
het gebied van verkeer en vervoer. Die dynamiek raakt natuurlijk alle gebieden
en alle gemeenten in het land. Het is dus belangrijk ervoor te zorgen dat
men daarmee op een goede manier kan omgaan.De heer Van Heukelum heeft gelijk als hij zegt dat er in onze stukken
een aantal opmerkingen gemaakt wordt van bestuurlijke importantie. Dat onderstreept
dat, als wij niet in staat zijn de provincie bij te staan door de gemeenten
de nodige veerkracht te geven, wij juist op het punt van bestuurskracht het
lokale bestuur en daarmee onszelf tekort doen. Ik geloof ook niet dat het
goed mogelijk is de redenering op te zetten, dat wij proberen sterkere gemeenten
te maken om daarmee gemeenten te verzwakken. Ik heb dat ook niet gehoord in
deze Kamer. Dat is ook niet zo. Onze intentie is de gemeenten sterker te maken
zodat zij het fundament van ons bestuurlijk gebouw kunnen blijven. Ik geloof
dat dat voor onze samenleving een heilzame zaak is.In de discussie is veel aandacht besteed aan de vraag of er wel consistentie
zit in de voorstellen, omdat bij de ene gemeente kennelijk een betrekkelijk
laag inwonertal nog voldoende wordt geacht terwijl dat bij andere gemeenten
dan weer onvoldoende is. Gevraagd is, of dat maatwerk is, want – zo
is gezegd – maatwerk is niet met twee maten meten.De uitkomst van de inwonertallen van de gemeenten die hier thans worden
voorgesteld, laat evident zien dat er geen sprake is geweest van een vooropgezette
doelstelling om bepaalde aantallen te halen. Er is naar gestreefd samenvoegingen
van gemeenten te laten plaatsvinden die intrinsiek ook te verantwoorden zijn.
Dat betekent dat er een clustering per regio gezocht is, waarvan iedereen
uiteindelijk beter wordt. Dat kan betekenen dat je je bij een gemeente als
Staphorst afvraagt of samenvoeging een meerwaarde oplevert en tot de conclusie
komt dat samenvoeging onder de huidige omstandigheden eigenlijk niet nodig
is. Het kan echter ook zijn dat je bij een gemeente met hetzelfde aantal inwoners
of de helft minder tot de conclusie komt, dat samenvoeging met een andere
gemeente tot een steviger gemeente kan leiden die beter in staat geacht moet
worden in het bestuurlijke krachtenspel de taken ten behoeve van zijn burgers
te kunnen verrichten.De heer Terlouw heeft nu en bij een vorige gelegenheid opgemerkt dat het
bezwaarlijk is voorstellen te behandelen die zoveel onderdelen betreffen.
Ik voel dat wel met hem mee. Anderzijds zitten daaraan natuurlijk ook dilemma's.
Als je beperkte voorstellen indient, komen er ogenblikkelijk vragen zoals:
Hoe zit het met de rest? Wat is de samenhang? Etc.Tot nu toe heb ik nog niet het genoegen gehad een wetsvoorstel van het
begin tot het eind te kunnen begeleiden. Ik hoop dat mij dat nog beschoren
zal zijn. Ik zal ernaar streven om wel de noodzakelijke samenhang te presenteren.
Daarover moet dan ook beslist worden. Wij zullen proberen bij die samenhang
geen onderdelen te betrekken waarvan de afweging met recht en reden anders
had kunnen luiden. Wat dit wetsvoorstel betreft, is het moeilijk om in dit
stadium nog eens even de maat te nemen. Als ik straks naar de afzonderlijke
voorstellen kijk, meen ik te kunnen aangeven dat de samenhang hier evident
is. De provincie Overijssel heeft met nadruk gekozen voor een drietal voorstellen
en niet voor één voor de hele provincie.De heer Terlouw (D66):Ziet de minister bezwaren om, wanneer er sprake is van samenhang, daarvoor
verschillende wetsvoorstellen gelijktijdig in te dienen en
te behandelen?Minister De Vries:Dat is ook een afweging. Naarmate de samenhang groter wordt en het naar
de opvatting van de regering moeilijker zou zijn het ene wel en het andere
niet te doen omdat je dan wellicht tot een onevenwichtige uitkomst komt, zal
de afweging wellicht zijn om de samenhang in het wetsvoorstel onder te brengen.
Maar naarmate die logica minder dwingend wordt, geloof ik dat de heer Terlouw
met recht en reden zegt dat wij in ieder geval moeten proberen de maat zo
scherp mogelijk te bepalen en niet met voorstellen te komen waaraan allerlei
vertakkingen zitten waarvan gezegd wordt dat de problematiek aan de ene kant
van het voorstel totaal anders is dan aan de andere kant van het voorstel.Overigens is het mijn overtuiging dat dit voorstel een zodanige samenhang
vertoont, dat het ook in samenhang moet worden afgehandeld. Ik vond de casus
bij Twente anders. Ik heb in de Tweede Kamer uitgelegd – misschien is
het goed als ik dat hier herhaal – dat de reden voor de intrekking van
dat wetsvoorstel gelegen was in het feit dat ik in de voorbereiding op het
debat en luisterend naar de Kamer tot de overtuiging was gekomen dat dit niet
het goede wetsvoorstel was. Daarom heb ik het ingetrokken en een nieuw voorstel
voor Twente gemaakt. Ik geloof echter dat dit in het onderhavige geval niet
in die mate aan de orde is.Er zijn veel opmerkingen gemaakt over het draagvlak. Dat is natuurlijk
een buitengewoon aangelegen punt. De vraag is alleen, wat wij vertalen in
draagvlak. Gezien de procedure die de wetgever voorzien heeft voor de behandeling
van herindelingsvraagstukken, is het duidelijk dat de wetgever gewild heeft
dat in de Staten-Generaal de uiteindelijke beslissing valt. Maar daaraan voorafgaand
is er ook in het kader van de Wet Arhi een heleboel werk te verrichten door
de provincies en moet er gehoord worden. Het zijn allemaal heel uitvoerige
procedures die overigens absoluut recht doen aan de bepalingen uit het Europees
handvest inzake de lokale autonomie. Er is bijna geen land in Europa dat zo
zorgvuldig procedeert. Dat is ook een van de redenen waarom het hier vaak
wat langer duurt dan elders. Maar buiten kijf staat, dat de wetgever na al
het voorwerk dat gedaan is, kijkend naar alles wat op tafel is gekomen en
goed luisterend naar de verschillende opvattingen die er kunnen bestaan, tot
een oordeel moet komen wat voor de bestuurlijke organisatie in een bepaald
deel van het land het meest gewenst is. Ik denk overigens dat de vermoeidheid
die ontstaat bij bestuurders als het allemaal zo lang duurt – we zien
dat in Overijssel – wel als een negatieve factor kan worden aangemerkt.
De tijdsduur is van buitengewoon belang en houdt de goede spanning in de discussie.
Wachten en wachten heeft een verlammende werking.Verschillende sprekers hebben indringend gevraagd naar de aantallen. Waarom
moet nu de ene gemeente van circa 15.000 inwoners – Avereest –
worden opgeheven, terwijl een andere gemeente – Ommen – kan blijven
voortbestaan? De heer Van Heukelum heeft terecht opgemerkt, dat daarmee vroeger
wat eenvoudiger werd omgegaan. Er was een getalscriterium waarnaar werd gekeken
en dan was het gauw beslist. Ik weet niet of het altijd zo zwart-wit was,
maar in ieder geval waren de getalscriteria buitengewoon helder. Tien à
vijftien jaar geleden is men dat gaan veranderen, omdat men meer ging inzien
dat er een samenstel van afwegingen moet zijn dat bijdraagt tot de conclusie
die aan bepaalde gedachten verbonden moet worden. Dat maakt het natuurlijk
ingewikkelder. Het is natuurlijk prachtig als je precies weet op grond van
welke getallen je iets wilt invullen. Maar ook in de discussies die door de
VNG geëntameerd zijn en ook in de Eerste en Tweede Kamer zijn gehouden,
is duidelijk geworden dat het altijd maatwerk is. Maatwerk betekent niet met
vele maten meten. Het betekent wel dezelfde criteria goed toepassen op een
landkaart van Nederland die nu eenmaal niet ingedeeld is in vierkante vakjes
met een prachtige verdeling van de gemeenten. Het is een levend land met de
dynamiek van zijn geschiedenis achter zich en de situatie is natuurlijk overal
anders.Ik sta voor bestuurlijke en organisatorische argumenten te hanteren, die
uit een samenstel van alle relevante argumenten laten bestaan en te proberen
tot een weging te komen die de uiteindelijke bestuurlijke beslissing rechtvaardigt.
Het gaat daarbij absoluut niet alleen om inwonertal. Daarover zijn wij het
met zijn allen gauw eens. Wij moeten het echter ook niet omdraaien en ons
afvragen wat er aan de hand is als er sprake is van verschillende inwonertallen.De provincie heeft in de stukken die ook u zijn toegezonden uit en te
na geanalyseerd, beschreven en beargumenteerd, wat de samenhang is, de sociaal-economische
structuur en de verschillende taakstellingen per gebied. Als ik dat stuk lees,
krijg ik het gevoel dat men heel lang en zeer zorgvuldig gewogen heeft. Dat
verklaart natuurlijk ook het feit dat provinciale staten in grote mate hebben
kunnen instemmen met deze voorstellen.Voorzitter! Ik heb al bij eerdere gelegenheden gezegd – zelfs hedenochtend
nog – dat het kabinet geen knelpuntenbenadering kiest maar dat het vooruit
wil kijken. Het kabinet wil ervoor zorgen dat gemeenten op termijn stevig
staan, tegen een stootje kunnen en in ieder geval de problemen aankunnen die
eraan komen. Je kunt ook niet Frans leren op de dag dat je het moet gaan spreken.
Je moet ervoor zorgen dat je jezelf prepareert op de toekomst waar dat soort
dingen aan de orde kunnen komen. Dat geldt voor het bestuur, voor het bedrijfsleven,
voor maatschappelijke organisaties, iedereen moet vooruitkijken naar wat er
op hem afkomt. Welke uitdagingen zien wij aankomen? Met welke maatschappelijke
ontwikkelingen dienen wij rekening te houden? Het openbaar bestuur moet daarover
meedenken. Het kan niet uit die discussie stappen en zeggen: laat de hele
wereld maar veranderen, wij houden liever wat wij hebben. Dat kan dus niet.
Dat heb ik hier ook niet gehoord. Het is echter zeer belangrijk om ook in
onze bestuurlijke organisatie de dynamiek van de samenleving te blijven volgen.
Ik denk absoluut niet dat er over 100 jaar geen gemeenten meer zullen zijn.
Dat hoop ik ook zeker niet. Het beste beleid dat wij kunnen voeren om ervoor
te zorgen dat dit niet gebeurt, is erop toe te zien dat de gemeenten in ieder
geval goed uit de voeten kunnen met de taken die wij hen als centrale overheid,
de Hoge Colleges van Staat daarbij begrepen, zo graag toevertrouwen. Dat kan
dus niet alleen oplossen van knelpunten inhouden, dat moet ook heel nadrukkelijk
vooruitkijken zijn! Dat is natuurlijk moeilijk, want wie vooruitkijkt
zit met een perspectief voor ogen dat anderen misschien niet zien, niet onderkennen
of nog niet aan willen. Mensen hechten vaak aan wat men wel weet en aan wat
men heeft, zonder daarin te verdisconteren dat de wereld om ons heen stevig
aan het veranderen is. Ik geloof dat de heer Terlouw daarop wees. Dat houden
wij ook niet tegen als wij kunstmatige grenzen rondom gemeenten laten bestaan
die met de maatschappelijke realiteit steeds minder verband krijgen.De heer Pastoor heeft nog eens gevraagd, wat het woord robuust eigenlijk
betekent. Ik heb daarover reeds het een en ander gezegd en dat vertaald in
sterk en krachtig. Ik geloof ook niet dat ik dit probleem zou willen oplossen
met Van Dale in de hand. Als de heer Pastoor probeert te begrijpen wat met
robuust bedoeld wordt, moet hij denken aan wat hijzelf in Drenthe gedaan heeft.
Hij heeft daar een kolossaal stuk werk verricht, met veel facetten. Hij is
een van de weinigen in deze zaal die alles meegemaakt heeft wat je bij herindelingen
meemaakt. Als hij de exercitie die hij in Drenthe heeft gedaan eens toepast
op wat nu in Overijssel gebeurt, zal hij met alle liefde voor Drenthe moet
toegeven dat de positie van Overijssel bestuurlijk minstens zo sterk wordt
als wat hij met zijn college in Drenthe heeft gedaan in voorbereiding voor
de wetgever. De ervaringen met de Drentse herindeling zijn bepaald gunstig.
Ik heb daarover zeer recent nog eens gesproken met de commissaris, ook ter
voorbereiding van deze discussie. Natuurlijk vergt het ingroeien in een nieuwe
situatie altijd extra inspanning en is de onvrede die men aanvankelijk misschien
gevoeld heeft, niet meteen weg.Ik geloof dat hetgeen nu in Overijssel gebeurt, kwalitatief niet onderdoet
voor hetgeen in Drenthe is gedaan. De Noordoostpolder is één
gemeente. Als u in Zuid-Friesland rondrijdt, ziet u daar gemeenten met wel
14 kernen die zich langzamerhand helemaal gesetteld hebben en in staat zijn
voor de hele regio om de kernstad heen een goed bestuur te voeren. Ik zag
net de heer Sybesma op de tribune zitten, die in Dokkum burgemeester is geweest.
Daar moet een enorm gebied bestuurd worden, met veel kernen erin. Dat wordt
met grote zorgvuldigheid gedaan. Ik denk dat deze herindeling in vergelijking
met die herindelingen nog tamelijk bescheiden is.Bij de Stuurgroep krachtige gemeenten wil ik niet vooruitlopen op het
kabinetsstandpunt dat naar ik hoop de komende weken in het kabinet wordt behandeld
en dan naar de Staten-Generaal wordt gezonden. In de opdracht van de Stuurgroep
krachtige gemeenten komt ook het woord "knelpunt" voor. De vraag kan rijzen
waarom wij niet zo gecharmeerd zijn van een benadering van knelpunten bij
het lokaal bestuur, terwijl bij de regionale gebiedsbeoordeling door de commissie-De
Zeeuw het woord "knelpunt" wel wordt gehanteerd.Ik geloof dat wij die woorden anders moeten wegen. Als ik spreek over
bestuurlijke knelpunten in een gemeente, betekent dit dat die gemeente met
hangen en wurgen en met de tong op de schoenen in staat is om haar taken nog
te doen en dat men naarstig om zich heenkijkt of er nog hulp van buiten mogelijk
is. Op de gemeentehuizen is men dan niet meer in staat om de binnenkomende
post die betrekking heeft op regelgeving en wat men moet doen, op een adequate
wijze te verwerken. De complexiteit van de wetgeving die door een, twee of
drie ambtenaren moet worden verricht, gaat hun niveau te boven. Dat zijn knelpunten
die het onmiddellijk functioneren van de regering aangaan.De werkgroep-De Zeeuw heeft in gebieden waar een hele tijd geen herindeling
heeft plaatsgevonden, gekeken hoe de bestuurlijke ontwikkelingen zijn en of
er in algemenere zin knelpunten te signaleren zijn. De heer De Zeeuw heeft
wel degelijk knelpunten gesignaleerd. Tegen de provinciale besturen die mij
vroegen wat ik ervan vond, heb ik gezegd dat zij er eerst maar eens over na
moesten denken, omdat ik vind dat zij niet op Den Haag moeten wachten, voordat
zij een opvatting over iets hebben. Dat doen zijn zij nu ook.Het rapport-De Zeeuw moet de gemeenten in zo'n regio en de provincies
die over de regio's gaan waar gemeenten in zitten die wellicht in de situatie
zitten dat er wat moet gebeuren, stimuleren om daarover na te denken. Ik kan
niet vaak genoeg onderstrepen dat het mijn grote voorkeur heeft dat zij ter
plekke nagaan wat hen te wachten staat en wat hen te doen staat. Waar moeten
zij hun schouders onder kunnen zetten en zijn deze sterk genoeg om steeds
zwaardere lasten te kunnen dragen?De knelpuntenbenadering in het rapport-De Zeeuw, zoals aangeduid in het
regeerakkoord, heeft meer te maken met een regionaal perspectief op de samenhang.
Is deze evenwichtig? Kan men met elkaar uit de voeten? Mogen wij verwachten
dat dit nog een tijd goed gaat? Naar de opvatting van de commissie-De Zeeuw
kan dit wel eens problematisch zijn.De gemeenten in Overijssel, in het bijzonder in West-Overijssel, staan
de komende jaren voor grote opgaven en voor moeilijke afwegingen over landbouw
en andere bedrijvigheid, natuurbeheer, natuurontwikkeling, recreatie en toerisme.
De vitalisering van het platteland is acuut aan de orde. Het draagvlak voor
de voorzieningen moet worden verbeterd. De uitoefening van het lokale takenpakket
vraagt ook nog bijzondere aandacht van het lokaal bestuur.Over deze vraagstukken heeft de commissaris van de koningin in Noord-Holland
een keer gezegd dat er over de gemeenten, met name over het landelijk gebied,
een "douche van beleid" wordt uitgestrooid. Er komen allemaal moeilijke vragen
op deze overheden af. Daar moet men mee uit de voeten kunnen om te komen tot
een goede ontwikkeling van de regio.Bij een herindeling krijgt de energie die aanvankelijk wordt besteed om
de scherpste kantjes eraf te slepen of om verzet uit te oefenen, daarna wel
weer een positieve vertaling, omdat Nederlanders na nederlagen altijd wel
weer verder weten te gaan, maar ik hoop niet dat dit aan de orde is bij het
EK voetbal. Zij leggen daarbij een stevige nuchterheid aan de dag en zeggen:
oké, wij hebben ons best gedaan, maar nu moeten wij de handen in elkaar
slaan. Je ziet dat er in gebieden die moeite hadden met de herindelingen die
daar plaatsvonden, wel eens een revitalisering van de plaatselijke politiek
plaatsvindt.Er werd vanochtend gevraagd of dit soort voorstellen niet bijdragen aan
de afstand tussen politiek en bestuur en de burgers. Ik denk dat het ook wel
eens andersom is. Ik kom de laatste tijd nogal eens bij herindelingen waar
mensen zeer uitgebreid ingelicht willen worden over hoe dat
allemaal gaat en hoe zij zich daarmee bezig kunnen houden. Zij worden geboeid
door deze vraagstukken en vragen zich af of dat allemaal maar zo kan. Nee,
dat kan niet allemaal maar zo. Hoe gaat dat dan? Waar kunnen zij hun inspraak
en hun energie op loslaten?Op zichzelf geloof ik dat het niet nodig is om alleen een negatieve relatie
te leggen. Dat doet ook geen recht aan de werkelijkheid. Door zo'n voorval,
maar het kan ook iets anders zijn, krijgen veel burgers het besef dat politiek
en bestuur ook voor hen belangrijk zijn. Wat daar wordt gepresteerd, wordt
namens hen gepresteerd en zij moeten zich daar beter mee bezighouden. Soms
zijn er heel pijnlijke ervaringen voor nodig om dat besef weer eens tot leven
te wekken, maar ik geloof dat er ook enthousiasmerende en prikkelende effecten
van kunnen uitgaan, als het bestuur zich moet laten zien en moet aantonen
dat het presteert voor de bevolking.In onze democratie hoeft het niet allemaal in één richting
te wijzen. Men mag zich best ergens tegen verzetten of ergens tegen zijn.
Ik geloof dat het in elke politieke partij wel voorkomt dat er verschil van
mening is. Dat is ook van groot belang. Dat mensen het belangrijk genoeg vinden
om dat verschil van mening met elkaar te bespreken en uit te vechten, vind
ik op zichzelf grote winst, ook bij herindelingen.Ik zei net dat het in Drenthe over het algemeen goed is gegaan. Ik zal
hier niet meer over zeggen, maar billijkheidshalve moet ik zeggen dat er negatieve
signalen waren uit de gemeente De Wolden over de financiën. De Inspectie
financiën lokale en provinciale overheden is ernaartoe gegaan en heeft
daar een rapport over gemaakt. Zij heeft deze problematiek verklaard uit het
feit dat het uitgavenniveau op een aantal beleidsterreinen aanzienlijk hoger
was dan gemiddeld, terwijl de inkomsten uit de OZB aanzienlijk lager waren
dan gemiddeld. Op deze beleidsterreinen is sprake van een grote beleidsvrijheid,
zoals wij allen weten. Volgens de inspectie moet De Wolden in staat zijn om
deze financiële problemen op te lossen. Ik geloof dat de gemeente hier
ook mee bezig is.Mevrouw Schoondergang heeft heel nadrukkelijk gevraagd om een evaluatie
van deze processen en naar een kwaliteitsmonitor om de effecten van herindeling
beter in kaart te brengen. Die monitor is aanbesteed. Ik heb de Tweede Kamer
daarover ingelicht. Ik ben ervan uitgegaan dat de Eerste Kamer daar automatisch
een afschrift van krijgt. Ik zal dat nog nagaan. Mocht dat niet het geval
zijn, dan komt het meteen.Daarin is te zien wat het programma van eisen is waaraan voldaan moet
worden door het bedrijf dat die monitor verder zal ontwikkelen en tot bloei
zal brengen. Ik hoop dat dit instrument de kwaliteit kan verbeteren van onze
herindelingsoperaties, die nog wel enige tijd nodig zullen zijn, en meer zicht
biedt op wat wij teweegbrengen. Ik geloof dat er bij ons in belangrijke mate
behoefte is aan inzicht in kwaliteit.De heren Rabbinge en Van Heukelum hebben gevraagd of ik bereid ben toe
te zeggen dat wij zullen evalueren wat wij nu doen, zodat wij dat met elkaar
kunnen bespreken. Ik zou dat zeer op prijs stellen. Ik zal graag aan de hand
van die monitor bezien hoe het politiek-bestuurlijke draagvlak zich ontwikkelt.Bij die vier gemeenten en daarbuiten zijn er gebieden die bijzondere aandacht
vragen, met name het gebied rond Ommen. Bij Avereerst, Gramsbergen en Hardenberg
zonder Ommen moet nog even worden gekeken of de aansluiting wel goed wordt.
Ik zal de provincie nadrukkelijk vragen om daar veel aandacht aan te besteden.
Zo zijn er misschien nog wel een aantal punten waar bijzondere provinciale
begeleiding of steun tot resultaat kan leiden.Dan kom ik op de concrete onderdelen van het plan. Bij de provinciehoofdstad
Zwolle vinden een paar kleine grenscorrecties plaats, maar verder is het hele
plan gebaseerd op integrale gemeenten. Er worden geen gemeenten in tweeën
geknipt. Ik geloof dat de samenvoeging van Kampen en IJsselmuiden een volstrekt
helder geval is. Deze gemeenten zijn er helemaal klaar voor en willen dat
graag. Zij worden een stevige gemeente met ongeveer 45.000 inwoners. Hiermee
bedoel ik niet dat een gemeente met minder inwoners niet stevig kan zijn,
zoals ik vanochtend heb gezegd, maar het is een mooie gemeente.Over Genemuiden, Hasselt en Zwartsluis is wat discussie geweest, maar
ik heb sterk de indruk dat men zich in de verdere constellatie kan vinden.Meer problematisch is de kop van Overijssel, met als hoofdkernen Brederwiede,
IJsselham en Steenwijk. Vanaf het begin gaf IJsselham de voorkeur aan hetzij
een, hetzij drie, dus zelfstandig blijven of met drie gemeenten samen. Brederwiede
had niet veel behoefte om met Steenwijk samen te werken en wilde wel met IJsselham,
dus die twee konden elkaar op die manier niet vinden. Steenwijk wilde wel
graag met de andere twee. Twee van de drie gemeenten zijn dus helemaal overtuigd
van het model.De vraag is of het ook goed is voor Brederwiede. De heer Pastoor refereerde
eraan dat ik als havenmeester d'honneur van Blokzijl het recht heb om hierover
een enkel woord te zeggen. Ik ben kortgeleden in die regio geweest en ook
in Brederwiede allervriendelijkst ontvangen. Van antagonisme is eigenlijk
geen sprake. Ik geloof dat men na verloop van tijd het gevoel heeft dat het
zo maar moet.Het enthousiasme in Brederwiede is minder groot dan in IJsselham en in
Steenwijk. Ik geloof wel dat de verbindingen in deze streek, die veel samenhang
heeft en een grote waarde vertegenwoordigt op natuurgebied, een gemeente kunnen
opleveren die haar mannetje kan staan. Daarnaast is er de problematiek van
de gemeente Steenwijk, die voortdurend worstelt met een zwakke infrastructuur
die versterking behoeft. De provincie Overijssel zal hier de komende jaren
extra aandacht aan geven. De rijksinvesteringspremieregeling is hierop van
toepassing, omdat er een aantal problemen zijn waar aandacht aan besteed moet
worden.De bestemmingen in dat gebied kunnen naar mijn smaak zonder veel bezwaar
worden gerealiseerd, ook in het licht van de traditie die men in Brederwiede
heeft om binnengemeentelijk aandacht te besteden aan de verschillende kernen,
zoals Vollenhove, Blokzijl en Muggebeet. Ik heb er wel vertrouwen in dat dit
ook zal gebeuren.Dan kom ik op de gemeente Staphorst, met 15.000 inwoners. Als onze filosofie
is dat wij niet herindelen om te herindelen, is de vraag of wij Staphorst
ergens bij moeten voegen zonder dat daarvan een duidelijke
meerwaarde te zien is. Ik geloof dat dit niet het geval is. Ik weet niet wat
er op den duur gebeurt, maar Staphorst kan nog een tijd vooruit. Er is op
dit moment geen directe meerwaarde. Vroeger is wel eens overwogen om Staphorst
een partiële herindeling in de richting van Avereest te laten doormaken.
Ik geloof dat het verstandig is dat de provincie daarvan heeft afgezien. Die
ontwikkelingen kunnen wij over geruime tijd nog wel eens onder ogen zien.Wij moeten ons realiseren dat de gemeente Avereest/Gramsbergen/Hardenberg
is gelegen onder de as Meppel-Coevorden-Emmen, die een grote zuigkracht heeft
op economisch gebied. Zowel Hardenberg als Avereest heeft belangrijke industriële
activiteiten en is daarmee een kleine concurrent van wat er in die grote as
allemaal wordt geëntameerd. Het is van groot belang dat de activiteiten
die in dat gebied plaatsvinden, vanuit één bestuurlijke regie
worden aangestuurd, zodat de krachten niet worden versnipperd. Hardenberg
heeft een beetje een zijdelingse positie, maar kan straks op een goede manier
aan deze ontwikkelingen meedoen.Het is goed om op de kaart te kijken. Naast dat gebied ligt Coevorden,
ook een heel stevige kern. De gemeente Hardenberg/Avereest/Gramsbergen heeft
een min of meer perifere positie, die alleen kan functioneren als men de krachten
bundelt en zorgt dat de goede prioriteiten op deze plek in de regio plaatsvinden.
Het staat buiten twijfel dat Hardenberg, met 34.000 inwoners, in toenemende
mate een streekverzorgende functie zal hebben. Het is naar mijn smaak heel
goed om de krachten te bundelen en dat gebied niet te laten zoals het was,
of te amputeren door nog een andere herindeling te doen.Ik denk wel dat de provincie aan dit gebied wat additionele zorg moet
besteden, omdat er inderdaad een moeilijke afweging ligt bij Ommen. Dit is
een sterk recreatief gerichte gemeente met zo'n 16.000 inwoners, ongeveer
net zo groot als Staphorst. Ommen zal nog wel een tijd verder kunnen gaan.
De vraag was of wij vier in één moesten doen of drie en één.
Nogmaals, ik geloof dat het verstandig is als de provincie dit goed blijft
begeleiden om te zorgen dat Avereest, Hardenberg en Gramsbergen inderdaad
snel die nieuwe identiteit krijgen.Dan kom ik bij de gemeenten Heino en Raalte, die allebei zijn gelegen
aan de hoofdstructuur tussen Zwolle en Almelo. Heino is een kleine gemeente
met 7000 inwoners en Raalte is een stuk forser. Er is een natuurlijke overlap
in oriëntatie in dat gebied, dus naar mijn smaak is dit een weloverwogen
samenvoeging. In de provinciale stukken is te zien dat er tal van andere afwegingen
zijn gemaakt om te kijken of dit wel juist is. Mij dunkt dat de nieuwe gemeente,
bestaande uit Heino en Raalte, met zo'n 36.000 inwoners, de problematiek van
de verzorgingsfunctie, bij transito en alles wat daarmee samenhangt, op een
goede manier kan invullen.Een waardevol element is dat Raalte een directe oriëntatie op Deventer
krijgt, zodat er een stevige buurgemeente naast Deventer komt te liggen. Dit
argument geldt ook voor Olst en Wijhe. Dat is een goede buffer langs de IJssel,
met bij elkaar zo'n 17.000 inwoners. Zij is goed in staat om verder vorm te
geven aan de ontwikkeling van dat gebied.En dan ben ik weer in Zwolle. Al met al heb ik een vrij beperkte tour
d'horizon gemaakt om duidelijk te maken dat het één veel met
het ander te maken heeft. De uiteenlopende motiveringen voor de onderdelen
van het wetsvoorstel hebben te maken met verschillen in functies en taakstellingen
van de onderdelen. Zij hebben ook veel te maken met het rapport "Nut en noodzaak"
dat het startpunt was van het gemeenschappelijk optreden. Er is ontzettend
veel aandacht besteed aan de voor- en nadelen van de verschillende varianten,
waarbij de samenhang in het gebied, de sociaal-economische structuur en de
noodzaak om te investeren in kwaliteitsverbetering een rol hebben gespeeld.
Ik geloof dat dit goed is gelukt.Bij eerdere gelegenheden is de vraag gesteld of voor sommige gemeenten
samenwerking, misschien op een bijzondere manier vormgegeven, een alternatief
kan zijn voor de beoogde samenvoeging. Naar mijn mening is dit niet het geval.
Ik ben een groot voorstander van gemeentelijke samenwerking, misschien in
meerdere mate dan enkele van mijn ambtsvoorgangers, zoals mevrouw Dales, die
hier grote bezwaren in zag. Ik geloof daar wel in, maar ik geloof dat die
samenwerking alleen op een goede manier tot stand kan komen als zij wordt
gedragen door gemeenten die zelf in staat zijn om hun taken uit te voeren.
Dan ontstaat er meerwaarde. Samenwerking die wordt geïndiceerd omdat
men het moeilijk heeft en het anders niet redt, is een samenwerking op basis
van zwakte. Waar wij naar zoeken, is kracht, dus ik denk nu niet aan experimenteerartikelen
op dit gebied.Mevrouw Schoondergang vroeg vanochtend naar een toezegging die een van
mijn voorgangers tijdens de behandeling van Deventer heeft gedaan over de
positie van de gemeente Bathmen en de kernen van het landelijk gebied van
de voormalige gemeente Diepenveen: Lettele en Okkenbroek. Ik heb met het provinciaal
bestuur van Overijssel afgesproken dat zij een Arhi-procedure voor Bathmen
starten, en dat zal men ook doen. De Tweede Kamer heeft een motie aangenomen
die een zekere richting aangeeft. Ik heb daarover in de Kamer gezegd dat ik
dat verzoek heb doorgeleid, maar dat ik ervan uitga dat de provincie alle
opties die zij zelf relevant vindt, vanzelfsprekend zal betrekken bij de beoordeling
van de situatie. Het is mijn vaste voornemen om de problematiek Bathmen op
zo kort mogelijke termijn op te lossen en aan de overzijde en hier tot besluitvorming
te brengen. Ik hoop dat de Kamer dan in staat is om deze lijdensweg te beëindigen,
waar de Staten-Generaal overigens ook een belangrijke rol in heeft gespeeld,
zeker aan de overzijde.Mijnheer de voorzitter! Ik geloof dat ik zo goed mogelijk ben ingegaan
op de vragen. Ik heb geprobeerd gedetailleerd aan te geven dat het naar mijn
smaak een goed doortimmerd voorstel is, waar Overijssel mee verder kan. De
heer Van Heukelum heeft vragen gesteld over de consistentie. Wij hebben geprobeerd
om die redeneringen op een gelijke manier toe te passen, maar de weging kan
anders uitvallen, al naar gelang de diversiteit in die gebieden. Ik heb absoluut
niet aan getalsfetisjisme gedaan, maar gekeken naar wat elkaar op een goede
manier versterkt. Als dat ertoe leidt dat een gemeente wat groter wordt, is
dat prachtig, maar als dat niet nodig is, doen wij dat niet, zoals in Staphorst.
 Ik heb ook vrede met de oplossing voor Ommen.Ik geloof dat wij deze lijn moeten vasthouden. Er moet op een goede manier
maatwerk worden geleverd. Wij moeten kijken of wij gemeenten niet achter laten
blijven en ze de kans geven om op een goede manier mee te doen. Wij moeten
zorgen dat wij ook op lokaal niveau een sterk bestuurlijk draagvlak hebben.
Ik geloof dat dit met dit wetsvoorstel voor de provincie Overijssel behoorlijk
gerealiseerd kan worden.Vanochtend heb ik de heer Boorsma een belofte gedaan die ik graag wil
inlossen. Hij vroeg of er problemen kunnen ontstaan met de instandhoudingsnorm
voor scholen, als er een herindeling is. De normen voor basisscholen worden
na afloop van de herindeling vastgesteld. In het algemeen zijn er geen problemen
bij gemeenten die integraal worden samengevoegd, maar bij grenscorrecties
zijn de berekeningen vaak ingewikkeld, zodat scholen die al op de rand balanceren,
in de problemen kunnen komen. Omdat dit als een ongewenst bijeffect moet worden
beschouwd van een herindeling, heeft de minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschappen een regeling ontworpen om het mogelijk te maken dat gemeenten
een administratieve splitsing doorvoeren om scholen in stand te houden. Dat
is een algemene regel, die ook geldt voor het voorstel over de Betuwe en voor
allerlei andere situaties die zich kunnen voordoen.Dan resteert het dilemma dat de heer Terlouw vanochtend op tafel heeft
gelegd. Dit dilemma speelde ook in de Tweede Kamer, waar de CDA-fractie in
haar afweging tot het oordeel kwam dat het wetsvoorstel voor Overijssel nodig
was. Beter dit dan helemaal niets. Zij had nog wel een aantal aantekeningen
bij onderdelen. Aan deze situatie is men hier veel meer gewend dan in de Tweede
Kamer, omdat hier de keuze op tafel ligt die de heer Terlouw beschreef. Er
zijn goede onderdelen, er zijn dingen die wel goed zijn, maar die niet zo
begrepen worden, en er zijn dingen waarover men een goede discussie kan hebben
en die anders hadden kunnen zijn. Ik vrees dat wij er niet aan ontkomen om
vandaag die afweging te maken Wat is nu goed bestuur: om een wetsontwerp waarover
wij wat opmerkingen hebben, toch aan te nemen, of om helemaal van voren af
aan te beginnen en weer drie jaar lang over allerlei dingen na te denken,
met alle gevolgen van dien, want niemand weet wat er over drie jaar allemaal
gebeurt? Is dat goed voor deze gemeenten, voor de provincie Overijssel en
voor de rol die wij in het bestuur hebben te spelen? Dat is de afweging die
wij aan het eind van het debat in deze Kamer onder ogen moeten zien. Het is
mijn vurige wens om de gemeenten en de provincie Overijssel hier wel aan de
nodige bestuurskracht te helpen.De vergadering wordt van 14.56 uur tot 15.15 uur geschorst.De heer Pastoor (CDA):Mijnheer de voorzitter! Ik dank de minister voor zijn uitvoerige beschouwingen
naar aanleiding van onder meer onze beschouwingen. Voorzover het mij past,
wil ik ook graag complimenten uitspreken aan de minister voor zijn kennis
van het gebied en van de argumenten die leven in het gebied, terwijl hij nog
maar zo kort dit ambt bekleedt.Ik ben vanmorgen begonnen met te zeggen dat een herindelingsvoorstel en
de memorie van toelichting zorgvuldig moeten zijn in hun overwegingen en hun
argumentatie. De minister heeft daar uitvoerig op gereageerd en een aantal
overwegingen op tafel gelegd, maar heeft ook erkend dat het beter kan. Voor
de toekomst heeft hij zelfs op dit punt een vorm van beterschap beloofd. Daar
zijn wij mee ingenomen, maar dat laat het gebrek aan zorgvuldigheid –
zo wil ik het, kort samengevat, maar formuleren – in het voorliggende
wetsvoorstel onverlet.Ik heb ook twee meer specifieke onderwerpen aan de orde gesteld, namelijk
Avereest en de kop van Overijssel. De minister is daar uitvoerig op ingegaan,
maar heeft ons door zijn overwegingen niet overtuigd.Vanmorgen heb ik laten weten dat onze fractie in het wetsvoorstel ook
een aantal zaken heeft aangetroffen waar de fractie heel goed mee kan leven.
Deze voldoen aan de drie criteria die wij als uitgangspunt hanteren bij het
beoordelen van een herindeling.Al met al is het voor onze fractie een lastige afweging, een worsteling.
Dat hangt mede samen met het gegeven van de "koppelverkoop": er ligt een wetsvoorstel
voor dat zeer omvangrijk is en betrekking heeft op vele problemen van verschillende
aard. Onze fractie heeft overwogen om dit punt door middel van een motie specifiek
in deze vergadering aan de orde te stellen. Wij hebben daar een tekst voor
opgesteld waarin wordt gezegd dat het herindelingsvoorstel veel verschillende
gemeenten in verschillende omstandigheden betreft en waarin de regering wordt
verzocht om zich bij komende wetsvoorstellen over herindeling te beperken
tot kleinere, meer homogene gebieden, om een eindafweging voor elk van de
gemeenten mogelijk te maken. In de ontwerpmotie hebben wij ook een aantal
overwegingen opgenomen die specifiek aan de orde zijn bij het voorliggende
wetsvoorstel. Daarbij gaat het in de eerste plaats om het oordeel dat het
gemeentelijk draagvlak voor bepaalde onderdelen van het voorstel zeer gering
is, en in de tweede plaats om de uitspraak dat de argumentatie van de verschillende
onderdelen, in samenhang bezien, onvoldoende onderbouwd en niet consistent
is.Zoals dat gebruikelijk is in deze Kamer en elders, hebben wij over deze
tekst overleg met andere fracties gevoerd. Bij met name de regeringsfracties
hebben wij echter geen steun gevonden, vooral niet voor de overwegingen die
tot de conclusie van de motie leiden. Voor ons zijn die overwegingen echter
essentieel voor de conclusie van de motie; het zijn ook overwegingen die ontleend
zijn aan het betoog dat ik vanmorgen heb gehouden. Wij zullen deze motie dan
ook niet indienen, maar hebben nu wel de inhoud van deze motie kenbaar gemaakt
aan de Kamer.Ik kom tot de afweging. Er zitten een aantal bezwaarpunten en een aantal
goede zaken in dit wetsvoorstel; ik zei het al. Voor onze fractie heeft dat
geleid tot een worsteling zoals wij in de huidige zittingsperiode nog niet
hebben meegemaakt. Een deel van onze fractie vindt dat de gebreken van het
wetsvoorstel zodanig zijn dat het geen steun kan krijgen. Een wat kleiner
deel van de fractie is van oordeel dat bij afweging van de bezwaren tegen
de positieve punten de balans doorslaat naar de positieve punten. Bij dat
laatste gaat het vooral om die gemeenten waar de herindeling
van onderop heeft plaatsgevonden en waar de herindeling aan de hand van de
drie criteria die voor ons uitgangspunt zijn, de toets der kritiek kan doorstaan.
Uiteindelijk is onze fractie tot het eindoordeel gekomen dat zij tegen het
voorstel zal stemmen.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Voorzitter! De minister heeft een stevig betoog gehouden, gericht op versterking
van het fundament van het gebouw van Thorbecke, dus versterking van de positie
van de gemeente. Ook heeft de minister duidelijk uitgesproken dat samenvoeging
van gemeenten voor de regering geen doel is en ook niet is bedoeld om gemeenten
dwars te zitten, maar is bedoeld om de gemeenten te versterken. De minister
zegt dus dat het allemaal in het belang van de gemeenten zelf is, maar kennelijk
beseffen de gemeenten dat nog niet zo goed.Ik heb genoteerd dat de minister in de toekomst scherp erop zal letten
dat de beantwoording van de gestelde vragen meer to the point zal zijn en
minder – naar ik hoop helemaal niet – in algemene bewoordingen
zal zijn gesteld, opdat Kamerleden niet langer het gevoel hebben dat zij met
een kluitje in het riet worden gestuurd. Bij dit voorstel hadden sommige antwoorden
inderdaad een hoog "kluitje in het riet"-gehalte.De minister heeft toegezegd te streven naar het presenteren van onderdelen
van een gemeentelijke herindeling in samenhang. Cruciaal is natuurlijk de
mogelijkheid om er dan ook per onderdeel over te stemmen, maar de minister
heeft naast deze toezegging beklemtoond dat het voorliggende wetsvoorstel
een zodanige samenhang heeft, dat de onderdelen niet los van elkaar beoordeeld
kunnen worden. Daarmee zijn wij dus weer terug bij af.De minister heeft ook beklemtoond dat de provincie de pappenheimers het
beste kent. Daar ben ik het mee eens, maar van nog groter belang is dat het
provinciaal bestuur anticipeert op landelijke besluitvorming en opereert binnen
landelijke kaders van schaalvergroting. Volgens mij is dat dé reden
geweest voor gemeentelijke herindeling in dit deel van Overijssel, dus niet
zozeer vergroting van de bestuurskracht. Op dat punt heb ik in het wetsvoorstel
ook geen meerwaarde kunnen vinden.De minister en mijn fractie komen niet tot elkaar als het gaat om de vraag,
wanneer een gemeente toegerust is voor haar taken, nu en in de toekomst. In
zijn beschrijving van een ontoereikende toerusting herken ik niet de bij dit
wetsvoorstel betrokken gemeenten. Verder is de minister een meester in het
ombuigen van negatieve uitingen van bestuurders en bevolking naar een positief
geluid. Zo wordt de door mij gesignaleerde frustratie en vervreemding omgebogen
tot een positief eindresultaat, tot een positieve ervaring.Ik heb wel met instemming beluisterd dat de minister gelooft in gemeentelijke
samenwerking. Hij heeft daaraan toegevoegd: vanuit kracht, niet vanuit zwakte.
Dat ben ik geheel met hem eens. Ik ben het echter niet met hem eens dat kracht
recht evenredig zou zijn aan grootte. Samenwerking dus altijd vanuit de kracht
van de eigen gemeente, met vertrouwen in elkaar en in de zekerheid dat door
samenwerken een beter resultaat wordt verkregen.Ik ben blij met de mededeling van de minister dat hij met de provincie
heeft afgesproken dat een procedure zal worden gestart voor Bathmen, nadrukkelijk
in relatie met het landschappelijke gedeelte van Diepenveen. Daar borduur
ik elke keer op door. Dat is de afspraak geweest die de toenmalige minister
met deze Kamer heeft gemaakt. Echter, regering en Staten-Generaal hebben dit
bemoeilijkt door Holten bij Rijssen te voegen. Er is bovendien nog altijd
een motie waarin staat dat Bathmen niet mag worden samengevoegd met Gorssel
in Gelderland. Ik ben benieuwd wat er nog voor mogelijkheden zijn voor de
provincie om een voorstel in te dienen waarmee een oplossing kan worden geboden
voor het probleem Bathmen. Overigens, als de minister niet met deze toezegging
was gekomen, had ik hem achtervolgd met schriftelijke vragen. Dat heeft hij
dus zichzelf en ook mij bespaard.Voorzitter! Het zal u niet verbazen dat wij tot de conclusie zijn gekomen
dat wij tegen dit wetsvoorstel moeten stemmen. Een argument dat ik zojuist
hoorde en dat ik wel vaker heb gehoord, is dat gemeenten die in dit wetsvoorstel
worden genoemd, wel zelf tot vrijwillige samenvoeging zouden willen komen.
Voor die gemeenten moet het toch vrij gemakkelijk zijn om dit via provincie,
Tweede en Eerste Kamer door middel van een snelle procedure binnen een jaar
voor elkaar te krijgen.Verder heeft de minister nog één vraag laten liggen. Het
is overigens niet zo handig dat ik dit zeg terwijl ik mijn eindoordeel al
heb gegeven. Ik heb een vraag gesteld over de negatieve wederzijdse beïnvloeding
van het gebiedsgerichte beleid en het proces van gemeentelijke herindeling
waar het gaat om de gemeenten Brederwiede en IJsselham. Ik verzoek de minister
om hierop alsnog in te gaan.De heer Van Heukelum (VVD):Voorzitter! Ik dank de minister voor zijn indringende betoog. Ik vind
dat hij een buitengewoon sterk verhaal heeft neergezet waar het gaat om het
belang en de kracht van de lokale democratie. Wij vinden met hem dat het lokale
bestuur vreselijk belangrijk is en dat in het kader van de toekomst van het
huis van Thorbecke moet worden gewaakt tegen verzwakking van dit bestuur.De minister heeft kunnen horen dat in dit huis brede overeenstemming bestaat
waar het gaat om de onzorgvuldigheid van de procedure, de inconsistentie in
de onderbouwing van de voorstellen en de gebrekkige of ontbrekende argumentatie.
Dit heeft hem aan het denken gezet. Er zijn inderdaad in het Overijsselse
dingen gebeurd waardoor men zich moet afvragen: had dat niet beter gekund?
De minister zegt dat in de bijlagen een hoop argumentatie kan worden aangetroffen.
Ik heb dat dikke verhaal doorgelezen, voorzitter, en ik moet zeggen dat als
gevolg daarvan bij mij vragen zijn gerezen. Ik richt mij dan ook, over het
hoofd van de minister heen, tot het provinciale bestuur van Overijssel. Als
artikel 2 van de Wet Arhi voorschrijft dat er sprake dient te zijn van open
overleg van de provincie met gemeenten over de voorstellen en als ik vervolgens
de verslagen lees, heb ik toch een ander idee over "open overleg" dan wat
uit die verslagen naar voren komt. Met voldoening heb ik de toezegging van de minister gehoord dat hij in
de toekomst wat die argumentatie betreft scherp zal opletten, maar wellicht
is het verstandig dat hij nog eens in overleg treedt met het provinciale bestuur
van Overijssel om eens te evalueren wat er in deze procedure fout is gegaan.
Daarmee wordt niet alleen recht gedaan aan de gemeenten, maar worden ook lessen
uit dit gebeuren getrokken die voor de toekomst van belang kunnen zijn.Het is duidelijk dat een zeer groot gedeelte van de Kamer niet echt uit
de voeten kan met het vigerende beleidskader. De minister geeft in de memorie
van antwoord overigens al een verschuiving aan. Blijkbaar kijkt hij meer genuanceerd
aan tegen het huidige beleidskader. Regeren is vooruitzien en dus moeten sterke
gemeenten worden gevormd met het oog op de toekomst. Echter, regeren speelt
zich ook in het heden af. Ik meen dat het Bilderdijk is geweest – het
kan ook Da Costa zijn geweest; zo goed weet ik het niet meer – die ooit
heeft gezegd: in het verleden ligt het heden, in het nu wat worden zal. Als
je met herindeling bezig bent, moet je kunnen beschikken over evaluatieresultaten.
De minister geeft aan dat hij in het kader van de monitoring hieraan aandacht
wil geven. Dit kan betekenen dat wij bij volgende herindelingen de lessen
kunnen benutten die zijn getrokken uit voorafgaande herindelingen.Natuurlijk moet een en ander ook worden toegespitst op de huidige situatie
en daarbij komt de knelpuntenbenadering in beeld. Daarnaast moet naar de toekomst
worden gekeken en daarbij komt het argument naar voren dat gemeenten sterk
genoeg moeten zijn om toekomstige problemen aan te kunnen. Dit alles biedt
een beter afwegingskader voor wetsvoorstellen dan het kader waarvan nu sprake
is.Voorzitter! Moeten nu wetsvoorstellen apart worden ingediend voor al die
afzonderlijke gemeenten of moet je ze als één geheel bezien?
Ik vraag de minister om in elk geval bij het formuleren van volgende wetsvoorstellen
een zwaardere argumentatie aan te reiken waarom diverse herindelingen in één
wetsvoorstel worden ondergebracht. Kijken wij naar het onderhavige gebied,
dan kan worden gesteld dat Avereest niets met Brederwiede of IJsselham te
maken heeft. Bekijk je echter de varianten van de provincie dan zie je dat
het één nauw samenhangt met het ander. Gemeenten kunnen zich
richten op het noorden, zuiden, oosten of westen. Wij zien wel samenhang maar
wij betreuren het toch dat in het wetsvoorstel zelf niet duidelijker wordt
aangegeven waarom dit alles in één wetsontwerp is samengebracht.Ik heb al gezegd dat wij niet op de afzonderlijke voorstellen ingaan.
Wij hebben dus niet gezegd dat wij combinatie A wel goed vinden en combinatie
B niet goed. Wij praten over een herindeling van een gedeelte van de provincie
en dat is iets anders dan een gewoon herindelingsvoorstel waarbij twee gemeenten
betrokken zijn. In een wetsvoorstel als het onderhavige heb je altijd plussen
en minnen, aantrekkelijke en minder aantrekkelijke kanten, en die moet je
tegen elkaar afwegen.Welnu, die afweging hebben wij gemaakt. Qua inhoud en procedure hebben
wij nogal wat problemen met dit wetsvoorstel. Ik denk dat de minister blij
mag zijn dat wij zijn opmerking, gemaakt in de Tweede Kamer – de Eerste
Kamer mag alleen naar procedure en inhoud kijken – niet geheel volgen.
Zouden wij dat doen, dan zou de afweging wel bijzonder moeilijk worden. Ik
zeg dit ook tegen het bestuur van de provincie Overijssel. Er zitten méér
facetten aan deze afweging. Gezegd wordt wel: het gaat om de knikkers of om
het spel. Bij mijn fractie gaat het om de knikkers en wij hebben nogal wat
bedenkingen tegen het spel. Echter, bij het einde van deze rit is het voor
ons een brug te ver om tegen dit wetsvoorstel te stemmen. Er zitten immers
ook buitengewoon veel positieve kanten aan. Alles afwegend, voorzitter, zal
mijn fractie voor dit wetsvoorstel stemmen.De heer Rabbinge (PvdA):Voorzitter! De minister begon met datgene waarmee ik was geëindigd:
de versterking van het lokale bestuur is zeer gewenst omdat daar de basis
en de kracht van onze democratie wordt gevonden. De minister heeft erop gewezen
dat het fundament van onze democratie vooral in de lokale democratie moet
worden gevonden. Dat is ons zeer veel waard en wij moeten ervoor blijven zorgen
dat die lokale democratie op een goede wijze kan blijven functioneren. Wij
moeten ervoor zorgen dat daar besluiten kunnen worden genomen die kunnen worden
uitgevoerd. Het mag niet alleen om wensenlijsten gaan en voorkomen moet worden
dat er alleen maar gekeken wordt naar bijvoorbeeld Zwolle en Den Haag; men
moet zelfstandig besluiten kunnen nemen.Dat betekent dat er bij herindeling moet worden gestreefd naar een zodanige
maat dat dit mogelijk wordt gemaakt. Dat het in verschillende gedeelten van
de provincie om een verschillende maat gaat, behoeft geen betoog. Ook daarop
is de minister uitvoerig ingegaan. Wij achten het zeer belangrijk dat er niet
aan de hand van één getalscriterium wordt gewerkt; met dat criterium
moet genuanceerd worden omgegaan. Voorts is het van belang dat de gehanteerde
argumenten overtuigend zijn. Wij hebben het idee dat de minister een benadering
voorstaat waarbij het erom gaat dat er maatwerk wordt geleverd, dat een bottom-up-proces
wordt gestimuleerd, dat er consensus wordt bereikt en dat op het lokale niveau
wordt getracht om het welbegrepen eigenbelang goed te organiseren. Op deze
manier kan het fundament van de lokale democratie worden versterkt, hetgeen
voor ons allen zo belangrijk is. Het lijkt mij een goede zaak om hieraan veel
aandacht te geven bij het formuleren van toekomstige herindelingsvoorstellen.De minister geeft aan dat ook hij wel inziet dat de samenhang in het onderhavige
voorstel soms wat te wensen overlaat. Vanochtend hadden wij een schoolvoorbeeld
van een wetsvoorstel waarin die samenhang overduidelijk aanwezig was, namelijk
dat betreffende de Over-Betuwe. Nu hebben wij een voorstel waarin de samenhang
onvoldoende wordt aangetoond, niet zichtbaar wordt gemaakt. Daardoor is het
een veel zwakker wetsvoorstel en wellicht is het verstandig, het modulair
aan te pakken. Ik doel op modules die afzonderlijk kunnen worden beoordeeld.
De minister wil hierover nadenken en komt met voorstellen in deze richting.
Wij zullen hem daaraan graag houden. Dit lijkt ons een aanmerkelijke verbetering.De minister spreekt voorts over het niet-voortbouwen op de knelpuntenbenadering,
waarop de heer Pastoor nogal uitvoerig is ingegaan, omdat
die benadering gedateerd is. Er dient te worden geanticipeerd op een toekomstige
bestuursbehoefte en -structuur en op de noodzaak dat besluiten op een behoorlijke
manier worden genomen. Dan alleen kan het adagium van Thorbecke tot zijn recht
komen: elkaar wederzijds beperkende organen komen in vrijheid tot besluiten.
Dit lukt alleen als de bestuurskracht van de verschillende lagen voldoende
is ontwikkeld. Voorzitter! Dit wordt niet alleen opgehangen aan een getalscriterium.
Dat aspect telt wel mee maar het is niet doorslaggevend. Er dient sprake te
zijn van een genuanceerde benadering en de minister hecht er kennelijk aan
om deze te implementeren. Wij zullen hem ook op dit terrein kritisch volgen.De minister heeft het voorts over het naar voren brengen van de positieve
elementen die in dit wetsvoorstel zitten. Het risico dreigt dat bij het formuleren
van een eindoordeel, bij het laatste gedeelte van het traject, de negatieve
elementen sterk worden uitvergroot, zulks ten koste van de positieve. Dat
is jammer want dat heeft een vertekend beeld tot gevolg. Wij zijn het op dit
punt met de minister eens.Er is een aspect waarmee wij nog behoorlijk zitten. De minister heeft
er wel een toezegging over gedaan maar er is niet voldoende duidelijkheid
gecreëerd. Het betreft niet West- maar Oost-Overijssel, namelijk Hardenberg,
Gramsbergen, Ommen en Avereest. De samenhang die in het vier-op-één-voorstel
is gehanteerd, is verdwenen door de amendering die in de Tweede Kamer tot
stand is gekomen. Hierdoor is de drie-op-één-variant ontstaan.
De argumentatie hiervoor is noch in de Tweede Kamer, noch in de voorstellen
van de provincie erg duidelijk aangegeven. Wij dringen er bij de regering
op aan dat hiernaar nog eens serieus wordt gekeken. Nagegaan moet worden op
welke wijze de provincie daar een andere oplossing kan bieden, zodanig dat
de samenhang wordt hersteld. Voorkomen moet worden dat er twee plaatsen komen
met een soort status aparte, namelijk Staphorst en Ommen.Voorzitter! Wij hebben de dilemma's duidelijk gesignaleerd. Voor Zwolle
bestaat een breed draagvlak. Wat Kampen en IJsselmuiden betreft hebben de
gemeentebesturen gisteren en eergisteren laten weten dat zij er erg aan hechten
om door te gaan. Verder noem ik Hasselt, Zwartsluis, Genemuiden; wij hebber
er bij de minister op aangedrongen dat er op onderdelen voor wordt gezorgd
dat de identiteit wordt behouden en dat de cohesie binnen de nieuwe gemeente
wordt bevorderd. Op het probleem van Brederwiede, Steenwijk en IJsselham ga
ik nu niet diep in. Een evaluatie van de operatie van 1973 heeft niet plaatsgevonden;
wellicht was het beter geweest om nog eens de argumenten voor en tegen de
éne grote gemeente in Noordwest-Overijssel naar voren te halen. Dat
is onvoldoende gebeurd en het gevolg daarvan is een rare situatie. Ook de
gemeenten zelf hebben een nogal onduidelijk standpunt ingenomen. De bal ligt
dus niet alleen bij het Rijk of de provincie, maar ook op het eigen gemeentelijke
veld.Zoals gezegd: Heino, Raalte, Olst en Wijhe leveren bij ons weinig problemen
op. Wél hebben wij erop aangedrongen dat een aantal zaken op een behoorlijke
manier wordt afgewerkt, vooral ook omdat wij vinden dat het heel verstandig
is om de argumenten goed te wisselen. Het is belangrijk, right te zijn for
the right reasons. Dat is wat soms ontbreekt. Wij zijn het dan wel met een
eindoordeel eens, maar de argumentatie deugt niet. Nogmaals, in een democratie
gaat het om right for the right reasons. Dat is de reden waarom wij problemen
hebben met Avereest, Gramsbergen en Hardenberg.Het eindoordeel is positief. De minister krijgt van ons de volle steun.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter! Ook namens onze fracties mag ik en wil ik de minister danken
voor zijn reactie. Op enkele punten ga ik nader in.In eerste termijn heb ik gesproken over het verminderen van het aantal
zelfstandige gemeenten, dat niet van vandaag of gisteren is. De minister zegt
dat herindeling van gemeenten voor de regering geen doel op zichzelf is. Neen,
dat is maar goed ook, zou ik zeggen. Stel je voor dat het anders was... De
minister wijst tegelijkertijd op de schaalvergrotingstendens die op veel meer
terreinen waarneembaar is en die in zekere zin ook onontkoombaar is. Ik moet
vaststellen dat, hoewel herindelen geen doel op zichzelf is, het resultaat
toch is dat het aantal gemeenten voortdurend en in toenemend tempo is ingekrompen.
Waar eindigen wij met dit proces? Zullen wij over een halve eeuw echt nog
meer dan honderd gemeenten hebben? Degene die deze vraag wil beantwoorden,
dient over voorspellende gaven te beschikken, maar de vraag is natuurlijk:
wat zien wij op dit terrein als gewenst en minder gewenst?De minister heeft krachtige gemeenten bepleit, vooral als wapen tegen
centralistische neigingen die zouden kunnen bestaan. Voorzitter! Wie zou er
niet voor krachtige gemeenten zijn? De vraag is voorts of de relatie die de
minister ziet tussen krachtige gemeenten en centralisme wel opgaat. Zou niet
te betogen zijn dat hoe minder gemeenten er komen, hoe minder weerstand de
rijksoverheid ondervindt bij eventuele centralistische neigingen? Meer kleinere
gemeenten, al zijn ze misschien minder krachtig, zouden wel eens een efficiënter
en steviger wapen kunnen vormen tegen het centralisme. In elk geval moet er
voldoende ruimte blijven voor differentiatie van gemeenten. Niet iedere gemeente
en niet iedere gemeenschap binnen een gemeente eist hetzelfde van zijn gemeentebestuur.Aan de hand van het betoog van de minister heb ik het idee gekregen dat
er grote problemen aankomen in het Overijsselse, in het bijzonder in dit gedeelte.
Ik zou graag willen horen welke problemen nu binnen afzienbare tijd te verwachten
zijn in dit gebied, waarbij ik Zwolle en omstreken uitsluit. Ik kan mij wat
dat betreft namelijk wel iets voorstellen. Ik denk dat hier een visie van
de regering op de toekomst een rol speelt, met name de wil om die toekomst
in een bepaalde richting te sturen. De minister spreekt niet voor niets over
anticiperen op die toekomst. Er is onmiskenbaar sprake van dynamiek in de
samenleving; dat behoeft geen betoog. Daar moet men ook oog voor hebben, maar
is het tegelijkertijd niet meer dan gerechtvaardigd dat men ook oog heeft
voor de factor stabiliteit en voor behoud van datgene wat van duurzame waarde
is gebleken en waar mensen, in hun relatie met het bestuur,
hoge prijs op blijken te stellen?Het lijkt mij uitgesloten dat gemeenten geen oog zouden hebben voor min
of meer natuurlijke ontwikkelingen die zich aandienen. Dat daarbij een actuele
knelpuntenbenadering de aandacht van gemeenten heeft, moet een vanzelfsprekendheid
zijn. Dat daarbij ook de factor vrijwilligheid wel eens tussen aanhalingstekens
geplaatst moet worden, kunnen wij ons allemaal wel voorstellen, maar ik denk
niet dat wij mogen stellen dat gemeenten blind zijn voor ontwikkelingen die
zich op korte termijn aandienen.Wij zijn het met de minister eens dat de tijdsduur van herindelingsprocessen
zo kort mogelijk moet zijn, al moeten wij bedenken dat de relatief lange duur
veelal samenhangt met het omstreden karakter van herindelingsvoorstellen.
Niettemin: hoe korter hoe beter, althans zolang aan de zorgvuldigheid geen
afbreuk wordt gedaan. In het concrete onderhavige geval zou ik ervoor willen
waarschuwen om de lange duur van het proces als een zelfstandig argument te
gebruiken om de verkeerde beslissing te nemen. In eerste termijn heb ik al
geconstateerd dat er een gevoelen leeft in de zin van: als er nu maar beslist
wordt, dan is de onzekerheid ten einde en kunnen wij weer verder, hetzij linksom,
hetzij rechtsom.Het lijkt mij ten slotte gepast – wij hebben het bij eerdere herindelingsvoorstellen
ook gedaan – om in verband met dit wetsvoorstel om hoofdelijke stemming
te vragen opdat iedereen zich nog eens van zijn verantwoordelijkheid rekenschap
geeft.De heer Terlouw (D66):Voorzitter! De minister gebruikte alle argumenten die hij kon verzinnen.
Volgens mij zijn er ook niet veel meer argumenten, dus dat heeft hij prima
gedaan. Hij maakte duidelijk dat hij en zijn voorganger niet tot dit voorstel
zijn gekomen op grond van een knelpuntenanalyse. Hij gaf toe dat het hier
en daar aan draagvlak ontbreekt, al vond hij dat ook wel meevallen. Het gaat
hem vooral om de toerusting van de gemeenten voor de problemen die de toekomst
wellicht brengt. Met de heer Holdijk vraag ik de minister om die problemen
te concretiseren. Om welke problemen in Overijssel gaat het? Gaat het om de
Algemene wet bestuursrecht, waarvoor zeer gespecialiseerde juristen nodig
zijn? Mij lijkt dat intussen wel gepasseerd. Gaat het om de milieuwetten,
die voor kleinere gemeenten moeilijk of soms onmogelijk te behandelen zijn,
waardoor samenwerking noodzakelijk is? Gaat het om de contacten met Europa?
Gaat het om een voldoende schaal voor het beheer van natuurgebieden? Het is
belangrijk om de aard van de problemen te weten, omdat daarmee een inschatting
kan worden gemaakt van de tijd die je nog hebt voordat een daadwerkelijke
schaalvergroting zou moeten plaatsvinden en de tijd die je nog hebt om gemeenten
te laten groeien naar acceptatie.Natuurlijk onderschrijven wij de gedachte dat gemeenten sterk moeten zijn
voor de toekomst. Luisterend naar de minister vond ik veel van zijn redenen
niet onjuist. Als hij heel welsprekend zegt dat Hardenberg sterk moet zijn
ten opzichte van de Noordoost-as en van Coevorden, dan klinkt dat overtuigend,
maar met evenveel overtuigingskracht had hij kunnen zeggen dat Hardenberg
al te groot is voor de schaal van het gebied. In de argumentatie zit dus een
zekere willekeur. Ik zeg dat niet in verwijtende zin, omdat je nauwelijks
anders kunt: je kiest een uitgangspunt en daarbij een redenering, maar een
absolute waarde hebben die niet. Dat is het algemene probleem bij herindelingen:
ze zijn tegelijk goed en moeilijk te verdedigen.Het wetsontwerp heeft veel goeds, maar enkele punten beoordelen wij negatief.
Als wij de vrijheid hadden om te stemmen over ieder afzonderlijk onderdeel,
dan vermoed ik dat Brederwiede en Avereest het niet zouden halen. Als het
wetsontwerp wordt aangenomen, dan zal minstens over twee punten een beslissing
vallen waarvoor in deze Kamer geen meerderheid bestaat. Geen enkele democraat
houdt daarvan, dus geen enkel lid hier. Als wij zoiets in de toekomst zouden
kunnen voorkomen, dan is mij dat veel waard. Vanochtend heb ik daar al over
gesproken: geef ons in dat soort gevallen verschillende wetsontwerpen die,
als het parlement dat wenst, gelijktijdig kunnen worden behandeld, of regel
het zo, dat in ieder geval per onderdeel kan worden beslist. De minister reageerde
hier tamelijk positief op, maar graag zag ik dat hij dit aanscherpte. Mijnheer
Pastoor zei dat hij een motie wilde indienen. Ik heb ook een motie, maar het
ontbrak mij aan tijd om met de verschillende fractievoorzitters en woordvoerders
te overleggen en de nodige handtekeningen te verzamelen.De voorzitter:Een gebrek aan handtekeningen kan ter plaatste worden verholpen door ondersteuning
tijdens de vergadering.De heer Terlouw (D66):Ik kan blijkbaar nog een motie indienen, maar eigenlijk is een toezegging
van de minister mij veel meer waard. Wij weten namelijk niet zeker of een
motie wel zal worden uitgevoerd, maar wel dat een belofte van de minister
zeker zal worden uitgevoerd. Ik hoop dus dat hij in zijn antwoord een hardere
toezegging wil doen en verder dat hij aangeeft dat hij mijn probleem begrijpt
en er in de toekomst zo goed mogelijk rekening mee zal houden. Als hij dat
toezegt, zal ik trachten mijn fractie ervan te overtuigen dat het beter is
om voor het wetsvoorstel te stemmen.De heer Bierman (OSF):Voorzitter! De minister heeft op een overtuigende manier zijn argumenten
over het voetlicht gebracht. Een synthese van zijn argumenten zou moeten luiden
dat het hier gaat om een regionale herindeling waarin een structurele component
is opgedoken. De minister zegt dat het maatwerk is, maar hij werkt dan wel
met een maat die elke keer een maat groter blijkt te zijn. Het is bij Ommen
niet gelukt en Staphorst mag ook nog even blijven, hetgeen echter niet wegneemt
dat hij de neiging heeft om telkens weer voor schaalvergroting te kiezen.Een belangrijke vraag die hierbij moet worden gesteld, is of een dergelijke
schaalvergroting zich in de toekomst nogmaals zal aandienen. Als die er komt,
gaat zij geheel volgens de boekjes gepaard met veranderingsversnelling en
vervreemding. Een ander belangrijke vraag is of herindeling wel het juiste
antwoord is op schaalvergroting. Is het niet zo dat wij telkens weer met grensoverschrijdende
problematiek te maken zullen krijgen als schaalvergroting een continu proces
blijkt te zijn? Het openbaar bestuur moet dan immers meer
taken behartigen dan mogelijk is, omdat de grenzen te nauw zijn en knellen.Ik vraag mij af of stabiliteit en scholing niet een beter antwoord zijn
op die continue schaalvergroting. Je hoeft de dynamiek die er is, dan namelijk
niet te ontkennen, omdat je die in de kwaliteit van je ambtenaren kunt laten
neerslaan. Het lijkt mij dat dit een goede oplossing is. Het bestuurlijke
antwoord is dan dat wij nu wat gemeentegrenzen betreft alles bij het oude
laten.Aansluitend bij de heer Holdijk pleit ook ik voor stabiliteit, omdat dit
een basisvoorwaarde is om op alle onzekerheden die er zijn, adequaat te kunnen
reageren. Ik pleit met andere woorden voor bestuur dat om de hoek is te vinden,
omdat de tastbaarheid van het bestuur wel eens een basisvoorwaarde zou kunnen
blijken te zijn om te bereiken dat je op allerlei terreinen dynamisch en avontuurlijk
kunt werken aan, bijvoorbeeld, de economische mogelijkheden van een gebied.Ik heb nu mijn manier van vooruitzien geschetst en ik denk dan ook dat
de kern van ons verschil van inzicht duidelijk is. Ik wil veel meer aandacht
besteden aan allerlei ontwikkelingen die mogelijkerwijs op ons af kunnen komen.
Die aandacht moet ertoe leiden dat risico's worden gespreid. Ik denk daarbij
concreet aan het verdelen van het gehele wetsontwerp in afzonderlijke onderdelen.
Dit biedt namelijk de mogelijkheid om inzichten van anderen en nuances in
een wet op te nemen. Dat is nu niet mogelijk.Als ik die wetsontwerpen wel had gehad, dan hadden wij Ommen en Staphorst
zelfstandig voort laten bestaan. Verder zouden Dalfsen en Nieuw-Leusden worden
samengevoegd, net zoals Kampen en IJsselmuiden. Ik weet niet of het nodig
is, maar waarschijnlijk zouden wij – ik wil hierover niet kinderachtig
doen – dan ook besluiten tot een kleine grenscorrectie voor Zwolle.
Een aantal kernproblemen zouden dan nog wel moeten worden opgelost. Ik denk
dan aan de opheffing van Avereest en de samenvoeging van IJsselham, Brederwiede
en Steenwijk. Daar kan ik niet voor zijn.Het draagvlak voor de oplossing die nu is gekozen voor deze kernproblemen,
is te gering. Duidelijk is dat wij in ieder geval moeten voorkomen dat wij
dat het draagvlak onder de bevolking verliezen. Ik wil de redenering dan ook
omdraaien, omdat het verliezen van draagvlak een groter verlies is dan de
onzekere winst die mij wordt voorgespiegeld. Ik zal dan ook tegen het wetsvoorstel
stemmen. Ik hoop overigens dat dit het laatste wetsvoorstel is waartegen ik
in zijn geheel tegen zal moeten stemmen, omdat de minister heeft gezegd dit
probleem in de toekomst te willen voorkomen door het indienen van deelwetten.De heer Ruers (SP):Voorzitter! Ik dank de minister voor de uitvoerige beantwoording. Hij
heeft hier net als andere sprekers een rondje door de omgeving gemaakt door
de gemeenten langs te lopen. Ik heb dat niet gedaan, omdat ik meen dat wij
hier vooral zitten om het totaal te beoordelen. Ook als je op onderdelen ongelijk
zou hebben, zit je toch met het probleem dat je het totale voorstel moet beoordelen
en moet goedkeuren of afwijzen. De minister is zeer positief over het wetsvoorstel.
Hij heeft het in lovende woorden naar voren gebracht. Hier en daar heeft hij
een enkel probleem aangestipt, maar dat was volgens hem niet zwaarwegend.Ik kom toch tot een ander oordeel. Ik stel vast dat de minister niet de
conclusie heeft weerlegd die ik in eerste instantie heb aangegeven, te weten
dat de samenvoeging van de gemeenten in bepaalde gevallen uiterst problematisch
is. Ik stel ook vast dat de regering in haar onderbouwing eigenlijk niet verder
gaat dan algemeenheden en vage argumenten. Verder stel ik vast dat de regering
de bestuurskracht van de gemeenten in de toekomst noemt als argument voor
het wetsvoorstel. De regering geeft niet duidelijk aan welke die toekomstige
taken precies zijn. Naar mijn mening is cruciaal dat de regering nog minder
duidelijk maakt waarom de huidige gemeenten die toekomstige taken, welke die
dan ook zijn, niet aankunnen. Als er al toekomstige taken te bedenken zijn
die niet te behappen zijn door de huidige gemeenten, zijn er andere middelen
om de gemeenten te ondersteunen en zover te krijgen dan het opheffen van die
gemeenten.Ik stel vast dat het huidige functioneren van de gemeenten in kwestie
niet onvoldoende is, maar vaak heel goed is en dat er onvoldoende draagvlak
is bij bijna alle gemeenten. Naar mijn mening worden de andere aspecten niet
voldoende gewogen: het functioneren van de lokale democratie, de lokale betrokkenheid
en de menselijke maat. Het is toch opvallend – ik wil het nogmaals melden
om het niet al te zeer tot dit wetsvoorstel te beperken – bij verkiezingen
dat, hoe groter de gemeente wordt, de opkomst en de betrokkenheid van de burgers
bijna altijd lager worden. Met andere woorden, kleinere gemeenten waar de
betrokkenheid groter is worden nu opgeheven ten gunste van grotere gemeenten.
Het valt echter niet te verwachten dat de betrokkenheid daardoor wordt vergroot,
ook niet bij verkiezingen. Ik vind dat een slechte zaak. In dat verband heb
ik mij verbaasd over de opmerking van de woordvoerder van de PvdA: vergroting
is goed, want daardoor wordt het beter. Was dat maar waar. Is het nu dan zo
slecht? Er is absoluut niet aangetoond dat vergroting ook verbetering betekent.
Misschien zou het in sommige plaatsen wel andersom moeten. Alles afwegende
ben ik van mening dat er onvoldoende argumenten zijn om dit voorstel te steunen.Voorzitter! Ik wil ten slotte van de mogelijkheid gebruikmaken om een
vraag te stellen. De minister heeft beterschap beloofd wat de argumentatie
betreft. Hij heeft gezegd dat hij die in de toekomst zal verbeteren. Nu is
die toekomst hier al vrij snel, want volgende week zitten wij hier weer met
een herindeling. Ook de argumentatie voor het wetsvoorstel inzake Utrecht
is naar mijn mening onvoldoende. Ik vraag de minister toe te zeggen dat die
argumentatie alsnog wordt aangevuld. Dan kan hij zijn woord meteen gestand
doen. Als hij die toezegging doet, ben ik daarmee content. Ik heb begrepen
uit het staatsrecht dat dit heel veel betekent, dus ik zie zijn toezegging
graag tegemoet.Minister De Vries:Voorzitter! Ik ben de Kamer erkentelijk voor de bijdragen in tweede termijn.
Veel sprekers hebben naar aanleiding van de eerste termijn een aantal bespiegelingen
over het wetsvoorstel gegeven en ook in breder verband hun kijk op wetsvoorstellen
tot herindeling te berde gebracht. Voorzover het thans aan
de orde is, zal ik dat graag nader behandelen.De heer Pastoor heeft aangegeven dat de voorbereiding naar zijn mening
niet zorgvuldig is. Ik wil dat enigszins kwalificeren en helderder maken wat
ik daarmee heb bedoeld en wat ik u toezeg. De argumentatie die bij de wetsvoorstellen
gegeven wordt, omvat niet alle stukken die elders gewisseld zijn. Zij is een
keuze daaruit die de regering voor haar rekening wil nemen. De heer Pastoor
heeft gelijk als hij zegt dat hij in de toelichting op het wetsvoorstel meer
van de argumentatie zou willen terugvinden. Dan hoeven wij ook niet te verwijzen
naar dikke boeken, waarbij de leden weer moeten vragen wie het met die argumenten
eens is. Ik zal hier in het vervolg veel aandacht aan geven, overigens niet
bij wetsvoorstellen die al bij de Kamer zijn ingediend. Dat zou onbegonnen
werk zijn; de toelichting op het wetsvoorstel betreffende Utrecht vind ik
overigens uitstekend. Ik weet niet of het de leden opgevallen is hoe goed
die is.De heer Pastoor heeft gezegd dat er in zijn fractie lang over gesproken
is. Hij is daar heel open in geweest. Een deel van zijn fractie vindt dat
het wetsvoorstel niet gesteund moet worden. Een ander deel vindt, alles afwegend,
dat de balans naar de goede kant doorslaat. Conclusie: de hele CDA-fractie
stemt tegen. Dat heeft mij echt verrast. Het is niet ongebruikelijk dat fracties
de eenheid zoeken, maar over dit onderwerp is de CDA-fractie wel eerder verdeeld
geweest. Herindelingen worden door het CDA altijd heel kritisch bezien. Ik
heb daar in de Tweede Kamer al heel interessante discussies over gevoerd.
De CDA-fractie in de Tweede Kamer heeft summa summarum, alles op de balans
leggend, de conclusie getrokken dat het wetsvoorstel gesteund moet worden.
Ik had enige hoop dat dat ook de afweging van de CDA-fractie in de Eerste
Kamer zou kunnen zijn. Nu de heer Pastoor zo open is over de verdeeldheid
in zijn fractie, vraag ik mij in gemoede af waarom dat niet mag blijken bij
de stemming. Kennelijk heeft hij een voorkeur voor fractie-eenheid. Ik neem
die verdeeldheid serieus. Ik prijs de eerlijkheid daarover, maar waarom mogen
de mensen die een andere afweging maken, dat dan niet in deze zaal zeggen?De heer De Boer (GroenLinks):Ik was in alle oprechtheid van plan om mij niet met dit debat te bemoeien,
maar nu wordt het iets te dol. Stelt de minister dezelfde vraag aan de coalitiefracties?
Bij herhaling worden wij geconfronteerd met allerlei deliberaties in eerste
termijn over moeilijke en spannende afwegingen. Als na de tweede termijn uiteindelijk
de stemming aan de orde is, dan sluiten de rijen zich en wordt gewoon als
blok gestemd. Ik zou graag willen dat hier veel meer gestemd wordt naar wat
mensen eigenlijk zelf vinden, maar ik vind het iets te dol als de minister
dat alleen aan de CDA-fractie vraagt en niet aan de VVD-fractie, die de hele
avond van gisteren nodig heeft gehad om de meningsverschillen glad te strijken.
Kortom, het is een rare vraag.Minister De Vries:Ik stel de vraag ook niet de hele dag.De heer Pastoor (CDA):Ik wil het niet direct als een rare vraag betitelen. Ik vind dat de minister
een legitieme vraag stelt. Hij is wel buitengewoon selectief in het weergeven
van onze argumentatie. Ik heb niet slechts in alle openheid de verdeeldheid
in onze fractie naar voren gebracht, maar ook zeer uitvoerig stilgestaan bij
de motie die wij wilden indienen. De twee overwegingen die voor ons van essentieel
belang waren, heb ik letterlijk voorgelezen. Ik heb gezegd dat de regeringsfracties
deze niet wilden ondersteunen. Dat is voor ons mede een overweging geweest.
Ik dacht dat ik dat voldoende over het voetlicht had gebracht.Minister De Vries:U hebt inderdaad een motie besproken en gezegd dat u haar niet zou indienen.
Ik kan daar verder niet zo verschrikkelijk veel mee. Misschien zijn mijn woorden
minder onschuldig overgekomen dan zij bedoeld waren. Ik constateer dat een
deel van de fractie van het CDA hier, alles afwegende, eigenlijk voor is.
De heer Pastoor bevestigt dat. Ik vraag mij dan in gemoede af: kan dat bij
zo'n onderwerp als een herindeling dan niet blijken?De heer Braks (CDA):Alles afwegend is de CDA-fractie unaniem van oordeel dat zij dit wetsvoorstel
niet steunt. Het is goed dat de heer Pastoor zojuist de laatste elementen
in die afweging nog eens onder de aandacht heeft gebracht, maar er is geen
sprake van dat wij in het eindstadium niet tot een unaniem oordeel zijn gekomen.Minister De Vries:Ik neem daar kennis van. Ik betreur dat natuurlijk.Mevrouw Schoondergang vroeg nog in hoeverre het gebiedsgericht beleid
haaks staat op herindelingen. Er zijn gebieden waar echt sprake is van een
samenhangende problematiek, zoals in de Kop van Overijssel. Ik noem dan de
ontwikkeling van de natuur, het milieu, het landschap, de landbouw en de recreatie.
De Kop van Overijssel is niet voor niets ook betrokken bij het beleid van
de ministeries van LNV en VROM en van de provincie. Vanwege die onderlinge
verwevenheid van functies en belangen, die echt in het hele gebied speelt,
is het belangrijk dat er ook een sterke regierol is van de gemeente. Dat is
een belangrijke partner, nodig voor overleg met Staatsbosbeheer of Natuurmonumenten,
die in het hele gebied present is en een goede rol speelt. Ik zie niet in
waarom de herindeling daar haaks op zou staan. Ik zou zeggen: dat maakt het
overleg over die zaken wat eenvoudiger. Ik begreep uit Steenwijk ook dat het
de bedoeling is om het gebiedsgericht beleid uit te breiden tot alle gemeenten.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Ik ben of niet duidelijk genoeg geweest of u heeft de portee van mijn
vraag niet goed begrepen. 90% van het gebiedsgericht beleid wordt nu uitgevoerd
door twee gemeenten, Brederwiede en IJsselham, in goede samenwerking met het
Rijk en de provincie. Dat beleid heeft grote sociaal-economische gevolgen
voor het gebied; daar bent u van op de hoogte. Een gemeentelijke herindeling
is een tamelijk ingrijpend proces, niet alleen organisatorisch maar vooral
ook sociaal. Die twee processen zouden wel eens helemaal tegenstrijdig kunnen
uitwerken. Die zorg heb ik hier proberen te etaleren. Ik heb het idee dat
u niet de draagwijdte van die zorg tot u neemt.Minister De Vries:Nee, ik dacht inderdaad dat het betrekking had op de mogelijkheid dat
het gebiedsgericht beleid zou worden doorkruist door een herindeling. Maar
u heeft het eigenlijk over de aspecten die dat kunnen verstoren,
omdat andere gemeenten te veel met herindeling bezig zijn.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Ja. U weet dat dat heel ingrijpend is en dat het jaren duurt voordat dit
weer tot een functionerende gemeente leidt.Minister De Vries:Uit overleg met Steenwijk heb ik begrepen, dat men die angst niet heeft
en dat men het gebiedsgericht beleid wil verbreden en intensiveren. Ik moet
aannemen dat Steenwijk in staat is om dat gebiedsgericht beleid op een goede
manier voort te zetten in samenspraak met de gemeenten die nu al bij dat beleid
betrokken zijn.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):U heeft het nu over Steenwijk, maar deze gemeente is er tot nu toe nauwelijks
bij betrokken. Het verbaast mij dat u niet praat over de gemeenten Brederwiede
en IJsselham. De vraag is hoe die denken over de toekomstige wederzijdse negatieve
beïnvloeding.Minister De Vries:Maar die waren al bij dat beleid betrokken.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Natuurlijk, maar die worden nu ook betrokken bij de gemeentelijke herindeling.Minister De Vries:Ja. Daar wordt Steenwijk ook bij betrokken. In ieder geval is uit Steenwijk
duidelijk het signaal afgegeven, dat men daar gezamenlijk de schouders onder
wil zetten en dat men dat ook verder zal dragen.De heer Terlouw heeft in eerste termijn en in een interruptiedebat met
mij al gesproken over de presentatie van wetsvoorstellen en de samenhang die
daartussen zit. Ook anderen zijn daarop ingegaan. Tegen de heer Terlouw wil
ik het volgende zeggen, met name betrekking hebben op herindelingswetsvoorstellen
die nog niet bij de Kamer zijn ingediend. Ik kan namelijk verder weinig doen
aan wat er nu al loopt, hoewel het daar naar mijn smaak, voorzover ik daar
zelf de hand in heb gehad, binnen de grenzen blijft die ook de heer Terlouw
zou kunnen accepteren. Ik zal ervoor zorgen dat voortaan bij wetsvoorstellen
over gemeentelijke herindeling wordt aangegeven, waarom als er samenhangende
voorstellen zijn, die ook in samenhang gepresenteerd worden. Als ik dat doe,
zal ik dat alleen doen als die samenhang zodanig is dat je zegt: als dit stuk
van het wetsvoorstel het niet haalt, heeft het andere stuk naar de opvatting
van het kabinet weinig zin meer. Dan wordt de integraliteit van die problematiek
in ieder geval gedragen door de overtuiging van het kabinet. In de tweede
plaats wil ik graag aangeven, dat ik bij die afweging niet zal majoreren.
Ik zal heel zorgvuldig zijn in het bewaken van wat de onlosmakelijke samenhang
binnen dit wetsvoorstel zal zijn. Als ik dat als beleid inzet, kan dat ertoe
leiden dat bij wetsvoorstellen van deze omvang wordt gezegd: hier ontstaat
een recht dat in samenhang kan worden beoordeeld, zonder dat tegelijkertijd
dingen die een verwijderd verband hebben, worden meegenomen.In de behandeling in de Tweede Kamer van het wetsvoorstel inzake de gemeentelijke
herindeling van Limburg, dat in drie stukken is ingediend, is van de kant
van die Kamer gezegd: dat is allemaal heel mooi, maar er moet meer bij betrokken
worden. De Kamer komt dan met additionele voorstellen, die overigens kwalitatief
bij mij geen bezwaren ontmoeten, maar waarvan je zegt: je gaat op dit moment
misschien iets verder dan moet, dat kan nog wel wat tijd vergen. Daar zijn
trouwens alle fracties even enthousiast over, dus ik kijk niemand in het bijzonder
aan. Mijn inzet zal zijn, me te beperken tot datgene wat moet, wat in samenhang
moet en in samenhang verdedigd en beoordeeld moet worden. Dan hoop ik dat
ik in de toekomst, naarmate deze beleidslijn in nieuwe voorstellen zijn uitwerking
vindt, van deze Kamer minder kritiek zal ontmoeten. Ik ben het met de heer
Terlouw eens dat dat een moeilijk punt is.Voorzitter! Mevrouw Schoondergang heeft erop gewezen dat kracht iets anders
is dan grootte. Dat ben ik met haar eens; dat is een wezenlijk onderdeel van
mijn betoog geweest. Als je dat in extremis trekt, ontstaan er natuurlijk
wel problemen. Het is niet zo dat een gemeente van elke omvang ook krachtig
kan zijn.Voorzitter! Ik heb een motie uit de Tweede Kamer van het lid Hoekema c.s.
over Bathmen aan de provincie toegestuurd en verzocht, in het licht van die
motie haar werk te doen. Maar het werkt bij mij niet zo dat ik tegen de provincie
zeg: en niets daarbuiten. Ik heb er een reuze hekel aan om tegen mensen te
zeggen dat zij hun eigen verstand niet mogen gebruiken. De provincie Overijssel
kijkt daar nu naar, en die zal met voorstellen komen, waarvan ik hoop dat
ik daar politiek gezien verder mee kan komen. Maar ik kom in ieder geval tot
voorstellen. Ik zal zorgen dat dit tot besluitvorming komt in de kamers. Ik
hoop dat de provincie Overijssel dit met de daar bekende voortvarendheid oppakt,
en dat we in de loop van het volgend jaar een punt kunnen zetten achter die
discussie van bijna 25 jaar, als het al niet langer is. Het is erg jammer
dat mevrouw Schoondergang niet kan worden overtuigd van de wenselijkheid van
het aanvaarden van dit wetsvoorstel.De heer Van Heukelum heeft uitvoerig stilgestaan bij de door hem geconstateerde
onzorgvuldigheid in de argumentatie. Ik maak daar een groot aandachtspunt
van. Ik zeg hem dat toe. Ik zal een en ander ook wat scherper beargumenteren,
want het kan natuurlijk wel zijn dat je af en toe in wat algemene begrippen
terechtkomt die hun veelzeggendheid beginnen te missen. Ik zal daarop letten.
Ik hoop dat dit tot goede resultaten leidt. Het is overigens bij herindelingvoorstellen
wel goed gebruik dat alle problemen die er zijn in gemeenten en anderszins,
niet allemaal op de vierkante millimeter worden uitgelicht. Wij houden het
toch graag een beetje positief en proberen te vermijden, dat we hier een zwarte
lijst krijgen van alle knelpunten in alle gemeenten. Dat is bestuurlijk geen
goede lijn, maar ik zal scherp argumenteren ten aanzien van datgene wat nodig
is.De heer Rabbinge heeft een aantal opmerkingen gemaakt, in belangrijke
mate in instemmende zin. Ik zal inderdaad de samenhang beter zichtbaar maken
en zal proberen om beter invulling te geven aan het anticiperen op de bestuursbehoeften.
Dat is heel wezenlijk. Ik zou dat graag willen illustreren aan de hand van
een voorbeeld. Ik kom op het ogenblik mensen tegen die mij vragen waar die
voorbereiding ten behoeve van de veiligheid bij de EK 2000 voor nodig was,
aangezien er helemaal niets gebeurt. Dat is zo, maar misschien is er een relatie
met de voorbereiding. Ik denk dat dit met veel dingen zo is,
ook met bestuur. Op het moment dat je constateert dat iets is vastgelopen,
moet je eigenlijk concluderen dat er een tijd geleden al iets had moeten gebeuren
om dat te voorkomen. Ik zal in ieder geval proberen om het geheel wat inzichtelijker
te maken. Ik meen dat het ook verstandig is om van tijd tot tijd wat meer
inzicht te geven in wat wij aan beleid kunnen toevertrouwen aan gemeenten.
De ontwikkeling gaat namelijk nog steeds door. Wij proberen nog steeds te
decentraliseren. Als hoofddirecteur van de VNG heb ik regelmatig gemeentebesturen
op mijn kamer gehad die mij zeiden: ik ben benieuwd hoe lang wij dat volhouden.
Er wordt op een heleboel gemeentehuizen soms gepiept en gekreund en ongelofelijk
hard gewerkt om het bij te kunnen houden. Als je dat weet, moet je daarmee
ook rekening houden. Het heeft dus zin om te anticiperen.Wat betreft Avereest meen ik dat het heel goed zou zijn als de provincie
bijzonder veel aandacht gaat besteden – ik geloof dat zij ook bereid
is dat te gaan doen – aan de verdere ontwikkeling van Ommen en de andere
drie gemeenten. Er moet voor gezorgd worden dat datgene wat daar tot ontwikkeling
kan komen om elkaar te versterken, ook een kans krijgt. Ik laat dat nu even
bij de provincie; ik zal dat met nadruk bij haar onder de aandacht brengen.
Ik heb eigenlijk wel de verwachting dat dit goed kan verlopen, ook de streek
kennende.De heer Van Heukelum heeft gezegd hoe de VVD-fractie naar dit wetsvoorstel
gekeken heeft en hoe het zij dit wenst te beoordelen: niet op alle details,
maar vooral ook op hoofdlijnen. Het kan dan voorkomen dat er onderdelen zijn
die minder aanspreken of die bezwaren oproepen. Het gaat echter om het totaal
en om de gevolgen als het wetsvoorstel niet tot stand komt. Het betreft hier
een afweging die mijnerzijds veel respect verdient.Voorzitter! Aan het adres van de heer Holdijk zou ik nog willen zeggen
dat een fixatie op het aantal gemeenten heel interessant kan zijn, maar dat
die alleen maar betekenisvol is wanneer die gespiegeld wordt aan maatschappelijke
ontwikkelingen. Overigens meen ik niet dat wij in Nederland daarmee eeuwig
door zullen blijven gaan. Wij moeten onze bestuurlijke ontwikkeling in de
toekomst ook plaatsen in het perspectief van wat er op Europees niveau gebeurt.
Een ontwikkeling die wij niet helemaal kunnen voorzien, maar die ongetwijfeld
ook een impact zal hebben op de manier waarop wij ons bestuur in Nederland
organiseren. Vraag mij nu niet om er morgen een notitie over te schrijven,
maar ik voorzie dat wij over tien tot vijftien jaar in deze Kamer andere dimensies
in de discussie brengen als het over de bestuurlijke organisatie gaat.Ik denk niet dat de veronderstelling klopt dat hoe minder gemeenten er
zijn, hoe minder weerstand de rijksoverheid ondervindt. Integendeel, het is
niet de rol van gemeenten om weerstand te bieden tegen de rijksoverheid. Alle
bestuurslagen zijn geroepen tot samenwerking ten behoeve van de burger. Het
is overigens wel belangrijk om over weerwerk te spreken, in de zin van kwaliteit,
het op goed niveau meedoen aan discussies, het zich goed kunnen inleven in
de problematiek en het zich zelfstandig eigen oordelen kunnen vormen. Het
moet gaan om gesprekspartners die met elkaar de problemen op een evenwichtige
manier kunnen aanpakken. Naar mijn mening zal dat door wat sterkere gemeenten
bevorderd worden, ook in een regionale context.De heer Holdijk heeft erop gewezen dat stabiliteit een belangrijke factor
is. Daar ben ik het mee eens. In een wereld die niet alleen maar natuurlijke
ontwikkelingen kent, maar ook ontwikkelingen die door de mens zelf worden
bevorderd, is het erg onwaarschijnlijk dat de overheid niet op veranderingen
zal inspelen. Stabiliteit is natuurlijk belangrijk en dat wordt ook in de
bestuurlijke organisatie weerspiegeld. Overigens gaan de ontwikkelingen vrij
snel en moeten mensen zich voegen in een nieuwe bestuurlijke ordening, omdat
de impact van de ontwikkelingen vooral een bestuurlijke is. Het is niet zo
dat er in het straatbeeld iets verandert.Ik ben het ermee eens dat wat de tijdsduur van de processen moet gelden
"hoe korter, hoe beter", maar ik vind wel dat de vereiste zorgvuldigheid betracht
moet worden. Ik zou daar niet op afgestraft willen worden.De heer Terlouw heeft gezegd eventueel een motie in te dienen, maar ik
hoop dat hij zich kan vinden in wat ik gezegd heb. Ik voel met hem mee en
ik zal proberen inhoud te geven aan zijn verzoek.Hij heeft gevraagd om welke problemen in Overijssel het gaat. Hij heeft
een aantal onderwerpen genoemd. Op al die gebieden zijn er problemen. Ik voeg
daar nog de werkgelegenheid aan toe. Op welke wijze kunnen wij werkgelegenheidsbevorderende
maatregelen nemen. Ik noem ook de bestuurskracht. Het is in deze Kamer, waar
wij vooral over de instrumentering van de gemeenten spreken, heel belangrijk
om vast te houden aan één van de harde constateringen van wetenschappelijk
onderzoek dat de kwaliteit van het gemeentelijk apparaat verbetert na een
herindeling. Dat vind ik een punt dat hier in de discussie een belangrijke
rol moet spelen. Overigens zijn deze herindelingen niet van een zodanige schaal
dat hier wereldsteden ontstaan. Het blijven gemeenten van een middelgrote
omvang, van plus klein tot middelgroot. Het is dus niet zo dat hier enorme
gemeenten gecreëerd worden. Dus ik denk dat men de schaal intern heel
goed in de gaten kan houden. Mijn ervaring met gemeenten met veel kernen is
dat daar vaak een specifiek kernenbeleid gevoerd wordt, dat erop gericht is
om mensen ook in een gemeente met veel kernen een goede plek te geven.De heer Bierman heeft gezegd dat die schaalvergrotingen in de toekomst
helemaal niet meer nodig zijn. Ik zie dat anders. De aanwezigheid van een
statisch bestuur als basisvoorwaarde voor dynamiek lijkt mij in ieder geval
te absoluut gesteld.De heer Bierman (OSF):Dat heb ik niet bedoeld. Het gaat mij erom dat als er veel verandert,
er vaste punten kunnen zijn. Ik heb in eerdere debatten over dit soort herindelingen
gewezen op het gevoel van veiligheid dat mensen hebben als er meer blauw op
straat is, los van het feit of de situatie onveilig is. Ik vind juist dat
het bestuur mee moet gaan in de dynamiek van de burger. Het bestuur moet misschien
wat overdreven, toneelmatig aanwezig zijn.Minister De Vries:Dan begrijp ik dat beter.De heer Ruers heeft onderstreept dat hij het op prijs zou stellen om een
wat sterkere argumentatie te krijgen, maar hij had al in eerste
termijn meegedeeld dat hij het toch niet met het wetsvoorstel eens kon zijn.
Ik weet niet of het in dit geval geholpen zou hebben, maar de volgende keer
zal ik reuze mijn best doen om zijn steun voor mijn voorstellen te krijgen.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Er is gevraagd om een hoofdelijke stemming. De te verwachten stemverhouding
rechtvaardigt de inwilliging van dat verzoek. Ik verzoek de leden na te gaan
of zij de presentielijst hebben ondertekend.Vóór stemmen de leden: Dees, Doesburg, Dupuis, Van Eekelen,
Ginjaar, Hessing, Van Heukelum, Jaarsma, De Jager, Ketting, Kneppers-Heijnert,
Kohnstamm, Luijten, Lycklama à Nijeholt, Meindertsma, Le Poole, Rabbinge,
Rensema, Roscam Abbing-Bos, Rosenthal, Schuyer, Stekelenburg, Swenker, Tan,
Terlouw, Van Thijn, Varekamp, Witteveen, Wolfson, Wöltgens, De Beer,
Bierman-Beukema toe Water, De Blécourt-Maas, Van den Broek-Laman Trip,
Castricum en de voorzitter.Tegen stemmen de leden: Dölle, Van Gennip, Hirsch Ballin, Hofstede,
Holdijk, Van den Hul-Omta, De Jong, Van der Lans, Van Leeuwen, Lemstra, Lodders-Elfferich,
Pastoor, Pitstra, Platvoet, Ruers, Van Schijndel, Schoondergang-Horikx, Schuurman,
Stevens, Timmerman-Buck, Veling, De Vries, Van Vugt, Werner, Woldring, De
Wolff, Baarda, Bemelmans-Videc, Van den Berg, Bierman, De Boer, Boorsma, Braks
en Van Bruchem.De voorzitter:Ik constateer, dat het wetsvoorstel met 36 tegen 34 stemmen is aangenomen.De vergadering wordt vijf minuten geschorst.De voorzitter:Ik deel iets mede over de orde van vandaag en de orde van volgende week
maandag. Gelet op het gevorderde uur lijkt het niet goed mogelijk om vanavond
en vannacht nog alle wetsvoorstellen te bespreken die op de agenda staan.
Vandaar dat ik het wetsvoorstel over de regels inzake de bescherming van persoonsgegevens
(25892) van de agenda van vandaag afvoer. Dit wetsvoorstel zal worden geagendeerd
op 3 en 4 juli. Daarbij moet ernstig rekening gehouden worden met de mogelijkheid
dat daarmee wordt begonnen op 3 juli en wel 's middags om halfzes. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19992000-1550-1566.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl