Behandeling van: het rapport van de tijdelijke commissie evaluatie opsporingsmethoden (26269) (debat met de commissie)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1998-1999, pag. 5184-5215

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

30-06-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

nr. 91, pagina 5184-5215

22-06-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26269Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 16 juni 1999 over de hoofdlijnennotitie Defensienota 2000Pagina 5181-5184
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van boek 2 van het Burgerlijk Wetboek in verband met de invoering van een regeling voor de vervanging van verloren gegane aandeelbewijzen alsmede intrekking van de Effectenvernieuwingswet (26133)Pagina 5180-5180
Lijst van ingekomen stukken (dinsdag 22 juni 1999)Pagina 5215-5216
Stemming over een motie, ingediend tijdens het debat over emancipatietaakstellingen, te weten: de motie-Bussemaker c.s. over verbetering van mainstreaming (26206, nr. 13)Pagina 5180-5180
Behandeling van: het rapport van de tijdelijke commissie evaluatie opsporingsmethoden (26269) (debat met de commissie)Pagina 5184-5215
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 22 juni 1999)Pagina 5178-5180
Presentie en opening (dinsdag 22 juni 1999)Pagina 5173-5173
Stemmingen over acht moties, ingediend tijdens het notaoverleg over de nota "Maatwerk voor morgen: het perspectief van een open onderwijsarbeidsmarkt", te weten: - de motie-Hamer c.s. over een financiële stimulans om een lerarenopleiding te gaan volgen (23328, nr. 47); - de motie-Hamer c.s. over een kwalificatiedossier voor leerkrachten (23328, nr. 48); - en zes andere motiesPagina 5181-5181
Stemmingen in verband met het voorstel van wet houdende wijziging van onder meer de Wet educatie en beroepsonderwijs opdat op grond van die wet bekostigde instellingen en andere instellingen die een niet uit de rijksbijdrage bekostigde opleiding educatie verzorgen, het recht kunnen verkrijgen aan de met goed gevolg afgelegde examens of onderdelen van examens van die opleiding een wettelijk geregeld diploma of certificaat te verbinden (erkenning diploma's niet uit rijksbijdrage gefinancierde educatie) (26374)Pagina 5180-5180
Stemmingen over twee moties, ingediend tijdens het debat over de tweede fase VO, te weten: - de motie-Lambrechts/Van Bommel over overladenheid van de tweede fase (26200 VIII, nr. 91); - de motie-Cornielje/Dijksma over bijstelling van te zware examenprogramma's (26200 VIII, nr. 92)Pagina 5180-5181
Vragen van het lid Buijs aan de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, over het faillissement van MadidoPagina 5175-5178
Vragen van het lid De Wit aan aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, over de gevolgen van de Wet flexibiliteit en zekerheid voor uitzendkrachten per 1 juli 1999Pagina 5173-5175

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 171 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het rapport van de
tijdelijke commissie evaluatie opsporingsmethoden (26269) (debat
met de commissie).De beraadslaging wordt geopend.De heer Schutte (GPV):Mevrouw de voorzitter! Ik mag mede namens de fractie van de RPF het woord
voeren.Ruim drie jaar geleden sloot de Kamer de behandeling af van het rapport
van de enquêtecommissie opsporingsmethoden, waaraan de naam verbonden
is van onze oud-collega Van Traa, die helaas van de resultaten van zijn werk
niet veel meer heeft gezien. Zijn naam zal echter nog lang verbonden blijven
aan elke discussie over dit onderwerp. Het was ook met zijn warme instemming
dat ik destijds een motie indiende, waarin gevraagd werd om een nieuw parlementair
onderzoek, namelijk naar de uitvoering van de aanbevelingen van de enquêtecommissie
en naar de effecten ervan op de opsporing.Die motie was geen vorm van werkverschaffing en nog minder een poging
de Kamer ertoe over te halen de uitvoering van de talrijke aanbevelingen naar
zich toe te trekken. Ik herinner mij dat het met name collega Dittrich was
die mij de gulden regel voorhield: de regering regeert, de Kamer controleert.
Zonder die regel aan te tasten, stelde ik er toen tegenover dat het hierbij
niet ging om de uitvoering van regeringsbeleid zonder meer, maar om de uitvoering
van de aanbevelingen van een Kamercommissie. Uit het feit dat de heer Dittrich
nu een van de leden van de tijdelijke commissie evaluatie opsporingsmethoden
is, leid ik af dat hij door dit argument overtuigd is.Dat neemt niet weg dat de heer Dittrich toen een reëel punt aan de
orde stelde, want ook na een enquête blijft de regering verantwoordelijk
voor haar beleid. De Kamer kan aanbevelingen doen, maar de regering bepaalt
welk gevolg zij aan die aanbevelingen geeft en is daarvoor verantwoordelijk
tegenover de Kamer. De Kamer doet er daarom goed aan zich bij het doen van
aanbevelingen niet op de stoel van de regering te zetten. Het ligt ook zeker
niet voor de hand elk parlementair onderzoek door een evaluatieonderzoek van
de Kamer te laten volgen. Op dit laatste aspect kom ik aan het slot van mijn
bijdrage nog even terug.Het resultaat van de evaluatie van de aanbevelingen van de commissie-Van
Traa ligt nu voor ons. Afgezien van de kleur van het kaft van het rapport
mag dit er zijn. De commissie heeft zich zorgvuldig van haar taak gekweten.
Er wordt een duidelijk beeld geschetst van de uitvoering van de aanbevelingen
van de commissie-Van Traa en van de effecten daarvan op de opsporing. Dat was ook de bedoeling van de indieners van de motie. Alleen al
daarom past een woord van dank aan de leden en de staf van de commissie.Ik wil niet verhelen dat de leden van onze fracties de afgelopen maanden
wel eens wat gemengde gevoelens hadden over de werkbelasting die verbonden
was aan het lidmaatschap van de commissie. Maar wij troosten ons met de gedachte
dat er voor collega Rouvoet, maar ook voor collega Rabbae, na het lidmaatschap
van twee onderzoekscommissies geen geheimen meer bestaan op het gebied van
de opsporing.Het rapport is later verschenen dan bij de indiening van de motie de bedoeling
was. Maar dat is de commissie niet aan te rekenen. Bovendien, op de oorspronkelijke
datum van 1 januari 1998 zou nog niet veel te evalueren geweest zijn. Ambtelijke
en politieke molens malen vaak langzamer dan gedacht en gewenst. Ook nu nog
is het effect van een aantal aanbevelingen niet te meten. Maar verder uitstel
zou niet goed geweest zijn. Een van de doelstellingen van het aangekondigde
onderzoek was immers druk op de ketel van de uitvoering te houden.De verschijning van het rapport is met veel politiek geruis gepaard gegaan.
Voorzover dat samenhangt met de bevindingen van de commissie kan dat nuttig
zijn. Maar er was ook geruis bij dat ik liever had gemist. Er is niets mis
mee als een onderzoekscommissie niet op alle punten unaniem is. De samenstelling
van de commissies wordt bewust breed gehouden. Dat kan het draagvlak voor
het onderzoek vergroten, maar de kans op uiteenlopende standpunten neemt er
wel door toe.Soms kan het ook beter zijn afwijkende standpunten in het rapport te vermelden.
Compromisteksten kunnen immers verhullend werken en de kracht van een rapport
meer aantasten dan een eerlijke vermelding van afwijkende standpunten. Wat
echter niet kan, is na publicatie van het rapport de discussie in de commissie
in het openbaar voort te zetten op punten waar het rapport geen melding maakt
van verschillen van inzicht. Ik zal de voorzitter van de commissie niet vragen
om aan te geven op welke punten het rapport compromisteksten bevat. Wel vraag
ik haar om in het algemeen aan te geven hoe de commissie is omgegaan met verschillen
in benadering tussen de leden van de commissie.Meer dan geruis ontstond door opneming in het rapport van een hoofdstuk
met wat met gevoel voor understatement genoemd wordt "bijzondere bevindingen".
Op het hoofdstuk zelf kom ik nog wel terug, maar ik ga nu in op de vraag naar
het waarom van dit hoofdstuk in dit rapport. De commissie is niet zelf op
opsporingspad gegaan, maar stuitte aan de hand van geruchten, tips en documenten
op feiten waar ze niet omheen kon. Het gaat om feiten die volgens de commissie
hard zijn, maar niet in juridische zin bewezen. De hardheid kan echter niet
in het openbaar worden aangetoond, omdat de bronnen niet openbaar gemaakt
kunnen worden. De vraag dringt zich dan op waarom de commissie toch besloten
heeft tot opneming in het rapport en bijvoorbeeld niet volstaan heeft met
melding van de relevante feiten aan de minister. De commissie zal zich gerealiseerd
hebben dat opneming in het rapport tot veel publieke discussie en tot nog
meer speculaties aanleiding zou geven. Wil de commissie haar afwegingen op
dit punt aan de Kamer meedelen?Voorzitter! De centrale boodschap van het rapport is dat "Van Traa" werkt.
Het rapport van de enquêtecommissie wordt door de betrokkenen serieus
genomen. De drievoudige crisis in de opsporing lijkt voorbij, het gezag is
hersteld. Dat is goed nieuws. Hier mag met recht van een bijzondere prestatie
gesproken worden. Drie jaar geleden kwam het rapport van de enquêtecommissie
hard aan bij velen die hard werkten en meenden goed te werken. Als nu blijkt
dat velen metterdaad goed werken, mag dat wel eens hardop gezegd worden. Dat
is ook goed in de richting van de samenleving. De crisis in de opsporing was
een crisis in de uitoefening van het overheidsambt en raakte de kern van dat
ambt, de uitoefening van de zwaardmacht. Daarom was het nodig dat de Kamer
met niet minder dan een enquête genoegen nam. Daarom ook was de verantwoordelijkheid
van de Kamer niet ten einde met de aanvaarding van de conclusies van het enquêterapport.Het positieve oordeel van de commissie geeft ook aanleiding om te vertrouwen
op een goede verdere implementatie van de aanbevelingen van de enquêtecommissie
en van de regelgeving die nog moet worden ingevoerd. Of is dit vertrouwen
wat al te voorbarig? De bijzondere bevindingen staan immers ook in het rapport.
Als waar is wat daarin wordt gesignaleerd, rijst de vraag of de crisis echt
is overwonnen. Ik realiseer mij dat de harde feiten uit hoofdstuk 5 dateren
uit de jaren tot 1994, maar kennelijk heeft de commissie aanwijzingen dat
ook na 1994 zaken mis zijn gegaan en dat mogelijk nog steeds sprake is van
corruptie. Hoe moet ik bovendien wegen dat de verantwoordelijke ministers
laat en onvolledig op de hoogte waren? Zijn dit nu niet juist voorbeelden
van misstanden uit de crisistijd of gaat het hier mogelijk om geïsoleerde
zaken die niet representatief zijn voor de algehele situatie bij de opsporing?
Ook dan blijft echter de vraag branden of de boodschap van Van Traa niet zo
duidelijk was dat zij doordrong tot in alle hoeken van het land, bij de politie,
de douane en andere uitvoerende diensten. Kortom, is de crisis wel echt voorbij?De commissie sluit haar rapport af met een hoofdstuk met conclusies en
aanbevelingen. Dat bevordert de overzichtelijkheid van het rapport zeer. De
vraag is waarom de commissie ervoor gekozen heeft om haar bevindingen ook
neer te leggen in 66 vaak nogal concrete aanbevelingen. Veel van deze aanbevelingen
hebben betrekking op uitvoerende taken die onder verantwoordelijkheid van
de regering vallen. Dat behoeft een onderzoekscommissie er niet van te weerhouden
om met aanbevelingen te komen, maar de vraag is of de argumenten die de commissie
tot een bepaalde concrete aanbeveling brachten, voldoende traceerbaar zijn
om door de Kamer overgenomen en door de regering nagekomen te kunnen worden.Veel aanbevelingen zijn terecht terughoudend geformuleerd. Soms weet de
commissie echter wel heel zeker wat er moet gebeuren. Ik geef een onschuldig
voorbeeld. Volgens aanbeveling 43 ziet de commissie geen meerwaarde in een
eigen toets door de DTOO. De conclusie is dan snel getrokken: deze extra toets
dient te vervallen. Ik zou zeggen: daar wil ik de eerstverantwoordelijke minister
wel eens over horen! Een minder onschuldige materie betreft de aanbevelingen inzake de observatiemethoden,
informanten en infiltranten en de gecontroleerde aflevering en doorlating.
Ik nodig de commissie uit de betekenis en de urgentie van haar aanbevelingen
op deze terreinen nog eens goed uit de doeken te doen, opdat de Kamer de discussie
over deze zaken met de regering goed onderbouwd kan aangaan.De commissie zal bij haar onderzoeksactiviteiten zeker regelmatig keuzen
hebben moeten maken. Het terrein van de opsporing is breed en voortdurend
in ontwikkeling. Dat neemt niet weg dat vragen gesteld kunnen worden over
de gemaakte keuzen. Van de bijzondere opsporingsdiensten heeft met name de
FIOD de aandacht van de commissie gekregen. De aanbevelingen 44 en 45 gaan
daarover. Waarom is er geen specifieke aandacht besteed aan de douane? Alleen
al het feit dat in het hoofdstuk over de bijzondere bevindingen de douane
met name genoemd wordt, had aanleiding kunnen zijn om er extra aandacht aan
te schenken. Ik noem verder de activiteiten van de vaste commissie voor Financiën
op dit punt, die juist vandaag antwoord heeft ontvangen op een reeks gestelde
vragen. Dit antwoord onderstreept onze zorgen op dit punt.Is er naar het oordeel van de commissie geen onderzoek nodig naar de vraag
hoe de verschillende bijzondere opsporingsdiensten zich met elkaar verhouden?
Of de werkafspraken logisch en duidelijk zijn? Of er geen territoriumdrift
plaatsvindt? Dit soort vragen liggen toch geheel in lijn met de rapportage
van de enquêtecommissie?Een soortgelijke vraag kan gesteld worden over nieuwe vormen van criminaliteit.
Ik denk in dit verband aan mensensmokkel. Er wordt melding van gemaakt dat
de motie-Rouvoet c.s. de aanpak van mensensmokkel volgens betrokkenen moeilijk
maakt. Verder worden wij herinnerd aan een brief van de minister van Justitie,
die speciaal gaat over vormen van mensensmokkel in verband met asielaanvragen.
Hoe zit het nu werkelijk met de aandacht voor dit soort mensonwaardige situaties?In paragraaf 6.2 geeft de commissie een korte schets van de veranderingen
die zich hebben voorgedaan rond de crisis in de opsporing. Het professioneel
zelfvertrouwen moet verder worden herwonnen. Daartoe moet onder meer een einde
komen aan onduidelijkheid en onzekerheid omtrent de vraag wat wel en niet
mag. Dat zal waar zijn, maar in hoeverre is dit een gevolg van nog ontbrekende
formele regelgeving?Het debat over de bijzondere bevindingen van de commissie zal vooral met
de ministers gevoerd moeten worden. Het gaat er nu om duidelijkheid over de
feiten te krijgen, voorzover dat nu en in dit verband mogelijk is. Reeds is
een verschil in benadering tussen commissie en regering zichtbaar. De commissie
vermeldt harde feiten. De regering wil bewezen feiten. Een feitelijke benadering
dus tegenover een juridische benadering. Is het niet zo dat bij mogelijke
delicten van deze ernst en omvang aantoonbare feiten meer dan voldoende moeten
zijn om, met prioriteit, een strafrechtelijk onderzoek in te stellen? Hoe
taxeert de commissie, tegen deze achtergrond, de stagnatie in de onderzoeken?De commissie is minder stellig als het gaat over mogelijke corruptie van
overheidsfunctionarissen. Zij gebruikt dan termen als "aannemelijk", "noodzakelijk"
en "aanwijzingen". Ik kan mij deze benadering voorstellen als het gaat over
de periode tot 1994. Als gesuggereerd wordt dat er aanwijzingen zijn dat er
nu nog corruptie plaatsvindt, heb ik daar moeite mee. Worden zo niet onderdelen
van de rijksdienst verdacht gemaakt op basis van algemene, niet te onderbouwen
indrukken? Hoe kan het dat de minister bij herhaling verklaart niet over concrete
aanwijzingen te beschikken dat ook nu nog overheidsfunctionarissen bij parallelimporten
betrokken zijn? De commissie heeft de minister toch alles verteld wat aan
feiten en geruchten bekend was? Of ligt dit, zoals de minister schrijft, genuanceerder?
Heeft de commissie alleen een aantal aspecten onder de aandacht gebracht,
zonder een totaalbeeld op tafel te leggen?Meer duidelijkheid is ook nodig over de deal met een topcrimineel. De
commissie gebruik concrete taal: vergaande afspraken, vastgelegd in een overeenkomst
en toestemming voor het maken van de afspraken. Als ik de minister goed begrijp,
is het allemaal een misverstand. Er was geen sprake van een deal, maar van
een onderhandelingsproces dat gewoonlijk aan een deal voorafgaat. Heeft de
commissie het inderdaad niet goed begrepen? Wijst het feit dat de formele
procedures niet gevolgd zijn misschien ook in die richting? De commissie heeft
zelf ook nog allerlei vragen, maar het lijkt mij dat zij moet kunnen aangeven
waarop zij haar mening baseert dat er sprake was van een echte, feitelijk
bindende overeenkomst.Mevrouw de voorzitter! De commissie constateert dat met haar rapport mijn
motie van 1996 is uitgevoerd. Ik kan dat zonder reserves bevestigen. De commissie
heeft haar werk kunnen doen zonder om enquêtebevoegdheden te behoeven
vragen. Misschien wil de voorzitter van de commissie daar nog eens op ingaan.
Was het klimaat bij de opsporingsinstanties inmiddels al zo verbeterd dat
ieder bereid was een Kamercommissie zonder formele bevoegdheden maximaal te
informeren, of speelden ook andere factoren een rol?De vraag is nog of achteraf bezien deze vorm van beleidsevaluatie een
goede is geweest. In antwoord 318 geeft de commissie er een positief antwoord
op: dit middel geeft de Kamer de mogelijkheid in relatief korte tijd inzicht
te krijgen in de wijze waarop door haar vastgestelde uitgangspunten ten aanzien
van beleid en wetgeving hun uitwerking hebben in de praktijk. Het is niet
aan mij op dit oordeel af te dingen, wel zou ik willen benadrukken dat dit
slechts één van de middelen voor de Kamer is om inzicht in effecten
van beleid te krijgen. De hoofdregel zal mijns inziens moeten blijven dat
het de taak van de regering is dit inzicht te verschaffen, gevraagd en ongevraagd.
Daarbij is het goed te weten dat de Kamer bij machte is zo nodig zelf het
onderzoek ter hand te nemen. Het recht van enquête is een krachtig instrument
in handen van de Kamer als het vooral als een indrukwekkende stok achter de
deur fungeert, waarmee zo nodig rake klappen worden uitgedeeld. Dat zal, dunkt
mij, ook moeten gelden voor het recht van de Kamer beleidsevaluatie zelf ter
hand te nemen.De heer Van de Camp (CDA):Mevrouw de voorzitter! Ik zou dit debat willen beginnen
met een citaat: "Als je het achteraf goed bekijkt, is alle ellende eigenlijk
in het begin van deze eeuw begonnen en zijn we 15 jaar later nog steeds bezig
met het puin te ruimen dat toen werd gemaakt, zegt Ania van der Bee, demissionair
minister van Rechtshandhaving en Rechtspleging. Haar SG, Jan-Bernd Kroes,
reageert: Ja, ik herinner mij nog een college van van Rozendaal uit die tijd
waarin hij het had over het verschil tussen chronische crisissen en actuele.
Het is in de opsporing toch wel heel lang gebleven bij het blussen van brandjes
terwijl het vuur bleef door smeulen. De minister: Heeft de manier waarop de
IRT-affaire van de jaren '90 werd aangepakt eigenlijk niet meer kwaad gedaan
dan goed? O ja, zou jij de fles open willen maken?"Tot zover, voorzitter, dit citaat uit het artikel Dagdromen voor een beeldscherm
van prof. Albert Koers, opgenomen in de bundel Grenzen tussen goed en kwaad,
een bundel die is uitgebracht ter gelegenheid van het 200-jarig bestaan van
het ministerie van Justitie.Mede om te voorkomen dat in de volgende eeuw op de zojuist geciteerde
manier over ons werk wordt gesproken, heeft de Tweede Kamer op 18 november
1998 op basis van de motie-Schutte de commissie-Kalsbeek ingesteld, mijn collega
Schutte refereerde daar reeds aan. Ook ik wil vandaag onomwonden mijn erkentelijkheid
en waardering voor het werk van de commissie uitspreken. Het is een stevige
prestatie om in een korte periode een grote hoeveelheid feiten en opvattingen
op een meer dan verantwoorde manier boven water te krijgen. Door velen, met
name buiten dit huis, is reeds gememoreerd dat de degelijkheid en complexiteit
van de hoofdstukken 1 t/m 4 in de publiciteit beduidend minder aandacht hebben
gekregen door de "bijzondere bevindingen" van hoofdstuk 5, maar daarover later
meer.De CDA-fractie deelt de opvatting van de commissie dat "de crisis in de
opsporing voorbij is" en dat de meeste neuzen dezelfde, de goede, kant op
staan. Het werk van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden
heeft, onder leiding van de ons ontvallen Maarten van Traa, destijds een diepe
indruk gemaakt op de Nederlandse samenleving, op politie- en justitiemensen
in het veld en, zeker niet op de laatste plaats, op het Haagse politieke bedrijf.
Er was derhalve een wereld te winnen. Net zoals de tijdelijke commissie is
de CDA-fractie content met de wijze waarop een forse stap in de richting van
het winnen is gezet. Maar tegelijkertijd zegt deze conclusie nog weinig, wellicht
zelfs te weinig. Wie het rapport "Opsporing in uitvoering" zorgvuldig tot
zich neemt, schrikt van de grote hoeveelheid werk die nog nodig zal zijn:
vele veranderingsprocessen en ook wetswijzigingen, zoals de zeer recent in
de Eerste Kamer aangenomen Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden. Ik zal die
hierna aanduiden met de familiaire naam "de Wet BOB".De Wet BOB is een van de belangrijkste producten van het rapport-Van Traa.
De bijzondere opsporingsmethoden zijn voor het eerst geregeld. Dat is winst,
maar veel is nog niet uitgekristalliseerd. Wij staan nog maar aan het prille
begin van een nieuwe opsporingstraditie. Naar mijn oordeel vergen de aanbevelingen
van de tijdelijke commissie reeds nu ingrijpende veranderingen van de trajecten
die in gang zijn gezet; ik denk daarbij met name aan de aanbevelingen 12,
20, 21 en 39. Ik zal hier straks nog over komen te spreken.Wanneer wij daarentegen vaststellen dat er niet meer sprake is van een
crisis, dan dienen wij als parlement ook het voortouw te nemen bij het uitspreken
van vertrouwen in de opsporingsdiensten in Nederland. Politie en justitie
hebben onder vuur gelegen en liggen vaak nog onder vuur. Dat is soms terecht.
Maar heel vaak is dit inherent aan het gecompliceerde werk in een steeds veranderende
omgeving. In niet weinig gevallen wordt het beeld gestuurd door de verdediging
van verdachten, die belang heeft bij slechte beeldvorming rond de opsporing.
Om hierover misverstanden en vervelende stukjes in mijn advocatenblad te voorkomen:
in hun positie zou ik waarschijnlijk hetzelfde doen. Ik spreek hier dus geen
oordeel uit. Hoe het ook zij, de politiek moet hier boven staan: kritisch,
maar met vertrouwen in de mensen die het moeilijke werk moeten doen in het
belang van de veiligheid van de samenleving.Wanneer wij met woorden vertrouwen uitspreken, moeten wij ervoor zorgen
dat wij vervolgens niet in regelgeving wantrouwen vastleggen. Terecht doet
de commissie-Kalsbeek een aantal aanbevelingen tegen dreigende bureaucratisering.
Mijn fractie heeft hierover een aantal vragen. Immers, door nogal wat respondenten
is tegenover de commissie verklaard dat de opsporing er sinds Van Traa niet
eenvoudiger op is geworden. Ik wijs maar op de gemelde problemen bij het vinden
van informanten.Voordat ik verderga, wil ik even een politiek-ideologisch rustpunt aanbrengen:
het nut en de noodzaak van misdaadbestrijding c.q. van de bestrijding van
georganiseerde criminaliteit. Waarom verrichten wij al deze inspanningen,
die zoveel menskracht, intellect en financiën vergen? Het antwoord mag
duidelijk zijn: om burgers het vertrouwen in de samenleving, zo u wilt in
de rechtsstaat, te laten behouden. Het kan en mag niet zo zijn dat het vertrouwen
van de burger in de rechtsstaat wordt geschonden door, vaak extreme, criminele
verrijking. De verhalen over de extreme rijkdom van grootschalige drugsdealers
ontwrichten het beeld van de hardwerkende man of vrouw die voor een "normaal
loon" een flinke arbeidsprestatie moet leveren.De commissie maakt in haar werkzaamheden een standvastig onderscheid tussen
normering en inzet van opsporingsmethoden, de organisatie van de opsporing
en het gezag over en toezicht op de opsporing. Ook ik wil dat onderscheid
zoveel mogelijk recht doen. Bij nadere beschouwing blijkt toch dat het met
name de normering en inzet van de opsporingsmethoden zijn die in mijn inbreng
de nadruk krijgen. Voorwaar een primaire taak van het parlement. In het debat
met het kabinet na het zomerreces zal mijn fractie ongetwijfeld dieper ingaan
op de andere twee onderdelen.Voorzitter! Na al deze inleidende woorden het rapport zelve. Op welke
wijze beoordeelt de commissie het interregnum? Wie gaf er nu daadwerkelijk
leiding tijdens het interregnum? Uit de discussie over de voetnoot van de
heer Diederer kennen wij de meerderheidsopvatting van de commissie met betrekking
tot de diverse richtlijnen. Er was echter meer en breder leiding te
geven dan over de implementatie van de richtlijnen. Kan de commissie een opvatting
geven over de andere aspecten? Ik denk aan de rol van de minister, van de
Tweede Kamer, alle mensen en instanties die betrokken waren bij het interregnum.Aan de vergaande complexiteit en bureaucratisering – ik verwijs
naar bladzijde 204, paragraaf 6.3.2 – van de opsporing wil ik een enkel
woord wijden. Wie de resultaten van de commissie-Van Traa, de parlementaire
behandeling van de resultaten en van de Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden
en dan nu het rapport van de commissie-Kalsbeek op zich laat inwerken, constateert
een zeer complexe, maar op onderdelen ook bureaucratische opsporingspraktijk.
Als concreet voorbeeld refereer ik hier aan aanbeveling 3 inzake de vermindering
van de diverse bevelen tot verlenging van een opsporingsbevoegdheid. Wat hieraan
te doen? Onze rechtsstaat vereist waarborgen bij de opsporing, waarborgen
voor het slachtoffer en de verdachte. Maar hoever gaan die waarborgen? Gaan
de waarborgen de opsporing in de praktijk belemmeren? Graag een oordeel van
de commissie op dit punt. De CDA-fractie is van mening dat politie en justitie
op een verantwoorde manier hun werk moeten kunnen doen, daarbij niet onnodig
gehinderd door procedures en te omvangrijke waarborgen voor de verdachte,
waarborgen die soms ook de belangen van de samenleving en de slachtoffers
schaden.Voorzitter: WeisglasDe heer Van de Camp (CDA):Voorzitter! Zorgen heeft de CDA-fractie over de zeer geringe voortgang
bij het financieel rechercheren, het digitaal rechercheren en het aanpakken
van zware milieucriminaliteit. Onomwonden constateert de commissie dat de
aandacht van veel opsporingsinstanties uitgaat naar wat ik noem de klassieke
drugscriminaliteit. Het is een prioriteit die door de CDA-fractie zeker wordt
gesteund, maar die niet mag verhinderen dat "nieuwere vormen van criminaliteit"
niet afdoende worden bestreden. De opleiding tot financieel rechercheur schiet
tekort terwijl nieuw opgeleide mensen ook bij het OM al snel elders emplooi
vinden. In het debat met het kabinet zullen wij zeker op dit element terugkomen.Voorzitter! Wat betekenen de diverse voorgestelde aanbevelingen voor een
naar alle waarschijnlijkheid nieuw op te starten wetgevingstraject en aanpassing
van de Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden? Ik weet dat de commissie het
niet op voorhand met mij eens is op dit punt, maar gaat een en ander werkendeweg
gebeuren en gaat de implementatie van de wet onverdroten van start? Wat betekenen
latere wetswijzigingen voor de dan inmiddels geschiede implementatie? Significant
zijn daarbij overigens de achtergronden van aanbeveling 64. Het wetsvoorstel
bijzondere opsporingsbevoegdheden was eind 1997 gereed voor plenaire behandeling,
maar door allerlei verwikkelingen is het eerst in november 1998 door de Tweede
Kamer behandeld. Lopen wij een dergelijk gevaar opnieuw?Een saillant probleem hierbij is overigens de uitleg van de Wet bijzondere
opsporingsbevoegdheden. Nu reeds zijn er talloze richtlijnen noodzakelijk
waarin beschreven wordt op welke wijze de talloze wettelijke bevoegdheden
in de praktijk moeten en kunnen worden toegepast. Bij de colleges bestuursrecht
van prof. Van Wijnbergen in Nijmegen werd mij altijd te verstaan gegeven:
zo weinig mogelijk pseudo-wetgeving. Maar als ik zie wat de Wet BOB aan richtlijnen
met zich brengt, vraag ik mij af of wij daarmee wel op de goede weg zijn.
Eer politie en justitie al deze zaken onder de knie hebben, zijn zij reeds
tientallen malen door de advocatuur onderuitgehaald. Niet te verwachten is
dat de talrijke aanbevelingen van de commissie-Kalsbeek tot een aanmerkelijke
vereenvoudiging leiden. Wat betekent dit alles voor de dagelijkse opsporingspraktijk?Ik kom te spreken over de Europese component, zij het niet geheel te uwer
gerieve, maar toch. Opmerkelijk vindt de CDA-fractie dat ook de tijdelijke
commissie hier weinig aandacht aan besteedt. Wie, let wel, in Nederland (!)
gaat wat doen? Wie is waar verantwoordelijk voor? Bij een steeds verdergaande
Europese samenwerking is naar onze mening in Nederland een eerste verantwoordelijke
nodig voor de Europese activiteiten, om het zo maar uit te drukken. Wordt
dit een taak voor het landelijk rechercheteam of het landelijk parket? De
recente dioxineproblemen en vettanktransporten hebben ons weer eens met de
neus op de feiten gedrukt. Heeft de commissie hier opvattingen over? Ik durf
deze vraag te stellen mede naar aanleiding van de aanbevelingen 46 en 47.
Over de neiging van Nederland om bij het gebruik van sommige opsporingsmethoden
uit de internationale pas te lopen, kom ik nog te spreken als het over die
aanbevelingen gaat.Er dient mede naar aanleiding van de antwoorden op de aan de commissie
gestelde feitelijke vragen een nadere gedachtewisseling plaats te vinden over
de financiële aspecten van de in totaal 66 aanbevelingen. Wij gaan derhalve
niet alleen een nader wetgevingstraject in (een verdere aanpassing van de
diverse werkwijzen en attitudes), maar ook een aanmerkelijk financiële
verzwaring van de opsporing in Nederland.Ik kom thans toe aan de bespreking van hoofdstuk 5 over de bijzondere
bevindingen. Wie nu alle bekende feiten en gegevens op zich laat inwerken,
komt tot een aantal vragen. Is de constatering juist dat een aantal van de
personen die door de commissie-Van Traa zijn gehoord, destijds op de hoogte
waren van de mogelijke, omvangrijke parallelle importen van cocaïne?
Wat betekent deze wetenschap voor de resultaten van de commissie-Van Traa?
Wellicht kan de commissie toch een tipje van de sluier oplichten, want het
blijft onduidelijk of er meer dan acht parallelle importen hebben plaatsgevonden
dan wel meer dan 15.000 kilo cocaïne is doorgevoerd.Interessant is ook het antwoord op de vraag wat er moet worden verstaan
onder de zin: medewerking van de douane en van de politie is bij de parallelimporten
noodzakelijk geweest. Waaruit kan die medewerking hebben bestaan?Wat is het oordeel van de tijdelijke commissie over de diverse onderzoeken
die na 7 november 1996 zijn aangevangen, de datum dat wij in dit huis het
plan van aanpak inzake de parlementaire enquête opsporingsmethoden behandelden?
Ik denk aan onderzoeken die gedeeltelijk zijn stopgezet dan wel gedeeltelijk
opnieuw zijn gestart in het voorjaar van 1999. Zo is de commissie in de beantwoording
van vraag 210 met name nogal kritisch over het uitblijven van het onderzoek
naar al dan niet corrupte ambtenaren, een van de weinige antwoorden
waarin zij een oordeel uitspreekt.Waarom bestaat er toch zoveel verschil van mening over de begrippen "deal",
"predeal" en "naar alle waarschijnlijkheid gemaakte bindende afspraken"? Volgende
vraag: waarom – naar de mening van de commissie – hebben de betrokken
hoofdofficier, het college van procureurs-generaal en het ministerie van Justitie
toestemming gegeven tot het maken van de betreffende afspraak? Hoe beoordeelt
de commissie het feit dat de wijze waarop de afspraken zijn gemaakt flagrant
in strijd is met de richtlijn afspraken met criminelen? En al beweert de minister
dat die afspraken zijn gemaakt op basis van de richtlijn informanten, dan
nog zijn die afspraken daarmee ook in strijd.Wie de brief van de minister van 17 juni jl. leest, in reactie weer op
hoofdstuk 5, valt een viertal punten op. Naar onze mening neemt de minister
niet nadrukkelijk afstand van de conclusies van de commissie-Kalsbeek. Hij
sluit zelfs niet uit dat de constateringen van de commissie juist zijn. Zie
onderaan bladzijde 4.De minister zegt thans niet te beschikken over concrete aanwijzingen die
tot een veroordeling door de strafrechter zouden kunnen leiden. De commissie
zegt daarentegen wel over concrete aanwijzingen te beschikken, maar laat in
het midden of die tot een strafrechtelijke veroordeling kunnen leiden. Dat
is meer dan een gradueel verschil.Zeer dubieus is de periode 1996-1999 wat betreft het strafrechtelijk onderzoek
naar de vermeende feiten in de periode 1991-1994. Dit onderzoek is in de periode
van minister Sorgdrager gewoon gestokt. Niet overtuigend is wat minister Korthals
inmiddels heeft geëntameerd om die onderzoeken weer vlot te trekken.Uit de brief van de minister leiden wij voorts af dat er wel degelijk
sprake is geweest van een zogenaamde predeal met een crimineel. De minister
wil het niet zo noemen, maar de voorbereidingen om tot een serieuze deal te
komen waren meer dan getroffen. Dat leiden wij althans af uit zijn schrijven.Ik zou dan ook aan de commissie willen vragen om een expliciete reactie
op deze vier analysepunten uit de brief, door mij namens de CDA-fractie uitgesproken.In de taakverdeling tussen grote en kleine fracties mag ik thans een aantal
van de aanbevelingen bespreken. Ik vroeg zojuist bij aanvang van het debat
de heer Schutte wat hij erover ging zeggen. Hij antwoordde dat hij zo weinig
tijd had dat hij dit toch overliet aan de grote fracties. Ik spreek nadrukkelijk
niet namens hem, want dat zou tot allerlei misverstanden leiden, maar het
is wel begrijpelijk dat de individuele aanbevelingen met name door de mensen
met wat meer tijd kunnen worden nagelopen. Voorzitter! Voor de eenvoud en
de dinerpauze meld ik u dat de aanbevelingen die ik niet nadrukkelijk bespreek,
de instemming van de CDA-fractie kunnen wegdragen. Bij de andere zal ik expliciet
instemming betuigen of kritische kanttekeningen plaatsen.De aanbevelingen 1 en 2 hebben de instemming van mijn fractie. Gezien
mijn voorgaande opmerkingen over verduidelijking, vereenvoudiging en implementatie
zeg ik: prima aanbevelingen.Wat betreft aanbeveling 3 zijn wij eveneens instemmend, maar zoals reeds
door mij opgemerkt, is hier geen wijziging van de Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden
voor nodig.Ik zal overigens per aanbeveling aangeven welk onderwerp het globaal betreft;
anders is het niet te volgen. Het is voor mij een soort examen. Wij staan
niet afwijzend tegenover aanbeveling 6 over de relatieve competentie. Kan
de commissie echter een nadere toelichting geven op de exacte bedoeling? Krijgen
alle officieren van justitie in Nederland nu een soort van nationale opsporingsbevoegdheid?Aanbeveling 7 over de notificatieplicht heeft zeker de instemming van
de CDA-fractie, althans de verdere vereenvoudiging daarvan. Heeft de commissie
nog een poging gedaan om na te gaan hoe de notificatieplicht ex artikel 126bbb
van de Wet BOB zal werken in de praktijk en welke administratieve en procedurele
belasting een en ander met zich brengt? Interessant daarbij is dat de commissie
verwijst naar artikel 6 EVRM. Ik mag er dan ook van uitgaan dat u er enig
inzicht in hebt hoe andere Europese landen de notificatieplicht in de praktijk
uitvoeren. Daar hebben wij graag wat meer inzicht in. De notificatieplicht
komt er overigens op neer dat achteraf aan de verdachte of de mogelijke verdachte
wordt medegedeeld welke bijzondere opsporingsbevoegdheden tegen hem zijn ingesteld.
Ik zeg dit, omdat ik u ietwat verward zag kijken.De voorzitter:Het was mijn natuurlijk neutrale blik.De heer Van de Camp (CDA):Dat zegt ook heel veel.Aanbeveling 12 gaat over een beter onderscheid tussen infiltrant en informant.
De CDA-fractie begrijpt de overweging achter deze aanbeveling zeer zeker.
Desalniettemin vragen wij ons af of hier niet sprake is van een te theoretische
benadering. Is het momentum van overgang van informant naar infiltrant in
de praktijk van het opsporingsonderzoek exact te duiden? Is op voorhand de
aard van de toegestane hand- en spandiensten schriftelijk met de informant
vast te leggen?Aanbeveling 19 gaat over deals met criminelen, maar dat noemen wij inmiddels
"toezeggingen aan getuigen in strafzaken". Deze aanbeveling kan rekenen op
steun van onze fractie. Bij de verdere parlementaire behandeling van het wetsvoorstel
toezeggingen aan getuigen in strafzaken komen wij hier zeker op terug. Ik
ervaar de kanttekeningen van de tijdelijke commissie daarbij als waardevol.Aanbeveling 20, over het afschaffen van de pseudo-koop, is voor ons een
van de moeilijke punten. De CDA-fractie heeft overwegende bezwaren tegen deze
aanbeveling. De pseudo-koop, maar ook de pseudo-dienstverlening blijkt in
de praktijk een zeer nuttige opsporingsmethode te zijn. Min of meer gelijkschakeling
met infiltratie zal een onnodige procedurele verzwaring van deze methode met
zich meebrengen. Ik heb het dan met name over titel Va in de Wet bijzondere
opsporingsbevoegdheden, waar burgers ingeschakeld kunnen worden bij de opsporing.
Ik geef een voorbeeld. Als er een installatiebedrijf is dat grote lampen moet
ophangen, kan bij die aannemer-installateur wel eens de indruk ontstaan dat
het uiteindelijk om een hennepkwekerij gaat. Als die man dat meldt bij de
politie en als hij ermee doorgaat, wordt de man medeplichtig aan een strafbaar
feit. Doch, wanneer het gebracht zou kunnen worden onder artikel
126y van titel Va, dan kan die man ermee doorgaan onder het kopje "pseudo-dienstverlening".
Als men aanbeveling 20 integraal in de Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden
doorvoert, is de vraag of men daarmee titel Va niet lam maakt. Vandaar ook
onze vraag op welke wijze het door de commissie gerefereerde handboek van
de werkgroep-Van de Beek de pseudo-koop respectievelijk de pseudo-dienstverlening
uitlegt. De CDA-fractie huldigt de opvatting dat de opsporingspraktijk zeker
behoefte heeft aan juist deze methode. Vooral omdat de commissie het allemaal
zo goed heeft bestudeerd, stel ik nog even de vraag waarom een en ander bij
de behandeling van de Wet BOB niet is overwogen. Ik kan mij niet voorstellen
dat die parlementaire geschiedenis zo kort is geweest dat het nu reeds tot
nieuwe inzichten bij met name de vice-voorzitter van de commissie heeft geleid.Aanbeveling 21 gaat over het verbod op doorlaten. De CDA-fractie is content
met deze aanbeveling en zij stemt in met de overwegingen die hieraan ten grondslag
liggen. Verduidelijking van artikel 126ff van de Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden
in een richtlijn, onder handhaving van het verbod op doorlaten – dit
kan ik aan mijn vader niet uitleggen – is voor de opsporingspraktijk
van groot belang. Wel lijkt het de leden van de CDA-fractie ondoenlijk om
op voorhand sluitende afspraken te maken omtrent de periode waarin niet tot
inbeslagname wordt overgegaan. Moet dat niet meer werkendeweg worden vastgesteld?Voorzitter! Is er serieus noodzaak tot een 24-uurspiketdienst? De zorgvuldigheid
van het al dan niet doorlaten vergt in onze ogen een beslissing overdag en
derhalve geen spoedvergaderingen 's nachts. Wat zijn overigens de organisatorische
consequenties en de kosten van een 24-uurspiketdienst voor het college van
procureurs-generaal?Voorzitter! Ik kom bij aanbeveling 23, over het onderscheid tussen het
wetsvoorstel inzake de inlichtingen- en veiligheidsdiensten en de Wet bijzondere
opsporingsbevoegdheden. Zullen ook de gedachten die de commissie achter deze
aanbeveling legt, niet kunnen leiden respectievelijk moeten leiden tot een
wijziging dan wel aanpassing van de Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden?Aanbeveling 24, over het verkennend onderzoek, heeft onze instemming,
maar tegelijkertijd hebben wij hier dezelfde vraag als bij aanbeveling 23:
leidt een en ander niet tot wetswijziging dan wel moet het allemaal niet weer
in complexe richtlijnen worden uitgelegd?Voorzitter! Dan kom ik aan het cluster van de aanbevelingen 28, 37, 38,
44 en 45. Dat gaat over de samenwerking tussen de diverse opsporingsdiensten
in dit land. Op deze aanbeveling verkrijgen de leden van de CDA-fractie gaarne
nog een nadere toelichting. Lopen wij niet het gevaar, ook weer gezien de
teksten achter de aanbeveling, dat we in een omvangrijke politiebesteldiscussie
terechtkomen, terwijl er juist behoefte is op dit moment aan rust, implementatie
en verbetering van samenwerking dan wel attitudes?Ik deel de zorgen van de tijdelijke commissie over de allerminst eenduidige
taakverdeling tussen landelijk rechercheteam, KLPD, kernteams, landelijk parket,
Koninklijke marechaussee en bijvoorbeeld bijzondere opsporingsdiensten als
de Algemene inspectiedienst. Dit is zeker een punt om ook in het debat met
de regering op terug te komen.Voorzitter! Ik kom aan de aanbevelingen 29, 30 en 31, de criminele-inlichtingendiensten.
Uit het rapport van uw commissie blijkt extreem duidelijk dat de criminele-inlichtingendiensten
een zorgenkind zijn gebleven na het rapport-Van Traa. Eenduidigheid en heldere
afspraken zijn hier nu op korte termijn geboden en ik hoop ook dat het kabinet
wat dat betreft deze aanbevelingen buitengewoon serieus neemt.Over aanbeveling 34, met betrekking tot de hulpofficier, kan ik kort zijn.
Ook instemming, maar tevens de vraag: brengt dit geen wetswijziging met zich?Ik kom bij aanbeveling 39, voorzitter. Ook hier toch weer enige onrust
bij ons, als het gaat om het gevaar voor een besteldiscussie. Wat steekt er
allemaal achter de zin: binnen het huidige regionale politiebestel zal naar
verwachting van de commissie een optimale nationale recherchehuishouding nauwelijks
realiseerbaar zijn? Ook het antwoord op vraag 82, van de schriftelijke vragen,
stelt de CDA-fractie bepaald niet gerust.Voorzitter! Dan kom ik bij de aanbevelingen 46 en 47, over de internationale
samenwerking met buitenlandse opsporingsdiensten. Ik zou toch de commissie
willen vragen om op te passen voor naïviteit. Nederlandse criteria zijn
niet eenzijdig aan Europa, respectievelijk de wereld, op te leggen. Het antwoord
op schriftelijke vraag 74 wekt de indruk dat de omliggende landen het niet
begrijpen. Dat kán niet het geval zijn.Vervolgens de aanbevelingen 56, 57 en 58, over de Centrale toetsingscommissie.
Die commissie is in de meeste gevallen het formele sluitstuk van de inzetbaarheid
van de diverse opsporingsbevoegdheden. Deze aanbevelingen hebben dan ook ons
fiat, zeker gezien de recente incidenten. Ik wijs nog maar even naar oktober
1998.Voorzitter! Ik kom toe aan aanbeveling 65 over het integrale onderzoek
dat zou moeten worden verricht naar aanleiding van de bijzondere bevindingen
in hoofdstuk 5. De CDA-fractie wil voor een definitief oordeel in tweede termijn
terugkomen op deze aanbeveling, zeker nadat onze vragen over dat hoofdstuk
beantwoord zijn. Het feitencomplex tot nu toe bekend, doet onze fractie echter
instemmend staan tegenover deze aanbeveling. Heeft de commissie een idee dan
wel een model op welke wijze het integrale onderzoek, onder directe verantwoordelijkheid
van de minister van Justitie, optimaal georganiseerd zou kunnen worden? Op
welke wijze wordt de betrokkenheid van het openbaar ministerie, het college
van procureurs-generaal en zijn voorzitter, respectievelijk van de officieren
van justitie die thans met de diverse onderzoeken zijn belast, gegarandeerd?
Op welke wijze kan de betrokkenheid van anderen – eventueel politie,
derden deskundigen en eventueel zittende magistratuur – worden gegarandeerd?Voorzitter! Ik kom toe aan aanbeveling 66. Hoe ad hoc is de ad-hoccommissie?
Wordt de Tweede Kamer niet onnodig belast met operationele c.q. tactische
informatie? Zijn naar de opvatting van de commissie met haar rapport de effecten
van de aanbevelingen van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden
definitief geëvalueerd? Of volgen er nog meer evaluatieronden?
Het laatste heeft zeker niet de voorkeur van de CDA-fractie. Politie en justitie
dienen in onze ogen weer zo snel mogelijk een normale bedrijfstak te worden,
die op een verantwoorde manier hun werk kunnen doen, zonder daarbij voortdurend
onderhevig te zijn aan specifieke politieke evaluatieprocessen.Voorzitter! Ik kom tot een afsluiting en doe dat opnieuw met een citaat
uit de reeds genoemde bundel. De secretaris-generaal: "Proost, en ik hoop
dat je in het nieuwe kabinet terugkomt. Ja, na die IRT-affaire hebben ze allemaal
regels en procedures bedacht, maar ik laat mij vertellen dat die het werk
van politie en openbaar ministerie zó aan banden legden, dat er al
snel allerlei spelletjes werden gespeeld, omdat anders niet te werken was.
Infiltratie mocht niet meer en als je informanten wilde beschermen, moest
je wel creatief met de regels om kunnen gaan." Antwoord van de minister: "Ja,
ook proost. Ik heb gehoord dat het uiteindelijk allemaal fout ging met de
bende-oorlog in 2000 en 2001. Was jij toen al niet werkzaam bij het ministerie
van Justitie?". Zo, voorzitter, willen wij niet de geschiedenis ingaan.Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Voorzitter! De fractie van D66 heeft veel waardering voor de gedegen wijze
waarop de tijdelijke commissie haar taak heeft vervuld, voor het rapport dat
zij heeft uitgebracht en voor de beantwoording van de vele vragen die wij
met elkaar gesteld hebben. Het rapport werpt een helder licht op de uit zijn
aard wat duistere wereld van de opsporing, en ook op de organisatie en het
gezag. Het rapport alleen al toont aan dat het zinvol is na verloop van een
aantal jaren te evalueren wat met de uitkomsten van een parlementaire enquête
is geschied. De motie-Schutte heeft haar effect gehad!Voorzitter! De verleiding is groot om direct naar hoofdstuk 5 te springen,
maar ik doe dat niet. Waar het de commissie en ook ons uiteindelijk om gaat,
zijn niet de incidenten, maar de structuur. Het gaat om het structureel verbeteren
van de wereld van de opsporing, opdat grootschalige criminele incidenten als
waarover hoofdstuk 5 handelt, worden aangepakt en in de toekomst minder kans
van slagen krijgen. Ik zeg het met opzet zo, want realisme gebiedt te erkennen
dat hoe goed ook de opsporing en hoe prima de organisatie en het gezag, criminaliteit
geheel uitbannen altijd een illusie zal blijven.Wat de Nederlandse samenleving nadrukkelijk van de politiek mag vragen,
is dat opsporing en opsporingsapparaat goed worden geregeld, dat uitvoering
wordt gegeven aan datgene waartoe door de IRT-enquête werd besloten,
dat opsporingsinstanties weten waar zij aan toe zijn, dat zij elkaar niet
tegenwerken maar dat er wordt samengewerkt en gepresteerd en dat wordt gecontroleerd
of het goed gaat. Het rapport van de commissie-Kalsbeek biedt daarvoor een
waardevolle bijdrage. Het toont niet alleen de gebreken aan maar geeft ook
oplossingsrichtingen. Het is verheugend dat de commissie op grond van haar
bevindingen tot de conclusie komt dat er niet meer van een crisis in de opsporing
kan worden gesproken – zoals nog wel ten tijde van de commissie-Van
Traa het geval was – maar dat de crisis is omgezet in een veelheid van
veranderingsprocessen. Politie en justitie werken in het algemeen weer goed
samen. De commissie constateert daarbij een grote bereidheid tot veranderen.
Men is kennelijk niet bij de pakken gaan neerzitten. Dat toont de veerkracht
van onze politie en justitie.Voorzitter! Ik behoor kennelijk tot de middelgrote fracties en dat betekent
dat ik niet alle aanbevelingen naloop maar dat ik een keuze maak. Ik houd
wel de volgorde van het rapport aan.Ik begin met de opsporing. De eerste aanbeveling is het expertisecentrum.
De opsporingsinstanties willen wel veranderen maar vaak ieder voor zich. Er
worden wel nieuwe oplossingen gevonden maar de communicatie daarover met anderen
laat nog te wensen over. Dat betekent een grote diversiteit en nogal eens
opnieuw het wiel uitvinden. Dat moet en kan anders. Terecht vestigt de commissie
hier de aandacht op. Weg met de vele werkgroepen, overleggen en commissies
en op naar een expertisecentrum waar alle goede initiatieven kunnen worden
samengebundeld. Het klinkt aantrekkelijk. De ondoorzichtigheid is ook ons
een doorn in het oog. Maar wie is er nu verantwoordelijk voor zo'n centrum?
Wie maakt uit welke oplossing de moeite van het bewaren en van het doorgeven
waard is? Kortom, wie bewaakt de input en wie de output? Zou het niet verstandiger
zijn een dergelijk centrum onder aansturing van het college van PG's te brengen
in plaats van te kiezen voor de benadering van een onafhankelijk studiecentrum
die ik in de aanbeveling van de commissie proef? Graag krijg ik op dit punt
duidelijkheid.Ik kom bij de richtlijnen. D66 acht het met de commissie onbegrijpelijk
dat in het tijdvak tussen de commissie-Van Traa, februari 1996, en het tot
stand komen van de Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden, eind 1998 het zogenaamde
interregnum, zo onhelder is gebleven wat op het gebied van de opsporing nu
precies wel en niet mocht. En dat, terwijl een van de belangrijkste uitkomsten
van de commissie-Van Traa was dat daar ten spoedigste duidelijkheid in moest
komen. Er was een wirwar van voorlopige uitgangspunten, conceptrichtlijnen,
andere richtlijnen en aanbevelingen. Ze spoorden lang niet alle en vergeten
werd in ieder geval de communicatie met het uitvoerende vlak. Particulier
initiatief heeft nog verdienstelijk getracht hier iets aan te doen. In de
wandelgangen wordt dat de "bijbel van Frits de Groot" genoemd. Maar de conclusie
lijkt onafwendbaar. In dat interregnum heeft het ontbroken aan een heldere,
tussentijdse normering en aan het kenbaar maken aan het uitvoeringsniveau
van datgene wat er wel was. Zo wist men daar bijvoorbeeld vaak niet van het
bestaan van een ruimte van een muizengaatje voor het doorlaten van harddrugs.
Het college was hier opvallend afwezig, evenals de ministers. Daarover zullen
wij natuurlijk volgende week verder spreken. Het college wekte bij ons de
indruk vooral met zichzelf bezig te zijn geweest. Het is ons niet ontgaan
dat de heer Niederer hier een voetnoot heeft geplaatst. Maar hij lijkt aanbeveling
54 van de commissie over de noodzaak van een meer actief college, wel te onderschrijven.
Graag zou ik daarop enige verheldering krijgen. Hoe kan dat? Heeft de commissie
overigens inzicht in wat er zoal is misgegaan ten gevolge van die onduidelijkheden
bij de uitvoering? Ik kom dan bij de toetsingscriteria. Opvallend is de voortdurende onduidelijkheid
ten aanzien van de toetsingscriteria voor opsporingsmethoden. Wet- en regelgeving
richten zich vooral op de procedures maar overschrijding van procedureregels,
bijvoorbeeld het niet melden bij de Centrale toetsingscommissie, wordt niet
per definitie door de rechter afgeschaft. Hier is ook de ene rechter de andere
weer niet. De inhoud wordt al helemaal aan de praktijk overgelaten. Tegen
deze achtergrond is een bundeling van de jurisprudentie op het gebied van
de opsporingsmethoden, waar de commissie op aandringt, gewenst. Maar hoe dat
in het vat te gieten? Is er niet enige vertrouwelijkheid vereist bij de criteria
die bijvoorbeeld de Centrale toetsingscommissie aanlegt? Zou ook hier het
college niet een belangrijke rol moeten worden gegund?En dan de hardcore van de opsporing: de informanten en de infiltranten.
In alle uitgangspunten, regels, richtlijnen en in de praktijk wordt geworsteld
met het onderscheid tussen informant en infiltrant. Het al dan niet onder
regie van politie en justitie mogen plegen van strafbare feiten zou daarbij
maatgevend moeten zijn, volgens de commissie in aanbeveling 12. CID's hanteren
echter vooral creatieve oplossingen, omdat zij de dagelijkse gang van informanten
toch niet te sturen achten. Het criterium van de commissie zal nooit geheel
sluitend kunnen zijn. Daarvoor is het grijze tussengebied van pseudo-koop,
hand- en spandiensten, gestuurde informanten, burgerinfiltranten, criminele
burgerinfiltranten te groot. Toch wil de commissie anders reguleren dan nu
in de Wet BOB is vervat en daarnaast de al dan niet standaard overeenkomst
introduceren. Zou het daardoor niet alleen maar moeilijker worden informanten
te werven, zoals velen in de praktijk vrezen?Waar echter ook nog iets te veel aan voorbijgegaan lijkt te worden, is
dat Nederland nog eens te maken krijgt met zaken die vanuit het buitenland,
en vooral Amerika en Duitsland, tot ons komen en dus met de eisen die in die
landen worden gesteld. Criminaliteit stopt niet bij de grenzen. Een criminele
burgerinfiltrant wordt bijvoorbeeld in Amerika wel geaccepteerd, evenals de
uitlokking. Zo'n zaak zou voor onze rechter echter uiteenspatten vanwege dat
voortraject dat wij weer niet erkennen. Ook de samenwerking met buitenlandse
opsporingsdiensten in Nederland is grotendeels nog een black spot. Aanbeveling
49 over de liaisons betreft slechts een beperkt onderdeel. Zou op dit terrein
niet een specifiek ruimer onderzoek wenselijk of haast noodzakelijk zijn?
Pas dan lijkt een regeling, zoals in aanbeveling 46 wordt aangeduid, mogelijk.
Graag op dit punt het oordeel van de commissie.Ook ten behoeve van de informatie over etnisch georganiseerde organisaties
kan criminele burgerinfiltratie wel eens nodig blijken. Werkt de zogenoemde
korteklapformule van het WODC, die vooral het effect van de verstoring van
een mierennest heeft, niet al te kortstondig? Het zal ook nogal eens voorkomen
dat een informant vrij plotseling en onverwacht voor het dilemma komt te staan
een klein strafbaar feit te moeten plegen dan wel zijn eigen rol te verraden.
Wordt hij door de krappe grens informant-infiltrant niet al te zeer aan banden
gelegd en wordt hiermee zijn informatiepositie niet bemoeilijkt? Is dit wel
te vervangen met een schriftelijke al dan niet standaard overeenkomst?Voorzitter! Deze voorbeelden tonen aan dat het vinden van een werkbare
grens moeilijk zal zijn. De D66-fractie is bereid met de commissie, de minister
en met deskundigen te zoeken naar een mogelijk betere grens. Maar of die nu
noodzakelijkerwijze uit moet komen waar de commissie op afkoerst, valt nog
te betwijfelen. In ieder geval zullen de uitkomsten van de onderzoeken die
worden gevraagd in de aanbevelingen 14, 15, 16 en 17 daarbij behulpzaam kunnen
zijn. Stringente regelgeving kan wel eens het tegengestelde effect hebben,
bijvoorbeeld omdat de informatiepositie van politie en justitie wordt verzwakt
en daardoor de criminaliteit in de kaart wordt gespeeld. En de crimineel als
lachende derde is wel het laatste wat wij willen. Zou het enigszins oprekken
van de definitie van informant en deze vastleggen in de Wet BOB of in een
uitvoeringsregeling niet een wenselijker richting kunnen zijn? Dit biedt de
rechter ook helderheid, zij het een andere.Dat informanten ook meer voor andere terreinen dan fraude en milieu gezocht
moeten worden, ondersteunen wij van harte. Criminaliteit op dat terrein verdient
ook terdege te worden aangepakt en zo snel mogelijk. Op de deals met criminelen
kom ik straks nog terug.Dan de gecontroleerde aflevering en doorlating. De commissie acht verheldering
nodig van de zojuist in de Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden getroffen
regels onder artikel 126ff. Dat feit alleen al geeft aan hoe moeilijk te regelen
een en ander kennelijk is. De D66-fractie is op zich voor verheldering, maar
wil zich wat de precieze invulling betreft nog niet volledig binden aan de
voorstellen zoals de commissie nu heeft geformuleerd. Dit lijkt me bij uitstek
een discussie die met de minister en na het horen van deskundigen in het veld
in een parlementair debat tot een definitieve oplossing moet worden gebracht.
Het is echter uitermate vreemd dat een nimmer geformaliseerde richtlijn –
ik doel nu op wat op pagina 64 is aangekondigd – tot nu toe de doorleveringspraktijk
bepaalt. Is het niet de hoogste tijd dat de minister een keuze maakt over
hetgeen het college en hem verdeeld houdt? Ik hoor graag op dit punt het oordeel
van de commissie.Dan de ondoorzichtigheid en diversiteit in informatieregelingen. Informatie
is nodig voor de opsporing van strafbare feiten, maar ook voor de handhaving
van de openbare orde, de staatsveiligheid en de bestuurlijke rechtshandhaving.
Elk onderdeel is weer afzonderlijk geregeld in een aparte wet, de Wet op de
strafvordering, de Politiewet, de toekomstige wet inlichtingen- en veiligheidsdiensten
en de Wet BOB. Aanbeveling 23 waarin op de afstemming tussen deze verschillende
regimes wordt aangedrongen, is ons dan ook uit het hart gegrepen. Heeft de
commissie al iets duidelijker zicht op welke punten er onoverkomelijke tegenstrijdigheden
zijn te vinden? En heeft zij al enig inzicht in de reden waarom de departementen
niet eerder op dat lumineuze idee van afstemming zijn gekomen?Dan de notificatie. Vaak is een spanningsveld tussen de rechten van het
individu en het belang van de bescherming van gevoelige informatie ten behoeve
van de opsporing aanwezig. Dat is met name het geval bij de notificatieplicht
waar het EVRM om vraagt. De commissie onderkent dat en beveelt onder
aanbeveling 7 aan dat notificatie zo moet gebeuren dat tactische informatie
niet bloot komt te liggen. Maar valt dat anders dan via een algemeen statement
te regelen? En zou niet moeten worden overwogen bepaalde kwetsbare informatie
pas na verloop van een langere termijn – ik bedoel dan een beduidend
langere termijn – te notificeren? Is daarover gedacht in de commissie?Dan de camera's. Het onderzoek of in een strafproces in de rechtszaal
met proces-verbaal van camerawaarneming in plaats van camerawaarneming zelf
kan worden gewerkt, lijkt ons zeer de moeite waard. Dit zou snel moeten gebeuren.Wij zijn het met de noodzaak tot versteviging van de opleidingsfunctie
eens. Maar de kosten zijn, zoals bij vele van de aanbevelingen, een punt apart.
Wij vragen ons wel af waarom voor financieel rechercheren alleen aan een opleiding
binnen de politie wordt gedacht. Het moet toch mogelijk zijn om bestaande
financieel deskundigen met een aanvullende cursus geschikt te maken?Dan de organisatie van de opsporing, hoofdstuk 3. De commissie constateert
een grote verscheidenheid bij de regionale reorganisaties van de opsporing
en vindt dat de voor- en nadelen daarvan moeten worden bezien. Dit is aanbeveling
27. Wel acht zij de verhoudingen tussen de korpsen verbeterd. Er is nauwelijks
meer sprake van onwerkbare verhoudingen tussen politie en OM. Dat is verheugend.
De kritiek van de commissie richt zich vooral op de diversiteit en ook op
het feit dat er nog steeds geen algemene CID-regeling is. De grote verscheidenheid
bij de CID's was de commissie-Van Traa al een doorn in het oog. Waarom heeft
dat zo lang geduurd en wie valt dit te verwijten? Graag op dit punt meer helderheid.D66 kan zich niet aan de indruk onttrekken dat de aanbevelingen op het
terrein van de organisatie veelal verbijzonderingen zijn van het algemene
standpunt van de commissie in aanbeveling 39. Daarin uit de commissie de vrees
dat een optimale nationale recherchehuishouding nauwelijks te verwezenlijken
is in het huidige regionale politiebestel. De commissie vraagt de minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties om een onderzoek, waarbij alle
aspecten van centrale sturing van de informatiehuishouding van de Nederlandse
politie in kaart worden gebracht, wat dat dan ook zijn moge!Mijnheer de voorzitter! Graag zou ik op dit punt wat verheldering van
de commissie hebben. Acht de commissie een goede organisatie van de opsporing
in feite onmogelijk binnen ons decentrale politiebestel en vraagt de commissie
enigszins omfloerst om een onderzoek naar een compleet nationaal politiebestel?
En wreekt zich hier wellicht de wat meer centralistische invalshoek van justitiedeskundigen?Over de mening van D66 wil ik helder zijn. Wij zijn voor iets meer centrale
aansturing van de politie, zoals ook in het regeerakkoord is verwoord, zonder
echter de decentrale verworvenheden van de regionale politie, een politie
dicht bij huis, prijs te willen geven. Een zekere eigenheid bij de korpsen
moet blijven. Binnen dat stramien is een meer centraal gestuurde opsporing
volgens D66 zeer wel te verwezenlijken.De personele samenwerking tussen FIOD en kernteams is divers. De bevoegdheden
verschillen. De commissie pleit in aanbeveling 44 voor een uniforme structuur.
Is deze in te passen in de huidige structuur van de regiokorpsen? Wij zijn
het overigens eens met de aanbeveling dat de FIOD een volwaardige criminele-inlichtingendienst
moet krijgen. Dat is belangrijk voor de verbetering van de informatiehuishouding,
die nu gebrekkig is. Daardoor lopen FIOD-functionarissen en douane soms nodeloos
gevaar.Dan kom ik op het gezag en het toezicht, hoofdstuk 4. Net als de commissie
is D66 van mening dat een actievere houding van het college van PG's gewenst
is, zoals ook in aanbeveling 54 staat. Al eerder bleek hoezeer daarbij het
een en ander misging en hoezeer het college meer in de eigen problemen verwikkeld
leek. Moet niet ook de minister worden verweten dat hij dat min of meer gedoogde?
De constatering dat de minister over het algemeen op de hoogte wordt gehouden
door het college over concrete vragen over doorlaten, deals, burgerinfiltranten
en politiek gevoelige zaken, klinkt geruststellend. Helaas bleek die omschrijving
nog wel eens wat erg veel ruimte te bieden. De Wet BOB brengt daar verandering
in en eist expliciet toestemming voor een aantal bijzondere opsporingsmethoden.
In het overige zal het reglement van het college moeten voorzien. Daarvoor
is dan goedkeuring van de minister vereist. Ik denk dat het goed is. Zo zijn
de verhoudingen in ieder geval duidelijk. Nu de praktijk nog.De Centrale toetsingscommissie vervult een belangrijke rol bij de toetsing
van opsporingsmethoden. De commissie constateert dat deze commissie gezaghebbend
aan het worden is. Dat is een belangrijke en goede constatering.Er valt wel iets te zeggen voor de suggestie van de commissie om af te
stappen van de registratie van de opsporingsmethoden bij de CTC, nu er toch
geen registratieplicht is. Men beveelt aan, over te gaan tot het in gang zetten
van periodiek wetenschappelijk onderzoek. Op zichzelf lijkt mij dat een goede
suggestie. Overigens wil ik daar graag de minister eerst over horen.Dan hoofdstuk 5: het was een bom. Wij dachten dat na Van Traa alles beter
ging, en dan ineens dit. De commissie bleek tijdens haar onderzoek te zijn
gestuit op een aantal ernstige feiten, documenten en gebeurtenissen in de
periode 1991-1994 die gerelateerd kunnen worden aan de IRT-affaire en de deltamethode.
Nu de commissie de rijen heeft gesloten en de heer Niederer tot mijn vreugde
weer con amore achter de tafel zit, ga ik ervan uit dat de hele commissie
vindt dat de feiten en bevindingen in aantal en zwaarte de bezorgdheid van
de commissie rechtvaardigen. D66 steunt de commissie hierin. Ook de minister
weerspreekt in zijn brief van 17 juni de feiten niet, doch legt het accent
op de afwezigheid van strafrechtelijkbewezenverklaring. Hij weet in ieder
geval sinds oktober vorig jaar van delen en sinds maart 1999 alles. Andere
opsporingsdiensten wisten zelfs al een jaar eerder van het een en ander. Over
wie wat wist, spreken wij volgende week.De deltamethode blijkt een dekmantel te zijn voor veel grootschaliger
criminele activiteiten dan waarvan sprake was tijdens de IRT-enquête.
Daar ging het slechts om enkele honderden kilo's coke. Ook bij mij rijst dan
de vraag: wist men daar toen dan niet van af? Is daar tijdens de verhoren
bewust over gezwegen? Ten minste 15.000 kilo coke met een straatwaarde van
1,2 mld. zou via het systeem van parallelimporten in die genoemde
periode zijn binnengesmokkeld. Daarbij zouden dubbelinformanten en corruptie
bij overheidsfunctionarissen een rol spelen. De deelonderzoeken die ernaar
werden ingesteld, stagneerden onder meer vanwege onderling wantrouwen binnen
politie en justitie.Net als de commissie gaan wij er vooralsnog van uit dat het hier niet
om een structureel probleem gaat, maar om een incident met tentakels. Er lijkt
ook sprake te zijn van samenhang tussen verschillende door de commissie gevonden
feiten en zaken. Ook sluit de commissie niet uit dat iets vergelijkbaars in
de een of andere gedaante nog wel eens zal of kan voorkomen. De vondst enkele
weken geleden van 4000 kilo coke met een waarde van 400 mln. in Rotterdam
laat zien dat dit niet ondenkbaar is.Het blijft onbegrijpelijk dat voor de periode 1996-1999 de 26 resterende
vragen van het Fort-team tot nu toe onbeantwoord zijn gebleven. Even onbegrijpelijk
is het dat van de vier strafrechtelijke onderzoeken die in gang werden gezet,
slechts één tot een strafzaak en veroordeling heeft geleid.
De commissie heeft daarvoor een vijftal redenen gevonden waarvan het gebrek
aan samenwerking tussen de meestbetrokken opspoorders voor mij de meest irritante
is, alsook het feit dat het kennelijk gewoon bleef voortbestaan zonder dat
iemand ingreep. Graag zou ik van de commissie willen horen welke redenen voor
het laten voortbestaan van deze ongewenste situatie de minister en het college
van procureurs-generaal in gesprekken met de commissie hebben gegeven.Ernstig is de constatering van de commissie dat de medewerking van de
douane en politie bij de parallelimporten noodzakelijk is geweest via storefronts,
afdoening omzetbelasting, invoerrechten, ongecontroleerde dan wel juist genummerde
containers enzovoorts. Voor de beoordeling daarvan lijkt mij de vraag relevant
wat door de commissie precies onder medewerking wordt verstaan. Kan er sprake
zijn van onbewuste medewerking, wellicht van naïviteit? Was de medewerking
wel bewust, maar was er een reden voor? Was er werkelijk sprake van corruptie?
Kan de commissie op dit punt wat meer helderheid verschaffen?Ongetwijfeld heeft ook de commissie kennisgenomen van de publieke beweringen
van officier van justitie Teeven over mogelijke beïnvloeding vanuit de
criminele wereld van overheid, politiek en rechterlijke macht en de discussies
daarover in de Kamer. Is de commissie op dat soort bevindingen gestuit? Heeft
zij daarnaar gezocht, maar niet gevonden?In de XTC-zaak waarin een chauffeur onder bedreiging met een vuurwapen
door een informant werd gedwongen naar Engeland te rijden en aldaar tot twintig
jaar gevangenisstraf werd veroordeeld, kreeg ik de indruk dat niets is ondernomen
om het lot van deze figuur te verzachten, bijvoorbeeld door via het ministerie
van Buitenlandse Zaken of een andere Nederlandse instantie te bewerkstelligen
dat hij in Nederland zijn straf mag uitzitten. Dat is juist gisteren mogelijk
gemaakt voor mensen die hun straf uitzitten in Marokko. Waarom kan dat niet
tussen Engeland en Nederland?Wie heeft er toch toestemming verleend voor een vergaande deal of predeal
van de officier van justitie met een topcrimineel? De fractie van D66 is evenals
de commissie zeer terughoudend ten aanzien van deals met criminelen. Dat blijkt
ook uit onze kritische inbreng bij het betreffende wetsvoorstel. De overheid
daalt daarmee gemakkelijk af naar het niveau van de onderwereld zelf. Daar
wordt gemakkelijk verlinkt, zoals wij allen weten. Het kan justitie chantabel
maken. Ik citeer in dit opzicht prof. Bovenkerk. Deals moeten een uiterste
middel zijn, waarvan in ieder geval de minister op de hoogte moet worden gesteld.
Op grond van een brief van de minister krijg ik de indruk dat de minister
hier wat anders tegenaan kijkt, althans in het concrete geval. Het zou immers
om een soort voorfase gaan, waarvoor minder zware eisen gelden. Heeft de commissie
die indruk ook? Deelt de commissie het standpunt van de minister dat voor
zo'n voorfase minder zware regels behoren te gelden?De door de commissie naar voren gehaalde feiten, bevindingen en documenten
rechtvaardigen naar het oordeel van D66 de aanbeveling van de commissie om
een integraal onderzoek naar de gesignaleerde feiten en bevindingen te doen
instellen onder verantwoordelijkheid van de minister van Justitie. De nadruk
ligt naar mijn gevoel op het begrip integraal vanwege de mogelijke samenhang.
Graag hoor ik wat de commissie bedoelt met integraal.Ik zou ook wat meer duidelijkheid willen hebben over het type onderzoek
dat de commissie voor ogen staat. Uitsluitend strafrechtelijk onderzoek is
misschien wat te beperkt, maar een brede sociologische benadering lijkt ons
het andere uiterste. Ook daarvoor pleit ik niet. Uit de brief van de minister
krijg ik de indruk dat hij meer op deelonderzoeken uit is. Graag verneem ik
van de commissie hoe zij daar tegenaan kijkt. Hoe ziet zij de relatie tussen
reeds in gang gezette onderzoeken en het onderzoek dat door de commissie wordt
bepleit? Wij kunnen billijken dat de Kamer voor de controle vanwege het vertrouwelijke
karakter kan overgaan tot de instelling van een soort inlichtingen- en veiligheidsdienstencommissie
voor de opsporingen, mits het daarbij om een tijdelijke commissie gaat. De
commissie heeft toch geen permanente commissie van parlementaire speurneuzen
voor ogen? Dat is in ieder geval niet wat de fractie van D66 wil.De heer De Wit (SP):Ik keer even terug naar het begin van de bijdrage van mevrouw Scheltema,
waarbij zij inging op de implementatie van de richtlijnen. Zij vroeg zich
af hoe het mogelijk was dat het college van procureurs-generaal daar zo weinig
aan gedaan heeft. Geldt dat ook niet voor de minister? Had ook de minister
niet een actievere rol moeten vervullen bij het door- en invoeren van die
nieuwe richtlijn?Mevrouw Scheltema-de Nie (D66):Ik heb met name gesteld dat mij met betrekking tot dat interregnum vooral
de totale afwezigheid van zowel het college als van de minister is opgevallen.
Dat impliceert natuurlijk dat ik daar volgende week vragen over zal stellen,
want dat heeft ook mij, op z'n zachtst gezegd, verbaasd.De heer Van Oven (PvdA):Voorzitter! De tijdelijke commissie evaluatie opsporingsmethoden dient
uiteraard te worden gerespecteerd voor de enorme hoeveelheid
werk die door haar leden en haar staf is verricht ter uitvoering van de motie-Schutte.
Op die manier krijgt de Tweede Kamer een unieke kans om tot een tussentijdse
evaluatie te komen van de reorganisatie van justitie en politie op het gebied
van de praktische aanwending van opsporingsmethoden. Het gaat om een inhoudelijke
tussenstand of een tussentijdse totaalstand, los van de concrete wetgevingsvoorstellen
die hier regelmatig te behandelen zijn, los van de totale reorganisatie van
het OM en los van de incidenten op strafrechtelijk en strafvorderlijk terrein
die ons nu en dan blijven bezighouden.Het werk van de commissie betekent ook een saluut van de Tweede Kamer
aan de leden van de parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden,
die de Tweede Kamer als het ware de beginstand heeft geleverd. Dat saluut
geldt natuurlijk in de eerste plaats voor haar voorzitter Maarten van Traa,
wiens wegvallen zeker op dagen als deze zo concreet voelbaar is. Het is een
eer en een genoegen voor leden van de Tweede Kamer om aan de hand van deze
commissie over het door Van Traa ontworpen pad voort te wandelen. De fractie
van de PvdA is de commissie en haar staf voor haar inspanningen in ieder geval
bijzonder erkentelijk. Wij betreuren het wel dat er sprake is geweest van
een tijdelijke uitval van het lid Niederer, maar nu hij in de moederschoot
is teruggekeerd, zien wij geen reden om daar in onze bijdrage veel aandacht
aan te schenken.De Tweede kamer heeft het zich met het opgestelde tijdschema niet gemakkelijk
gemaakt. Wij behandelen nu – twaalf dagen nadat het rapport is uitgebracht
en vijf dagen nadat de schriftelijke vragen erover zijn beantwoord –
met de commissie een rapport van 231 bladzijden, de bijlagen niet meegerekend.
Uiteraard is daarbij in de eerste plaats van belang de noodzaak om de aanbevelingen
waarvan de uitvoering spoedeisend is, snel te behandelen, ook met de regering.
Dat laatste gebeurt volgende week en heeft dus betrekking op hoofdstuk 5.
In de tweede plaats moet het debat over het hele rapport zo spoedig mogelijk
binnen de Tweede Kamer worden gevoerd. De leden van de commissie kunnen hun
arbeid daarmee niet formeel, maar praktisch wel goeddeels als afgerond beschouwen.
Op basis van de resultaten van de discussie kunnen wij dan na het reces met
de regering verder praten, hopelijk zo spoedig mogelijk.De inhoud van hoofdstuk 5 heeft begrijpelijkerwijs de meeste aandacht
getrokken. Wij moeten ervoor oppassen dat de rest van het rapport daardoor
niet wordt overschaduwd. Vandaar dat ik zelf een strakke indeling heb gemaakt
voor wat betreft enerzijds de aanbevelingen 1 t/m 64 en anderzijds de aanbevelingen
65 en 66 met het daaraan ten grondslag liggende hoofdstuk 5, waaraan ik achtereenvolgens
aandacht zal geven.Het gegeven dat wij wat betreft hoofdstuk 5 deels met operationeel nog
relevante gegevens te maken hebben, is lastig. Vandaar de besloten briefing
die wij gisteren met de commissie hebben gehad. Uit het feit dat tot het houden
van die briefing Kamerbreed kon worden besloten, blijkt wel dat het opsporingsbelang
in de Nederlandse samenleving in den brede wordt ingezien. Dat is bepaald
een verworvenheid van de Nederlandse samenleving.Het is tevens een handicap voor de discussie die wij vandaag voeren. Volksvertegenwoordigers
behoren immers hun arbeid zo veel mogelijk in openheid te verrichten. Wij
moeten ons realiseren dat het ook deze week kan voorkomen dat er vragen gesteld
worden die de commissie wellicht niet zal willen beantwoorden. Voor een dergelijk
antwoord zullen wij dan ook begrip hebben. Daar liggen immers operationele
overwegingen aan ten grondslag.Ik kom te spreken over de aanbevelingen, zoals die in het laatste hoofdstuk
van het rapport zijn geformuleerd. Daarna kom ik terug op hoofdstuk 5. Ik
heb reeds gewezen op het belang van het rapport. In het rapport wordt wat
betreft de indeling voortgeborduurd op het rapport van de parlementaire enquêtecommissie:
de normering, de organisatie en het gezag.Ik wil daarvan, heel kort weergegeven, zeggen dat wat betreft de normering
veel wetgeving tot stand is gekomen en nog op stapel staat. In het interregnum
zijn ook veel conceptrichtlijnen, richtlijnen en handleidingen ontwikkeld.
Het nadeel daarvan is dat die regelingen onderling niet altijd consistent
zijn en dat zij bovendien niet bij alle betrokkenen bekend zijn. Daardoor
bestaat er nog steeds veel onduidelijkheid en onzekerheid in de praktijk.
Dat geldt met name voor de regeling van het doorlaten en het verschil in aanpak
van een informant en een infiltrant, ook in verband met rechtshulpverzoeken.
Ik kom daar nog op terug. Een positief punt is dat de Centrale toetsingscommissie
een nuttige rol speelt. De oordelen van de CTC over de verschillende opsporingsmethoden
worden echter helaas te weinig verspreid en duidelijk gemaakt, zodat de betrokkenen
daarvan niet optimaal kunnen profiteren.De organisatie is een belangrijk punt. De reorganisatie van de politie
verloopt in de korpsen op een verschillende manier. Er wordt te weinig centraal
gestuurd, vanuit het ministerie. De verschillende landelijke diensten die
zich met de opsporing van georganiseerde criminaliteit bezighouden, blijken
een onoverzichtelijke lappendeken te vormen. Ook op het gebied van de internationale
samenwerking mankeert er nog het een en ander. Daarop zal ik apart terugkomen.Over het gezag kan worden gezegd dat het openbaar ministerie het gezag
heeft hernomen. Dat geldt vooral voor de zaaksofficieren tegenover de politie.
Er blijven, zeker op dit ogenblik, ook naar aanleiding van hoofdstuk 5, zorgen
over de positie van het college van PG's.Net als collega Van de Camp zal ik alleen die aanbevelingen behandelen
waar mijn fractie niet op voorhand akkoord mee kan gaan of waar de fractie
opmerkingen over heeft. Het gaat dan over een minderheid van de aanbevelingen.
Dat zou de commissie gerust kunnen stellen.In de derde aanbeveling staat dat de mogelijkheden voor aparte bevelen
tot verlenging van opsporingsbevoegdheden verminderd moeten worden. Mijn fractie
gaat daarmee akkoord. Dan moet echter nauwkeurig, per methode, bekeken worden
waar het kan en met welke intervallen de controle moet plaatsvinden. De vraag
hierbij is of daarvoor niet een wetswijziging is vereist.In de zesde aanbeveling wordt gesteld dat er geen principiële bezwaren
verbonden lijken te zijn aan wijziging van de regeling van de relatieve competentie.
Het CDA heeft gevraagd om een nadere toelichting. Mijn fractie
sluit zich daar graag bij aan. Op zichzelf kan ik mij er overigens wel iets
bij voorstellen, in de zin dat het praktischer kan werken voor opsporings-
en vervolgingsambtenaren. Een mogelijk nadeel zou wel kunnen zijn dat het
kan leiden tot forumshopping, in die zin dat je enkele superstrafrechtbanken
zou krijgen die als het ware bekend zouden staan om hun soepele waardering
van opsporingsmethoden. Hoe oordeelt de commissie daarover?In aanbeveling 7 wordt gesuggereerd om de notificatie nader te regelen.
Collega Van de Camp sprak over vereenvoudigen, maar dat heb ik niet uit de
aanbeveling begrepen. Ik betwijfel ook of de regeling die de commissie zich
voorstelt, tot een vereenvoudiging zal leiden. Het gaat om een zodanige notificatie
dat openbaring van opsporingsactiviteiten wordt vermeden. Dat kan een aantrekkelijke
gedachte zijn, maar de vraag is of je je bij die nadere bepaling toch niet
moet beperken tot situaties waarmee een acuut strafrechtelijk belang is gemoeid,
dus bijvoorbeeld een lopend strafrechtelijk of opsporingsonderzoek. Als je
die band niet legt, dreigt die notificatie mijns inziens illusoir te worden.
Als je notificatie afhankelijk maakt van de vraag of daardoor een opsporingsmethode
in zijn algemeenheid aan de oppervlakte zou kunnen komen, dan kan het voorkomen
dat die in sommige gevallen helemaal niet plaatsvindt en dat kan toch niet
in overeenstemming zijn met de jurisprudentie van het Europese Hof. De vraag
is ook hoe ver die jurisprudentie volgens de commissie reikt.In aanbeveling 9 gaat het om de observatiepraktijk. Ik sluit mij aan bij
de opmerkingen van mevrouw Scheltema daarover en zou nog willen vragen of
kan worden bewerkstelligd dat hetgeen wordt opgeschreven als resultaat van
die registratie een feitelijke weerslag vormt van datgene wat is geregistreerd.
De weergave van de registratie mag niet zodanig worden dat daardoor een verkeerde
indruk wordt gewekt, dus een indruk die niet met de waarheid overeenkomt.In aanbeveling 12 gaat het om de afbakening van de begrippen "infiltrant"
en "informant". De commissie stelt voor te bepalen dat van de informant bepaalde
hand- en spandiensten moeten kunnen worden gevraagd die hem dan niet zouden
mogen worden aangerekend en dat dit in een overeenkomst zou moeten worden
vastgelegd. Wordt hier niet geprobeerd een onderscheid te redden dat in de
praktijk niet werkt? In de Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden is vastgelegd
dat een infiltrant onder voorwaarden strafbare feiten mag plegen en de informant
niet. De commissie is kennelijk van mening dat ook informanten in de praktijk
gedwongen kunnen worden om strafbare feiten te plegen en ik ben het daarmee
eens. Dat is lang niet altijd te vermijden. Als nu een uitzondering wordt
gemaakt voor hand- en spandiensten van geringe importantie en de invulling
van dat begrip aan de rechter wordt overgelaten, waarbij geringe importantie
ook nog eens gerelateerd moet worden aan het delict waarover informatie wordt
gegeven – zie het antwoord op vraag 293 – dan is het voor mij
wel zeer de vraag of er dan nog wel sprake is van een in de praktijk hanteerbaar
criterium, waardoor de bedoeling van het voorstel wel erg gemakkelijk kan
worden ontdoken. Bovendien vraag ik mij af of het niet te veel is gevraagd
om alle denkbare strafbare feiten van tevoren al in een overeenkomst vast
te leggen. Het zal in de praktijk voorkomen dat een informant bepaalde strafbare
feiten bijwoont, je zou zelfs kunnen zeggen dat dit eigenlijk zijn taak is,
maar dan strafbare feiten die wellicht niet in alle openheid verricht zullen
worden. Doet hij dan niet mee, dan komt zijn geloofwaardigheid natuurlijk
wel snel ter sprake en dus zijn positie en eventueel zelfs zijn veiligheid.
In dat soort situaties kan van een informant toch niet worden gevergd dat
hij even snel zijn overeenkomst tevoorschijn haalt om te zien of hetgeen hem
gevraagd wordt ook door de officier van justitie in de overeenkomst is vastgelegd?
Maar ik vrees dat de praktijk dan zichzelf helpt. Al snel worden de hand-
en spandiensten dan gevangen in een algemene formule die ruimte laat en daarom
eigenlijk nietszeggend is. De rechterlijke invulling is vanuit het oogpunt
van rechtszekerheid dan al snel een schijnoplossing. Misschien is het zuiverder
om de beoordeling van dit soort hand- en spandiensten aan de officier van
justitie over te laten en de rechter een soort proportionele toetsing te laten
verrichten.Onder aanbeveling 18 stelt de commissie voor om een nadere studie te verrichten
naar de wijze waarop geheimhouders moeten omgaan met criminele informatie.
Mijn fractie steunt die aanbeveling op zich, maar vraagt zich wel af waartoe
die studie moet leiden. Betekent dit bovendien dat nadere wetgeving in het
verschiet ligt? Wij hebben op dit gebied al te maken met een uitgebreide jurisprudentie.
Heeft de commissie hierover concrete ideeën?Aanbeveling 21, die gaat over het doorlaten, heeft de commissie verder
uitgewerkt dan alle andere aanbevelingen. Naar aanleiding van het rapport-Van
Traa is dit thema uitgebreid bediscussieerd. De conclusie was toen dat doorlaten
niet mag, met een heel kleine uitzondering: het zogenaamde "muizengaatje".
Tot verontwaardiging van het parlement bleef dit achterwege in het wetsvoorstel
bijzondere opsporingsbevoegdheden. Via het amendement-Kalsbeek is dit alsnog
in het wetsvoorstel vastgelegd en inmiddels is het geheel in de Eerste Kamer
tot wet verheven. In de praktijk heeft men het er moeilijk mee, dat is nu
wel duidelijk. In de praktijk is men nog niet geconfronteerd met de nieuwe
wet, maar wel met de uitspraken van de Tweede Kamer naar aanleiding van het
rapport-Van Traa; daarnaast was men nog het bos in gestuurd met een conceptrichtlijn
waarover de minister en het college van procureurs-generaal het niet eens
konden worden. Dit alles maakt een rekkelijke interpretatie van het begrip
"doorlaten" verleidelijk; immers, als je het geen "doorlaten" meer noemt,
dan geldt de regeling niet meer.Het antwoord van de commissie hierop is een voorstel tot een nadere richtlijn,
een uitwerking van de Wet bijzondere opsporingsbevoegdheden, met het oog op
een verheldering ten behoeve van de opsporingsdiensten. Op zich is dit een
heel logische reactie. In een gepreciseerde tekst wordt aangegeven in welke
zwaarwegende gevallen men doorlaten zou moeten toestaan en het college van
procureurs-generaal zou hiervoor toestemming moeten geven. Problematisch is
echter dat ook in deze tekst bepaalde interpretabele begrippen staan, bijvoorbeeld
dat de hoeveelheid van de door te laten voorwerpen afhankelijk
is van de mate waarin zij schadelijk zijn voor de volksgezondheid. De vraag
rijst onmiddellijk of ook dit soort normen niet verder moeten worden ingevuld.
Het probleem hierbij is echter dat je daar weer zo ver mee kunt gaan, dat
de praktijk door een dergelijke zeer gespecialiseerde en bureaucratische regeling
wordt bemoeilijkt. Wordt de door de commissie beoogde en door mijn fractie
volledig gesteunde verheldering op deze wijze bereikt of moet desondanks de
oprekking van de uitzonderingsmogelijkheden mogelijk blijven?Daarnaast is er natuurlijk het sluitstuk van de controle door het college
van procureurs-generaal. Een praktisch probleem hierbij is dat dit toch al
zwaarbelaste college 24 uur per dag aanwezig moet zijn; uiteraard niet met
vijf leden en wellicht niet eens vertegenwoordigd door één lid,
maar de kans is groot dat iemand wordt aangesteld die in de nachtelijke uren
dit soort doorlatingspraktijken in zijn eentje moet toetsen. Hierdoor zouden
wij toch weer op een lager plan uitkomen dan de commissie beoogt.Over de organisatie heb ik slechts één opmerking, namelijk
ten aanzien van aanbeveling 23, waarin de commissie aanbeveelt om de verschillen
tussen de Wet BOB en het wetsvoorstel inzake de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
nader te doen bezien. Dat lijkt mijn fractie goed. Overigens kan de Kamer
niet altijd de ene wet op de andere laten wachten. Dit punt kan terugkomen
bij de behandeling van het wetsvoorstel inzake de inlichtingen- en veiligheidsdiensten
in het najaar.Wat betreft het gezag wil ik de aandacht vestigen op aanbeveling 43, waar
het gaat om de nieuwe taken van de hulpofficier van justitie op het gebied
van opsporingsmethoden. Het is niet duidelijk welke expliciete taken de commissie
aan de hulpofficier wil geven. De ruimte voor een dergelijke regeling is wettelijk
beperkt, gezien het feit dat in de Wet BOB geen rol is weggelegd voor de hulpofficier
van justitie. De commissie beoogt hier kennelijk geen wetswijziging. Ik leid
dat af uit antwoord 358.Voorzitter! Ik kom te spreken over de internationale samenwerking. Internationale
politiële samenwerking is steeds belangrijker geworden bij de aanpak
van georganiseerde criminaliteit. Ook al zijn wij dan in Nederland op de goede
weg met de regulering en de controle, als wij via de internationale samenwerking
die greep weer verliezen, dan zijn veel inspanningen tevergeefs. De fractie
van de PvdA waardeert het dat de commissie ondanks de beperkte tijd die haar
ter beschikking stond, ook aan dit aspect aandacht heeft besteed. Wij hebben
wel de indruk dat de commissie geen volledig beeld heeft kunnen krijgen. De
bevindingen die wel worden gepresenteerd op dit gebied zijn intussen verontrustend.
Er resteren vragen waaraan de commissie geen aandacht heeft besteed. Zo is
niet duidelijk geworden hoe de politiële samenwerking in Schengenverband
verloopt op het gebied van de opsporingsmethoden. In Schengenverband zijn
hierover afspraken gemaakt. In oktober 1998 is het Europolverdrag in werking
getreden en zijn liaisonofficieren gestationeerd bij Europol voor uitwisseling
van gegevens. In het kader van de goedkeuring van het Europolverdrag is ook
over hun status gesproken. Dat is vastgelegd. Ten aanzien van die liaisonofficieren
kan niet worden gesproken over het ontbreken van een formeel kader, zoals
de commissie doet.Dan is er nog het antwoord op vraag 281 waar het gaat om de naleving van
de verplichtingen uit de Schengenuitvoeringsovereenkomst en uit het Europolverdrag.
De commissie zegt dat die verplichtingen zo ondoorzichtig zijn voor de praktijk
van de opsporing, dat die ervaren worden als een obstakel voor een goede samenwerking.
Dat is een uiterst verontrustende conclusie. Heeft de commissie er wetenschap
van of deze praktijkproblemen ook zijn doorgespeeld in Schengenverband en
Europolverband? Zijn het problemen die ook elders worden ervaren? Wat leveren
de inspanningen van de regering op dat gebied op?Een ander terrein waar de opsporingsmethoden tot verwarring kunnen leiden
betreft de JBZ-raad. Wij hebben een enkele keer gesproken over het begrip
"doorlaten in Europees verband". Minister Sorgdrager heeft ons verzekerd dat
daarover geen misverstand kon bestaan. Het begrip "durchlassen" staat gelijk
met gecontroleerd afleveren. Het is geregeld in het Verdrag van Wenen. Dat
betekent dat je op eigen grondgebied een transport door laat gaan, maar dan
wel met de bedoeling om het uiteindelijk in beslag te nemen. Zo is ons in
1996 meegedeeld. Dat kan gemakkelijk weer een ander begrip opleveren dan het
doorlaten zoals wij dat in Nederland verstaan. Een beoordeling van de internationale
samenwerking op het terrein van opsporingsmethoden zonder de ontwikkelingen
in het kader van Schengen, de JBZ-raad en Europol daarbij te betrekken, geeft
dan een onvolledig beeld van de stand van zaken. Terzake van de situatie in
de ons omringende landen hebben wij nog een rapport te verwachten van de commissie-Tak.
Dat biedt misschien een aangrijpingspunt voor nadere studie. Ik dacht dat
mevrouw Scheltema dit onderwerp ook had aangeroerd. Ziet de commissie dat
ook zo en is het kader om een dergelijke studie aan te vatten inmiddels duidelijk
genoeg? Ik zou mij dus willen aansluiten bij de kop die ik dit weekend in
Vrij Nederland zag, namelijk "Kalsbeek moet aan grensuitbreiding doen".Op het gebied van de internationale samenwerking zijn nog een aantal aanbevelingen
gedaan die ik kort zal bespreken. Aanbeveling 46 houdt in om formeel te regelen
aan welke regels een buitenlandse opsporingsorganisatie moet voldoen als in
Nederland opsporingshandelingen wordt verricht. Er is al veel geregeld in
het kader van het Schengenverdrag, het genoemde Verdrag van Wenen en het Europolverdrag.
Er is bijvoorbeeld in Schengenverband een leidraad. Het onderwerp is bovendien
zeer actueel, omdat in december in JBZ-verband het actieplan van de Raad en
de Commissie is aanvaard over de ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid.
In dat actieplan is vermeld dat binnen een periode van twee jaar een studie
moet worden verricht in EU-verband, ook naar opsporingsmethoden, zij het dat
het zich beperkt tot de georganiseerde misdaad. Wij mogen hopen dat die studie
daadwerkelijk binnen twee jaar, gerekend vanaf 1 mei, resultaten zal opleveren.
Het is natuurlijk van het grootste belang dat dit verbonden wordt aan de uitwerking
van de aanbevelingen die de commissie-Kalsbeek nu heeft gedaan. Als in aanbeveling 46 ook nog wordt gesteld dat verdergaande controle
door de Nederlandse autoriteiten niet noodzakelijk is onder de voorwaarde
dat de verdachte in het buitenland voor de rechter wordt gebracht, doet dat
wel de vraag rijzen of wij ons niet de mogelijkheid ontnemen om ook achteraf
te controleren of buitenlandse opsporingsdiensten zich wel hebben gehouden
aan gemaakte afspraken. De buitenlandse rechter, die een ander toetsingskader
kan hebben, komt misschien niet toe aan die toetsing aan de Nederlandse normen.Met aanbeveling 47 over de voorlichting op gestructureerde wijze over
de in Nederland geldende regels zijn wij het uiteraard eens. Die kan wel pas
worden uitgevoerd als aanbeveling 46 is uitgewerkt.Onder 48 wordt nog eens aanbevolen om tot verduidelijking te komen rond
doorlaten, gecontroleerde aflevering en criminele burgerinfiltranten en om
dit ook van toepassing te laten zijn op buitenlandse rechtshulpverzoeken.
Daarmee is natuurlijk onduidelijk de positie van de buitenlandse burgerinfiltrant.
De vraag is of bij de toetsing van buitenlandse rechtshulpverzoeken de Centrale
toetsingscommissie een rol zou kunnen spelen en of dit zou kunnen worden gestructureerd.Ten slotte is er nog het punt van de liaisonofficieren, waarvoor een uitgewerkt
kader moet komen. Ik heb al gezegd dat dit ook zou moeten gelden voor de Europol
liaisonofficieren, althans dat aandacht zou moeten worden besteed aan dat
verband.Nog een paar laatste aanbevelingen voordat ik aan hoofdstuk 5 kom.De voorzitter:U heeft nog 7 minuten. Ik zeg het maar, nu u dit zo aankondigt.De heer Van Oven (PvdA):Dan zal ik mij wat sneller door de stof heen worstelen, alhoewel ik ben
uitgegaan van 50 minuten.De voorzitter:Dat klopt. U bent om kwart voor vijf begonnen.De heer Van Oven (PvdA):Het college zal een actievere houding moeten aannemen.De voorzitter:De als altijd alerte leden van deze Kamer wijzen mij erop dat ik niet
kan klokkijken. U heeft nog meer tijd.De heer Van Oven (PvdA):Als u mij ook even tijd geeft om deze slag te verwerken.De voorzitter:U heeft nog 23 minuten.De heer Van Oven (PvdA):Voorzitter! In aanbeveling 54 wordt voorgesteld dat het college van PG's
op korte termijn nadere beslissingen neemt omtrent de doorwerking van de richtlijnen
en regels over opsporingsmethoden. Er staat ook dat er een actievere houding
van het college wordt verwacht. Dat is inderdaad een kernpunt van het rapport.
Het college heeft het er lelijk bij laten zitten. Daar komt het eigenlijk
op neer. Dat blijkt zowel uit de nog bestaande onduidelijkheid over de toelaatbaarheid
van verschillende opsporingsmethoden in het veld als uit de bevindingen in
hoofdstuk 5, omdat dit hoofdstuk natuurlijk toch ook betrekking heeft op opsporingsmethoden.
Nu mag niet worden vergeten dat het college in 1997 en 1998 een moeilijke
tijd heeft doorgemaakt, vanwege de affaire-Steenhuis en de daaropvolgende
crisis met minister Sorgdrager en het daarmee verband houdende vertrek van
de heer Docters van Leeuwen. Het college heeft vrij lang met een minimale
bezetting moeten functioneren onder een waarnemend voorzitter. De vraag aan
de commissie is of zij de indruk heeft dat dit de oorzaak is geweest van het
gebrek aan optreden van het college.Het doet natuurlijk aan de verantwoordelijkheid van het college niets
af. Het college behoort binnen het openbaar ministerie in zijn algemeenheid
gesproken een centrale rol te spelen. De doorwerking van de besluitvorming
in het kader van het rapport-Van Traa hoort daarbij, evenals zeker ook de
afwerking van de daarbij gebleken misstanden. En dus zal met name in het debat
met de minister de vraag aan de orde moeten komen of de bemensing van het
college op dit ogenblik zodanig is dat nu wél voldoende vertrouwen
gesteld kan worden in die centrale taakuitoefening. Daarvoor zorgdragen is
uiteraard een primaire verantwoordelijkheid van de minister van Justitie.In dit kader is ook aanbeveling 61 van belang. Daarin staat dat het ministerie
van Justitie een actievere houding moet innemen ten aanzien van die implementatie.
Ook daarmee gaan wij akkoord. Zolang niet vaststaat dat het college van PG's
zijn taak op het gebied van de implementatie behoorlijk vervult, zal de minister
er des te directer op moeten toezien dat dit gebeurt. Ik zeg er echter nadrukkelijk
bij dat dit er naar het oordeel van de PvdA-fractie niet toe mag leiden dat
het ministerie de taak van het college als het ware overneemt.Ik mag nog een opmerking over aanbeveling 56, over de criteria van de
Centrale toetsingscommissie. Die criteria moeten duidelijk worden gemaakt
aan de politie en de officieren van justitie, althans aan een beperkte kring
van betrokkenen, zoals de commissie het in een van de antwoorden heeft geformuleerd.
Moeten daaronder inderdaad de politie en de officieren van justitie worden
verstaan of is dat een bredere kring? In beginsel is mijn fractie het daarmee
eens. Er moet natuurlijk duidelijkheid worden verschaft over de criteria waaraan
de bijzondere opsporingsmethoden moeten voldoen. In tactisch opzicht kan het
evenwel nadelig zijn wanneer daarover in de richting van criminelen al te
grote duidelijkheid wordt verschaft. Vandaar dat de commissie suggereert om
deze jurisprudentie op het gebied van de toetsingscriteria aan die kring van
betrokkenen bekend te maken. Het is wel zeer de vraag of die beperking haalbaar
is. Van de in de praktijk gehanteerde opsporingscriteria zal de advocatuur
naar ik aanneem al gauw openbaarmaking vragen, zeker wanneer verwacht mag
worden dat de rechter direct of indirect aan die criteria gaat toetsen. Bovendien
liggen er problemen op het gebied van de Wet openbaarheid van bestuur en van
artikel 99 van de Wet op de rechterlijke organisatie, omdat de jurisprudentie
op het gebied van de toetsingscriteria al gauw een soort pseudo-wetgevingsfunctie
zou kunnen krijgen. Graag heb ik een reactie van de commissie op dit probleem.De PvdA-fractie is het eens met de aanbeveling om nader onderzoek te laten
verrichten naar de mogelijkheden om eenmaal door de rechter-commissaris gehoorde
getuigen niet nogmaals door de rechter te doen horen. De EVRM-rechtspraak
in Straatsburg maakt dat wat ons betreft mogelijk, maar dat zou dan toch wel
in de wet moeten worden vastgelegd. Is dat ook de bedoeling van de commissie?Twijfels heeft de PvdA-fractie over de aanbevolen wettelijke basis voor
de coördinerend rechter-commissaris binnen een rechtbank. Als ik het
goed begrepen heb, heeft die functie zich in een aantal rechtbanken in de
praktijk ontwikkeld en wordt zij waargenomen door een vice-president. Dat
betreft dan vooral de interne organisatie van de rechtbank, zoals andere vice-presidenten
ook op het gebied van de interne organisatie taken en functies hebben zonder
dat dit wettelijk is vastgelegd. De vraag is of je dat moet gaan doen,als
het zich beperkt tot een aantal rechtbanken, en wat daarvan de meerwaarde
zou zijn.Voorzitter! Ik kom dan aan hoofdstuk 5 en de aanbevelingen die daarmee
samenhangen. In hoofdstuk 5 schetst de commissie een verontrustend beeld voor
wat betreft de strafrechtelijke gedragingen die direct of indirect verband
houden met de bevindingen van de commissie-Van Traa. Na de publicatie van
dit "paarse" rapport heeft de PvdA-fractie zelfs laten weten perplex te staan
over de bevindingen en dat hield met name verband met dit hoofdstuk.Sprake zou zijn, in de eerste plaats, van niet ontdekte importen van grotere
partijen marihuana en cocaïne tussen 1991 en 1994, de parallelimporten.
Daarbij zou het kunnen gaan om 15.000 kilo coke, waarvan de straatwaarde 1,2
mld. zou hebben bedragen en waarvoor de medewerking van douane en politie
noodzakelijk zou zijn geweest. Voorts was er het verschijnsel van de dubbelinformanten,
aan een aantal van wie aanzienlijke bedragen zijn geleverd en die desalniettemin
zouden zijn doorgegaan met het bedrijven van strafbare feiten, daarbij misschien
zelfs die overheidsgelden als het ware investerende in de misdaad. Heeft de
commissie daar nog concrete aanwijzingen voor aangetroffen? Er is een XTC-traject
geweest, dat is geëindigd in de jammerlijke aanhouding en veroordeling
van een Nederlandse chauffeur in Engeland, een veroordeling tot twintig jaar
gevangenisstraf. En er zijn dubieuze afspraken gemaakt met een topcrimineel,
waarbij geldende procedures niet zijn gevolgd. De commissie heeft gesuggereerd
dat tussen deze verschillende verschijnselen een verband zou kunnen bestaan.Het college van PG's, het ministerie van Justitie en de leden van het
OM waren van dit alles op de hoogte. Het onderzoek vanuit het OM naar al die
feiten stuitte op verzet, werd vertraagd en leed onder een gebrek aan coördinatie.
In dat verband beveelt de commissie een integraal onderzoek aan, onder directe
verantwoordelijkheid van de minister van Justitie.Voorzitter! Dit is een schokkend relaas en wat mijn fractie betreft eerder
als wantoestand te betitelen dan als incident, zoals mevrouw Scheltema zojuist
heeft gedaan. Het is goed dat wij inmiddels de brief van de minister van Justitie
hebben ontvangen, waarin hij een aantal conclusies van de commissie onderschrijft.
Hij erkent het verschijnsel van de parallelimporten vóór 1994,
zij het dat over de hardheid van de feiten valt te discussiëren. Dit
is dan een discussie die de minister weinig vruchtbaar acht, omdat op dit
moment het bewijs in juridische zin ontbreekt, zo schrijft hij ons. Hij stelt
voor wat betreft de corruptie dat aanwijzingen daarvoor met name bestaan voor
de periode vóór 1994. Hij meldt dat de rol van een dubbelinformant
strafrechtelijk wordt onderzocht. Hij gaat niet in op de XTC-zaak. Voor wat
betreft de deal met een topcrimineel stelt hij dat sprake is van een predeal,
een afspraak om een afspraak te maken, op basis waarvan op tafel wordt gelegd
wat de crimineel aan informatie te bieden heeft en wat hij daarvoor kan verwachten;
een predeal die weliswaar zou zijn geformaliseerd.De minister erkent ook dat het onderzoek stroef is verlopen. Hij zegt
dat de voortgang in 1997 en gedurende een groot deel van 1998 gering is geweest.
Vanaf oktober 1998 is het college van PG's zich er intensiever mee gaan bemoeien,
wat onder andere in de veroordeling van de taartman heeft geresulteerd. Er
zitten nu 20 à 30 rechercheurs op de zaak. In oktober 1998 is de minister
zelf over de hoofdlijnen van het onderzoek geïnformeerd.Na het aantreden van De Wijckerslooth als super-PG, op 1 april 1999, vier
dagen na het gesprek van de commissie met minister Korthals, heeft de minister
de super-PG benaderd en erop aangedrongen de zaak persoonlijk op te pakken.
Er wordt nu aan gewerkt en er is besloten tot een nieuwe structuur van het
onderzoek en een nieuwe samenstelling van het onderzoeksteam. Als wij hoofdstuk
5 vergelijken met de brief van de minister, blijft er niettemin een aantal
vragen over, dat zich natuurlijk vooral leent voor een discussie met de minister
van Justitie in de volgende week, maar dat toch te interessant is om daarover
niet ook het oordeel van de commissie in te winnen. In de eerste plaats gaat
het om de vraag hoe het verschil in hardheid van waardering van die feiten
te verklaren is. Ook op basis van de briefing door de commissie, meen ik dat
er sprake is van harde feiten, ook voor wat betreft de vastgestelde hoeveelheid.
Dat zijn dan harde feiten in de zin van, voor ieder redelijk denkend mens
aannemelijk en logisch. De minister, en voorafgaand aan hem in persberichten
ook het college van PG's, denkt echter kennelijk in termen van "door de strafrechter
als feiten vastgesteld" – waar uiteraard helaas nog geen sprake van
is – dan wel "zonder enige twijfel leidend tot sluitende bewijsvoering
door de strafrechter, dus bewijsbaar". Wij moeten ons wel goed realiseren
dat voor de bewijsvoering voor de strafrechter nu eenmaal meer nodig is dan
voor het proces van waarheidsvinding van de commissie sec. Voor het bewijs
bij de strafrechter gelden in wet en verdrag vastgelegde en soms heel ingewikkelde,
bewijsrechtelijke regels die het moeilijk maken, op voorhand te spreken van
bewijsbaar. Strafvorderlijke minimumregels verduisteren, zeker in een dergelijke
gecompliceerde zaak, het zicht op de eindstreep. De minister die in dit soort
zaken op dit moment de veroordeling als voor het oprapen zou beschouwen, zou
al snel van overmoed beticht kunnen worden. Deelt de commissie deze verklaring
voor het vastgestelde verschil in waardering?Voorzitter: Van NieuwenhovenDe heer Van Oven (PvdA):Mijn tweede punt betreft het onderzoek naar de parallelimporten. In antwoord
178 meldt de commissie dat de parallelimporten op dit moment
niet tactisch worden onderzocht. De minister wekt in zijn brief, bladzijde
4 onderaan, de indruk dat er wel onderzoek gaande is. Hij schrijft: lopende
onderzoeken zullen hopelijk daarin meer helderheid brengen. Betekent dat,
naar het oordeel van de commissie, dat het mogelijk is dat er geen tactisch
maar wel andersoortig onderzoek naar de parallelimport loopt? Voor wat betreft
de parallelimporten na 1994 en de daarmee gepaard gaande corruptie, meent
de commissie dat er aanwijzingen bestaan, terwijl de minister het heeft over
geen duidelijke aanwijzingen of geen concrete aanwijzingen. Kan dit verschil
van mening verklaard worden uit het feit dat er geen aanwijzingen tegen bepaalde
personen bestaan, maar dat er wel aanwijzingen zijn voor het verschijnsel?In het rapport van de commissie wordt, op bladzijde 196, de term medewerking
van de douane en de politie gebruikt. De heer Van de Camp heeft daar ook over
gesproken. Nu kan die medewerking, naar het oordeel van mijn fractie, in vier
vormen voorkomen. In de eerste plaats medewerking zonder dat de douane daar
weet van heeft, dus als een soort willoos werktuig. In de tweede plaats medewerking
op gezag van hogerhand, dus bij het gebruik van bepaalde opsporingsmethoden.
In de derde plaats medewerking ten gevolge van chantage omdat mensen onder
druk worden gezet door de onderwereld. In de vierde plaats medewerking als
gevolg van platte corruptie. Het rapport wekt de indruk dat er volgens de
commissie sprake moet zijn geweest van bewuste medewerking. Er wordt gezegd
dat in een aantal gevallen gebruik is gemaakt van door de politie opgerichte
storefronts. Een douaneambtenaar heeft altijd zorggedragen voor de afdoening
van de omzetbelasting en de invoerrechten. Maar betekent dit dat ook telkens
sprake is geweest van daadwerkelijk bewuste medewerking?De tweede mogelijkheid, medewerking op gezag van hogerhand, lijkt de commissie
ook zelf niet te geloven. Medewerking ten gevolge van chantage wordt niet
uitdrukkelijk genoemd. Alles optellend en aftrekkend, zou je tot de conclusie
moeten komen dat de commissie zelf eigenlijk alleen de platte corruptie aannemelijk
vindt. Klopt die conclusie?Moet in dat geval de uitlating van de minister dat hij niet over concrete
aanwijzingen beschikt dat individuele overheidsfunctionarissen ook in het
huidige tijdsgewricht betrokken zouden zijn bij invoer of doorvoer van verdovende
middelen, zo worden verstaan dat die aanwijzingen voor wat betreft de periode
voor 1994 en voor meerdere personen wel bestaan?En hoe moet antwoord 178 worden verstaan waarin de commissie meldt dat
een deel van de corruptieverdenkingen op dit moment niet tactisch wordt onderzocht?
Voor welk deel geldt dat dan? Wat voor soort onderzoek wordt momenteel op
dit terrein wél verricht? De commissie acht het onbevredigend dat de
corruptie van verschillende ambtenaren niet tactisch is onderzocht. Dat had
in ieder geval moeten en kunnen gebeuren. In hoeverre schiet het opsporingsapparaat
hier tekort?Voorzitter! De fractie van de Partij van de Arbeid realiseert zich dat
het rapport van de commissie harde wonden heeft geslagen – ik overdrijf
niet – met name binnen de douaneorganisatie. Dat is ook begrijpelijk,
omdat een hele organisatie als het ware in opspraak is gekomen. Wij vinden
het daarom van het grootste belang dat de commissie zo mogelijk concreter
is in haar uitlatingen op dit punt. Is een bepaald systeem gevolgd, en tegen
hoeveel mensen zouden verdenkingen kunnen bestaan?Voorzitter! De passage over de informanten is schokkend. Het zou gaan
om dubbelinformanten, die hun criminele activiteit hebben voortgezet, wellicht
met behulp van gelden van de overheid. Op dat punt bestaat ook onduidelijkheid
of de overheid voldoende activiteiten verricht. Op één punt
is dat nog iets pregnanter, omdat het daar gaat om het XTC-traject. Moet daar
worden geconcludeerd dat iemand domweg is geofferd, omdat men een bepaalde
opsporingsmethode niet naar buiten heeft willen brengen? Heeft de commissie
werkelijk geen enkele inspanning van de Nederlandse regering kunnen vaststellen
in de richting van de betrokkenen, waarbij nadere mededeling over het gelopen
traject aan de Engelse autoriteiten werden gedaan? Gebeurt daar op dit moment
nog steeds niets aan?Voorzitter! Wat de predeal betreft is duidelijk sprake van een verschil
in waardering tussen de commissie en de minister. De commissie toont zich
geschokt door de overeenkomst die zij onder ogen heeft gehad, en naar wat
wij daarvan hebben gehoord, is dat ook goed voorstelbaar. Het is niet niks
wanneer een topcrimineel praktisch vrijwaring van vrijwel alle door hem gepleegde
strafbare feiten wordt beloofd, plus de belofte om een al opgelegde onherroepelijke
veroordeling niet meer te hoeven uitzitten. Ik lees dat op de pagina's 197
en 198 van het rapport. Juist daartegen verzet de minister zich in krachtige
bewoordingen. Er zou geen sprake zijn van toezeggingen aan een getuige, in
de zin van de van kracht zijnde richtlijn, noch van een toezegging dat strafbare
feiten uit het verleden niet zullen worden vervolgd. Er zou ook geen sprake
zijn van een belofte, de straf tegen betrokkene niet te executeren. Het laatste
zou kunnen worden verklaard uit de bestendige praktijk in het Amsterdamse
ressort om geen straf te executeren tegen mensen met een lopend vonnis, zolang
zij in beroep zijn bij het Europese Hof voor de rechten van de mens. Ging
het in de praktijk om een dergelijk geval en, zo ja, hoe is voorstelbaar dat
iemand die tot een dergelijke straf werd veroordeeld, op vrije voeten is gesteld,
lopende de procedure? Normaal gesproken zal dat toch niet erg waarschijnlijk
zijn. De vraag is dus, hoe de commissie de uitlatingen van de minister waardeert.
Wij kunnen hier natuurlijk niet op de operationele details ingaan, maar ik
wil de minister wel vragen of de commissie de redenering van de minister denkbaar
acht.Voorzitter! De fractie van de Partij van de Arbeid heeft vooralsnog net
als de commissie de indruk dat het OM te ver is gegaan. Je kunt niet door
een deal een predeal te noemen de procedureregels voor de deal ontgaan, wanneer
uit die predeal directe verplichtingen zouden ontstaan die vergelijkbaar zijn
met de verplichtingen die normaal gesproken uit een deal zouden voortvloeien.
Zelfs een begin van informatie, gegeven van de kant van de topcrimineel, betekent
dat die overeenkomst daadwerkelijk in werking is getreden. Als wij dat als
systeem zouden toelaten, zou dat systeem als het ware naar believen kunnen
worden opgerekt, en dat mag ook in afwachting van een nadere
wettelijke regeling niet gebeuren. Maar uiteraard wensen wij ook hierover
nader met de minister te spreken, alvorens wij een definitief oordeel zullen
vellen. Toch heeft de fractie van de Partij van de Arbeid wel aarzelingen
bij de formulering door de commissie van de door het OM te leveren tegenprestatie:
daar waar staat "niet vervolgen voor feiten in het verleden begaan" en "de
hen opgelegde straf niet executeren". Is het niet zo dat de commissie eigenlijk
alleen de verwachting heeft dat dat het gevolg zal zijn, maar dat de juridische
zekerheid erover niet zonder meer uit de overeenkomst voortvloeit? Als dat
zo is, is dan de passage op die bladzijde niet te absoluut geformuleerd?Voorzitter! Ik heb nog een vraag over het staatsgeheim dat in hoofdstuk
5 naar voren komt. De archieven van het Fort-team zouden tot staatsgeheim
zijn verklaard, waarbij als argument een mogelijk beroep op de WOB wordt genoemd.
Het gevolg daarvan is geweest dat het betreffende materiaal niet gebruikt
kon worden, ook niet in een strafrechtelijk onderzoek. Bij vragen over het
waarom van die staatsgeheimverklaring verwijst de commissie naar de minister.
Toch heb ik op dit punt een vraag aan de commissie. Heeft de commissie die
beslissing zelf gezien? Zo ja, op welke manier is daarbij als argument een
mogelijk beroep op de Wet openbaarheid van bestuur gebruikt? Dat laatste is
namelijk wel zeer opvallend. Daarmee zou je het paard achter de wagen spannen.
De WOB kent verschillende motieven waarom een verzoek tot openbaarmaking kan
worden afgewezen, maar daaronder valt uiteraard – als het ware per definitie –
niet het argument dat om openbaarmaking gevraagd zou kunnen worden. Wanneer
dat zou worden aanvaard, verliest de WOB uiteraard elke waarde. Dus wat heeft
de commissie precies gezien of gehoord? Wat vindt de commissie zelf van de
geconstateerde reden de gegevens tot staatsgeheim te verklaren? Is naar het
oordeel van de commissie sprake van oneigenlijke besluitvorming? Wie heeft
daartoe precies besloten? Wanneer is dat gebeurd en op grond van welke informatie?
De PvdA-fractie acht dit een hoogst ernstige zaak. De regeling met betrekking
tot het staatsgeheim is een fragiele, omdat de informatie zelf na het beroep
erop normaal gesproken niet getoetst kan worden. En dan behoren de beslissende
autoriteiten ook bijzonder goed op te passen voordat zij tot een dergelijke
beslissing komen. Heeft de commissie zich nog beziggehouden met de vraag of
op een dergelijke beslissing in theorie en praktijk voldoende controle mogelijk
is?Voorzitter! Er zijn nog wat onduidelijkheden over de informatie van de
opeenvolgende ministers van Justitie in de verschillende stadia wat de gegevens
betreft die in hoofdstuk 5 vermeld staan. Dan gaat het om drie perioden: de
periode tot oktober 1998, de periode van oktober 1998 tot 26 maart 1999 en
de periode na 26 maart 1999.Wat die eerste periode betreft is nog niet duidelijk wat minister Sorgdrager
precies wist. De antwoorden van de commissie, gegeven op de schriftelijke
vragen, geven daar nog geen helderheid over. Is de commissie dat precies nagegaan?
Oud-minister Sorgdrager is toch ook gehoord? Hoe ging zij om, als zij wel
was geïnformeerd, met de informatie die zij in dat verband kreeg?Dan kom ik bij de tweede periode. Onduidelijk is wat minister Korthals
hoorde op 6 oktober 1998. De commissie zegt dat de minister in hoofdlijnen
is ingelicht. Zelf zegt hij dat in het onderhoud gewag werd gemaakt van de
voortgang van het hoofdonderzoek en van de diverse deelonderzoeken. Dus hij
suggereert dat hij wel degelijk een totaalbeeld heeft gekregen toen. Slaat
de mededeling van de minister volgens de commissie op hetzelfde moment van
voorlichting als zij bedoelt? Of zijn er twee verschillende momenten waarop
is ingelicht? Zo ja, waar is dat dan gebeurd, hoelang heeft dat geduurd en
hoe is de minister met die informatie omgegaan?Ten slotte is er de periode na 26 maart 1999 als de minister volgens de
commissie van alle bevindingen op de hoogte is gesteld. De minister zegt echter
dat hij over een aantal aspecten op de hoogte is gesteld. Een opzienbarend
verschil. Hoe moet de argeloze lezer dit duiden? Kan de commissie daarover
meer helderheid bieden? Uiteraard gaat mijn fractie hierop verder in tijdens
het gesprek met de minister, maar ook hier achten wij de visie van de commissie
heel interessant. De minister meldt dan in zijn brief dat hij na diens aantreden
op 1 april met de nieuw benoemde voorzitter van het college van PG's contact
heeft gehad en dat inmiddels besloten is tot een nieuwe structuur van het
onderzoek en samenstelling van het onderzoeksteam. Heeft de commissie daar
ook nog kennis van kunnen nemen na dat gesprek van 26 maart met de minister?
Op 18 mei is immers ook nog met de minister gesproken? Hoe beoordeelt de commissie
die nieuwe structuur? Als die nieuwe structuur bevredigend zou zijn, dan is
de passage over de beschikbare kennis op bladzijde 198 van het rapport wel
wat verwarrend. Daar merkt de commissie op dat nog niet gebleken is dat met
die beschikbare kennis iets gebeurd is. Is dat ook de bedoeling van de correctie
in antwoord 215?Voorzitter! Overeenstemming bestaat over de wenselijkheid van intensief
onderzoek, zowel snelle uitvoering van de strafrechtelijke onderzoeken die
al lopen als overig onderzoek. De commissie wil een integraal onderzoek. Zij
wil dat dat gebeurt onder directe verantwoordelijkheid van de minister van
Justitie. De minister heeft het over versnelling van het bestaande onderzoek,
een nieuwe structuur en een nieuwe samenstelling van het onderzoeksteam. Hij
wil dat het college van PG's het onderzoek verricht onder zijn directe controle
en hij wil de Tweede Kamer dan periodiek informeren. Het is nog maar de vraag
of hier van een wezenlijk geschilpunt sprake is. De vraag in de richting van
de commissie is dan ook: voorziet de mededeling van de minister als net weergegeven
voldoende in wat de commissie in haar opmerkingen over integraal onderzoek
heeft voorgesteld? Het standpunt van de fractie van de Partij van de Arbeid
zal voorlopig zijn dat, voorzover het onderzoek mede strafrechtelijk onderzoek
betreft, dit wel onder directe verantwoordelijkheid van het OM zal moeten
geschieden, waarbij een direct toezicht van de minister prima en ook nodig
is. Het ligt vanwege de samenhang dan ook voor de hand dat het college het
gehele onderzoek zal uitvoeren. De minister moet daar wel direct op aangesproken
kunnen worden gezien het verleden en de gebreken in het verleden. Een bijzonder
commissie uit de Tweede Kamer – wellicht leden uit de commissie-Kalsbeek
die nu immers over de nodige achtergrondinformatie beschikken – zou
dan kunnen worden belast met de controle op het toezicht van de minister op
dit onderzoek, maar dan wel zonder permanente status. Ik ben het eens met
eerdere sprekers dat wij moeten oppassen voor permanente commissies die noodzakelijkerwijze
in beslotenheid hun werk moeten doen en daarom gehandicapt zijn in wat zij
over dat onderzoek aan hun collega's in de Tweede Kamer kunnen meedelen. Het
zou dan ook goed zijn dat wij, als wij tot die constructie komen, meteen een
duidelijk eindpunt formuleren. Zowel in verband met de noodzaak om tot een
duidelijke afronding in de richting van de Tweede Kamer te komen als ook om
te vermijden dat de commissie eeuwig aan het controleren blijft, moet afgesproken
worden dat op een zeker moment een openbare rapportage aan de Kamer wordt
voorgelegd, waarmee de controletaak van de bijzondere commissie beëindigd
kan worden. Ik heb daarmee ook de standpunten die de fractie van de Partij
van de Arbeid inneemt over de aanbevelingen 65 en 66 weergegeven.Voorzitter! Ik wil eindigen met een opmerking over de rol van de commissie.
Deze had een unieke taak gekregen, zoals zij zelf ook heeft vastgesteld, namelijk
te onderzoeken hoe door de Tweede Kamer zelf vastgestelde uitgangspunten hun
uitwerking hebben op de praktijk. De commissie heeft haar nut bewezen door
dat uitgebreide onderzoek en door in een concreet dossier aan te tonen dat
te traag en ongecoördineerd is opgetreden. Dit is pure winst, waarvoor
ik mijn erkentelijkheid al heb uitgesproken. Dit biedt een goede basis om
tot een verdere bespreking met de minister van Justitie te komen.Voorzitter! Het spreekwoord zegt: één zwaluw maakt nog geen
zomer. Na het rapport-Van Traa hebben we inmiddels een tweede zwaluw in huis.
Hoewel vastgesteld moet worden dat hier en daar nog het een en ander ontbreekt,
kunnen we met zijn allen concluderen dat het in ieder geval in opsporingsland
een beetje zomer is geworden.De vergadering wordt vijf minuten geschorst.De heer Nicolaï (VVD):Voorzitter! De VVD heeft met gemengde gevoelens kennisgenomen van het
rapport-Kalsbeek. Wij zijn enerzijds blij met het rapport omdat het een goed
rapport is en vooral omdat de conclusie goed is: de crisis in de opsporing
lijkt min of meer bedwongen te zijn. Anderzijds hebben wij met verbazing en
verontrusting kennisgenomen van de bijzondere bevindingen, die vermeld zijn
in hoofdstuk 5. Uiteraard zeg ik over dat laatste zo dadelijk meer.De crisis in de opsporing is omgezet in een veelheid aan veranderingsprocessen.
Zo formuleert de commissie het. De VVD beschouwt de aanbevelingen van de commissie-Kalsbeek
als een ondersteuning van dit proces. Het bereiken van de huidige situatie
in de opsporing is een bijzondere prestatie. Deze prestatie mag in de eerste
plaats worden toegeschreven aan de mensen die de opsporing in de praktijk
vormgeven, de talloze opsporingsambtenaren bij politie en andere diensten.
In de tweede plaats mag de stimulans die uitging van het openbaar ministerie
niet worden onderschat. Ik vind het belangrijk om dat op te merken. En nu
ik toch complimenten geef, complimenteer ik namens de VVD-fractie de commissie
graag met haar rapport. Het is een goede stap in het proces van bewustwording,
waar wij sinds Van Traa op allerlei plekken en fronten aan hebben gewerkt.Het lijkt mij dat de Kamer op dit moment geen definitief standpunt hoeft
in te nemen over de aanbevelingen. Dat komt in het debat met de regering nog
verder aan de orde. Ik zal mij dan ook concentreren op vragen naar aanleiding
van de belangrijkste aanbevelingen, dit misschien in tegenstelling tot enkele
andere sprekers, zoals de heer Van de Camp, die al een eerste stellingname
innam.Het algemene oordeel van de VVD over het rapport is dat het een goed rapport
is. Het is systematisch, zorgvuldig, evenwichtig en – dat is belangrijk –
het is voldoende vanuit de praktijk beredeneerd. De heer Schutte zei er al
iets over, maar ik zal er nog een schepje bovenop doen: zelfs de kleur van
de kaft spreekt ons aan.Het is goed dat de Kamer zich in deze bijzondere situatie richt op implementatie
en evaluatie. Voor de VVD is een van de belangrijkste conclusies uit het rapport
dan ook het tekortschieten van de implementatie van de normering.Er zijn erg veel aanbevelingen: 66. Er zijn vrij weinig ingrijpende of
politiek gevoelige aanbevelingen en vrij veel gedetailleerde. Er zijn er zelfs
een aantal die de interne bedrijfsvoering van politie en openbaar
ministerie betreffen. Ik wil een aantal aanbevelingen eruit halen. Daarvoor
wil ik de visie van de VVD op deze problematiek in een paar trefwoorden aangeven.
Die visie betreft eigenlijk het verleggen van de aandacht in het stadium waar
wij nu naar ons oordeel aan toe zijn in de opsporingsproblematiek. Ik wil
deze visie met twee slogans aanduiden: 1. van over de schreef naar onder de
schreef en 2. van normering naar verantwoording. Ik zal deze nog toelichten.Alle aandacht die wij hier, ook vandaag, besteden aan de risico's van
over de schreef gaan bij het hanteren van bijzondere opsporingsmethoden, is
terecht en begrijpelijk. Die is niet uit het niets voortgekomen. Daarmee dreigt
de aandacht voor hetgeen ver onder de schreef blijft, een beetje in het gedrang
te komen. Dat is ook een zorg. Wij kunnen constateren – in het rapport
wordt dat trouwens erkend – dat politie en openbaar ministerie minder
doen dan mag. Maar wij hebben het wel over de bestrijding van zware criminaliteit.
Dan hoop je juist dat het maximale wordt gedaan, dat de grenzen wel degelijk
worden opgezocht en dat tot aan de schreef wordt gegaan. Onderschrijft de
commissie dit uitgangspunt? Hoe passen de aanbevelingen volgens de commissie
in deze lijn?Mijn tweede punt noemde ik van normering naar verantwoording. Onzes inziens
moet globaal gesproken de aandacht niet zozeer uitgaan naar verdere, meer
gedetailleerde normering, maar naar verantwoording en controle achteraf. Dit
is geen kritiek op het rapport; zo moet naar onze mening deze materie bekeken
worden. Ik heb de indruk dat de jurisprudentie zowel voor het eerste als voor
het tweede punt in deze lijn ligt en dat de rechter meer hecht aan de manier
waarop een bepaalde opsporingsmethode wordt verantwoord en hoe duidelijk kan
worden gemaakt wat waarom door wie met welke bevoegdheid gedaan is, dan aan
de methode als zodanig. Als dit gebeurt, kan het professionele zelfvertrouwen
van en het vertrouwen in politie en openbaar ministerie weer groeien. Wil
de commissie ook op dit tweede punt reageren? Hoe schat de commissie in dat
haar aanbevelingen daaraan bijdragen?Voordat ik het rapport en de aanbevelingen verder bespreek, wil ik eerst
ingaan op de bijzondere bevindingen. De meeste andere sprekers doen dat aan
het einde van hun betoog, maar ik wil daaraan ook in de tijd voorrang geven.
Ik ben blij dat wij hier volgende week al met het kabinet over kunnen spreken,
omdat deze kwestie uit de wereld moet zijn, voorzover dat mogelijk is, voordat
wij het geheel van de opsporingsproblematiek op de juiste wijze kunnen bespreken.De VVD-fractie vond de bevindingen verbazend en verontrustend. Volgens
de commissie zijn deze bevindingen "feitelijk vaststaand". Het staat ook in
de schriftelijke beantwoording van de gestelde vragen. Maar feitelijk vaststaand
is niet hetzelfde als juridisch of rechtens vaststaand. Een aantal sprekers
heeft daarop al gewezen. Het blijft belangrijk dit onderscheid te benadrukken.
De commissie doet dat ook in haar beantwoording van de vragen. De VVD-fractie
neemt het rapport serieus, inclusief hoofdstuk 5 over de bijzondere bevindingen.
Wij gaan ervan uit dat de commissie hierbij niet over één nacht
ijs is gegaan. Dat neemt niet weg dat wij wel degelijk twijfels, althans kritische
vragen hebben. De meeste sprekers hebben al heel veel van die vragen gesteld.
Ik beperk mij daarom tot zes vragen, waarvan er naar ons oordeel twee echt
inhoudelijk en belangrijk zijn. De heer Van Oven vroeg de commissie al om
een reactie en toelichting op de brief van de minister, maar ik sluit aan
bij het rapport van de commissie.De belangrijkste vraag betreft die 15.000 kilo coke en de parallelimporten
van 1991 tot 1994. Ik zou het nog erger vinden als nu nog dergelijke of vergelijkbare
dingen plaatsvinden. Kan de commissie zeggen welke aanwijzingen er zijn dat
dit na 1994 en nu nog plaatsvindt, temeer daar de minister dit ontkent.Mijn tweede belangrijke, inhoudelijke vraag betreft de doorleveringen
in 1991-1994. Deze vonden plaats met medewerking van overheidsfunctionarissen.
In de pers werd dat geïnterpreteerd als corruptie. Dat staat er niet,
maar het luistert zeer nauw. De heer Van Oven kwam op vier vormen van medewerking,
ik op vijf. Ik zal ze niet noemen. De kern is dat je kunt medewerken zonder
medeweten. Dat is iets anders dan corruptie. Je kunt ook medewerken, maar
onder druk. Je kunt ook het idee hebben dat je meewerkt aan een bijzondere
opsporingsmethode of iets dergelijks. Dat is geen corruptie. Het wordt pas
corruptie als er crimineel aan meegewerkt is voor geldelijk gewin. Kan de
commissie daarover meer duidelijkheid verschaffen?De derde vraag betreft de onaanvaardbare deal met de topcrimineel. Het
college van PG's vindt zo'n deal wel acceptabel, de commissie absoluut niet.
Heeft de commissie voldoende doorgevraagd naar de achterliggende bedoelingen
van de betrokkenen die met die deal bezig zijn geweest? Hoe verklaart zij
dat het college van PG's tot zo'n heel ander oordeel komt?De vierde vraag gaat over de discussie wie wanneer wat wist. De belangrijkste
vraag is wat nu precies doel en aard waren van het gesprek dat de voorzitter
en vice-voorzitter van de commissie op 26 maart hadden met de ministers van
Justitie en van BZK. Ook de schriftelijke beantwoording geeft mij hierover
geen duidelijkheid. Misschien mag ik daaraan toevoegen dat ik ook graag een
reactie wil op de opmerking van mevrouw Scheltema. Zij beweerde dat de ministers
op 26 maart alles wisten. Dat heb ik althans zo gehoord. Volgens mij is dat,
gezien de vragen en de beantwoording daarvan, niet het geval. De feiten waren
misschien wel bekend, maar de hardheid en de omvang ervan niet.De vijfde vraag betreft de laatste aanbeveling over het integrale onderzoek
onder directe verantwoordelijkheid van de minister van Justitie. Wat zou volgens
de commissie moeten of kunnen worden verstaan onder "integraal" en "direct":
wie moet wat op welke manier uitvoeren?Ik kom op het staatsgeheim verklaren van de Fort-onderzoeken. Als ik het
goed heb, laat de commissie zich niet verleiden om daarover een negatief oordeel
uit te spreken bij de vragen die hierover zijn gesteld. Ik hoor toch graag
hoe de commissie dit inschat. Weet zij ook of er tussen "staatsgeheim" en
"algemeen, openbaar, publicitair bekend worden" nog andere vormen denkbaar
zijn, zodat informatie wel het oogmerk van ander opsporingsonderzoek zou kunnen
dienen en niet meteen naar buiten komt?Ik stap nu over naar het structurele deel van het rapport en de problematiek,
maar ook naar de aanbevelingen. De centrale vraag die de commissie-Kalsbeek
moest beantwoorden, was of de crisis in de opsporing effectief is bestreden.
Om dat te kunnen doen, moest de vraag naar het bereiken van het doel worden
beantwoord. Dat is echter nog niet voldoende. Constateren dat de crisis in
de opsporing voorbij is – en dat doet de commissie – is één,
maar de evaluatie van de effectiviteit is iets anders. Er moet ook worden
bepaald of het bereikte doel te danken was aan de ingezette middelen. Waar
heeft het vooral aan gelegen dat het de goede kant op is gegaan? Wat heeft
er vooral geholpen? Kijkend naar het vervolg en naar de aanbevelingen zelf,
vind ik het ook belangrijk om te weten wat in lijn ligt van de methoden die
vooral effectief bleken te zijn.Voorzitter! Het Wetboek van Strafvordering dateert uit 1926. Sinds de
jaren tachtig worden uit de Verenigde Staten overgewaaide recherchemethoden
gehanteerd. In 1996 is het rapport inzake opsporing verschenen. Het heeft
dus lange tijd ontbroken aan normering, waardoor ruimte bestond voor creatief
politiewerk en experimenten. Binnen tweeënhalf jaar is een crisis in
de opsporing omgebogen naar een situatie waarin in principe geen opsporing
zonder wettelijke grondslag meer wordt uitgevoerd. Vindt de commissie het
daarom niet extra positief dat reeds nu kan worden geconstateerd dat de crisis
in de opsporing voorbij is?Ik ga nu over naar de aanbevelingen, met de volgende systematiek: aan
de hand van de aanbevelingen stel ik vragen en maak ik enkele opmerkingen
die ik zal clusteren per hoofdstuk: normering, organisatie en gezag. De eerste
aanbeveling betreft het expertisecentrum. Volgens de commissie is het noodzakelijk
om een expertisecentrum in te richten waar de praktische inzichten en oplossingen
voor problemen in de opsporing bij elkaar worden gebracht. Alternatieve opsporingsstrategieën
dienen meer systematisch te worden ontwikkeld. Over welke alternatieve methoden
zouden wij het dan kunnen hebben? Gaat het om het financieel en digitaal rechercheren,
en is het dat dan ook, of zijn er nog heel andere methoden? Ziet de commissie,
uitgaande van het adagium "geen opsporing zonder wettelijke bevoegdheid",
nog ruimte in de huidige regelgeving voor opsporingsstrategieën die nu
nog niet worden gehanteerd? Of bedoelt de commissie te zeggen dat een eventueel
expertisecentrum zou kunnen leiden tot verruiming van die bevoegdheden, zodat
nieuwe opsporingsstrategieën mogelijk worden gemaakt?Wat bij de beantwoording van de vragen over het expertisecentrum onduidelijk
blijft, is hoe en waar. Acht de commissie het voorstelbaar dat bestaande onderdelen
van Justitie deze taak op zich nemen? Ook over de kosten bestaat nog onduidelijkheid.
Onderschrijft de commissie de stelling dat creativiteit toch vooral een proces
is dat speelt bij de ambtenaren die in de dagelijkse praktijk te maken hebben
met opsporing, en dat derhalve alternatieve opsporingsstrategieën in
de praktijk zullen ontstaan, vanuit behoeften en ideeën?Naar aanleiding van de tweede aanbeveling, die betrekking heeft op de
implementatie van de Wet BOB, vraag ik of de commissie van mening is dat de
toekomstige implementatie van de normen uit de Wet BOB bij de huidige stand
van zaken nu reeds aanpassing behoeft, omdat is gebleken dat die implementatie
niet effectief geschiedt. Zo nee, hoe komt de commissie dan tot haar tweede
aanbeveling?Aanbeveling 3 – het gaat niet in dit tempo tot en met aanbeveling
66 door – betreft de bureaucratisering.De heer De Wit (SP):Bij aanbeveling 2 staat een voetnoot. Wat is het oordeel van de VVD-fractie
over die voetnoot?De heer Nicolaï (VVD):Bedoelt u de voetnoot over een actievere rol van het college van PG's?De heer De Wit (SP):Ja. Concreet: er is verschil van mening tussen het lid Niederer en de
rest van de commissie over de rol van de PG's op het punt van de door- en
invoering van de richtlijnen.De heer Nicolaï (VVD):Dat standpunt neemt de VVD-fractie pas later in, maar in dit geval is
het niet zo ingewikkeld, omdat de commissie unaniem van mening is dat de rol
van de PG's actiever zou kunnen zijn.De heer De Wit (SP):Bent u het op dat punt met de commissie eens?De heer Nicolaï (VVD):Dat spreekt de VVD-fractie aan, maar ons standpunt hoort u later.Bureaucratisering van de opsporing moet zoveel mogelijk worden vermeden.
Niet alleen brengt bureaucratisering grote administratieve lasten met zich,
ook bemoeilijkt zij de opsporing zelf. Daar staat tegenover dat een gedegen
registratie van genomen stappen en gehanteerde opsporingsmethoden kan bijdragen
aan de doorzichtigheid van de opsporing, waardoor een effectieve controle
achteraf mogelijk wordt. Vindt de commissie dat na het eventueel verminderen
van de bevelen tot verlenging een voldoende evenwicht bestaat tussen die twee
belangen of ziet zij – dat zou mooi zijn – nog ruimte om tot meer
vereenvoudiging te komen?Aanbeveling 6 betreft de relatieve competentie. Blijkens de beantwoording
van vraag 311 heeft de commissie zich niet gebogen over de vraag hoe een wetswijziging
inzake de regeling van de relatieve competentie vorm moet krijgen. Van belang
is echter wel om antwoord te krijgen op de vraag wat er wordt beoogd met de
voorgestelde wetswijziging omtrent de regeling van de relatieve competentie.
Op welke wijze moet de relatieve competentie worden vormgegeven om aan dit
oogmerk te voldoen?Aanbeveling 7 heeft betrekking op de notificatieverplichting. Heeft de
commissie een fundamentele wijziging van de notificatieverplichting op het
oog, inhoudende dat zij in voorkomende gevallen niet langer verplicht zou
moeten zijn? Of beveelt zij aan om de modaliteiten van de notificatieverplichting
zodanig te wijzigen dat het nadeel van openbaarmaking van tactische informatie
wordt weggenomen? Welke rol kan de rechter-commissaris hierbij spelen? Is
de commissie van oordeel dat de beoogde fundamentele wijziging via een wetswijziging
moet worden vormgegeven?Aanbeveling 8 heeft betrekking op de interpretatieconflicten met betrekking
tot gehanteerde begrippen. Het gaat daar over het begrip "stelselmatig", maar
mijn opmerking is van algemenere aard. Zijn interpretatieconflicten van gehanteerde
begrippen zoals "stelselmatig" mede het gevolg van veranderingen in het opsporingsveld,
in de maatschappij en in politieke wensen? Leidt verdergaande uitwerking van
begrippen en normen niet tot een te grote inflexibiliteit?
Moet er niet voldoende ruimte bestaan om begrippen en normen te laten mee
ontwikkelen zonder steeds een nadere normstelling te bepleiten?Naar aanleiding hiervan en naar aanleiding van de beantwoording op de
feitelijke vraag 293 heb ik een nog algemenere vraag over de rol van de jurisprudentie.
De commissie zegt dat het aan de rechter moet worden overgelaten om middels
jurisprudentie nader te bepalen wanneer er sprake is van feiten van geringe
importantie. Duidelijkheid over toelaatbaarheid van een bepaalde gedraging
door een informant moet aldus door de rechter worden gegeven en niet door
nadere normering. Die gedachte spreekt de VVD-fractie op zich aan. Is de commissie
van mening dat jurisprudentie voor de huidige opsporingspraktijk een geëigend
middel is om helderheid te scheppen bij andere onduidelijkheden en dat nadere
normstelling slechts in uitzonderingsgevallen uitkomst moet bieden?De aanbevelingen 12 en 13 hebben betrekking op de infiltrant. Moet een
infiltrant worden aangemerkt als een criminele infiltrant indien de door hem
of haar gepleegde strafbare feiten niet in verhouding staan tot het onderzoeksdoel?
Kunnen deze feiten hem of haar in dat geval worden aangerekend?Naar aanleiding van aanbeveling 14 heb ik een vraag over de informatiepositie
van de politie. De commissie heeft de indruk dat het aantal informanten de
informatiepositie van de politie mogelijk heeft verslechterd en beveelt de
regering aan hiernaar onderzoek te verrichten. Is een dergelijk onderzoek
ook nodig ten aanzien van infiltranten? Of kan de commissie aangeven welke
invloed het verbod op criminele burgerinfiltranten heeft gehad op de informatiepositie
van de politie?Aanbeveling 17 betreft de standaardcontracten. Die kunnen toegepast worden
in standaardsituaties. Is de commissie van mening dat afspraken met een informant
een standaardsituatie is?Dit punt loopt over in aanbeveling 19, over afspraken met criminelen.
Bij de toelichting van deze aanbeveling geeft de commissie aan dat, gezien
de behoefte in de praktijk, nadere besluitvorming noodzakelijk is over de
reikwijdte van de mogelijke afspraken met criminelen. Volgens het antwoord
op de vragen van de VVD en de PvdA, vraag 294 en vraag 277, blijkt uit de
praktijk dat er meer modaliteiten bij het maken van afspraken met criminelen
zijn dan in de wet zijn opgenomen. Is dit het gevolg van onduidelijkheid van
de wettelijke regeling? Of is dit het gevolg van de bestaande behoefte in
de praktijk om verdergaande afspraken aan te kunnen gaan? Is het toelaatbaar
dat deze modaliteiten worden gehanteerd? Moeten de nadere afspraken ertoe
leiden dat de modaliteiten niet langer worden toegepast of moeten zij hier
juist meer ruimte aan bieden? Tot slot, over welke modaliteiten hebben wij
het eigenlijk?Aanbeveling 20 betreft de pseudo-koop. Volgens de commissie moet pseudo-koop
worden opgevat als een vorm van infiltratie. Op zichzelf is dat een logische
redenering. Ik heb er wel enkele vragen over. Welke gevolgen heeft dit voor
de inzetbaarheid van dit middel? Is het ten volle van toepassing zijn van
het infiltratieregime niet onevenredig bezwarend? De commissie zegt zelf dat
het per slot van rekening gaat om een lichte vorm van infiltratie bij pseudo-koop.
Is er misschien een andere vorm of een tussenvorm denkbaar?Naar aanleiding van aanbeveling 23 over de BVD stel ik de vraag waarom
het zo klemmend is dat de BVD verdergaande bevoegdheden krijgt in de wet inlichtingen-
en veiligheidsdiensten dan politie en het openbaar ministerie in de Wet BOB.
Is het niet zo dat de ruimere toedeling van bevoegdheden aan de BVD juist
strookt met hun taak, namelijk het grote belang van de bestrijding van gevaren
voor de staatsveiligheid?Aanbeveling 25 gaat over het financieel rechercheren. Een van de grootste
problemen van de drugshandel is de machtspositie die in de legale wereld kan
worden opgebouwd met de verdiende gelden. Financieel rechercheren moet een
belangrijke prioriteit hebben. Wel wil ik graag de vraag stellen welke kosten
gemoeid zouden zijn met uitbouw van opleiding en capaciteit op dit punt.Een vergelijkbare vraag stel ik over aanbeveling 26. Die betreft de cursus
opsporingsmethodieken. Moet de opleiding op het terrein van de opsporingsmethoden
geen deel uitmaken van de normale bagage die een politieman meekrijgt? Er
wordt een aparte cursus voorgesteld. Moet het eigenlijk niet een onderdeel
zijn van het reguliere curriculum?De geconstateerde gebreken bij de bestuursrechtelijke handhaving baren
zorgen. Wat de VVD betreft zouden bijzondere opsporingsbevoegdheden weliswaar
niet toepasselijk moeten zijn voor bestuursrechtelijke doeleinden, maar dat
betekent niet dat de bestuursrechtelijke handhaving niet een zeer waardevolle
aanvulling kan zijn bij de sanctionering van met name corruptiegerelateerde
gedragingen. Kan verdergaande specialisatie van justitiële taken door
het in het leven roepen van een bestuursrechtelijk specialisme bij het OM
niet een stimulans vormen voor een intensievere inzet van de bestuursrechtelijke
mogelijkheden?Dit waren mijn vragen en opmerkingen wat betreft het eerste deel. Ik kom
vervolgens toe aan mijn vragen en opmerkingen over de organisatie. Ik begin
met aanbeveling 28, over de fundamentele bezinning op de organisatie van de
opsporing. Is een fundamentele bezinning op de organisatie van de opsporing
wel gewenst? De reorganisatie van het OM is gaande. De reorganisatie bij de
rechterlijke macht is aanstaande.Mevrouw Kalsbeek-Jasperse (PvdA):Ik denk dat hier sprake is van een misverstand. Wij spreken hier niet
van de "opsporing" maar van de "landelijke opsporing". Wellicht dat dit een
ander licht werpt op de vragen van de heer Nicolaï.De heer Nicolaï (VVD):Ik heb het rapport niet voor mij. Mevrouw Kalsbeek zal ongetwijfeld gelijk
hebben. Een en ander neemt echter mijn zorg niet weg. Ik wil wel degelijk
graag nadere informatie over hoe fundamenteel deze bezinning dan wel niet
moet zijn, tegen de achtergrond van wat er al gaande is.In aanbeveling 28 gaat het om onwerkbare verhoudingen. Mevrouw Scheltema
was zeer verheugd over hetgeen daarover in de toelichting stond, maar wat
staat daar nu? De verhoudingen tussen de politiekorpsen zijn sterk verbeterd,
maar ook dat "bij wijze van uitzondering een situatie wordt aangetroffen waarin
onwerkbare verhoudingen bestaan bij en tussen politie en het OM". Dat is toch
nog niet zo geruststellend en ik zou dan ook graag iets willen
horen over de oorzaken daarvan. Liggen die in de organisatorische of meer
in de persoonlijke verhoudingen?Kan de beoogde uitbreiding van personeel, financiën en organisatie
van de CID's (zie aanbeveling 30) op het terrein van fraude en milieu, gestalte
krijgen binnen het budget van Justitie? Hoe verhoudt deze aanbeveling van
de commissie zich tot de prioriteitenstelling in het beleidsplan Nederlandse
politie?Duidelijk is dat de hulpofficier van justitie (aanbeveling 34) een nuttige
taak kan verrichten bij de inzet van bijzondere opsporingsmethoden. De VVD-fractie
vraagt zich wel af in hoeverre de huidige hulpofficier van justitie is toegerust
om meer taken met betrekking tot de inzet van de bijzondere opsporingsmethoden
uit te voeren. Zo is het de vraag of de hulpofficier al voldoende kennis in
huis heeft. Welke maatregelen acht de commissie nodig om het geschikte kader
te creëren waarbinnen de aanbeveling effectief kan worden uitgevoerd?
En ook hier natuurlijk de vraag naar de kosten.Volgens de commissie moet pas na een herbezinning op de organisatie van
de landelijke opsporingsdiensten een besluit worden genomen over de ontwikkeling
naar een divisie recherche (aanbevelingen 37 en 38). Heeft deze toekomstige
beslissing gevolgen voor de organisatie van de regionale opsporing in die
zin dat meer of andere samenwerking en afstemming tussen landelijk en regionale
diensten geboden is?Een optimale nationale recherche huishouding (aanbeveling 39) is volgens
de commissie binnen het huidige regionale politiebestel nauwelijks realiseerbaar.
Onder welke voorwaarden kan die alsnog worden gerealiseerd? Ziet de commissie
ruimte om binnen de afspraken uit het regeerakkoord te komen tot voldoende
aanpassing van het regionale politiebestel om daarmee alsnog een optimale
nationale recherche huishouding mogelijk te maken?De aanbevelingen 42 en 45 betreffen een CID voor de FIOD. Welke gevolgen
voor de begroting van Justitie heeft de uitbreiding van de capaciteit voor
observatiemiddelen en de inrichting van een volwaardige CID voor de FIOD?De aanbevelingen 46 tot 50 slaan op een voor de VVD-fractie belangrijk
punt, namelijk de internationale dimensie, waarover met name de heer Van Oven
al enkele opmerkingen heeft gemaakt. Naar onze mening is die dimensie in het
rapport wat onderbelicht gebleven. Wij hebben voldoende waardering voor het
rapport uitgesproken dat wij ook wel mogen zeggen het jammer te vinden dat
daaraan niet meer aandacht is besteed. De commissie zou daarop kunnen zeggen
dat dit niet binnen haar taakstelling viel, maar wij vinden het toch een belangrijk
gemis. Groeiende verschillen tussen gehanteerde opsporingsmethoden van verschillende
landen waarmee Nederland geregeld contact onderhoudt, dragen niet bij aan
de afstemming van de opsporing met internationaal karakter.Om die zorg wil ik de commissie enkele vragen stellen. Is zij van mening
dat de huidige regelgeving alsmede de voorgestelde nadere normering, ruimte
bieden om tot afspraken te komen met buitenlandse partners? Hoe verhoudt het
Nederlandse opsporingsregime zich tot die in de ons omringende landen? Welke
knelpunten ontstaan bij de internationale rechtshulp en politiesamenwerking
ten gevolge van de Nederlandse regelgeving? Wat is de invloed van ontwikkelingen
binnen Europol in het bijzonder en de EU als geheel op de mogelijkheid om
in Nederland een geheel eigen opsporingsbeleid te voeren? Leidt wederkerigheid
in internationale afspraken niet tot een onevenredige benadeling van Nederlandse
opsporingsdiensten, met andere woorden: is er sprake van een level playing
field? De belangrijkste oplossing die de commissie in dit verband noemt, is
als ik het goed heb gezien meer voorlichting in het buitenland over de manier
waarop wij het hier doen, maar ik denk dat dit toch niet alle problemen ondervangt.
Bovendien zou ik graag vernemen hoe dat überhaupt zou moeten.Het volgende sluit aan bij mijn opmerking over internationalisering. Intussen
zijn er een groot aantal onderzoeken verricht naar de deltamethode: Wierenga
1994; Van Traa-1 1994; Van Traa inzake opsporing 1996; Van Traa inzake de
rijksrecherche 1996; Kalsbeek 1999. Is het achterhalen van de manier waarop
buitenlandse diensten in Nederland opereren niet belangrijker dan het opnieuw
entameren van een onderzoek naar de deltamethode?Het derde onderdeel betrof het gezag. Aanbeveling 52 spreekt over de rechercheofficier.
De functie van rechercheofficier mag voorlopig van de commissie blijven bestaan.
Is de commissie van oordeel dat deze figuur de duidelijke rol heeft gekregen
die in het rapport-Van Traa werd beoogd en datgene toevoegt wat in het rapport-Van
Traa werd aanbevolen? Acht de commissie het mogelijk dat de voorgestelde evaluatie
van de meerwaarde van deze figuur leidt tot de conclusie dat deze moet worden
afgeschaft?In vraag 303 heeft de VVD-fractie gevraagd naar de vereniging van de functies
van CID-officier en zaaksofficier, waarvan sprake is in aanbeveling 53. De
commissie antwoordt hierop dat het onwenselijk is dat te veel kennis in één
persoon wordt verenigd. Waarom vindt de commissie dat onwenselijk? Is zij
bang dat personen die te veel kennis in zich verenigen, hiervan misbruik zullen
maken? Op grond van welk beginsel komt de commissie tot de conclusie dat de
vereniging van de functies van CID-officier en zaaksofficier ongewenst is?
Kan een systeem van transparantie en controle het door de commissie geuite
bezwaar eventueel wegnemen?De Centrale toetsingscommissie, waarop aanbevelingen 56 t/m 58 onder andere
betrekking hebben, speelt uiteraard een belangrijke rol. Enerzijds concludeert
de commissie dat de Centrale toetsingscommissie op grond van haar deskundigheid
gezag heeft ontwikkeld, anderzijds stelt zij dat de normen op grond waarvan
toetsing plaatsvindt, lang niet altijd even duidelijk zijn. Volgens mij kan
gezag niet op grond van arbitraire beslissingen ontstaan. Kennelijk hanteert
de Centrale toetsingscommissie een heldere besluitvorming. Hoe verhouden beide
overwegingen van de commissie zich tot elkaar? Tot welke verruiming van de
capaciteit bij de Centrale toetsingscommissie leidt het wegvallen van de verplichting
om bij de Centrale toetsingscommissie opsporingsmethoden te registreren? Kan
deze capaciteit worden aangewend om de aanbevolen toegankelijkheid van jurisprudentie
van het Centrale toetsingscommissie te bewerkstelligen? Aanbevelingen 59 en 60 hebben betrekking op de rechter-commissaris. Volgens
de commissie is de rol van de rechter-commissaris als autoriteit die zicht
houdt op de gehele opsporing, voorzover die plaatsvindt in het kader van het
gerechtelijk vooronderzoek, onvoldoende ontwikkeld. De rechter-commissaris
moet de rol van onderzoeksrechter nog beter gaan spelen. Volgens de VVD staat
hier echter tegenover dat een toegenomen bemoeienis van de rechter-commissaris
zal moeten samengaan met een vermindering van de procesrechtelijke taken die
de zittingsrechter ter beoordeling van de opsporingsmethoden uitoefent. Zo
kan men zich voorstellen dat bijvoorbeeld het dubbel horen van rechtmatigheidsgetuigen
wordt tegengegaan. Bij het creëren van een wettelijke basis voor de rechter-commissaris
moeten diens taken en bevoegdheden nader worden bezien.In aanbeveling 61 wordt gesproken van het college van procureurs-generaal.
Zullen een actievere houding van het college van procureurs-generaal op het
terrein van de normering enerzijds en een actievere houding van het ministerie
op het terrein van de implementatie van de normering anderzijds niet tot afstemmingsproblemen
leiden? Hoe kan men hiertussen een goede afstemming bereiken? Is de implementatie
van die normering eigenlijk niet vooral een taak voor het college?Een laatste opmerking over het onderdeel gezag; in het rapport gaat het
hierbij over de voortgangsrapportages. De commissie-Kalsbeek constateert dat
de voortgangsrapportages over de implementatie van de parlementaire enquête
opsporingsmethoden een positiever beeld schetsen dan op grond van het rapport
mag worden geconcludeerd. De politieministers hebben echter aangegeven dat
de beschrijving van Kalsbeek wél overeenkomt met het beeld uit de derde
voortgangsrapportage. Valt hier niet wat voor te zeggen? In de voortgangsrapportages
wordt immers nergens geconstateerd dat de implementatie voltooid is, dat de
onduidelijkheden in de normering helder worden geschetst, dat de knelpunten
naar voren komen of dat nadere maatregelen worden aangekondigd. Het rapport
van de commissie-Kalsbeek concludeert toch ook dat de crisis in de opsporing
voorbij is?Een laatste algemene vraag betreft de kosten. De fractie van de VVD heeft
hier met name in de schriftelijke ronde een aantal keren naar gevraagd, maar
de reactie van de commissie was telkens: daar gaan wij niet over, vraagt u
maar aan het kabinet wat de specifieke financiële consequenties van bepaalde
voorstellen zijn. Dit is erg onbevredigend. Ik zal niet dezelfde vragen nogmaals
stellen, maar laat ik het op deze manier eens proberen. De Kamer zou toch
een algemeen beeld moeten hebben van de globale extra kosten van het geheel
van de voorstellen die de commissie doet om een globaal oordeel te kunnen
vormen over de aanbevelingen.De huidige mate van betrokkenheid van de Kamer met de opsporingspraktijk
is uniek. Na afronding van de discussie over dit rapport kan deze tot gebruikelijke
proporties worden teruggebracht. De regering regeert, de Kamer controleert.
De heer Schutte refereerde eraan. Als wij op enige afstand naar het proces
kijken, dan zien wij dat er na de ontdekte crisis in de opsporing veel is
gaan lopen in de goede richting: in organisatorische zin, reorganisatie OM
en in zekere zin de rechterlijke macht, in normerende zin wetswijzigingen
(BOB). In feite werken wij toe naar een situatie waarin zowel de normering
als de organisatie op orde is. Ik grijp even terug op waarmee ik begon. Op
welke manier moet naar deze problematiek worden gekeken? Voor de VVD is het
tijd voor accentverleggingen. Ook het ver onder de schreef blijven, het veel
minder doen dan mag door de politie en het OM is een probleem. Als de normering
voldoende duidelijk is en haar optimum heeft bereikt, moeten wij hopen dat
een betere verantwoording achteraf tot een verantwoorde wijze van opsporen
leidt. Volgens de geldende normen kunnen wij een iets grotere ruimte voor
het OM en de politie creëren. Dan kan ook het professionele zelfvertrouwen
van politie en het OM weer groeien. Het vertrouwen van de burger in politie
en OM kan dan weer toenemen. Dat lijkt mij van het grootste belang.De heer Van Oven (PvdA):Betekent dit dat alles weer tot de gebruikelijke proporties kan worden
teruggebracht als het gaat over de rol van de Kamer? Verzet de fractie van
de VVD zich tegen de aanneming van aanbeveling 66, waarin die bijzondere commissie
wordt gesuggereerd ter controle van de uitvoering van hoofdstuk 5?De heer Nicolaï (VVD):Mijn bewering had betrekking op de algemene positie van de Kamer, het
in het algemeen in de gaten blijven houden van de opsporingspraktijk. Het
gaat niet in het bijzonder over de bevindingen in hoofdstuk 5. Ik kan mij
voorstellen dat er een aparte afspraak wordt gemaakt over het rapporteren
van het kabinet over hoofdstuk 5. Wij hebben twijfels of dat een commissie
uit deze Kamer moet zijn.De heer Van Oven (PvdA):Daar horen wij u nog over?De heer Nicolaï (VVD):Daar hoort u ons zeker over. Het zal aan de orde komen in de discussie
met het kabinet.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter! In een van de vele publicaties die het verschijnen van het
rapport "Opsporing in uitvoering" begeleidden, stelde voorzitter Kalsbeek
dat de commissie heeft geprobeerd haar bevindingen zo geserreerd mogelijk
op te schrijven. Daar is zij volledig in geslaagd, zo zou ik willen openen.
De opsporingsmethoden, de staat van het opsporings- en vervolgingsapparaat
zijn belangrijke en gevoelige onderwerpen. De IRT-affaire en de enquête
onder leiding van Van Traa hebben een schok door het land doen gaan. De crisis
in de opsporing die de commissie-Van Traa blootlegde, was drieledig: er was
sprake van een normeringscrisis, een organisatiecrisis en een gezagscrisis.
Het belang van een vervolgcommissie kan dan ook niet worden onderschat. De
vraag of er nu rust is, of de crisis is beslecht, of wettelijke grenzen en
procedures in acht worden genomen en of eenieder met plezier zijn werk heeft
hervat, is een vraag die een gedegen beantwoording verdient. In dit licht
bezien vind ik het dan ook zeer slecht als de commissie met ruzie naar buiten
treedt. Wij betreuren dat, ook voor de commissie zelf, die wel degelijk een
goed rapport heeft afgeleverd. Wij zijn er dan ook zeer opgelucht
over dat de gelederen zich desondanks weer snel leken te sluiten. Wij zijn
er ook opgelucht over dat de onvrede van één commissielid niet
de voorbode bleek te zijn in een nieuw hoofdstuk van heel geleidelijke ondermijning
van de parlementaire onderzoeksfunctie. Het bleek uiteindelijk maar te gaan
om een kleine voetnoot, die wellicht ook nog overbodig was.De commissie stelt vast dat de parlementaire enquête onder leiding
van Van Traa positieve effecten heeft gehad. De crisis is bezworen, aldus
voorzitter Kalsbeek. De commissie stelt dat de praktijk van de opsporing en
de noodzaak van verandering en van de normering van opsporingsmethoden goed
is doorgedrongen. Ondanks dat velen in het veld vonden en vinden dat zij altijd
al netjes werkten – dat is overigens ook ten tijde van de commissie-Van
Traa nooit bestreden – lijkt iedereen zich de conclusies en politieke
uitgangspunten van de commissie-Van Traa te hebben eigen gemaakt. Er zijn,
zo stelt de commissie, normerings- en reorganisatieprocessen in gang gezet.Bij de fractie van GroenLinks bestaat, zoals ik al zei, grote waardering
voor het omvangrijke onderzoek dat de commissie in iets meer dan een halfjaar
tijd heeft verricht. Ik wil daar wel bij opmerken dat de werkwijze van de
commissie ook haar nadelen kent. Zoveel is ook gisteren wel duidelijk geworden.
Dan doel ik met name op de beslotenheid waarin het onderzoek is verricht,
en op de vertrouwelijkheid van de verkregen informatie, die in ieder geval
voor mij een openbare en politieke waardering van met name de bijzondere bevindingen
bemoeilijkt. De informatie die wij gisteren als woordvoerders ontvingen, sterkt
mij in de overtuiging dat de commissie grondig en gewetensvol te werk is gegaan
en dat de bijzondere bevindingen steunen op betrouwbare, uitgebreide en harde
informatie, zoals de commissie zelf bij de presentatie en daarna meerdere
malen heeft opgemerkt. De fractie van GroenLinks respecteert vanzelfsprekend
de afspraak van geheimhouding, maar ik wil hier toch niet nalaten nogmaals
op te merken dat wij het zeer ongemakkelijk vinden om een belangrijk deel
van de informatie niet of slechts in vage verwijzende termen te kunnen betrekken
bij ons politieke oordeel. Vanmorgen werd, vooruitlopend op dit debat, in
de Volkskrant al gesproken over een schimmenspel. Wij vinden dit eens temeer
bezwaarlijk, omdat het algemene oordeel over de normering van de opsporing
en over de organisatorische verhoudingen en gezagsverhoudingen in de opsporing
wordt beïnvloed door de bijzondere bevindingen, en wel in negatieve zin.
Ik geloof dat het mevrouw Kalsbeek, de voorzitter van de commissie, was die
bij de presentatie opmerkte dat de patiënt weer gezond is, enkel nog
een zweer heeft. De vraag die hierbij gesteld moet worden, is of deze zweer
geen vitale delen raakt. En, eerlijk gezegd, ik ben geneigd hierover minder
optimistisch te zijn dan de commissie zelf lijkt te zijn.Mijn fractie kan zich vinden in de meeste aanbevelingen die de commissie
doet op het vlak van normering, gezag en organisatie. De vraag waarmee wij
echter worstelen, is of het voortzetten en verder intensiveren, op basis van
de aanbevelingen van de commissie, een afdoende antwoord is. Met andere woorden,
geneest het de zweer? En kan voorkomen worden dat, als de zweer niet al een
vitaal deel van het lichaam van de patiënt heeft geraakt, dit in de toekomst
zal gebeuren? Ik stel deze vragen met nadruk, omdat mijn fractie vooral verontrust
is over de wijze waarop de normering en de reorganisatie worden aangestuurd.
Met andere woorden, over het gezag over de opsporing. Ik ga hier uitgebreider
op in.Alvorens mijn eigen vragen te beantwoorden loop ik de voor de fractie
van GroenLinks belangrijkste kwesties na, in de chronologische volgorde die
het rapport kent: normering, organisatie en gezag. Ik eindig bij de bijzondere
bevindingen en de laatste twee, naar mijn idee politiek meest gevoelige aanbevelingen
van het rapport.Ik begin bij de normering. De commissie heeft uitvoerig beschreven hoe
in de afgelopen periode in de overgangssituatie – door de commissie
het "interregnum" genoemd – de post-Van Traa-normering geleidelijk verankerd
is geraakt. Bij het ontbreken van wettelijke legitimatie moest worden gewerkt
met richtlijnen van het openbaar ministerie en met conceptwetgeving. Zowel
bij uitvoerende functionarissen als bij leidinggevende functionarissen bij
politie en OM bestaat echter nog altijd onduidelijkheid over de geldende normen.
Velen zijn in de praktijk van de opsporing onvoldoende op de hoogte van het
bestaan van de relevante richtlijnen. De commissie stelt: van een totaaloverzicht
is nauwelijks sprake, ook niet bij het college van procureurs-generaal. Met
name deze laatste toevoeging baart mijn fractie zorgen. Uit het rapport blijkt
dat niemand zich uiteindelijk verantwoordelijk voelt voor het onder de aandacht
brengen van de richtlijnen en andere normen ten aanzien van de bijzondere
opsporingsmethoden of voor de implementatie ervan. Het college van PG's stelde
de voorlopige uitgangspunten en enkele richtlijnen op en verstuurde die naar
de hoofdofficieren, maar heeft zich verder – zo lijkt het – niet
echt om de implementatie bekommerd. Het heeft zijn aandacht, enigszins begrijpelijk,
in plaats daarvan vooral gericht op de reorganisatie van het OM en de perikelen
rondom het college zelf. Maar het ministerie ging er op haar beurt van uit
dat het college wel voor implementatie zou zorgen. Het is ook onduidelijk
wat de hoofdofficieren met de ontvangen richtlijnen hebben gedaan. Het lijkt
erop dat zij ze netjes hebben opgeborgen in een diepe lade.Naast onduidelijkheid over de verantwoordelijkheidsverdeling is er onduidelijkheid
over conceptrichtlijnen en definitieve richtlijnen. Sommige conceptrichtlijnen
hebben nooit een formele status gekregen. Niet het minste voorbeeld is dat
het ministerie en het college van procureurs-generaal het niet eens konden
worden over de regeling voor het doorlaten van drugs. Niettemin, en bij gebrek
aan beter, is deze conceptrichtlijn als richtsnoer gebruikt.De diepe verankering van de normering die de commissie op verschillende
plaatsen ontwaart, lijkt – blijkens haar eigen bevindingen – niet
door bewuste sturing van bovenaf tot stand te zijn gekomen, maar meer het
toevallige en gelukkige resultaat te zijn van veel goede bedoelingen. Mijn
vraag aan de commissie is of dit een terechte vaststelling is. Gebrekkige
sturing van bovenaf bij formulering en implementatie van richtlijnen klemt
eens temeer, omdat de commissie beschrijft dat als een gevolg
van de parlementaire enquêtecommissie een voorzichtige en enigszins
angstige sfeer is ontstaan, met name op de lagere niveaus, waardoor men moeilijke
beslissingen ten aanzien van de normering en de organisatie liever niet zelf
neemt maar voorlegt aan hiërarchisch of gezagsmatig hogere functionarissen.
Is de commissie het met mij eens dat het dan vooral aankomt op duidelijke
sturing vanuit de hoogste echelons en is de commissie het met mij eens dat
het daaraan nogal eens lijkt te hebben ontbroken?Ik kom te spreken over de organisatie van de opsporing. Ik licht er slechts
een aantal punten uit. De commissie stelt dat het van groot belang is dat
de korpsen uniforme informatietechnologie gebruiken en doet hierover een aantal
behartigenswaardige aanbevelingen die GroenLinks vanzelfsprekend steunt. Opvallend
vind ik wel dat hier opnieuw sprake lijkt te zijn van een sturingsprobleem.
Noch het ministerie van Justitie, noch het ministerie van Binnenlandse Zaken,
noch het openbaar ministerie of het korpsbeheerdersberaad, aldus de commissie,
hebben hun zeggenschap aangewend om tussen regiokorpsen, kernteams en CRI
passende samenwerking op dit vlak op te leggen.Met genoegen heb ik gelezen op pagina 97, enigszins verborgen in de marge
van het hoofdstuk, dat er volgens de commissie geen geheime recherche-eenheden
meer opereren waarover een divisiechef geen controle heeft. Wel zou ik van
de commissie willen vernemen of zij dit uitputtend heeft kunnen onderzoeken.
Met andere woorden, waarop baseert zij haar informatie? Mijn genoegen staakte
bij het lezen van de perikelen rond de raad van advies voor de CID. Hier lijkt
opnieuw sprake van een sturingsprobleem. Gedurende vier jaar heeft deze de
functie van de toenmalige begeleidingscommissie CID niet overgenomen. Saillant
hierbij is dat in december 1996 de voorzitter van de raad zelf de minister
van Justitie heeft verzocht om de raad op te heffen. Bijna een jaar later
heeft de laatste besloten dat dit niet nodig was omdat de advisering niet
gemist kon worden. In 1998 heeft de voorzitter uiteindelijk gevraagd om van
zijn taak ontheven te mogen worden. Het valt op dat in die hele periode vijf
keer is vergaderd en dat één keer advies is uitgebracht op uitdrukkelijk
verzoek. Hier mag naar ons idee wel de conclusie worden getrokken dat de advisering
non-existent is en dat er andere maatregelen noodzakelijk zijn. Is de commissie
dit met mij eens en, zo ja, waarom heeft zij hierover dan geen aanbeveling
opgenomen?Voorzitter! Het ministerie van Justitie heeft volgens de commissie bij
de aansporing van het Korps landelijke politiediensten steeds het accent gelegd
op het beheer, en niet zozeer op het vaststellen van het beleidskader. Dit
plaatst de uitdrukkelijke wens van het ministerie van Justitie om bij de aanstaande
beheersoverdracht voldoende beleidsbevoegdheid te behouden om gezag te kunnen
uitoefenen, enigszins in een vreemd daglicht. Is de commissie het met mij
eens dat het hoog tijd wordt dat het ministerie van Justitie, vooruitlopend
op de beheersoverdracht, naar voren komt met een overkoepelend beleidskader,
waartoe het tot nu toe niet in staat is gebleken? Op basis hiervan kunnen
Kamer en betrokkenen zich een mening vormen over de wijze waarop het ministerie
gezag wenst en dient te blijven uitoefenen.Door velen is al aandacht besteed aan het opereren van de buitenlandse
diensten in Nederland. Dit is een bron van aanhoudende zorg. Ook op dit punt
steunen wij de aanbevelingen van de commissie. Ik geloof dat de heer Van Oven
al verwees naar het artikel in VN van deze week van de hoogleraar criminologie
Frank Bovenkerk. Hij stelt zeer nadrukkelijk dat een eventuele navolgende
al dan niet parlementaire commissie onderzoek zou moeten doen naar de wijze
waarop medewerkers van deze diensten in Nederland functioneren en hoe deze
de Nederlandse opsporing beïnvloeden. De druk van buitenlandse diensten
zou er wel eens de oorzaak van kunnen zijn dat rechercheurs in conflict komen
met de Nederlandse regels. Onderschrijft de commissie deze laatste stelling
van Bovenkerk en is zij het er ook mee eens dat onderzoek hiernaar prioriteit
verdient?Voorzitter! Een laatste punt dat aandacht verdient, is de werkverdeling
tussen het ministerie en het college van PG's. Deze is niet duidelijk genoeg
geregeld en dat leidt tot problemen in de praktijk, zoals bij de implementatie
van de richtlijnen en het aansturen van de verbetering van de informatiehuishouding.
Hiermee zit ik naar mijn idee in de kern van de gezagsproblemen. Voor mijn
fractie is het grote winst dat sinds Van Traa op de werkvloer het openbaar
ministerie het gezag over de politie heeft herwonnen, en de samenwerking daarmee
is verbeterd. Naar de mening van de fractie van GroenLinks schuilen bij het
gezag echter naar verhouding de grootste problemen. Het beeld dat uit het
rapport van de commissie oprijst, is dat de normering door het college van
procureurs-generaal tekortschiet. Het college heeft zich er onvoldoende van
verzekerd of de regelingen en richtlijnen daadwerkelijk bij de betrokken (hoofd)officieren
bekend werden, en evenmin of het geheel aan richtlijnen voldoende duidelijkheid
bood aan de praktijk. Het betrekkelijke nut van de richtlijnen blijkt ook
uit de bevinding dat de Centrale toetsingscommissie de bijzondere opsporingsmethoden
niet volgens een vast stramien en aan duidelijke criteria gebonden heeft getoetst.
Niettemin neemt het college van procureurs-generaal over het algemeen de adviezen
van de CTC over. De discussie met betrekking tot de inzet van opsporingsmethoden
wordt in het college, aldus de commissie, ook niet meer ten principale gevoerd.
Geleidelijk dreigt er een paradoxale situatie te ontstaan. De beslissing over
de inzet van bijzondere opsporingsmethoden wordt vanaf de basis steeds verder
omhoog geschoven naar de top. Een van de betrokkenen noemt dat in het rapport
het toetsingscircus. In de top wordt de uiteindelijke beslissing op een nogal
ondoorzichtige manier genomen, zonder duidelijke criteria. Dit kan verwarring
opleveren aan de basis, die hier juist vanaf wil worden geholpen door meerderen
om duidelijkheid te vragen. Niet voor niets wordt in aanbeveling 54 gesteld
dat de commissie van het college een meer actieve houding verwacht ten aanzien
van de normering en de organisatie van de opsporing. Dat is niet voor tweeërlei
uitleg vatbaar.Voorzitter! Eenzelfde soort aanbeveling, namelijk aanbeveling 62, ontvangt
het ministerie van Justitie. Ook dat dient een meer actieve houding aan te
nemen, met name ten aanzien van de implemen tatie van de normering
van de bijzondere opsporingsmethoden. Ook hier geen woord Spaans, en een naar
mijn idee terechte aanbeveling. Op het departement is bijvoorbeeld nooit duidelijk
geweest hoe men in de praktijk om dient te gaan met de voorlopige uitgangspunten.
Ook heeft het lang geduurd eer het departement zicht kreeg op de mogelijke
problemen die in de praktijk bestonden met de uitgangspunten.Dit overziende – waarbij ik steeds terugkeer naar sturingsproblemen,
met name bij de centrale sturing, en gezagsproblemen – zou ik aan de
commissie willen voorleggen of mijn algemene analyse correct is. Na de commissie-Van
Traa is er grote vooruitgang geboekt op het terrein van de normering en de
organisatie, hoewel ik daarbij aan wil tekenen dat de vele reorganisatie-
en veranderingsprocessen een enigszins diffuus beeld opleveren. In het algemeen
kan gesteld worden dat aan de basis in de praktijk het besef van de noodzaak
van wettelijke begrenzing diep is doorgedrongen en geleidelijk een cultuur
van onderling wantrouwen tussen de verschillende diensten lijkt te gaan plaatsmaken
voor een besef van noodzakelijke verandering. Maar dan hapert het, want de
vooruitgang lijkt te blijven steken op het niveau van het gezag. Daar is onvoldoende
leiding gegeven aan het proces van normering en verandering en lijkt de bereidheid
tot hechtere samenwerking en beter overleg niet zo groot. Met andere woorden:
de crisis in de opsporing is beslecht, maar het is nauwelijks te danken aan
de diensten die hierop toezicht zouden moeten houden en hun gezag ter verbetering
hadden moeten aanwenden. Ik vraag aan de commissie of zij dat met mij eens
is.Dan kom ik nu op de bijzondere bevindingen. De sombere constatering over
het gezag doe ik ook in het licht van hoofdstuk 5. Dat zijn de bevindingen
waarover de laatste weken zoveel rumoer is ontstaan. Met respect voor de eisen
van vertrouwelijkheid die de commissie heeft te respecteren, wil ik toch een
aantal vragen stellen om zo misschien een zo groot mogelijke openbaarheid
te kunnen forceren. De bijzondere bevindingen zijn dan ook schokkend. De commissie
meldt ons dat met de deltamethode, die de aanleiding vormde voor de IRT-affaire
en de commissie-Van Traa, veel grotere schade is toegebracht dan destijds
werd vermoed. Allereerst – en iedereen heeft er vandaag al aan gememoreerd –
is er naar het lijkt voldoende feitelijke grond voor de conclusie dat ten
minste 15.000 kilo cocaïne ons land is binnengesmokkeld via zogenoemde
parallelle importen, met medewerking van douane en politie. Hoewel het rapport
zelf geen tijdvak noemt, blijkt uit de antwoorden van de commissie op schriftelijke
vragen dat deze parallelimporten hebben plaatsgevonden in de periode 1991
tot 1994. Niet alleen de grootscheepse invoer van deze drugs zelf, maar vooral
ook de betrokkenheid van opsporingsambtenaren daarbij baart zorgen. Ik vraag
de commissie hoe groot- of kleinschalig bijvoorbeeld de betrokkenheid van
politie en douane was? Op welk hiërarchisch niveau wist men van dit parallelle
traject? Tot welke niveaus werd eraan meegewerkt? Waren dit dezelfde mensen
die verantwoordelijk waren voor de deltamethode als opsporingsmethode? Is
na het staken van de deltamethode op vergelijkbare wijze doorgegaan, zoals
de minister het formuleert, met import met corruptie? Als dat zo is, hoelang
heeft dat kunnen doorgaan? Of gaat het nog door?Wat de corruptie onder ambtenaren betreft bestaat er naar mijn idee een
verschil van mening tussen de commissie en de minister. Volgens de minister
vindt hiernaar strafrechtelijk onderzoek plaats. In antwoord op de schriftelijke
vragen stelt de commissie dat er geen strafrechtelijk onderzoek plaatsvindt.
Is hier sprake van een misverstand of van een verschil in inzicht?Een andere bijzondere bevinding betreft de dubbelinformanten. Er is hier
in deze zaal in het verleden al genoeg te doen geweest over "Haagse Kees",
aan wie minister Sorgdrager op de dag van haar aantreden een fors bedrag betaalde,
zodat hij buiten levensgevaar kon blijven. Maar later bleek hij dit geld rustig
in Den Haag op te maken aan zijn duivenhobby. Volgens de commissie is iets
vergelijkbaars een aantal malen gebeurd. Feitelijk organiseerden de dubbelinformanten
parallelimport, zo stelt de commissie. Zij voegt daaraan toe: de overheid
heeft zich ten opzichte van deze dubbelinformanten in een chantabele positie
gemanoeuvreerd. Die laatste zin behoeft toelichting. Als met "de overheid"
wordt bedoeld "corrupte ambtenaren", lijkt mij dat duidelijk, maar als met
"de overheid" wordt bedoeld "de overheid in algemene zin", vraag ik mij af
welke conclusie wij dan moeten trekken. Betekent dit bijvoorbeeld dat politie
en/of justitie zaken verborgen wilde houden die de dubbelinformanten bekend
konden maken? Gaat het hier om wat in een artikel in Vrij Nederland enkele
weken geleden werd omschreven als het argument dat elke informant voor in
de mond bestorven ligt, namelijk "dat nu zijn leven in gevaar dreigt te komen"?
Als het hier om de overheid in het algemeen gaat, kunnen wij spreken over
een serieuze bedreiging voor de democratische rechtsstaat. Dat zou naar mijn
idee niet zonder gevolgen mogen blijven. Het is dan des te schrijnender dat
de commissie onder bijzondere bevinding D vaststelt dat een aantal zaken nog
niet nader tactisch is onderzocht: de parallelimporten, de corruptie van verschillende
ambtenaren en de verschillende liquidaties. Zoals ik zonet al aangaf, bestaan
ook hierover verschillen van inzicht tussen de minister en de commissie. Ik
zou daarop graag van de commissie nog een toelichting willen ontvangen.De derde bijzondere bevinding waarover de commissie rapporteert, is die
over de deal met een crimineel. Ook hier bestaat een spanning tussen de lezing
van de commissie en die van de minister in de eerder genoemde brief. De minister
noemt dit een formalisering van afspraken die gewoonlijk aan iedere deal in
eigenlijke zin voorafgaan, namelijk dat de potentiële getuige inzicht
geeft in de verklaring die hij bereid is af te leggen. Hij noemt dat een zogenaamde
predeal. De commissie schrijft echter dat zij in het bezit is van een overeenkomst.
Hoe beoordeelt de commissie dit? Zijn een predeal en een overeenkomst hetzelfde?
Is het slechts een semantisch verschil of is er ook een inhoudelijk verschil
van inzicht?De commissie acht het niet toelaatbaar dat dergelijke afspraken met een
topcrimineel worden gemaakt. De afspraken, zo schrijft de commissie, zijn
tot stand gekomen zonder de daarvoor geldende procedures, zoals onder andere
vastgelegd in de richtlijn "afspraken met criminelen" en de ethische code voor de CID. Ik ben geneigd de commissie in dit standpunt te volgen.
Het is dan des te erger dat deze overeenkomst of predeal tot stand is gekomen
met toestemming van een hoofdofficier, het college van PG's en het ministerie
van Justitie, evenwel zonder dat de minister, naar het schijnt, er bijtijds
in is gekend. Ik zou graag van de commissie willen weten hoe zij beoordeelt
dat er een overeenkomst of predeal is gemaakt met instemming van het college
van PG's en het ministerie van Justitie zonder de minister daarin bijtijds
te kennen.Ik vind dat ook iets anders bij dit laatste onderwerp tot nu toe onderbelicht
is gebleven. Als de afspraken, of het nu om een overeenkomst of om een predeal
gaat, in strijd zijn met de richtlijn en de procedures die gelden voor deals
met criminelen, heeft het er de schijn van dat men het op de hoogste niveaus,
de niveaus van het gezag over de opsporing, niet zo nauw neemt met de normering
waarop diezelfde organisaties moeten toezien. Er lijkt te worden gemarchandeerd
met principes die het ministerie en het college van PG's juist zouden moeten
huldigen. Dat kan naar mijn idee niet anders dan verwarring scheppen in de
praktijk.Voorzitter! Ik keer hiermee terug naar het punt waar ik begonnen ben,
namelijk de problemen rond het gezag. Op basis van de algemene bevindingen
rijst een somber beeld van de centrale sturing, het hoogste gezag. De bijzondere
bevindingen verergeren dat beeld nog. In dit licht bestaat er bij mijn fractie
enige verbazing over de laatste twee – in politieke zin zoals ik al
eerder zei belangrijkste – aanbevelingen, namelijk 65 en 66. Om nogmaals
de beeldspraak van voorzitter Kalsbeek te gebruiken: het lijkt er naar mijn
idee op dat de zweer van de patiënt wel degelijk een vitaal onderdeel
raakt, namelijk het gezag. De vraag die je je dan moet stellen is of juist
het gezag zichzelf zou moeten genezen om uiteindelijk definitief gezond te
worden. Want dat stelt de commissie in aanbeveling 65 voor: de patiënt
geneest zichzelf. Het ministerie gaat zelf integraal onderzoek doen naar datgene
wat misschien met eigen medeweten is misgegaan. Wellicht had de commissie
zelf ook enige ongerustheid over het zelfhelende vermogen van het ministerie
en het college van PG's en heeft zij daarom een allerlaatste aanbeveling gedaan
om het integrale onderzoek te binden aan parlementaire controle. Welke vorm
deze controle moet aannemen, blijft enigszins in het vage. Ik zou daarover
graag wat meer informatie willen ontvangen. Ik leg aan de commissie voor dat
het er toch een beetje op lijkt dat onvoldoende vertrouwen in het zelfhelend
vermogen van het ministerie ertoe leidt dat hetzelfde ministerie enigszins
onder curatele wordt gesteld door een parlement dat het ministerie heel nauwkeurig
gaat volgen.Nu ik toch als advocaat van de duivel ben opgetreden, eindig ik ook maar
op dezelfde manier. Ik kan mij namelijk voorstellen dat de commissie bij het
formuleren van de laatste twee aanbevelingen ook nog heeft nagedacht over
het aanbevelen van een nieuwe parlementaire enquête, gezien de ernst
van de bijzonder bevindingen. Mocht dat zo zijn, dan zou ik graag van de commissie
vernemen wat de argumenten zijn geweest om hiertoe uiteindelijk niet aan te
bevelen.De heer Van Oven (PvdA):Voorzitter! Nu mevrouw Halsema de parlementaire enquête uit de hoge
hoed tovert in het laatste gedeelte van haar inbreng, is toch de vraag gewettigd
wat de fractie van GroenLinks daar zelf van vindt.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Als ik heel eerlijk ben, ben ik daar helemaal niet uit. Ik moet zeggen
dat mijn fractie niet erg genegen is tot het opnieuw introduceren van een
parlementaire enquête, niet alleen gezien de ervaringen van de laatste
tijd, maar ook omdat het niet de eerste zou zijn op dit terrein. Aan de andere
kant vind ik dat wij er niet bij voorbaat "neen" tegen moeten zeggen, gezien
de ernst van de bijzondere bevindingen. Mijn oordeel daarover wil ik opschorten
totdat ik de reactie van de commissie heb gehoord en het debat met de minister
heeft plaatsgevonden.De heer De Wit (SP):Mevrouw de voorzitter! De commissie-Kalsbeek heeft naar de mening van
de SP-fractie een fraai onderzoek aan de Kamer afgeleverd. Ik mag wel zeggen
dat het een consciëntieus en gedegen werk is. Ik kom hier aan het eind
van mijn bijdrage nog op terug. Ik denk dat wij blij mogen zijn met de constatering
in het rapport dat de crises bezworen zijn. Blij, omdat dit alleen maar ten
goede kan komen aan het gemeenschappelijke doel, namelijk de opsporing en
vervolging van de georganiseerde criminaliteit. Maar ook blij, omdat hierdoor
een begin kan worden gemaakt met het herstel van het vertrouwen van de burgers
in politie en justitie.Bij elke vreugde horen echter ook wel enige mitsen en maren, want het
rapport "Opsporing in uitvoering" maakt in ieder geval duidelijk dat wij niet
rustig achterover kunnen leunen. Integendeel, ik vind de reeks van conclusies
in het rapport opnieuw tamelijk schokkend. Ik doel daarmee niet alleen op
de bijzondere bevindingen in hoofdstuk 5. In de eerste plaats zal ik ingaan
op twee bijzondere opsporingsmethoden, waarover in het rapport kritisch wordt
gesproken, namelijk het doorlaten en afleveren, en de informanten en infiltranten.
Dit zijn twee methoden waarover ook tijdens de debatten met de parlementaire
enquêtecommissie en de regering uitgebreid is gesproken. De SP-fractie
heeft indertijd de nodige twijfels gehad over het toestaan van deze methoden,
maar in het dilemma tussen enerzijds de noodzaak om de praktijk van opsporing
en vervolging voldoende instrumenten in handen te geven om hun taak uit te
voeren en anderzijds het principe dat niet ieder doel de middelen kan heiligen,
hebben wij uiteindelijk toch ingestemd met deze methoden.De problemen die de uitvoerders in de praktijk ondervinden, vind ik wel
begrijpelijk en misschien zelfs wel voor de hand liggend. Zoals wel vaker
is ook nu papier met definities geduldig, maar de dagelijkse praktijk is des
te weerbarstiger. Wat ik veel verbazingwekkender vind, is de houding die het
college van procureurs-generaal en de minister van Justitie hebben ingenomen
bij de implementatie van de opsporingsmethoden. In het rapport staat dat het
college zich er niet van heeft vergewist in hoeverre de regelingen en richtlijnen
daadwerkelijk bij de betrokken officieren van justitie bekend werden, en dat
evenmin systematisch is nagegaan of het geheel aan richtlijnen voldoende duidelijkheid
bood aan de praktijk. De commissie schrijft voorts dat het departement
van Justitie geen actie heeft ondernomen om de praktijk helderheid te verschaffen
over de regelingen die nu gelden. Aldus de commissie in haar rapport. Het
is mij volstrekt onduidelijk hoe het mogelijk is dat zowel het college van
procureurs-generaal als de minister van Justitie een zo weinig actieve houding
hebben aangenomen bij de implementatie. Ik hoop dat de commissie bij haar
beantwoording toch een verklaring op dit punt kan geven. Ik heb daar schriftelijk
al een vraag over gesteld, maar misschien kan de commissie aangeven of er
wellicht een verklaring te vinden is voor deze "lakse houding", zoals ik het
graag zou willen noemen. Hoe kan dat immers gebeuren in een tijd van grote
maatschappelijke en politieke aandacht en bij een politiek zo gevoelig onderwerp?
Had niet juist van het college en van de minister meer geëist mogen en
kunnen worden, mede gezien de opmerking van de commissie in de inleiding van
haar rapport: hoe dichter bij de politiek, des te directer met de politieke
noodzaak van veranderingen geconfronteerd?Met deze vraag kom ik automatisch bij de gezagscrisis. De parlementaire
enquêtecommissie zei daarover onder meer dat een cultuurverandering
bij politie en justitie noodzakelijk is. Mensen moeten bereid zijn gezag van
anderen te aanvaarden en leidinggevenden moeten bereid zijn hun gezag en daarmee
hun verantwoordelijk te nemen. Moeten wij nu op basis van hetgeen de commissie
heeft geconstateerd ten aanzien van het handelen van het college van procureurs-generaal
en het ministerie concluderen dat deze cultuurverandering in ieder geval aan
de top nog niet heeft plaatsgevonden?Een ander punt op het gebied van de gezagscrisis is de verantwoordelijkheid
van de korpsbeheerders. Daar wil ik in het bijzonder bij stilstaan omdat door
de SP-fractie in de debatten over de politieregisters aandacht is gevraagd
voor de onduidelijke positie in de Wet politieregisters van de korpsbeheerder.
Daar is door ons twijfel over geuit. Bij de wijziging van de wet is dat nogmaals
door mij aan de orde gesteld. Als ik het goed lees, worden die twijfels door
de commissie bevestigd. Mijn vraag is nu: heeft de commissie het oordeel van
de korpsbeheerders over de verantwoordelijkheden die zij op grond van deze
wet krijgen, daarbij betrokken? Graag hoor ik hierover de mening van de commissie.Verder wil ik stilstaan bij twee onderdelen van de crisis in de organisatie.
In de eerste plaats wil ik stilstaan bij de CID. De commissie constateert
dat er nog steeds geen wettelijke basis is voor de CID en dat er onduidelijkheid
heerst over de functie van de CID. De organisatie is weliswaar overal in het
land opgepakt, maar bij gebrek aan normen is die overal verschillend uitgevallen.
Het oordeel van de commissie over de raad van advies voor de CID is weliswaar
netjes uitgedrukt, maar naar mijn mening vernietigend. Heeft de commissie
een verklaring weten te vinden voor de gang van zaken rond de raad van advies?
Hebben de vorige minister en de huidige minister de commissie duidelijk gemaakt
wat deze hebben gedaan om wel voortgang te krijgen in de regeling en organisatie
van de CID?In de tweede plaats stel ik een aantal vragen over buitenlandse opsporingsdiensten
die in Nederland actief zijn. In het debat met de parlementaire enquêtecommissie
is hier slechts kort over gesproken. Geconstateerd werd dat de parlementaire
enquêtecommissie indertijd niet veel verder was gekomen in haar onderzoek
naar het handelen van deze diensten. Het probleem bij dit onderwerp is dat
wij geruchten vernemen en vermoedens hebben, maar geen harde feiten boven
water hebben kunnen krijgen. In welke mate zijn de buitenlandse opsporingsdiensten
in Nederland actief? Houden zij zich daarbij aan de Nederlandse opsporingsmethoden?
Wie controleert dat en hoe gebeurt die controle? Wat kan de commissie daar
nog over vertellen in het licht van de al eerder vermelde uitlatingen van
de heer Bovenkerk? Wat vindt de commissie van zijn suggestie, een commissie
van onafhankelijke onderzoekers – hij denkt daarbij in het bijzonder
aan mensen van de universiteit – een onderzoek te laten instellen en
op te tuigen met de nodige onderzoeksmogelijkheden? Wat is de reactie van
de commissie op dit voorstel van de heer Bovenkerk? Is het de commissie voorts
bekend of de handelwijze van buitenlandse opsporingsdiensten de speciale aandacht
heeft van het ministerie?Over hoofdstuk 5 zijn al veel kwalificaties geuit, zoals "zorgwekkend"
en "schokkend". Ik ga eerst in op de parallelimport van cocaïne. Als
ik het goed begrijp, spitst de discussie tussen de commissie en de minister
van Justitie zich toe op de vraag of er nu sprake is van harde feiten of van
aanwijzingen. Is nu 15.000 kilo Nederland binnengekomen of zou dat zijn gebeurd?
Graag hoor ik de reactie van de commissie op de brief van de minister op dit
onderdeel. Is het inzake de parallelimporten tot 1994 wel zo relevant of er
nu sprake is van harde bewijzen of aanwijzingen? Ook bij aanwijzingen mogen
wij immers vanwege de ernst van het gebeurde verwachten dat een minister van
Justitie alles met de hoogste prioriteit tot op de bodem uitzoekt. Daarbij
vind ik het wel relevant, te weten wie wanneer van wat op de hoogte was en
wat hij sindsdien heeft ondernomen. Wil de commissie daarop reageren?Voor de mogelijke parallelle importen na 1994 geldt hetzelfde. Ook hierbij
is het noodzakelijk dat ook bij niet concrete aanwijzingen de minister van
Justitie alert en kordaat behoort op te treden. Hopelijk kan de commissie
aangeven wat haar uit haar onderzoek is gebleken.Ik begrijp dat de commissie ervan uitgaat dat de deal met de topcrimineel
al gesloten is. De minister van Justitie geeft aan dat van een deal nog helemaal
geen sprake is, maar hoogstens van een precontractuele fase. Ik ben benieuwd
wat de topcriminineel en zijn advocaat nu zelf hebben begrepen van de gesprekken
die tot nu toe gevoerd zijn. Op zijn zachtst gezegd, is het merkwaardig dat
er zo'n grote discrepantie bestaat tussen de beoordeling door de commissie
op basis van de onderzochte stukken en het oordeel van de minister. Graag
hoor ik de uitleg van de commissie over de reactie van de minister op dit
punt.De commissie heeft meer dan goed werk verricht. Slechts een kwestie heeft
naar onze mening wat roet in het eten gegooid. Dat deed het commissielid Niederer
die op een bepaald moment afstand nam van enkele conclusies van de commissie.
Hij heeft zich later weer aangesloten bij de commissie, maar het is geen goede
zaak dat dit gebeurd is. Het had de werkzaamheden van de commissie en het
resultaat ernstig kunnen schaden, als het vertrouwen niet hersteld
was. Kan de commissie zeggen hoe zij hier tegenover staat?Weten wij nu alles? Bij het debat met de parlementaire enquêtecommissie
heeft de SP-fractie dezelfde vraag gesteld. Die vraag blijft relevant. Komen
wij over een paar jaar opnieuw voor verrassingen te staan? De commissie beveelt
een commissie ad hoc aan. Bedoelt zij daarmee een permanente of een tijdelijke
commissie?Het is zeer nuttig geweest dat de Kamer in 1996 heeft besloten dit vervolg
te geven aan het werk van de parlementaire enquêtecommissie. De onderzoeks-
en daarmee controlerende functie van de Kamer heeft naar de mening van de
SP-fractie een diepere betekenis gekregen. Zij kan met onderzoeken als deze
van de commissie-Kalsbeek haar taak veel gedegener uitvoeren. Ik pleit ervoor
dat de Kamer vaker dit soort onderzoeken zelf ter hand neemt.De heer Van der Staaij (SGP):Mevrouw de voorzitter! Het is naar de mening van de SGP-fractie een goede
beslissing van de Kamer geweest om de effecten van de aanbevelingen van de
parlementaire enquêtecommissie opsporingsmethoden te onderzoeken en
te evalueren. Ik weet niet of deze werkwijze ooit bij eerdere enquêtes
is gevolgd, in elk geval verdient zij navolging in die gevallen dat de Kamer
de vinger aan de pols wil houden. De vraag of de evaluatie te vroeg plaatsvindt,
zouden wij negatief willen beantwoorden. Na drie jaar moet vastgesteld kunnen
worden of en in hoeverre de enquête aan zijn doel en uitkomst heeft
beantwoord. Langer wachten zou de mogelijkheid om ontwikkelingen te stimuleren
of in een andere richting te sturen verkleinen of illusoir maken. Nu heeft
de Kamer in elk geval de mogelijkheid om op relatief korte termijn zicht te
krijgen op de wijze waarop door haar vastgestelde uitgangspunten ten aanzien
van beleid en wetgeving hun uitwerking hebben gehad in de praktijk. Graag
wil de SGP-fractie haar waardering uitspreken voor het vele en grondige werk
dat de commissie heeft verzet, niet alleen met haar rapport, maar ook in de
beantwoording van de vele schriftelijke vragen.Met enige voldoening lijkt de commissie te constateren dat de hoofdboodschap
van de enquêtecommissie – geen opsporing zonder wettelijke grondslag
en meer transparantie – goed is doorgedrongen. De crisis in de opsporing
is omgezet in een veelheid aan veranderingsprocessen, zo heet het. Sommige
van die processen zijn zo goed als voltooid, andere zijn nog maar net begonnen
en een aantal veranderingen had sneller en beter gekund, zo lees ik in het
ten geleide bij het rapport.De voldoening, die in globale zin in het rapport doorklinkt en die wij
graag met de commissie delen, werd, althans in de publiciteit, overschaduwd
door nieuwe verontrusting, met name veroorzaakt door de in hoofdstuk 5 opgenomen
bijzondere bevindingen. Daarin gaat het niet alleen om bevindingen die het
verleden betreffen, maar ook om het heden. De commissie heeft in de presentatie
al kenbaar gemaakt dat zij zich van de explosieve lading van dit deel van
het rapport terdege bewust is geweest. Ik hoop aan het slot van mijn bijdrage
uitvoeriger bij dat hoofdstuk stil te staan.Al vaker is de vraag aan de orde geweest of het werk van de enquêtecommissie
ook niet een onbedoeld schadelijk neveneffect heeft gehad, namelijk dat de
opsporing van de weeromstuit verlamd is geraakt. Het rapport "Rekkelijk of
precies" deed het ergste vermoeden. In reactie daarop lezen we nu in antwoord
145 dat het openbaar ministerie weliswaar een strakkere regie uitoefent –
dat was ook gewenst – maar dat de commissie geen sfeer van angst of
terughoudendheid binnen het openbaar ministerie heeft aangetroffen. Het beeld
dat uit het genoemde rapport naar voren komt, moet aanzienlijk worden genuanceerd,
aldus de commissie. Die conclusie is verheugend, maar roept wel de vraag op
hoe de commissie verklaart dat het meer sombere beeld van het rapport "Rekkelijk
of precies" in oktober 1998 toch aanzienlijke bijval kreeg.De commissie heeft, in lijn met de enquêtecommissie, een reeks van
meer dan 65 aanbevelingen en conclusies gepresenteerd. Dat verhoogt zeker
de waarde van het onderzoek. Het is voor mij natuurlijk onmogelijk om in de
beperkte tijd die mij gegeven is, bij elke aanbeveling afzonderlijk stil te
staan. Uit de aanbevelingen blijkt wel dat bij alle tevredenheid over bereikte
resultaten en optimisme over de toekomst er geen reden voor een juichstemming
is. Daarvoor worden nog te veel manco's gesignaleerd. Zo is het bepaald zorgwekkend
te noemen dat nog steeds zoveel onduidelijkheid blijkt te bestaan over het
recht en de regels met betrekking tot de normering van opsporingsmethoden.
Tijdens het onderzoek is immers gebleken dat slechts weinigen binnen de politie
en het openbaar ministerie op de hoogte zijn van het bestaan van alle richtlijnen.
De informatie daarover blijkt niet integraal en systematisch verspreid te
zijn en de regels en richtlijnen zijn ook niet op één plaats
voorhanden. De commissie heeft geconstateerd dat een individuele officier
van justitie op eigen initiatief heeft geprobeerd om de verschillende regels
en richtlijnen bij elkaar te brengen in een soort "praktijkboek opsporing",
dat fungeert als handboek, maar dat niet formeel is goedgekeurd. Zo blijkt
bijvoorbeeld dat de richtlijn overgangsregeling bijzondere opsporingsbevoegdheden
nog niet algemeen bekend is en toepassing vindt.Dat sommigen in de uitvoerende diensten niet goed weg weten met het onderscheid
tussen informanten en infiltranten is tot daaraan toe, maar dat het totaaloverzicht
zelfs bij het college van procureurs-generaal ontbreekt, is haast niet te
geloven. Niet verwonderlijk is dan dat, zoals uit antwoord 39 blijkt, de uiteindelijke
uitvoering van de voorlopige uitgangspunten en de andere richtlijnen door
het ministerie van Justitie niet is gevolgd. Dat is niet verwonderlijk, maar
wel bedenkelijk, zoals het ook bedenkelijk te noemen is dat het college van
PG's na vaststelling van de voorlopige uitgangspunten en enkele andere richtlijnen
en de verzending daarvan aan de hoofdofficieren van justitie, aan het vervolg
geen aandacht hebben geschonken. Zij richtten hun aandacht op de reorganisatie
van het openbaar ministerie en de perikelen rondom het college. Misschien
is dat begrijpelijk, maar het is niettemin onwenselijk.Ik had het over een aantal manco's die in het rapport naar voren komen.
Zo baart het ons ook zorgen – om iets heel anders te noemen –
dat niet alleen het opnemen van communica tie als gevolg van
technische ontwikkelingen steeds lastiger en omslachtiger wordt, maar vooral
ook dat KPN niet altijd medewerking verleent aan de politie en dat zelfs een
vordering door de rechter-commissaris bij KPN niet heeft mogen baten. Daarom
riep antwoord 29 bij ons vragen op, omdat daarin staat dat de commissie niet
gebleken is van melding van problemen terzake bij het ministerie. De mededeling
dat bij KPN commerciële belangen een rol spelen, verklaart wel iets,
maar draagt niet bij aan een oplossing. Aanbeveling 11, die inhoudt dat op
korte termijn technische voorzieningen voor de praktijk ter beschikking moeten
komen, onderschrijven wij wel, maar de vraag is of er geen andere, juridische
en/of financiële voorzieningen nodig zijn.Dan is er nog een ander tekort. Dat betreft het financieel rechercheren.
Iedereen is het erover eens dat dit een belangrijk opsporingsmiddel is, maar
dat het niettemin op bescheiden schaal wordt ingezet. Het voornaamste knelpunt
is het gebrek aan deskundige menskracht. Het is noodzakelijk dat mensen binnen
de politie worden opgeleid en de bestaande cursussen zijn te oppervlakkig,
zo constateert de commissie. Het zou daarom goed zijn om tot instelling van
een leerstoel forensische accountancy te komen, zoals een- en andermaal door
mijn fractiegenoten in de Eerste Kamer is bepleit. De vorige minister van
Justitie heeft daar niet onwelwillend op gereageerd. Het is naar de mening
van de SGP-fractie belangrijk om ook juist de verdere ontwikkeling van alternatieve
opsporingsstrategieën krachtig te ondersteunen. Men moet niet alleen
aangeven wat onwenselijk is. Men moet ook alternatieven bevorderen. Dat geldt
ook voor het digitaal rechercheren. Daarvan stelt de commissie vast dat het
nog maar in de kinderschoenen staat. Welke suggesties heeft de commissie voor
het wegnemen van beperkingen en het meer bekend maken van de mogelijkheden
van het digitaal rechercheren? Welke rol zal het door de commissie aanbevolen
expertisecentrum kunnen vervullen?Dan kom ik bij een meer wetstechnische kwestie, die in antwoord 67 wordt
aangeroerd. De vraag luidde of het begrip "stelselmatig" inmiddels, na de
discussie daarover in de Eerste Kamer bij de behandeling van het wetsvoorstel
over bijzondere opsporingsbevoegdheden, voldoende is uitgekristalliseerd.
Het antwoord van de commissie is "nee". Zij handhaaft aanbeveling 8, dat het
begrip "stelselmatig" ten behoeve van de praktijk van de opsporing eenduidig
uitgewerkt dient te worden. Wij zouden de commissie in hetzelfde kader nog
een tweede discussiepunt voor willen leggen, dat bij bespreking van hetzelfde
wetsvoorstel op 25 mei is gerezen.Toen is namelijk een verschil van inzicht gebleken tussen de minister
van Justitie en enkele woordvoerders over de inhoud van artikel 126o, waarin
de bevoegdheid omschreven wordt om stelselmatig een persoon te observeren
in geval van een redelijk vermoeden van het in georganiseerd verband beramen
of plegen van bepaalde misdrijven. De discussie ging toen over de aard en
de mate van betrokkenheid. Huldigt de commissie ook hier het standpunt dat
het begrip "betrokkenheid" nader uitgewerkt moet worden of zal zich dit zo
nodig via de jurisprudentie uitkristalliseren?Voorzitter! Ik wil tot slot overgaan naar hoofdstuk 5, het hoofdstuk dat
het meeste stof heeft doen opwaaien. Inderdaad is hetgeen de commissie hierover
naar voren gebracht zonder meer onthutsend te noemen. Ik noem alleen maar
de parallelimporten, de dubbelinformanten en het stagnerend onderzoek.De SGP-fractie is op grond van de stukken en de door de commissie gegeven
toelichting van oordeel dat daadwerkelijk aannemelijk is gemaakt dat die feiten
zich hebben voorgedaan. Dat wil ik hier graag naar voren brengen.Via parallelimporten is ten minste 15.000 kilo cocaïne op de markt
gekomen.De minister heeft gezegd dat voor discussie vatbaar is of er sprake is
van harde feiten. Wat is de reactie van de commissie op de opmerking van de
minister dat bewijs in juridische zin ontbreekt? Ik denk met name dat hij
bedoelde dat het bewijs in strafrechtelijke zin ontbreekt. Ik gebruikte zojuist
de term aannemelijk maken. In het bestuursrechtelijke bewijsrecht is aannemelijk
maken voldoende voor vaststelling van de feiten. Is een "hard feit" naar de
mening van de commissie meer dan een op objectieve feiten gestoeld "redelijk
vermoeden"? Is het eigenlijk wel nuttig of nodig om verder te discussiëren
over de hardheid als een concrete verdenking voldoende grondslag kan bieden
voor een serieus onderzoek? Ik sluit hierbij aan bij hetgeen collega De Wit
hierover zojuist naar voren bracht.In hoofdstuk 5 van het rapport wordt aangegeven dat medewerking van douane
en politie noodzakelijk is geweest voor de parallelimporten. Nu is medewerking
nog een term die niet per se kwade trouw veronderstelt. In het ten geleide
en in de vragenbeantwoording lees ik echter de meer scherpe conclusie dat
corruptie randvoorwaardelijk is voor de parallelimporten. Kan de commissie
deze conclusie, die raakt aan de integriteit van overheidsfunctionarissen,
nader beargumenteren?Voorzitter! Een zeer ernstige vaststelling van de commissie is verder
dat verschillende dubbelinformanten de parallelimporten feitelijk organiseerden,
waardoor de overheid zich ten opzichte van deze dubbelinformanten in een chantabele
positie heeft gemanoeuvreerd. Ook in dit licht is een voortvarend strafrechtelijk
onderzoek naar de mening van de SGP-fractie geboden. Over de door de commissie
opgespoorde afspraken met een topcrimineel vraag ik mij af, in het licht van
de reactie van de minister en de brief, of de commissie het uitgesloten acht
dat aan de gemaakte afspraken een juridisch bindend karakter moet worden ontzegd.Voorzitter! Ik sluit af met de aanbevelingen die de commissie in hoofdstuk
5 doet. Er moet een integraal onderzoek plaatsvinden onder directe verantwoordelijkheid
van de minister van Justitie. Om die aanbeveling op waarde te kunnen schatten,
wil ik graag van de commissie horen welke eisen precies de eis van integraliteit
aan het onderzoek stelt en waarom hier ook nadrukkelijk de directe verantwoordelijkheid
van de minister wordt benadrukt. Welke eisen stelt dat aan de invulling van
het onderzoek? Welke betrokkenheid van de minister verwacht de commissie?De laatste aanbeveling vraagt naar de mening van de SGP-fractie ook om
een nadere toelichting. In het verlengde van wat collega's hierover hebben
gevraagd, zou ik de commissie willen uitnodigen toe te lichten waarom zij
hecht aan vormgeving van de parlementaire controle door middel
van een speciale ad-hoccommissie.De voorzitter:Hiermee zijn wij gekomen aan het einde van de eerste termijn van de zijde
van de Kamer. Wij zullen morgenvroeg vanaf kwart over tien het antwoord van
de commissie horen.De beraadslaging wordt geschorst.Sluiting 19.20 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19981999-5184-5215.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl