Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van boek 2 van het Burgerlijk Wetboek in verband met aanpassing van de structuurregeling (28179)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2003-2004, pag. 2067-2076

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

28-07-2004

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

nr. 38, pagina 2067-2076

06-07-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28179Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Drank- en Horecawet in verband met de introductie van de bestuurlijke boete (29299)Pagina 2122-2123
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van boek 2 van het Burgerlijk Wetboek in verband met aanpassing van de structuurregeling (28179)Pagina 2131-2141
Herdenking van het oud-lid der Eerste Kamer mevrouw dr. H. Verwey-JonkerPagina 2098-2098
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Penitentiaire beginselenwet in verband met verruiming van de mogelijkheden van meerpersoonscelgebruik (28979)Pagina 2154-2164
Voortzetting van de behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Invoeringswet Wet werk en bijstand in verband met het verlenen van de bevoegdheid aan gemeentebesturen om in het kader van de Wet werk en bijstand categoriale regelingen voor de kosten van chronische ziekte of handicap voort te zetten of nieuwe categoriale regelingen terzake tot stand te brengen (29420); - Wijziging van de Wet werk en bijstand en enige andere wetten in verband met een aantal technische verbeteringen en het herstel van enkele omissies in de Invoeringswet Wet werk en bijstand (29499)Pagina 2098-2103
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering en de Penitentiaire beginselenwet (Plaatsing in een inrichting voor stelselmatige daders) (28980)Pagina 2141-2154
Voortzetting van de behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van de Invoeringswet Wet werk en bijstand in verband met het verlenen van de bevoegdheid aan gemeentebesturen om in het kader van de Wet werk en bijstand categoriale regelingen voor de kosten van chronische ziekte of handicap voort te zetten of nieuwe categoriale regelingen terzake tot stand te brengen (29420); - het wetsvoorstel Wijziging van de Wet werk en bijstand en enige andere wetten in verband met een aantal technische verbeteringen en het herstel van enkele omissies in de Invoeringswet Wet werk en bijstand (29499)Pagina 2098-2103
Presentie en opening (dinsdag 6 juli 2004)Pagina 2067-2067
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van boek 2 van het Burgerlijk Wetboek in verband met aanpassing van de structuurregeling (28179)Pagina 2067-2076
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Penitentiaire beginselenwet in verband met verruiming van de mogelijkheden van meerpersoonscelgebruik (28979)Pagina 2076-2092
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering en de Penitentiaire beginselenwet (Plaatsing in een inrichting voor stelselmatige daders) (28980)Pagina 2141-2154
Herdenking van het oud-lid der Eerste Kamer mevrouw dr. H. Verwey-JonkerPagina 2098-2098
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Penitentiaire beginselenwet in verband met verruiming van de mogelijkheden van meerpersoonscelgebruik (28979)Pagina 2154-2164
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Drank- en Horecawet in verband met de introductie van de bestuurlijke boete (29299)Pagina 2122-2123
Behandeling van het wetsvoorstel Regeling met betrekking tot tegemoetkomingen in de kosten van kinderopvang en waarborging van de kwaliteit van kinderopvang (Wet kinderopvang) (28447)Pagina 2103-2122
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de arbeidsongeschiktheidswetten in verband met de wijziging van de systematiek van de herbeoordelingen (Wet wijziging systematiek herbeoordelingen arbeidsongeschiktheidswetten) (29498)Pagina 2123-2131
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de arbeidsongeschiktheidswetten in verband met de wijziging van de systematiek van de herbeoordelingen (Wet wijziging systematiek herbeoordelingen arbeidsongeschiktheidswetten) (29498)Pagina 2092-2098
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de arbeidsongeschiktheidswetten in verband met de wijziging van de systematiek van de herbeoordelingen (Wet wijziging systematiek herbeoordelingen arbeidsongeschiktheidswetten) (29498)Pagina 2123-2131
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van boek 2 van het Burgerlijk Wetboek in verband met aanpassing van de structuurregeling (28179)Pagina 2067-2076
Behandeling van het wetsvoorstel Regeling met betrekking tot tegemoetkomingen in de kosten van kinderopvang en waarborging van de kwaliteit van kinderopvang (Wet kinderopvang) (28447)Pagina 2103-2122
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Penitentiaire beginselenwet in verband met verruiming van de mogelijkheden van meerpersoonscelgebruik (28979)Pagina 2076-2089
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van boek 2 van het Burgerlijk Wetboek in verband met aanpassing van de structuurregeling (28179)Pagina 2131-2141
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de arbeidsongeschiktheidswetten in verband met de wijziging van de systematiek van de herbeoordelingen (Wet wijziging systematiek herbeoordelingen arbeidsongeschiktheidswetten) (29498)Pagina 2089-2098
Presentie en opening (dinsdag 6 juli 2004)Pagina 2067-2067

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 63 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van boek 2 van het Burgerlijk Wetboek in verband met aanpassing van de structuurregeling
(28179).De voorzitter:Ik heet de minister van Justitie van harte welkom.De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Tan (PvdA):Mevrouw de voorzitter. De fractie van de PvdA heeft met instemming, zij
het met enige zorg voor de toekomst, kennisgenomen van het wetsvoorstel dat
de structuurregeling in boek 2 van het Burgerlijk Wetboek aanpast. Buiten
de overheid staat het werk van de commissie-Tabaksblat volop in de aandacht.
De gedragscode bevat naast aanbevelingen voor het bestuur van ondernemingen
ook aanbevelingen voor de wetgever. Daarover vindt nog overleg plaats tussen
regering en Tweede Kamer.De structuurregeling bevat een voorziening om de gedragscode wettelijk
te verankeren. Per 1 januari 2004 is de code-Tabaksblat in werking getreden
en in maart 2004 heeft het kabinet een reactie op de Nederlandse code voor
corporate governance gegeven. Die kabinetsreactie is ondertekend door de ministers
van Financiën, van EZ en van Justitie en bevat een zeer helder overzicht
van de verschillende met elkaar in verband staande ontwikkelingen. Nationaal
zijn er twaalf wettelijke sporen op een rijtje gezet, aangevuld met twee richtlijnen
in EU-verband. De PvdA-fractie wil om te beginnen haar waardering uitspreken
voor dit doorwrochte en tegelijkertijd zeer toegankelijke document. Binnenkort
zal een WRR-rapport over dit onderwerp verschijnen. Kan de minister aangeven
wanneer dat zal zijn en hoe dat rapport kan worden meegenomen in de Kamerbehandeling
van de kabinetsreactie op de code-Tabaksblat? Komt er dan ook aandacht voor
mogelijk oneigenlijke toepassingen van de code in andersoortige sectoren dan
grote ondernemingen? Ik denk hierbij aan sectoren die veel meer een stakeholder-
dan een shareholderkarakter hebben. Wat is overigens de rechtskracht van die
codes voor die andere branches?Wat de internationalisering betreft, is een van de concrete aanknopingspunten
de 13de richtlijn, die binnen de EU tot stand gekomen is over de beschermingsconstructies.
Evenals de Tweede-Kamerfractie van de PvdA stemmen wij in met het kabinetsstandpunt
om een tijdelijkheidscriterium te hanteren in plaats van een overhaaste afschaffing.Bij de wijze waarop wetgevingstechnisch zal worden omgegaan met de zelfregulering
in de gedragscode van de commissie-Tabaksblat en meer specifiek de grenzen
van de delegatie van de wetgevingsbevoegdheid door de wetgever, is uitgebreid
stilgestaan. Uiteindelijk heeft de Tweede Kamer met een unaniem aangenomen
PvdA-motie gekozen voor de figuur van een AMvB met een lichte voorhangprocedure.
In de memorie van antwoord van 1 maart 2004 wordt bij artikel 391 verwezen
naar het nieuwe lid 5, waarbij is bepaald dat de voordracht voor een AMvB
eerst vier weken in ontwerp wordt voorgehangen bij zowel de Tweede als de
Eerste Kamer. Van belang blijven de aard en gewenste rechtskracht van een
voorschrift bij het bepalen of een formele wet dan wel een bepaling in de
flexibele code met het regiem "pas toe of leg uit" wenselijk is. De PvdA-fractie
gaat ervan uit dat de gekozen voorhangprocedure de mogelijkheid aan beide
Kamers biedt om de keuze voor wet of code mede te bepalen. Onderschrijft de
minister deze opvatting? Aparte aandacht verdienen geluiden uit en rond de commissie-Tabaksblat,
die er bij de wetgever op aandringen om de verplichte structuurregeling voor
grote bedrijven te beëindigen. Wij vinden het kenmerkend, bijvoorbeeld
aan de hand van de perikelen bij Shell, dat het zogenaamde superieure shareholdermodel
niet alleen geenszins de panacee tegen alle kwaad is, maar ook nog eens ernstige
bijwerkingen vertoont. Is het dan niet ironisch dat in Angelsaksische kringen
de interesse groeiende is voor ons tweelagensysteem? Kan de minister hierover
een uitspraak doen, mede in relatie tot de discussie over de code-Tabaksblat?
Kan hij ook aangeven hoeveel structuurvennootschappen Nederland momenteel
nog telt? Klopt het gerucht dat de aantallen sterk zijn teruggenomen en, zo
ja, hoe verhoudt zich dat dan tot de rechtskracht van deze regeling?Naar de opvatting van de PvdA-fractie is het stakeholdermodel te prefereren
boven het shareholdermodel. Vandaar dat wij wel met dit wetsvoorstel kunnen
instemmen, zij het dat wij zorgen voor de toekomst hebben wat betreft de checks
and balances. In de discussie over de wenselijkheid of onwenselijkheid van
wettelijk ingrijpen tot behoud van belangenpluraliteit is een grote vraag
of en, zo ja, hoe en voor welke vennootschappen er wettelijk verplicht toezicht
moet komen. Naar ons idee zijn de checks and balances tussen de vereniging
van aandeelhouders, de OR, het bestuur en de raad van commissarissen nog lang
niet op het gewenste niveau. Weliswaar worden met deze structuurregeling goede
mogelijkheden geschapen voor ontwikkelingen in de gewenste richting, maar
gegeven het tempo van dergelijke processen is er nog een lange weg te gaan.Zo is de invloed van aandeelhouders en OR op de samenstelling en kwaliteit
van het toezicht hiermee in beginsel wel wettelijk vastgelegd, maar dat zal
in de praktijk nog daadwerkelijk inhoud moeten krijgen. Het openbreken van
het Old Boys Network, met de risico's die daaraan verbonden zijn van belangenverstrengeling
tussen bestuur en raad van commissarissen, is naar verwachting niet een-twee-drie
een feit, alle goede aanbevelingen van de code-Tabaksblat ten spijt. Sommigen
verwachten zelfs dat het wel zo'n 30 jaar gaat duren.In de genoemde kabinetsreactie wordt gewezen op de versterking van de
aandeelhoudersvergadering door onder andere artikel 107a, het goedkeuringsrecht
van belangrijke besluiten, en artikel 114a, het agenderingsrecht, van de regeling.
Daarnaast wordt ingegaan op aanbevelingen van Tabaksblat om de participatiegraad
van de aandeelhoudersvergadering substantieel te verbeteren. Uit het onderzoek
van Financiën naar die aandeelhoudersvergaderingen in Nederland blijkt
immers dat al met al van de aandeelhoudersvergadering geen grote tegendruk
richting bestuur en raad van commissarissen uitgaat. Weinig aandeelhoudersactivisme
dus.In mei 2004 zijn twee eindscripties verschenen: één over
de OR en Tabaksblat bij de faculteit Bedrijfskunde in Rotterdam en één
over de OR en zijn recht van aanbeveling bij de Rijksuniversiteit Groningen.
Beide scripties geven een tamelijk somber beeld van de daadkracht van OR.
Graag expliciete aandacht voor dit punt in de verwachte reactie van het kabinet
op het SER-advies over aanpassing van de Wet op de ondernemingsraden. Wordt
daarbij ook aandacht besteed aan de discrepantie tussen de huidige OR-regeling
en de inmiddels gegroeide schaalvergroting en internationalisering van bedrijven,
waardoor de OR vaak niet meer aan tafel zit met het management dat bevoegd
is in belangrijke relevante kwesties?Bij de behandeling van de structuurregeling in de Tweede Kamer is een
motie van PvdA-Tweede-Kamerlid Douma over een integriteitstoets ingetrokken
na de toezegging van de minister, dit in overweging te zullen nemen. Nu blijkt
echter dat het kabinetsstandpunt is dat de door Tabaksblat gevraagde beroepsuitsluiting
of het beroepsverbod niet zal worden geregeld, maar interdepartementaal zal
worden onderzocht. Voorts is het beleid, aldus dit document, gericht op activering
van de aandeelhoudersvergadering. Daarbij past volgens het kabinet geen rol
voor de Autoriteit Financiële Markten bij benoeming of ontslag van bestuurders
en commissarissen van beursgenoteerde vennootschappen. Wij vragen ons af of
dit wel wijsheid is, gegeven de onrust die is ontstaan, en het belang dat
ook de regering hecht aan het snel herstellen van het vertrouwen in het beursgenoteerde
bedrijfsleven en de financiële markten in Nederland.Gegeven de traagheid van de ontwikkelingen, is het voorts de vraag welk
verbeteringstempo in de praktijk van alledag het kabinet verwacht met de maatregelen
zoals die onder andere in de structuurregeling staan. Hoe verhoudt zich dat
tot de kabinetsdoelstelling, zoals die ook in het document staat, dat het
Nederlandse bedrijfsleven in 2007 internationaal tot de "corporate governance"-kopgroep
moet gaan behoren? Gaan wij dat op deze manier halen? Ligt het dan niet voor
de hand om aan te sluiten bij de regels uit de aanbeveling van de EU-commissie
voor de verordeningen van de publiekrechtelijke accountantsberoepsorganisaties
NIVRA en NOvAA? Die onafhankelijkheidsregels wijzen immers ook naar de AFM
als onafhankelijk, publiek toezichthouder. Zou de AFM dan niet alleen een
rol kunnen spelen voor de accountantorganisaties, maar ook een rol kunnen
krijgen bij de integriteitstoets én de kwaliteitstoets van commissarissen?
Een integriteitstoets door AFM, De Nederlandsche Bank en de pensioen- &
verzekeringskamer bestaat al voor financiële toezichthouders. Zou niet
ook een simpele financieel-technische kwaliteitstoets of test voor commissarissen
aan te bevelen zijn? Zijn dan niet complementair daaraan nadere toezichtregels
geboden, zoals door de AFM op commissarissen? Van dergelijke maatregelen hebben
wij geen overdreven verwachtingen, maar het kunnen volgens ons wel belangrijke
aanvullende impulsen zijn die tempoverhogend kunnen uitpakken voor oplossingen
op langere termijn.Ten slotte heb ik nog enkele vragen over de staatsdeelnemingen, waarop
de minister van Financiën, naar hij heeft laten weten, de code-Tabaksblat
wil toepassen. Hoe zal de ministeriële verantwoordelijkheid voor het
aandeelhouderschap worden afgebakend? Is denkbaar dat in de betreffende raad
van commissarissen een kwaliteitszetel wordt gereserveerd voor specifieke
deskundigheid in het publieke belang van de onderneming met inbegrip van de
benodigde adequate informatievoorziening aan de raad van commissarissen?
Wij zien de antwoorden op onze vragen met belangstelling tegemoet.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):"Transparantie, verantwoording, checks and balances". Dat zijn, mevrouw
de voorzitter, de sleutelwoorden van het wetsvoorstel waarover wij vandaag
spreken en vooral ook de sleutelwoorden van de Nederlandse Corporate Governance
Code, de code-Tabaksblat. En in het verlengde daarvan: meer zeggenschap bij
de aandeelhouders en de inmiddels wijd en zijd bekende toverformule "pas toe
of leg uit", of in het Engels: "comply or explain".Sinds de wet van 6 mei 1971 kent Nederland het fenomeen van de structuurregeling.
Die regeling brengt voor grote naamloze en besloten vennootschappen een wettelijke
scheiding aan tussen bestuur en toezicht. Centraal in de regeling staat de
raad van commissarissen die het belang van de vennootschap en de daarmee verbonden
onderneming moet behartigen. Er waren destijds, in 1971, twee motieven om
de structuur van de grote vennootschappen te herzien. Het eerste motief was
een legalisering van de in feite reeds gegroeide toestand waarbij de macht
al voor een groot deel was verschoven van de algemene vergadering van aandeelhouders
naar directie en commissarissen. Kortom: minder macht aan de kapitaalverschaffers –
de algemene vergaderingen van aandeelhouders functioneerden niet al te best –
en meer macht aan directie en commissarissen. Het tweede motief was het streven,
gestalte te geven aan de medezeggenschap; invloed van de ondernemingsraad
op de samenstelling van de raad van commissarissen.De sinds 1971 wettelijk verplichte structuur voor grote naamloze en besloten
vennootschappen wijkt af van structuren en bevoegdheidsverdeling in kapitaalvennootschappen
in andere landen, met name op het punt van de beperkte bevoegdheden van aandeelhouders.
In het buitenland wordt dan ook vreemd aangekeken tegen het structuurregime.Inmiddels kan geconstateerd worden dat in de afgelopen meer dan 30 jaar
de kapitaalmarkt internationaler is geworden, de afzetmarkten internationaler
zijn geworden, de arbeidsmarkt internationaler is geworden en de rechtsvormen
voor ondernemingen internationaler zijn geworden. En in die internationale
context is meer zeggenschap voor de algemene vergadering van aandeelhouders
niet alleen gewenst, maar ook noodzakelijk.De mentaliteit van de jaren zeventig van de vorige eeuw, waaruit de structuurregeling
is voortgekomen, heeft in het begin van de 21ste eeuw plaatsgemaakt voor de
meer internationale oriëntatie rond bestuur en toezicht van ondernemingen,
de corporate governance discussie. In het licht van die discussie heeft de
regering zich beraden op de structuurregeling. Daartoe is in 2000 advies gevraagd
aan de SER. Dit advies is uitgebracht in januari 2001. In het wetsvoorstel
dat wij vandaag behandelen, zijn de adviezen van de SER in grote lijnen verwerkt.
In de ruim drie jaar van 2001 tot medio 2004 zijn helaas de ontwikkelingen
met betrekking tot het vertrouwen in het bestuur van ondernemingen, zoals
onder andere de affaires Enron, WorldCom, Ahold en Parmalat laten zien, niet
positief geweest.Wat opvalt is, dat in het wetsvoorstel de structuurregeling niet overboord
wordt gegooid, maar wél drastisch wordt aangepast ten gunste van de
zeggenschap van de aandeelhouders. De angst van de jaren zeventig, te weten
een zwakke positie van de algemene vergadering van aandeelhouders en dus een
slecht toezicht op het bestuur van de onderneming, is 180 graden gedraaid:
de positie van de algemene vergadering van aandeelhouders wordt versterkt
en daarmee de invloed en toezichthoudende taak ervan vergroot. Waarom dan
toch de structuurregeling handhaven? Omdat die regeling in ons poldermodel
past? Vormt de structuurregeling niet eerder een belemmering voor het versterken
van de checks and balances binnen beursgenoteerde vennootschappen dan dat
die regeling de checks and balances bevordert? Is de structuurregeling niet
nodeloos ingewikkeld? In het voorlopig verslag is door de VVD-fractie al de
vraag gesteld waarom de regering – nog – niet gekozen heeft voor
afschaffing van de structuurregeling. Ook door onze partijgenoot in de Tweede
Kamer, Stef Blok, is bij de behandeling van het wetsvoorstel hetzelfde punt
opgeworpen. Last but not least heeft ook de commissie-Tabaksblat een lans
gebroken voor het afschaffen van de structuurregeling.In de memorie van antwoord geeft de minister weliswaar een duidelijk,
maar daarom nog niet bevredigend antwoord. Hij wil greep blijven houden op
de vrijheid van de ondernemer hoe deze zijn bedrijf juridisch en qua structuur
vorm geeft. Kan de minister uitleggen hoe hij deze opvatting ziet in het licht
van de internationale context waarin Nederland een uitzonderingspositie inneemt
wat betreft de zeggenschap van aandeelhouders? Wat betekent de opvatting van
de minister voor de concurrentiepositie van het Nederlandse bedrijfsleven?
Heeft de minister zich daarover beraden?Mevrouw de voorzitter. Voordat ik nader inga op artikel 391, lid 4, van
boek 2 en de code-Tabaksblat als gedragscode in de zin van artikel 2: 391,
lid 4 van het wetsvoorstel, heeft mijn fractie nog de volgende vraag aan de
minister. Die vraag betreft artikel 158, lid 9, van boek 2. Mijn fractie heeft
daarover al bij de schriftelijke voorbereiding van het wetsvoorstel vragen
gesteld. Er bestaat naar onze mening een discrepantie tussen de twee typen
quora in de eerste en de tweede volzin van lid 9 van artikel 2: 158. De literatuur
is daarop door prof. Van Solinge gewezen in het blad Ondernemingsrecht, jaargang
2003 en recent nog door Nowak, eveneens in Ondernemingsrecht. Met Van Solinge
stelt Nowak dat de tweede volzin van artikel 158, lid 9, van boek 2 aldus
dient te worden gewijzigd dat altijd een nieuwe vergadering bijeen kan worden
geroepen als in de eerste vergadering een meerderheid vóór afwijzing
van de voordracht stemt, maar die meerderheid minder dan eenderde van het
geplaatste kapitaal vertegenwoordigt. Mijn fractie meent dat die wijziging
van artikel 2: 158, lid 9 dringend gewenst is. Is de minister bereid die wijziging
te bewerkstelligen? Zo ja, kan hij aangeven op welke wijze hij die wijziging
zal effectueren?Voorzitter. Het valt niet te ontkennen dat het wetsvoorstel aanpassing
structuurregeling inmiddels enigszins is overschaduwd door de, door de commissie-Tabaksblat
opgestelde, code-Tabaksblat. De aandacht concentreert zich nu vooral op artikel
391, lid 4, van boek 2 van het wetsvoorstel dat de verankering
biedt voor een gedragscode, waarvoor de ministers van Financiën, Justitie
en Economische Zaken bij brief van 1 maart jl. de code-Tabaksblat hebben
aangewezen. De code heeft als oogmerk beursgenoteerde ondernemingen een handreiking
te bieden voor het verbeteren van hun ondernemingsbestuur, hun governance.
Naleving van de code dient het vertrouwen in het goede en verantwoorde bestuur
van de onderneming te vergroten, aldus de commissie over haar taakopdracht.
Dat vergroten van het vertrouwen is een harde noodzaak gebleken na de boekhoudschandalen
van onder andere Enron in de VS en Ahold in eigen land, de verrijking aan
de top en de vraagtekens die in toenemende mate worden geplaatst bij de integriteit
van bestuurders en commissarissen. De opdracht aan de beursgenoteerde vennootschappen
in relatie tot de code-Tabaksblat luidt: pas toe of leg uit, comply or explain.
Is het juist dat wij thans, met het verankeren van de code-Tabaksblat in de
wet, in het vennootschapsrecht de volgende onderscheidingen kennen: naamloze
vennootschappen, besloten vennootschappen, vennootschappen die ten volle aan
de structuurregeling zijn onderworpen, vennootschappen die daaraan ten dele
of geheel niet zijn onderworpen en als jongste loot aan de stam beursgenoteerde
vennootschappen die onderworpen zijn aan de code-Tabaksblat? Hoe ziet de minister
dit?In de nadere memorie van antwoord merkt de minister op dat niet beoogd
is dat codebepalingen (pseudo)kracht van wet hebben. De code biedt een leidraad
aan bestuurders, commissarissen en aandeelhouders, maar is niet vrijblijvend.
Daartoe aangewezen vennootschappen zullen de code moeten toepassen onder het
motto "comply or explain".Vennootschappen kunnen ook bepalingen van buitenlandse codes toepassen,
mits dat maar uitgelegd wordt. Dat is een prima zaak. Maar is het ook mogelijk
dat een vennootschap een buitenlandse code in zijn totaliteit volgt –
met de uitleg waarom dat gebeurt – en niet de code-Tabaksblat? Kan de
minister daarover duidelijkheid geven?In WPNR van 31 januari jl. schetsen Van Solinge en Nowak enkele problemen
van internationaal privaatrecht. Hoe is bijvoorbeeld de situatie als een vennootschap
verplicht een buitenlandse code of bepalingen van een buitenlandse code volgt?
Zetten de buitenlandse regels de regels van de lex societatis opzij? Kan een
en ander naar regels van internationaal privaatrecht worden opgelost? Zo ja,
hoe? Zo niet, hoe denkt de minister dan dit soort vraagstukken op te lossen?
Graag een reactie van de minister.Mevrouw de voorzitter. Sinds het verschijnen van de code-Tabaksblat en
sinds de erkenning van het belang en het effect van die code, zoals onder
andere blijkt uit de brief van de minister van 1 maart jl., springen
de codes als paddestoelen uit de grond. Op 30 juni jl. berichtte de Staatscourant
over een code voor het toezicht op besturen van pensioenfondsen en op 2 juli
jl. over een code voor goed bestuur van ZBO's. Er lijkt een ware codekoorts
te heersen. Afgaande op de berichtgeving in de kranten zal het nog slechts
een kwestie van tijd zijn voor er melding wordt gemaakt van een code voor
bestuurders in de gezondheidszorg. Dat is op zich een goede zaak. De begrippen
"transparantie, verantwoording en checks and balances" gelden niet alleen
voor corporate Nederland. Laten wij echter wel goed voor ogen houden dat het
hebben van een code niet voldoende is. Wat telt is het naleven van een code
en het naleven van een code kan makkelijker worden afgedwongen als er een
wettelijke verankering voor is. Voor de code-Tabaksblat is die wettelijke
verankering er in het wetsvoorstel dat wij vandaag behandelen.Mevrouw de voorzitter. Wij wachten met belangstelling de beantwoording
van onze vragen door de minister af.De heer Van de Beeten (CDA):"Het algemene beeld van ondernemers was, dat zij voorzichtig en conservatief
te werk gingen. De waarheid was dat het zakenleven zijn deuren wijd open had
gezet voor een uitzonderlijk aantal louche promotors, corrupte figuren, zwendelaars,
bedriegers en fraudeurs. In de lange geschiedenis van dit soort activiteiten
was dit een lawine van georganiseerde diefstal." Mevrouw de voorzitter. Dit citaat is niet afkomstig uit een recente beschouwing
over de gebeurtenissen in het Amerikaanse en Europese bedrijfsleven aan het
begin van de 21e eeuw, maar komt enigszins geretoucheerd uit een boek van
John Kenneth Galbraith "De crash van '29". Daarin beschrijft hij op een indringende
wijze hoe het Amerikaanse bedrijfsleven en het bankwezen hun reputaties verloren.
Onder economen is nog steeds punt van discussie of de krach van 1929 de depressie
van de jaren dertig heeft veroorzaakt of daarin een ondergeschikte rol speelde.
In het algemeen geldt, dat in het zakenleven vertrouwen een niet te onderschatten
factor is in de totstandkoming en afwikkeling van transacties. En vertrouwen
gaat te paard en komt te voet. Dat gold in de jaren twintig en dertig van
de vorige eeuw en dat geldt ook in deze eeuw.Merkwaardigerwijs heeft het voorliggende wetsvoorstel tot aanpassing van
de structuurregeling niet primair het oog gehad op herstel van vertrouwen
dat verloren was gegaan door affaires zoals in Nederland bij Ahold en in de
Verenigde Staten bij Enron. De belangrijkste drijfveer van zowel de discussie
aan het eind van de jaren negentig over corporate governance en dit wetsvoorstel
was gelegen in vergroting van de invloed van aandeelhouders. Die vergroting
was niet bedoeld als tegenwicht tegen mogelijk onverantwoord handelen van
ondernemingsbesturen of toezichthouders, men wilde vooral de aandeelhouders
meer invloed geven om naast de continuïteit van de onderneming ook de
aandeelhouderswaarde hoger op de agenda te krijgen van vooral beursgenoteerde
vennootschappen.Dat laatste – ik zeg het met enig cynisme – is wonderwel gelukt.
Bestuurders hebben elkaar, al dan niet als commissaris bij elkaars vennootschappen,
bonussen en opties toegekend die het begin vormden van het vliegwiel van kortetermijndenken
en verhoging van de beurskoersen. Banken hebben op hun beurt hun analisten
aan het werk gezet om adviezen te schrijven voor particuliere beleggers en
hun marketingafdelingen opgedragen met die analyses in de hand particulieren
aan te zetten tot het kopen van aandelen, liefst met leningen die zijn opgenomen
uit de overwaarde van eigen huizen. Pensioenfondsen zijn ertoe
overgegaan om een groter deel van het pensioenvermogen te beleggen in aandelen.
Werkgevers en werknemers hebben dat van harte ondersteund, aangezien het leidde
tot zodanige rendementen, dat premie holidays konden worden verleend en pensioenuitkeringen
konden worden verhoogd. Bestuurders van banken en pensioenfondsen, alsmede
de medewerkers die in dit vliegwielmechanisme een commerciële rol vervulden,
werden evenzeer beloond met bonussen en andere resultaatgerelateerde beloningen.
Kortom: een gevaarlijk mengsel van domheid en hebzucht.Tegen beide samen is uiteindelijk geen kruid gewassen. Wel zal de overheid
zich steeds weer moeten afvragen welke checks en balances in de gegeven omstandigheden
gehandhaafd of ingevoerd moeten worden om te voorkomen dat een zodanig vertrouwensverlies
optreedt dat ernstige macro-economische gevolgen gevreesd moeten worden.Tegen de achtergrond van deze vraag zou ik willen ingaan op een aantal
aspecten van het voorliggende wetsvoorstel en later ook de code-Tabaksblat,
maar vooraf wil ik nog enkele meer principiële opmerkingen maken. Op
het terrein van het economische ordeningsrecht in het algemeen en het ondernemingsrecht
in het bijzonder is de maakbaarheidsgedachte een slechte leidraad. Bevorderen
van gewetensvol handelen en toepassen van zakelijke ethiek kan de wetgever
hooguit indirect bewerkstelligen. Evenzeer is het zinloos om eisen van vakmanschap
in de wet te willen vastleggen voor ondernemers. Ik kom daar nog op terug
bij de code-Tabaksblat. Wel is het – ook voor het normbesef –
noodzakelijk en wenselijk, dat de wetgever een aantal markante piketpalen
slaat. Die markeren het speelveld en geven de richting aan waarin het spel
gespeeld moet worden. Tot die piketpalen hoort wat de CDA-fractie betreft
ook handhaving van de structuurregeling. Wij hechten aan de specifieke toezichthoudende
functie van de raad van commissarissen. Dat hangt ook samen met het karakter
van de algemene vergadering van aandeelhouders. Deze komt immers slechts een
keer per jaar bijeen. Ter vergadering is zelden sprake van besluitvorming
op basis van een uitwisseling van argumenten. Vaak worden met name institutionele
beleggers vertegenwoordigd door personen die enkel een stem uitbrengen op
basis van een vooraf gegeven instructie. Ook toekomstige mogelijkheden van
stemmen op afstand zullen de gang van zaken tijdens de algemene vergadering
van aandeelhouders niet echt het karakter geven van een beraadslaging. Een
te sterke vergroting van de rol van aandeelhouders zou eerder ertoe leiden,
dat buiten de algemene vergadering van aandeelhouders en ten detrimente van
minderheidsaandeelhouders coalities worden gesloten over het stemgedrag. De
transparantie van dergelijke coalitievorming is gering, zo niet afwezig, terwijl
over de motieven van betrokkenen vaak weinig of niets bekend zal worden, zodat
andere stakeholders in de vennootschap slechts met voldongen feiten worden
geconfronteerd.Hiermee hangt samen, dat de CDA-fractie evenmin overtuigd is van de wenselijkheid
om beschermingsconstructies af te schaffen. Integendeel, vijandelijke overnames
kunnen zeer ongewenst zijn. Ik zou daarbij overigens onderscheid willen maken
tussen het ene type vennootschap en het andere. In de jaren tachtig werd door
middel van vijandelijke overnames in de Verenigde Staten een groot aantal
conglomeraten opengebroken. Dat ging gepaard met het verschijnsel van de zogenaamde
leveraged buy-outs en uitgifte van junk bonds. Dat heeft in de financiële
wereld tot enige schandalen geleid. De overname van een aantal van die conglomeraten,
het verkopen van de zwakke onderdelen ervan en het versterken van de veelbelovende
onderdelen was echter zowel macro-economisch als bedrijfseconomisch gezien
voor de daarvan profiterende ondernemingen een goede zaak. Ter illustratie:
toepassing van het structuurregime en ook het toepassen van beschermingsconstructies
bij een bedrijf als Heineken acht ik heel wel verdedigbaar. Niet alleen gaat
het hier in belangrijke mate om een bedrijf dat gefinancierd wordt met kapitaal
dat gehouden wordt door één familie – die daarmee de eigen
rijkdom welbewust verbindt met het ondernemingsrisico dat aan zo'n belegging
eigen is – maar gaat het ook nog eens om een bedrijf met een typisch
eigensoortig product, respectievelijk assortiment producten. Vergelijkt men
dat met een holdingvennootschap met een waaiert aan werkmaatschappijen, dan
ligt het ondernemerschap niet op het niveau van de raad van bestuur, maar
juist op het niveau van de afzonderlijke business units. Zeker waar synergie
tussen dergelijke business units ontbreekt, loert altijd het gevaar dat de
goed draaiende tak de minder renderende subsidieert. Voor de toekomst van
de ene activiteit kan het dan noodzakelijk zijn om op eigen benen te komen
staan. Dat is ook macro-economisch gewenst met het oog op een optimale welvaart
en op de innovatie die nodig is om de welvaart ook voor de toekomst veilig
te stellen. Op deze gronden heeft de CDA-fractie dan ook geen principiële
bezwaren tegen beschermingsconstructies. Dat alles brengt mij bij de conclusie,
dat het gewenst is om ook binnen de voorgestelde herziening van de structuurregeling
een effectieve set van checks en balances te hanteren. Dat zal ook steeds
de toetssteen zijn bij mijn bespreking van diverse onderdelen.Dat brengt mij dan om te beginnen bij de bezoldiging van bestuurders.
Over de tot op de dag van vandaag optredende excessen is al veel gezegd en
geschreven. Ik wil daarover nog drie opmerkingen maken. Het overgrote deel
van de zichzelf verrijkende bestuurders van grote vennootschappen heeft nooit
met zijn persoonlijke vermogen enig ondernemersrisico gelopen. De vraag is
dan ook gerechtvaardigd of men hen wel ondernemers kan noemen. Ten tweede
hangen de excessen ongetwijfeld samen met het old boys network. De aanpak
daarvan wordt gelukkig ook door het bedrijfsleven onderschreven; zie Tabaksblat.
Ten slotte merk ik hierover op dat aan de hoge beloningen van deze zogenaamde
topbestuurders iedere logica ontbreekt, gelet op het karakter van ons economisch
systeem. Wie de salarisopbouw van bijvoorbeeld Philips bekijkt, ziet dat er
sprake is van een piramide met aan de top zo'n € 300.000 voor de
laag onder de raad van bestuur. Op die top staat dan een vlaggenmast en in
de top daarvan bevinden zich de beloningen van de leden van het bestuur. Alleen
al die structuur duidt erop dat hier sprake is van een imperfecte markt. Het
is simpelweg een oligopolie. Waar het marktmechanisme evident te
kort schiet, ligt een taak voor de wetgever om in te grijpen, niet zozeer
rechtstreeks als wel via indirecte mechanismen, zoals de aangekondigde wijziging
in de belastingheffing op opties.Dat brengt mij bij de rol van de ondernemingsraad. Bij nadere memorie
schrijft de regering, dat het de ondernemingsraad vrij staat om de algemene
vergadering van aandeelhouders te informeren over zijn inzichten met betrekking
tot het beloningsbeleid. Anderzijds wijst de regering erop, dat het bestuur
feitelijk de communicatie verzorgt tussen de vennootschap en de ondernemingsraad.
Op zich is dat in overeenstemming met het systeem van de Wet op de ondernemingsraden.
De consequentie van de gedachtegang is dan echter wel, dat het bestuur ook
verplicht is om het standpunt van de ondernemingsraad over het beloningsbeleid,
indien de raad dat wenst, ter kennis te brengen van de algemene vergadering
van aandeelhouders. Is de regering het met mij eens, dat het samenstel van
de gewijzigde structuurregeling en de Wet op de ondernemingsraden een dergelijke
verplichting voor het bestuur met zich brengt? Kan de regering ook onderschrijven
dat, indien de ondernemingsraad er prijs op stelt het standpunt in de algemene
vergadering van aandeelhouders toe te lichten, het bestuur die wens ook zonder
meer ter kennis zal moeten brengen van de vergadering?Voor de ondernemingsraad is ook een belangrijke rol bij de samenstelling
van de raad van commissarissen weggelegd. Dat komt niet alleen tot uitdrukking
in het voordrachtsrecht, maar ook in de bevoegdheid om te ageren, indien de
raad van commissarissen niet evenwichtig is samengesteld en bestaat uit personen
die niet geschikt zijn voor hun functie. De nadere memorie geeft mij aanleiding
tot enkele nadere vragen. Zoals gezegd bevestigde de regering de bevoegdheid
van de ondernemingsraad om op te komen tegen een onevenwichtige samenstelling
van de raad van commissarissen. Daarbij maakt de nadere memorie onderscheid
tussen opkomen tegen een onevenwichtige samenstelling als zodanig en tegen
het voornemen tot benoeming van een individuele commissaris dat tot zo'n onevenwichtige
samenstelling zou leiden. Over dat laatste spreekt de nadere memorie dan echter
niet meer en dat zou de indruk kunnen wekken, dat de regering van mening is,
dat tegen zo'n besluit nimmer zou kunnen worden opgekomen. Mij is echter niet
duidelijk op grond waarvan de ondernemingsraad dan precies gehinderd zou worden
in het instellen van een actie.Een tweede vraag betreft de opmerking van de regering, dat op initiatief
van de ondernemingsraad de rechter kan toetsen of de raad van commissarissen
als zodanig onevenwichtig is samengesteld. De nadere memorie zegt dan vervolgens:
"Maar indien de procedures naar behoren zijn gevolgd, zal de raad van commissarissen
niet onevenwichtig zijn samengesteld. Het evenwicht in de samenstelling wordt
bewerkstelligd door de verschillende rechten van betrokkenen (...)." Die rechten
worden vervolgens opgesomd. Betekent dit in de visie van in het bijzonder
de minister van Justitie, dat de rechter niet naar de samenstelling van de
raad van commissarissen als zodanig mag kijken en uitsluitend mag nagaan of
de procedures naar behoren zijn gevolgd? En, zo ja, op grond van welke wettelijke
bepaling of bepalingen zou de rechter dan belet worden om naar de samenstelling
als zodanig te kijken?Een belangrijke rode draad in de aanpassing van de structuurregeling is
de versterking van de positie van de aandeelhouder. Dit komt onder andere
tot uitdrukking in de mogelijkheid voor een aandeelhouder het voorstel te
doen het vertrouwen in de raad van commissarissen als geheel op te zeggen.
De wet stelt dan echter de eis van een motivering van het ontslagbesluit.
Desgevraagd antwoordt de nadere memorie, dat het motief van een individuele
aandeelhouder om het voorstel te steunen kan verschillen van het motief van
de indiener. Dat andere motief kan worden uitgesproken ter vergadering en
een betere of aanvullende reden vormen voor de opzegging van het vertrouwen
dan de oorspronkelijke indiener van het voorstel aangaf. Dit roept dan de
vraag op of een ontslagvoorstel in feite moet worden opgevat als een motie
die in een stuk moet zijn neergelegd en dat andere door andere aandeelhouders
aangevoerde motieven dan bij wijze van amendement op een dergelijke motie
zouden moeten worden behandeld. Deze problematiek roept de vraag op of de
motiveringseis aldus niet een fictie in het leven roept en het risico dat
er allerlei spookdiscussies ontstaan. Geldt niet simpelweg dat juist een gebleken
gebrek aan vertrouwen van de meerderheid van de aandeelhouders het cruciale
element is en zijn de individuele motieven van de aandeelhouders in de meerderheid
niet irrelevant? Ik vraag dit met name omdat de kwestie van de motiveringseis
en mogelijk blijkende andere motieven van aandeelhouders die tot de meerderheid
behoorden, weer aanleiding kunnen geven tot juridische complicaties en met
name het voeren van procedures.Daar komt nog bij dat de toetsing van de vraag of een ontslagbesluit gemotiveerd
was altijd achteraf plaatsvindt. Indien de rechter dan van oordeel is dat
het ontslagbesluit niet door een eenduidig motief werd gedragen, wat zijn
daarvan dan de consequenties? Dit laatste is vooral relevant omdat –
en dat verdient ook al geen schoonheidsprijs – het bestuur bij ontslag
van de raad van commissarissen de ondernemingskamer moet vragen om een of
meer tijdelijke commissarissen aan te stellen. De toetsing van het ontslagbesluit
en het daaraan ten grondslag liggende motief zijn echter weer een bevoegdheid
van de rechtbank. Zou het dan niet verstandig zijn om in ieder geval ook de
ondernemingskamer de bevoegdheid te geven tot toetsing van het ontslagbesluit
aan de norm van artikel 161a, respectievelijk 271a? En is het misschien zelfs
niet zinnig om in de wet op te nemen dat die toetsing tegelijk plaatsvindt
met de behandeling van het verzoek van het bestuur om een of meer tijdelijke
commissarissen aan te stellen?In het verlengde hiervan wil ik nog wijzen op de vraag van de rechterlijke
bevoegdheid bij van de wettelijke regeling afwijkende, contractuele benoemingsstelsels;
gevallen derhalve waarbij geen sprake is van een verplichte structuurregeling,
maar een vrijwillige vorm. Is het niet gewenst dat in die gevallen ook de
ondernemingskamer geadieerd kan worden? Kan dat zonder nadere wettelijke grondslag,
bijvoorbeeld op grond van contractuele prorogatie?Om te beginnen wil ik mijn twijfel uiten over de wijsheid om door middel
van een algemene maatregel van bestuur een code als die van de commissie-Tabaksblat
enige wettelijke status te geven. In de nadere memorie wordt als reden daarvoor
de ervaring met aanbevelingen van de commissie-Peters genoemd. Naleving van
de aanbevelingen van de aanbevelingen van deze commissie bleef onder meer
beperkt, omdat vennootschappen uit concurrentieoverwegingen bepaalde informatie
slechts publiek wilden maken als zij de verzekering hadden dat hun concurrenten
zulks ook zouden doen. Het voorgestelde artikel 391, lid 4 in Boek 2 maakt
aan die onzekerheid een einde, aldus de memorie.Wie echter de code doorneemt, vraagt zich in de eerste plaats af op welke
informatie de regering doelt. In de tweede plaats is het mechanisme van artikel
391, lid 4 geen garantie voor vennootschappen dat concurrenten informatie
publiek zullen maken. Men mag immers in het jaarverslag uitleggen waarom men
aan een of meer onderdelen van de code geen toepassing geeft. Mijn voorlopig
oordeel is dan ook dat de grond voor verschaffing van een wettelijke basis
aan de code niet overtuigt. Daarnaast roept de wettelijke verankering van
de code juridische problemen op. Zo is, ten eerste, nog niet duidelijk of
ook van de principes mag worden afgeweken of alleen van de best-practicebepalingen.
In de nadere memorie van antwoord spreekt de minister over "materiële
codebepalingen", zodat daaruit de conclusie kan worden getrokken dat ook van
de principes mag worden afgeweken. Is dit juist?Een tweede aspect is dat de codebepalingen in de praktijk juridisch zeer
verschillende effecten kunnen hebben. De code verplicht om een aantal onderwerpen
in een reglement vast te leggen. Een aantal vennootschappen heeft bepalingen
uit de code ook in de statuten vastgelegd. Welnu, een besluit genomen in strijd
met de statuten is nietig. Een besluit genomen in strijd met het reglement
is vernietigbaar. Een besluit genomen in strijd met een codebepalingen die
niet in statuten of reglementen is opgenomen is en blijft zonder meer geldig.
De enige mogelijkheid om in zo'n situatie een in strijd met de code genomen
besluit te toetsen, is een beroep op artikel 8 of 9. De nadere memorie verwijst
zelfs naar artikel 138 en 149 over de bestuurdersaansprakelijkheid in geval
van faillissement. Dat zou zelfs aan de orde kunnen komen wanneer het gaat
om een commissaris die al te veel bestuursfuncties of commissariaten vervult.
Dat kan de regering toch niet serieus menen? Is het werkelijk denkbaar dat
bij niet-naleving van codebepalingen het vennootschappelijk gezien nucleaire
wapen van de bestuurdersaansprakelijkheid in stelling kan worden gebracht?
Als dat zo is, mogen alle raden van bestuur van beursvennootschappen wel een
Mr Wakkie in hun gelederen opnemen. Ik vraag met name de minister van Justitie
mijn vrees weg te nemen.Het voorbeeld van de commissaris met te veel functies brengt mij, bij
wijze van intermezzo, nog eens tot de vraag waarom het cumulatieverbod niet
in de wet wordt geregeld. Als reden noemt de nadere memorie van antwoord dat
overtreding van zo'n verbod moet worden gesanctioneerd; die sanctie leidt
tot onzekerheid over de rechtsgeldigheid van besluiten die zijn genomen door
een orgaan met een bestuurder of commissaris die meer dan het wettelijk toegestane
aantal commissariaten vervult. Ik merk op dat de benoeming van een dergelijke
persoon niet hoeft te worden gesanctioneerd met nietigheid of vernietigbaarheid
van door het orgaan genomen besluiten; de sanctie kan ook bestaan uit de mogelijkheid
voor belanghebbenden om betrokkene voor te dragen voor ontslag uit de laatst
aanvaarde functie. De argumentatie overtuigt derhalve niet.Het derde aspect inzake het diffuse karakter betreft de bepaling in de
code dat certificaathouders door het administratiekantoor nimmer het stemrecht
mag worden onthouden, ook niet in oorlogssituaties. Artikel 118a van het wetsvoorstel
staat dat echter uitdrukkelijk toe. Dus straks moet de vennootschap in het
jaarverslag uitleggen waarom het administratiekantoor van een wettelijke bevoegdheid
gebruik maakt.Een vierde aspect raakt de positie van de accountant. Over mogelijke effecten
van niet-naleving van de code stelt de regering in de memorie van antwoord
dat het ontbreken van een paragraaf over de toepassing van de code aanleiding
kán zijn voor het onthouden van een goedkeurende verklaring door de
accountant. Dit roept vanzelfsprekend de vraag op wat de regering daar nu
precies mee bedoelt, en vooral wat de accountants met deze opmerking aanmoeten.Het vijfde en laatste punt is het verslag dat de raad van commissarissen
op grond van de code met betrekking tot allerlei zaken zelfstandig moet uitbrengen.
Onduidelijk is wat de verhouding van dat verslag is tot het bestuursverslag.
Moet dit verslag ook worden getoetst door de accountant op grond van artikel
2:391, lid 3? Moet het worden behandeld in de algemene vergadering van aandeelhouders?Deels zijn deze vragen ontleend aan een artikel van prof. Raaijmakers
in WPNR. Daarin wijst hij erop dat de uitgebreide rol voor de raad van commissarissen
en diens intensievere bemoeienis met strategie en beleid, de afstand tussen
bestuur en toezicht noodzakelijk verkleint, wat de tendens versterkt naar
een gezamenlijke en collectieve verantwoordelijkheid van bestuur en commissarissen,
ofwel een tendens naar het onetier-stelsel uit Angelsaksische landen. Dat
past echter niet in ons wettelijke stelsel. Vanuit de alom geconstateerde
noodzaak om effectieve checks en balances toe te passen, lijkt een dergelijke
tendens zelfs ongewenst. Hoe beoordeelt de regering dit?De laatste, meer juridisch getinte opmerking over de code is deze. In
de nadere memorie van antwoord wordt het bindende karakter van de code in
juridische zin sterk gerelativeerd. Op zich ben ik het daarmee eens; ik kom
daar zo ook nog wel nader over te spreken. Het blijft dan echter moeilijk
verklaarbaar dat in de toelichting op de tweede nota van wijziging het accent
toch wel uitdrukkelijk ligt op de nalevingsverplichting. Ik citeer: "In de
algemene maatregel van bestuur zal niet slechts een bepaalde regeling, code
of model kunnen worden aangewezen, maar zal ook een verplichting kunnen moeten
worden vastgelegd om die regels na te leven dan wel gemotiveerd aan te geven,
op welke punten de onderneming van deze regeling, code of model afwijkt. De
tweede zin maakt duidelijk dat het in het bijzonder om die naleving kan gaan."Dit alles overziende, blijf ik het gevoel houden dat we hier met een juridische
anomalie te maken hebben. Dat wordt nog versterkt door het
fenomeen van de code zelf. Wie het werkstuk van de commissie-Tabaksblat doorneemt,
komt al spoedig tot de conclusie dat principes en best-practicebepalingen
in belangrijke mate vanzelf spreken of – om het in het Engels te zeggen –
self evident zijn. Zij drukken mijns inziens niet zozeer het rechtsbewustzijn
in de samenleving uit over de vennootschap, haar bestuurders en commissarissen,
als wel de intrinsieke standaard van professioneel handelen van een bestuurder
of commissaris. Anders gezegd: bestuurders en commissarissen die niet handelen
conform die vakmatige standaard schieten simpelweg professioneel tekort.Daaraan kán het recht vervolgens gevolgen verbinden, indien dat
tekortschieten tot schade voor derden leidt. Om dat effect te bereiken is
echter niet de verankering van de code in de wet nodig. Op basis van de bepalingen
in Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek omtrent de vennootschappelijke goeder
trouw, wanbeleid, enquêterecht, voorlopige voorzieningen en dergelijke,
bestaan er voldoende normen en processuele aanknopingspunten om niet-inachtneming
van de professionele standaard zonodig te sanctioneren.Zo bezien kan het bestaan van een code een negatief effect hebben. De
idee kan opkomen dat die code dan ook de volledige standaard voor dat professioneel
handelen uitdrukt. Dat kan gemakkelijk leiden tot geslotenheid van een set
standaarden, tot afvinken en juridiseren. De in de wet voorziene mogelijkheid
van aanpassing via de monitor van de algemene maatregel van bestuur aan gewijzigde
inzichten doet daar niet aan af; zo'n wijziging zal eerder tot juridische
discussies leiden over de betekenis ervan voor bestuurdersaansprakelijkheid.
Kan de minister het tegen deze achtergrond met mij eens zijn, dat de rechter,
meer in het bijzonder de ondernemingskamer bij het Amsterdamse Hof, zijn eigen
verantwoordelijkheid houdt bij de invulling van de meer open normen uit Boek
2 van het Burgerlijk Wetboek en de code in dat opzicht niet meer dan een van
de vele hulpmiddelen kan zijn voor de rechter?In de schriftelijke voorbereiding en in deze bijdrage aan het debat heeft
de CDA-fractie aandacht gevraagd voor de samenhang tussen economie, bankwezen,
institutionele beleggers, ondernemingsrecht en andere vormen van ordening
en toezicht. In haar brief aan de Tweede Kamer van maart jl. heeft de regering
er blijk van gegeven oog te hebben voor die samenhang en ook aangekondigd
te bezien welke maatregelen nodig zijn. Ik zou voor twee niet in de brief
genoemde onderwerpen aandacht willen vragen.Ten eerste de structuurregimes voor vennootschappen waarin de staat voor
100% aandeelhouder is. Is het niet wenselijk om in de wettelijke regeling
weer een uitzondering daarvoor op te nemen, omdat alle stakeholders ten slotte
bij de verantwoording via het parlement toch verantwoording afleggen? Ten
tweede, ik geloof niet in Chinese walls. In de VS hebben de beursaffaires
ertoe geleid dat de grote accountants- en adviesfirma's hun activiteiten hebben
moeten splitsen. Dat is een goede zaak. Wij zouden echter ook eens kritisch
moeten kijken naar onze bank-verzekeraars. Ook daar worden Chinese walls toegepast,
maar uit de aard van de relatie met hun klanten weten banken meer dan de belegger-verzekeraar
binnen de muren van die ondernemingen. Waartoe die vermenging van rollen en
belangen kan leiden, hebben verscheidene voorbeelden uit de portefeuille van
de Deutsche Bank laten zien: ik noem slechts Holzmann. Te lang blijven doorfinancieren
omdat men aandelen in de firma had en ook nog eens in de Aufsichtsrat vertegenwoordigd
was.Ik wacht met belangstelling de reactie van de regering af.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. De bij Wet van 6 mei 1971, Staatsblad 289, in ons vennootschapsrecht
geïntroduceerde structuurregeling heeft redelijk lang standgehouden.
De structuurwet als zodanig bestaat inmiddels niet meer; zij is bij de invoering
van Boek 2 in het BW geïncorporeerd. In de loop van de tijd heeft het
belang van de structuurregeling op zich, namelijk als bestuurs- en toezichtstructuur
voor "grote" ondernemingen, aan betekenis gewonnen, ook al staat dit duale
stelsel thans ook ter discussie; hetzelfde geldt voor het coöptatiemodel.
De centrale doelstelling van de structuurregeling destijds was om, naast de
invloed van kapitaalverschaffers, de zeggenschap van werknemers te verankeren
in de structuur van de grote onderneming door hen invloed toe te kennen op
de samenstelling van de raad van commissarissen. De wet was een uitvloeisel
van het democratiseringsdenken van de jaren zestig van de vorige eeuw en diende
in zekere zin als tegenhanger van de centralisatie van bevoegdheden bij bestuur
en raad van commissarissen. Ook voor de structuurregeling geldt echter wat
Vranken dit jaar in WPNR nr. 6560 schreef: "Niets in het recht is blijvend,
behalve verandering." Ontwikkelingen staan niet stil en internationalisering –
mevrouw Broekers noemde dit verschijnsel ook als dominant in deze ontwikkelingen –
is misschien wel het meest opmerkelijk.Het vennootschapsrecht is volop in beweging, binnen en buiten de landsgrenzen.
Hetzelfde geldt voor het effectenrecht. Niet alleen de structuurregeling en
de beschermingsconstructie zijn in discussie. Er komt, zo hebben wij begrepen,
nog een kabinetsnota over de beschermingsconstructies en de certificering
en er staat ons ook nog een nota modernisering ondernemingsrecht te wachten.
Bovendien komt er nog een hele reeks van wijzigingen uit de koker van Europa
en die lijkt aanstaande. Voortschrijdende inzichten omtrent goed corporate
governance vragen om vormgeving. Onder corporate governance versta ik het
stelsel van processen betreffende het besluit voorbereiden, het besluit nemen
en het besluit uitvoeren én de verantwoording omtrent deze drie fasen.De thans in behandeling zijnde aanpassingen van de structuurregeling behelzen
een stap, volgens onder andere de regering zelfs een belangrijke stap, op
weg naar verbetering van de corporate governance van vooral grotere vennootschappen.
Het is in elk geval een stap op weg naar verdere modernisering. Op dit moment
willen onze fracties dan ook niet alles ophangen aan de discussies over het
al dan niet continueren van het structuurregime als zodanig. Onze bijdrage
aan de behandeling van het voorliggende wetsvoorstel valt dan ook in twee
delen uiteen. Na enkele algemene opmerkingen willen wij stilstaan
bij de vraag hoe in dit wetsvoorstel wordt omgegaan met het werknemersbelang
dat immers ooit het centrale punt van het structuurregime was. Vervolgens
willen wij aandacht schenken aan de code-Tabaksblat.In het Nederlandse vennootschapsrecht is behoefte aan vergroting van de
transparantie en de verantwoordingsstructuur op punten waar het thans knelt,
namelijk bij het bestuur en de raad van commissarissen. Het wetsvoorstel is
echter ook om andere redenen waardevol. De voornaamste insteek is dat een
herwaardering van de positie van de aandeelhouders/kapitaalverschaffers in
ons recht noodzakelijk is. Het voorstel bevat rechten voor kapitaalverschaffers
van alle vennootschappen, waaronder het agenderingsrecht, het recht om het
bezoldigingsbeleid vast te stellen, en het recht om bestuursbesluiten goed
te keuren. Dit zijn zaken die van belang zijn en blijven, ook als besloten
zou worden om het structuurregime te laten vallen. De insteek qua categorie
van belanghebbenden bij de onderneming c.q. de vennootschap is dus een andere
dan in de wet van 1971.Wij menen echter dat het een rode draad in het vennootschapsrecht moet
blijven dat de ondernemer zich bij het gebruik van de rechtsvorm mede laat
leiden door de gerechtvaardigde belangen van andere betrokkenen. In de commissie-Tabaksblat –
ik zeg dat nu reeds – zijn de werknemersbelangen als zodanig geheel
buiten discussie gebleven. Dat geldt niet voor het wetsvoorstel, hoewel het
belang van het adequaat functioneren van effectenmarkten en de bescherming
van beleggers voorop staat. Ik wijs op een drietal bepalingen ter zake van
het werknemersbelang. - In artikel 158, respectievelijk artikel
268 is voorzien in een bijzonder, versterkt voordrachtsrecht van de ondernemingsraad
voor te benoemen commissarissen. Dertig dagen voor de algemene vergadering
moet de ondernemingsraad op de hoogte worden gesteld en bespreking van de
profielschets in de overlegvergadering is mogelijk. Van een bezwaarrecht is,
meen ik, terecht afgezien.- Artikel 161a, lid 2, schrijft voor een
voorstel tot het opzeggen door de algemene vergadering van aandeelhouders
van het vertrouwen in de gehele raad van commissarissen voor dat het gevoelen
van de ondernemingsraad moet worden ingewonnen en ter kennis van de algemene
vergadering moet worden gebracht.- Artikel 135, lid 2, wil dat het
bezoldigingsbeleid, gelijktijdig met de aanbieding aan de algemene vergadering,
wordt aangeboden aan de ondernemingsraad en eveneens in de overlegvergadering
kan worden besproken. Een en ander – misschien heb ik niet eens alles
genoemd – brengt de regering in de memorie van antwoord tot de opvatting:
"Wij menen dat de nieuwe regeling per saldo niet nadelig voor de ondernemingsraad
behoeft te werken." Voel ik het goed aan dat daar toch enige onzekerheid c.q.
twijfel in doorklinkt? Waar het gaat om de bevoegdheden van de ondernemingsraad,
sluit ik mij overigens aan bij de meer specifieke vragen die de heer Van de
Beeten daarover heeft gesteld.Tot zover over de werknemersbelangen, waarover ik echter in het kader
van code straks nog wel een vraag heb. Eerst heb ik nog een vraag over de
categorie van de kapitaalverschaffers. De versterking van hun positie is een
van de belangrijkste redenen voor het wetsvoorstel. Recent is een proefschrift
van de heer Kroeze verschenen, getiteld "Afgeleide schade en afgeleide actie".
De auteur bepleit daarin dat aandeelhouders frauderende bestuurders aansprakelijk
moeten kunnen stellen. Als hun aandeelhouderswaarde is gedaald door verwijtbaar
handelen van bestuurders, waardoor de vennootschap schade lijdt, en de bestuurders
elkaar niet aansprakelijk stellen, dan zouden, onverminderd artikel 219, aandeelhouders
alsnog een afgeleide actie moeten kunnen instellen. Heeft de regering op dit
punt al een opvatting geformuleerd?Tot slot van dit onderdeel van mijn bijdrage merk ik op dat onder andere
door de VVD-fractie de vraag is gesteld of uitstel van de behandeling van
dit voorstel geen aanbeveling zou verdienen, aangezien het principiële
debat over wel of niet handhaven van de structuurregeling nog niet is beslist.
Het kabinet beantwoordt deze vraag negatief. Onze fracties zijn geneigd om
het kabinet daarin bij te vallen, hetgeen niet wegneemt dat ook wij op dit
punt enige reserves hebben en houden. Nu de mogelijkheid bestaat dat het thans
aan te passen structuurregime over een betrekkelijk korte periode misschien
weer zal worden gewijzigd of mogelijk zelfs geheel wordt afgeschaft, is de
kans groot dat ondernemingen hun interne inrichting meerdere keren in relatief
korte tijd moeten wijzigen. Dat zou naar onze opvatting niet bevorderlijk
zijn voor de consistentie en de acceptatie en het zich eigen maken van de
nieuwe regelingen.Nu het wetsvoorstel zich niet beperkt tot een aanpassing van de structuurregeling
in enge zin, mede of vooral vanwege de wijzigingen die het oorspronkelijke
wetsvoorstel heeft ondergaan, is uitstel totdat het debat over de modernisering
van het vennootschapsrecht is afgerond, naar ons gevoelen niet verantwoord.
Wel dringt zich de vraag op of artikel V, dat het invoeringsrecht beschrijft,
niet zou moeten worden aangepast, in die zin dat onderdelen van het wetsvoorstel
waarvan de invoering geen lang uitstel kan lijden, op de aangegeven korte
termijn in werking treden, terwijl andere onderdelen op een later tijdstip
in werking treden. Graag hoor ik hierop een reactie van de regering.Het tweede onderdeel van mijn bijdrage betreft de code-Tabaksblat en in
verband daarmee de leden 4 en 5 van artikel 391. Het is al gezegd dat niemand
in deze discussie om de code-Tabaksblat heen kan. Af en toe lijkt het er zelfs
op alsof die de hele structuurregeling overschaduwt. Gelukkig worden de discussies
hierover niet na elkaar gehouden, maar zijn die bij elkaar aangehaakt. Op
9 december 2003 is de definitieve versie van de code vastgesteld. Aan
de waarde van de code voor goed corporate governance zal ik nu geen beschouwing
wijden. Wel wil ik de CDA-fractie bijvallen. Zij signaleerde in het nader
voorlopig verslag namelijk het gevaar dat codes niet leiden tot een gewetensvolle
uitoefening van de opgedragen taak, maar tot een vervanging van het geweten
als bron voor gewetensvol handelen. Zelf heb ik deze notie eerder verwoord
door te stellen dat waar het recht of de wet begint, de deugd eindigt.Het wetsvoorstel of, beter, de tweede nota van wijzigingen is aangegrepen
om de basis te leggen voor een wettelijke verankering van de code in het vierde
lid van artikel 391, evenwel zonder de code bij name te noemen. Het lid spreekt
van "een gedragscode". Dit lid zien wij qua karakter als een
delegatiebepaling met wettelijk geconditioneerde zelfregulering. Het vijfde
lid is te danken aan het amendement op stuk nr. 43 van de Tweede Kamer. Inmiddels
is op 1 maart jl. onder stuk 29449 een uitgebreide kabinetsreactie op
de code verschenen.De nadere memorie van antwoord is over het algemeen genomen helder over
het rechtskarakter en de binding van de code. Naleving van de code is geen
vrijblijvende aangelegenheid. Door middel van wettelijke verankering kan naleving
worden afgedwongen, zegt de regering. Daarmee zijn echter niet alle vragen
van tafel. De heer Tabaksblat heeft op een congres over corporate governance
op de Erasmus Universiteit eind april gezegd: "De code voor goed ondernemingsbestuur
mag niet in handen vallen van advocaten en rechters. Het gaat immers om principes,
niet om wetsteksten." Die uitspraak kan ons er echter niet van weerhouden,
te pogen maximaal duidelijkheid te krijgen over het rechtskarakter van de
code. Bovendien behoeven wij ons, aangezien wij hier niet als advocaten en
rechters optreden, niets gelegen te laten liggen aan die uitspraak.Dat de commissie geen regelgeving of inhoudelijk algemeen verbindende
voorschriften kan vaststellen, is volgens mij in confesso. De regering zegt
in de nadere memorie van antwoord dat het streven niet is gericht op gebondenheid
in juridische zin aan materiële codebepalingen. De vraag is of het effect
van de code toch niet dat van materiële wetgeving is. Overigens is ons
het onderscheid tussen materiële en niet-materiële codebepalingen
niet bijzonder helder. Wordt misschien gedoeld op het onderscheid tussen principes
en "best practice"-bepalingen? Kan zowel van het ene als van het andere type
worden afgeweken? Of is er eigenlijk geen onderscheid? Dat leiden wij althans
af uit de brief van de minister van Justitie onder nr. 30. Is het dus ook
denkbaar dat een vennootschap de gehele code, uitgezonderd voor zover deze
regels van dwingend recht weergeeft, weliswaar met uitleg, naast zich neerlegt,
aangenomen dat de algemene vergadering van aandeelhouders dit accepteert?
Verplicht de code uiteindelijk tot niet méér dan het innemen
van een standpunt in het jaarverslag? De praktijk wijst uit dat het jaarverslag
naast de eigenlijke jaarrekening een steeds belangrijker plaats in de publieke
informatievoorziening van beursvennootschappen krijgt. De code strekt zich
uitsluitend uit tot beursvennootschappen, maar door de verankering in artikel
391 heeft ze betrekking op alle naamloze en besloten vennootschappen.De rechtsgeldigheid van besluiten die zijn genomen op basis van een ten
onrechte niet of niet juist nagevolgde codebepaling, wordt daardoor niet aangetast.
Het wordt anders wanneer de codebepalingen in statuten of reglementen worden
opgenomen. Moet dit tot de conclusie leiden dat bestuur en raad van commissarissen
er belang bij zouden kunnen hebben om zo weinig mogelijk codebepalingen in
statuten of reglementen op te nemen? Een belanghebbende kan in het algemeen
een correcte naleving van de code vorderen op grond van de redelijkheid en
billijkheid van artikel 2:8 BW. Een vraag is of verzekering van de naleving
van de verplichtingen uit de code aan de orde kan komen via het enquêterecht.
Tijdens een debat over de code in De Rode Hoed op 15 december 2003 meende
de voorzitter van de ondernemingskamer dat de code door de wettelijke verankering
en de verwijzing naar de enquêteprocedure in de verantwoording van het
werk van de commissie in rechte afdwingbare rechtsnormen bevat. Hij sprak
van geprivatiseerde wetgeving. Ten slotte is het de vraag of, als de code
niet wordt nageleefd – een besluit wijkt af van de code en er wordt
geen uitleg gegeven – dan voor elke belanghebbende de jaarrekeningenprocedure
ex artikel 999 Rechtsvordering openstaat. En vallen ook de werknemers onder
de belang- of rechthebbenden, die de uitleg dat van bepaalde bepalingen van
de code wordt afgeweken, al dan niet kunnen aanvaarden?Ter afsluiting maak ik nog enkele opmerkingen over het vierde en vijfde
lid van artikel 391. Er is van afgezien om een advies van de Raad van State
te vragen. Over de AMvB zelf zal wel advies worden ingewonnen. Ik heb daar
enkele vragen over. Gaat de AMvB normen bevatten die aan de code zijn ontleend,
en worden de normen, al dan niet "vertaald", overgenomen of zal de AMvB eenvoudigweg
verwijzen naar de code? Een statische verwijzing heeft volgens de regering
de voorkeur boven een dynamische verwijzing, bij welke laatste vorm tevens
eventuele latere wijzigingen in de code worden meegenomen. Die dynamische
vorm lijkt ons staatsrechtelijk moeilijk aanvaardbaar, want dat zou betekenen
dat blindelings delegatie van wetgevende bevoegdheid aan private partijen
zou plaatsvinden. Een aanwijzing van de code bij AMvB tout court zal impliceren
dat in de Kamers discussie over afzonderlijke best-practicebepalingen van
de code onmogelijk wordt, althans geen resultaat zal hebben. Welke weg denkt
de regering te bewandelen? Ik zie met belangstelling uit naar de reactie van
de minister.De beraadslaging wordt geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20032004-2067-2076.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl