Algemene financiële beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota 2009 (31700)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-04 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2008-2009, pag. 455-477

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

08-12-2008

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

nr. 10, pagina 455-477

25-11-2008

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 31700Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemming over het wetsvoorstel Wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek en het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering in verband met het bevorderen van voortgezet ouderschap na scheiding en het afschaffen van de mogelijkheid tot het omzetten van een huwelijk in een geregistreerd partnerschap (Wet bevordering voortgezet ouderschap en zorgvuldige scheiding) (30145), en over de motie-Strik c.s. over een structurele basis voor succesvolle omgangsondersteunende voorzieningen (30145, letter G)Pagina 477-478
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Bekendmakingswet en enkele andere wetten in verband met de elektronische bekendmaking en beschikbaarstelling in geconsolideerde vorm van wetten, algemene maatregelen van bestuur, anders dan bij wet of algemene maatregel van bestuur vastgestelde algemeen verbindende voorschriften en andere besluiten die niet tot een of meer belanghebbenden zijn gericht (Wet elektronische bekendmaking) (31084) en van het wetsvoorstel Wijziging van de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen in verband met de elektronische bekendmaking van verdragen en van besluiten van volkenrechtelijke organisaties en de beschikbaarstelling daarvan in geconsolideerde vorm (31343, R1846)Pagina 477-477
Voortzetting van de algemene financiële beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota 2009 (31700)Pagina 494-507
Voortzetting van de behandeling van het Voorstel van wet van het lid Halsema houdende verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet, strekkende tot invoering van de bevoegdheid tot toetsing van wetten aan een aantal bepalingen van de Grondwet door de rechter (28331)Pagina 507-525
Algemene financiële beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota 2009 (31700)Pagina 455-477
Voortzetting van de behandeling van het Voorstel van wet van het lid Halsema houdende verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet, strekkende tot invoering van de bevoegdheid tot toetsing van wetten aan een aantal bepalingen van de Grondwet door de rechter (28331)Pagina 478-494
Lijst van besluiten (dinsdag 25 november 2008)Pagina 537-537
Lijst van besluiten, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 25 november 2008)Pagina 537-538
Noot 1 (zie blz. 477): JBZ instemmingsbesluit 25 november 2005Pagina 539-539
Voortzetting van de algemene financiële beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota 2009 (31700)Pagina 525-537
Behandeling van het verslag over het verzoekschrift van G.F. te D. betreffende hoge belastingdruk als gevolg van buitenlandse inkomensbestanddelen (nr. LXXVI-A)Pagina 477-477
Presentie en opening (dinsdag 25 november 2008)Pagina 455-455

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 112 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde zijn: de algemene financiële beschouwingen
naar aanleiding van de Miljoenennota 2009 (31700).De voorzitter:Ik heet minister Bos van harte welkom in dit huis en begrijp dat wij in
afwachting zijn van de komst van de staatssecretaris.De beraadslaging wordt geopend.De heer Biermans (VVD):Mevrouw de voorzitter. In de bijdrage van de leden van de VVD-fractie
aan de algemene financiële beschouwingen 2008 staan de kredietcrisis
en de gevolgen daarvan, onder andere voor de begroting voor 2009, centraal.
Ik zal, kijkend door een liberale bril, aandacht besteden aan de gevolgen
van de kredietcrisis. Ook wil ik graag enkele lessen benoemen. Ruim aandacht
zal ik besteden aan de gevolgen van de kredietcrisis voor de begroting en
ik zal niet schromen een aantal fouten aan te wijzen die dit kabinet bij zijn
begrotingsbeleid maakt.De kredietcrisis is gestart in Amerika. De socialisten onder ons zien
daarmee direct hun mening bevestigd, dat kapitalisme als economisch ordeningsmodel
niet deugt. Geld is gevaarlijk, bankiers zijn roofzuchtig, het kapitalisme
is chaos, neoliberalisme is een ongefundeerd bijgeloof, alleen directe regeringsdeelname
van de SP kan dit land redden, niet alleen dit land, maar ook Europa en zelfs
de wereld! Terug naar het communisme, terug naar de staatsbemoeienis, niet
alleen in de vorm van paternalistische betutteling, maar ook als economisch
ordeningsmodel. Staatsbanken, staatsenergie, staatstransporteurs et cetera,
et cetera. Alsof het communisme niet genoeg het failliet van de vrijheid van
ondernemen heeft aangetoond en daarmee dus de vooruitgang tegen heeft gehouden.
Alsof het door de Staat voorschrijven dat iedereen een hypotheek moet kunnen
krijgen niet genoeg ellende heeft veroorzaakt. De stijging van de woningwaarde
zal de hypotheeklasten wel draaglijk maken en anders helpt een onnatuurlijk
lage rente wel. De crisis is niet ontstaan door de vrije markt of het kapitalisme,
maar door politieke interventie en publieke bescherming. Corporatisme dus.
Freddie Mac en Fanny Mae waren en zijn staatsbanken.Wij liberalen zeiden en zeggen: kapitalisme is goed, zonder open markten
geen vooruitgang. Kijk bijvoorbeeld naar China en India. Wij
zeggen ook: de overheid hoort compact te zijn, hoort zich bezig te houden
met die zaken die het beste met publiek geld geordend kunnen worden. De overheid
hoort in dat licht bezien toezicht te houden op de vrije markt. Regels, wetten,
sterk toezicht en handhaving van de regels en wetten zijn noodzakelijk. Hebzucht,
niet per definitie een slechte eigenschap, dient beteugeld te worden als deze
leidt tot ongerechtvaardigde verrijking. De stakeholders van ondernemingen
dienen gestimuleerd te worden om niet of wellicht beter niet altijd voor het
kortetermijngewin te gaan. Ook de continuïteit van hun ondernemingen
dient als leidraad bij hun handelen te gelden. Dan komen begrippen als betrouwbaarheid,
samenwerking en eerlijkheid weer in zicht.Een integer en stabiel financieel stelsel creëren, waarin de financiële
markten goed functioneren, voldoende toegankelijk en transparant zijn en een
gunstige internationale concurrentiepositie kennen. Dit, mevrouw de voorzitter,
is één van de algemene beleidsdoelstellingen van het ministerie
van Financiën. Lang dachten wij dat er op dit terrein niets fout kon
gaan. Nederland heeft een uitstekend bankwezen, bijna het beste toezicht van
de hele wereld, toch treft de kredietcrisis ook ons land en grotesk zwaarder
dan de regering op Prinsjesdag deed geloven. Nederland is helemaal niet zo
anders dan Amerika. De minister van Financiën meende dat nog op Prinsjesdag.
De Nederlandse bancaire wereld blijkt helemaal niet transparant te zijn. Er
wordt gehandeld in producten waarvan de risico's niet te overzien zijn. De
bankiers, de risicomanagers, de ratingbureaus, die ook nog door de verkeerde
partij betaald werden, de externe accountants, noch de overige bij de banken
betrokken stakeholders onderkennen de risico's en schatten deze vervolgens
juist in. Waar waren De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Financiële
Markten? De minister van Financiën die uiteindelijk verantwoordelijk
is, zegt dat de balansen van de banken niet meer te lezen zijn. De directies
van banken, de toezichthouders en de minister van Financiën hadden op
de rem moeten trappen: bij twijfel en zeker bij totale blindheid niet inhalen!Vervolgens dient de angst zich aan, de angst van banken om langer met
elkaar zaken te doen. Welke bank bezit welke ellende? De regering komt met
garantiekapitaal. De bankiers worden opeens weer voorzichtig. Ze vragen miljarden
steun. Ze zijn zo voorzichtig geworden dat ze op het geld gaan zitten en daarmee
ook de reële economie in gevaar brengen. Wat doet de regering daaraan?
Worden de miljarden steun omgevormd tot een oorlogskas om straks lucratieve
overnames te plegen of worden ze gebruikt om de economie een slinger te geven?
A propos, hebben onze welgemeende complimenten, door onze fractieleider verwoord
tijdens de algemene politieke beschouwingen, de minister van Financiën
bereikt? Ik zie hem glunderen, maar nogmaals chapeau, ook voor zijn ambtenaren,
die dag en nacht hebben moeten werken.Terecht heeft de minister ingegrepen om de bancaire sector van een gewisse
ondergang te redden. Die sector is van wezensbelang voor de reële economie.
De financiële sector verzorgt de bloedsomloop van de economie. Duidelijk
is dat de minister buiten de kaders van de Comptabiliteitswet heeft geacteerd,
niet te voorkomen maar tevens ongewenst. Komt het kabinet met voorstellen
tot wijziging van die wet? Moet de Staat ook andere bedrijven of bedrijfstakken bij slecht weer steunen,
anders dan met het verstrekken van garantiekapitaal aan in de kern gezonde
bedrijven? De leden van de VVD-fractie menen van niet. Mijn fractievoorzitter
sprak tijdens de algemene politieke beschouwingen over de Staat als superieur
marktmeester. Staatssteun houdt vele risico's in, onder andere het risico
dat noodzakelijke herstructureringen en saneringen niet doorgaan. Door de
staatsinterventie kan de meest slecht geleide bank ineens de meest veilige
plaats worden om je spaargeld heen te brengen. In dit licht bezien, vragen
de leden van de VVD-fractie naar de exitstrategie bij banken van de regering.
Waaraan moet volgens de minister voldaan zijn om de banken weer te privatiseren?
Naar de mening van de VVD-fractie is een exit aan de orde zodra de vertrouwenscrisis
voorbij is. De staatsinmenging dient slechts tijdelijk van aard te zijn en
mag het gelijke speelveld voor de banken, ook het internationale, niet verstoren.
Sarkozyaanse toestanden mogen zich niet voordoen. Socialistische stokpaarden
mogen niet bereden worden.De heer Reuten (SP):Mevrouw de voorzitter. Ik zou senator Biermans willen vragen waarom in
zijn versie van het kapitalisme er staatsinmenging moet zijn?De heer Biermans (VVD):Mevrouw de voorzitter. Ik heb dat naar mijn idee al heel helder gezegd.
Feit is dat de hele bancaire wereld op instorten stond en dat die bancaire
wereld heel belangrijk is voor de reële economie. Daarom moest de Staat
ook ingrijpen!Ik zei al en herhaal het dat socialistische stokpaarden niet bereden mogen
worden. Hoe zijn de door de Staat benoemde commissarissen en de hen meegegeven
opdrachten trouwens in te passen in het vennootschapsrecht, zo vraag ik de
minister?Mevrouw de voorzitter. De leden van de VVD-fractie hebben niets tegen
gezonde bonussen. De perverse exuberante, exhibitionistische – ik heb
er lang op geoefend en nu komt het er zomaar uit – bonuscultuur moet
wel worden gestopt. Bonussen dienen in het algemeen gekoppeld te zijn aan
duurzaam resultaat in plaats van kort en daardoor vaak slechts tijdelijk gewin.
Bonussen mogen geen stimulans voor roekeloos gedrag zijn. Bonussen dienen
ook in de pas te lopen met geleverde prestaties. Waar ligt de grens? Welke
bonussen zijn nog acceptabel en welke zijn dat niet? Deze vraag is niet eenduidig
te beantwoorden. Het antwoord zal gevonden worden door de discussie over de
perverse bonussen te voeren. De overheid dient de stakeholders te stimuleren
om de perverse bonuscultuur uit te bannen, desnoods via een claw back. Gedragscodes
en zelfregulering zijn in eerste aanleg dé aangewezen middelen om tot
een acceptabele bonuscultuur te geraken. De Staat moet pas ingrijpen als die
codes en zelfregulering niet werken en daar lijkt het momenteel op. Als ultimum
remedium moet de Staat dan met wetgeving komen, met echte wetgeving wel te
verstaan, niet met symboolwetgeving, zoals het in deze Kamer voorliggende
absoluut ontoereikende, onduidelijke en waarschijnlijk niet te handhaven wetsvoorstel
Belastingheffing excessieve beloningsbestanddelen, maar daar praten wij over
twee weken over.Mevrouw de voorzitter. Een crisis als deze kredietcrisis vereist een parlementair
onderzoek. Wij dienen lessen te trekken uit de crisis. Hoewel allang duidelijk
is dat het onmogelijk is om crises uit te bannen, kan een diepgaand
onderzoek ertoe leiden dat toekomstige crises eerder herkend worden en daarmee
wellicht minder ernstig zijn. Het onderzoek dient er ook toe te leiden, dat
de feilen die tot deze crisis hebben geleid, worden aangepakt. Geef de veroorzakers
van deze crisis de kans om duidelijk te maken wat ze ervan geleerd hebben.
Of zij vervolgens ook als redder op moeten treden, is nog maar de vraag.Zonder in herhaling te willen vallen of ook maar volledig te willen zijn,
noem ik een aantal lessen. Heb argwaan voor zaken die je niet kunt overzien.
Hoger rendement betekent altijd hoger risico. Verhoog de solvabiliteitseisen.
Geef kredietbeoordelaars weer een volwaardige positie. Laat de commercie niet
de gezonde scepsis overheersen. We zagen het bij de accountantsschandalen,
we zien het nu. Commercie mag niet in de plaats van degelijkheid en vaktechniek,
noem het desnoods gezond boerenverstand, komen. Versterk het rule-based toezicht,
ook in internationaal verband. De VVD is overigens niet voor één
Europese toezichthouder, het toezicht dient nationaal geregeld te zijn, maar
dan wel met voldoende internationale dwarsverbanden, ook op IMF-niveau. De
boekhoudregels en Basel II moeten tegen het licht gehouden worden. Het zal
overigens wel een hele opgave zijn om te voorkomen dat de nieuwe regelgeving
de financiële innovatie onnodig belemmert. Kortom: er is voor het ministerie
van Financiën werk genoeg aan de winkel om de algemene beleidsdoelstelling
met betrekking tot het creëren van een integer en stabiel financieel
stelsel te realiseren. De leden van de VVD-fractie zullen de daden van de
minister kritisch maar met een positieve houding beoordelen, maar dat bent
u van ons gewend. Dat geldt zeker ook ten aanzien van zijn daden met betrekking
tot de andere algemene beleidsdoelstelling, waar het gaat over het efficiënt
beheren van de staatsdeelnemingen en vooral het tijdig afstoten daarvan. Over
ABN AMRO en Fortis hoeven wij ons vooralsnog geen zorgen meer te maken. In
de ogen van de leden van de VVD-fractie treft die bank in Gerrit Zalm een
uiterst deskundig en integer topman. Ik zeg dit speciaal in de richting van
PvdA en SP.Mevrouw de voorzitter. De crisis toont aan dat het een zegen is dat we
een EU-zone hebben. Hetzelfde geldt voor de euro. Je moet er niet aan denken
dat alle Europese landen ongecoördineerd en met alle onderlinge koersverschillen
maatregelen hadden genomen. Nationalisme zou zegevieren met een race to the
bottom als gevolg. De nationale reddingsinitiatieven, die kenmerken van protectionisme
in zich hebben, moeten geëvalueerd worden. Een voorbeeld daarvan is de
totale garantie van de spaartegoeden. De roep om de eisen van het en Groei-
en Stabiliteitspact te versoepelen, moet krachtig weersproken worden. Ook
Frankrijk, Duitsland en Italië mogen de financiële gezondheid van
Europa en de hardheid van de euro niet ondermijnen. Hoe staat de Europese
Commissie tegenover de maatregelen die Nederland genomen heeft om de crisis
te beteugelen, zo vragen de leden van de VVD-fractie aan de minister? Zijn
er redenen om aan te nemen dat er sprake is van ongeoorloofde staatssteun?
Is bijvoorbeeld de vergoeding voor de verstrekte garanties en kapitaaldeelnames
voor de Europese Commissie acceptabel?Mevrouw de voorzitter. Het kabinet kwam op Prinsjesdag met een Miljoenennota,
die tevredenheid en vertrouwen uitstraalde. Nederland stond er goed voor.
De inkomsten en uitgaven ontwikkelden zich in lijn met de doelstellingen uit
het coalitieakkoord. De gevolgen van de economische groeivertraging konden
goed opgevangen worden. De plannen van het kabinet konden onverkort worden
uitgevoerd. De kredietcrisis gooit naar de mening van de leden van de VVD-fractie
flink roet in het kabinetseten. Wat is het geval? De kredietcrisis is overgeslagen
naar de reële economie. Er is voldoende koopkracht. Gelet op de economische
onzekerheid geven de mensen hun geld echter niet uit. Daardoor dalen de btw-inkomsten.
De uitgangspunten van deze begroting en de begrotingen van de komende jaren
zijn door de kredietcrisis hard onderuit gehaald. De geprognosticeerde groei
van de economie van 1,75% is niet meer. We moeten nu uitgaan van krimp.
De werkloosheid zal stijgen, de olieprijs van $118 is gehalveerd, de omzetten
van bedrijven dalen en daardoor hollen de investeringen door het bedrijfsleven
achteruit. De belastingopbrengsten staan geweldig onder druk. Ellende genoeg
dus. En hoe reageert het kabinet? Er is geen enkele reden om maatregelen te
nemen. De inkomsten- en uitgavenkaders worden ongewijzigd gehandhaafd. En
daarmee basta.De kritiek van de leden van de VVD-fractie richt zich niet op de begrotingsregels.
Deze bieden zekerheid en voorkomen dat bij meevallers extra overheidsuitgaven
worden gedaan en bij tegenvallers lastenverhogingen voor burgers en bedrijven
volgen. De vorige minister van Financiën heeft wat dat betreft goed werk
gedaan en dit kabinet volgt, zelfs met een enkele versterking, de door die
liberale minister opgestelde begrotingsregels. Onze kritiek van vorig jaar
betrof wel het loslaten van de voorzichtige benadering van de economische
groei. In plaats van de Zalmnorm van 1,75% ging dit kabinet uit van
een groei van 2% en creëerde daarmee voor zichzelf extra begrotingsruimte.
Onze kritiek richtte zich ook tegen het coalitieakkoord én tegen de
begroting 2008 en wel vanwege het onbeperkt strooien met geld door dit kabinet.
Let wel: ons geld. Het kon niet op. Een uitgavenstijging van 17,5 mld. in
twee jaar! Rekening houdend met de incidenteel lagere betaling aan de EU geeft
het kabinet in die twee jaar zelfs meer dan 20 mld. meer uit. De overheidsuitgaven
stijgen in 2009 met ruim 7%, terwijl het bbp slechts met 1,25%
stijgt, althans volgens het optimistische beeld van de Miljoenennota. De lijn
van de VVD was vorig jaar: verhoog de belastingen niet, voer geen nieuwe en
zeker geen symboolbelastingen in, beperk de overheidsuitgaven. Kortom, voer
een degelijk en voorzichtig begrotingsbeleid en vorm een buffer voor mindere
tijden. Het zal u niet verbazen dat de leden van de VVD-fractie niet blij
zijn met de begroting 2009 van dit kabinet. Het onbeperkt uitgeven aan consumptieve
bestedingen gaat maar door. De korting van de EU-bijdrage, die door oud-minister
Zalm is bevochten, wordt in de staatskas gestort. De aardgasbaten verdwijnen
eveneens grotendeels in die pot. De ruilvoetwinst volgt dezelfde weg en dat
geldt ook voor superdividenden. "Geld moet rollen", is het devies
van dit kabinet. Het geeft niet waar heen.In de Tweede Kamer is gevraagd hoeveel ruimte er in de begroting zit voor
het opvangen van tegenvallers. De minister antwoordde op die vraag dat die
ruimte 20 mld. betreft. Dat bedrag is het verschil tussen het begrote overschot
van 1,2% en het op grond van het coalitieakkoord toegestane tekort
van 2%. Dat daarmee toekomstige generaties opgezadeld worden met onze
problemen, deert de minister van Financiën blijkbaar niet.
Het deert hem blijkbaar ook niet dat daarmee het coalitieakkoord op het terrein
van de aflossing van de staatsschuld onderuit wordt gehaald. Tijdens de algemene
politieke beschouwingen bleek dat ook de CDA-fractie daarmee moeite had. Ik
vraag de minister welke echte reserves in de begroting besloten liggen. De
leden van de VVD-fractie wensen eventuele positieve opbrengsten uit de recent
verworven staatsdeelnemingen, die overigens ook niet in de begroting zijn
voorzien, niet als zodanig te benoemen. De fractievoorzitter van de PvdA ging
er tijdens de algemene politieke beschouwingen van uit dat die opbrengsten
heel groot kunnen zijn. De onderliggende toon is dat die winst óók
uitgegeven kan worden. De VVD-fractie stond en staat een voorzichtig begrotingsbeleid
voor. De tegenbegroting met een beperking van de uitgaven met 17 mld. ten
opzichte van de kabinetsbegroting mag daarvan een bewijs zijn.Liberalen kenmerken zich onder andere door optimisme. Optimisme naar de
samenleving en om dit kabinet tot inkeer te brengen, al kost het laatste wat
moeite. Het lijkt erop dat dit kabinet gevangen zit in zijn eigen coalitieakkoord.
Rust in de coalitie mag wat kosten. De wereld is sinds 2007 totaal veranderd.
Het kabinet deed alsof er sinds de 100 dagen stilte niets is gebeurd. Tijdens
de algemene politieke beschouwingen hebben ook andere fracties dan die van
de VVD, waaronder die van het CDA, het kabinet opgeroepen om maatregelen te
nemen met de intentie om de reële economie te steunen. Aan de minister-president
werd gevraagd welke maatregelen het kabinet zal nemen. Het bleef toen oorverdovend
stil. Intussen is het kabinet gelukkig wel met de reële economie aan
de slag gegaan. Wij liberalen juichen de versnelde afschrijvingen, de vervroeging
van infrastructurele projecten en stimulering van de woningbouw toe. En dat
geldt voor meerdere maatregelen. Bij de maatregelen dient wel voorop te staan
dat alleen gezonde bedrijven gesteund worden. Verder hopen wij dat, gezien
onze open economie, andere landen ons voorbeeld volgen. Het moment is ook
daar om verstikkende regelgeving aan te pakken. Misschien mag de VVD-fractie
nog een concrete suggestie doen: verlaag de overdrachtsbelasting of schaf
die af. Het laatste lijkt ons nog beter. Daarmee zullen de woningmarkt en
de economie enorm gestimuleerd worden en zal een lang gekoesterde wens van
de VVD-fractie in vervulling gaan.De heer Reuten (SP):Waarom is vervroegde afschrijving wel geoorloofde staatssteun? Wat is
uw criterium? Moet er staatssteun worden gegeven als bedrijven er een rotzooi
van maken?De heer Biermans (VVD):Ik hoop niet dat ik deze indruk heb gewekt met mijn doorwrochte betoog.
Ik hoop dat duidelijk is dat ik niet bedoelde te zeggen "maak er een
puinhoop van, dan komt er staatssteun". Aan de reacties te zien, is de
heer Reuten de enige die mijn betoog als zodanig heeft geïnterpreteerd.
Nee, staatssteun is in de visie van de VVD-fractie nodig als financiële
of economische levensbelangen op het spel staan. Voor banken gold dat.De heer Reuten (SP):En dat geldt ook voor al die bedrijven die nu afschrijvingsfaciliteiten
krijgen?De heer Biermans (VVD):Naar mijn idee is daar geen sprake van staatssteun, maar van een vervroeging
van de afschrijving. Daarmee stel je bedrijven in de gelegenheid om kasgeld
binnen te houden waarmee zij de reële economie kunnen steunen. Het is
dus niet zo zeer een kwestie van staatssteun maar van het geven van datgene
waarop zij later op grond van de normale wetgeving recht zouden hebben.De leden van de VVD-fractie wachten de reactie van de regering met optimisme
af.De heer Terpstra (CDA):Voorzitter. In zijn doorwrochte, genuanceerde betoog heeft de heer Biermans
twee keer de CDA-fractie genoemd. Met respect en waardering ga ik meteen op
twee van zijn punten in.In de eerste plaats heeft hij het berijden van socialistische stokpaarden
afgewezen. In dat kader breng ik naar voren dat het breed gedragen standpunt
van de CDA-fractie is dat zij op grond van de Welzijnswet voor dieren het
berijden van elk stokpaard afwijst.In de tweede plaats heeft de heer Biermans zich verzet tegen staatsbanken.
Die opmerking heeft hij genuanceerd met de gedachte dat het prima is als de
staatsbank wordt geleid door een liberaal. Ook hiermee willen wij de waardering
voor de heer Zalm bij voorbaat uitdrukken.Naar mijn idee heb ik de heer Biermans evenwichtig te woord gestaan. Nu
ga ik verder met mijn betoog. De minister van Financiën heeft de laatste
weken bijna dagelijks enkele brieven geschreven waarmee ik heel blij ben.
Het meest gelukkig ben ik met de brief van 7 november over de begrotingsregels.
In die brief kondigt de minister namelijk aan dat hij twee andere brieven
intrekt omdat daarin iets staat wat niet correct is. Ik voel mij daarmee solidair,
omdat ook ik mijn tekst bijna elke week heb veranderd. Dat deed ik zelfs elke
dag. Mocht ik vandaag dus een vraag stellen die een kwartier geleden door
de minister-president of door de minister van Financiën reeds is beantwoord,
dan bied ik daarvoor bij voorbaat mijn verontschuldigingen aan. Ook vraag
ik begrip voor deze noodsituatie. Deze wijziging van het standpunt is door
de vroegere minister van Sociale Zaken, de heer Albeda, steeds omschreven
als voortschrijdend denken. Ik hoop dat dit zowel van toepassing is op de
brieven van de minister als op mijn betoog, maar dat weet je nooit zeker.
Via Wil Albeda ben ik aangekomen bij het CNV.In 1964 ben ik mijn arbeidsleven als econoom begonnen bij het CNV. Nu
zou men zeggen dat ik een pretpakket had: economie, sociologie en rechten.
Achteraf gezien had ik psychologie er beter bij kunnen doen. Dan zou ik begrepen
hebben hoe het mogelijk is om met de benoeming van één oud-bankier
als minister van Financiën, in een groot land miljardenherstel op de
beurs te realiseren. Mijn toenmalige baas bij het CNV, Cees Bakker, had de
gewoonte om elk jaar al zijn medewerkers – toentertijd bestond het personeelsbestand
uit twee personen – bij zich te roepen met de intentie om het jaar dat
bijna voorbij was, te evalueren en een blik te werpen op het komende jaar.
Die bijeenkomsten sloot hij elk jaar af met de samenvatting: "Jongens,
ik geloof dat volgend jaar het moeilijkste jaar wordt dat we ooit hebben meegemaakt."
Na het lezen van al die brieven van de minister van Financiën heb ik het idee dat die woorden voor het eerst van toepassing zouden kunnen
zijn op 2009.Mijn opleiding mocht ik genieten aan de VU. Onlangs mocht ik het 60-jarig
jubileum van de economische faculteit meemaken. De vorige minister van Financiën,
de huidige directeur van Fortis/ABN AMRO, kreeg daar een eredoctoraat voor
het trendmatig begrotingsbeleid. Tijdens de algemene financiële beschouwingen
van vorig jaar, hebben wij al aangegeven op grond waarvan we de huidige minister
van Financiën zullen beoordelen. Naast een groot gevoel voor humor en
het doorvoeren van noodzakelijke hervormingen, gaat het daarbij vooral over
het begrotingsbeleid. Hij is immers de minister van Financiën.Het doet ons goed dat de huidige minister van Financiën de begrotingsregels
heeft gehandhaafd – ik kijk nu even naar de heer Biermans – en
dat hij die hier en daar zelfs heeft aangescherpt. Deze aanscherping is volgens
ons nog geen eredoctoraat waard. Dat is misschien straks wel het geval met
het crisismanagement van deze minister. Er is dus nog steeds hoop.In mijn bijdrage zal ik uiteraard spreken over de begroting voor 2009 –
dat is het onderwerp van vandaag – en over de vraag of deze begroting
nog actueel is, gelet op de huidige financieel-economische problemen.Eerst stel ik drie vragen vooraf. De Miljoenennota 2009 moet worden gelezen
tegen de achtergrond van het coalitieakkoord en het beleidsprogramma voor
de periode 2007 tot 2011. In die stukken wordt gewerkt met enveloppen, doelstellingen
enzovoorts. Die begrippen kom je echter niet tegen in de MEV. Daarin werkt
men nog steeds met "rijk", "sociale zekerheid" en "volksgezondheid".
Ter wille van de vergelijkbaarheid en de doorzichtigheid van de cijfers heb
ik bij de vorige algemene financiële beschouwingen gevraagd om die verschillen
op de een of andere manier op te heffen. Wordt daaraan nog gewerkt? Zo ja,
hoe ver is de minister daarmee gekomen?Als oud-student van de VU heb ik tot nu toe steeds gewerkt met een driedeling:
de wereld, Europa en Nederland. Ook in de MEV werd vroeger met die driedeling
gewerkt. De laatste jaren gebeurt dat niet meer. Is de minister van Financiën
bereid om er bij zijn collega van EZ op aan te dringen dat het CPB die oude
indeling herstelt? Ik vond de vergelijking van de grote blokken in de MEV
tussen Japan, Europa en de Verenigde Staten leerzaam en handig.Vorig jaar hebben wij bij de algemene financiële beschouwingen de
minister van Financiën uitgedaagd om een visie te geven op de globalisering.
De reden van dit verzoek was dat anti-globalistische partijen, zoals de SP
en de PVV, indertijd steeds groter dreigden te worden terwijl ons land meer
afhankelijk wordt van het buitenland. Dat vind ik een gevaarlijk verschijnsel.
Wij zijn dankbaar dat in de Miljoenennota uitvoerig aandacht is besteed aan
de globalisering. Wij delen de conclusie dat wij als open economie veel baat
hebben bij de globalisering. Wij kunnen ons ook wel iets voorstellen bij de
kritiek van de Raad van State dat niet alles evenwichtig is uitgewerkt. Dat
zien wij echter als opdracht voor ons allen, dus ook voor onszelf.Ik kom op de begroting 2009. Binnen Europa doen wij het relatief goed:
de werkloosheid is relatief laag, er is nog steeds een overschot op de begroting
en de staatsschuld zou onder de 40% van het bbp kunnen duiken. De minister
heeft gemeld dat dit het laagste percentage is sinds 1814. In dat jaar was
Cornelis Charles baron Six van Oterleek minister van Financiën. Als je
die naam vergelijkt met de namen van de laatste drie bewindspersonen, Kok,
Zalm en Bos, zie je dat de verdergaande democratisering niet alleen voordelen
heeft gehad. Gelet op de huidige problemen in de wereld, is de vraag reëel
of de begroting nog wel actueel is. De meest recente cijfers stonden in de
brief van de minister-president van 21 november dit jaar. Daaruit blijkt
dat de groei in ons land volgend jaar zal uitkomen op ongeveer 0%,
net als in de Verenigde Staten en Europa. De Verenigde Staten staan op 0%
en Europa op -0,5%. Zowel het ene percentage als het andere is dus
niet hoog. Een deel van de Eurozone zit nu al in een recessie. Ik maakte zelf
ruwweg een berekening op basis van de onzekerheidsvarianten in de MEV. Het
gaat daarbij om een lagere groei van de wereldhandel, een relatieve daling
van de olie- en de grondstoffenprijzen en een hogere koers van de dollar ten
opzichte van de euro. Nu blijkt dat al die varianten in de MEV voorkomen.
Omdat de gevolgen tegengesteld uitwerken, put ik een zekere troost uit de
stukken.De groei in de wereld wordt vertraagd door de kredietcrisis. Daardoor
daalt echter ook bij ons de groei en wordt het overschot op de begroting kleiner.
Maar door de afzwakkende groei daalt ook de olieprijs en dat werkt positief
uit op onze groei. Doordat wij echter ook gasexporteur zijn, blijft het saldo
op de begroting ruwweg gelijk. Het saldo op de begroting stijgt wel weer doordat
de euro zwakker wordt ten opzichte van de dollar. Door de lagere euro stijgt
onze export met positieve gevolgen voor de groei. De gasopbrengsten stijgen
in euro's omdat de prijs in dollars gelijk blijft. Als je al die zaken bij
elkaar optelt, is het aanvaardbaar om voorlopig niets te doen. Ook is het
gevaar van een oplopende inflatie minder geworden door de negatieve gevolgen
van de kredietcrisis voor de economische groei. Daardoor kan het inkomen volgend
jaar zelfs stijgen, zoals dat reeds is aangegeven door collega Noten tijdens
de algemene politieke beschouwingen. Ik noem hem speciaal omdat ik dacht dat
hij de eerste was die dat naar voren bracht. Later is dat bevestigd door het
CBS. Hoe alles per saldo zal uitwerken, is zeer onduidelijk. De tijd zal het
moeten leren.Vorig jaar stelde het CPB het volgende: "Als je niet zeker weet hoe
het verder gaat met de economie, is het handhaven van het beleid het allerbeste."
En dat gebeurt nu. In december krijgen wij nieuwe cijfers. Daarop zullen wij
rustig moeten wachten. Volgens ons is dat aanvaardbaar.Voordat ik verder ga met de begroting, ga ik eerst in op de huidige kredietcrisis.
De kredietcrisis overheerst het nieuws al maanden. Volgens ruwe berekeningen
hebben de banken in de wereld 500 mld. dollar afgeschreven op al hun vorderingen.
De belangrijkste vraag is uiteraard wanneer alle probleemvorderingen werkelijk
zijn afgeschreven. Uiteraard weet niemand dat, maar ik vraag de minister wanneer
daarover enige duidelijkheid kan ontstaan.Veel belangrijker dan alle geldbedragen, is het verlies van vertrouwen
binnen de financiële sector en dat van burgers en bedrijven in die sector.
Om dit vertrouwen te kunnen herstellen, zijn miljarden ter beschikking gesteld:
700 mld. in de Verenigde Staten en een veelvoud daarvan in Europa. Hier en
daar worden zelfs cijfers genoemd van 3000 mld. Heeft de minister
een verklaring voor het feit dat het uitgetrokken geldbedrag in vergelijking
met de Europese bedragen veel lager schijnt te zijn in het land waar de crisis
is begonnen? Of heb ik verkeerd gerekend?De structurele oorzaken van de crisis zijn de grote onevenwichtigheden
in de wereld, de mede daardoor ontstane grote geldhoeveelheid waardoor de
rente jaren buitengewoon laag was en de liberalisering van de financiële
markten die niet gepaard is gegaan met een ontwikkeling van internationale
normen. Doordat Amerikanen te weinig sparen, Europa en de Verenigde Staten
afhankelijk zijn van olie en China steeds meer de producent voor de hele wereld
is geworden, zijn er grote reserves opgebouwd in het Midden-Oosten en Azië.
De reserves van China worden geschat op 1900 mld. dollar en die van landen
in het Midden-Oosten 600 mld. dollar. Voor deze gelden moesten uiteraard ook
beleggingen worden gezocht. Door het prijsdrukkend effect van het goedkope
China heeft dit geldoverschot niet geleid tot hogere prijzen in de wereld.
Mede daardoor hebben centrale banken ook niet ingegrepen en dus evenmin de
rente verhoogd. Daar komt nog bij dat Japan al jaren sukkelt met een economie
waarin de prijzen daalden. Geld is daardoor bijna gratis geworden. Bij de
algemene politieke beschouwingen heeft collega Holdijk daarop gewezen. Gelijktijdig
heeft er op de financiële markten een liberalisering plaatsgevonden.
In de Miljoenennota wordt dit proces voor de Verenigde Staten beschreven op
basis van een boek van Robert Reich. Hij constateert dat burgers er door de
globalisering in hun rol van consument en investeerder op vooruit zijn gegaan,
maar dat dit minder duidelijk is in hun rol als werknemer. Het laatste geldt
ook voor het algemeen belang.Liberalisering en goedkoop geld hebben geleid tot een geweldige groei
van de wereldhandel en die van de welvaart in de wereld. Jaren achtereen groeide
de wereldhandel met meer dan 5%. Daarover spraken velen positief. Ik
was er één van. Er werden echter ook steeds grotere risico's
genomen. In de hypotheekmarkt werden kredieten verstrekt aan personen met
lage inkomens, mede op verzoek van beide partijen in de volksvertegenwoordiging
van de Verenigde Staten. Hedgefondsen werkten ook met goedkoop geleend geld
en leningen aan te lage inkomens werden gebundeld en doorverkocht. Kredieten
aan bedrijven die men niet helemaal vertrouwde, werden verzekerd, gebundeld
en eveneens doorverkocht. Op zichzelf zouden wij dat logische beslissingen
mogen noemen. Op basis daarvan werden ook steeds nieuwe producten ontwikkeld.
De handel in die producten werd ook gedreven door hebzucht en bonussen. De
financiële wereld werd daardoor steeds meer een wereld op zichzelf, los
van de rest van de economie. Toen de rente steeg, zakte de zaak in elkaar.
Kan de minister zich ruwweg in deze analyse vinden? Als je de analyse niet
goed ziet, kun je ook niet zo hard werken aan goede oplossingen.Ik kom bij de oplossingen. Een groot voordeel van de kredietcrisis vind
ik de geweldige groei van het aantal deskundigen in ons land. Dat is een verademing
na alle kritiek op de kwaliteit van het onderwijs. Daarnaast valt mij op hoe
snel sommigen weten waardoor alles is ontstaan: hebzucht, bonussen en het
neoliberale marktfundamentalisme worden genoemd. Als fervent aanhanger van
de sociale markteconomie, het Rijnlands model, heb ik niets met hebzucht,
bonussen en marktfundamentalisme. Toch vind ik deze analyse niet minder oppervlakkig
dan de gedachte dat de gehele crisis is ontstaan uit de wens om mensen met
lagere inkomens ook een eigen huis te gunnen. Daarom steunen wij de motie
Schuurman die tot doel heeft om alles wat in deze wereld voor komt, goed te
analyseren.Zolang die motie niet is uitgevoerd, blijft het uiteraard behelpen. Daarom
begin ik met een algemene vraag. Is de invloed van de huidige crisis zo groot
omdat de crisis specifiek is, of is dit alleen maar het geval omdat het gaat
om de grootste economie ter wereld, dus daar waar de crisis is ontstaan? Bij
het nadenken over oplossingen wil ik onderscheid maken tussen de wereld, Europa
en ons land. Dan kom ik weer bij die oude driedeling die ik mis in de stukken
van het CPB.Bij de vorige algemene financiële beschouwingen heb ik aandacht gevraagd
voor de gevolgen van de machtsverschuivingen in de wereld voor bijvoorbeeld
het IMF. De grotere rol van India, China en Brazilië in de wereldeconomie
heeft nog niet geleid tot het aanpassen van de invloed binnen het IMF. Volgens
de oud-ambassadeur van Singapore bij de Verenigde Naties, Kishore Mahbubani,
zijn wij nu getuige van het herstel van de macht van Azië zoals die er
vroeger altijd is geweest. Volgens hem is de periode van westerse dominantie
een tijdelijke afwijking van de normale verhoudingen geweest van enkele eeuwen.
Het is dus een heel lange periode in de geschiedenis. De oplossing van de
kredietcrisis is hoogstwaarschijnlijk mede afhankelijk van de medewerking
van landen met grote reserves.In de geest van Mahbubani, heb ik speciaal voor deze algemene politieke
beschouwingen de bijdragen gelezen van de minister-president van India, Manmohan
Singh, en de premier van China, Wen Jiabao, op de zevende ASEM-Top in Beijing
van 24 en 25 oktober jongstleden. Daar de premier van China ook werkt
met drie punten, heb ik als oud-student van de VU zijn bijdrage genomen. Wen
Jiabao stelt het volgende voor: ieder land moet zich op economisch gebied
goed gedragen. Volgens mij doen wij dat. Dat punt kan de minister dus overslaan.
Er moet beter worden samengewerkt. Azië moet een voorbeeld nemen aan
Europa. Dat is vooral voor René van der Linden interessant. En internationale
organisaties dienen te worden hervormd. Op dat gebied bepleit hij drie punten:
meer invloed van ontwikkelingslanden, meer regelgeving voor de grote reservemuntlanden –
daarmee bedoelt hij hoogstwaarschijnlijk alleen de Verenigde Staten –
en een reddingsmechanisme in geval van nood. China wil op drie gebieden lering
trekken uit de huidige crisis: de relatie tussen innovatie en regulering,
de relatie tussen de monetaire en de reële economie en de relatie tussen
besparingen en bestedingen. In zijn rede ter gelegenheid van het 60-jarig
bestaan van de VU heeft de minister van Financiën daarover ook gesproken.
Hij heeft eveneens de relatie genoemd tussen innovatie en regulering en aangegeven
dat dit een groot probleempunt is. Is de minister op dat punt al vooruit gegaan?China is een groot voorstander van nauwe samenwerking tussen Azië
en Europa omdat "wij" in één gebied leven. Voor diegenen
die discussiëren over de grenzen van de EU, is dit een interessante gedachte.
Zeer belangrijk is het handhaven van de vrijhandel in de wereld door het versnellen
van het Doha-proces. Voor collega Schouw lijkt het mij belangrijk om op te
merken dat China pleit voor een Eco-City Network. Graag zou ik van
onze minister van Financiën horen wat hij van deze plannen vindt en wat
zowel de EU als ons land heeft ingebracht tijdens de ontmoeting met de grootste
landen ter wereld, uit economisch oogpunt althans, in Washington op 15 en
16 november. Wij hebben een uitgebreid verslag gekregen van staatssecretaris
De Jager. De minister zou daarnaar kunnen verwijzen, maar ik zou toch graag
van hem willen weten wat hij daarvan vindt en hoe groot het risico naar zijn
idee is dat de Verenigde Staten of Frankrijk naar minder vrijhandel gaan.De laatste tijd stijgt de dollar weer in waarde ten opzichte van de euro.
Daarvoor worden verschillende oorzaken genoemd. Veel beleggers uit de Verenigde
Staten zouden naar huis gaan en hedgefondsen verkopen vorderingen in euro's
om leningen in dollars te kunnen aflossen. Anderen denken dat de Verenigde
Staten misschien eerder uit de crisis komen dan Europa als gevolg van een
sterkere positie van het Amerikaanse bankwezen, een grotere flexibiliteit
en het op grote schaal aanpakken van het energievraagstuk door de nieuwe Amerikaanse
president. Hoe kijkt de minister van Financiën hier tegenaan?Europa en de euro worden steeds meer genoemd als onmisbaar voor het oplossen
van wereldproblemen. Bepaalde steunmaatregelen die binnen Europa zijn bedacht,
misschien zelfs mede door Nederland, worden door de Verenigde Staten overgenomen.
In het Europadebat heeft de SP gezegd dat zij nog steeds heimwee heeft naar
de gulden. Ik ben een meelevend mens en wil dus graag van de SP-fractie weten
of dit gevoel nog steeds bestaat. De oplossingen worden binnen Europa wel
gecoördineerd, maar de uitvoering vindt nog steeds louter nationaal plaats.
Het gemeenschappelijke is het herstel van het vertrouwen door te garanderen
dat het stelsel overeind blijft. Zowel in Europa als in ons land is het kabinet
zeer actief. Onze fractievoorzitter heeft daarover bij de algemene politieke
beschouwingen zijn grote waardering uitgesproken. Dat die waardering zo groot
is, herhaal ik graag nog een keer.Welke mogelijkheden ziet de minister om binnen Europa tot meer eensgezindheid
te komen? Wij hebben de ECB en de euro. Zou het niet logisch zijn om ook te
komen tot een soort Europese instantie die de regelgeving controleert, een
toezichthouder dus? Graag wil ik een reactie van de minister. Ik heb begrepen
dat de heer Biermans daarin niet veel ziet, maar ik heb het idee dat dit een
goede gedachte kan zijn.Ik kom bij ons land. Veel aandacht is besteed aan de overname van ABN
AMRO en de deelnemingen in ING, AEGON en zeer recent in SNS-REAAL. Onze collega's
aan de overkant volgen dit proces dag en nacht op de voet. Graag stel ik daarom
een paar algemene vragen.Bij het redden van banken wordt steeds gesproken over systeembanken. Die
zouden gered moeten worden. Tijdens de algemene politieke beschouwingen stelde
de minister-president dat afbakening moeilijk is. Dit is nog actueler geworden
met de aanvraag van LeasePlan. Kan de minister een ruw beeld schetsen van
vergelijkbare situaties waarin bedrijven een banklicentie of iets dergelijks
hebben? Is het spreken over banken met veel particuliere rekeninghouders een
oplossing? Of is er dan ook geen goede afbakening van de bank die wij zouden
willen redden? Is bij de discussie over Fortis/ABN AMRO ooit overwogen om
de gehele bank te laten overnemen door de drie betrokken landen? Ik weet dat
er voor en na het geschil zeer veel politieke cultuurverschillen waren en
zijn, maar ik zou willen weten of er ooit gedacht is aan een soort Beneluxbank
die relatief groot blijft. Wat ons betreft zou die door de heer Zalm kunnen
worden geleid.Bij de betreffende ondernemingen worden overheidscommissarissen benoemd.
Wat is precies de wettelijke basis voor het vergroten van de invloed van de
aandeelhouders nu het om de overheid draait? Het kan toch niet zo zijn dat
wij het Angelsaksische model alleen handhaven voor aandeelhouders die toevallig
overheidsdienaren zijn? Hoe ziet het kabinet de rol van deze commissarissen
met betrekking tot het functioneren van de onderneming als geheel? Het gaat
daarbij toch niet alleen om het salaris, hoe belangrijk dat ook is. Wordt
er ook gedacht aan het vergroten van de invloed van werknemers? Het CNV heeft
de minister van Financiën een vijfpuntenplan aangeboden. Ik wil geen
commentaar op alle vijf punten, maar wel op de vergroting van de invloed van
de werknemers. Hoe wordt deze zaak op langere termijn geregeld? De minister-president
heeft bij de algemene politieke beschouwingen gezegd dat bankieren geen staatstaak
is. Hij moet er dus een keer van af. Daarover heeft de heer Biermans al vragen
gesteld.De grote bedragen voor al deze reddingsoperaties worden geleend. In dat
kader is het belangrijk hoeveel rente daarvoor betaald moet worden. Bij ons
is de rente op staatsleningen meestal iets hoger dan in Duitsland. Heeft de
kredietcrisis dit verschil met Duitsland vergroot, bijvoorbeeld doordat de
Nederlandse garanties voor de banken ten opzichte van het nationaal inkomen
groter zijn dan bij de buren? De heer Van der Linden is fel tegenstander van
een agentschap, maar ik ben toch zo vrij om de volgende vraag te stellen.
Stel dat er een Europees agentschap is voor alle staatsleningen van EU-lidstaten.
Is het waar dat dan volgens deze redenering de staatsschuld goedkoper te financieren
is? Wordt daar überhaupt over nagedacht? Hoewel de heer Van der Linden
ertegen is, spreekt dit idee mij wel aan. Als de landen een lagere rente betalen
omdat zij relatief groot zijn ten opzichte van de schuld, geldt dat dan ook
voor Europa als geheel?De minister heeft bij brief van 7 november jongstleden een wijziging
van de begrotingsregels voorgesteld. Ook heeft hij de brieven van 10 en 21 november
ingetrokken. Die heb ik al lovend geciteerd, omdat daarin ook "fouten"
in mijn tekst werden goedgepraat. Ruwweg worden de operaties in het kader
van de kredietcrisis buiten de begroting gehouden. Alles loopt dus via de
staatsschuld. Hiermee kunnen wij instemmen.De SP heeft tijdens de algemene politieke beschouwingen de miljarden voor
de banken vergeleken met een tekort van 9 mln. bij Philadelphia. Nu zijn wij
als CDA een groot voorstander van het oplossen van het probleem bij Philadelphia,
maar verder vonden wij die vergelijking een beetje vreemd. Er werd ook niet
bij vermeld dat de banken het geld moeten lenen tegen 8,5%. Nu is onze
algemene vraag of de minister voor zichzelf nog een taak ziet op het gebied
van de voorlichting hierover. Meer mensen hebben het idee dat er wel miljarden
in de banken worden gestoken terwijl hun probleem van € 3000 onoplosbaar
is. Wellicht kan de minister op educatief gebied iets meer doen.Eén van de oorzaken van de crisis is het nemen van te grote risico's
door de banken. Op dit moment wordt de banken echter verweten dat zij te weinig
risico nemen. Hetzelfde geldt ook een beetje voor de rente.
Een andere oorzaak van de crisis is de lage rente. Nu is de lage rente weer
een oplossing voor de crisis. Dat maakt het leven van een eenvoudig econoom
niet altijd simpel.Vergeleken met Europa heeft Amerika de naam dat in de samenleving grotere
risico's worden genomen. In dat kader is het vreemd dat dit niet geldt voor
huizenbezitters. Bij gebrek aan inkomen kan men vrij gemakkelijk het huis
bij de bank inleveren zonder te blijven zitten met een restschuld. Als de
Amerikanen dezelfde risiconormering voor eigenwoningbezit zouden hebben als
Nederlanders, zou de crisis misschien nooit tot stand zijn gekomen. Je kunt
zeggen dat de Amerikanen op dit gebied meer risicomijdend zijn dan Nederlanders,
terwijl gemiddeld gesproken juist het omgekeerde geldt.Rond sparen en beleggen is een discussie ontstaan over de vraag welke
risico's de overheid nu wel en niet overneemt. Spaarders met een tegoed onder
de € 100.000 worden beschermd, maar dit geldt niet voor grote spaarders
en voor beleggers. Dit geldt ook niet voor belastingbetalers in gemeenten
en provincies waarvan de bestuurders grote risico's hebben genomen. Kan de
minister nog eens ingaan op de vraag welke risico's de burger zelf moet lopen
en welke risico's de Staat overneemt? Waarom doet de Staat dat en wanneer?Wij hebben allen veel mails ontvangen van de grote spaarders. Volgens
mij zijn dat er 469, maar in de brief van de regering las ik dat het er 479
zijn. Het kan natuurlijk dat er 10 zijn bijgekomen. Deze groep beroept zich
erop dat de IJslandse bank werkte onder normale Nederlandse toezichtregimes.
Welk recht kan een burger eraan ontlenen dat een bank legaal in Nederland
functioneert, dus onder het Nederlandse toezichtregime? In de laatste mail
stond dat Duitsland en Engeland alle tegoeden van alle spaarders garanderen.
Is dat waar? Is Nederland van plan om hetzelfde te gaan doen?Na het uitbreken van de kredietcrisis wordt vaak gesproken over de invloed
op de reële economie. Ondanks dat volgens ons het bankwezen zelf daar
ook voor een deel onder valt, begrijpen wij deze term. Uit de cijfers blijkt
dat de groei sterk afzwakt, de bedrijfsinvesteringen fors dalen en dat de
werkloosheid oploopt. Wat de koopkracht betreft, gaat het CPB uit van een
kleine vooruitgang van werknemers in 2009. Ouderen en uitkeringsgerechtigden
zitten op nul of gaan er iets op achteruit. Misschien worden deze cijfers
positiever door de daling van de olieprijs. Dat zou dan een probleem minder
zijn.Wij hebben altijd het trendmatig begrotingsbeleid gesteund. Dat houdt
in dat wij weinig zien in conjunctuurbeleid door de overheid. Het risico bestaat
dat nu alle problemen worden toegeschreven aan de kredietcrisis op grond waarvan
men steun kan aanvragen bij de overheid. Onze fractie heeft hiervoor begrip,
maar bepleit terughoudendheid en grote zorgvuldigheid op dit terrein.Wel hebben wij waardering voor pogingen van het kabinet en de sociale
partners om onze economie draaiende te houden binnen de afgesproken langetermijnkaders.
Werktijdverkorting, scholing, snellere procedures en het naar voren halen
van investeringen, zoals bepleit door de voorzitter van Bouwend Nederland,
Elco Brinkman, kunnen op onze steun rekenen. Ook het initiatief in Rotterdam
verdient onze waardering. Vaak wordt voorgesteld, eventuele "steun" aan bedrijven te koppelen
aan versterking van innovatie. Op langere termijn zullen wij het van innovatie
moeten hebben. Ziet de minister mogelijkheden om het bestaande innovatiebeleid
drastisch te verbeteren?Het gaat bij de begroting om de uitgaven, de inkomsten en het saldo. Daarnaast
gaat het uiteraard ook om de spelregels. Deze bestaan voor een deel uit afspraken
uit het verleden, de bekende Zijlstra-Zalm-Bos norm. Dit kabinet heeft bij
de start enkele wijzigingen aangebracht waarmee wij hebben ingestemd. Dat
zijn: - rente-uitgaven niet meer meetellen;- uitgaan van
de gemiddelde groei in plaats van de zogenaamde behoedzame groei;- eerder ingrijpen bij dreigende ontsporing van de financiën.Nu wordt ook voorgesteld, het FES met een vast bedrag uit de aardgasbaten
te voeden en de rest te gebruiken voor de aflossing van de staatsschuld. Het
CPB noemt dit een verbetering. Sommigen bepleiten, deze aardgasopbrengsten
geheel in een apart fonds te stoppen. Bij de algemene politieke beschouwingen
is afgesproken dat het kabinet met een nota komt op dit punt.Wij hebben met instemming kennisgenomen van de standpunten van het kabinet
dat het Stabiliteitspact moet worden gehandhaafd en dat de visie van Sarkozy
om de normen te snel te versoepelen niet moet worden gevolgd. Nu ik het toch
over Sarkozy heb, heb ik nog een vraag. Wat is het standpunt van ons land
met betrekking van de wens van de Franse president voorlopig voorzitter van
de Eurogroep te blijven?Dan nu de uitgaven. Het probleem van de pijlers en de projecten is niet
opgelost. In de Miljoenennota wordt met de oude begrippen gewerkt. De afwijkingen
van de uitgavenkaders zijn zeer beperkt. Tegenvallers hebben zich vooral voorgedaan
bij de zogenaamde openeinderegelingen zoals de kinderopvang; het pgb en de
buitengewone-uitgavenregeling. In de VU-lezing heeft de minister aangekondigd,
over dit probleem na te denken in het kader van de begrotingsregels. Hoe ver
is de minister daarbij al gevorderd? Uit de MEV blijkt dat de uitgaven in
2009 vooral stijgen bij infrastructuur, zorg, onderwijs, veiligheid en subsidies
voor het bedrijfsleven, zoals voor milieu en innovatie. Deze prioriteiten
hebben wij gesteund.Twee posten dalen qua volume: de rente-uitgaven en, weer, Defensie. Dat
laatste staat haaks op ons standpunt. Defensie daalt in 2008 qua volume met
3,5% en in 2009 met 0,25%. Gelet op het enthousiasme waarmee
Europa president Obama heeft verwelkomd, gaan wij ervan uit dat de Defensie-uitgaven
binnenkort zullen worden verhoogd. Graag een reactie van de minister.De voorzitter:Mijnheer Terpstra, wilt u afronden?De heer Terpstra (CDA):Ik ben zo goed als klaar. Het lijkt meer tekst dan het is.De uitgaven voor de sociale zekerheid lopen in de pas met het bbp. Tijdens
deze kabinetsperiode stijgen de uitgaven voor kinderopvang van 1,6 mld. naar
2,9 mld. Dat had niemand durven denken met de ChristenUnie in het kabinet.
De participatie van vrouwen is behoorlijk gestegen. Een verdere verhoging
voor de arbeidsmarkt door de kinderopvang acht het CPB per saldo niet haalbaar
door de groei van de werkgelegenheid in de kinderopvangsector
zelf. Deelt het kabinet deze conclusie?Nu kom ik al toe aan de laatste bladzijde van mijn tekst. Ik wil deze
graag nog voorlezen want zij gaat alleen maar over de staatssecretaris. De
minister en de staatssecretaris hebben om goede redenen geheel of gedeeltelijk
de algemene politieke beschouwingen moeten missen. Om te verhinderen dat de
staatssecretaris vandaag het gevoel krijgt dat hij nu ook wel gemist had kunnen
worden, hebben wij net als vorig jaar weer enkele vragen voor hem opgenomen.
Voordat ik daarmee begin, stel ik de minister een vraag over de staatssecretaris.
Onlangs zag ik een schitterende foto van de Top van Washington waarop iedereen
keurig was gerangschikt. Nu viel het mij op dat onze staatssecretaris niet
de oudste van alle deelnemers was. Desondanks was hij de enige die struikelde.
Ligt dat aan het fitnessbeleid van het kabinet of is daar een andere reden
voor?Op pagina 114 van de Miljoenennota staat dat wij in 2009 234 mld. aan
belastingen en premies ophoesten. Nieuwe belastingen, zoals de vliegtaks en
de verpakkingenbelasting, zijn goed voor 300 mln., dus bijna te verwaarlozen.
Beide belastingen geven zeer veel onrust. Heeft de minister al aan afschaffing
ervan gedacht? De grote posten leveren veel op, terwijl hij veel last van
deze kleintjes heeft. Ik kan mij voorstellen dat hij zich afvraagt waarom
wij er überhaupt aan moesten beginnen. Bij de verpakkingenbelasting is
er overigens ook een positieve ontwikkeling. Het aantal tarieven is teruggebracht
van 16 tot 8. Dat is gepresenteerd als een bijdrage aan de lastenverlichting
voor het bedrijfsleven. Ziet de desbetreffende sector dit zelf ook zo?Op het CDA-congres is gepleit voor het al of niet tijdelijk verlagen van
de overdrachtsbelasting om de bouwsector te stimuleren. Is deze gedachte de
moeite waard? Na de overwinningsnacht van Obama zagen wij de staatssecretaris
aan de lunch. Daar waarschuwde hij voor plannen van Obama om de belastingen
op buitenlandse bedrijven in Amerika sterk te verhogen. Hoe groot is dit gevaar?
En wat kunnen wij daaraan doen?Bij de schriftelijke vragen kwam ik bij LNV de watersportbelasting tegen.
Hoe wordt de staatssecretaris betrokken bij lastenstijgingen van andere departementen?Ik heb ook nog een vraag over de drastische verlaging van de btw in Engeland.
Wordt er vooroverleg gepleegd met buurlanden over voorgenomen verlaging van
de btw? Engeland is toch een buurland van ons al zit er een zee tussen.Het wordt volgend jaar zeker een bijzonder jaar. Wij hebben waardering
voor het optreden van de minister-president, de minister van Financiën
en de staatssecretaris van Financiën in de huidige spannende tijden.
Bij de algemene politieke beschouwingen heeft onze fractievoorzitter ook waardering
uitgesproken voor de langetermijndoelstellingen. Wij wensen het kabinet veel
succes.De antwoorden op al mijn vragen en op de vragen van mijn collega's wacht
ik met grote belangstelling en vol vertrouwen af.De heer Reuten (SP):Mevrouw de voorzitter. Ik geef een korte algemene beschouwing, dan ga
ik in op de herordening van de economie en op de bancaire sector in het bijzonder.
Ten slotte ga ik in op de begrotingsregels en op de antirecessie- en antidepressiepolitiek.Op 16 september jongstleden presenteerde de minister van Financiën
de begroting 2009. In de Tweede Kamer en hier hebben onze fracties hun oordeel
erover uitgesproken. Eén van onze grote zorgen is het ontbreken van
een duidelijk antwoord op de vraag of de mensen met de laagste inkomens weer
het grootste risico lopen, erop achteruit te gaan. Degenen wie al tijden lang
het "zuur" opgediend wordt en voor wie het "zoet" bleke
herinnering is. Eén van de grote manco's van onze samenleving is dat
wij slecht zijn in eerlijk delen. In goede tijden profiteren zij die het meeste
hebben doorgaans het meest. In slechte tijden worden zij die het al niet ruim
hadden doorgaans het eerst getroffen, in inkomen, in werk, in zekerheid en
in zicht op de toekomst. Voor mijn partij moet een nationale begroting aansturen
op duurzaam eerlijker delen van middelen en kansen. Dat is goed voor de mensen,
dat is goed voor ons land. Ik zeg dit maar alvast met oog op de toekomst als
andere coalities nodig zijn omdat de kiezers dat willen en het belang van
het land dit vereist.Macro-economisch gezien, zag de begroting er verstandig uit. De regering
hield rekening met een recessie. Hoewel het kabinet ons bij zijn aantreden
de laagste staatsschuld sinds Napoleon in het vooruitzicht stelde –
senator Terpstra memoreerde dit al – besloot de minister van Financiën
met het oog op de onzekere economische toekomst een aantal uitgaven naar voren
te halen. Daarmee was vooralsnog ook zijn kans verkeken om het minimum-staatsschuldrecord
van Den Uyl/Duisenberg te breken. Zoals gezegd, dat was macro-economisch verstandige
politiek. Verstandig is het ook dat de regering afstand neemt van het door
de eerdere kabinetten-Balkenende – en daarvoor de kabinetten-Lubbers
en -Kok – aangehangen marktfundamentalisme. In navolging van de constructeur
van dit kabinet, de heer Wijffels, geeft de regering eindelijk ruimte aan
twijfels over de houdbaarheid van een economisch stelsel dat volstrekt gericht
is op kortetermijnwinsten en zich laat beheersen door het onzinnige dogma
van meer markt en minder overheid. Dat is zinnige zelfkritiek en een goed
vertrekpunt om de crisis te lijf te gaan. Want dat het kapitalisme in crisis
verkeert, daarover zijn de regering en wij het naar ik aanneem, nu wel eens.In ruim twee maanden tijd is er veel veranderd. Dat vereist stuurmanskunst
van het kabinet. Mijn fractie spreekt haar waardering uit voor het harde werken,
ook van de minister en de staatssecretaris in deze economisch barre tijden.
Mijn fractie steunt het standpunt van de regering om door de conjunctuurcyclus
heen vast te houden aan trendmatige begrotingspolitiek en om daarbinnen te
zoeken naar mogelijkheden om voor latere jaren geplande uitgaven naar voren
te halen. Dat is trendmatig doch met een vleugje anticyclische conjunctuurpolitiek,
ook in de uitgaven. Aan het eind van mijn betoog ga ik in op de kwestie of
depressiedreigingen mogelijk aanvullend ingrijpen vergen.Eerst wil ik het hebben over de noodzakelijke herordening van de economie,
in het bijzonder die van de financiële sector. Op 4 november jongstleden
bij de algemene politieke beschouwingen in deze Kamer, erkende de premier
dat een fundamenteel debat over de sociaaleconomische ordening onontkoombaar
is. Maar al in de Miljoenennota nam de minister van Financiën een voorschot daarop. Mijn fractievoorzitter refereerde er hier eerder
aan. De minister bekende – en met hem de regering – het uitgemaakt
te hebben met TINA en nu omgang te zoeken met TARA: een mooie opmaat naar
een alternatieve sociaaleconomische ordening.In het ideologisch vertoog wordt nog steeds de term "vrije markt"
gebruikt. Dit is een hersenschim die materieel niet bestaat en nooit bestaan
heeft. Markten bestaan slechts bij gratie van door de Staat gelegitimeerde
eigendomsrechten, overdracht van die rechten en van een mate van overige regulering.
Het heeft dan de voorkeur om kortweg te spreken over "markten".In de overwegingen bij een herordening van de economie kunnen wij de volgende
drie onderscheidingen aanbrengen. Ten eerste: ordening van de distributie
van goederen en diensten kan via toedelingsregels dan wel via markten. Het
tweede ordeningsvraagstuk is dat van privaat versus publiek eigendom van ondernemingen.
Het derde vraagstuk betreft de al dan niet democratische bestuursverhoudingen
binnen ondernemingen. Langs deze lijnen ga ik in op de herordening van de
financiële sector, waarbij ik mij beperk tot de banken.Ik begin met de marktregulering. Van links tot rechts wordt thans beaamd
dat de regulering in de sector heeft gefaald. Het inzicht van de minister
van Financiën op dit punt is in korte tijd sterk toegenomen. Hij zegt
tegenwoordig dingen die tot voor kort uit onze mond kwamen en dan vaak werden
tegengesproken. Onlangs kwam ook bij de heer Hoogervorst van de AFM het hoge
woord eruit. Hoe het toezicht precies heeft gefaald en wie daarvoor verantwoordelijk
is, is nog niet duidelijk, maar die duidelijkheid moet er wel komen.In ons bestel is de minister van Financiën eindverantwoordelijk voor
het financieel toezicht en het parlement dient hem te controleren. Hoe zalig
of onzalig, zo vraag ik de minister, was het idee om een belangrijk deel van
de verantwoordelijkheid te delegeren aan toezichthouders, aan toezichthouders
op afstand van de minister? Het resultaat lijkt nu te zijn dat iedereen als
een Pilatus zijn handen in onschuld kan wassen. Wie neemt de verantwoordelijkheid?
Nog geen minister van Financiën en nog geen toezichthouder hebben hun
ontslag ingediend. Iedereen denkt: blijf zitten waar je zit en verroer je
niet. Hoe eerzaam. En hoe pijnlijk voor allerlei mensen die voor veel minder
zijn weggestuurd.Toen in deze Kamer op 26 september 2006 – het was voor mijn
tijd – tijdens het einddebat over de Wet financieel toezicht, nummer
29708, senator Schuyer informeerde naar de aansprakelijkheid van toezichthouders,
antwoordde ex-minister Zalm: "Zoals de politie ook niet aansprakelijk
wordt gesteld voor inbraken omdat zij die niet heeft weten te voorkomen, worden
toezichthouders niet al te snel aansprakelijk gesteld voor schade die door
onder toezicht gestelden is veroorzaakt." Wellink herhaalde dergelijke
woorden onlangs voor de tv. Zalm veronachtzaamde dat de agent die bij machte
aanwezig is bij de misdaad, wel degelijk verantwoordelijk is. De toezichthouders
waren bij machte en zij waren aanwezig bij het gebeuren. Zij stonden erbij
en keken ernaar. Maar het schijnt dat zij niet begrepen wat er gaande was
en dat de bankiers het ook niet begrepen. "Ja, mijnheer de rechter. Ik
ontnam dat omaatje driehonderd euro, maar het ging heel complex en de agent
die erbij stond begreep mijn vingervlugheid ook niet." Vrijspraak. Als
je het zelf niet begrijpt, ben je niet verantwoordelijk. De bankier begreep
het niet, de toezichthouder evenmin en de minister wist niet dat zij het niet
begrepen. En wij wisten niet dat de minister niet wist dat de twee niet-begrijpende
toezichthouders van elkaar niet wisten dat zij niet begrepen wat de bankiers
niet begrepen. Er is dus helemaal niemand verantwoordelijk. Wij hebben niet één
Pilatus, maar een heel bataljon. Precies daarom moet er een parlementaire
enquête naar de toedracht komen. Wij weten niet wat zij niet wisten:
daarom.Wat wij wel weten – begrijpen is wat anders – is dat er in
de sector gigasalarissen werden opgestreken. Een miljoen is niets, zei een
Nederlandse ex-minister van Financiën die, net als andere, in de bancaire
sector verzeild raakte. Excessief? Neu. Het is misgegaan, helaas. Wij doen
er 17 mld., 34 mld., 10 mld., 4 mld. bij, met nog 15 mld. op de plank. Wat?
Eenmaal andermaal, een garantie van 200 mld. Een garantie net zo groot als
de hele staatsschuld op 26 september jongstleden. Ik weet dat het er
vooralsnog op lijkt dat de minister, op dit punt aangekomen, helaas geen andere
kant op kon.Wie betaalt de rekening? De belastingbetalers: de overige bedrijven, de
werknemers en de gepensioneerden. Zij betalen een onbatig saldo van de staatssteunoperaties.
Als bankklant ligt voor hen ook een rekening in het verschiet. Banken moeten
immers weer winst maken. Voorts betalen zij straks op diepsnijdende wijze
de rekening van een langdurige recessie. Ziet de minister dit ook zo of is
hij er nog steeds van overtuigd dat al zijn ingrepen straks klinkende munt
opleveren?Zoals gezegd, mijn fractie wenst een parlementaire enquête. Je moet
leren van het verleden om wijzer de toekomst in te gaan. Deze enquête
zou twee fasen moeten omvatten. De eerste fase handelt over de periode voorafgaande
aan het recente staatsingrijpen. Dit is wat ons betreft het belangrijkste
deel. Daarmee moet spoedig worden gestart, want wij moeten ons weldra opmaken
voor hernieuwd toezicht. Welke wetten en regels waren verkeerd of goed? Wat
was er verkeerd of goed aan de institutionele structuur? Wat ging er verkeerd
of goed in de uitvoering? Belangrijk, maar minder urgent is een tweede enquêtedeel.
Hoe was ons crisismanagement en wat kunnen wij daarvan leren? Voor dit deel
is het nu nog te vroeg maar ik mag hopen dat, tegen de tijd dat het eerste
deel is voltooid, het crisismanagement achter ons ligt.Het toezicht moet internationaal worden afgestemd. Dat lijkt vooralsnog
ook de positie van de G20 en ook wat senator Biermans net naar voren heeft
gebracht. Wij moeten niet afstevenen op toezicht onder verantwoordelijkheid
van een internationaal orgaan, want als het weer fout loopt – dat is
te voorspellen – zal iedere potentieel aansprakelijke zich verschuilen
achter internationale regelingen. Maar de rekening wordt hier betaald. Als
wij deze kwestie zonder gedegen onderzoek op haar beloop laten, dan eindigen
wij in een situatie waarin wederom niemand verantwoordelijk is. Ik wil hierover
graag de opvatting van de minister vernemen.Ik snijd nu de herordening van de eigendomsverhoudingen in de bancaire
sector aan. Wij kunnen slechts hopen dat het toezicht verbetert. Dat geeft
geen garantie voor het voorkomen van een nieuwe catastrofe. Nu al is te voorspellen
dat niemand die garantie wil geven. Verbeterd toezicht zal daarom geflankeerd
moeten worden door een andere institutionele positie van de banken. Ter inleiding
van wat ik daarover zal inbrengen, zal ik kort iets zeggen over private winsten
en gesocialiseerde verliezen. Dit zo geschakeerde begrippenpaar, dat via de Amerikaanse auteur Martin Wolf in de Miljoenennota 2009 belandde,
op bladzijde 29, is – het is maar dat u het weet – afkomstig uit
de Frans-marxistische literatuur uit de jaren zeventig en met name van Susanne
de Brunhoff en Michel Aglietta. Ik heb er zelf ook over geschreven. Het aanhalen
ervan in de Miljoenennota komt op een opportuun moment. Het is immers van
toepassing op de huidige bancaire sector.In een kapitalistische economie investeren ondernemingen kapitaal in omstandigheden
van risico onder onzekerheid. Risico is berekenbaar, onzekerheid niet. Keynes
maakte dit onderscheid. In voorspoed toucheren ondernemingen winst, in tegenspoed
verlies en in het uiterste geval kan de onderneming failliet gaan. Dat is
eigen aan het systeem: winst heeft een prijs. Als de winsten zijn toegestaan,
doch de verliezen door de Staat worden afgedekt, dat wil zeggen door de andere
bedrijven en de werknemers, dan stuit het systeem op zijn meest perverse grenzen.
Dit is wat er in de bankensector thans aan de hand is. De Staat voorkomt het
faillissement van banken en dekt zo het risico onder onzekerheid af. Sterker
nog, vrijwel iedereen is het erover eens dat de banken excessieve risico's
namen om excessieve winsten te toucheren. Die worden nu achteraf afgedekt
door de belastingbetalende niet-bancaire bedrijven en de werknemers. Kortom,
wij hebben private winsten, doch de verliezen worden in diverse schakeringen
gesocialiseerd.Bij een falend banksysteem raakt het kapitalisme in depressieve toestand,
als het überhaupt nog functioneert. Bij mensen die het minst kunnen lijden,
vallen dan de zware klappen. Het wekt bij mijn fractie grote verbazing dat
de noodzakelijke nationalisatie van een aantal banken alom gevolgd werd door
de uitspraak "ja, maar het is wel slechts voor even hoor". Een ezel
stoot zich in het gemeen geen tweemaal aan dezelfde steen. Hoe zit dat met
onze regering?Laten wij eerst vaststellen dat de kwalitatief belangrijkste bank, de
Centrale Bank, staatseigendom is. Niemand heeft daar, neem ik aan, bezwaar
tegen. Hoe gaan wij in de toekomst verder met de betaal- en de kredietbanken?
Analytisch gezien zijn er drie mogelijkheden. Ten eerste Fortis/ABN AMRO zo
snel mogelijk verkopen en met aangescherpt toezicht op de oude voet doorgaan.
Ten tweede Fortis/ABN AMRO in publiek eigendom houden en overigens op de markt
laten opereren aan de aanbodzijde van banken, zoals nu energiebedrijven. Indien
andere banken binnenkort of later dreigen te failleren, stelt men deze eveneens
in publiek eigendom. De derde mogelijkheid is een tussenvorm: een publieke
netwerkbank naast private kredietbanken. Het betaalsysteem, het betalingsnet,
wordt dan ondergebracht bij een netwerkbank die publiek eigendom is, zoals
nu al het energienet, het spoorwegnet en het autowegnet. De huidige banken
zijn dan slechts kredietbanken, die daarnaast, net als nu, zakelijke dienstverlening
kunnen doen. Mij dunkt dat de derde en de tweede mogelijkheid toepassing verdienen
en ik wil graag weten wat de minister daarvan vindt.De heer Terpstra (CDA):De heer Reuten heeft de motie-Schuurman ondersteund. Daarin staat dat
wij alle dingen moeten onderzoeken. Nu blijkt uit zijn tekst dat hij bijna
alles al weet. Waarom heeft hij eigenlijk die motie gesteund?De heer Reuten (SP):Ik weet niet uit welke tekst van mij de heer Terpstra opmaakt dat ik het
allemaal weet. Wij vragen om een parlementaire enquête omdat wij meer
willen weten over het reilen en zeilen van het toezicht in het verleden. Dat
is één. Ik zeg nu dat er analytisch gezien mogelijkheden zijn
voor het in eigendom zijn van banken. Gezien de omstandigheid dat geen garantie
kan worden gegeven over het toezicht in de toekomst, heb ik mijn voorkeur
uitgesproken voor de tweede en de derde mogelijkheid. Of denkt de CDA-fractie
dat er in de toekomst wel een garantie is te geven over het toezicht en dat
is te garanderen dat een catastrofe, zoals wij nu hebben gezien, niet meer
zal voorkomen? Denkt de heer Terpstra dat, ongeacht wat er uit het onderzoek
zal komen?De heer Terpstra (CDA):Dat denken wij zeker niet, maar mijn vraag was erop gericht dat de heer
Reuten een parlementair onderzoek wenst en dat hij al heel veel dingen zelf
weet. De motie-Schuurman heb ik zo begrepen dat wij zeggen dat er een onderzoek
moet komen naar de oorzaken van de voedselcrisis, de klimaatcrisis en alles
bij elkaar.De heer Reuten (SP):Daarmee zijn wij het helemaal eens. Wij willen zelfs een parlementaire
enquête over de financiële sector.De heer Terpstra (CDA):Wat de heer Reuten wil, is dus niet iets nieuws, maar dat komt naast de
motie-Schuurman.De heer Reuten (SP):Wij hebben die motie ondertekend, maar wij willen verder gaan. Wij willen
een parlementair onderzoek opdat betrokkenen onder ede kunnen worden gehoord.Ik ga over naar de begrotingspolitiek en de economische toestand. De SP-fractie
is voorstander van een trendmatige begrotingspolitiek. Deze zou dan voluit
trendmatig moeten zijn. Mijn fractie houdt grote problemen met de EMU-signaalwaarde
van -3% en vooral de ongeconditioneerde aanscherping daarvan door de
regering tot "in de buurt van -2%". Kan de minister aangeven
of hij, de regering, de Europese Commissie en de Raad van Ministers inderdaad
de huidige omstandigheden, wanneer zij voortduren, als "buitengewoon"
bestempelen, zodat extrarecessieve maatregelen kunnen uitblijven?Mijn fractie juicht ook niet bij het 7 november-besluit over aanpassing
van de begrotingsregels, waardoor slechts de garantieregelingen buiten de
Nederlandse signaalwaarde vallen. Kan de minister nog eens aangeven waarom
niet het geheel van de aan de financiële crisis gerelateerde inkomsten
en uitgaven, inclusief de extra premie op de staatsschuld, erbuiten valt –
ook de heer Terpstra refereerde aan de extra premie op de staatsschuld. Dat
zou toch stabiliserend zijn in een voortgaand recessieve situatie?Ik kom bij mijn laatste onderwerp. Er ontstaat een opmerkelijk brede roep
om antirecessieve maatregelen. Wat de conjuncturele sturing betreft, is volgens
mijn fractie een voluit trendmatige begrotingspolitiek uitstekend en voldoende.
Economisch-politiek gezien ben ik geen neokeynesiaan maar wel een aanhanger
van Keynes. Keynes propageerde geen conjuncturele sturing, maar wel sturing
uit een depressie, dat wil zeggen een langdurige periode van
krimp en stagnatie. Belanden wij in een depressie? De seinen hebben sinds
de vorige depressie nooit op deze manier op rood gestaan. 80% van de
wereldeconomie belandt tegelijkertijd in wat nu nog een recessie is. De economische
regio's dempen elkaars dal niet, zoals dat in de afgelopen zestig jaar wel
gebeurde en alles ontwikkelt zich met een ongekende snelheid. Er moeten uitvoeriger
plannen klaarliggen dan de huidige. Aan welke plannen werkt de minister? En
in hoeverre zal hij daarbij nu wél het parlement betrekken?Eén probleem van de huidige plannen, voor zover bekend, is dat
die vooronderstellen dat wij slechts in een ferme dip zitten. Dan is inderdaad
facilitering van werktijdverkorting en van de investeringen adequaat. Kredietgaranties
helpen als het probleem uitsluitend bij de bankkredieten ligt en indien bedrijven
overigens wel investeringsgeneigd zouden zijn. Belastingfaciliteiten en versnelde
betaling helpen als bedrijfsinvesteringen slechts een klein zetje vergen,
maar bedrijven investeren niet als de afzet terugvalt. De afzet stimuleren
is niet eenvoudig. Bovendien moet je dat internationaal doen. Wat hebben de
minister en de staatssecretaris op dit vlak in petto?Naar ons idee moet in deze situatie de koopkracht beschermd worden. Ik
doel op lonen, pensioenen en uitkeringen. Allereerst moet dat gebeuren omdat "gewone"
mensen niet het slachtoffer mogen worden van een crisis. Zij hebben immers
part noch deel aan het ontstaan daarvan. Koopkrachtmaatregelen stabiliseren
bovendien de afzet en kunnen zodoende verdere stagnatie van de investeringen
tegengaan. Het is goed dat de Europese Commissie stimuleringsplannen entameert.
Denken de minister en de staatssecretaris overigens dat de Commissie nu echt
van haar marktfundamentalistisch geloof is gevallen, of hebben wij slechts
tijdelijk baat bij de Franse redelijkheid?Via de afzet kunnen wij stabilisering van de investeringen bereiken, maar
dan moeten wij de nu passieve banken activeren en kredietgaranties helpen
daarbij. Net als belastingfaciliteiten, zoals vervroegde afschrijving, moeten
wij die niet ongeconditioneerd geven. Met kredietgaranties neemt de Staat,
de burgers, grote risico's. Kredietgaranties moeten wel selectief zijn. Het
moet om nieuwe investeringen gaan. Die moeten een uitstraling naar de Nederlandse
economie hebben. Dat geldt bijvoorbeeld niet voor de verhuur van geïmporteerde
auto's; ik refereer aan het onlangs genomen besluit daarover. Bovendien moeten
wij overeenkomstige voorwaarden stellen zoals wij nu doen aan de kapitaaldeelname
bij banken. Dat wil zeggen langdurige voorwaarden voor de beloningsstructuur
binnen de onderneming.De heer Terpstra (CDA):Drie zinnen geleden had de heer Reuten het over de Franse redelijkheid.
De Fransen kennen inderdaad een iets grotere overheidsrol. Vreemd is echter
dat uit het staatje met alle cijfers in de laatste brief, van 21 november
jongstleden van de minister-president blijkt dat Frankrijk de hoogste werkloosheid
van Europa heeft. Wat bedoelt de heer Reuten precies met "Franse redelijkheid"?De heer Reuten (SP):Wij moeten daarvoor lang teruggaan. Het grote probleem van Frankrijk en
Duitsland is dat zij de diepe recessie van begin jaren tachtig in termen van
werkloosheid nooit te boven zijn gekomen. Sinds die tijd zijn zij structureel
misschien 2% lager uitgekomen. Begin jaren tachtig wilde president
Mitterand ook de economie stimuleren, maar hij stond daarin toen min of meer
alleen. Het is echter wel het Franse idee dat je liefst internationaal maatregelen
moet nemen als een recessie diep is. Die van begin jaren tachtig was diep
en wij mogen hopen dat wij deze keer niet dieper zullen uitkomen. Ik denk
daarom dat dit voorstel in het verlengde daarvan ligt.Ik ga verder waar ik gebleven was. Mij fractie vindt ook dat wij voorwaarden
moeten stellen aan de democratisering van het ondernemingsbestuur. Eén
tegenprestatie voor kredietgarantie en belastingfaciliteiten zouden bedrijfsaandelen
moeten zijn met preferenties over het ondernemingsbestuur. Ik verneem graag
de opvatting van de regering over dit punt van selectieve en geconditioneerde
investeringsfaciliteiten.Een sluitende begroting maken is één. Een sluitend plan
van aanpak voor een, naar het zich laat aanzien, uiterst diepe economische
crisis op een moment dat wij ook met andere crises, rond voedsel, energie,
veiligheid, te maken hebben, is iets heel anders. Daarvoor is een andere koers
nodig dan deze regering tot dusver in gedachten had. Ja, er zijn echte alternatieven.
Maar daarvoor moeten wij wel durven kiezen. Hoe ver wil de regering gaan,
nu de situatie dreigt dat het water tot aan de lippen van zo velen komt te
staan? Ik ben benieuwd naar het antwoord van de regering op mijn vragen en
op die van de andere senatoren.De heer Van Driel (PvdA):Voorzitter. Het lijkt alweer een eeuwigheid geleden dat de Miljoenennota
werd ingediend: een Miljoenennota, zo lijkt het wel, uit een ander tijdvak
met andere problemen. Hoe snel het kan gaan, blijkt wel uit de vragen die
ik veertien dagen geleden heb ingestuurd en waarop ik een week geleden antwoord
van de minister ontving. Een aantal van die vragen en opmerkingen is inmiddels
achterhaald. Zo snel kan het dus gaan en zo kwetsbaar is onze samenleving.
Ik wil de minister graag dankzeggen voor de snelle beantwoording van de vragen,
maar ook hij was ongetwijfeld bang dat trage beantwoording ertoe zou leiden
dat een deel van het antwoord al achterhaald zou zijn. Dank dus voor de snelle
beantwoording. Ik merk daarbij op dat ook de afdeling "open deuren"
overuren heeft gemaakt. De algemeenheden waarin dit ministerie soms kan vervallen,
zouden eigenlijk niet moeten voorkomen in zo'n kwalitatief goed ministerie.Dit kabinet is een baken van rust in deze turbulente tijden en ik wil
graag beginnen met het complimenteren van de minister van Financiën,
die daarvan het symbool is. Dit geldt ook voor de staatssecretaris, die wij
recent nog op de G20 hebben gezien. Vooral ook de ambtenaren die dag en nacht
in touw zijn geweest om het financiële systeem drijvend te houden, verdienen
een welgemeend bravo. Er wordt in Nederland wel eens afgegeven op ambtenaren,
maar deze mensen hebben het beeld en het image van ambtenaren zeker verbeterd.Wij moeten constateren dat het overlaten van de financiële markten
aan de financiële markten zelf, heeft gefaald. Deregulering is een ideologie
gebleken die in alle omstandigheden werd gezien als het beste beleid. Deregulering
en zelfregulering lieten nog eens zien dat de markt geen ethiek kent. Een
markt zonder ethiek is destructief en gevaarlijk. Dus ik herhaal
wat vele anderen al hebben gezegd: er moet een adequate regelgeving en een
veel effectiever toezicht komen; allereerst op Europees niveau, maar zeker
ook op mondiaal niveau en eveneens op het gebied van salarissen en beloningen.
Over bonussen ga ik verder niet veel zeggen. Er is al genoeg gezegd over het
destructieve effect daarvan. Op de G20 is dit onderwerp met succes aan de
orde gesteld. Salarissen en bonussen in de financiële sector zijn op
een onaanvaardbare manier aan inflatie onderhevig geweest en die zijn op geen
enkele wijze meer verbonden met de productiviteit in de reële economie.
Ook de financiële sector was op geen enkele wijze meer verbonden met
de reële economie. Ons financieel systeem moet rechtvaardigheid, een
duurzame samenleving en productieve ontwikkeling van het bedrijfsleven door
middel van investeringen ondersteunen in plaats van ondermijnen.Er moet diep worden nagedacht over de functie van banken in onze samenleving.
Fouten die in het verleden zijn gemaakt, dienen te worden gecorrigeerd. Banken
hebben ons inziens een bredere functie dan alleen geld verdienen. Door alleen
achter de hoogste rendementen aan te gaan zonder een goede risicoanalyse te
doen, hebben zij het vertrouwen van de samenleving beschaamd. De financiële
wereld heeft er een rommeltje van gemaakt. De burgers plukken daarvan nu de
wrange vruchten. Ik maak mij minder druk over zakenbanken, tenzij die zo omvangrijk
zijn geworden dat zij een systeemrisico zijn geworden. Ik maak mij vooral
druk over spaarbanken. Fusies, voor zover nog aan de orde bij zakenbanken,
dienen overigens kritisch te worden bekeken. "Nee, tenzij" zou hier
het parool moeten zijn. Moeten, zo vraagt mijn fractie zich af, spaarbanken
wat betreft regime en toezicht niet apart worden gezet? Moet het die banken
niet worden verboden allerlei financiële avonturen aan te gaan? Spaarbanken
hebben ons inziens een utiliteitsfunctie en dienen als zodanig te opereren.
Het toezicht moet ook op die functie worden afgestemd. De minister schrijft
in zijn beantwoording wel erg snel dat de scheiding tussen spaarbanken en
andere banken geen oplossing biedt omdat de grenzen verder vervagen. Juist
die complexiteit en het vervagen behoren tot de oorzaken van de huidige crisis.
Het antwoord van de minister overtuigt ons dan ook niet.Mijn fractie is de mening toegedaan dat de capital charge van banken ten
minste 12% moet zijn. De minister stelt dat je dit zo niet kunt zeggen
omdat dit afhangt van het specifieke risico – op zichzelf heeft hij
daarin gelijk – en dat je het percentage moet variëren en nuanceren.
Wij pleiten toch voor een vast percentage, een minimum percentage dat wel
extra ruimte laat voor een hogere capital charge, een hoger eigen vermogen,
afgestemd op de risico's. Een minimum moet er ons inziens zijn om het vertrouwen
te laten terugkeren. Ik heb het al eerder gezegd: zelfregulering heeft in
deze sector absoluut niet gewerkt en wij zullen wat mijn partij betreft de
banken niet meer op deze wijze aan zichzelf overlaten. Basel II moet dan ook
in de prullenmand. Basel II geeft banken de ruimte, hun risico's vast te stellen
en hun maatregelen op die risico's af te stemmen. Dat moeten wij niet meer
hebben. Zelf je risico's vaststellen en daarop maatregelen nemen, dat heeft
niet gewerkt, dat kan niet meer, die tijd is voorbij, dat moeten wij niet
hebben. In mijn oorspronkelijke tekst van vrijdag jongstleden stond: "Kan
de minister ons zeggen hoe het nu gaat bij ABN AMRO en Fortis. Wij horen berichten
dat er bij de sturing van het concern nog allerlei ruimte is voor verbetering,
bijvoorbeeld ten aanzien van kredietverlening, treasury en risicomanagement.
Met die sectoren gaat het niet goed of erger nog, er gebeurt niets."
Inmiddels is er een begin van een oplossing. Dat is goed nieuws. Mijn fractie
hoopt dat de raad van bestuur en de raad van commissarissen verder zullen
worden versterkt met een aantal ervaren bankiers. Er zit 16,8 mld. belastinggeld
in en de vraag blijft of de Staat dat allemaal terugkrijgt. Bij de algemene
beschouwingen werd in dit huis gesproken over het reeds in de boeken verwerken
van verlies. In reactie daarop werd al gespeculeerd over de winst. Mijn fractie
wil graag eerst zien dat wij het geld terugverdienen. Dit moet wat ons betreft
een van de criteria zijn die de minister hanteert bij de verkoop. Ik geloof
ook niet dat al te snelle verkoop ertoe zal leiden dat wij dit bedrag terugkrijgen.
De criteria die de minister heeft genoemd voor het verkopen van de gecombineerde
nieuwe bank, worden gekenmerkt door heel veel algemeenheden. Er moeten stabiliteit
en vertrouwen zijn en de investeringen dienen te worden terugverdiend. Ja,
dat kunnen wij allemaal wel voorstellen, maar iets meer duiding daarvan zou
ons welkom zijn. Mijn fractie is gelukkig dat de door ons gewenste minimumtermijn
van drie jaar in ieder geval zal worden gehanteerd. Wij vinden ook dat de
bank niet te snel moet worden doorverkocht. Dit, om financiële redenen
en om de tijd te hebben voor het aansterken van de bank en het instellen van
een goed bestuur. Wij willen dat de minister iets nadrukkelijker ingaat op
de vraag welke criteria hij hanteert en welke termijn hij voor zich ziet.
Natuurlijk is geen exacte termijn te noemen, maar wel een zekere bandbreedte
waarbinnen de Staat de aandelen houdt. Wij kunnen ons overigens zeer goed
vinden in de opvatting van de minister dat de Staat er op termijn weer vanaf
moet. In tegenstelling tot de SP-fractie vinden wij niet dat het bedrijf een
staatsbank moet blijven. Wij geloven ook niet dat staatsambtenaren gemiddeld
betere bankiers zijn dan mensen die het vak in de private sector beoefenen.
Wij willen iets meer vernemen over de criteria, over de gelden die wij moeten
terugverdienen en over de rust die ons inziens eerst op de financiële
markten moet terugkeren.De heer Reuten (SP):Het is niet een principe dat iets een staatsinstelling moet zijn, zeker
niet. Het gaat erom of het toezicht kan garanderen dat dit niet opnieuw gebeurt.
Ik begrijp uit de eerdere woorden van de heer Van Driel dat hij daarin ook
geen vertrouwen heeft. De vraag is dus of hij opnieuw socialisering van de
verliezen wenst zonder socialisering van de winsten.De heer Van Driel (PvdA):Ik heb nogal wat kritiek op het toezicht. Ik zal dadelijk op het toezicht
terugkomen. Ik zeg niet dat het perfect is, maar ik vraag mij af of het op
een aantal punten zoveel anders zou werken als er een staatsbank kwam. Ook
die zal een bepaalde winst, een bepaald rendement over het vermogen, moeten
halen. De vraag is dus of het zoveel anders gaat. Ik denk dat de Staat als
toezichthouder – als betere toezichthouder, daarop hebben wij ook kritiek –
op termijn een betere rol kan spelen dan als uitvoerder. Ik geloof niet dat
het laatste tot een betere bank zal leiden. Je gaat dan mee met
de andere grote jongens, zoals de minister het in het afgelopen weekend uitdrukte.
Je vervalt dan in dezelfde soort fouten. Of je hebt een bank die klein blijft
en zichzelf qua vermogen misschien niet terugverdient. Daarbij geldt allerlei
kritiek omdat ik denk dit niet de manier is waarop je het bankwezen moet runnen.
Dat kunnen wij als Staat niet goed genoeg. Wij hebben een totaal andere opvatting
over de rol van de Staat. Ik geloof niet in staatsbanken. Ik heb wel vertrouwen
in staatstoezicht, maar dat is een andere functie.Mijn fractie heeft er begrip voor dat een of meer banken protesteren tegen
het feit dat zij nu dreigen te worden aangeslagen voor bedragen die veel hoger
zijn dan bedragen die aan de orde zijn als maar € 20.000 spaargeld
is gegarandeerd. Niet dat wij tegen het verhogen van de garantie zijn, integendeel,
maar het is wel schrijnend dat eerst een concurrent spaarders wegtrekt met
tarieven die niet kunnen worden waargemaakt. Dat leidt tot het niet-solvabel
zijn van die bank. Dan moet je ook nog, zonder overleg, meemaken dat je voor
de stommiteit van die concurrent dient te betalen. Je moet zelfs nog meer
betalen dan ooit was te overzien toen de regeling werd afgesproken. De minister
verhoogt het gegarandeerde bedrag, het toezicht laat een steekje vallen en
als solvabele bank kun je mogelijkerwijs de rekening betalen. Dat strookt
niet met ons gevoel van rechtvaardigheid. De minister kan wel zeggen: "Ik
heb daartoe de bevoegdheid, ik heb de bevoegdheid om het garantiestelsel te
regelen inclusief de topping-up, ik kan dat zonder overleg doen en ik kan
zonder overleg de dekking verhogen." Maar daarmee is het nog niet rechtvaardig.
Immers, ook het toezicht heeft niet adequaat gefunctioneerd.Dat brengt mij bij het thema toezicht. Er moet beter, effectiever toezicht
komen. Tot hiertoe zeg ik niets nieuws omdat iedereen dat zo langzamerhand
wel vindt. Eerst spreek ik even over Nederland. Voor ons staat vast dat het
toezicht steekjes heeft laten vallen. Ik heb dat tussen de regels door al
gezegd. Hoe kon dat met Icesave gebeuren? De burger mocht er toch vanuit gaan
dat een toegelaten bank betrouwbaar is en dat de toezichthouder voor hem de
ingelegde gelden bewaakt? Daar is een toezichthouder toch voor? Hoe kan het
dat in dit land een bank actief is die niet aan zijn verplichtingen kan voldoen?
Moet de burger het onderscheid weten tussen een Nederlandse bankvergunning
en een IJslandse? Mijn fractie vindt van niet en wil graag weten wat de DNB
wist en waarom de twijfel niet breed is uitgemeten als daartoe reden bestond.
De minister verwijst naar Europese richtlijnen en gaat er klaarblijkelijk
van uit dat het publiek zich van het bestaan hiervan bewust is. Kan de minister
ons ook vertellen welke spotjes DNB of AFM hebben laten uitzenden om de burgers
daarvan bewust te maken, in welke kranten mededelingen over de Europese Economische
Ruimte zijn gepubliceerd en de positie die dit met zich brengt in het Nederlandse
bankwezen? Wij hebben ze niet aangetroffen.Hoe kan het dat financiële producten worden toegestaan die de toezichthouder
zelf niet begrijpt? Zelfregulering misschien? Welke garanties zijn er dat
zulke zaken in de toekomst niet meer gebeuren? De president van De Nederlandsche
Bank heeft in een recente toespraak gezegd dat De Nederlandsche Bank nadrukkelijker
zal toezien op de integriteit van de leidinggevenden in de financiële
sector. Voor ons is dat een impliciete erkenning van het feit dat het toezicht
is tekortgeschoten. Wij waarderen overigens de zelfkritiek. Zelfkritiek is
niet het sterkste punt in deze sector. Men vindt zichzelf al snel "Master
of the Universe" en in dat opzicht is de zelfkritiek van De Nederlandsche
Bank verfrissend. Toezicht op de bonussen, zoals de heer Wellink aankondigde:
prima. Direct beginnen. Het toezicht op de banken biedt ruimte voor verbetering
op het gebied van producten, integriteit, bonussen, et cetera. Producten moeten
transparant en helder zijn. Integriteit moet boven elke twijfel verheven zijn.
Bonussen dienen sterk aan banden te worden gelegd c.q. anders worden gestructureerd.
Bij de behandeling van het wetsvoorstel over short selling bleek dat de minister
niet eigenhandig maatregelen kan nemen, ook niet in noodsituaties. Alleen
de AFM en de DNB kunnen dat. Wel kan de minister die maatregelen terugdraaien.
Voor de leden van de PvdA-fractie is dit onbevredigend. Het is in een democratisch
bestel niet goed verdedigbaar dat de minister eenzijdig zulke machtsmiddelen
uit handen geeft. Hierdoor moet hij mogelijk uitspraken van het parlement
naast zich neerleggen. Natuurlijk kan de minister in normale tijden regelingen
vaststellen, maar juist in niet-normale tijden blijft mijn fractie het een
gemis vinden dat de minister wel iets kan tegenhouden of terugdraaien en dat
hij niet iets kan uitvaardigen. Juist in noodsituaties en in gevallen dat
informeel overleg tussen toezichthouder en ministerie niet meer werkt, zou
de minister eigenhandig een regeling moeten kunnen uitvaardigen die niet afhankelijk
is van toezichthouders. Waarom wil de minister zulke instrumenten zelf niet
hebben? Er moet onderscheid worden gemaakt tussen noodsituaties waarin direct
dient te worden ingegrepen – dan moet de minister dat ook kunnen –
en de reguliere situaties, waarin de minister kan ingrijpen indien de toezichthouder
geen maatregelen wil nemen en de minister wel. In reguliere situaties is er
tijd om eventueel de toezichthouders te vervangen.Het vertrouwen is weg. Het vertrouwen dat de burger in banken en in het
toezicht heeft, is weg. De banken zelf hebben kennelijk ook weinig vertrouwen
in het toezicht. Als zij dat wel vertrouwden, zou je dat terugzien in de rente
die ze elkaar in rekening brengen. Bij een goed toezicht zouden zij ook weten
dat er van verborgen gebreken geen sprake zou zijn. Dat de banken elkaar niet
vertrouwen, blijkt uit de rente die zij elkaar in rekening brengen. Die rente
is nog steeds torenhoog. De banken zetten het geld liever weg bij de ECB dan
bij elkaar. Waarom geeft de ECB overigens geen gestaffelde lagere rente naarmate
er meer geld door de banken bij de ECB wordt gestald? Dat zou het onaantrekkelijker
maken om daar grote bedragen neer te zetten. Het zou dan aantrekkelijker zijn
om aan elkaar geld te lenen.Er zijn geen simpele oplossingen voor deze crisis. Er wordt gewerkt aan
herstel van vertrouwen, maar het zal langzaam en met pijn en moeite gaan.
Het moet ons inziens ook duidelijk zijn dat de veroorzakers, de aanstichters,
hier niet mee wegkomen. De vraag is bijvoorbeeld of wellicht sprake is geweest
van marktmanipulatie en of om die reden kan worden gesproken van bedrieglijke
bankbreuk. Voor het herstel van vertrouwen lijkt het mijn fractie essentieel
dat het strafrecht van stal kan worden gehaald. Welke mogelijkheden ziet de
minister op dit punt? Ook in verband met het aan de overzijde al aan de orde
geweest zijnde "claw back"-principe. Enerzijds wil mijn fractie
niet te snel met het strafrecht zwaaien want risico lopen hoort
bij het ondernemen; anderzijds moet duidelijk zijn dat kwade opzet gestraft
wordt.Het risicomanagement heeft bij veel financiële instellingen gefaald.
Door zelfregulering is bij banken als het ware een prijslijst ontstaan waaraan
men zich intern moest houden. Vele raden van bestuur hebben mede daardoor
het zicht verloren. Voor zover ze dat overigens al hadden, want over het algemeen
was in de raden van bestuur marketing beter vertegenwoordigd dan risicomanagement.
Door de mogelijkheid de verantwoordelijken ook strafrechtelijk aan te spreken
kan daar aantoonbaar iets aan worden gedaan. Hoewel het veel moeite zal kosten
de volgende stelling overeind te houden, ons lijkt nog steeds een "principal
based"-benadering van toezicht beter dan een "rule based"-benadering.
Deze laatste benadering leidt er snel toe dat allerlei slimme jongens weer
methoden ontdekken om de regels te ontwijken en dan begint het spel opnieuw.
Ziet de minister kansen voor een "principal based"-benadering, waar
de Amerikaanse opvattingen, die "rule based" zijn, nog alom in de
financiële wereld overheersen?Het toezicht zal internationaal moeten worden. Ook in deze opvatting verschil
ik van de VVD. Als land kunnen wij dat niet alleen, zelfs niet als land met
een tamelijk grote financiële sector. Hoewel enige verschuiving in de
discussie optreedt, lijkt Europees toezicht nog ver weg. Het is noodzakelijk,
maar er zitten duidelijk ook nadelen aan vast, bijvoorbeeld voor de pensioensector.
Ik kom daar verderop op terug. De vraag is welke nadelen de minister ziet
dan wel of hij helemaal geen nadelen ziet. Hoe ziet hij in dit verband de
plannen van McCreevy? Ik had deze vraag schriftelijk gesteld, maar ik heb
daar nog geen antwoord op gekregen en ik hoop dat de minister er mondeling
op wil ingaan. Ziet de minister duidelijke ontwikkelingen die er op korte
termijn toe zullen leiden dat Europees toezicht op afzienbare termijn werkelijkheid
wordt? Hoe zal dat toezicht eruit gaan zien en wat betekent dat voor de positie
van de Nederlandse toezichthouders? Wat zijn de kansen op mondiaal vlak? Het
lijkt erop dat het IMF opnieuw aan belang wint. De minister pleit voor het
verplicht stellen van de Financial Sector Assessment Programs, die in sommige
grote landen nog niet worden toegepast. Dat lijkt ons een prima idee. Mijn
fractie kan zich ook iets voorstellen bij meer aandacht voor financiële
onderwerpen. Vanuit ons land gezien is het belangrijk of de rol die wij spelen
in het IMF wellicht gaat veranderen als landen zal China, India of Brazilië
aan de deur kloppen. Hoe kijkt de minister aan tegen een eventueel minder
belangrijke rol van ons land binnen het IMF, waar het nu een sterke positie
heeft? Ik kan mij voorstellen dat China of de Arabische landen meer invloed
willen als zij helpen met financieren. Hoe realistisch is mondiaal toezicht
eigenlijk en is dat naar de mening van de minister te prefereren?Bij het toezicht hebben ook de rating agencies gefaald, mede omdat ze
belang hadden bij wat ze zelf adviseerden en omdat ze als marktpartij met
elkaar moesten concurreren. Immers, als je afgaf op de lage ratings was het
risico groot dat je van Moody's overging naar Fitch of naar Standard and Poor.
Mijn fractie is van mening dat de rating agencies in overheidshanden zouden
moeten komen. Ze zijn zo belangrijk geworden dat je ze ons inziens niet meer
aan de markt kan overlaten. Er mag geen sprake meer zijn van vermenging van
belangen of het verkrijgen van opdrachten op commerciële basis, omdat
men ten gevolge daarvan de opdrachtgever wel erg naar de mond moet spreken.
Dit laatste onder het motto dat anders de opdrachtgever naar de concurrent
gaat. Daarmee is kritische zin en onafhankelijkheid van de rating agencies
te grabbel gegooid.Hoewel nu iedereen – behalve de VVD – om Europa roept, heeft
mijn fractie nog enige vragen over wat er op Europees terrein is gebeurd.
De rol van de Europese Commissie en vooral die van de voorzitter, de heer
Barroso, was geen glansrol. Bij het uitbreken van de problemen werd van hem
niets hoorbaars vernomen. Pas toen de ministers van Financiën en de ministers-presidenten
bij elkaar kwamen gebeurde er iets. En nog wel mede op instigatie van de Engelse
prime minister Brown, die verder weinig van de EU moet hebben. Wat is dan
nog de rol van Europa als geheel en wat van de afzonderlijke landen? Wat is
de rol van de Europese Commissie in dit geheel? Of speelt deze alleen een
rol als het gaat over de doorgeschoten liberalisatie? Hoe ziet de minister
de rol van Europa? Versterking van Europees toezicht noemt de minister noodzakelijk,
maar dat is wel heel algemeen. Hij roemt het krachtdadig optreden van de ECB,
maar zou hij niet een schets kunnen geven hoe het Europese toezicht er werkelijk
uit zou moeten zien?Bij de leden van mijn fractie bestaat weinig twijfel dat de doorgeschoten
liberalisering in de ogen van veel Europeanen mede een van de oorzaken is
van wat nu de financiële crisis heet, al is dit zeker niet de hoofdoorzaak.
Anderzijds is Europa nu keihard nodig om onder meer via adequaat toezicht
de zaak weer op de rails te krijgen. Zoiets als: Europa, je kunt er niet mee
leven, maar je kunt ook niet zonder. De vraag is wat er anders gelopen zou
zijn als Europa er niet zou zijn geweest. Met het oog op de Europa-scepsis
van veel Nederlanders is dit wellicht het moment dat het kabinet nog eens
in zijn uitingen in de richting van de bevolking de rol van Europa in deze
crisis schetst, zeker in het licht van de volgend jaar te houden Europese
verkiezingen. Dit is het moment om de burger de waarde van Europa duidelijk
te maken. Wat was er gebeurd als Nederland de gulden nog had gehad? Laat het
kabinet ook duidelijk maken wat in niet-eurolanden gebeurt, en wat wij in
ons land gelukkig niet zien gebeuren.In enkele EMU-landen is sprake van een recessie. In een aantal andere
lijkt het ontstaan van een recessie een kwestie van tijd. Samen met de investeringen
die landen in het financiële systeem moeten doen, ligt het voor de hand
te veronderstellen dat de tekorten in die landen flink oplopen. Het gaat dan
vaak ook nog om landen die er in tijden van hoogconjunctuur niet in slagen
om een begrotingsoverschot te hebben. Wat betekent dat? En wat betekent dat
voor Nederland? De minister herhaalt in zijn schriftelijke antwoord nog eens
de mantra van het Groei- en Stabiliteitspact. Hoe realistisch is dat in deze
tijd? Ons land doet al een groot aantal jaren pogingen om de staatsschuld
te laten teruglopen en de overheidsuitgaven in de hand te houden; andere landen
gaan daar luchthartiger mee om. Wat betekent dat voor de kracht van de euro,
voor de inflatie of voor bijvoorbeeld de pensioenen? Onze burgers hebben al
jaren te horen gekregen dat er een overschot moet zijn bij een lage schuld,
om een vergrijzend Nederland ook in de toekomst welvarend te houden. Landen
als Italië en Frankrijk zullen worden geconfronteerd met een even sterke
vergrijzing – Italië zelfs nog sterker – en vinden een
dergelijk overschot niet nodig, net zo min als ze een lage staatsschuld nodig
vinden. Leidt dat er niet toe dat in de toekomst meer inflatoir gefinancierd
zal worden? Met alle gevolgen voor onze pensioenen van dien? De minister spreekt
wel heel sterk in bezweringsformules en herhaalt dat er grenzen zijn aan de
EMU-schuld en het EMU-saldo.De heer Reuten (SP):Kan de heer Van Driel mij uitleggen wat hij precies bedoelt met inflatoire
financiering? Financieren gaat toch via het proces van het lenen van geld?De heer Van Driel (PvdA):Ik bedoel daarmee dat, doordat er steeds grote begrotingstekorten zijn,
de euro heel zwak wordt. Waardedaling van de euro leidt dit tot inflatie.De heer Reuten (SP):Dat is toch heel wat anders dan de inflatoire financiering van vroeger
tijden?De heer Van Driel (PvdA):Nee, een steeds zwakker wordende euro leidt impliciet tot inflatoir financieren.
Dat kun je toch niet anders zien?De heer Reuten (SP):Ziet de heer Van Driel dan al gebeuren dat de euro steeds zwakker wordt?De heer Van Driel (PvdA):Ja, als wij consequent tekorten en hoge staatsschulden hebben.De heer Reuten (SP):Net zo hoog als in de Verenigde Staten?De heer Van Driel (PvdA):De tekorten in de Verenigde Staten zijn de laatste twee jaar relatief
hoog geworden, maar gelet op het totaal bruto nationaal product viel het overigens
nogal mee. Waar ik mij zorgen over maak, is dat sommige landen in een hoogconjunctuur
niet in staat blijken een positief saldo te boeken of de staatsschuld in de
hand te houden. In de huidige periode zal er een extra impuls zijn voor het
doen van uitgaven, maar in goede tijden zal er gespaard moeten worden om in
elk geval een overschot te creëren. De heer Reuten ziet dat misschien
anders, maar de PvdA vindt dit een gezonde manier van financieren.Voorzitter, ik hervat mijn betoog. De minister sprak over sancties. Wij
moeten echter constateren dat er nog nooit sancties zijn toegepast en dat
het bij vrijblijvend gepraat is gebleven. Misschien kan hij ons wat meer gerust
stellen door ons te laten zien hoe een middellangetermijndoelstelling, die
nu per land worden vastgesteld, eruit gaat zien voor landen als Italië
en Frankrijk.Een laatste punt nog over Europa als brug naar onze positie ten aanzien
van pensioenen. Mijn fractie wil nog eens benadrukken dat een Solvency II-benadering
ten aanzien van pensioenen, een benadering die in Europa de overhand lijkt
te krijgen, voor onze fractie onacceptabel is indien die ertoe leidt dat er
een veel hogere dekkingsgraad aanwezig moet zijn dan nu vereist is. Over een
dekkingsgraad die nodig is voor volledige indexatie spreek ik dan maar helemaal
niet. Wij hebben in Nederland, dat durf ik wel te zeggen, het beste pensioensysteem
van Europa. En wij zullen toch niet meemaken dat Europese regelgeving, waar
bijna alleen Nederland last van heeft, ertoe leidt dat onze pensioenen worden
aangetast. Het mag ook niet zo zijn dat de "defined benefit"-benadering,
die in Nederland nog steeds dominant is, vervangen wordt door de "defined
contribution"-benadering, die alle risico's legt bij de deelnemers. Veel
deskundigen zijn van mening dat nieuwe regelgeving van de Europese Commissie
een bedreiging vormt voor ons unieke pensioenstelsel. Wij zijn tevreden over
het krachtige geluid dat deze minister en zijn collega van Sociale Zaken richting
Europa hebben uitgezonden en hopen dat het kabinet deze krachtdadige houding
op dit punt blijft uitstralen.Angst voor pensioenen brengt mij op het volgende thema. Ligt het niet
voor de hand dat de minister ook de pensioenen nominaal garandeert, nadat
hij eerst € 100.000 spaargeld heeft gegarandeerd? Veel mensen, ouderen
en ook mensen die nog tien jaar van hun pensioen verwijderd zijn, maken zich
zorgen over hun pensioenen. Alleen zeggen dat dat niet nodig is, lijkt niet
voldoende. Mijn fractie zou er voorstander van zijn als de minister zich op
dit punt even krachtdadig zou uitspreken als hij gedaan heeft ten aanzien
van de spaargelden. Mijn fractie juicht het toe dat De Nederlandsche Bank
soepel is met het eisen van een herstelplan bij fondsen die in de problemen
zijn gekomen. Een pensioenfonds is immers een langetermijnbelegger en mijn
fractie vindt marktwaardering van beleggingen dan ook geen goede maatstaf.
Ik betreur het dat ik geen antwoord heb gekregen op mijn vraag naar de beleggingen
van de diverse fondsen. Het kan toch niet waar zijn dat pas in december de
cijfers over de vermogenspositie van de fondsen bekend zijn? Bij mijn weten
weet De Nederlandsche Bank per kwartaal wat de positie van de fondsen is en
waarin er precies belegd is. Waarom wil de minister dit inzicht niet geven?
Eventueel kan hij dit vertrouwelijk doen.Mijn fractie wil ervoor pleiten dat pensioenfondsen een rol spelen bij
het tegengaan van een verdere verdieping van de financiële crisis. Dat
kan door de pensioenen zo mogelijk enigszins te indexeren, zodat het vertrouwen
van de burger terugkomt. Het kan ook door pensioenfondsen als financiële
instelling te stimuleren om te investeren. Er zijn misschien ook andere manieren.
Kan de minister op een mogelijk stimulerende rol van de pensioenfondsen ingaan
en zeggen welke mogelijkheden hij daarin ziet?Mijn fractie heeft met verbazing gekeken naar de verhouding tussen de
rijksoverheid en de andere overheden rond de Icesave-zaak. Het was een robbertje
straatvechten waar de burger niets van begreep en waar hij ook weinig begrip
voor had. Het was ontluisterend: krachtpatserij tussen overheden met dreiging
met rechtszaken. Je zou er bijna om lachen als het niet zo serieus was. Dat
doet het beeld van de overheid geen goed. Staatsrechtelijk zal het allemaal
wel deugen en er zullen best redeneringen op te hangen zijn dat het in ons
staatsbestel past, maar wij moeten dit soort ruzies toch niet willen.Bij de onrust over de beleggingen van provincies en gemeenten is weer
eens duidelijk geworden hoeveel geld provincies op de plank hebben liggen.
De reserves bij de provincies zijn de laatste tien jaar behoorlijk gegroeid
tot ruim 5 mld., exclusief voorzieningen. Dat heeft er de laatste jaren toe
geleid dat de provincies zich soms zijn gaan bemoeien met zaken waarvan het
de vraag is of ze een provincie wel aangaan. Provincies worden wel steeds
meer verantwoordelijk voor ruimtelijk-economisch beleid. Juist op het terrein
van mobiliteit, ruimtelijke ordening, milieu, landinrichting, waterbeheer
enzovoorts, zijn grote investeringen nodig. Nu het geld schaars is, ligt er
ons inziens een gouden kans voor provincies om tot investeringen te komen,
uiteraard binnen nationale kaders, in milieu, infrastructuur, wegen, waterwegen
enzovoorts. Als de provincies niet snel zelf tot investeringen komen, ligt
er op rijksniveau altijd nog wel wat aan plannen op de plank. Wachten op het
in 2009 toegezegde rapport hoeft naar onze mening niet. Op de aanstaande top
met medeoverheden moeten spijkers met koppen worden geslagen.Mijn fractie is blij dat het onderwerp krimp in regio's meer aandacht
krijgt. Mijn fractie deelt nog niet een, twee, drie de conclusie dat sprake
is van een redelijke vergoeding voor de diverse uitgaven in krimpregio's.
Juist in Limburg en Groningen, waar sprake is van krimp, hoort mijn fractie
nogal wat klachten. Omdat ook andere regio's met krimp te maken zullen krijgen,
pleiten wij voor een proactieve benadering van het Rijk om werkendewijs te
experimenteren en te leren. Regeren is ook op dit punt vooruitzien.De financiële crisis heeft inmiddels de reële economie bereikt.
Ontslagen dreigen op een aantal plaatsen en werknemers en werkgevers zijn
samen met het kabinet actief om arbeidstijdverkorting financieel voor alle
partijen mogelijk te maken. Werd onze vraag over het naar voren halen van
de investeringen twee weken geleden nog vaag beantwoord, afgelopen vrijdag
is bekend geworden dat het kabinet 1% bbp extra investeert en daarmee
in de pas loopt met het verzoek van de Europese Commissie aan alle EU-landen.
Toch is mijn fractie niet onder de indruk van de wijze waarop dit bedrag wordt
ingevuld. Extra versneld afschrijven is mooi, maar dan moet je wel winst maken.
De minister-president zou hebben gesproken over eerder betalen, maar wij zouden
wel eens willen weten welke termijnen de Staat nu hanteert voor het betalen
en hoe dit zich verhoudt tot de termijn die de Staat in de toekomst zou willen
hanteren.Mijn fractie is van mening er meer geïnvesteerd moet worden in infrastructuur
en dat investeringen naar voren moeten worden gehaald. Er worden te weinig
woningen gebouwd, zeker voor jongeren. Er is achterstand op het gebied van
wegen, water en riolering. Het is nu de tijd om deze achterstand aan te pakken.
Nu is ook de tijd om allerlei milieu-investeringen naar voren te halen, milieu-investeringen
waar wij de komende twintig jaar plezier van zullen hebben. Of het nou gaat
om energieopwekking of besparing of om verbetering van openbaar vervoer. Now
is the moment! Maak van een bedreiging, toenemende werkloosheid, een kans:
verbetering van milieu en infrastructuur. Kortom, investeren in duurzaamheid.
Maar laten wij ook stelling blijven nemen tegen Europese landen die het milieu
een wat geringere rol willen laten spelen, omdat wat hen betreft de financiële
crisis prevaleert. Letten op het milieu kan nu wel wat minder, zegt mijnheer
Berlusconi. Ja mijnheer Berlusconi, u bent 73 jaar; het zal uw tijd wel duren.
Maar zal het de tijd van onze kinderen ook duren? Daarom mag niet getornd
worden aan onze milieudoelstellingen. Juist nu wij extra gaan investeren zouden
wij er een schepje bovenop moeten doen.Ik heb nog een enkel onderwerp. Allereerst heb ik een technische vraag,
die de staatssecretaris misschien voor zijn rekening kan nemen. De laatste
maanden is in de pers het fenomeen van de hedgefunds uitgebreid bediscussieerd.
De vraag is of hij kans ziet om de wijze waarop de zaken worden gefinancierd
onderhevig te maken aan een ander belastingregime dan het huidig geldende
regime. Anders gesteld: ziet hij kans om deze hedgefunds in toom te houden
door een ander, stringenter belastingregime?Dan wil ik nog even stilstaan bij de effecten van tweede en derde orde
van de financiële crisis. De financiële crisis zou ons aan het denken
moeten zetten over een aantal strategische sectoren die wij in ons land hebben.
Ik denk dan aan de energiesector. In het licht van de financiële crisis
rijst de vraag of wij met onze energiesector niet al te lichtvaardig omgaan.
Wij hebben in Nederland de splitsingswet aangenomen. Overigens zien wij in
Europa geen enkele tendens dat landen ons hierin willen gaan volgen. Wel zien
wij de tendens dat de energiebedrijven in handen dreigen te komen van buitenlandse
ondernemingen. Mijn fractie vindt dit een gevaarlijke ontwikkeling en vraagt
zich af of hier niet sprake is van doorgeschoten liberalisering en of wij
over een aantal jaren niet vreselijke spijt krijgen dat deze energiebedrijven
niet meer in Nederlandse handen zijn. Als op een bepaald moment te weinig
energie te verdelen valt, wie garandeert dan dat Nederland niet achteraan
in de rij staat? Wie garandeert dan dat wij nog voldoende energie krijgen
om onze industrie gaande te houden en onze huishoudens van warmte en stroom
te voorzien?De heer Reuten (SP):Ik ben het op dit punt eens met de heer Van Driel. Hij vindt dat energiebedrijven
nationaal eigendom moeten blijven, wat betekent dat ze in overheidshanden
blijven. Hoe zit het wat hem betreft dan met de banken? Hij legt namelijk
ook een link tussen de banken en de energiesector. Als ik die terugleg, is
de consequentie toch dat banken staatseigendom zijn? Ik heb het nu over het
eigendom net zoals dat geldt voor de huidige energiebedrijven.De heer Van Driel (PvdA):Ik zie die link met de banken niet zo. Uit de financiële crisis zouden
wij een aantal dingen kunnen leren. Een vraag voor mij is of wij niet opnieuw
moeten gaan nadenken over de energiesector als strategische sector, juist
omdat er energietekorten dreigen. Ik geloof niet dat er over twee jaar tekorten
aan geld zullen zijn. Geld zal misschien duur zijn en misschien worden er
allerlei risico-opslagen opgelegd zoals wij dat zien bij de huidige hypotheekcrisis,
maar er zal geen tekort zijn. Het geld zal niet op zijn over drie jaar. Ik
vind dan ook dat je geld en energie niet met elkaar kunt vergelijken. Energie
kan gewoon opraken.De heer Reuten (SP):Maar de heer Van Driel zegt wel: "in het licht van de financiële
crisis rijst de vraag of wij met onze energiesector" enz. Ik ben het
met u eens.De heer Van Driel (PvdA):Dat doet mij deugd. De energiesector is een strategische sector. Daarom
vind ik dat deze sector in handen van de Staat moet blijven. Energie is schaars.
Het is nodig om te investeren om de schaarste op te heffen. Voor geld geldt
dit niet: geld is niet schaars in de zin dat energie schaars kan zijn; geld
kan wel duur zijn. Het is zoals mijn moeder zei: beter duur dan niet te koop.De heer Reuten (SP):Vlak voordat Fortis werd overgenomen, dreigde niet zozeer de catastrofe
van het kredietsysteem, maar de catastrofe van het ineenstorten van het betaalsysteem.
Ik hoop dat de minister straks bevestigt dat dit de primaire catastrofe was.De heer Van Driel (PvdA):Toch is deze catastrofe in de zin van een tekort aan geld vrij gemakkelijker
te ondervangen, zij het tegen hoge kosten, dan een energietekort op te vangen
is. Als wij achter in de rij zouden staan voor de levering van energie, dan
is dat niet in een paar maanden en met enkele grepen te regelen. Kredietverlening
kun je op gang brengen en houden door er veel geld in te pompen. Weliswaar
zie je de interbancaire rente stijgen en zie je tekorten ontstaan, maar dat
is iets anders dan wanneer het gaat om energie, die eenvoudigweg op kan zijn.De heer Reuten (SP):Ik heb het niet over het kredietsysteem. Dat kan best een paar maanden
inzakken. De catastrofe die dreigde betrof het betaalsysteem. Wij hebben geen
bankbiljettencirculatie meer in de orde van grootte zoals wij die hadden in
1929.De heer Van Driel (PvdA):Te zien was ook een betrekkelijk snel herstel ten gevolge van internationaal
goed gecoördineerde actie waarin Nederland een grote en ook zeer goede
rol heeft gespeeld. Maar als er in 2012 een energietekort is en wij staan
achteraan in de rij, dan zullen wij niet in staat zijn, ook niet ten koste
van veel geld, snel weer over energie te beschikken. Dat is een fundamenteel
verschil.Voorzitter, ik hervat mijn betoog. Als andere overheden hun aandelen in
energiebedrijven kwijt willen, willen wij dat de staat als eerste deze aandelen
kan opkopen. De rijksoverheid moet dus "the right of first refusal"
krijgen, tegen een door een onafhankelijke partij vast te stellen waarde.
Zo kunnen lagere overheden van hun aandelen af en van hun rol als aandeelhouder
worden verlost en kan de rijksoverheid hun positie overnemen en die bijvoorbeeld
delen met pensioenfondsen, voor zover die bereid zijn een minderheidsaandeel
te verwerven. Wij moeten op dit punt ook niet de gekke henkie van Europa worden
en ver vooruitlopen, terwijl andere landen juist in een soort doorgeschoten
liberalisering ons hierin niet volgen.De minister van Financiën sprak in een van zijn vele persconferenties
over het einde van het Wallstreet-kapitalisme. Het is duidelijk dat mijn fractie
ook liever sociaal of Rijnlands kapitalisme ziet. In zijn schriftelijke beantwoording
geeft hij een theoretische uiteenzetting van wat hij onder Rijnlands en sociaal
kapitalisme verstaat. Ook voor ons impliceert sociaal kapitalisme overigens
niet dat de overheid zich overal mee bemoeit. De cruciale vraag is hoe relevante
publieke belangen afdoende zijn geborgd. Ook op dit punt moet de financiële
crisis ons toch te denken geven. Niet alleen voor de energiesector, maar ook
voor de energiesector en voor bijvoorbeeld de post.Mijn fractie ziet met leedwezen de ontwikkelingen van aanbestedingen in
de zorg en het onderwijs aan. In het beroepsonderwijs zien wij dat op het
gebied van educatie door de aanbestedingen een hele infrastructuur teloor
dreigt te gaan. In de zorg zou het wel eens dezelfde kant op kunnen gaan.
Prijs, prijs, prijs, is alles wat bij aanbestedingen geldt. En dat was ook
een van de belangrijkste redenen waarom mijn fractie voor de zomer tegen de
nieuwe aanbestedingswet heeft gestemd.Marktordening is een kwestie van maatwerk, zegt de minister. Tot zover
gaan wij met hem mee. Over de interpretatie van het begrip maatwerk hoop ik
dat wij gelijk denken bij de sectoren onderwijs en zorg. Ons inziens worden
zorg en onderwijs in hun kwaliteit aangetast door die aanbestedingen. Er moeten
lessen getrokken worden uit deze financiële crisis, lessen die ertoe
leiden dat wij strategische sectoren in eigen handen houden en geen door het
al te liberale Europa geïnspireerde experimenten beginnen die zorg en
onderwijs kwalitatief in gevaar brengen. Daar kan ik huisvesting ook gevoeglijk
bij noemen.Ten slotte nog even iets over een thema waar ik vorig jaar vragen over
heb gesteld waarop ik toen onbevredigende antwoorden kreeg. Wij zijn nu een
jaar verder en ik heb geen nieuwe ontwikkelingen gezien: over het Holland
Financial Center horen wij weinig meer en er gebeurt volgens ons ook weinig.
De laatste jaren hebben allerlei landen, maar ook Singapore en Dubai, een
financieel centrum opgericht. Zo ook Amsterdam. De resultaten in Amsterdam
zijn nogal pover. Vorig jaar gaf de minister er nog hoog over op, maar dat
kan hij toch niet volhouden. De samenwerking met de universiteiten is beperkt.
Het geïnvesteerde kapitaal is veel te laag en men wil voor een dubbeltje
op de eerste rij zitten. De minister heeft beloofd hier nog schriftelijk op
in te gaan. Hij zou dat voor vandaag doen, maar ik heb het stuk nog niet gezien.
Daarom hoor ik graag enig mondeling commentaar op dit onderwerp.Voorzitter, ik rond af. Wij hebben, dat zal u niet verbazen, een positief
oordeel over het kabinet, de minister en de staatssecretaris. Wij wachten
de antwoorden met belangstelling af.De heer Laurier (GroenLinks):Mevrouw de voorzitter. Als crisismanager in de kredietcrisis heeft minister
Bos veel lof geoogst. Terecht. In een uitzonderlijke situatie zijn uitzonderlijke
maatregelen noodzakelijk en die heeft hij ook genomen, natuurlijk met steun
van de staatssecretaris en zijn ambtenaren. Mijn fractie sluit zich dan ook
aan bij de complimenten die eerdere sprekers hem daarvoor hebben gegeven.
Een aantal banken, cruciaal voor het financiële systeem, is genationaliseerd.
De sociaaldemocratische minister van financiën Bos deed waarvan de door
hem bewonderde partijgenoot Den Uyl slechts kon dromen: hij nationaliseerde
banken en oogstte daarvoor zelfs applaus van de economisch liberalen.Aan de kredietcrisis liggen verschillende oorzaken ten grondslag. Een
belangrijk element hierin is de verandering die de bankwereld heeft ondergaan. "Het
huidige financiële stelsel is", zo schrijft de Miljoenennota, "sterker
gericht op (internationale) markttransacties. Overnames en emissies op de
kapitaalmarkten, allerlei complexe 'structured finance'-activiteiten en handel
voor eigen rekening door banken hebben de overhand gekregen." Er heeft
een overgang plaats gevonden van een nationaal klantgeoriënteerd bankwezen
naar een internationaal transactiegeoriënteerd stelsel. Het belang van
aandeelhouders was daarbij de stuwende kracht, globalisering was de katalysator
en deregulering, het terugtreden van overheden, gaf daartoe de ruimte. De
resultante van een dergelijke cocktail kon in niets anders uitmonden
dan een eenzijdige gerichtheid op kortetermijnwinst, desnoods ten koste van
de individuele consument. De voorbeelden in de Verenigde Staten en IJsland
spreken wat dat betreft boekdelen. Onderlinge concurrentie en de grote regelloze,
volgens sommigen innovatieve, ruimte van banken werd zo groot dat complexe
producten ontwikkeld konden worden, zo complex soms dat bankiers zelf noch
de toezichthouders enig idee hadden welke risico's feitelijk werden gelopen.
Uiteindelijk leidde de paradigmawisseling in de bancaire wereld en die van
het toezicht, om met de door de heer Irrgang aan de overkant geciteerde wetenschapsfilosoof
Kuhn te spreken, ertoe dat de kortetermijnwinst zich uitdrukte in het type
beloningssystemen waarin het lopen van onverantwoorde risico's beloond wordt.
Naar de mening van mijn fractie zijn de excessieve beloningen van CEO's en
andere leidinggevenden in de bancaire wereld, overigens inclusief bonussen,
niet de oorzaak maar een consequentie van de ingeslagen weg. Vrijwel niemand –
consumenten, overheden of toezichthouders – blijkt achteraf enig idee
te hebben gehad van de risico's die werden gelopen. Het gevoel van bijna machteloosheid
wordt door het kabinet op treffende wijze uitgedrukt op pagina 26 en 27 van
de Miljoenennota, waar staat:" ... het borgen van stabiliteit door regelgeving,
toezicht en monetair beleid is er niet eenvoudiger op geworden door de complexiteit
en internationale verwevenheid van het financiële stelsel."De kredietcrisis is geen vertrouwenscrisis tussen financiële instellingen
onderling of tussen de financiële instellingen en hun klanten: het is
werkelijk een systeemcrisis. Een dergelijke crisis vraagt om meer dan crisismanagement.
Niet alleen moeten de branden geblust worden, ook moet worden voorkomen dat
de brand zich verspreidt. Symptoombestrijding is niet voldoende. Er zal moeten
worden nagedacht over en worden gewerkt aan herstel, reparatie en zelfs (ver)nieuwbouw.
De vraag aan het kabinet en met name aan de minister van Financiën betreft
dus niet alleen in hoeverre er sprake is van goed crisismanagement, maar is
ook een vraag naar zijn kwaliteiten als architect van een (ver)nieuw(d) financieel
systeem dat zo veel sterker, zo veel beter, zo veel socialer en, wat GroenLinks
betreft, ook zo veel groener is.Voor de oplossing van het probleem waarvoor wij nu gesteld zijn, verwijst
het kabinet veelvuldig naar het belang van internationale samenwerking. Het
verwijst naar de aanbevelingen van het Financial Stability Forum (FSF) om
het toezicht op het kapitaal-, liquiditeits- en risicomanagement te versterken.
Het wijst op de noodzaak dat het IMF landen eerder moet aanspreken op te ruim
monetair beleid, wisselkoersen en de opbouw van onevenwichtigheden. De aanbeveling
van de FSF om beloningsstructuren in de financiële sector meer te richten
op de winstgevendheid op de lange termijn wordt overgenomen. Het kabinet onderschrijft
de noodzaak van internationale harmonisatie van de regels gericht op het bewaken
van financiële stabiliteit, waarbij overigens wordt opgemerkt dat daar
ook internationaal al vele jaren aan wordt gewerkt. Bovendien is het, stelt
het kabinet, van belang het financiële toezicht internationaal meer te
coördineren en zullen bestaande samenwerkingsverbanden binnen Europa
moeten worden versterkt.Het kabinet ziet daarin een taak weggelegd voor marktpartijen en toezichthouders
enerzijds en voor nationale en internationale regelgeving anderzijds. "De
internationale gemeenschap is nu aan zet", schrijft het kabinet in de
Miljoenennota (pagina 32). Dat klopt, maar wat is daarin – naast de
Nederlandse initiatieven om de beloningsstructuren aan te passen – nu
precies de inzet van Nederland? Kan de minister de contouren schetsen van
het toekomstige systeem dat hij voor ogen heeft en hoe en wanneer hij welke
stappen denkt te nemen? Kan de minister in dit licht aangeven hoe hij aankijkt
tegen de suggesties die door mijn partij gedaan zijn?1. De nutsfunctie van het klassieke bankieren moet in ere worden hersteld.
Er zullen harde schotten moeten komen tussen het reguliere spaar- en leenverkeer
en de andere activiteiten.2. Aanscherping van de eisen aan de kapitaalratio en de verhouding tussen
uitgeleend kapitaal en daadwerkelijk vermogen.3. Een verbod op bonussen, met uitzondering van bonussen die een werking
hebben op de heel lange termijn.4. Een zwaardere code dan de code Tabaksblat gericht op maatschappelijk
verantwoord ondernemen, het aanscherpen van de strafrechtelijke aansprakelijkheid
en een eed van bankiers vergelijkbaar met die van notarissen.5. Instellingen die zich aan toezicht proberen te onttrekken, bijvoorbeeld
door hun zetel te verplaatsen, worden uitgesloten uit het systeem.6. Innovatie mag, maar vooraf wordt getoetst of nieuwe producten toegelaten
mogen worden.7. Credit rating komt in onafhankelijke handen en wordt niet meer gefinancierd
door de bedrijven zelf.Uiteraard gaat het hier niet om louter nationale actiepunten. Het is de
inzet om ze tot internationale uitgangspunten te maken. Ten slotte zal, ook
nationaal, de controle op het systeem aan scherpte en kwaliteit moeten winnen.
In die zin voelt mijn fractie voor het parlementair onderzoek waar de heer
Reuten hiervoor over sprak.De kredietcrisis heeft bijzondere omstandigheden geschapen. Het Nederlandse
deel van Fortis en ABN AMRO zijn genationaliseerd. Bijzondere omstandigheden
scheppen ook bijzondere kansen: naar verluidt heeft Fortis een grote onroerendgoedportefeuille
en vreest op dit moment menig wethouder die zich bezighoudt met ruimtelijke
ontwikkeling en/of volkshuisvesting de strategische grondposities van deze
bank. Is het juist dat Fortis op tal van strategische plaatsen grond in handen
heeft en, zo ja, hoe wil de minister daarmee omgaan? Er lijkt zich een unieke
kans voor te doen voor de minister om zijn collega's van VROM en voor WWI
de helpende hand toe te steken bij het realiseren van hun beleidsdoelstellingen,
Gaat de minister dit doen? Zo ja, hoe gaat hij dit doen? Zo nee, waarom niet?De kredietcrisis heeft inmiddels onmiskenbaar gevolgen voor de reële
economie. Mensen, veel mensen, maken zich inmiddels zorgen over hun toekomst,
over hun baan of kansen op een baan of over hun huis. De begroting kent een
strikte scheiding tussen uitgaven en inkomsten. Meer of minder inkomsten,
zegt de norm, hebben geen invloed op het volume van de uitgaven. Overschrijdingen
op deelgebieden dienen als regel binnen de eigen begroting te worden opgevangen.
Het doel is om bestuurlijke rust en financiële stabiliteit te creëren.
Op dit punt heeft de minister gelijk: op dit moment, nu de conjunctuur tegenzit,
is er geen onmiddellijke noodzaak anders dan als gevolg van autonome
ontwikkelingen in de sector, te bezuinigen op geplande uitgaven. Afgekeurde
WAO'ers en Wajong'ers hoeven niet direct te vrezen voor de hoogte van hun
uitkering. Ook in andere sectoren kunnen de uitgaven op peil blijven.Er zit echter een andere kant aan deze zaak. De afspraken over de uitgavenplafonds
zijn gemaakt in een periode waarin de kijk op de ontwikkeling van de conjunctuur
aanzienlijk gunstiger was. In dat licht zijn bepaalde besparingen ingeboekt,
bijvoorbeeld besparingen ten gevolge van een daling van het aantal uitkeringsgerechtigden,
besparingen op de uitvoeringskosten van de sociale zekerheid of op de middelen
die nodig zijn om mensen een steuntje in de rug te geven die niet volledig
op eigen kracht zelfstandig een betaalde baan kunnen verwerven of op middelen
voor de scholing van mensen die tijdelijk aan de kant staan. Hoe kijkt de
minister, medearchitect van het regeerakkoord, aan tegen deze aannamen nu
het economisch tij verloopt? Welke mogelijkheden ziet de minister van Financiën
om, indien nodig, tot bijstellingen te komen?Er is intussen een uitgebreid pakket gekomen ter bestrijding van de gevolgen
van de economische recessie. Wij hebben de werktijdverkorting en de mogelijkheden
tot vervroegde afschrijving. Hoe kijkt de minister als bankier van een grote
bankinstelling aan tegen dit geheel van maatregelen? Ik meen dat de heer Terpstra
al vroeg wat voor consequenties dit kon hebben voor de invloed van werknemers
op de leiding. Het viel mij op dat de minister zich in het interview ook uitsprak
over het feit dat hij de afspraken met de bonden zou respecteren. Daar werd
door de parlementair verslaggever onmiddellijk de speculatie aan gekoppeld
dat de integratie van Fortis en ABN AMRO zou leiden tot 8000 ontslagen. Klopt
dit cijfer? Hoe denkt de minister daar in zijn hoedanigheid van bankier mee
om te gaan?Vorig jaar sprak ik over de vergroening van de begroting. Namens mijn
fractie betoogde ik toen dat het wat ons wel een stapje verder zou mogen gaan.
Per slot van rekening is er niet alleen sprake van een krediet-, maar ook
van een klimaatcrisis. Misschien is het naast vergroening van de begroting,
vergroening van het belastingplan en vergroening van het FES nodig om over
te gaan naar begroten op basis van het groene en van het milieu. Een aanzet
daartoe wordt gegeven door het initiatief van Milieudefensie: stel jaarlijks
sectoraal, met name voor de sectoren die buiten het Europese emissiehandelssysteem
vallen, voor de minister van Verkeer en Waterstaat, voor de minister van Economische
Zaken, voor de minister van Landbouw, een plafond vast voor de uitstoot van
C02 en richt je daarbij op een CO2-reductie van 30% in 2020.
Ga daarbij uit van een structurele verlaging van de C02-uitstoot.
Wie zijn of haar jaarlijkse norm overschrijdt, zal volgens de groene Zalmnorm
op de eigen begroting moeten bezuinigen. Misschien zegt de minister hierop
dat dit de verantwoordelijkheid van een andere minister is, maar hij zal toch
ten minste bereid moeten zijn te zeggen dat op de derde dinsdag van september
een tweede koffertje wordt aangeboden. Bovendien is en blijft hij natuurlijk
een expert op het gebied van begrotingsdiscipline en handhaving van de Zalmnorm.
Hij wordt zelfs de baas van de heer Zalm. Dus waarom niet zijn kennis ter
beschikking gesteld van een groene norm en een groene begroting? Gezien de
tot nu toe geleverde prestaties zal zijn collega en partijgenoot mevrouw Cramer
zeker een steuntje in de rug kunnen gebruiken.Voorzitter. Mijn fractie ziet de reactie van de minister met belangstelling
tegemoet.De heer Reuten (SP):Mevrouw de voorzitter. Ik heb nog een vraag aan senator Laurier. Hij noemde
de minister met alle waardering voor hem net een bankier. Ik vind dat toch
een verkeerde voorstelling van zaken. Zo zit dat toch niet in elkaar? De Staat
heeft eigendom van de aandelen, maar dan is de minister toch nog geen bankier?
Als de heer Laurier aandelen heeft in een bepaald bedrijf dan zit hij toch
ook niet op de directiestoel?De heer Laurier (GroenLinks):Voorzitter. De heer Reuten heeft volstrekt gelijk en ik herformuleer het
dan ook direct: als eigenaar van de bank!De heer De Boer (ChristenUnie):Mevrouw de voorzitter. Deze bijdrage mag ik leveren mede namens de fractie
van de SGP. Bij de voorbereiding daarvan bekroop ons een zekere verlegenheid,
verlegenheid in die zin dat het eigenlijk vooraf niet te bedenken is, hoe
de financiële markten zich de laatste maanden hebben ontwikkeld. Bij
de financiële beschouwingen van vorig jaar kwam dan ook niemand op de
gedachte dat 2008 zou eindigen zoals thans het geval is. De vraag dringt zich
op, hoe kon dit gebeuren. Het antwoord op die vraag gaat de omvang van mijn
bijdrage ver te buiten. Toch willen wij met het aanhalen van enkele citaten
proberen een richting aan te geven, waarin naar onze mening moet worden gedacht,
willen wij verder komen in de oplossing van problemen. Allereerst willen wij
een notie doorgeven van dr. Willem Banning, bij de minister ongetwijfeld bekend.
In zijn boek Machten en Mensen schrijft hij in 1959 onder andere als het gaat
over de verabsolutering van de welvaart "dat de begeerte naar welvaart
en welvaartsgenieting wordt aangewakkerd en het leven van de mens, het gezamenlijke
cultuurpatroon in de ban van het economisme blijft. De wortel daarvan ligt
namelijk niet in het economisch handelen zelf", aldus Banning. En een
recenter citaat is dat van prof. Goudzwaard die in een interview van eind
oktober stelt: "Geld kon een rijk om zich heen bouwen. Als mensen bastions
maken en daar hun hoop op stellen, worden het goden. Zelfgemaakte goden vallen
altijd om: nu of later. Geld valt op dit moment van zijn voetstuk. Onderdeel
van de morele crisis is: wie of wat kun je nog vertrouwen? Zelfgeschapen goden
hebben het eeuwige leven niet." Hij vervolgt dan met een citaat uit de
bijbel, voor zover ik het weet de oude vertaling: "Zo gij dan in de onrechtvaardige
Mammon niet getrouw zijt geweest, wie zal u het ware vertrouwen?"Onze fracties vragen zich dan ook af, of er geen bredere oriëntatie
moet komen in het financieel-economisch denken op een economie van het genoeg.
De minister gaf daar mijns inziens al een klein voorbeeld van door recent –
ik weet niet meer waar, maar het haakte bij me – terecht te stellen,
dat ook al zou er in 2009 geen economische groei zijn, wij toch altijd nog
een zeer rijk land zijn en blijven. Ik zou het zeer op prijs stellen als de
minister van Financiën inhoudelijk wil reflecteren op beide citaten en
op wat ik daarna zei.Een van de voornaamste doelen van de begroting 2009 blijft het beschermen
van de koopkracht van de Nederlandse bevolking. Ten einde die veilig te stellen
is een verantwoorde loonontwikkeling overeengekomen met de vakbeweging, is
besloten om btw-verhogingen niet door te voeren en worden diverse initiatieven
genomen om de arbeidsparticipatie te vergroten. Onze fracties staan achter
de genoemde beleidsrichting, zeker als deze zoals nu gebeurd is, kan worden
gerealiseerd. De begroting is realistisch, maar solide en er wordt eveneens
gewerkt aan het verkleinen van de staatsschuld. Zo waren de begrotingsplannen.
Echter, het zal moeten blijken of de huidige stilstand de plannen op dit punt
niet achterhaalt. Wij moeten oppassen de kredietcrisis en de economische conjunctuur
zonder meer met elkaar te verknopen. Een economische neergang kan een natuurlijke
opvolger van een periode van groei zijn, maar toegegeven moet worden dat de
landing deze keer wel veel harder is door de problemen in de financiële
wereld.De keerzijde van realistisch begroten ten opzichte van behoedzaam ramen
is dat bij tegenvallers een aanpassing van de begroting nodig kan zijn. Zo
is de omvang van de staatsschuld, om maar een voorbeeld te noemen, de laatste
weken al flink toegenomen. Onze fracties horen graag van de minister of hier
al rekening mee gehouden wordt. Nopen de huidige ontwikkelingen mogelijk tot
bijstellingen? Van belang is dan om vast te stellen welke lijn de minister
hierbij van plan is te kiezen. In de brief van 7 november 2008 aan de
Tweede Kamer informeerde de minister over aanpassing van begrotingsregels
voor interventies in de financiële sector. Blijft het bij die aanpassingen?Naar aanleiding van de stroom van tegenvallende macro-economische cijfers
die de afgelopen weken naar buiten zijn gekomen, worden diverse mogelijke
beleidsrichtingen geopperd. Ik licht er enkele uit die ik als tegenpolen beschouw:
het vervroegen van overheidsinvesteringen binnen deze kabinetsperiode, zoals
infrastructurele werken, het verder verlichten van de lasten voor de consument
dan wel de beroepsbevolking, en het tijdelijk verkorten van de arbeidsduur
om de lasten voor bedrijven te verlichten. Onze voorkeur gaat bij deze keuze
uit naar het anticyclisch investeren door de overheid om zo de conjunctuurgolven
te dempen. Wanneer het gaat om toch al geplande investeringen is het effect
op de overheidsfinanciën op de iets langere termijn gering, maar het
kan helpen om werkgelegenheid veilig te stellen in een periode dat druk komt
te staan op het investeringsniveau van het bedrijfsleven. En welke mogelijkheden
zijn er om gewenste maar nog niet geplande investeringen naar voren te halen?
En wordt ook met provincies en gemeenten overlegd om zo te handelen en met
woningbouwcorporaties? Heeft het kabinet daarin de regie? Het gaat ons erom
dat de regering hierin een consistente en verantwoorde lijn volgt. Het vorige
week bekendgemaakte steunpakket heeft veel elementen van wat wij zojuist hebben
opgemerkt. Dat is goed. Toch ontstaat ook wel het beeld van: wat wil de regering
nu precies? Eerst banken overeind houden, vervolgens banken steunen, daarna
een steunpakket van pakweg 6 mld. voor het bedrijfsleven en burgers, en toch
blijft bij banken de rem op kredietverlening aan banken bestaan. Spelen banken,
gesterkt door miljarden overheidssteun wel goed hun rol als kredietverstrekker?
En zo nee, wat gaat het kabinet daaraan doen? In de brief van 21 november waarin een aantal mogelijkheden wordt
genoemd onder andere om investeringen te versnellen en te intensiveren, staat
op bladzijde 28 een zin die ons is opgevallen, namelijk: dit alles binnen
de begrotingsregels, bijvoorbeeld indien door onderuitputting ruimte onder
het uitgavenkader ontstaat. Ik zou graag van de minister of staatssecretaris
een nadere uitwerking van en toelichting op deze zin krijgen, met name of
er op deze manier voldoende ruimte wordt gecreëerd om investeringen te
vervroegen c.q. intensiveren.De focus ligt wat onze fracties betreft nog steeds op behoud van koopkracht,
in het bijzonder voor de groepen waarvoor het hier het nauwst luistert, de
kwetsbare groepen. De ingezette beleidsrichting van verhoogde arbeidsparticipatie
van kwetsbare jongeren en de wat oudere werknemers mag ook niet lijden onder
een vertragende economie.Deze financiële beschouwingen worden gehouden in een zeldzaam turbulente
en onzekere tijd. Het onverwachte maakt ook dat het vertrouwen in het financiële
stelsel zwaar is ingezakt. Als vandaag onzeker is waar morgen problemen zullen
ontstaan, loopt het systeem vast. De regering heeft dit onderkend en heeft
adequaat opgetreden door in te grijpen in het Nederlandse deel van het financiële
systeem. De minister en de staatssecretaris hebben in woord en in daad duidelijk
laten blijken dat de Nederlandse overheid instaat voor de belangen van de
consument en haar verantwoordelijkheid neemt voor het functioneren van het
financiële systeem. De directe noodzaak om de onrust te bezweren en angst
weg te nemen, werd onderkend door de regering. De genomen maatregelen vergroten
de staatsschuld, maar onze fracties hebben goede hoop dat deze kapitaalinjecties
uiteindelijk niet nadelig hoeven uit te pakken voor de staatskas. Daarbij
gaan wij ervan uit dat ten minste de opbrengst uit de toekomstige verkoop
aangewend zal worden voor het weer terugdringen van de staatsschuld.Na het bezweren van de crisis komt echter ook het moment om de structurele
oorzaken van de ontstane ontwrichting te analyseren en aan te pakken. Waar
de directe aanleiding voor deze crisis wellicht de Amerikaanse huizenmarkt
was – in ieder geval deels – zullen wij uiteindelijk de diepere
achtergrond moeten achterhalen en veranderen om herhaling te voorkomen.Onze fracties zien ten diepste een belangrijke oorzaak in de sterke gerichtheid
op grote rendementen in te korte tijd. Dit manifesteert zich nu duidelijk
in de financiële sector, maar beperkt zich niet daartoe. Het najagen
van winst op te korte termijn, zonder oog te hebben voor de duurzaamheid van
die groei en voor de mogelijke gevolgen voor de omgeving, een uiteindelijk
toch tekortschietend toezicht en tekortschietende bescherming van de consument,
hebben geleid tot een algehele ontreddering van de financiële sector
die haar weerslag heeft op de reële economie.In onze ogen zijn de mogelijkheden van de overheid om dit in de toekomst
te voorkomen beperkt. Uiteindelijk hebben wij te maken met een mondiale economie
en dito kapitaalstromen. Er is echter ruimte voor handelen voor de overheid,
deels in nauwe samenwerking met Europese landen of op mondiaal niveau.Toezichthouders moeten te allen tijde inzicht hebben in de financiële
positie en de balansen van financiële instellingen. Transparantie gaat
hier boven de voordelen van verregaande complexiteit. De consument
moet beschermd en opgevoed worden. Na de woekerpolisaffaire, de onrust omtrent
beleggingshypotheken en de huidige onduidelijkheid over gestructureerde producten
en "spaarstunters" van de laatste maanden tonen aan dat beide partijen
lessen moeten trekken. Wat onze fracties betreft, is de sector vooral gebaat
bij matigheid, toezicht en voldoende bescherming van de consument. De inhoud
van de recent door de minister gestuurde brief betreffende security lending
geeft wat onze fracties betreft dan ook goed weer dat het kabinet zorgvuldig
wil omgaan met financiële belangen. Wij steunen dat.Voorzitter. De aandacht voor de kredietcrisis overstemde de laatste maanden
letterlijk ieder ander onderwerp, wellicht met uitzondering van de presidentsverkiezingen
in de Verenigde Staten. De ingrepen van de overheid werden gepleegd uit een
terecht gevoel van urgentie dat boven politieke mores of gewoontes uit ging.
De fractie van de ChristenUnie heeft echter onlangs in een door de Eerste
Kamer gesteunde motie aandacht gevraagd voor al die andere urgente vraagstukken
waar onze wereld mee te maken heeft. De acute nood voor directe actie wordt
daarbij vaak minder gevoeld, maar dat wil niet zeggen dat die er niet is.
Ik noem het klimaatvraagstuk en de beschikbaarheid van schoon drinkwater.
Gisteren hoorde ik in de auto op weg hierheen dat elke 20 seconden een kind
in de wereld sterft door gebrek aan schoon drinkwater. Wij zouden eens moeten
uitrekenen hoeveel kinderen er sterven gedurende de tijd dat wij hier overleggen
en debatteren. Over grote vraagstukken gesproken! Ik noem ook schone energie,
de uitputting van natuurlijke hulpbronnen, de ontwikkeling van grote regio's
in de wereld. Deze kwesties verdienen evenzo, en misschien wel meer, onze
aandacht. Wij zijn blij dat dit door deze Kamer is uitgesproken en wij hopen
dat dit ook waargemaakt kan worden, zeker ook door een actieve inzet van het
kabinet. Daarbij zullen wij moeten leren van het verleden. Immers, zodra iets
minder of niet meer urgent is verslapt vaak de aandacht van beleidsmakers.
Wij zullen ook breder moeten kijken dan eigen land of regio: de hulp aan de
zwaksten en armsten in de wereld moet ons een grote zorg blijven en mag niet
lijden onder economische tegenslagen in dit rijke land. Delen de bewindslieden
deze opvatting van onze fracties?Tot slot, mevrouw de voorzitter, herhaal ik een vraag die door de heer
Holdijk van de SGP tijdens de algemene politieke beschouwingen is gesteld,
maar die nog op een antwoord wacht. Ook de heren Van Driel en Laurier blijken
met dit punt te zitten. De vraag is namelijk of scherper toezicht op banken
wel het enige antwoord kan zijn. Moeten banken ook niet hun maatschappelijke
opdracht weer centraal stellen? Zou daarom de ouderwetse spaar- en kredietfunctie
niet weer de centrale taak moeten worden, duidelijk afgescheiden van het investment
bankieren?Mevrouw de voorzitter. Onze fracties wachten met belangstelling de beantwoording
van de bewindslieden af.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 13.04 uur tot 14.00 uur geschorst.De voorzitter:Aan de orde is de herdenking van de heer drs. W.K.N. Schmelzer. Ik verzoek
de leden, te gaan staan.Op 14 november jongstleden overleed op 87-jarige leeftijd de heer
Schmelzer. Hij was voor de KVP lid van de Eerste Kamer van 11 mei 1971
tot 6 juli 1971.Na zijn studie aan de Katholieke Economische Hogeschool in Tilburg was
hij enkele jaren bij Unilever werkzaam. Vervolgens, in 1950, stapte hij over
naar het ministerie van Economische Zaken om daarna altijd verbonden te blijven
aan de publieke zaak. Het is in datzelfde jaar 1950 dat hij in contact kwam
met de politicus Romme, die hem introduceerde in de nationale en de internationale
politiek.Na vier jaar, in 1956, en pas 35 jaar jong, werd hij in het vierde kabinet-Drees
staatssecretaris van Binnenlandse zaken, Bezitsvorming en Publiekrechtelijke
Bedrijfsorganisatie. In het daaropvolgende kabinet-De Quay werd hij staatssecretaris
van Algemene Zaken. In deze functie trad hij ook op als economisch adviseur
van minister-president De Quay, bij wie hij jaren eerder als student in Tilburg
nog colleges had gevolgd.In de periode 1963-1971, tijdens de kabinetten-Cals en -De Jong, neemt
hij voor zijn partij de KVP zitting in de Tweede Kamer, waar hij al na enkele
maanden tot fractievoorzitter wordt gekozen. Het is in die jaren – meer
precies: op 13 oktober 1966 – dat hij een motie indiende tegen
het financieel-economische beleid van het kabinet-Cals. Na aanneming van die
motie viel het kabinet in wat tot op de dag van vandaag bekend staat als "De
Nacht van Schmelzer". In een radio-interview in 2006 benadrukte hij nog
eens dat het er die nacht in wezen om ging, duidelijk te maken dat de volksvertegenwoordiging
een eigen verantwoordelijkheid ten opzichte van de regering heeft.Norbert Schmelzer verliet in 1971 de Tweede Kamer om lid te worden van
deze Kamer. Hij kreeg echter nauwelijks tijd om aan de werkzaamheden van deze
Kamer deel te nemen, omdat hij na twee maanden reeds werd geroepen tot het
ambt van minister van Buitenlandse Zaken in het kabinet-Biesheuvel. Hij heeft
er geen misverstand over laten bestaan dat hij de jaren van zijn ministerschap
als de gelukkigste van zijn politieke loopbaan beschouwde. Tijdens zijn ministerschap
steunde Nederland een voorstel om de Volksrepubliek China toe te laten tot
de Verenigde Naties, werd de DDR erkend, vond een staatsbezoek plaats aan
Indonesië en werd voor het eerst een Sovjetminister van Buitenlandse
Zaken in Nederland ontvangen.Na zijn ministerschap was de heer Schmelzer nog zo'n drie decennia actief
als commissaris van grote nationale en internationale ondernemingen en als
lid van advies- en bestuursraden, met name op het terrein van vrede en veiligheid.
Maar ook was hij jaren voorzitter van de Nederlandse Sportbond voor Geestelijk
Gehandicapten. Voor de KVP was hij nauw betrokken bij de vorming van het CDA
in 1980. Bij die partij bleef hij vele, vele jaren nog actief betrokken.Als pianist, componist en tekstschrijver heeft hij vele evenementen opgeluisterd.
Dat hij door zijn politieke optreden een vooraanstaande Nederlandse cabaretier
inspireerde, heeft hem altijd plezier gedaan.VoorzitterMet Norbert Schmelzer, in binnen- en buitenland hoog onderscheiden, is
een markant politicus heengegaan. Hij laat zijn echtgenote,
twee zoons en een dochter na, die wij allen steun toewensen bij het verwerken
van dit grote verlies. In dankbaarheid gedenken wij zijn bijzondere betekenis
voor de publieke zaak in ons land.Ik verzoek om enkele momenten van stilte.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De voorzitter:Ik deel de Kamer mede dat voorgenomen beslissingen omtrent enkele ter
instemming aangeboden JBZ-besluiten tijdens deze vergadering in de zaal ter
inzage gelegd worden, conform het voorstel van de commissie voor de JBZ-Raad.
Als aan het einde van de vergadering geen bezwaren zijn ingekomen, neem ik
aan dat de Kamer heeft besloten conform dit advies.(De voorgenomen beslissingen zijn als noot opgenomen aan het einde van
deze editie.)1 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20082009-455-477.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl