Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering zelfstandigen en enige andere wetten in verband met de beëindiging van de toegang tot die verzekering voor diegenen die op of na de inwerkingtreding van deze wet arbeidsongeschikt worden (Wet einde toegang verzekering WAZ) (29497)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2003-2004, pag. 2037-2050

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

28-07-2004

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

nr. 37, pagina 2037-2050

05-07-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29497Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering en de Penitentiaire beginselenwet (plaatsing in een inrichting voor stelselmatige daders) (28980)Pagina 2010-2023
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering zelfstandigen en enige andere wetten in verband met de beëindiging van de toegang tot die verzekering voor diegenen die op of na de inwerkingtreding van deze wet arbeidsongeschikt worden (Wet einde toegang verzekering WAZ) (29497)Pagina 2023-2032
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering zelfstandigen en enige andere wetten in verband met de beëindiging van de toegang tot die verzekering voor diegenen die op of na de inwerkingtreding van deze wet arbeidsongeschikt worden (Wet einde toegang verzekering WAZ) (29497)Pagina 2037-2050
Lijst van besluiten (maandag 5 juli 2004)Pagina 2062-2063
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Invoeringswet Wet werk en bijstand in verband met het verlenen van de bevoegdheid aan gemeentebesturen om in het kader van de Wet werk en bijstand categoriale regelingen voor de kosten van chronische ziekte of handicap voort te zetten of nieuwe categoriale regelingen terzake tot stand te brengen (29420); - Wijziging van de Wet werk en bijstand en enige andere wetten in verband met een aantal technische verbeteringen en het herstel van enkele omissies in de Invoeringswet Wet werk en bijstand (29499)Pagina 2032-2037
Behandeling van het wetsvoorstel Regeling met betrekking tot tegemoetkomingen in de kosten van kinderopvang en waarborging van de kwaliteit van kinderopvang (Wet kinderopvang) (28447)Pagina 2050-2062
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (maandag 5 juli 2004)Pagina 2063-2065
Presentie en opening (maandag 5 juli 2004)Pagina 2009-2009
Behandeling van het voorstel tot Wijziging van het Reglement van Orde van de Eerste Kamer der Staten-Generaal (00XVI, B)Pagina 2009-2009
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Aanpassing van de Auteurswet 1912, de Wet op de naburige rechten en de Databankenwet ter uitvoering van richtlijn nr. 2001/29/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 22 mei 2001 betreffende de harmonisatie van bepaalde aspecten van het auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschappij (PbEG L 167) (Uitvoering richtlijn auteursrecht en naburige rechten in de informatiemaatschappij) (28482); - Aanpassing van de Rijkswet op het Nederlanderschap en de Rijkswet van 21 december 2000 tot wijziging van de Rijkswet op het Nederlanderschap met betrekking tot de verkrijging, de verlening en het verlies van het Nederlanderschap (Stb. 618), mede in verband met de totstandkoming van de Wet conflictenrecht geregistreerd partnerschap (28836, R1735); - en vijf andere wetsvoorstellen (29394, 29400, 29470 en 29473)Pagina 2009-2010

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 88 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging van de Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering zelfstandigen
en enige andere wetten in verband met de beëindiging van de toegang tot
die verzekering voor diegenen die op of na de inwerkingtreding van deze wet
arbeidsongeschikt worden (Wet einde toegang verzekering WAZ) (29497).De beraadslaging wordt hervat.Minister De Geus:Voorzitter. Wij spreken over de afschaffing van de Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering
zelfstandigen. Mevrouw Westerveld insinueerde dat het van mijn kant een weinig
serieuze onderneming zou zijn, maar dat is het wel. In de wandelgangen werd
ook wel het motto "Doe de WAZ de deur uit" gebruikt, maar daar zal ik verder
niet op ingaan. Het is een heel serieuze operatie, waar een lange voorbereidingstijd
aan vooraf is gegaan. Daar kom ik straks op terug. De regering is serieus
van mening dat de tijd rijp is voor afschaffing van deze verzekering. Als
je iets afschaft, dan kom je altijd voor een heleboel vragen tegelijk te staan.
Er zijn hier ook vele indringende vragen over gesteld en daar zal ik nu op
ingaan.Allereerst is gevraagd of er sprake zou moeten zijn van terugwerkende
kracht. Er is sprake van terugwerkende kracht op het moment dat de verzekering
wordt afgesloten. Die terugwerkende kracht gaat terug tot de datum van de
aanvraag van de particuliere verzekering. Wie reeds een aanvraag heeft gedaan
voor de datum van de afschaffing van de WAZ, zal verzekerd kunnen zijn vanaf
dat moment. Hetzelfde geldt voor verzekeringen die worden aangeboden na de
afschaffing van de WAZ. Gedurende een zekere periode worden polissen aangeboden
die teruggaan tot de datum van afschaffing. De vraag is dan
hoe het staat met de brandende huizen. Degenen die na de afschaffing van de
WAZ wachten met het afsluiten van een nieuwe verzekering en in die tijd arbeidsongeschikt
worden, zullen zich daarvoor naar alle waarschijnlijkheid niet kunnen verzekeren.
Degenen die wachten met het aanvragen lopen dus een risico. Van dat risico
kan men zich bewust zijn omdat het wetsvoorstel reeds enkele maanden geleden
is ingediend. SZW heeft daar voortdurend actuele informatie over gegeven via
de website. Bovendien maken de verzekeraars al geruime tijd intensief reclame
voor hun polissen. Ik kom dadelijk terug op het punt van de voorlichting en
de taak die de overheid daarbij heeft.Het is goed om allereerst vast te stellen dat het moment van inwerkingtreding,
dat was beoogd op 1 juli, naar de overtuiging van de regering niet kan
met terugwerkende kracht. Dat betekent dat het tijdstip van inwerkingtreding
van de afschaffing van de WAZ zal zijn één dag na publicatie
in het Staatsblad. Dat kan gebeuren nadat de stemming in deze Kamer is geweest.
Het tijdschema dat de regering op dit moment voor ogen heeft, is plaatsing
in het Staatsblad op 8 juli en inwerkingtreding op 9 juli. Ik kom
zo terug op het debat over het moment van de inwerkingtreding. De beoogde
datum was 1 juli, maar helaas bleek het niet mogelijk te zijn om de behandeling
in deze Kamer voor die tijd af te ronden. In dit geval kan er dus geen sprake
zijn van afschaffing met terugwerkende kracht. Weliswaar lopen er al enkele
polissen vanaf 1 juli, maar een wet als deze kun je niet met terugwerkende
kracht afschaffen. Dat zal dus 9 juli worden, namelijk één
dag na plaatsing in het Staatsblad.Een andere vraag is hoe het zit met degenen die deze week of volgende
week een verzekering aanvragen. Dan ontstaat er een tijdsperiode waarin men
tot overeenstemming komt met de verzekeringsmaatschappij. Dan gaat de dekking
van het risico terug tot het moment van de aanvraag.Mevrouw Van Leeuwen (CDA):Dat had ik wel begrepen. Stel dat ik in die week arbeidsongeschikt word.
Wat gebeurt er dan? Dat is een inlooprisico. Wordt dat gedekt?Minister De Geus:Als u in de week dat de aanvraag is ingediend arbeidsongeschikt wordt
zonder dat de polis is afgesloten, dan bent u verzekerd. Dat is het inlooprisico
dat de verzekeraars voor hun rekening nemen. De dekking gaat in op het moment
dat de aanvraag is geaccepteerd.Mevrouw Westerveld (PvdA):Ik was helemaal opgelucht, maar die laatste zin maakt dat ik weer ga twijfelen.
U zegt dat de dekking ingaat op het moment dat de aanvraag is geaccepteerd.
Dat is iets anders dan het moment waarop de aanvraag is ingediend.Minister De Geus:Dan zal het waarschijnlijk juridisch-technisch neerkomen op het moment
dat de verzekeraar de aanvraag ontvangen heeft. Ik moet de aanvraag niet met
iemand meegeven die hem een week bij zich houdt. De aanvraag moet binnengekomen
zijn bij de verzekeraar. Dan is het punt natuurlijk of het onder normale voorwaarden
geschiedt. Daarvoor loopt de betrokkene zelf een risico. De verzekeraar garandeert
dat de betrokkene vanaf dat moment in de dekking zit.Mevrouw Westerveld (PvdA):met "geaccepteerd" bedoelt u dus dat de aanvraag bij de verzekeraar is
binnengekomen?Minister De Geus:Juist.Mevrouw Westerveld (PvdA):U doelt niet op het moment dat de verzekeraar zegt dat iemand wordt geaccepteerd
als verzekerde.Minister De Geus:Inderdaad. Er zijn afspraken gemaakt over het punt van het geaccepteerd
zijn voor de verzekering. Binnen die afspraken is er ook een terugvalpositie
voor degenen die niet onder de normale voorwaarden worden geaccepteerd. Zij
kunnen in dat geval dat andere product kopen.Mevrouw Westerveld (PvdA):Ik ga nog even in op het voorbeeld van mevrouw Van Leeuwen. Als die persoon
arbeidsongeschikt wordt omdat hij onder een auto komt, terwijl hij nog in
het traject van de acceptatie van de polis zit, dan kan de verzekeraar hem
niet weigeren als verzekerde.Minister De Geus:Zo is het.Mevrouw De Rijk (GroenLinks):Wij zijn opgelucht dat het niet met terugwerkende kracht voor 1 juli
geldt. De vraag is alleen hoe je het moet aanpakken als je echt wilt kunnen
kiezen tussen verzekeraars. Dien je dan één aanvraag in of dien
je bij verschillende verzekeraars aanvragen in? Betekent het dat je bij verschillende
verzekeraars in de dekking valt? Stel dat je in die periode een ongeluk krijgt.
Moet je dan ook die verzekering accepteren? Is dat de enige manier om verzekerd
te zijn voor het ongeluk dat je hebt gekregen?Minister De Geus:In deze casus heb ik mij ook verdiept. Ik kan daar dus ook à l'improviste
adequaat op antwoorden. Als je niet de gevangene wilt zijn van de verzekeringsmaatschappij
waar jij je aanvraag hebt ingediend, dan zul je moeten starten met het indienen
van aanvragen bij verschillende verzekeringsmaatschappijen. Uiteraard moet
je uiteindelijk wel een keuze maken voor één van die verzekeringen.
Het is niet de bedoeling dat je tien keer recht hebt op dezelfde uitkering.
Zo is het niet bedoeld. Dit is best een belangrijk aspect. Het heeft namelijk
alles te maken met de vraag waar het risico ligt van de situatie die in de
komende maanden zal ontstaan. Nadat de aanvragen binnengekomen zijn, zullen
verschillende stappen doorlopen moeten worden om tot een adequaat product
te komen. De verzekeraars hebben aangegeven dat het risico van het intreden
van arbeidsongeschiktheid wordt geaccepteerd vanaf het moment dat de aanvrage
bij hen is binnengekomen. Daarmee is, denk ik, die situatie duidelijk. De
wachttijd zit natuurlijk in het product. Het is niet de verzekering die gelijk
uitkeert.Iedereen kan zich particulier verzekeren voor zwangerschap. Degenen die
een beroep moeten doen op de alternatieve polis, omdat zij niet in aanmerking
komen voor de reguliere polis, kunnen net als degenen die wel een reguliere
verzekering kunnen afsluiten, een extra module voor zwangerschap nemen. Vervolgens
is het de vraag of de polissen die worden aangeboden discriminerend zijn,
omdat er een extra module in zit voor zwangerschap waarvoor moet worden betaald. Die vraag hoort niet meer thuis in het publieke domein.
Die vraag hoort thuis in het private domein, omdat het om private polissen
gaat. Deze vraag kan ik nu niet beantwoorden. Desgevraagd zal de rechter er
een uitspraak over moeten doen.Van verschillende kanten is indringend verzocht om voor deze situatie
toch te kijken naar de mogelijkheid van meer duidelijkheid. In dit verband
zeg ik uw Kamer het volgende toe. Wij kennen in Nederland een Commissie gelijke
behandeling. Wij kennen in Europa de ILO die veel expertise heeft op dit punt.
Wij hebben ons huiswerk goed gedaan voor wat betreft de publieke voorziening.
Wat de private voorziening betreft en de mogelijkheid om daarin op deze wijze
te differentiëren, zeg ik toe dat ik samen met de verzekeraars die er
ook belang bij hebben bij zowel de Commissie gelijke behandeling als de ILO
nader te rade zal gaan. Dat zou consequenties kunnen hebben voor de productontwikkeling
van de verzekeraars die hen overigens wel vrij staat, maar goed, als men weet
dat men juridisch kwetsbaar is, zal men er zich naar alle verwachting naar
richten.Mevrouw De Rijk (GroenLinks):Ik wil nog iets vragen over het grijze gebied tussen de private en de
publieke verantwoordelijkheid. Stel, dat eruit komt dat de private partijen
eigenlijk meer moeten doen en stel, dat zij dat niet doen, dan is er geen
boete, want private partijen krijgen geen boete van de EU. Het lijkt mij dat
dan de regering opnieuw verantwoordelijk is.Minister De Geus:U schetst een casus. Wij kunnen nog wel meer casussen verzinnen. Ik wil
er op dit moment niet op vooruitlopen. Wel kan ik aangeven, dat op het moment
dat de Commissie gelijke behandeling en de ILO beide van mening zijn dat een
dergelijk product strijdig is met het gelijkheidsbeginsel de markt zich, naar
ik vermoed, zal aanpassen. De markt heeft daar dan immers baat bij en is daartoe
ook volstrekt gelegitimeerd. Als het inderdaad worst case zou zijn, zou die
situatie een behoorlijke duidelijkheid opleveren.Mevrouw Westerveld (PvdA):Als ik de toezegging van de minister goed begrijp, dan zegt hij: aan instanties
wil ik eventueel de vraag voorleggen of het private product discriminatiebestendig
is. De vraag die hij kennelijk niet wil stellen, is of het de overheid vrij
staat om als er een publieke verzekering is daarmee op te houden en mensen
naar het private domein te sturen. Heb ik hem correct begrepen?Minister De Geus:U hebt mij in die zin correct begrepen, dat ik heb aangekondigd dat ik
op de onderbouwing van dat oordeel terug zou komen. Ik heb die inmiddels opgezocht,
omdat ook de vraag is gesteld hoe de minister tot het oordeel is gekomen dat
afschaffing van de WAZ en van de zwangerschapsuitkering daarin niet in strijd
is met artikel 11 van het VN-Vrouwenverdrag en met het ESOCUL. Die vragen
moet ik nog beantwoorden, want die hebben met name betrekking op de vraag
of wij dit niet in het publieke domein moeten regelen.De normen in het VN-Vrouwenverdrag strekken niet verder dan de specifieke
internationale arbeidsongeschiktheidsuitkeringsnormen, zoals die zijn vastgelegd
in de ILO-verdragen 102 en 128, en de zwangerschaps- en moederschapsuitkeringen
bedoeld in de ILO-verdragen 103 en 183. In deze normverdragen liggen de hoogste
normen vast voor de socialezekerheidsuitkeringen. Het VN-Vrouwenverdrag beoogt
geen verdergaande bescherming aan zwangere vrouwen te bieden dan deze ILO-verdragen
reeds geven. In al deze specifieke verdragen wordt de aangesloten landen de
mogelijkheid geboden, delen van de werkende bevolking c.q. de ingezetenen
buiten de beschermende werking van die normverdragen te houden. Al deze verdragen
verplichten Nederland derhalve juridisch niet om de onderhavige uitkeringen
in stand te blijven houden in het publieke domein.Wat ESOCUL betreft, menen wij dat de bepalingen die afkomstig zijn uit
onder andere de ILO-verdragen uitsluitend zien op werkende vrouwen die tegenover
hun werkgever het recht op verlof kunnen claimen, voortvloeiend uit een arbeidsovereenkomst.
Indien geen recht op loon tijdens dit verlof bestaat, dient een vervangende
uitkering voor deze op arbeidsovereenkomst werkende vrouwen aanwezig te zijn.
Indien geen sociale verzekering voor de zelfstandige vrouw aanwezig is, laten
alle internationale verdragsbepalingen de mogelijkheid open van een publieke
regeling, zoals de Wet werk en bijstand is, zolang de hoogte maar voldoet
aan een voorgeschreven norm. De bijstandsnorm voldoet aan die norm: hoger
dan 50% van het minimumloon. Daarmee heb ik niet gezegd dat de bijstand een
verzekering is, maar de internationale verdragsbepalingen, voor zover hier
van toepassing, geven dus aan dat er een voorziening moet zijn, een publieke
regeling, waarvan de hoogte voldoet aan de voorgeschreven norm. Daarmee is
ook vanuit die invalshoek het huiswerk afdoende gedaan en is er geen strijdigheid
van de publieke voorziening met internationaal recht.Mevrouw De Rijk (GroenLinks):Laten wij eens letterlijk naar de tekst van het ESOCUL kijken. Eigenlijk
hebt u geen argumenten aangevoerd. Er staat: Aan moeders dient bijzondere
bescherming te worden verleend gedurende een redelijke periode voor en na
de geboorte van hun kind. Gedurende deze periode dient aan werkende moeders –
het gaat nog steeds over de hele groep – verlof met behoud van loon
of verlof gekoppeld aan passende uitkering krachtens (...) te worden toegekend.Wat brengt uw ministerie ertoe om hieruit te concluderen dat het alleen
om mensen met een arbeidsovereenkomst gaat?Minister De Geus:De hele benadering van dit verdrag ziet op het recht van de werknemer
ten opzichte van zijn werkgever. Ik geef toe dat in de tekst sprake is van
alle werkenden. Natuurlijk zijn zelfstandigen ook werkenden. Ik zou heel flauw
kunnen zeggen dat die zelfstandige gerechtigd is tegenover zichzelf als baas
om verlof te nemen. Het geldt niet als een aanspraak die in het publieke domein
is gedefinieerd. Dit is een aanspraak die voor een deel richting de werkgever
geldt. Dit is niet een aanspraak van zelfstandige ondernemers jegens het publieke
domein, althans zo verstaat de regering het en dat is ook met de experts van
ILO besproken. Het feit dat wij dat wel hebben gehad, doet daaraan niet af.
Ik denk dat wij op dit punt ons huiswerk goed hebben gedaan
voor zover het gaat om het publieke domein.Ik geef toe dat er in de nieuwe situatie een onzekerheid kan ontstaan
in het private domein. Ik heb in de schriftelijke behandeling afgezien van
mijn bemoeienis c.q. mijn verantwoordelijkheid in dezen. Principieel is dat
ook juist. Mede gehoord het debat in uw Kamer vind ik het evenwel van belang
om samen met de verzekeraars ervoor te zorgen dat het niet een situatie is
waarin vrouwen een eventueel recht dat er zou zijn via allerlei juridische
omwegen moeten gaan halen. Ik vind het van belang dat de situatie zo snel
mogelijk duidelijk wordt. Ik zal dus met het Verbond van verzekeraars zo snel
mogelijk duidelijkheid zien te verkrijgen. Ik heb de twee instanties genoemd
die daar naar mijn mening een gezaghebbend oordeel over kunnen geven, namelijk
de Commissie gelijke behandeling en de ILO.Mevrouw Westerveld (PvdA):Voorzitter. Ik heb het gevoel dat hier twee zaken naast elkaar spelen.
De minister komt met verdragsteksten en zegt dat daaruit niet kan worden afgeleid
dat de overheid verplicht is om een publieke verzekering in het leven te roepen.
De ILO is een wereldwijde organisatie die over een basaal minimum gaat en
erop staat om geleidelijk aan tot verhoging te komen. Wat de minister nog
niet kan weten omdat er nog geen uitspraak over is gedaan, is het antwoord
op de vraag of die bepalingen zich er tegen verzetten dat een land zo'n voorziening
intrekt om geen andere reden dan dat het anders tegen marktwerking aan kijkt.
Die vraag zou eerst moeten worden beantwoord voordat wij doorwandelen naar
de verzekeraars. Die kunnen één probleem van de minister niet
wegnemen, namelijk dat in de omstandigheid waarin een man en vrouw in overigens
gelijke omstandigheden een zaak beginnen, de man gemakkelijker van een verzekering
zal afzien dan een vrouw ook al willen zij misschien allebei gezinsuitbreiding.
Dit zal immers onmiddellijk consequenties hebben voor het inkomen van de vrouw.
Ik pleit ervoor om niet te gemakkelijk te spreken over het publieke domein
en over afschaffing. Het is niet voldoende als de minister zegt dat hij de
verzekeraars achter de broek zal zitten. Dat verzekeraars niet mogen discrimineren,
weten wij allemaal, maar het intrinsieke participatie- annex discriminatievraagstuk
van vrouwen versus mannen is hiermee niet opgelost.Minister De Geus:Mevrouw Westerveld zou gelijk hebben als ik zou zeggen dat wij dit op
zijn beloop laten, opdat de verzekeraars wel merken hoe dit juridisch uitpakt.
Dan zou er in de praktijk wellicht een ontmoedigend effect uitgaan op hetzij
de participatie hetzij de zwangerschap van ondernemende vrouwen of vrouwelijke
ondernemers. Het is maar net waar je de klemtoon legt, want in dit geval gaat
het samen, zowel het ondernemerschap als de zwangerschap als de zwangerschap
in zichzelf al niet een majeure onderneming zou zijn.Mevrouw Westerveld zegt dat er niet zoveel landen zijn die zo'n voorziening
kennen. Het is dan een extra punt om daarvan afscheid te nemen. Dit heeft
natuurlijk te maken met de vraag of de ILO-verdragen en andere internationale
richtlijnen naar hun aard anders in hun werking moeten worden beschouwd als
een land reeds een verplichting in dat kader heeft genomen. Hierover is vrij
veel gediscussieerd en wij hebben dit expliciet laten bekijken door onze experts.
Dit onderscheid wordt echter niet gemaakt. Dit zou namelijk ook weer opleveren
dat de strekking van die internationale verdragen ten opzichte van landen
met een zekere voorsprong op een bepaald gebied anders zou zijn. Wij zouden
wel aan een enorme overgangstermijn gebonden zijn als wij hier alleen maar
vanaf zouden kunnen komen door de opzegging van de verdragen. Dit is echter
niet de bedoeling van het kabinet. Ik zeg dit uitsluitend om de theorie rond
te maken.Mevrouw Westerveld (PvdA):Ik neem ook niet aan dat het kabinet overweegt om uit de EU te stappen?Minister De Geus:Wij zouden toch niet het risico willen lopen dat Turkije ons straks zou
verbieden om toe te treden? Wij denken daar niet over.Mevrouw Van Leeuwen (CDA):De minister zegt nu toe dat hij bereid is om op de kortst mogelijke termijn
zowel naar de Commissie gelijke behandeling als naar de ILO te gaan. Ik ga
ervan uit dat de ILO alles zal toetsen en dat de uitkomst zal zijn dat dit
in het private of publieke domein moet worden geregeld. Ook dit kan de ILO
aan de minister voorhouden. Dit ligt bij de Commissie gelijke behandeling
misschien net iets anders, maar ik ga ervan uit dat de minister een open vraag
zal stellen en dat hij het probleem waar wij tegen aan zijn gelopen in de
volle breedte zal laten zien onder toezending van de Handelingen.Minister De Geus:Ik zeg u toe dat ik dit met open vizier zal doen, maar ik voeg hieraan
toe dat ik daar niets nieuws van verwacht, omdat dit al gebeurd is. Ik wil
niet in de situatie belanden dat ik hier twijfel laat bestaan over de overtuiging
van de regering. Als ik die overtuiging niet zou hebben, zou ik de behandeling
van het wetsvoorstel moeten aanhouden, want dan zou ook kunnen worden gezegd
dat wij eerst maar eens het ILO-onderzoek moeten afwachten. Dit is de reden
dat wij dit eerst hebben gecheckt. Wat wij niet gedaan hebben en wat ik gehoord
uw ernstige zorgen over eventuele discriminatie bij zwangerschap wel wil toezeggen,
is dat ik mij tot de Commissie gelijke behandeling en de ILO zal richten.
Als dan blijkt dat het noodzakelijk is dat verzekeraars hun producten aanpassen,
zal dit in de premiestelling van de verzekeraars tot uitdrukking komen. Er
zal dan waarschijnlijk standaard in de polissen een zwangerschapsuitkering
worden meegenomen en daar moeten wij dan met zijn allen voor betalen. Voor
de verzekeraars is er geen "no-go"-situatie, absoluut niet. Zolang de verzekeraars
daartoe niet verplicht zijn, zullen zij dit echter nooit eigener beweging
in een polis onderbrengen.Mevrouw Westerveld (PvdA):Ik word ongerust als ik de minister over de verzekeraars hoor spreken.
Ik koppel dit dan aan de opmerking van mevrouw Van Leeuwen over een open vraagstelling.
De vraag aan de Commissie gelijke behandeling zou zich naar mijn mening ook
moeten uitstrekken tot de eventuele toelaatbaarheid van de beëindiging
van een publieke verzekering. De Commissie gelijke behandeling heeft zich
al uitgesproken over het feit dat verzekeraars niet mogen discrimineren en
dat het voornemen om het zwangerschapsrisico in de verzekering aan extra voorwaarden
te verbinden, discriminatie is. De vraagstelling zou daarom
ruimer moeten zijn. De vraag moet ook zijn of wij iets afschaffen terwijl
dit in de context van het Europese of internationale recht niet is toegestaan.Minister De Geus:Mijn toezegging aan mevrouw Van Leeuwen laat naar mijn mening niets aan
duidelijkheid te wensen over. Mevrouw Westerveld twijfelt hieraan, maar wij
doen dit niet en in onze vraagstelling zal die twijfel dus ook niet doorklinken.Mevrouw De Rijk (GroenLinks):Wij spreken nu over internationale verdragen en die zijn natuurlijk relevant,
maar ik zou de minister ook op de man af willen vragen hoe hij hier nu zelf
over denkt. Wat vindt hij ervan dat vrouwen – ook als straks geregeld
is dat vrouwen niet meer premie betalen dan mannen en dat het verschil hoofdelijk
wordt omgeslagen – zich toch eerder genoodzaakt zullen voelen om zo'n
verzekering af te sluiten, gewoon door het biologische verschil? Daar kunnen
de ILO of de Commissie gelijke behandeling zich niet over uitspreken, want
dit heeft geen betrekking op de private aanbieders, maar op de vraag of er
een verzekering moet worden afgesloten. Vindt de minister het dan terecht
dat de vrouwelijke ondernemer eerder kosten moet maken dan een mannelijke
ondernemer?Minister De Geus:Dit is een persoonlijke, maar misschien ook politieke vraag. Mijn opvatting
is verwoord in de stukken. Op het moment dat wij spreken over vrij ondernemerschap,
sta ik in principe zeer terughoudend tegenover een bemoeienis van de overheid
door bepaalde groepen werknemers extra te faciliteren of bepaalde voordelen
te geven.Mevrouw De Rijk (GroenLinks):Is dat volgens u een voordeel of het wegnemen van een nadeel?Minister De Geus:Dat hangt af van onze perceptie. Voor het ondernemerschap zijn heel veel
kwaliteiten nodig. Dat verschilt overigens per ondernemerschap. Er zijn ondernemers
die kiezen voor een fysiek zwaar bedrijfstype, maar er zijn ook ondernemers
die kiezen voor een bedrijfstype, waarvoor een veel grotere emotionele intelligentie
vereist is. Alle punten van kansongelijkheid die wij voor het werknemerschap
compenseren, hoeven naar mijn niet voor ondernemers gecompenseerd te worden
door de overheid.Mevrouw Westerveld (PvdA):Het EG-verdrag noemt als taakstelling voor de EU het wegnemen van ongelijkheid
in kansen tussen mannen en vrouwen. Vindt u dat zwangerschap onder deze taakstelling
dient te vallen?Minister De Geus:Daarvoor vallen natuurlijk principiële argumenten aan te voeren.
Maar als ik u mijn principiële overtuiging kenbaar maak, zijn de praktische
problemen nog niet opgelost. Met het oog op de praktijk ben ik blij dat verzekeraars
zwangerschap onder bepaalde condities verzekerbaar achten en bereid zijn om
zwangerschap op te nemen in de polis voor mensen die niet geaccepteerd worden
in een normale arbeidsongeschiktheidsverzekering.Voorzitter. De VVD-fractie heeft gevraagd om de inwerkingtreding met drie
maanden uit te stellen. Ik zal eerst ingaan op de kosten hiervan. Ik teken
daarbij aan dat de kosten voor mij geen doorslaggevend argument zijn om het
uitstel met drie maanden af te wijzen. Dat dit argument in dit geval voor
mij niet doorslaggevend is, laat natuurlijk onverlet dat ik u dit argument
wel moeten noemen. Uitstel met drie maanden van de inwerkingtreding van de
afschaffing van de WAZ kost in 2005 20 mln, in 2006 10 mln en in 2007 20 mln.
De totale kosten voor deze kabinetsperiode bedragen dus 50 mln. Ik huiver
bij de gedachte dat ik voor dit bedrag ruimte moet vinden op mijn begroting.
Ik sta namelijk inmiddels zo'n beetje met mijn rug tegen de "financiële
muur".Het doorslaggevende argument om uitstel af te wijzen is dat de dekking
intreedt op het moment dat de aanvrage bij de verzekeraar is binnengekomen.
Daardoor is het risico dat mensen lopen gedurende de periode dat de polis
wordt bewerkt, zodanig klein dat ik een uitstelperiode niet noodzakelijk acht.
Voorwaarde is natuurlijk wel dat mensen goed worden geïnformeerd. Daarin
is echter voorzien, want iedereen die op dit moment een WAZ-uitkering ontvangt,
krijgt hierover een persoonlijke brief. Verder zullen wij via algemene middelen
mensen via advertenties informeren. UWV zal dat ook doen. Ten slotte zullen
ook verzekeraars mensen hierover voorlichten. Het risico voor mensen wordt
door deze informatievoorziening beperkt tot de tijd tussen het moment dat
mensen kennis nemen van deze informatie en het indienen van een aanvrage bij
een verzekeraar. Die kleine tijdsspanne noopt wat mij betreft niet tot uitstel
met drie maanden.Mevrouw Swenker (VVD):Mensen die door een verzekeraar worden afgewezen, moeten een beroep doen
op het vangnet. Daardoor kan de procedure weleens langer dan drie maanden
kunnen duren. Zijn ook deze mensen met terugwerkende kracht verzekerd?Minister De Geus:Met de verzekeraars is afgesproken dat zij allemaal het vangnet zullen
aanbieden. Het moment van indiening van de aanvrage zal dan ook het moment
zijn van de dekking door het vangnet.Mevrouw De Rijk (GroenLinks):In de stukken staat een berekening van de kosten die het uitstel met een
half jaar, van 1 januari naar 1 juli, met zich heeft gebracht. Naar
mijn herinnering bedroeg die berekening 54 mln. Als dat juist is, is het toch
zeker onmogelijk dat uitstel met drie maanden ook 54 mln kost?Minister De Geus:Nee. Ik weet niet of u de juiste getallen noemt en, zo ja, of het dan
ook een meerjarige raming is. Ik sluit niet uit dat er sprake is van voortschrijdend
inzicht, maar volgens de laatste gegevens bedragen de kosten 20 mln voor 2005,
10 mln voor 2006 en 20 mln voor 2007. Deze bedragen zijn inclusief de uitvoeringskosten,
de weglek naar de bijstand en de handhaving van de zwangerschapsuitkeringen
voor bijzondere categorieën als de alfahulpen. Ik sluit niet uit dat
bij eerdere ramingen deze kosten buiten beschouwing zijn gebleven.Mevrouw De Rijk (GroenLinks):Ik verwijs u toch maar de memorie van toelichting. Ik heb dit stuk er
inmiddels op nageslagen en daarin staat inderdaad een meerjarige raming
van 54 mln. Dat is een raming inclusief alle posten die u zojuist noemde.Minister De Geus:Ik zal de memorie van toelichting hierop nazien. Ik noemde nu echter een
aantal posten dat meegenomen is, namelijk de uitvoeringskosten, de weglek
naar de bijstand en de handhaving van zwangerschapsuitkeringen voor bijzondere
categorieën als de alfahulpen. Als er inderdaad sprake is van voortschrijdend
inzicht, hebben wij bij de indiening van de memorie van antwoord de kosten
te laag geraamd. Ik ben dan ook blij dat wij het wetsvoorstel op dit moment
behandelen. Mocht het uitstel goedkoper zijn, dan verneem ik dat ook graag.
Als dat zo is, zal ik u dat laten weten. Ik ga daar echter niet van uit, want
deze raming is gebaseerd op de meest recente gegevens. Ik biedt u dus aan
om eventueel de onderbouwing te leveren van de raming dat uitstel met drie
maanden in deze kabinetsperiode 50 mln kost.Uw vraag is wel van belang voor de waarheidsvinding, maar zoals ik u al
aangaf niet voor mijn kernargument. Ik beroep mij immers niet op de kosten.
Ik heb dat niet gedaan, ook al zou ik met mijn rug tegen de muur kom te staan
als de Kamer mij zou dwingen om alternatieven te zoeken voor de financiering
van dit uitstel. Ik beroep mij louter en alleen op het argument dat een uitstel
met drie maanden niet nodig is, omdat de reden daarvoor, zekerheid bieden
voor de periode van behandeling van de aanvrage, achterhaald is, doordat de
verzekeraars hebben aangegeven dat zij de dekking zullen laten ingaan op het
moment dat de aanvrage bij hen binnen is gekomen.De fractie van GroenLinks heeft gevraagd of niet-verzekeren een verwijtbare
handeling oplevert op grond waarvan bijstand geweigerd kan worden. Dat is
mogelijk als de betrokkene zich niet heeft ingespannen om een adequate dekking
voor het risico te vinden. Er zijn natuurlijk situaties denkbaar dat mensen
wel die inspanning hebben geleverd, maar in de categorie niet-verzekerbaar
blijken te vallen. Dat zou betekenen dat zij na vijf jaar geen uitkering meer
zou ontvangen als zij voor die extra verzekering in aanmerking komen. In die
gevallen kan een bijstandsuitkering niet worden geweigerd. Een bijstandsuitkering kan wel worden geweigerd als men ervan af heeft
gezien om zo'n polis af te sluiten. Als een gemeente dat in een verordening
heeft vastgelegd, kan een gemeente stellen: u heeft niet gedaan wat u in uw
vermogen lag om het risico van inkomensderving af te dekken. Ik denk dat dit
ook in de voorlichting aan zelfstandigen moet staan. Er kan weliswaar altijd
een beroep worden gedaan op de bijstand, maar het staat de gemeenten vrij
om te toetsen welke inspanningen betrokkene zelf heeft geleverd om het risico
anderszins te dekken, zoals dat van een ondernemer zou mogen worden verwacht.Mevrouw Swenker heeft gevraagd waarom niet alle WAZ-gevallen worden aangeschreven.
Er is gekozen voor een drieluik, of eigenlijk een vierluik. Ten eerste het
individueel aanschrijven van alle uitkeringsgerechtigden, omdat het bericht
over de afschaffing van de WAZ bij hen een grote mate van paniek zou kunnen
veroorzaken. Ten onrechte, maar hun moet worden uitgelegd in hoeverre de dekking
en de uitkering doorlopen. Ten tweede is er een algemene voorlichting aan
alles en iedereen, omdat wij niet precies weten wie er ondernemer zijn en
in welke mate zij ondernemer zijn. Ten derde komt er een advertentiecampagne
van de verzekeraars. Ten vierde zijn de branches geattendeerd op de wenselijkheid
van voorlichting. De brancheorganisaties zijn hiervoor zelf verantwoordelijk.
Verder wijs ik erop dat de premiebetaling dit jaar is geëindigd, in het
zicht van de afschaffing van de WAZ. Dat weten de ondernemers ook. Ik ga er
weliswaar van uit dat heel veel kleine ondernemers zich nauwelijks met dit
soort vragen bezighouden, maar hun financieel adviseurs doen dat in de regel
wel. Zij hebben natuurlijk goede nota genomen van het feit dat er geen WAZ-premie
meer wordt betaald. Dit betekent dat wij er niet voor hoeven te kiezen om
iedereen die voor 1 januari WAZ-premie betaalde, nog een keer een nader
bericht te sturen.Mevrouw Swenker (VVD):Dit verbaast mij. Ik herinner mij dat ik zo nu en dan een belastingformulier
moet invullen, en daarop wordt steevast op de laatste bladzijde gevraagd of
ik inkomsten heb gehad in verband met de WAZ-premie. De belasting weet dus
feilloos wie wel of niet ondernemer is, althans wie er onder de verplichte
WAZ valt. UWV voert dit uit, dus die moet de bestanden hebben. Dit is dan
toch gewoon bekend? Wat pleit ertegen om deze mensen hier gewoon over te berichten?
Stel dat het 9 juli wordt of 1 augustus. Deze mensen of hun financieel
adviseurs moeten er gewoon op worden gewezen: pas op, weet waar je wel of
niet aan begint.Minister De Geus:Het bestand waar mevrouw Swenker over spreekt, is actueel tot en met eind
vorig jaar; alle wisselingen sindsdien ten aanzien van de WAZ-premie hebben
wij niet. Wij weten natuurlijk wel wie er belasting betaalt. In ieder geval
hebben wij iedereen bericht dat er vanaf 1 januari geen WAZ-premie meer
hoeft te worden betaald. Dit is gedaan in het zicht van de afschaffing van
de WAZ. Het is dus algemeen bekend in ondernemersland. Wij hebben gekozen
voor een vierluik, waarvoor ik hier verantwoording afleg: het individueel
aanschrijven van uitkeringsgerechtigden, de algemene voorlichting via advertenties
en brochures, een advertentiecampagne van de verzekeraars – wij hebben
daarvoor niet gekozen maar het legt wel gewicht in de schaal – en het
attenderen van de branches op de wenselijkheid van voorlichting. De brancheorganisaties
nemen dit ter harte. Zij hebben daarin een zekere eigen verantwoordelijkheid.De CDA-fractie heeft gevraagd: hadden de bezwaren tegen de WAZ niet anders
kunnen worden opgelost, gelet op de bestaande grote reserve in het AfZ? De
bezwaren tegen de WAZ zijn niet uitsluitend van financiële aard; dat
is overigens ook niet gesteld. Zelfstandigen kiezen uitdrukkelijk voor het
zelfstandig ondernemerschap met de daarbij behorende kansen en risico's. Het
gaat om een risico dat op zich goed privaat verzekerbaar is. De verzekeringen
tegen arbeidsongeschiktheid voor zelfstandigen worden niet altijd tot de verantwoordelijkheid
van de overheid gerekend.In het verlengde van het vorige punt is gevraagd: wat is er veranderd
sinds 1998? Ook anderen hebben erop gewezen dat het nog niet zolang geleden
is dat wij het verstandig vonden om de AAW te laten opvolgen door de WAZ.
Op dat moment was Nederland al een grote uitzondering met een dergelijke verzekering voor zelfstandigen. Wij zijn overigens nog steeds een
uitzondering omdat ook het risico dat niet samenhangt met beroepsziekten,
evenwaardig wordt gedekt in de WAO. In de AAW was er een dekking voor alles
en iedereen. Bij de afschaffing daarvan hebben wij gekozen voor de WAZ. De
sindsdien opgedane ervaringen met de WAZ en particuliere verzekeringen zijn
tegengesteld. De ervaringen met de WAZ zijn slecht. De premie is hoog en degenen
die er een keer een beroep op moesten doen, werden vaak teleurgesteld. Er
zijn veel ondernemers die premies moesten betalen, maar die uiteindelijk werden
geconfronteerd met hun eigen pogingen om het fiscale loon zo laag mogelijk
vast te stellen. Dit leidde dan tot een lage uitkering omdat er weinig loon
werd gederfd. De reactie was: begrijpt u dan niet dat ik als particulier hierdoor
in de problemen kom? Zo waren nu eenmaal de regels; de uitkering werd afgeleid
van het fiscale loon. Kortom, het was een verzekering waarmee de premiebetalers
noch de uitkeringsgerechtigden blij waren. Dit heeft een hele stroom van bezwaren
op gang gebracht.In het buitenland heeft men veelal geen publieke arbeidsongeschiktheidsverzekering
voor zelfstandigen. De consequenties van een eventuele afschaffing zijn onderzocht.
Deze geven geen aanleiding tot het instandhouden. Kortom, de weg leek begaanbaar.
De bezwaren zijn vooral uit de doelgroep zelf voortgekomen. Het is ook wel
weer begrijpelijk dat op het moment dat je zover bent, er binnen de totaliteit
van de doelgroep stemmen zijn die bepaalde aspecten nuanceren. Daarover gaat
het debat hier voor een deel. De algemene bevindingen hebben echter hun beslag
gekregen in het regeerakkoord; ook daarmee moet ik rekening houden. Hiermee
heeft een en ander een politieke vertaling gekregen die al enige tijd bekend
is. De afschaffing van de WAZ staat al geruime tijd in het regeerakkoord.Er kan dus worden gesproken van een WAZ-praktijk die na 1998 zowel voor
de premiebetalers als de uitkeringsgerechtigden niet bracht wat men ervan
had verwacht. In de omgeving, in het buitenland, is het in het algemeen niet
gebruikelijk om dit in een wet te regelen. Verder hebben wij gekeken of het
privaat kon, waarbij wij tot de conclusie kwamen dat dit mogelijk was. Hierover
is een politieke afspraak gemaakt, die de regering nu uitvoert. Hiermee is
een overtuigende redenering gegeven waarom dit toch de weg is om de problemen
met de WAZ op te lossen.De CDA-fractie heeft ook gevraagd om nadere informatie omtrent de groep
van ondernemers die op grond van verhoogde risico's niet of nauwelijks in
staat is om zich te verzekeren. In de memorie van antwoord is uiteengezet
dat de berekening lastig is door onvolkomenheden in de beschikbare statistische
informatie. Veel betekenis is uiteindelijk gehecht aan de uitkomsten van persoonsenquêtes
die door het CBS en Eurostat, het statistisch bureau van de Europese Unie,
werden verricht. Uit beide enquêtes komt naar voren dat circa 25% tot
30% van de ondervraagden hun gezondheid als "minder goed" ervaart, en dat
zo'n 30% van de ondervraagden bevestigend antwoordt op de vraag naar de aanwezigheid
van een "chronische fysieke of mentale aandoening, ziekte of beperking". Deze
gegevens zijn gekoppeld aan de aantallen zelfstandigen die nog niet particulier
verzekerd zijn en evenmin naast hun zelfstandige werkkring een werknemersstatus
hebben. De gezondheidsenquêtes waarop de berekening is gebaseerd, bevatten
geen specifieke en gedetailleerde informatie omtrent categorieën. Het
resultaat van deze bevindingen is een geschat aantal van 75.000 personen met
moeilijk verzekerbare risico's. Een getal dat noodzakelijkerwijs een grote
onzekerheidsmarge heeft.De CDA-fractie heeft verder gevraagd of het PZO geen gelijk heeft dat
drie maanden een te korte termijn is om een particuliere arbeidsongeschiktheidsverzekering
kwalitatief en tegen de laagste prijs te hebben geregeld. De betrokkene heeft
drie maanden tijd om een of meerdere aanvragen in te dienen voor een particuliere
arbeidsongeschiktheidsverzekering, en daarbij nog voor de alternatieve verzekering
in aanmerking te komen. Bepalend voor de termijn is het doen van een aanvraag,
niet het geregeld hebben. Er mag van worden uitgegaan dat verzekeraars ook
in die zin anticiperen op de afschaffing van de WAZ dat zij aanvragen voor
verzekering tijdig kunnen afhandelen. Ten tijde van de inwerkingtreding van
de Wulbz en de Pemba zijn door verzekeraars maatregelen genomen om de aanvangspiek
in aanvragen op tijd te kunnen verwerken. Wij vertrouwen erop dat ook deze
aanvragen tijdig kunnen worden afgehandeld. Dit laat onverlet dat het risico
bij de verzekeraars ligt vanaf het moment dat die aanvraag binnen is. Het
kan zijn dat betrokkene nog geen aanvraag doet en pas na een gesprek met een
collega, bij nader inzien of op grond van een andere afweging later toch een
aanvraag doet. Hoe lang is die tijd dan? De termijn is drie maanden. Dat is
dus niet de termijn om het kwalitatief helemaal goed te regelen, want dat
kan langer duren. Na die drie maanden kan dat best nog een week of tien, twaalf
zijn. Kortom, iemand die binnen drie maanden een aanvraag doet en die aanvraag
komt bijvoorbeeld binnen op 1 oktober, dan kan het daarna nog een week
of tien, twaalf duren voordat die verzekering helemaal rond is. Dat raakt
verder niet het risico van betrokkenen.Mevrouw Westerveld (PvdA):Ik begrijp het antwoord aan mevrouw Van Leeuwen over die een of twee maanden
helemaal. Maar is het feitelijk niet zo dat iemand morgen snel naar een verzekeraar
moet gaan omdat hij anders het risico loopt dat hij tussen de wal van de WAZ
en het schip van de datum van de aanvraag bij de nieuwe verzekeraar valt?Minister De Geus:Gedacht vanuit risicobeperking is het zo. De informatie zal hierop moeten
duiden. Het blijft natuurlijk altijd de afweging van de individuele ondernemer,
of hij uiteindelijk hiertegen een verzekering wil afsluiten. Het wordt geen
verzekeringsplicht.De vraag van mevrouw Van Leeuwen in het verlengde van het PZO ziet eigenlijk
op twee dingen: Hoe lang kunnen mensen in redelijkheid nog van gedachten veranderen
en tot de conclusie komen dat het eigenlijk toch wel verstandig is om mee
te doen? Daarvoor is een termijn van drie maanden adequaat, als dat maar niet
betekent dat binnen die drie maanden de verzekering helemaal in kannen en
kruiken moet zijn. Zoals ik al aangaf, geldt dan weer dat op het moment dat
de aanvraag binnen is de termijn van afhandeling en van het rond maken van
een kwalitatief goede verzekering tegen de laagste prijs kan
doorlopen. De effectieve datum van ingang van verzekering ziet in mijn voorbeeld
terug tot 1 oktober. Het feit dat iemand van 9 juli tot 1 oktober
een risico heeft gelopen, is inderdaad voor rekening van de betrokkene.Mevrouw Van Leeuwen (CDA):Dat is toch een slagje anders dan de minister aan het begin voorstelde.
Ik ben uitgegaan van 1 juli. Er zijn drie maanden, dus op 28 september
meld ik mij aan voor een arbeidsongeschiktheidsverzekering. Dan begint het
hele traject van acceptatie, maar ik ben verzekerd vanaf 1 of 9 juli.
Zo heeft de minister het gezegd?Minister De Geus:Nee, zo heb ik het niet gezegd. Ik heb gezegd dat het ingaat op het moment
dat de aanvraag van betrokkene bij de verzekeringsmaatschappij is gearriveerd.
In het voorbeeld van mevrouw Van Leeuwen betekent het dat als iemand op 28 september
een aanvraag indient die op 29 september in de bus valt en in behandeling
wordt genomen door de verzekeraar vanaf 29 september verzekerd is ook
al duurt het tot 2 november voordat de polis helemaal klaargemaakt is.Mevrouw Van Leeuwen (CDA):Ik neem een verwant gebied. Als men een ziekteverzekering wil afsluiten
en de kleine lettertjes moet vergelijken om de goedkoopste verzekeraar eruit
te halen, is men een aantal weken verder. Het gaat ons erom dat men een redelijke
termijn krijgt om zich van een andere verzekering te voorzien. Dan kan de
minister niet zeggen: 9 juli in het Staatsblad en 10 juli is de
valbijl. Daar gaat het ons over. Wij leven toch in een land waarin mensen
even de tijd krijgen om zo'n belangrijke beslissing te nemen? Er kunnen immers
honderden euro's verschil in premies zitten.Minister De Geus:Ik heb in antwoord op een vraag van mevrouw De Rijk aangegeven hoe het
zit met diegene die zegt wel een aanvraag te willen indienen maar niet gevangen
wil zitten in de grillen en grollen van die ene verzekeraar waar hij die aanvraag
heeft ingediend. Op dat moment staat het een persoon vrij om verschillende
aanvragen tegelijkertijd in te dienen. De verzekeraar waar hij uiteindelijk
de verzekering afsluit, zal de dekking accepteren vanaf het moment van de
aanvraag.Ik moet daarbij aangeven dat in verzekeringsland de termijn dat mensen
wachten met het indienen van een aanvraag nooit gedekt wordt. Dat is ook niet
het geval bij andere verzekeringen. Dit vergt ook geen nadere maatregel. Wij
stellen nu immers al vast dat grote aantallen zelfstandige ondernemers al
druk bezig zijn om die vraag te beantwoorden. De campagnes van de verzekeraars
lopen op volle toeren. Het is algemeen bekend dat de WAZ wordt afgeschaft.
Mevrouw Van Leeuwen en anderen duiden erop dat in die periode van afhandeling
het risico bij de betrokkenen ligt en de dekking pas ingaat nadat de verzekering
helemaal is afgesloten. Wij hebben de afspraak gemaakt dat de dekking ingaat
vanaf het moment dat de aanvraag bij de verzekeraar ligt.Mevrouw Van Leeuwen (CDA):Mijnheer de minister, u gaat er eigenlijk van uit dat op 10 juli
840.000 zelfstandigen de telefoon grijpen, tien verzekeraars opbellen, vragen
een offerte te leveren en toezeggen binnen een week te beslissen. Dat verwacht
u dan van deze mensen.Minister De Geus:Ik heb een iets ander beeld. Ik verwacht dat een zeer groot deel van deze
840.000 zelfstandigen daarmee al bezig is. Met die mensen vindt nu al overleg
plaats. Vervolgens ga ik ervan uit dat bij die 840.000 een aantal zit dat
nooit en te nimmer een arbeidsongeschiktheidsverzekering zal afsluiten. Verder
ga ik ervan uit dat er nog een restgroep is die op basis van de komende grote
campagne zowel van de kant van de overheid als van de kant van de verzekeraars
nog deze week of in de loop van de volgende week tot een beslissing zal komen.Mevrouw Swenker (VVD):Volgens mij wordt het ook verzekeringstechnisch een monstrum. Als iemand
tien verzekeraars aanschrijft die hem in potentie allemaal met terugwerkende
kracht zullen accepteren en hij rijdt nu tegen de vangrail waardoor hij voor
uitkering in aanmerking komt, welke van de tien moet dat met terugwerkende
kracht dekken? Ik geloof er niets van. Het spijt mij.Minister De Geus:De casus die mevrouw Swenker schetst, is niet denkbeeldig. Het aantal
gevallen waarin zich dat voordoet binnen de periode waarin op grote schaal
polissen worden afgesloten, is voor de verzekeraars behapbaar en oplosbaar.
Ik heb daar expliciet naar gevraagd omdat die situatie inderdaad niet denkbeeldig
is. In de gehele voorbereiding is alles bij de verzekeraars erop gericht om
vanaf 1 juli – die datum zal met alle moeite van dien naar 9 juli
schuiven – dekking te leveren. Men is erop ingericht om daarbij alle
technische zaken en ook risicozaken die kunnen voortkomen uit dingen die zich
voordoen gedurende de afhandelingperiode mee te nemen, of dat nu voor de verzekeraar
zelf is of voor de verzekeraars in onderling overleg. Wij hebben van de kant
van de verzekeraars de garantie gekregen dat dit een operationele aangelegenheid
is waar men garant voor staat. Was dat niet het geval geweest, dan had ik
nu een andere ingangsdatum voorgesteld.Mevrouw De Rijk (GroenLinks):Ik heb nog een vraag in aanvulling op de vraag van mevrouw Swenker. Hoe
langer ik erover nadenk, hoe minder ik de kant van de verzekeraars begrijp.
Uitgaand van een calculerende burger is het mogelijk dat die 850.000 mensen
gratis drie maanden lang verzekerd zijn. Als men slim is, gaat men het namelijk
aanvragen. Men kan immers "nee" zeggen tegen alle tien die aanvragen. Ik kan
mij niet voorstellen dat de verzekeraars die toezegging gedaan hebben.Minister De Geus:Dit is in de verzekeringswereld absoluut niet ongebruikelijk. De kosten
die de overheid zou hebben om op een latere ingangsdatum te komen, zijn recht
evenredig met het premievolume dat er voor de verzekeraars ontstaat. Er speelt
dus ook een commercieel belang. Wij hebben het hier over een grote groep mensen
die al bij de verzekeraars in dekking zijn met een aanvullende polis. Die
groep wordt natuurlijk heel gemakkelijk meegenomen. Wij hebben het over een
groot aantal mensen dat überhaupt nooit zo'n verzekering zou afsluiten.
Daarnaast hebben wij het over de mensen die op grond van het feit dat de WAZ
wordt afgeschaft tot de gedachte komen om toe te treden tot een particuliere
verzekering. Die groep is een deelverzameling van de totale
verzameling die hiervoor in aanmerking komt. De verzekeraars nemen het risico
dat er gedurende een behandelingsperiode een dekking moet worden geleverd.
Natuurlijk moet de verzekeraar bepalen vanaf welk moment de verzekerde in
dekking is. Dan hoopt de verzekeraar met de verzekerde tot een resultaat te
komen. Het risico van niet tot een resultaat komen in die periode is een risico
dat uit commercieel oogpunt door de verzekeraars genomen kan worden. Men kan
niet het risico nemen van het eerder ingaan van de arbeidsongeschiktheidsverzekering
nog voordat iemand met een aanvraag is gekomen. Het kan natuurlijk niet dat
iemand met een aanvraag komt en verzoekt om terugwerkende kracht en daarbij
en passant meedeelt dat er het een en ander gebeurd is in de tussentijd. Dat
is autoselectie.Mevrouw Van Leeuwen (CDA):Daar heeft de minister gelijk in. Maar ook al gaat het niet om die 840.000
en zal het voor 45% van de mensen die al een particuliere verzekering hebben
sneller gaan, wij mogen er toch van uitgaan dat zoveel mogelijk mensen zich
verzekeren. Ik vind het nogal wat als de minister stelt dat een groot aantal
zich niet zal verzekeren tegen arbeidsongeschiktheid. Maar dit terzijde, het
gaat altijd nog om honderdduizenden. Het gaat mij erom dat die honderdduizenden
mensen op een fatsoenlijke manier kunnen vergelijken welke verzekeraar zij
willen nemen. Dat hoeft geen overdreven lange termijn te zijn, maar het kan
toch niet zo zijn dat de minister de valbijl op 9 juli, midden in de
week, laat vallen.Minister De Geus:Er is van 1 juli geschoven naar 9 juli. Daarover is breed gecommuniceerd
in ondernemersland en in verzekeringsland. Die datum wordt in alle spots genoemd.
Alles staat nu op haren en snaren om mensen hierover te informeren. Nogmaals,
vanaf het moment dat de aanvraag binnen is bij de verzekeraar is het risico
gedekt. Dat kan ik de Kamer toezeggen. De regering heeft voor deze weg gekozen.
Ik kan geen andere route aanwijzen. Het gaat hier niet om 840.000 mensen,
maar wel om tienduizenden die tot zo'n afweging zullen komen. Die mensen wordt
een heel adequate toezegging gedaan, namelijk dat de dekking in zal gaan vanaf
het moment dat hun aanvraag voorligt.Mevrouw Westerveld (PvdA):De getallen vliegen ons hier om de oren. Het ene moment gaat het om heel
veel verzekerden. Het andere moment gaat het om een vrij kleine groep. Ik
wil dat terzijde schuiven. Mij gaat het puur om een betrouwbare overheid.
De minister kan wel zeggen dat er van alles gecommuniceerd is, maar hij vraagt
deze Kamer om een wetsvoorstel te accepteren waardoor midden in de zomervakantie,
pats boem, een verzekering wordt beëindigd. Er is geen opzegtermijn,
helemaal niets. Ik stel mij de zelfstandige al voor die op dit moment in Frankrijk
op vakantie aan het toeren is en een ongeluk krijgt. Die heeft zich niet aangemeld
en is dus niet verzekerd. Ik wil hier niet voorstellen om de hele boel drie
maanden uit te stellen, maar ik vind wel dat een regering die op zo'n manier
een regeling afschaft, daar enige verantwoordelijkheid voor zal moeten nemen.Minister De Geus:Dat is precies de reden waarom wij al zo lang bezig zijn met de communicatie,
waarom wij dat vierluik, zoals ik het net heb aangegeven, toepassen, waarom
wij met de verzekeraars hebben besproken dat vanaf het moment dat de aanvraag
binnen is, dekking geldt. Er zijn al heel wat aanvragen binnen. Heel veel
mensen hebben zich daar al op voorbereid. De ingangsdatum van de polis is
bepaald op het moment dat de WAZ wordt afgeschaft. Ik geef daarmee aan dat
de regering haar verantwoordelijkheid genomen heeft. Of zij die verantwoordelijkheid
goed genomen heeft, is ter beoordeling van deze Kamer. Maar wij hebben daarin,
voor zover het van ons afhangt, het maximale gedaan. Voor de behandeling van
vandaag was onvoldoende duidelijk dat de dekking ingaat op het moment dat
de aanvraag er ligt. Dan zou er een heel ander debat gevoerd worden, want
dan ontstaat de situatie dat de periode van afhandeling erbij komt. Hier praten
wij over een regeling die al lange tijd bekend is, zeker na de behandeling
in de Tweede Kamer. Heel veel betrokkenen zijn allang op de hoogte. Ik wijs
op de situatie dat er al een halfjaar geen premie wordt betaald. Ik heb aangegeven
om welke groepen het gaat. Het gaat om de mensen die al verzekerd zijn en
die eventueel een uitbreiding van de polis krijgen. Dat is niet de moeilijkste
groep. Dan zijn er nog de mensen die uiteindelijk nooit een verzekering zullen
willen. Dat is ook niet de moeilijkste groep. Het gaat om degenen die onder
invloed van het nieuwe gegeven dat de WAZ wordt afgeschaft hun keuze maken
voor een private verzekering. Als het gaat om die groep zullen wij, zoals
ik heb aangegeven, ons verantwoordelijk voelen voor een adequate en een tijdige
voorlichting.Mevrouw Meulenbelt (SP):De minister kan nu toch ondertussen waarnemen dat alle fracties die het
woord hebben gevoerd over deze kwestie vinden dat dit geen adequaat antwoord
is, dat er een gat valt voor de mensen om wie het gaat en dat het helemaal
niet onmogelijk is om uitstel te verlenen. Het is geen grote onwil. Iedereen
vindt dat dit niet zo kan. Mijn vraag aan de minister is: wat nu als wij het
als Kamer gewoon niet goed vinden?Minister De Geus:Wat u stelt, ervaar ik als een debat op argumenten. Ik heb deze Kamer
daar nog geen oordeel over horen uitspreken. Ik vind dat wij allereerst moeten
debatteren op argumenten. De argumenten voor het standpunt van de regering
geef ik uit volle overtuiging.Voorzitter. Van de kant van het CDA is gevraagd waarom de oplossing van
MKB Nederland – het eerste jaar geen vermogenstoets voor onverzekerbare
risico's in plaats van de alternatieve oplossing van het verbond – niet
nader onderzocht is. De door MKB Nederland in eerste instantie bepleite oplossing
impliceert een publiek vangnet. Dat kan leiden tot afwentelinggedrag door
verzekeraars. Een specifieke regeling binnen de Wet werk en bijstand voor
zelfstandigen is bezwaarlijk en kent bovendien het gevaar van precedentwerking.
Een WWB-achtige oplossing houdt bovendien in dat betrokkenen ook arbeid in
dienstbetrekking zouden moeten aanvaarden. Of dat op draagvlak kan rekenen
onder de zelfstandigen wordt betwijfeld. Voor degenen die langer dan een jaar
arbeidsongeschikt zijn, biedt het voorstel al helemaal geen oplossing. Op
grond van die bezwaren, alsmede de door het Verbond van verzekeraars
aangereikte oplossing, is geen nader onderzoek van de oplossing van MKB Nederland
verricht.Dan is gevraagd naar de problemen die er rijzen voor de koopkrachtontwikkeling
bij de afbouw van het vermogenssaldo. Het financiële beeld op macroniveau
ziet er zo uit dat het EMU-saldo neutraal is. Het is ook lastenneutraal vanwege
de gesaldeerde verhoging van de AOF-premie met 0,45 procentpunt. De koopkrachtontwikkeling
wordt dus niet beïnvloed.Gevraagd is of het niet wrang is dat degenen die in het kader van de WAZ
premie hebben betaald niet langer zouden kunnen meegenieten van de reserve
in het AFZ. Door het feit dat vanaf 1 januari 2004 de WAZ-premie op 0%
is gesteld, wordt in het eerste halfjaar voor een derde ingeteerd op de AFZ-reserve,
namelijk circa 0,45 mld euro van de in totaal 1,2 mld euro die er begin 2004
was. Op die wijze genieten ook degenen zonder WAZ-uitkering van de reserve
van het AFZ.Zou in theorie sprake kunnen zijn van een termijn van drie maanden plus
12 weken als periode van terugwerkende kracht? We hebben dat debat zojuist
zeer verhelderend gevoerd. De enige termijn die thans relevant is voor de
WAZ-verzekerde, is de termijn van drie maanden waarbinnen de reguliere arbeidsongeschiktheidsverzekering
moet zijn aangevraagd. Degenen die in aanmerking komen voor de alternatieve
verzekering, zullen vanaf de datum van afschaffing van de WAZ onder die dekking
vallen. Of er feitelijk sprake is van een periode van terugwerkende kracht
langer dan drie maanden, is voor betrokkene niet relevant. Dat hangt namelijk
af van de periode die de betreffende verzekeraar nodig heeft om de acceptatieprocedure
voor de reguliere verzekering te doorlopen en vervolgens die voor de alternatieve
verzekering. Ik moet even een nuance aanbrengen. Ik heb zojuist gezegd: degenen
die in aanmerking komen voor de alternatieve verzekering, zullen vanaf de
datum van afschaffing van de WAZ onder die dekking vallen. Het is anders dan
ik het zojuist betoogd heb. Ik heb dat zojuist met argumenten aangegeven.
Het moet zijn: degenen die in aanmerking komen voor de alternatieve verzekering
zullen vanaf de datum van aanvrage of zoveel later als daar is de datum van
afschaffing van de WAZ ... Dat ziet dus op de gevallen waarin de aanvraag
eerder is gedaan dan de feitelijke afschaffing van de WAZ.Ik ben verder nog een verklaring schuldig over wat er is gebeurd in de
periode 2003 tot 2004. Ik ben daar zojuist al op ingegaan. Er is in die periode
zeer intensief overlegd met verschillende partijen, niet alleen verzekeraars
maar ook groepen van zelfstandigen. Er is ook bij de ILO expertise betrokken.
Dat is misschien onvoldoende uit het dossier gebleken, mevrouw Van Leeuwen.
Dat alles heeft geleid tot een zeer zorgvuldige voorbereiding. Er is dus geen
sprake van dat er tussen 16 mei 2003 en april 2004 niets is gebeurd.
Op die datum is het wetsvoorstel ingediend. Er zit ook de adviesprocedure
bij de Raad van State bij. Kortom, er is sprake van een betrekkelijk normaal
proces, waarin een zeer zorgvuldige voorbereiding heeft plaatsgevonden.De SGP heeft gevraagd naar mensen van 55 jaar en de alternatieve verzekering.
De alternatieve verzekering is voor alle moeilijke gevallen. Het betreft de
gezondheid, maar ook moeilijkheden met betrekking tot de leeftijd. De alternatieve
verzekering is niet gereserveerd voor een bepaalde groep. Deze verzekering
is ongeacht risico's van gezondheid en leeftijd toegankelijk.Mevrouw Westerveld (PvdA):Mevrouw de voorzitter. De minister heeft mijn allerbelangrijkste vraag
niet beantwoord. Ik heb hem voorgehouden wat de vier wezenlijke verschillen
zijn tussen de huidige WAZ-dekking en de alternatieve verzekering die verzekeraars
aanbieden aan de moeilijke gevallen. Ik heb hem gevraagd waarom hij niet van
mening is dat de overheid die mensen 30 jaar in een verzekering houdt, verantwoordelijk
is voor het feit dat deze mensen nu de jongsten niet meer zijn en geen behoorlijke
verzekering meer kunnen afsluiten? Ik begrijp dat niet.Minister De Geus:Voorzitter. Ik zal de beantwoording uit mijn hoofd moeten doen, omdat
ik deze niet in de papieren terugvind. We hebben hier in het departement intensief
naar gekeken en we hebben hier in de Tweede Kamer ook intensief over gesproken.
De alternatieve verzekering is qua product op alle vier de punten die mevrouw
Westerveld noemt, minder dan de WAZ. Als het product van de alternatieve verzekering
beter gemaakt zou worden, zou de premie voor de alternatieve verzekering de
hoogte in vliegen. Het is daarom voor de ontwikkeling van het alternatieve
product van belang geweest dat er overleg heeft plaatsgevonden tussen de verzekeraars
en MKB Nederland. De bedoeling was om tot een adequaat product te komen dat
enigszins betaalbaar zou zijn en recht zou doen aan de dekking van het risico
van het hoogst noodzakelijke. Het mag evident zijn dat deze dekking niet zo
groot is als wanneer je iedereen laat meebetalen, zoals in de WAZ. Het risico
van een verdere verbetering van het product zou zijn dat de premie voor gewone
mensen niet meer op te brengen zou zijn.Mevrouw Westerveld (PvdA):Mevrouw de voorzitter. Dit is geen antwoord op mijn vraag. De premie moet
natuurlijk omhoog als er verder niets gebeurt. Het zijn communicerende vaten.
Mijn vraag is waarom de overheid zich daar niet verantwoordelijk voor voelt.
Je zou het ook anders kunnen zeggen. Wanneer de overheid tegen de verzekeraars
zegt: hier heb je de groep moeilijk verzekerbaren, wat hebben jullie ze te
bieden, van ons heb je geen cent te verwachten, dan zijn er twee opties. De
verzekering is niet te betalen of de verzekering stelt qua dekking geen fluit
voor. Het is de tweede optie geworden. Maar mijn vraag is waarom de overheid
niet vindt dat zij op enigerlei wijze ondersteuning moet verlenen tegenover
mensen die 30 jaar in de publieke verzekering zijn gehouden.Minister De Geus:Mijn argumentatie daarvoor is de volgende. Het antwoord vanuit de groepen
zelf en op de vraag of deze publieke verzekering in stand zou moeten blijven
is ten principale dat deze verzekering kan vervallen. Dat betekent dat het
risico van arbeidsongeschiktheid voor ondernemers ten principale geen overheidsrisico,
geen risico in het publieke domein is. Als je vervolgens kijkt naar de vraag
van mensen die nu al een tijd verzekerd zijn en op het punt staan om een keuze
te maken, dan zien je twee zaken ontstaan. De ene is de mogelijkheid om zich
particulier te verzekeren. De andere is om, als dat niet mogelijk
is, een alternatief product te hebben. Daarbij moet de vraag beantwoord worden
of het alternatieve product en de toegankelijkheid daarvan van dien aard is
dat de regering de beslissing kan nemen om de WAZ te beëindigen. Op die
vraag is het antwoord "ja" geweest. De regering heeft daarbij gekeken naar
de prijs/kwaliteitverhouding van het product dat er uiteindelijk ligt en de
overeenstemming die daarover is bereikt tussen het Verbond van verzekeraars
en MKB Nederland.De voorzitter:Ik krijg het verzoek van de woordvoerder van de CDA-fractie om de vergadering
gedurende vijf minuten te schorsen. Ik neem aan dat de anderen hiermee akkoord
gaan.De vergadering wordt van 22.13 uur tot 22.28 uur geschorst.Mevrouw Westerveld (PvdA):Voorzitter. Het zal de minister duidelijk zijn dat niet alle sprekers
die hij tegenover zich treft, erg gelukkig zijn. Laat ik met een positieve
noot beginnen.Ik ben blij met de toezegging van de minister dat hij bereid is, het onderwerp
van de zwangerschaps- en bevallingsuitkering aan twee gezaghebbende organen
voor te leggen. Ik heb er alle vertrouwen in dat de vraagstelling zo ruim
zal worden als wij in eerste termijn hebben aangegeven. Ik ga er ook van uit
dat wij van die route op de hoogte worden gesteld, zodat wij van het begin
tot het einde zien wat er precies is gevraagd en wat daar uiteindelijk uitkomt.
Misschien ben ik ietsje te optimistisch, maar ik heb ook begrepen dat de minister
bereid is om maatregelen te nemen als het antwoord luidt dat de regering dit
op grond van internationale verplichtingen niet kan doen en wij vandaag toch
met deze wet zouden hebben ingestemd. Ik hoor de minister dat graag bevestigen.Het onderwerp waarbij werkelijk de hele Kamer op haar achterste benen
stond, is het moment van ingang. Misschien krijgen wij daar straks nog iets
over te horen. Eerlijk gezegd kan het mij niet eens zoveel schelen over hoeveel
mensen wij het hebben. Ik vind het argument van een betrouwbare overheid ook
heel belangrijk. Ik had in zoverre een beetje met de minister te doen, dat
hij van de ene fractie te horen kreeg dat hij al veel eerder met mailen en
informatie verstrekken had moeten beginnen en van de andere fractie dat het
tegenover de Eerste Kamer onbehoorlijk is als hij al doet alsof de wet is
aangenomen. Of je nu door de hond of de kat wordt gebeten... Het ingewikkelde
is natuurlijk dat de regering van oordeel is dat wij op zo'n straf tijdpad
wetten moeten aanvaarden en laten ingaan. Een private verzekeraar zal toch
op z'n minst zijn cliënten een maand opzegtermijn moeten gunnen. Hij
kan er ook niet mee weg komen als hij mensen tevoren laat weten dat hij iets
overweegt. Nadat mensen een brief krijgen waarin staat dat de verzekering
zal ophouden, zal er een periode moeten zijn waarin mensen zich kunnen oriënteren.
Er moet rekening gehouden worden met het feit dat mensen met vakantie zijn.
Kortom, een zekere periode waarin mensen een plan kunnen trekken, hoort er
minimaal bij.Ik ben wel blij met de opmerking van de minister dat hij het samen met
de verzekeraars voor elkaar heeft gekregen dat men het inlooprisico draagt
in die zin dat er sprake is van een verzekering als iemand zich aanmeldt.
Tegelijkertijd slaat mij de schrik om het hart als ik denk aan de voorbeelden
die hier vandaag gegeven zijn over de aspirant-verzekerde die zes maatschappijen
tegelijkertijd heeft benaderd en vervolgens iets krijgt. Ik zie de komische
taferelen al voor me. Ik vind dat de overheid voor die situatie enige verantwoordelijkheid
draagt als op deze manier wetgeving wordt gemaakt. Dat is voor mijn fractie
zonder meer een reden om niet met dit tijdpad akkoord te kunnen gaan.De allergrootste pijn zit voor mijn fractie niet eens zozeer bij de aanloop –
dat is onbehoorlijke wetgeving – als wel bij het feit dat dit kabinet
zijn verantwoordelijkheid niet neemt. Ik haal maar eens een bekende zegsman
van dit kabinet aan. Fatsoen moet je doen. Ik begrijp niet dat de minister
daar niet net zo over denkt. Een land heeft 30 jaar lang een publieke verzekering.
Het kan mij niet eens schelen of die mensen nu premieplichtig waren of niet.
Zij krijgen de boodschap dat zij hun risico niet hoeven te verzekeren omdat
er een verzekering is. 28 jaar later houden wij met die verzekering op. De
regering die dat doet, draagt een bijzondere verantwoordelijkheid voor de
mensen die al die tijd die polis hebben gehad. In de wandelgangen werd weleens
het voorbeeld gegeven van een willekeurige private verzekeraar, die ook weleens
zijn polisvoorwaarden verandert, maar daarmee kun je het niet vergelijken.
Wij hebben hier te maken met een overheid die mensen jarenlang verplicht heeft
om zich in dit stelsel te verzekeren. Als wij de WAZ nu afschaffen, hebben
wij de verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat die mensen minimaal de
dekking houden die zij hadden. Hoeveel mensen het zijn weten wij niet, maar
wij weten dat er mensen zijn die dit risico niet meer fatsoenlijk verzekerd
krijgen. Dan kunnen wij wel smalende woorden uitspreken over de geringe dekking
van de WAZ, maar de WAZ was wel wat.Het vangnet dat de minister nu voorstelt, is vele male slechter. Ik heb
de vier verslechteringen al aangegeven. Dat is ook niet zo verwonderlijk.
De minister gaat immers met een club onverzekerbaren naar een commerciële
branche. Hij vraagt hun om deze mensen tegen een acceptabele premie over te
nemen. Hij blijft de acceptabele premie benadrukken. Dan weet je al van tevoren
dat daar een verzekering uitrolt die inhoudelijk niks voorstelt. Dat is dan
ook precies wat hier wordt aangeboden: een verzekering die inhoudelijk niks
voorstelt. Hoe de regering het ook gaat doen – zelf een vangnet maken
of de verzekeraars die deze mensen aannemen financieel ondersteunen zodat
het een WAZ-verzekering wordt – daarover heb ik op dit moment nog geen
uitgesproken ideeën. Door PZO zijn ons drie opties voorgeschoteld: de
commerciële optie, de WAZ-vervanger en het vangnet. Ik vind dat optie
drie inhoudelijk optie twee moet worden. Er zal dus iets geregeld moet worden
waardoor de dekking voor de onverzekerbaren, als zij strakjes naar de commerciële
maatschappijen gaan of naar de overheid, niet zo erg achteruitgaat als volgens
dit voorstel. Als daar helemaal geen voorziening voor getroffen wordt, dan
vind ik dat een grof schandaal.Mevrouw De Rijk (GroenLinks):Voorzitter. In de eerste termijn ging het om de vraag wie
de WAZ nou wil afschaffen en wie niet. Dat is kenmerkend voor een voorziening.
Het stuit mij dan ook een beetje tegen de borst als wij in het debat steeds
schermen met degenen die niet zoveel aan de WAZ hadden of die er relatief
veel voor betaalden. Dat doet immers niet af aan het feit dat een grote groep
mensen die wel iets aan de WAZ had, straks de dupe wordt van de afschaffing
ervan. Daar wil ik mee beginnen. Ook is veel gesproken over de ingangsdatum.
Ook daarover wil ik iets zeggen.Het belangrijkste is dat het vangnet volstrekt onvoldoende is. Ik vind
het jammer dat de minister het tot nu toe in ieder geval laat bij de uitspraak
dat dit voor het kabinet geen belemmering was om het boeltje maar af te schaffen.
Extra bezorgd werd ik toen het ging over de bijstand. Wat was er tot nu toe
aan de hand? Stel, je wordt zelfstandig ondernemer. Je verdient daarmee niet
zoveel. Je betaalde geen WAZ-premie, maar was al dan niet WAZ-verzekerd. Vervolgens
gaat het niet zo goed met je onderneming en die houdt op te bestaan. Dan kwam
je gewoon in de bijstand. Daar kon je althans aanspraak op maken. Nu zegt
de minister echter met zoveel woorden dat de gemeenten diegenen mag weigeren
die de particuliere verzekering niet hebben aangevraagd. Iedereen die deze
niet aanvraagt en niet in aanmerking wil komen voor het vangnet als hij voor
de gewone verzekering wordt geweigerd, krijgt daarna geen bijstand. De vangnetverzekering
kost € 2200. Voor mensen met een zelfstandige onderneming die niet
zoveel verdienen, betekent dit een lastenverzwaring van € 2200 per
jaar, tenminste als je in de toekomst je bijstandsuitkering niet in gevaar
wilt brengen. Dat is de maximale premie voor het vangnet. Wil de minister
daar nog even specifiek op ingaan?Er is al veel gezegd over de zwangerschaps- en bevallingsuitkering. Ik
ben nog steeds benieuwd om te horen wat de minister zelf acceptabel vindt.
Ik zie het los van de internationale verdragen. Ik leg ze maar net zo ruim
uit als mijn collega Westerveld heeft gedaan. Het zou mij een beetje tegenvallen
als de minister alleen maar zegt dat vrouwen de pech hebben dat zij meer kans
hebben op een zwangerschap. In eerste termijn hoorde ik de minister ook al
zeggen dat vrouwen het geluk hebben dat zij misschien wel meer emotionele
intelligentie hebben. Hij wilde de pech die vrouwen biologisch gezien hebben
om die reden niet wegnemen via een publieke verzekering. Dan had hij het ook
nog over de extra kracht van mannen, want zij kunnen weer andere dingen. Ik
geloof toch echt dat wij emotionele intelligentie niet kunnen wegstrepen tegen
het biologische risico op zwangerschap. Ik krijg graag een reactie.Dan ga ik nog in op de ingangsdatum. Mevrouw Westerveld zei: of je nu
door de hond of de kat wordt gebeten. Het is natuurlijk goed dat er veel voorlichting
wordt gegeven: hoe meer, hoe beter. Het is alleen onterecht om op grond daarvan
te zeggen dat de WAZ per 9 juli kan worden afgeschaft. Dan is de vraag
hoe serieus de minister de Eerste Kamer neemt. Hij gaat er kennelijk van uit
dat daar verder niets gebeurt. Iedereen had erop kunnen rekenen en had daarop
moeten anticiperen. Iedereen had dit dus al lang van tevoren kunnen regelen.
Het zou mij tegenvallen als de minister niet ingaat op de uitspraken van een
brede meerderheid van deze Kamer.Mevrouw Swenker (VVD):Voorzitter. Ik heb twee punten. Het is goed te horen dat iedereen wordt
geaccepteerd in het vangnet. De minister heeft gezegd dat daarover afspraken
met verzekeraars zijn gemaakt. Volgens mij is dat verboden, althans in strijd
met het kartelrecht. Heeft de minister dat kortgesloten met de NMa en met
het oog op de Europese schaderichtlijnen misschien ook wel met de Europese
Commissie in Brussel?Ik heb begrepen dat er eigenlijk geen sprake is van terugwerkende kracht
van een verzekering, maar van een voorlopige dekking bij de aanvraag, om iets
meer in verzekeringstermen te blijven. Dat is wel gebruikelijk bij verzekeraars.
Daar kan ik mij dus wel iets bij voorstellen, althans meer dan bij de terugwerkende
kracht. Het is waar dat de verzekeraars al veel aan publicatie hebben gedaan.
De minister heeft gezegd dat hij nog een voorlichtingscampagne gaat beginnen.
Nu moet deze wet op 9 juli ingaan en ik weet niet hoe snel mensen voorlichting
kan worden gegeven. Het lijkt mij dat dan toch een beetje mosterd na de maaltijd
te worden. Misschien is 1 oktober wat te veel gevraagd, maar laten wij
dan in ieder geval proberen om deze maand met de voorlichtingscampagne te
starten en op 1 augustus of daaromtrent uit te komen.Mevrouw Van Leeuwen (CDA):Mevrouw de voorzitter. Allereerst dank ik de minister voor zijn antwoorden,
vooral voor zijn toezegging om de moeilijke kwestie van zwangerschap en bevalling
voor te leggen aan de ILO en de Commissie gelijke behandeling. Ik ga ervan
uit dat wij de uitkomst daarvan zullen krijgen en dat wij die op eigen waarde
zullen kunnen schatten, ook wat betreft de consequenties die wij daaraan moeten
verbinden.Ik heb begrepen dat het inlooprisico is afgedekt. De aanvraagdatum is
heel bepalend vanwege de voorlopige dekking. Ik ga nog even in op het antwoord
op mijn vraag over de vrijlating in het kader van de ABW van de vermogenstoets.
De vangnetconstructie is een minimale constructie. Het is geen grof schandaal,
zoals werd gesuggereerd, laat ik dat voorop stellen. Dan ken ik wel andere
grove schandalen, zoals de Algemene nabestaandenwet, waarbij helemaal niets
aan reparatie werd gedaan. Hier ligt een minimale vangnetconstructie. De ondernemers
zeggen zelf dat zij van deze verzekering af willen. Ik heb grote moeite met
mijn persoonlijke lidmaatschap van het MKB, want ik vind dat het MKB de zwakkeren
aardig in de steek laat. Dat stelt mij teleur in een maatschappelijke organisatie
en dat doet mij groot verdriet. Dan is het niet direct de taak van de overheid
om een luxueuze regeling voor te stellen. Een publieke regeling voor deze
kleine groep kan ook nauwelijks. Daarom vond ik de vangnetconstructie wel
een vondst. De moeilijkheid zit voor mij in het tweede jaar alsmede in die
vijf jaar voor de mensen die echt gezondheidsrisico's hebben. Daarom koppelde
ik het ook aan de ABW en de vermogenstoets. Op die vraag hoeft de minister
vanavond geen antwoord te geven. Wil de minister eens kijken naar de groep
die het om deze reden niet durft de vangnet constructie aan
te gaan? Als de minister daar een oplossing voor kan bedenken, dan denk ik
dat wij dan een heel eind komen. Ik wil vanavond niets anders dan een toezegging
in dat opzicht. Ik heb begrepen dat de IOAZ met het verdwijnen van de WAZ
ook van de baan is. De vraag is of de minister dat op deze wijze moet koppelen.
Moeten wij daarover niet nog een keer van gedachten wisselen? Dat kan nu niet.
Ik vind ook dat de wet moet doorgaan, omdat er dan duidelijkheid komt. Ik
vind wel dat wij dat moeten openhouden en dat wij daarop moeten terugkomen.Dan kom ik bij de opmerkingen over de betrouwbare overheid. De minister
heeft wel gemerkt dat de CDA-fractie daar erg mee zit. De minister heeft gelijk
dat er al maanden en maanden over is gepraat. De individuele WAZ-verzekerde
moet echter beslissingen nemen die zijn portemonnee raken. Ik vind dat wij
daar zo mee moeten omgaan dat wij elkaar recht in de ogen kunnen kijken. Ik
heb begrepen dat het kostenaspect niet het voornaamste is. Mevrouw Swenker
zei dat ook al. Zij had aanvankelijk 1 oktober in haar hoofd. Alles gehoord
hebbende, zou dat wat korter kunnen zijn, maar voor mij is 1 augustus
toch wel een minimale datum. Dan is iedereen erover ingelicht, ook de mensen
die met vakantie gaan. Ik zou dat nooit doen. Ik zou onmiddellijk een verzekeraar
bellen, want ik zou het risico niet willen lopen dat ik tijdens mijn vakantie
een ongeluk kreeg. Misschien wil de minister nog nadenken over de datum van
1 augustus. Dan zal de CDA-fractie zich niet verder verzetten.De andere punten laat ik maar liggen, want ik had beloofd om het kort
te houden.De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter. Ik dank de minister voor de beantwoording. Hij heeft een aantal
toezeggingen gedaan, bijvoorbeeld de adviesaanvrage rondom de problematiek
van de zwangerschapsuitkering. Hij heeft duidelijk gezegd dat iedereen wordt
geaccepteerd. Mevrouw Swenker heeft daar nog wat aanvullingen op gevraagd.
Dat vinden wij positief. De minister heeft ook gezegd dat er al een traject
in gang is gezet. In de vakbladen was er al het nodige over te lezen, dus
men kon het weten. Ik blijf van mening dat je mensen even de tijd moet geven.
De suggestie van mevrouw Van Leeuwen over een andere ingangsdatum heeft ook
mijn steun.Samenvattend, de wet op zich was ook niet goed. Bij alle discussie die
wij hebben, moeten wij incalculeren dat er zaken in zaten die niet goed uitpakten.
Dat is in eerste termijn ook al gezegd. Dat moet je laten meewegen. Als je
de wet laat verdwijnen, moet je wel fatsoenlijk omgaan met de mensen die het
aangaat. Daar pleit ik dan ook voor.Minister De Geus:Voorzitter. Tijdens de schorsing heb ik mij kunnen verstaan met mijn ambtenaren.
Ik heb heel serieus nagedacht over een paar moeilijke vragen. Ik heb mij zelfs
even verstaan met mijn aanspreekpunt bij het Verbond van verzekeraars. De
ingangsdatum raakt niet alleen de verwachtingen van de betrokkenen, maar ook
de verwachtingen die zijn gewekt in het verkeer met de verzekeraars waarbij
al heel wat polissen lopen onder de voorwaarde dat de verzekering per 1 juli
ingaat of zoveel later als dat ingevolge wetgeving mogelijk is. Op het moment
dat de datum wijzigt, gaat het om verschuivingen in de risicodekking die ook
uit een oogpunt van goed verzekeraarschap veel moeite opleveren.Ik heb goed geluisterd naar de argumenten die zijn genoemd. Van de kant
van de fractie van de Partij van de Arbeid is een vergelijking getrokken met
andere contracten waarbij toch tenminste een opzegtermijn van een maand nodig
is. Van de kant van de VVD-fractie is gevraagd om het, als het niet 1 oktober
kan zijn, dan in ieder geval 1 augustus te laten zijn. Van de kant van
de CDA-fractie is het aspect van de betrouwbare overheid genoemd en is gesproken
over enige weken na 9 juli, wat ook zou uitkomen op ten minste 1 augustus.
Ik zeg toe dat 1 augustus 2004 de ingangsdatum wordt van de afschaffing
van de WAZ. Ik doe dat omdat ik inzie – en dat is waarvoor zo'n debat
in alle scherpte goed is – dat het uitmaakt of een datum die lang van
te voren bekend is, valt binnen een periode waarin alles en iedereen gespitst
is op elke verandering die eraan komt of in een periode waarin dit een betrekkelijk
nieuw moment van afweging is, ook al is het maar voor een kleine groep. Dat
geeft ons ook de mogelijkheid om serieus aandacht te besteden aan de voorlichting
en om na te gaan in hoeverre mensen na de eerste campagne op de hoogte zijn.
Het geeft ons dus ook de mogelijkheid om de voorlichting door de overheid
in combinatie met die door de verzekeraars maximaal in te richten. Dat is
ook mijn voornemen.Mevrouw Westerveld van de Partij van de Arbeid heeft nogmaals de vraag
gesteld: hoe kan het dat een overheid die afscheid neemt van een publieke
polis het zover laat komen dat er iets voor in de plaats komt waarvan het
product niets voorstelt? Ik breng dit in relatie met de vraag van mevrouw
Van Leeuwen in eerste termijn wat er is gebeurd tussen 16 mei 2003, toen
het in het regeerakkoord stond, en het moment waarop het wetsvoorstel kwam.
In die tijd is er zeer zorgvuldig niet alleen vanuit het departement, maar
ook door belangenorganisaties en verzekeraars gezocht en gezocht. Lange tijd
is er discussie gevoerd over de vraag of een private vangnetconstructie, als
die zou worden gemaakt, toereikend en acceptabel zou zijn. Er is maanden van
serieus werk aan besteed. In die maanden hebben verzekeraars en vertegenwoordigers
van MKB en van het departement gekeken of het product dat eruit zou komen
acceptabel zou kunnen zijn. Wij hebben het ook van belang gevonden om met
een voorstel te komen op het moment dat wij wisten dat het én acceptabel
zou zijn voor de doelgroep én juridisch voldoende safe zou zijn. Dat
is de reden dat het zo'n tijd heeft geduurd. Dat is ook de reden dat ik durf
te stellen dat het product wel iets voorstelt. Ik heb niet gezegd dat het
evenwaardig is aan de huidige WAZ. Ik heb aangegeven dat het naar omstandigheden
een voldoende en afdoende product is. Dat mevrouw Westerveld en ik daarover
van mening verschillen, spijt mij, maar ik kan slechts in alle openheid de
afwegingen melden en rekenschap afleggen van de keuzes die de regering heeft
gemaakt.Mevrouw De Rijk van GroenLinks heeft mij gevraagd nader in te gaan op
de man/vrouwverschillen. Kennelijk moet daarin eventueel de pech van het geen
inkomen verwerven tijdens een zwangerschap worden weggestreept
tegen andere dingen. Ik zal niet ingaan op de verleiding om wat dat betreft
een volledige man/vrouwvergelijking te maken met daarin een uitkomst die er
misschien toe leidt dat ik er per saldo mee kan leven man te zijn en zij er
per saldo mee kan leven vrouw te zijn. Het gaat er hier natuurlijk om in hoeverre
wij de man/vrouwverschillen in het ondernemerschap tot een publieke verantwoordelijkheid
rekenen om daarin een zekere solidariteit te waarborgen. Het gaat er dan natuurlijk
ook om tot hoever je daarin wilt gaan. De regering heeft aangegeven te kunnen
leven met het feit dat het een aspect is dat in de polis kan worden opgenomen.
Vrouwen die ervoor willen kiezen om het te verzekeren, kunnen dat doen. Daar
waar sprake is van zwangerschap is er in mijn visie altijd een verantwoordelijkheid
van beide ouders. Ik vind dan ook dat beide ouders daarvan de consequenties
moeten dragen. Een kind krijgen, doe je niet alleen. Wij willen dan ook als
overheid niet dat risico geheel wegnemen. Annex wijs ik erop dat wij een aspect
als kinderbijslag weer wel in het algemeen en voor alle burgers hebben. Dat
geeft ook al aan dat het misschien niet met een schaartje te knippen is. Misschien
verschillen wij van mening over het punt van de maatvoering, maar ik heb mijn
opvatting gegeven en ook rekenschap afgelegd van de keuzes die wij hebben
gemaakt.Mevrouw De Rijk (GroenLinks):Geweldig die gezamenlijke verantwoordelijkheid voor een zwangerschap.
Alleen, één ding is niet over te nemen door de partner, namelijk
die zwangerschap.Minister De Geus:Dat klopt en dat zal ten eeuwigen dage zo blijven, denk ik.Voorzitter. De volgende vraag van mevrouw De Rijk was of ik de Eerste
Kamer wel serieus nam met een voorstel als hier ligt. Ik ben er net op ingegaan
met mijn nadere toezegging.De VVD-fractie heeft bij monde van mevrouw Swenker nog eens heel nadrukkelijk
aandacht gevraagd voor de voorliggende voorlichtingsactiviteiten. In het verlengde
van mijn toezegging over de ingangsdatum heb ik aangegeven, dat het uitschuiven
ons de mogelijkheid biedt om de voorlichting te optimaliseren. Ik streef daar
ook naar, omdat ik denk dat het voor alle betrokkenen belangrijk is om in
de tijd die rest een bewuste keuze te kunnen maken.Mevrouw Van Leeuwen heeft gesproken over de ingangsdatum en heeft nadrukkelijk
nog een vraag gesteld over de relatie met de WWB en de vrijlating van vermogen.
Hierover is natuurlijk al het een en ander in de stukken gewisseld. Ik heb
ook aangegeven waarom de regering op dit moment geen noodzaak ziet om daarin
nadere voorzieningen te treffen. Ik zeg wel toe dat wij bij de evaluatie van
de afschaffing van de WAZ nauwkeurig de vinger aan de pols zullen houden en
ons rekenschap zullen geven van haar zorgen in relatie met de hoofdlijnen
van de verantwoordelijkheidsverdeling die uit dit wetsvoorstel spreken. Wij
zullen uw Kamer daarvan kond doen.De heer Van den Berg heeft gezegd dat de wet zoals die nu voorligt, niet
ideaal is. In die afweging herken ik de afweging die het kabinet heeft gemaakt.
Misschien is het afschaffen van een wet niet ideaal, maar je moet je dan ook
afvragen of het voortbestaan van die wet ideaal is. In ons land wordt eigenlijk
al te gemakkelijk op hoofdlijnen vastgehouden aan het bestaande. Ik meen dat
wij deze stap kunnen zetten in de volle overtuiging dat dit een verbetering
is die bovendien leidt tot een lagere premie en vermindering van de belasting.
Dit pad levert meer keuzevrijheid op voor ondernemers.Mevrouw De Rijk (GroenLinks):De minister is niet ingegaan op de vraag of zelfstandige ondernemers om
in de toekomst recht te blijven houden op een eventuele bijstandsuitkering,
in ieder geval geprobeerd moeten hebben om een arbeidsongeschiktheid af te
sluiten en de vangnetverzekering in ieder geval moeten hebben afgesloten.Minister De Geus:Ik kan die vraag niet namens de regering beantwoorden, want dit is een
bevoegdheid van de gemeenten. De gemeenten zullen in het algemeen van de cliënten
die bijstand aanvragen, mogen verwachten dat die alles hebben gedaan wat in
hun vermogen ligt om de risico's van inkomensderving te verzekeren. Dit gaat
zover dat van een redelijk ondernemer mag worden verwacht dat hij alles heeft
gedaan om orders te verkrijgen en dat hij goed op de eigen winkel heeft gepast.
Onder omstandigheden kan dan ook de vraag worden gesteld of hij moeite heeft
gedaan om een verzekering af te sluiten. Ik heb al gezegd dat de betrekkelijk
geringe dekking die voortvloeit uit de vangnetvoorziening gepaard kan gaan
met andere situaties en dan heb ik het nog niet eens gehad over de mensen
die gedeeltelijk arbeidsongeschikt zijn en daardoor misschien buiten de vangnetsituatie
vallen, maar wel aanvullende bijstand nodig hebben. Ik ga ervan uit dat de
gemeenten een zorgvuldige afweging zullen maken. Wij schrijven de gemeenten
niet iets voor, maar ik houd er wel rekening mee dat de gemeenten van ondernemers
zullen verwachten dat zij hebben gedaan wat redelijkerwijze in hun vermogen
ligt om het risico van inkomensderving zelf te verzekeren.De beraadslaging wordt gesloten.Het wetsvoorstel wordt zonder stemming aangenomen.De voorzitter:De aanwezige leden van de fracties van de Partij van de Arbeid, SP en
GroenLinks wordt conform artikel 121 van het Reglement van orde aantekening
verleend, dat zij geacht willen worden zich niet met het wetsvoorstel te hebben
kunnen verenigen.De vergadering wordt enkele minuten geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20032004-2037-2050.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl