Voortzetting behandeling wetsvoorstel Regels ter zake van de behandeling van klachten van cliënten van zorgaanbieders op het terrein van de maatschappelijke zorg en gezondheidszorg (Wet klachtrecht cliënten zorgsector) (23040)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1994-1995, pag. 2974-2995

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

09-02-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

nr. 46, pagina 2974-2995

09-02-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 23040Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van wetsvoorstel Wijziging van de Ambtenarenwet en andere wetten inzake de wijze waarop het georganiseerd overleg wordt gevoerd (23792)Pagina 2951-2951
46ste vergadering; 9 februari 1995Pagina 2951-2951
Behandeling wetsvoorstel Regels ter zake van de behandeling van klachten van cliënten van zorgaanbieders op het terrein van de maatschappelijke zorg en gezondheidszorg (Wet klachtrecht cliënten zorgsector) (23040).Pagina 2951-2962
Voortzetting behandeling wetsvoorstel Regels ter zake van de behandeling van klachten van cliënten van zorgaanbieders op het terrein van de maatschappelijke zorg en gezondheidszorg (Wet klachtrecht cliënten zorgsector) (23040)Pagina 2974-2995
Regeling van werkzaamheden (donderdag 9 februari 1995)Pagina 2972-2974
Behandeling van het Verslag van een algemeen overleg inzake pelsdierfokkerijenPagina 2963-2972
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (donderdag 9 februari 1995)Pagina 2995-2995

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 115 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:
 
 het wetsvoorstel Regels ter zake van de behandeling van klachten van cliënten
van zorgaanbieders op het terrein van de maatschappelijke zorg en gezondheidszorg
(Wet klachtrecht cliënten zorgsector) (23040).
 
 
 
 
 
 De algemene beraadslaging wordt hervat.
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 Voorzitter! Ik dank de verschillende woordvoerders hartelijk voor hun
inbreng bij dit belangrijke wetsvoorstel. Alvorens ik specifiek inga op de
verschillende vragen en opmerkingen wil ik een paar algemene inleidende opmerkingen
maken. Daaraan voorgaande, maak ik de Kamer mijn excuses voor het feit dat
wij zo bijzonder laat hebben gereageerd op de kwestie van de samenhang met
de Wet BOPZ. Dat hadden wij eerder kunnen en moeten doen. Ik ben de fractie
van D66 dankbaar voor het feit dat zij in de nota naar aanleiding van het
eindverslag aandacht voor dit punt heeft gevraagd. Dat geldt trouwens ook
voor andere fracties, hoor ik de staatssecretaris zeggen. Het ging dus over
de positie van de vrijwillig opgenomen patiënt. Door de aanscherping
van de procedurele waarborgen in deze wet is de grond onder die opmerkingen
komen te vervallen. Wel is hierdoor een ander probleem ontstaan. Dat betreft
artikel 41 van de Wet BOPZ, dat handelt over het beklagrecht van de gedwongen opgenomen patiënt. Hierin wordt het bestuur opgedragen
om over een aantal rechtspositionele aangelegenheden een regeling te treffen.
De inrichting van die regeling wordt verder vrijgelaten. Destijds heeft staatssecretaris
Simons toegezegd dat dit artikel wordt aangepast als in de algemene klachtwet
een commissie zou worden voorgeschreven. Aangezien dat nu het geval is, moet
die aanpassing dus plaatsvinden. De Kamer heeft daar zojuist onze tweede nota
van wijziging op dit punt over ontvangen, maar nogmaals: dat is dus te laat
gebeurd.
 
 
 
 
 
 De heer Van Boxtel (D66):
 
 Voorzitter! Een korte vraag. Ik ben ook blij dat die wijziging er is.
Ik lees in de aanpassing dat nadere regels omtrent de commissie bij AMvB kunnen
worden gesteld. Ik heb nog niet de tijd gehad om de toelichting helemaal te
lezen, maar betekent dit dat de samenstelling van die commissie gelijkluidend
is aan de commissie, zoals die wordt voorzien in de klachtwet?
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 U bedoelt het gestelde over de onafhankelijke voorzitter en het overlaten
van de verdere samenstelling aan...?
 
 
 
 
 
 De heer Van Boxtel (D66):
 
 Exact.
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 Ja, dat is het geval.
 
 De staatssecretaris en ik hechten veel belang aan dit wetsvoorstel. Dat
mag men ook afleiden uit het feit dat wij beiden vandaag achter de regeringstafel
zitten.
 
 Wij hebben in dit huis in september vorig jaar met elkaar gesproken over
het wetsvoorstel Medezeggenschap cliënten zorginstellingen. Nu is de
bespreking van het wetsvoorstel Klachtrecht cliënten zorgsector aan de
orde. Beide wetsvoorstellen zijn loten van dezelfde overigens inmiddels gekapte
stam, namelijk het wetsvoorstel Democratisch functioneren zorginstellingen.
De snelle agendering van dit wetsvoorstel kort na het uitbrengen van de nota
naar aanleiding van het eindverslag en na de nota van wijziging, doet ons
deugd. Het is goed dat het wetsvoorstel na de zeer lange voorbereidingstijd
voortvarend wordt afgehandeld.
 
 Het belang van een goede klachtenregeling wordt door niemand betwist.
Mensen die niet tevreden zijn over hun behandeling of verzorging moeten de
mogelijkheid hebben om op een gemakkelijke – dus een laagdrempelige –
wijze een klacht daarover in te dienen. In eerste instantie dient dit bij
de zorgaanbieder te gebeuren, zodat eventuele problemen kunnen worden opgelost
en onvrede kan worden weggenomen. Mocht de klacht op dat niveau niet tot tevredenheid
worden afgehandeld, dan moet er ook een redelijk toegankelijke beroepsinstantie
zijn, en dat is de provinciale klachtencommissie. Wij belijden nu al jaren
met de mond dat een goede klachtenregeling belangrijk is en er dus moet komen.
Het is nu bijna zover dat de discussie hierover kan worden afgerond.
 
 Wij denken dat de regeling die wij vandaag bespreken voldoende houvast
biedt, zowel aan de klager – en daar gaat het in de eerste plaats om –
als aan de zorgaanbieder. Alle betrokkenen wordt voldoende duidelijkheid geboden
zonder dat er al teveel tot in details geregeld wordt. De zorgaanbieder wordt
door deze wet gestimuleerd, zelf zijn verantwoordelijkheden te nemen en die
goed in te vullen.
 
 Deze regeling heeft niet alleen betrekking op de belangen van de individuele
cliënt, maar draagt via de afhandelingsprocedure ook meer in het algemeen
bij aan de verbetering van de kwaliteit en van de doelmatigheid van de zorgverlener;
vooral omdat de verantwoordelijkheid voor de klachtbehandeling in eerste instantie
gelegd wordt bij degene die daadwerkelijk iets aan de oplossing kan doen.
Dit is dus de zorgaanbieder. In dat verband is terecht opgemerkt dat zo'n
klacht ook gezien kan worden als een gratis kwaliteitsadvies aan de zorgaanbieder.
 
 De zorgaanbieder moet de klacht dan ook zeker niet als negatief of bedreigend
ervaren. Men moet klachten incorporeren in het gehele kwaliteitsbeleid en
dat gebeurt gelukkig ook steeds meer. Klachten moeten beschouwd worden als
signalen die waardevolle informatie geven op grond waarvan verbeteringen kunnen
worden aangebracht. Zorgaanbieders zien deze verbeteringen vaak zelf niet,
omdat zij een andere invalshoek hebben dan een patiënt of een cliënt.
Het mes van een goede klachtbehandeling snijdt dus aan twee kanten.
 
 Bij mijn voorbereiding op dit debat viel mijn oog op de opmerking van
de Raad van State, die schrijft dat het nu al de derde keer in zeven jaar
is dat een wetsvoorstel over een klachtenregeling op het terrein van de zorgverlening
aanhangig is. In het nader rapport stelt de regering dat dit laat zien hoezeer
de gedachten over een voorziening van die aard in beweging zijn. Vervolgens
spreekt de regering in dat rapport de hoop uit dat de beide Kamers der Staten-Generaal,
de betrokken instellingen en de beroepsbeoefenaren de met dit wetsvoorstel
ingeslagen koers zullen aanvaarden als een goede en werkbare regeling van
deze materie. Vanzelfsprekend sluiten de staatssecretaris en ik ons hierbij
graag aan.
 
 Dit neemt niet weg dat de ontwikkelingen steeds maar verder gaan. Zo bevatte
ook het eindverslag van de Kamer over dit wetsvoorstel een aantal suggesties
ter verbetering die naar onze mening waardevol zijn. Mede naar aanleiding
van dat verslag hebben de staatssecretaris en ik de Kamer de eerste nota van
wijziging toegezonden.
 
 Voorzitter! Waarom deze regeling en waarom is er überhaupt een wettelijke
regeling nodig? De gezondheidszorg is mensenwerk en waar mensen werken, worden
nu eenmaal fouten gemaakt. Ook hulpverleners hebben wel eens een minder goede
dag. Dit mag begrijpelijk zijn, maar als je patiënt bent, is dat zeer
onaangenaam. Bij alle onzekerheid die de situatie van een patiënt of
cliënt toch al kan kenmerken, is het extra vervelend als deze niet adequaat
behandeld wordt, onprettig bejegend of te lang moet wachten. Het kan dan zijn
dat je als patiënt of als cliënt iets meemaakt dat zo vervelend
is, dat je wilt voorkomen dat het een ander ook zal overkomen. Dat kan ook
een reden zijn om een klacht naar voren te brengen.
 
 Dat is allemaal begrijpelijk, maar er is natuurlijk het probleem van de
drempel. Er blijkt in de praktijk een hoge drempel te bestaan voor patiënten
om formeel een klacht in te dienen. Het is de bedoeling van het wetsvoorstel
om die drempel te verlagen. Het wetsvoorstel waarborgt immers dat een patiënt
met zijn klacht bij de hulpverlener terecht kan en waarborgt ook dat de hulpverlener
weet dat er klachten ingediend kunnen worden. De hulpverlener is ook verplicht,
die klacht serieus te nemen. Dat hoort onlosmakelijk bij klantgerichtheid,
bij goed professio neel handelen. Kortom, dat hoort bij kwaliteit
van zorg. Wij denken dan ook dat dit wetsvoorstel op het punt van klachtbehandeling
voorziet in een belangrijke leemte die er ondanks andere wetten nog steeds
was.
 
 Er zijn natuurlijk ook andere wegen te bewandelen voor het indienen van
klachten. Ik denk aan de weg van de burgerlijke rechter. Dat is echter een
weg die voor een speciaal soort klachten en problemen aangewezen is, bijvoorbeeld
als het gaat om materiële schade, om zaken waarvoor men een civiele procedure
aan wil spannen. Dit brengt bovendien financiële risico's, problemen
van bewijsvoering met zich. Kortom, voor een klager met het soort klachten
dat ik zojuist noemde, is dat een moeilijk begaanbare en niet de meest juiste
weg.
 
 Dan is er nog het tuchtrecht, maar dat biedt ook voor dit type klachten
niet altijd soelaas. Het heeft bovendien niet de genoegdoening van de individuele
patiënt/cliënt als doelstelling. Het tuchtrecht heeft als eerste
doelstelling het bewaken van de kwaliteit van de beroepsuitoefening in de
gezondheidszorg uit een oogpunt van algemeen belang.
 
 Het oorspronkelijke wetsvoorstel was tamelijk terughoudend op het punt
van wettelijke waarborgen voor een zorgvuldige klachtbehandeling door de zorgaanbieder.
De kritiek die vele kamerleden daarop geuit hebben in de stukken is dan ook
voor de staatssecretaris en mij aanleiding geweest om ons daarop nog eens
goed te bezinnen. Het resultaat daarvan is de onlangs ingediende nota van
wijziging. Wij menen dat daarbij de waarborgen voor een zorgvuldige klachtbehandeling
voldoende worden uitgebreid.
 
 Wij vinden het in de eerste plaats belangrijk dat de klachtbehandeling
opgedragen wordt aan een commissie waarvan de voorzitter onafhankelijk is.
Verder stellen wij voor, waarborgen op te nemen over de termijnen waarbinnen
de klachtbehandeling moet zijn afgerond, over de mogelijkheden die klager
en aangeklaagde dienen te krijgen om hun zienswijze voor de klachtencommissie
naar voren te brengen en over de mogelijkheden voor bijstand. Ten slotte verplicht
het voorstel de zorgaanbieder om binnen één maand te reageren
op de uitspraak van de klachtencommissie en om in die reactie te melden welke
activiteiten ondernomen zijn of welke wijzigingen in de richtlijnen voor zorgverlening
aangebracht zijn naar aanleiding van de uitspraken.
 
 Met deze aanvullingen ligt er naar onze mening een afgewogen regeling
voor, die enerzijds een zorgvuldige behandeling van klachten door zorgaanbieders
waarborgt en anderzijds weer niet zo zwaar is aangezet dat er als het ware
een min of meer pseudo-rechterlijke procedure in het leven is geroepen.
 
 Een ander punt dat door de Kamer terecht naar voren was gebracht is de
kwestie van de reikwijdte, aanvankelijk beperkt tot zorgaanbieders bekostigd
met collectieve middelen. In de nota naar aanleiding van het eindverslag was
aangegeven dat ook wij die reikwijdte te beperkt vinden. Het belang van een
zorgvuldige en laagdrempelige klachtbehandeling is naar onze mening ook aanwezig,
ongeacht de wijze waarop die zorgverlening of dienstverlening bekostigd wordt.
Daarom wordt in de nota van wijziging voorgesteld om de wettelijke bepalingen
te laten gelden zowel voor de zorgaanbieders die met collectieve middelen
worden gefinancierd als voor de zorgaanbieders die via particuliere betalingen
worden bekostigd. Met die uitbreiding wordt ook bereikt dat de reikwijdte
nu gelijk is aan die van de kwaliteitswet zorginstellingen. Door de uitbreiding
van de reikwijdte van het wetsvoorstel komt het klachtrecht dus toe aan alle
cliënten, ongeacht of het om ziekenfondspatiënten of om particuliere
patiënten gaat.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Voorzitter! Gaat de minister nog in op de concrete vraag wat de rechtsgrond
is voor de uitbreiding van de reikwijdte? Ik heb er in mijn bijdrage op proberen
te wijzen dat de rechtsgrond heel centraal stond in de oorspronkelijke motivering
om de koppeling te leggen met collectieve bekostiging. Nu is deze breder geworden.
Er valt ook niet-collectieve bekostiging onder. Wat is hier nu de rechtsgrond
van? De feitelijke omschrijving begrijp ik wel.
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 Als de heer Schutte het goed vindt, kom ik hier iets later op terug. Het
is zeker een punt dat ik zo belangrijk vind, dat ik hier apart nog even bij
stil wil staan. Maar ik geef nu bij wijze van inleiding even een kort overzicht
van de punten in de nota van wijziging.
 
 Als cliënten niet in staat zijn zelf hun klacht naar voren te brengen,
kan er namens hen geklaagd worden. Dit kan gedaan worden door een wettelijke
vertegenwoordiger, door iemand die door een cliënt is aangewezen, en
voorts door iedereen die een redelijke grond heeft om namens de cliënt
te klagen. Ik wil nog eens nadrukkelijk zeggen dat dit zeker niet alleen familieleden
behoeven te zijn. De toegang tot de klachtbehandeling is vrij open, mits het
duidelijk gaat om een klacht namens de patiënt en mits degene die namens
de patiënt klaagt een duidelijke reden heeft om in die positie te klagen.
 
 Dit brengt me op het punt van de nabestaanden. Er is door verschillende
woordvoerders op gewezen dat het goed zou zijn, wanneer er klachten zijn van
de aard waar deze wet betrekking op heeft, dat deze ook door de nabestaanden
naar voren zouden kunnen worden gebracht en ook in behandeling genomen, ter
genoegdoening van de nabestaanden. Nabestaanden zijn per definitie mensen
die heel dicht bij de cliënt hebben gestaan. Maar het zou natuurlijk
ook goed zijn met het oog op de tweede doelstelling, het voorkomen van soortgelijke
vervelende dingen bij volgende cliënten of patiënten.
 
 De staatssecretaris en ik hebben dit overwogen en wij hebben vrij snel
geconcludeerd dat we hierin graag met de woordvoerders die dit naar voren
hebben gebracht, willen meegaan. Wij hebben de Kamer hiertoe een derde nota
van wijziging uitgereikt. Wij hopen dat zij deze inmiddels ontvangen heeft.
Hierin wordt ook aan dit punt tegemoetgekomen. Ik hoop dat de Kamer het hiermee
eens is en dat zij de tekst in de toelichting ondersteunt.
 
 Voorzitter! Ik wil nu graag enkele opmerkingen maken over het punt van
de individueel werkende beroepsbeoefenaar. Hierover zijn ook vragen gesteld,
bijvoorbeeld: hoe moet het met de toepassing van de wet bij dergelijke mensen?
Ik denk aan de huisarts, de tandarts, misschien ook de vrij gevestigde specialist
of de specialist die zelfs niet aan een ziekenhuis verbonden is, bijvoorbeeld
de thuis werkende oogarts. De wet vergt ook van deze mensen
dat zij de verplichtingen uit de wet nakomen. Dit lijkt moeilijker dan het
is. Bij de huisarts nemen bijvoorbeeld de districtshuisartsenverenigingen
deze taak op zich. Zij vinden dit op zich geen probleem. Zo kan het ook in
andere beroepen geregeld worden. Er zijn verschillende beroepen waarbij de
beroepsvereniging de geëigende instantie is om te zorgen dat er een dergelijke
commissie komt. Dit kan een landelijke beroepsvereniging zijn, maar men kan
het ook, zoals bij de huisartsen, meer regionaalsgewijze regelen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Dankers (CDA):
 
 Voorzitter! Is het zo dat er bij alle beroepen, als het gaat om het verlenen
van zorg, landelijke beroepsgroepen zijn en zijn degenen die zo'n beroep uitoefenen,
verplicht hiervan deel uit te maken?
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 Mijnheer de voorzitter! Het antwoord op de vraag van mevrouw Dankers is
"nee". Niemand is verplicht om lid te zijn van zo'n vereniging, maar dit hoeft
geen probleem te zijn. Neem een tandarts die geen lid is van de Nederlandse
maatschappij voor tandheelkunde. De NMT heeft een kwaliteitsbeleid, waarbij
ook voorzien is in dit soort mogelijkheden. Desondanks kan een tandarts die
geen lid is van deze vereniging, toch aan de patiënten kenbaar maken
dat men zich met klachten tot deze club kan wenden. Hij moet hierover natuurlijk
wel even contact opnemen, maar er wordt door de NMT niet geëist dat men
lid is, wil dit kunnen. Een andere mogelijkheid, die vooral voor de vrij gevestigde
of buiten het ziekenhuis gevestigde specialist openstaat, is dat men besluit,
zich toch aan te sluiten bij de klachtenregeling van een instelling. Dat geldt
ook voor degenen die in een instelling werken, zonder dat er sprake is van
een dienstverband. Samenvattend, ben ik van mening dat ook de individueel
werkende beroepsbeoefenaar de regels van deze wet kan naleven.
 
 Op de betrokkenheid van de inspecties is door diverse sprekers ingegaan.
Het uitgangspunt van het wetsvoorstel is dat de behandeling van de klacht
in eerste instantie geschiedt door de zorgaanbieder zelf, dus dicht bij de
bron. Dat uitgangspunt is om een aantal redenen gekozen, in de eerste plaats
vanwege de juiste verantwoordelijkheidstoedeling. De zorgaanbieder is primair
verantwoordelijk voor de zorg die hij verleent en voor de wijze waarop hij
met de cliënten omgaat. Hij dient dus ook primair verantwoordelijk te
zijn voor een zorgvuldige behandeling van klachten over de zorgverlening.
Wij vinden dat een vanzelfsprekend onderdeel van het werk van de zorgverlener.
In vergelijking met de commerciële sector kan gezegd worden dat elk bedrijf
dat pretendeert goede kwaliteit te leveren, zich ook open moet stellen voor
klachten van zijn cliënten en daarmee ook zorgvuldig moet omgaan. Dat
gebeurt ook in het bedrijfsleven.
 
 Een tweede reden om de verantwoordelijkheid in eerste instantie bij de
zorgaanbieder zelf te leggen, is dat de zorgaanbieder zelf bij uitstek in
staat is, adequaat op de klacht te reageren en om een eenvoudige en snelle
oplossing te vinden voor de problemen, waarmee verdere escalatie wordt voorkomen.
Zowel de klager als degene over wie geklaagd wordt – als de klacht over
een persoon gaat – heeft baat bij een snelle, simpele, bevredigende
oplossing. Dit alles vraagt van de zorgaanbieder wel een open – ik zou
bijna zeggen "volwassen" – houding. Het vraagt van de zorgaanbieder
dat hij klachten niet ziet als iets negatiefs, maar als mogelijkheden om verbeteringen
in de kwaliteit van de zorgverlening aan te brengen.
 
 De gezondheidszorg en ook de maatschappelijke dienstverlening zijn in
Nederland "hoog geprofessionaliseerd". Wij vinden dat juist in die sectoren
een open attitude verwacht mag worden. Ik zie derhalve dan ook geen enkele
reden, een overheidsorgaan – dat is de inspectie – zich met elke
klacht in de gezondheidszorg en de maatschappelijke dienstverlening te laten
bemoeien. Dat is niet produktief, nog los van het feit dat de inspectie ook
geheel niet voor een dergelijke taak is toegerust.
 
 
 
 
 
 De heer Middel (PvdA):
 
 Voorzitter! Voordat er een misverstand ontstaat, wij hebben dat niet bepleit.
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 Ik weet dat de heer Middel heeft bepleit, de inspectie tot "achterwacht"
te benoemen.
 
 
 
 
 
 De heer Middel (PvdA):
 
 Wij hebben bepleit dat klachten worden gemeld aan de inspectie. Dit voorstel
is overgenomen in de nota van wijziging, waarvoor ik alvast mijn dank uitspreek.
Vervolgens hebben wij bepleit dat de klachten openbaar worden gemaakt. Dat
voorstel is niet overgenomen. Wij pleiten er niet voor om de inspectie voor
iedere klacht in te schakelen.
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 Ik weet dat u daar niet voor hebt gepleit, maar het is wel overwogen bij
de totstandkoming van deze wetgeving. Ik kom straks te spreken over de specifieke
voorstellen en amendementen.
 
 Ten aanzien van de inspectie nog het volgende. Een burger kan zich altijd
met een klacht tot de inspectie wenden. Als een klacht daartoe aanleiding
geeft, zal de inspectie daarop zeker actie ondernemen. De inspectie kan dan
tot het oordeel komen dat het gaat om een klacht die door de zorgaanbieder
zelf opgelost kan en moet worden. In het laatste geval zal de inspectie klager
dan ook verwijzen naar de klachtbehandelingsprocedure van de zorgaanbieder.
 
 Voorzitter! Ik ga meer specifiek in op de vandaag gestelde vragen. De
heer Schutte heeft met nadruk gevraagd naar de rechtsgrond van deze regeling
in relatie tot het loslaten van de collectieve financiering als grondslag.
Ook wij onderkennen dat de rechtsgrond voor overheidsingrijpen door de inmiddels
aangebrachte verbreding in de werkingssfeer niet meer geheel dezelfde kan
zijn als in het oorspronkelijke wetsvoorstel.
 
 Daar staat tegenover dat er geen sprake is van een grote verschuiving
op dit punt. In de oorspronkelijke opzet van het wetsvoorstel lag de nadruk
vooral op het bieden van waarborgen aan cliënten die zich, als gevolg
van de gebrekkige marktwerking in verband met de collectieve financiering,
in een zwakke positie bevinden en daardoor in bepaalde gevallen wellicht onvoldoende
gehoor vinden voor hun klachten. Ook de huidige opzet berust op het versterken
van de positie van de cliënt in de afhankelijke positie die deze bij
zorgverlening over de volle breedte in het algemeen toch inneemt. Deze afhankelijkheidsgraad
verschilt theoretisch gesproken wel enigszins, naar gelang er wel of niet
sprake is van collectieve financiering, maar materieel –
verschillende sprekers hebben daar ook op geduid – zijn naar onze mening
de mogelijkheden voor "zelf betalende cliënten" ook maar heel beperkt
om een alternatief te vinden voor een zorgverlener die niet naar tevredenheid
werkt. Wij denken dan ook dat het, uit een oogpunt van algemeen belang en
met het oog op de grondwettelijke verantwoordelijkheid van de overheid voor
de gezondheidszorg, toch alleszins verdedigbaar is dat de overheid ook waarborgen
treft ter versterking van de positie van cliënten die de zorg zelf betalen.
 
 Daarnaast speelt het voorstel een nog nadrukkelijker rol in het kader
van de verantwoordelijkheid van de overheid voor de kwaliteit van de zorgverlening.
Die zorg van de overheid vormt toch ook een goede rechtsgrond voor de onderhavige
wettelijke regeling en die verantwoordelijkheid van de overheid voor de kwaliteit
kent dus geen beperkingen ten aanzien van de collectief gefinancierde zorg.
 
 Een andere fundamentele inbreng ter zake van de noodzaak van het wetsvoorstel
in deze vorm, is de vraag die de heer Van Dijke stelde over de noodzaak van
het wetsvoorstel in het licht van hetgeen de Wet medezeggenschap cliënten
zorginstellingen en de kwaliteitswet zorginstellingen al betekenen. Daarbij
wil ik ook de WGBO betrekken, die op zichzelf geen klachtenregeling kent.
De Wet klachtrecht cliënten zorgsector heeft naar mijn mening een zelfstandig
belang naast de andere wetgeving die betrekking heeft op de kwaliteit van
zorg. Weliswaar is een goede klachtenbehandeling natuurlijk een essentieel
onderdeel van een systematische bewaking en beheersing van de kwaliteit, zoals
is voorgeschreven in de kwaliteitswet, maar de Kamer moet zich goed realiseren
dat in de kwaliteitswet de zorgaanbieder centraal staat. Die wet gaat ervan
uit dat de zorgaanbieder goede kwaliteit moet leveren. In de Wet klachtrecht
cliënten zorgsector staat de patiënt centraal: de patiënt of
cliënt die een klacht heeft, moet een goede behandeling van die klacht
krijgen en moet genoegdoening kunnen krijgen via een laagdrempelige regeling.
Dat is dus een essentieel andere invalshoek.
 
 In de Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen gaat het om collectieve
belangen van cliënten, en die kunnen soms strijdig zijn met gevoelens
en belangen van één individuele patiënt in een individuele
situatie. Wij denken dan ook dat de Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen
de noodzaak om tot een Wet klachtrecht cliënten zorgsector te komen,
niet wegneemt.
 
 In de WGBO wordt de relatie geregeld tussen de hulpverlener en de patiënt
in de vorm van een overeenkomst. Als in die relatie problemen rijzen, hangt
het van de aard van het probleem af welke weg het beste gekozen kan worden
om het probleem op te lossen. Klachten op het terrein van bijvoorbeeld het
niet nakomen van beloften door een specialist, of klachten op het terrein
van bejegening lenen zich bij uitstek om via de procedure van de klachtwet
te worden opgelost. De weg naar de rechter is daarvoor natuurlijk veel te
zwaar en te ingewikkeld. Is er sprake van een medische fout, dus van schade
die door de arts aan de patiënt is berokkend, dan ligt het weer voor
de hand om wel naar de rechter te stappen. De WGBO kent dus geen klachtenregeling.
 
 Alles samenvattend, denk ik dat er plaats is voor deze wet naast de andere,
reeds bestaande wetten. Ik hoor graag straks hoe de Kamer daarover denkt.
 
 Mevrouw Varma, de heren Van Dijke, Middel en Van Boxtel vroegen naar de
toegevoegde waarde van de provinciale klachtencommissie als beroepsinstantie.
Ik heb begrepen dat dit punt velen bezighoudt. De provinciale klachtencommissie
kan toch geen bindend oordeel geven. Wat is eigenlijk het nut van een dergelijke
commissie, bovenop de plaatselijke klachtenregeling via de zorgaanbieder,
zo vraagt men zich af. Voorzitter! De toegevoegde waarde is onzes inziens
dat er zonder enige twijfel een preventieve werking van uitgaat. Als de zorgaanbieder
weet dat er nog een beroepsinstantie is die kan toetsen hoe de zorgaanbieder
de klacht heeft behandeld en kan nagaan of men terecht met een klacht komt,
is dit een stimulans om zelf de klacht extra zorgvuldig te behandelen. Bovendien,
als de zorgaanbieder niet afdoende op de klacht heeft gereageerd, kan de klager
via de provinciale klachtencommissie alsnog aandacht voor zijn klacht afdwingen.
Ook dat is belangrijk omdat gevoelens van onvrede van klagers moeten worden
weggenomen als dat enigszins mogelijk is.
 
 
 
 
 
 De heer Middel (PvdA):
 
 Voorzitter! Ik meen dat de minister in haar tweede nota van wijziging
dit argument ontkracht door de genoemde preventieve werking en het toetsen
onder te brengen bij de inspectie, zoals ook wij hebben bepleit. Daarmee is
er op grond van deze argumentatie geen aanleiding meer om nog vast te houden
aan een provinciale of grootstedelijke klachtencommissie.
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 Ik denk dat het daarbij toch om andersoortige klachten gaat.
 
 
 
 
 
 De heer Middel (PvdA):
 
 Zelf stelt u in uw tweede nota van wijziging dat klachten gerapporteerd
moeten worden aan de inspectie. Dit betekent dat een klachtencommissie weet
dat alles wat zij doet of nalaat bij de inspectie terechtkomt. Natuurlijk
moet er sprake zijn van een preventieve werking en die werking wordt door
middel van deze opzet, weergegeven in de tweede nota van wijziging, versterkt
ten opzichte van het oorspronkelijke voorstel.
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 Het is mogelijk dat ik mijn eigen tweede nota van wijziging niet voldoende
ken; als dat het geval is, bied ik daarvoor bij voorbaat mijn excuus aan.
Ik denk dat het hier niet gaat om de inspectie als beroepsinstantie.
 
 
 
 
 
 De heer Van Boxtel (D66):
 
 Dat is juist, maar niettemin wijst iedereen hier erop dat die provinciale
klachtencommissie geen bindende uitspraken kan doen. Het gaat dus vooral om
de preventieve werking. Door de Kamer is bepleit, wat dit betreft de inspectie
een belangrijkere rol te geven. De inspectie treedt dan niet als beroepsinstantie
maar eventueel als corrigeerder op. Bij die werkwijze kan wellicht veel bureaucratie
worden voorkomen. Men behoeft niet al die provinciale commissies in stand
te houden wanneer de inspectie zich wat intensiever richt op de jaarrapportages
van de klachtencommissies van de zorgaanbieders.
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 Mijns inziens stuiten wij hierbij op een verschil van mening. Wellicht
is het goed, te verwijzen naar de ervaringen die in dit kader
bij de bejaardenoorden zijn opgedaan. Die ervaringen met betrekking tot de
provinciale klachtencommissies wijzen uit dat er helemaal niet zoveel klachten
binnenkomen; die commissies hebben dus weinig te doen. Voor zover naar aanleiding
van klachten uitspraken worden gedaan, worden deze door de bejaardenoorden
gevolgd. In die zin ziet men daar het systeem al functioneren en naar ons
oordeel functioneert het tot tevredenheid. Volgens het wetsvoorstel is een
derde van de leden van provinciale klachtencommissies voor benoeming voorgedragen
door de organisaties van cliënten en patiënten. Een derde deel is
voorgedragen door de aanbieders. De overige leden zijn benoemd door gedeputeerde
staten dan wel, in het geval van de grote steden, door B en W. Dat gezelschap
is betrekkelijk laagdrempelig voor klagers. Het is niet zoals de inspectie
een overheidsinstantie. De klagers hoeven niet met harde bewijzen naar echte
deskundigen te gaan. Ik denk dat patiënten en cliënten het zo zullen
voelen: "Ik ben lokaal niet tevreden gesteld en het regionaal patiënten-
en consumentenplatform adviseert mij naar de provinciale commissie te gaan".
Ik denk dat het alles bij elkaar op deze manier prima zal functioneren. Ik
vind wel dat de inspectie toezicht op toezicht moet houden, maar tegenwoordig
zien wij de inspectie in een rol op enige afstand. De inspectie is bovendien
schaars bemenst. Ik vind dat de inspectie niet teveel moet worden belast met
de inhoud van de klachten. Dat is onze opvatting.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 De situatie kan zich voordoen dat de klager ontvankelijk wordt verklaard
op het provinciale of grootstedelijke niveau, dat er dus een uitspraak wordt
gedaan over enig kwaliteitsaspect van de instelling maar dat het instellingsbestuur
om welke reden dan ook daarop niet reageert. De minister zegt dat die situatie
tot nu niet is voorgekomen maar zij zou zich kunnen voordoen. Wat dan?
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 De provinciale klachtencommissie kan die uitspraak dan openbaar maken.
Dan komen wij in de harde fase terecht maar een enkele keer is dat misschien
nodig. Dat is een behoorlijke stok achter de deur. Verder is dan de inspectie
op de hoogte van de gang van zaken en kan zij zich ermee bemoeien.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Daarom vroeg ik vanmorgen in eerste termijn of in zo'n ultieme en onverhoopte
situatie een koppeling moet worden gelegd met de aanwijzingsbevoegdheid die
de minister zich voorneemt te verwerven in de kwaliteitswet, artikel 7. Het
is een ontwerp dat nog door de Kamer moet worden behandeld, maar als in die
wet de koppeling wordt gelegd is er in die verharde fase een mogelijkheid
om eruit te komen.
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 Die relatie zie ik zeker. De inspectie zal mij daarop ook attenderen.
Wij hebben het steeds over kwaliteit. Er is een duidelijke samenhang. Als
een instelling echt op onaanvaardbare wijze te kort schiet in het nemen van
maatregelen om zeer terechte klachten van cliënten te honoreren en de
werkwijze in de instelling aan te passen, is er duidelijk sprake van een kwaliteitsprobleem.
In dat geval zie ik de zaak doorschuiven naar de inspectie en de minister,
waaruit een aanwijzing kan volgen.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Moet dat volgens u al in deze wet benoemd worden of is de toekomstige
kwaliteitswet daarvoor voldoende? Die vraag is ons door de platforms van patiënten
en consumenten voorgelegd.
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 Naar mijn mening is de kwaliteitswet daarvoor voldoende. Ik denk dat het
vanzelf zo zal lopen. Ik heb het nog eens met de inspectie besproken en die
is net als ik van mening dat het niet nodig is om het apart vast te leggen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Boxtel (D66):
 
 Ik heb hier vanmorgen ook naar gevraagd en kan mij vinden in het antwoord
van de minister. Haar redenering voor het handhaven van de provinciale beroepsgang
kan ik goed volgen, maar er is inmiddels een nieuw feit. De klachtencommissie
bij de zorgaanbieders kent nu veel betere waarborgen dan die in het oorspronkelijke
voorstel. Er is een onafhankelijke voorzitter en de minister geeft straks
misschien nog antwoord op de vraag of er ook een vertegenwoordiger van patiëntenorganisaties
in kan.
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 Dat kan.
 
 
 
 
 
 De heer Van Boxtel (D66):
 
 Dat is haast een argument extra om te zeggen dat wij die Borst-Eilersprovinciale
beroepsgang niet meer nodig hebben, want dan hebben wij een echt onafhankelijke
commissie, die vrij dwingende uitspraken kan doen. Als het
onverhoopt toch een keer fout gaat, gaat onmiddellijk uw lijn in van: inspectie,
er deugt iets niet; daarbij wordt ook het departement betrokken, om te kijken
of hier geen aanwijzingen moeten volgen. Maar dan is het argument van de preventie
weg en zie ik ook het argument van de extra laagdrempeligheid voor de patiënten
niet meer aan de orde komen.
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 Ik ben nog niet overtuigd, mijnheer de voorzitter. Ik denk dat de centrale
commissie een beroepsinstantie is voor de individuele klachten. Bovendien
gaat die commissie er als beroepsinstantie onderzoek naar doen. Bij de inspectie
daarentegen zie ik het veel meer als een kwestie van algemeen toezicht op
de manier waarop zorgaanbieders klachten afhandelen. Het is misschien een
accentverschil, maar dat is wel wezenlijk. Ik zie het houden van algemeen
toezicht op de wijze waarop en de kwestie van de individuele klacht als verschillende
dingen.
 
 Ik kan mij voorstellen dat er individuele klachten zijn in de bejegeningssfeer,
die uiteindelijk wel opgelost kunnen worden, maar waarbij een zorgaanbieder
eens even door een hogere instantie tot reden gebracht moet worden door betrokkene
erop te wijzen dat een klacht terecht is en dat hij of zij dit niet goed heeft
afgehandeld. Kortom, ik blijf nog steeds een rol zien voor de provinciale
klachtencommissie.
 
 Ik wil ook zeker deze wet evalueren; ik kom straks nog even terug op evaluatie.
Het blijkt uit deze discussie dat wij allemaal van bepaalde veronderstellingen
uitgaan en in zo'n situatie moet je zeker kijken hoe het functioneert. Als
blijkt bij de evaluatie dat de provinciale klachtencommissies er wel zitten
maar nooit en te nimmer iets te doen hebben en dat, als zij iets te doen hebben,
dit iets is dat ook de inspectie tegelijkertijd oppakt, dan zal ik onmiddellijk
door de knieën gaan en zeggen dat zij kennelijk overbodig zijn. Op dit
moment ben ik daar absoluut nog niet van overtuigd.
 
 
 
 
 
 De heer Middel (PvdA):
 
 Voorzitter! Wat is volgens de minister het nut en de betekenis van een
provinciale en grootstedelijke commissie als beroepsinstantie, indien deze
commissie geen bindende uitspraak kan doen, geen sancties kan treffen en eigenlijk
alleen met het instrument van openbaarmaking kan schermen in de richting van
de zorgaanbieder? Wat is dan nog de werkelijke betekenis van zo'n beroepsinstantie?
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 Ik heb al gesproken over de preventieve werking: die blijft belangrijk.
Je kunt zeggen: de stok achter de deur. Ik kan hier persoonlijk wel van een
ervaringsfeit spreken en dat zullen velen van ons ook zo voelen, namelijk
als je weet dat, wanneer je het niet netjes doet, degene die je niet netjes
afhandelt, naar een hogere instantie kan gaan.
 
 Ik ben ervoor dat de commissie die de zorgaanbieder zelf samenstelt, wel
een onafhankelijke voorzitter heeft, maar verder vind ik dat het bestuur van
de inrichting of de instelling die commissie verstandig mag samenstellen.
Er zullen dus zeker ook mensen in zitten die de instelling van binnenuit kennen
en die daar werken. Dat vind ik prima, want zij kunnen veel beter begrijpen
wat er is misgegaan op afdeling X of Y en wat daaraan gedaan kan worden. Zij
kennen hun "pappenheimers". Ik vind het een prima zaak dat er daarnaast een
beroepsinstantie is die wel volstrekt onafhankelijk van de instelling is en
die, zonder enig belang bij die instelling te hebben, er met de ogen van de
buitenstaander naar kijkt, met vreemde ogen die dwingen. Ik heb begrepen dat
het bij de bejaardenoorden – ik heb het er met de staatssecretaris ook
uitvoerig over gehad – goed functioneert. Dit is ook mede een argument
geweest. Misschien wil zij dit, als zij straks aan het woord komt, met de
overtuigingskracht die haar eigen is, nog eens zelf vertellen.
 
 Mijnheer de voorzitter! De heer Middel heeft gevraagd waarom er niet meer
is gedaan met de adviezen van de Nationale raad voor de volksgezondheid en
waarom die adviezen niet in meerdere mate zijn opgevolgd. Die opmerking verbaast
mij een beetje. Ik moet trouwens zeggen dat de stevige manier waarop de heer
Middel tegen deze wet heeft aangeschopt, mij überhaupt een beetje verbaasde.
Ik weet wel dat hij ook over het wetsvoorstel van onze voorgangers –
die hij, naar ik meen, heel goed kent – al erg ontevreden was, maar
wij hebben toch geprobeerd een paar wezenlijke verbeteringen aan te brengen.
Ik vond dat de heer Middel de verhouding tussen patiënt, cliënt
aan de ene kant en de aanbieders aan de andere kant als een gepolariseerde
situatie voorstelde. Hoewel ik het met hem eens ben dat het lang niet overal
zo is, denk ik toch dat we langzamerhand uit dat beeld weg groeien en dat
partijen steeds meer als volwassen mensen met elkaar omgaan en niet voortdurend
tegen elkaar ten strijde trekken.
 
 Ik ga nog even terug naar de NRV. In de memorie van toelichting is uitgebreid
stilgestaan bij de adviezen van de Nationale raad voor de volksgezondheid
en naar mijn mening wordt goed beargumenteerd aangegeven wat wel en wat niet
is overgenomen. Er is zelfs een apart hoofdstuk aan gewijd. Ik wil de heer
Middel er ook op wijzen dat met de nota van wijziging het voorstel toch wel
een heel stuk opschuift in de richting van de NRV. Belangrijke punten van
kritiek waren immers bij de NRV het ontbreken van voldoende wettelijke waarborgen
voor een zorgvuldige klachtenbehandeling en de beperking van de reikwijdte.
Het is mij bekend dat de nationale raad deze maand nog een advies uitbrengt
over het patiëntenbeleid. In dat advies gaat de raad adviseren om het
wetsvoorstel Klachtrecht cliënten zorgsector aan te passen precies op
de wijze zoals wij gedaan hebben met de nota van wijziging. Voor zover ik
heb begrepen, is de nationale raad in zijn huidige samenstelling van mening
dat dit wetsvoorstel, als die aanpassingen hebben plaatsgevonden, de toets
der kritiek wel kan doorstaan.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Terpstra:
 
 Een tien.
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 Ik weet niet of we een tien krijgen, maar in elk geval boven de zes.
 
 De heer Van der Vlies en mevrouw Varma hebben gevraagd of het geen aanbeveling
verdient om in de wet te verankeren dat de provinciale klachtencommissie de
minister kan vragen, een aanwijzing te geven als bedoeld in artikel 7, eerste
lid. We hebben het er zoëven al over gehad en ik denk dat ik er toen
voldoende op ben ingegaan. Kort samengevat, zie ik geen reden waarom die commissie
dat niet zelf – dat hoeft niet via de inspectie te verlopen –
in bepaalde situaties aan de minister zou kunnen vragen.
 
 Mevrouw Varma en andere leden hebben ook gesproken over het feit dat in
de wet geen precieze termijn wordt genoemd waarbinnen de klachtencommissie
haar oordeelsvorming over de klacht moet hebben afgerond. Dat is juist, er
staat geen eindtermijn genoemd. Er staat alleen dat het binnen een redelijke
termijn moet worden afgewikkeld. Mevrouw Varma zei dat de termijn die redelijk
is per zorgaanbieder kan verschillen. Ik ben het helemaal met haar eens en
daar ligt nu ook precies het probleem. Bij een tandarts of bij een instelling
voor thuiszorg zal een onderzoek naar de klacht en naar de gegrondheid ervan
in de regel een stuk sneller kunnen verlopen dan bij een ziekenhuis, waar
een klacht vaak betrekking heeft op een heel complex van handelingen, verricht
op verschillende afdelingen en door verschillende zorgverleners die bij de
behandeling van de patiënt betrokken zijn geweest. Hoe jammer het ook
is, de ervaring leert dat er toch wel een paar maanden overheen kunnen gaan
voor het allemaal tot in de puntjes is uitgezocht. Geen enkele zorgaanbieder
heeft er baat bij om de klacht langer te laten bestaan dan nodig is. Wij denken
dat met deze bepaling "redelijke termijn" men zo snel zal werken als mogelijk
is. Ik vind het dan ook niet nodig of wenselijk om een termijn in de wet op
te nemen. Natuurlijk kan er een situatie ontstaan dat het echt te lang gaat
duren en dat het niet meer redelijk is. In dat geval kan de klager daarover
een klacht indienen bij de provinciale commissie.
 
 De heer Van der Vlies had een heel interessante vraag. Hij vroeg namelijk
of de mogelijkheid van het toekennen van schadevergoeding als uitkomst van
zo'n klachtenprocedure niet een vreemde eend in deze bijt is, aangezien het
toch vooral om immateriële schade gaat en dus ook om immateriële
genoegdoening. In principe ben ik het met de heer Van der Vlies eens. De klachtenbehandeling
is erop gericht om na te gaan of de klacht gegrond is en het is de bedoeling
om de cliënt genoegdoening te geven en daarmee ook aan de verbetering
van de kwaliteit te werken, enzovoorts. Wanneer de klachtencommissie de klacht
gegrond acht, is het aan de zorgaanbieder om vervolgens maatregelen te nemen
maar ook om te beoordelen of het, naast die maatregelen, misschien toch wenselijk
is om de klager als genoegdoening een vergoeding te geven. Dat kan gebeuren
in de vorm van een soort smartegeld. Eerlijk gezegd kan ik mij daar niet heel
concreet iets bij voorstellen. Ik weet niet of dat altijd een goed gebaar
is. Maar het kan ook gaan om een vergoeding van werkelijk geleden schade.
Ik heb zelf, toen ik enkele jaren persoonlijk met de klachtenbehandeling in
een ziekenhuis belast was, gemerkt dat de meest voorkomende klachten zaken
als zoekgeraakte pyjama's betreffen. Het gaat dan vooral om patiënten
die na de operatie hun nieuwe, voor de ziekenhuisopname met zorg gekochte
pyjama kwijt waren. Dat is een teken van een slordige procedure en je kunt
afspreken, dat je maatregelen neemt om ervoor te zorgen, dat men daar zorgvuldiger
mee omgaat. Mijn ervaring is, dat het in dergelijke gevallen buitengewoon
bevredigend wordt gevonden als gewoon een bedrag wordt uitgekeerd om te zorgen
voor vervanging. Tegenwoordig zeggen we daar natuurlijk bij dat de pyjama
brandveilig moet zijn. Het lijkt mij toch goed om deze mogelijkheid open te
laten en dat de zorgaanbieder daar verstandig mee zal omgaan.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Voorzitter! Met dat deel van het betoog van de minister ben ik het wel
eens. De woordvoerders in dit debat hebben vanmorgen echter een fax gekregen
van het Verbond van verzekeraars. Daarin wordt daar ook op gewezen. Ik kende
dat standpunt overigens niet toen ik mijn eerste termijn voorbereidde. Het
verbond wijst ook op de omgekeerde situatie, namelijk die waarin de klacht
niet ontvankelijk wordt verklaard en de patiënt of cliënt het nodig
vindt om een procedure te beginnen op grond van enigerlei vorm van aansprakelijkheidsverzekering.
Die twee uitspraken kunnen elkaar beïnvloeden. Het verbond vraagt om
dat punt in bespreking te brengen. Het lijkt mij inderdaad een relevant punt
en om die reden leg ik het voor.
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 En wat is dan de relatie met de schadevergoeding?
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Er is iets fout gegaan, althans naar het oordeel van klager. Het wordt
bij de klachtencommissie aanhangig gemaakt. Er is sprake van letsel en het
gaat uiteraard niet om die pyjama. Dan is er op grond van de verzekering ook
nog eens een procedure te gaan. Die twee uitspraken worden naar alle waarschijnlijkheid
niet tegelijkertijd gedaan, maar zijn wel volgtijdelijk en kunnen elkaar beïnvloeden.
Dat is althans wat het verbond schrijft. De woordvoerders kennen de brief
en ik neem aan, dat de minister hem ook kent.
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 Mijn relatie met het Verbond van verzekeraars is kennelijk niet zo goed,
maar die zal ik dan ook verbeteren. Ik begrijp het punt echter heel duidelijk.
In de situatie waarin letsel is berokkend – ik denk aan letsel aan de
patiënt zelf – gaan er twee procedures lopen. Iedere instelling
is verzekerd tegen het toebrengen van schade, waarvoor de instelling schuldig
kan worden geacht. De klachtopvang moet zich dan puur beperken tot de immateriële
zijde en in dat geval moet er zeker niet ook nog eens een vergoeding voor
materiële schade worden geleverd. Ik kan mij niet voorstellen, dat men
die doublure in een instelling zal effectueren. Ik heb daar eigenlijk geen
zorgen over, maar het is een goed punt.
 
 De heer Schutte heeft opgemerkt, dat elke klacht binnen de reikwijdte
van de wet wordt voorgelegd aan de klachtencommissie. Deze commissie kan besluiten
om klachten van geringe ernst af te laten doen door één persoon
volgens een vereenvoudigde procedure. Zou dat niet mogelijk zijn, zo was zijn
vraag. Ik moet daar een ontkennend antwoord op geven. De formele regeling
biedt geen ruimte voor het afdoen van een klacht door één persoon,
maar aan de andere kant wordt in de praktijk wel een oplossing gevonden voor
dit soort zaken die zodanig zijn dat één persoon ze zou kunnen
afdoen. De instelling gaat ervan uit, dat cliënten zo goed mogelijk geholpen
moeten worden en de meeste instellingen hebben ook een goede eerste klachtopvang.
Het is in de meeste ziekenhuizen gebruikelijk dat zo'n klacht ook mondeling
wordt aangehoord. Het begint met een gesprek tussen klager en iemand die namens
de instelling de klacht als het ware in ontvangst neemt en een soort
triage pleegt over de aard van de klacht. In de overgrote meerderheid van
de gevallen blijkt die klachtopvangfunctionaris al genoegdoening te kunnen
bewerkstelligen. Dat hebben wij bijvoorbeeld onlangs vernomen van een groot
ziekenhuis in ons land, waar jaarlijks ongeveer 250 klachten worden aangemeld.
Deze worden in eerste instantie behandeld door zo'n opvangfunctionaris. Van
die 250 klachten zijn vervolgens slechts 4 klachten door de klager bij de
klachtencommissie ingediend. In de andere 246 gevallen heeft het gesprek met
de functionaris geleid tot een oplossing, bijvoorbeeld door bemiddeling bij
een gesprek tussen klager en aangeklaagde dokter of verpleegkundige. Ik denk
dat de klachtenbehandeling door de commissie niet strijdig is met de in veel
instellingen al gebruikelijke snelle, goede, mondelinge bemiddeling door een
functionaris.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Het ging mij hierbij om twee punten. In de eerste plaats komt deze figuur
in de wet niet voor. De vraag is of de wet dit wel toelaat. Ik denk dat dit
alleen het geval is als je dit soort zaken niet als een klacht beschouwt.
Als het immers een klacht is, moet de procedure uit de wet gelden. In de tweede
plaats vroeg ik of je niet het risico loopt dat zo'n functionaris niet alleen
zorgt voor een oplossing, maar ook als zeef fungeert om te voorkomen dat wel
degelijk gemeende klachten doorgaan naar de klachtencommissie en aldus in
procedure komen.
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 Voorzitter! De instelling is gehouden om aan haar cliëntèle
kenbaar te maken hoe de klachtenregeling is, bijvoorbeeld via folders die
men krijgt als men ergens in behandeling komt. Daar moet dat duidelijk in
staan. Ik ga er dan ook van uit, dat de patiënt of cliënt weet dat
er een klachtenregeling en een klachtencommissie zijn. Sommige cliënten
zullen dan regelrecht een brief aan de klachtencommissie schrijven. Er staat
echter vaak ook: als u een probleem heeft, kunt u zich wenden tot mevrouw
of mijnheer zus en zo die bij ons de eerste opvang van uw problemen regelt.
Een heleboel mensen vinden dat prettig, omdat men dan een gesprek krijgt en
niet meteen zo'n brief behoeft te schrijven. Ik zie die twee dingen gewoon
naast elkaar bestaan. Als de klachtopvangfunctionaris vooral een heel grote
doofpot naast zich heeft staan om de klacht in te deponeren, dan is de patiënt
toch voldoende geïnformeerd om te weten dat er ook een meer formele procedure
is. Verder zijn er natuurlijk een heleboel patiënten die met hun klacht
helemaal niet naar een functionaris of een commissie gaan, maar die regelrecht
naar de hoofdverpleegkundige of naar de dokter stevenen en zeggen: ik ben
over dit of dat heel ontevreden. Er is dus zoveel wat je klacht zou kunnen
noemen, maar wat helemaal buiten de klachtencommissie om wordt afgehandeld.
Als dat op een goede, menselijke en vlotte manier gebeurt, vind ik dat alleen
maar prachtig.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Ik ook, want ik zoek ook naar die vorm. Maar wij gaan nu iets wettelijk
regelen. Er kan dan de situatie ontstaan waaruit rechten en plichten voortvloeien.
Het is dan toch de vraag of de nu in artikel 2 gekozen formuleringen voldoende
ruimte laten voor dit soort praktische oplossingen. Die oplossingen mogen
ook niet tot een vorm van misbruik leiden. Ik zal mij er evenwel op voorbereiden
om hier in tweede termijn concreter op terug te komen.
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 Ik denk dat de wet daarvoor voldoende ruimte biedt. In de wet staat namelijk
niet: er zij niets anders dan deze ene klachtencommissie. Maar ik wacht graag
de inbreng van de heer Schutte in tweede termijn af.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Dankers (CDA):
 
 Voorzitter! De heer Schutte had het over de klachtenfunctionaris bij grotere
instellingen. Ik kan de beantwoording van de minister op dat punt goed volgen.
Ik heb gevraagd of zij dat ook adviseert voor de individuele fysiotherapeut.
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 Aan de individuele fysiotherapeut adviseer ik natuurlijk om zelf klachten
serieus te nemen. Maar bedoelt u dat de individuele fysiotherapeut een klachtenfunctionaris
moet aanstellen?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Dankers (CDA):
 
 Ik heb dat in verband gebracht met de wijzigingen die in artikel 2 zijn
aangebracht. Daarmee zijn de procedureregels ten opzichte van de oorspronkelijk
tekst versterkt. Aldus is de klachtencommissie in het leven geroepen via waarborgen
in de wet. Ik vroeg of daarmee geen te zware structuur wordt opgetuigd voor
de individuele beroepsbeoefenaren. Daarbij verwees ik naar bijvoorbeeld het
advies over de klachtenfunctionaris, die binnen een instelling een heel nuttige
functie heeft. Die functionaris heeft evenwel volgens de nota naar aanleiding
van het eindverslag ook de taak om niet te zware klachten, die vooral op communicatiestoornissen
slaan, bij de klachtencommissie weg te houden. De minister zegt nu dat de
structuur eigenlijk wat zwaar is voor een heleboel van die wat eenvoudiger
gevallen. En daarmee komen wij weer terug bij de individuele beroepsbeoefenaar.
Daarvoor ligt dat allemaal niet zo voor de hand. Bovendien is het de vraag –
ik neem aan dat de minister daar nog op terugkomt – wat het voor financiële
consequenties heeft om dat allemaal goed te regelen.
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 Ik denk dat de individuele beroepsbeoefenaar, zoals een huisarts in een
gezondheidscentrum of een tandarts met tandartsassistenten, gewoon zelf moet
doen wat ik net beschreef als taak van die functionaris in een instelling.
Als een en ander dan niet bevredigend verloopt, komt men bij een commissie
terecht. Ik denk dat dat dan ook maar "de commissie" moet zijn. Ik zie niet
goed hoe je daar dan nog weer een losse functionaris kunt positioneren. Ik
denk evenwel dat hoe kleiner de organisatie van de zorgaanbieder is –
de kleinste eenheid is één persoon – hoe gemakkelijker
de weg voor de cliënt of patiënt zal zijn om in de mondelinge sfeer
tot genoegdoening te komen. Ik meen dat de heer Van Boxtel iets zei over lang
wachten in de wachtkamer van een tandarts. Als de tandarts zegt dat het hem
bijzonder spijt, dat het daar en daar door kwam en dat hij het voortaan zo
zal organiseren dat dit niet meer voorkomt, dan gaat iemand niet meer naar
een klachtencommissie. Dat zal hij alleen maar doen, als blijkt dat de situatie
zich constant herhaalt. Dan is er echter ook serieus sprake van verkeerd functioneren.
 
 De heer Van Dijke heeft gevraagd om meer informatie over de ontwikkeling
van het klachtrecht in de zorgsector. Het beeld is dat zorgaanbieders
en zorginstellingen langzamerhand steeds meer overgaan tot het opstellen van
klachtenregelingen. Dat beeld is echter niet volledig. Wij denken ook niet
dat dit al overal het geval is. Er is evenwel duidelijk een ontwikkeling in
die richting. De regionale inspecties doen hier af en toe onderzoek naar.
Daaruit blijkt dat, alhoewel er al het een en ander spontaan gebeurt, op dit
terrein toch nog het nodige te doen valt. Het hangt natuurlijk ook af van
de sector. Zo heeft de Stichting patiëntenvertrouwenspersoon onlangs
geconstateerd dat er nog maar een paar psychiatrische ziekenhuizen over een
adequate klachtenregeling beschikken, ondanks de duidelijke wettelijke bepalingen.
Dit alles leidt tot de conclusie dat zorgaanbieders kennelijk nog een duwtje
of zelfs een duw in de rug nodig hebben. Die duw wordt, denk ik, door deze
klachtwet gegeven. Dat wordt gedaan op een manier die ik nog steeds prima
vind, namelijk niet te gedetailleerd, waardoor er genoeg ruimte is voor zelfregulering.
 
 De heer Van Boxtel vroeg of niet ook aan de aangeklaagde moet worden meegedeeld
of het bestuur naar aanleiding van het door de klachtencommissie gevelde oordeel
maatregelen zal nemen. Formeel is het zo dat de uitspraak naar de aanbieder
en naar de klager gaat. Verder treft de instelling de een of andere maatregel.
Dat gebeurt natuurlijk precies op die afdeling, waar de aangeklaagde werkzaam
is. De aangeklaagde zal dat dus langs die weg formeel horen. Mocht het iemand
zijn die werkzaam is in een instelling, dan kan ik mij niet voorstellen dat
de directie van de instelling daar niet gewoon spontaan informatie over verstrekt
aan de aangeklaagde. Ik denk dat het zowel formeel als informeel vanzelf spreekt
dat de aangeklaagde dat te horen krijgt. Het was eigenlijk niet bij ons opgekomen
om dat speciaal te gaan regelen. Het lijkt ons zo logisch dat wij het overbodig
vinden om dat vast te leggen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Boxtel (D66):
 
 Voorzitter! Op zichzelf ben ik blij met deze toelichting. Die omissie
is echter niet voor niets naar voren gehaald. In negen van de tien gevallen
zal het, denk ik, wel zo gaan. Ik moet er echter niet aan denken dat, als
een verpleegkundige in een ziekenhuis via de zorgaanbieder aangeklaagd wordt,
een commissie een uitspraak doet en de instelling haar bevindingen laat weten,
maar dat de betrokken functionaris eigenlijk pas via de band verneemt wat
het oordeel is. Ik hoop dat de geest van deze wet zo ver reikt dat iedereen
die zorgvuldigheid zal betrachten.
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 Ik ben daar eigenlijk van overtuigd. Ik zou het bijna beledigend vinden
om dat met zoveel woorden in de wet op te nemen. In die zin is sprake van
een goed verkeer, maar ik stel het zeer op prijs dat de heer Van Boxtel dit
nog eens luid en duidelijk in deze openbare ruimte heeft gezegd. Op die manier
wordt het ook in de Handelingen opgenomen.
 
 De heer Van Boxtel heeft ook gevraagd of een commissie uit het veld als
beroepsinstantie kan fungeren. Het veld kan zelf besluiten om een beroepscommissie
in het leven te roepen. Dat zullen wij niet verbieden. De Landelijke vereniging
van thuiszorg heeft dat ook gedaan. Wij kunnen het veld daar echter niet bij
wet toe verplichten. Daarom hebben wij "onze" centrale of provinciale commissie
als beroepsinstantie voorgeschreven. Een derde van de leden uit die commissie
wordt overigens door het veld aangewezen. In de praktijk komen die leden dus
gewoon uit het veld voort. Het is dus mogelijk dat men het beroep op een bepaalde
manier regelt, maar dat maakt men dan wel kenbaar aan de patiënt of cliënt.
 
 De heren Van der Vlies en Cherribi hebben gesproken over het feit dat
klachten op verschillende plaatsen kunnen worden behandeld, bij de klachtencommissie,
de tuchtrechter en de inspectie. Zij vroegen in dat kader hoe ik sta tegenover
een samenloop van klachtenprocedures. Inderdaad kunnen verschillende procedures
tegelijkertijd in gang worden gezet. Een klager is vrij om met zijn klacht
om te gaan zoals hij wil. Hij mag die daar indienen waar hij dat het meest
geëigend vindt. De verschillende procedures hebben wel ieder een ander
doel. In sommige gevallen is het niet erg dat ze naast elkaar lopen, al zal
dat niet zoveel voorkomen. De huidige wet, waarover wij het vandaag hebben,
stelt genoegdoening van de cliënt voorop door middel van het wegnemen
van gevoelens van onvrede. Het tuchtrecht richt zich op de waarborgen van
de kwaliteit van de beroepsuitoefening. Klachtenbehandeling door de inspectie
heeft primair de kwaliteit van de zorg in het algemeen als doel. Als bijvoorbeeld
een tuchtprocedure in gang wordt gezet, dan zal die niet altijd de gevoelens
van onvrede bij een cliënt kunnen wegnemen. In zo'n geval kan behandeling
van de klacht op grond van deze wet daarnaast best wel zinnig zijn. De druk
op de meer formele procedures kan door deze wet afnemen. Dat zou ik toejuichen,
want een groot aantal van de klachten die op het ogenblik terechtkomen bij
de tuchtrechter, hoort daar eigenlijk niet thuis. Die zijn daar alleen maar
heen geleid omdat een ander, goed opvangkanaal ontbreekt.
 
 De heer Cherribi vroeg ook nog naar de verjaringstermijn van klachten.
In dit wetsvoorstel is daar geen sprake van. Klachten zijn eigenlijk pas verjaard
op het moment dat de cliënt ze als verjaard beschouwt. De heer Cherribi
vroeg ook of geen nadere regels moeten worden gesteld voor de benoeming van
de leden van de klachtencommissie bij de zorgaanbieder. Mevrouw Varma heeft
gevraagd of de patiënten/consumenten niet uitdrukkelijk in die commissie
moeten zijn vertegenwoordigd. Volgens de wet ligt de verantwoordelijkheid
voor de vorming van de commissie bij de zorgaanbieder. Wij zijn ook van mening
dat die verantwoordelijkheid daar thuishoort. Wij zijn er niet voor, nadere
regels over de benoeming te stellen. Wat betreft het patiënten/consumentenbelang
ben ik van mening dat fractievorming in zo'n commissie absoluut moet worden
voorkomen. Het mag niet zo zijn dat iemand die er namens de patiënten
zit ook altijd die kant kiest en dat iemand die er namens de dokters zit,
altijd de kant van de dokters kiest. Dat lijkt mij niet goed.
 
 
 
 
 
 De heer Middel (PvdA):
 
 Wij hebben in september de Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen
behandeld. Daarin staat de bepaling dat een eventuele cliëntenraad van
een instelling het instemmingsrecht heeft met betrekking tot het reglement
voor klachten. Is het niet zinvol en aanbevelenswaardig om de cliëntenraad,
voor zover aanwezig binnen een instelling, ook een rol te geven
bij de samenstelling van de klachtencommissie?
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 Dit zal ook wel gebeuren. Er wordt gekozen voor het principe van de geconditioneerde
zelfregulering. Er zijn wettelijke kaders en daarbinnen heeft de instelling
haar eigen verantwoordelijkheid. Ik voel er dan ook niets voor om dit soort
zaken in de wettekst op te nemen. Als de instelling hier niet aan denkt, dan
zal de cliëntenraad wel aan de bel trekken. Alleen een zeer onverstandige
leiding van een instelling zal de wens van de cliënten om in de klachtencommissie
opgenomen te worden, niet honoreren. Als een klager denkt dat een klachtencommissie
zodanig is samengesteld dat hij geen schijn van kans heeft, kan hij de provinciale
commissie inschakelen. Ook die weg is daarvoor beschikbaar.
 
 Men weet dat ik meer houd van de inhoud van de zorg dan van het geld en
daarom heb ik vragen over de kosten tot het laatst bewaard. De financiën
zijn uiteraard niet onbelangrijk. De kosten van de klachtbehandeling onder
verantwoordelijkheid van de zorgaanbieders maken in onze opvatting deel uit
van het beschikbare budget. Een goede klachtbehandeling is een onlosmakelijk
onderdeel van het werk van de zorgaanbieder. Op grond van het Besluit eisen
erkenningen ziekenhuizen is een klachtbehandeling verplicht. Veel zorgaanbieders
hebben dan ook al een procedure ter zake. De uitvoering van deze regeling
is een stimulans voor bewaking en verbetering van de kwaliteit. Het kan ook
een kwestie zijn van doelmatige zorgverlening. Men kan zelfs zeggen dat in
deze wet de kost voor de baat uitgaat.
 
 Wat de kosten van de provinciale klachtencommissies betreft, wijs ik op
het voorbeeld van de WBO. Het verwachte geringe aantal klachten kan zonder
enige moeite worden opgevangen via het bedrag van ruim 6 mln. voor apparaatskosten
dat indertijd in het kader van de Wet op de bejaardenoorden is verstrekt.
Hoofdargument is dat de klachtenbehandeling er gewoon bij hoort. Niet voor
alle onderdelen van goede zorg zal apart geld ter beschikking gesteld worden.
 
 De amendementen van mevrouw Dankers op stuk nr. 14 en van de heer Middel
op stuk nr. 11 houden beide in dat de provinciale klachtencommissies zouden
moeten vervallen. Men zal begrijpen dat wij aanneming van beide amendementen
moeten ontraden. Ik heb zojuist uit de doeken gedaan waarom wij deze commissies
willen handhaven.
 
 Het amendement van de heer Middel op stuk nr. 10 betreft het toevoegen
van een nieuw lid aan artikel 2. De zorgaanbieder draagt er zorg voor dat
over elk kalenderjaar een openbaar verslag wordt opgesteld. Ik ben bereid,
het eerste deel van dit amendement over te nemen in de vorm van een nota van
wijziging. Ik maak een uitzondering voor de laatste zin: "De inspectie neemt
een overzicht van de verslagen van de klachtencommissie en de wijze van behandeling
daarvan op in haar jaarverslag." De inspectie zal in de jaarverslagen zonder
meer melding moeten maken van het toezicht op deze regeling. Dit zal echter
in algemene zin gebeuren. Af en toe zal er wellicht een thematisch onderzoek
door de inspectie plaatsvinden waarbij er meer bijzonderheden in het jaarverslag
zullen worden opgenomen. Als alle aparte verslagen van de klachtencommissies
moeten worden overgenomen, ontstaat er een soort telefoonboek. Wij zijn positief
over de geest van het amendement. In de nota van wijziging willen wij echter
de laatste zin van het amendement op stuk nr. 10 schrappen.
 
 De heer Middel heeft een amendement op stuk nr. 12 ingediend, dat ertoe
strekt de evaluatie wettelijk voor te schrijven. Ik heb al gezegd dat deze
wet geëvalueerd moet worden. Dat is een goede zaak. Er wordt door de
overheid gelukkig steeds meer aandacht aan gegeven. Ik zeg dan ook heel graag
toe dat wij deze wet zullen evalueren. Een wettelijke bepaling daarover vind
ik echter niet nodig. Onze toezegging heden zou eigenlijk voldoende moeten
zijn.
 
 Dan kom ik bij het amendement van mevrouw Dankers op stuk nr. 13, dat
inhoudt terug te gaan naar een eerdere wettekst en de waarborgen die ingebracht
zijn opnieuw af te schaffen. Uit wat ik al eerder gezegd heb, zal zij begrijpen
dat ook dat amendement onze instemming niet heeft.
 
 Voorzitter! De staatssecretaris zal nog ingaan op het punt van de jeugdhulpverlening.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Terpstra:
 
 Voorzitter! De minister en ik hebben afgesproken dat ik op het punt van
de jeugdhulpverlening zal ingaan om niet alleen fysiek te benadrukken dat
wij samen aan dit wetsvoorstel hebben gewerkt. Het is dus niet zo dat de minister
dit korte antwoord niet zou kunnen geven.
 
 Verschillende geachte afgevaardigden vroegen zich af hoe dit klachtrecht
zich verhoudt tot het klachtrecht van de Wet op de jeugdhulpverlening. Zij
wilden weten wanneer een wetsvoorstel op dit punt de Kamer zal bereiken. Het
advies van de Raad van State is inmiddels gegeven. In maart kan men rekenen
op een nader rapport op dit punt. De inwerkingtreding van het wetsvoorstel
is gepland op 1 januari 1996. Het klachtrecht zal apart in de Wet op de jeugdhulpverlening
worden geregeld vanwege het karakter van deze wet. De noodzaak van afstemming
tussen jeugdbescherming en jeugdhulpverlening op zichzelf moet onzes inziens
nadruk krijgen. De klachtbehandeling binnen de justitiële inrichtingen –
gedacht kan worden aan de rijksinrichtingen voor jeugdigen – wordt eveneens
in die wet geregeld. Hierbij speelt het gegeven dat de jeugd in zo'n inrichting
bij een specifieke raad van toezicht moet klagen en het gegeven dat er een
aparte regeling moet zijn voor de colleges van advies voor justitiële
kinderbescherming. Een sterk inhoudelijk argument voor een aparte klachtenregeling
in het kader van de jeugdhulpverlening is dat het een afzonderlijke regeling
biedt waarbinnen er meer mogelijkheden zijn om rekening te houden met de noodzaak
van afstemming, juist wanneer het gaat om verstoorde relaties met ouders,
opvoeders en om de positie van de pleegouders. Zoals ik zei heeft de Raad
van State inmiddels advies uitgebracht. Voorbereidingen voor het nader rapport
houden vanzelfsprekend verband met de uitkomsten van het vandaag gehouden
debat. Ik verheug mij op het debat over de aparte regeling van het klachtrecht
in de Wet op de jeugdhulpverlening.
 
 
 
 
 
 De heer Van der Vlies (SGP):
 
 Mijnheer de voorzitter! Graag zeg ik beide bewindslieden
dank voor hun beantwoording. De minister is uitvoerig ingegaan op de inbreng
van mijn fractie in eerste termijn. Ik heb haar beantwoording als zeer adequaat
ervaren. Op alle vragen is in beginsel ingegaan. Naar aanleiding van een vraag,
die door verschillende fracties is gesteld, is zelfs een nota van wijziging
verschenen. Daarbij gaat het om de positie van de nabestaanden. Ik vind het
een goede zaak dat de minister een en ander heeft neergelegd in een nota van
wijziging. Voor mijn fractie betekent dat winst aan kwaliteit en overtuigingskracht
van dit wetsvoorstel.
 
 De minister zegt dat het bij klachtenbehandeling om mensenwerk gaat. Het
gaat erom klachten in te zamelen en te beoordelen met als perspectief dat
de kwaliteit van de hulpverlening wordt versterkt, opdat er in het vervolg
niet een zelfde klacht behoeft te worden ingediend. Een klacht moet ook niet
meteen als bedreigend worden ervaren, maar misschien zal de praktijk toch
iets anders zijn, als een klacht zich richt op een individuele beroepsbeoefenaar,
op welk niveau dan ook. Hieraan valt niet geheel te ontkomen, maar het instellen
van de klachtenregeling en de doelstelling van de wet spreken de SGP-fractie
aan.
 
 Voorzitter! Hoe zullen de individuele beroepsbeoefenaren uitvoering kunnen
geven aan de wet, als deze in het Staatsblad staat? De minister verwijst de
huisarts naar de huisartsenverenigingen en andere individuele beroepsbeoefenaren
naar een instelling in de omgeving die een klachtenregeling heeft. Men zou
zich hierbij dan kunnen aansluiten. Bij interruptie werd de vraag gesteld
naar de niet-georganiseerden, degenen die niet aangesloten zijn bij een beroepsvereniging.
Hoe ontvankelijk zullen de huisartsenverenigingen en andere verenigingen van
een zelfde karakter respectievelijk de instellingen in de omgeving zijn iemand
onder hun regime op te nemen? Het zou kunnen gebeuren dat men bij de melding
van iemand de vertrouwensvraag stelt, bijvoorbeeld hoe de kwaliteit van het
werk van de persoon is. Ik begrijp dat hierop vanuit allerlei toezicht en
tuchtprocedures binnen een beroepstak wordt toegezien, maar zit hier geen
spanning? Dekt deze benadering nu elke individuele beroepsbeoefenaar?
 
 Dan de kwestie van de provinciale of centrale commissies, provinciaal
respectievelijk grootstedelijk geregeld. De SGP-fractie zal de twee lijnen
die nu voorliggen met de erbij gegeven argumenten op zich laten inwerken.
De minister verdedigt haar voorstel. Zij doet de suggestie om dit bij de evaluatie
over een paar jaar expliciet te bekijken. Dit zou een route kunnen zijn.
 
 Aan de andere kant kan ik mij ook vinden in de lijn die in de beide amendementen
van de heer Middel en mevrouw Dankers is aangegeven om dit in tweede instantie
ergens anders dan bij de centrale commissie te leggen. Ik heb hierover op
dit moment nog geen afdoende mening.
 
 Voorzitter! Ten slotte de brief van het Verbond van verzekeraars. De minister
zegt dat de klachten die bij de klachtencommissie terechtkomen van huishoudelijke
aard of van immateriële aard zijn en dat, zodra er werkelijk schade is,
zodra er een schadevergoeding kan worden bepleit en hiervoor procedures beschikbaar
zijn, dergelijke klachten dan verwezen moeten worden naar de civiele rechter.
Heb ik dat goed begrepen? Hierover gaat de brief waarvan ik bij interruptie
zojuist melding maakte en waarvan de minister nu, naar ik hoop, een afschrift
heeft ontvangen.
 
 Voorzitter! De SGP-fractie zal, zoals zij ook in eerste termijn reeds
heeft gezegd, voor deze wet stemmen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 Voorzitter! Graag wil ik de bewindsvrouwen danken voor de sympathieke
manier waarop zij de vragen beantwoord hebben.
 
 Er resten mij nog twee punten. De klachtencommissie komt er, met een onafhankelijke
voorzitter. De cliëntenraad zal kunnen adviseren bij de samenstelling
van de commissie. De rol van de inspectie wordt versterkt. Aanwijzing van
de minister is mogelijk volgens de toekomstige kwaliteitswet zorginstellingen.
Ik ben dan ook niet overtuigd van de meerwaarde van de provinciale en grootstedelijke
commissie. De uitspraken ervan zijn niet bindend, er is geen sanctie. Het
zal alleen maar veel meer bureaucratie opleveren.
 
 
 
 
 Voorzitter: Van Erp
 
 
 
 
 
 Mevrouw Oedayraj Singh Varma (GroenLinks):
 
 Voorzitter! De termijnstelling. Er is sprake van een redelijke termijn,
maar wat is redelijk, drie maanden, een jaar, twee jaar? Er moet naar mijn
mening een maximum aan de termijn gesteld worden. Zaken kunnen, soms met opzet,
eindeloos worden gerekt.
 
 Het amendement op stuk nr. 10 inzake de versterking van de rol van de
inspectie gezondheidszorg zullen wij steunen. Wij hebben grote twijfels over
de rol van de provinciale en grootstedelijke commissies en daarom zullen wij
het amendement op stuk nr. 11 steunen. Wij vinden het belangrijk dat er na
drie jaar een verslag komt. Het amendement op stuk nr. 12 zullen wij dan ook
steunen. Ik heb in eerste termijn reeds meegedeeld dat mijn fractie voor de
wet zal stemmen.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik dank de minister en de staatssecretaris voor
hun beantwoording. Zij behoefden mij niet meer te overtuigen van de wenselijkheid
van een wettelijke regeling. Ik had mij daar al voor uitgesproken. In eerste
termijn heb ik nogal de nadruk gelegd op de rechtsgrond voor deze wettelijk
regeling, mede in het licht van de eerste nota van wijziging. Ik dank de minister
er dan ook voor dat zij hierop uitvoerig is ingegaan. Zij heeft een aantal
argumenten genoemd die de nota van wijziging op dit punt kunnen dragen. Ik
heb op dit punt geen moeite met het wetsvoorstel, ook niet na de nota van
wijziging.
 
 Er is al veel gezegd over de provinciale klachtencommissie. Er zijn twee
amendementen ingediend die een gelijkluidende formulering hebben, maar verschillend
onderbouwd zijn. Er moet worden afgewacht hoe dat in de praktijk uitwerkt.
Er is een duidelijke koppeling tussen het amendement van mevrouw Dankers en
dat van de heer Middel. Ik blijf, ook na het antwoord van de regering, toch
voorkeur houden voor het wetsvoorstel zoals dat op dit punt luidt, omdat ik
het goed vind passen bij de gehele structuur, die nogal is geënt op overtuigingskracht,
redelijkheid en eigen verantwoordelijkheid. Een correctiemogelijkheid zoals
in de Wet op de bejaardenoorden kan als een uiterste mogelijkheid goed zijn,
maar zodra deze in de sfeer van de inspectie wordt gebracht,
is dat toch al snel een formalisatie. Er wordt dan een soort gezagsrelatie
aangebracht. Ik vind dat in dit geval minder passen. Ik houd het voorlopig
maar bij de tekst van het wetsvoorstel.
 
 Voorzitter! De procedure. Ik heb reeds gezegd dat ik er moeite mee heb
dat in artikel 2 de procedure betrekkelijk gedetailleerd wordt vastgelegd.
Ik begrijp dat er daarvoor argumenten zijn te noemen, maar ik heb er reeds
op gewezen dat de procedure moet kunnen worden toegepast in zeer uiteenlopende
situaties. Het risico bestaat dat er een beeld ontstaat dat niet aansluit
bij de bijzonder verscheiden werkelijkheid. Tegen die achtergrond moet ook
mijn opmerking worden geplaatst over de zogenaamde klachtenmedewerker. Het
staat ook voor mij vast dat wij zoveel mogelijk moeten voorkomen dat de formele
procedure van klachtbehandeling moet worden gestart. Het zoeken naar mogelijkheden
om iets op te vangen en snel informeel op te lossen, is altijd beter. Er komt
straks een wetsvoorstel in stemming waarin in artikel 2 een nogal gedetailleerde
structuur is aangegeven. Ik blijf met de vraag zitten of een dergelijke wijze
van omgaan met klachten in het systeem van deze wet past. In artikel 2, eerste
lid, staat dat elke zorgaanbieder een regeling treft voor de behandeling van
klachten over gedragingen. Dat is een opdracht aan de zorgaanbieder, een regeling
te treffen voor de behandeling van klachten. Het tweede lid van dat artikel
sluit hierop aan. Hierin staat dat de regeling erin voorziet dat de klachten
van cliënten worden behandeld door een klachtencommissie. De ene mogelijkheid
is dan dat alle klachten naar de klachtencommissie gaan. Wij willen toch een
soepele mogelijkheid hebben om de kleinere problemen buiten de klachtencommissie
op te lossen, want kennelijk is dat geen klacht in de zin van de wet. Nergens
in de wet staat echter wat een klacht is. Het gaat over een gedraging van
een zorgaanbieder of een personeelslid daarvan, waarmee iemand niet tevreden
is en waarmee hij zich tot die zorgaanbieder wendt. Lopen wij niet het risico
dat wij, als wij dit zo laten staan, de indruk wekken dat dit allemaal formeel
behandeld dient te worden via de klachtencommissie, terwijl iedereen die de
praktijk een beetje kent, zou zeggen dat dit erg onpraktisch is en dat wij
dit niet moeten doen? Komen wij op deze manier niet terecht in een spanningsveld
dat wij geen van allen beogen en is het tegen die achtergrond toch niet beter
om nog eens te bekijken of er misschien een opening in de wettekst kan worden
gemaakt?
 
 
 
 
 
 De heer Middel (PvdA):
 
 Voorzitter! Net als mevrouw Varma begin ik met het bedanken van de bewindsvrouwe
voor de sympathieke manier van beantwoording. Hierbij zou je bijna kunnen
zeggen dat dit een beetje schril afsteekt bij de wijze waarop ik mijn eerste
termijn heb uitgesproken. Zoals de minister zei, was dit een "stevige manier".
Afgezien van het feit dat ieder vogeltje zingt zoals het gebekt is, is het
wel consequent van de PvdA-fractie. De minister merkte namelijk terecht op
dat de PvdA al bij de voorbereiding van dit wetsvoorstel – dat was voordat
deze bewindsvrouwen aantraden – in het voorlopig verslag en in het eindverslag
ondubbelzinnig heeft aangegeven welke bezwaren zij tegen dit wetsvoorstel
had. Het is zelfs zo erg – dat is ongebruikelijk voor ons – dat
wij, toen bleek dat in de memorie van antwoord onze punten niet op een zodanige
manier beantwoord werden dat wij ermee verder konden gaan, hebben gezegd dat
het voor ons op die manier niet hoefde. Wij hadden zoveel bezwaren tegen de
kern van de wet dat wij het ook niet nodig vonden om daarop uitvoerig in het
eindverslag in te gaan. In alle eerlijkheid en openheid zeg ik dat dit in
een periode gebeurde waarin mijn partijgenoten de scepter zwaaiden op het
toenmalige departement van WVC. Een bezwaar dat toen gold, is voor een deel
weggenomen sinds deze bewindsvrouwen aan het roer staan van het nieuwe departement.
 
 In mijn eerste termijn heb ik heel duidelijk aangegeven waar voor ons
de pijn nog steeds zat. Ik heb ook aangegeven – misschien is dit door
alle stevigheid een beetje ondergesneeuwd – op welke punten er in de
nota naar aanleiding van het eindverslag en vooral in de eerste nota van wijziging
duidelijke verbeteringen zijn aangebracht en wat er voor de PvdA nog meer
zou moeten gebeuren, voordat wij akkoord zouden kunnen gaan met dit wetsvoorstel.
Dit even ter introductie.
 
 De tweede en derde nota van wijziging vormen een verbetering. Wij gaan
dus steeds verder de goede kant op. De onafhankelijkheid van de klachtencommissie
is nog een punt waarover het nodige te zeggen valt. Bij interruptie heb ik
al de suggestie gedaan om de cliëntenraad in instellingen meer te betrekken
bij de samenstelling van de klachtencommissies. Als men mag meepraten over
het klachtenreglement, dan zou het ook logisch zijn dat men mag meepraten
over de samenstelling van de klachtencommissie, opdat de stem van de patiënt,
de cliënt daarin op de een of andere manier terechtkomt. De minister
was van mening dat een verstandige zorgaanbieder toch wel zal regelen dat
dit gebeurt, maar ik geef haar in overweging, er niet van uit te gaan dat
elke zorgaanbieder verstandig en goedwillend is. Er zal namelijk altijd een
categorie zijn die dit om wat voor reden dan ook eigenlijk niet ziet zitten.
In wezen is dit een herhaling van de discussie die wij al hebben gevoerd tijdens
de behandeling van de Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen.
Ik geef de minister ook in overweging, te bezien of het misschien zinvol is
om hierover een nadere bepaling op te nemen.
 
 De minister zei dat de instellingen zelf maar de financiële middelen
moeten regelen. Ik neem aan dat wij bij de evaluatie wel zullen zien in hoeverre
dit inderdaad lukt. Ik wil daar nu geen al te zwaar punt van maken.
 
 Over de termijnstelling kan hetzelfde gezegd worden: het antwoord van
de minister is niet zodanig bevredigend dat wij vinden dat het geregeld is.
Het feit dat instellingen zelf nog hun termijn kunnen vaststellen, lijkt wat
in strijd te zijn met andere wetgeving. In mijn eerste termijn heb ik dit
al aangegeven, dus ik zal er nu niet weer uitvoerig op ingaan. Bij de evaluatie
zullen wij dit wel zien.
 
 Voorzitter! De PvdA-fractie heeft nog een aantal opmerkingen over de hoofdpunten,
waarop ik nu zal ingaan. Vervolgens kunnen wij hopelijk tot een conclusie
komen. De minister heeft gezegd dat in mijn betoog doorklonk dat de PvdA-fractie
te zeer is uitgegaan van een gepolariseerde verhouding tussen zorgaanbieder
en patiënt. Misschien is er sprake van een wat overtrokken stellingname,
maar het valt toch niet te ontkennen dat er nog altijd sprake is
van een afhankelijkheidsrelatie tussen patiënt/cliënt en zorgaanbieder.
Er is een verschil van macht, terwijl het hierbij gaat om een zaak die voor
mensen het allerbelangrijkst is, hun gezondheid. Ik verwijs naar de lange
wachtlijsten, naar de volle wachtkamers, naar het lopende-bandwerk waarvan
in sommige ziekenhuizen sprake is. Ik wil niet spreken over een gepolariseerde
verhouding maar onderstreep dat er nog heel wat moet gebeuren. Wellicht kan
de klachtenregeling ook een bijdrage leveren aan het bevorderen van de kwaliteit
van instellingen. Wij hopen het.
 
 De minister is uitgegaan van een open en volwassen houding van de zorginstellingen.
Voorzitter! Zij loopt langer mee in het wereldje van die instellingen en ook
overigens in de "grote wereld" dan ik, maar toch vraag ik mij af of men ervan
kan uitgaan dat die open en volwassen houding er altijd is. Ik zou het graag
willen maar wij praten niet voor niets over wetsvoorstellen als het onderhavige.
De minister zegt dat een open attitude mag worden verwacht, maar die is er
niet altijd.
 
 De minister heeft duidelijk aangegeven dat er voor de onderhavige wet
plaats is naast alle andere wetten die met het klachtrecht te maken hebben.
Wat de Wet bijzondere opneming in psychiatrische ziekenhuizen betreft, is
er via een nota van wijziging een relatie aangebracht. Echter, wij hebben
gevraagd om de samenhang aan te geven tussen het onderhavige wetsvoorstel
enerzijds en de Wet beroepen individuele gezondheidszorg, de WGBO, de Wet
op de bejaardenoorden, de in voorbereiding zijnde kwaliteitswetgeving en de
Wet algemeen bestuursrecht. Nogmaals, de minister heeft helder aangegeven
waarom een speciale wet voor het klachtrecht nodig is maar wat is nu de samenhang
met andere wetten? Voorzitter! Ik heb in dit verband een motie voorbereid.
 
 
 
 
 De Kamer,
 
 gehoord de beraadslaging,
 
 overwegende, dat een inhoudelijke afstemming tussen het wetsvoorstel Klachtrecht
cliënten zorgsector enerzijds en de Wet beroepen individuele gezondheidszorg,
de Wet geneeskundige behandelingsovereenkomst, de Wet op de bejaardenoorden,
de in voorbereiding zijnde kwaliteitswetgeving inzake zorginstellingen en
de Wet algemeen bestuursrecht anderzijds, noodzakelijk is;
 
 verzoekt de regering op korte termijn de Kamer te informeren hoe zij deze
afstemming gestalte denkt te geven,
 
 en gaat over tot de orde van de dag.
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Deze motie is voorgesteld door de leden Middel, Van Boxtel en Cherribi.
Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.
 
 Zij krijgt nr. 18 (23040).
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 De heer Middel (PvdA):
 
 Voorzitter! Ik kreeg de indruk dat het betoog van de minister een beetje
de mist inging voor zover het over de provinciale klachtencommissie handelde.
Dat vond ik merkwaardig omdat haar verhaal verder zeer consistent en helder
was. Ook ten aanzien van onderdelen waarmee ik het niet eens was, moest ik
toegeven dat er iets in haar betoog zat. Echter, zodra het over die provinciale
of grootstedelijke commissie ging, werd het een merkwaardig verhaal. Ik herhaal
dat er al een nota van wijziging van de regering lag die voor een groot gedeelte
aansloot bij ons amendement op stuk nr. 10. In dat amendement wordt de positie
van de inspectie versterkt, niet als beroepsinstantie maar als stok achter
de deur. Klachtencommissies van instellingen weten daardoor dat de inspectie
van hun activiteiten op de hoogte wordt gesteld. Vervolgens kan de inspectie
nagaan of er zaken zijn waar zij achteraan moet gaan. Dat levert extra druk
op de ketel op en voorziet in een preventieve werking. Op grond hiervan kan
men logischerwijs concluderen dat zo'n provinciale of grootstedelijke commissie
helemaal niet meer nodig is.
 
 De minister heeft in verband met de provinciale klachtencommissie een
groot aantal voordelen genoemd. Ik bedoel het niet oneerbiedig, maar ik vind
toch dat zij er alles bij sleepte wat er maar bijgesleept kòn worden
om die commissie in stand te houden. Maar die commissie wekt de schijn een
beroepsinstantie te zijn, terwijl zij geen bindende uitspraak kan doen en
geen sancties kan opleggen. Ik begrijp niet dat zelfs de heer Schutte met
zijn heldere oordeelsvermogen ervoor is dat die commissie in de wet blijft.
Sorry, meneer Schutte, ik kon het niet laten.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 De vraag is natuurlijk of je van sancties altijd heil moet verwachten
binnen bepaalde rechtsverhoudingen. Ik denk dat het hier gaat om verhoudingen
waarin sancties in de eigenlijke zin helemaal niet aan de orde zijn. De mogelijkheid
van sancties ontbreekt inderdaad, maar de vraag is of dat een gemis is.
 
 
 
 
 
 De heer Middel (PvdA):
 
 Er wordt nu een commissie voorgesteld die geen onafhankelijke klachtencommissie
is maar wel enige mate van onafhankelijkheid heeft en waarin cliënten
en patiënten op enige manier vertegenwoordigd worden. Ik vat de woorden
van de minister op als een aansporing tot die vertegenwoordiging, geen voorschrift
dus maar een aansporing. De inspectie wordt op de hoogte gesteld van wat die
commissie doet. In deze systematiek zit zo'n logica dat volgens mij ook de
heer Schutte moet begrijpen dat er geen behoefte is aan een stukje bureaucratie
daartussen.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Ik geef de heer Middel in die zin gelijk dat de bewindslieden, naarmate
zij meer aan hem zijn tegemoetgekomen op andere punten, op dit punt iets minder
sterk staan.
 
 
 
 
 
 De heer Middel (PvdA):
 
 Dank u wel. Het wordt toch nog een vrolijke dag, als de patiënten
en cliënten op deze manier een goed onderbouwd klachtrecht krijgen.
 
 Mijn fractie handhaaft het amendement op stuk nr. 11. Wij hebben het voldoende
toegelicht en er is voldoende over gediscussieerd.
 
 
 
 
 
 De heer Cherribi (VVD):
 
 In het amendement is sprake van "de functie van de zogenaamde centrale
klachtencommissie". Die zou "voor het grootste deel" kunnen worden vervangen
door "een nadrukkelijker rol" van de inspectie. Ik neem aan dat in plaats
van grotendeels wordt bedoeld "deels". MiddelWat wordt bedoeld met die nadrukkelijker
rol van de inspectie en wat zijn de achterlig gende gedachten
om die rol te versterken?
 
 
 
 
 
 De heer Middel (PvdA):
 
 Dat zijn drie vragen ineens, die ongeveer de helft van mijn betoog in
eerste termijn betreffen. Ik zal proberen een heel korte toelichting te geven.
De taak van de provinciale en grootstedelijke commissies was om als een soort
beroepsinstantie te gaan fungeren. Daar kon men nog weer terecht als de klachtencommissie
geen bevredigende uitspraak had gedaan. Dat was de opzet van de minister.
Maar de enige straf die de provinciale commissie aan de zorginstelling kon
uitdelen, was het openbaar maken van haar uitspraak. Andere sancties waren
er niet. Welnu, op dit moment kan de inspectie, los van welke regeling dan
ook, altijd al reageren op individuele klachten en zelf initiatieven nemen,
wat een beroepscommissie of een pseudo-beroepscommissie niet kan. Ik ga nu
over naar de interne klachtencommissie die mevrouw Dankers wil afschaffen.
Ik bedoel dus de commissie die het CDA wil afschaffen onder het mom van zelfregulering.
Als die aan de slag gaat in de wetenschap dat de inspectie in elk geval op
de hoogte wordt gesteld van haar handelingen, zal zij zich wel drie keer of
nog vaker bedenken alvorens er een potje van te maken.
 
 
 
 
 
 De heer Cherribi (VVD):
 
 Denkt u aan een soort vliegende brigade?
 
 
 
 
 
 De heer Middel (PvdA):
 
 Ik bedoel het precies zoals ik het zeg, meneer Cherribi, namelijk dat
een inspectie er niet voor niets is. Wil de inspectie kunnen optreden, dan
moet zij op de hoogte zijn van wat er speelt. De minister heeft in de derde
nota van wijziging het door ons voorgestelde amendement overgenomen en erkend
dat het een heel goed instrument is. Het is dus een versterking.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Dankers (CDA):
 
 Voorzitter! De toelichting van de heer Middel op de aard van mijn amendement
was niet juist. Daarin is aangegeven dat er een zeer nadrukkelijke relatie
is tussen beide.
 
 
 
 
 
 De heer Middel (PvdA):
 
 Ik had nog willen zeggen dat de Partij van de Arbeid graag meedenkt met
de oppositie, maar het amendement van mevrouw Dankers op dit punt niet steunt.
Er is heel veel voor zelfregulering te zeggen, maar dat mag niet deze consequentie
hebben, omdat je naar onze mening dan het paard achter de wagen spant.
 
 Voorzitter! Naar aanleiding van mijn opmerking dat de Nationale raad voor
de volksgezondheid zo kritisch was geweest over dit wetsvoorstel – voordat
de nota van wijziging bekend was; daar had ik het met name over – is
door de minister gezegd dat er nu een nieuw rapport komt, dat wij weliswaar
nog niet kennen, maar waarin de lof wordt uitgesproken. Ik hoorde mevrouw
Terpstra zeggen dat er door de nationale raad een tien zou worden gegeven
aan dit wetsvoorstel. Nu, ik ben daar heel blij mee, want daaruit blijkt dat
wat er nu ligt, beter is dan wat er lag en dat er een draagvlak voor aan het
komen is.
 
 Voorzitter! Ik kom toe aan de amendementen; in de eerste plaats betreft
dit het amendement op stuk nr. 12, inzake de evaluatie. Deze evaluatie hadden
wij in de wet opgenomen willen zien. De minister zegt dat dit niet nodig is
en wij zeggen dat het ook niet overbodig is, maar om daarover over en weer
te gaan zeuren, is wat kinderachtig. Als de minister de evaluatie toezegt
en als zij er dan bij zegt dat die evaluatie binnen drie jaar plaatsvindt,
zoals wij in het amendement hadden staan – ik vraag haar dit straks
nog even duidelijk te vermelden, zodat het ook in de Handelingen staat –
dan zullen wij het amendement, bij dezen al, intrekken.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Het amendement-Middel (stuk nr. 12) is ingetrokken.
 
 
 
 
 
 De heer Middel (PvdA):
 
 Voorzitter! Over de amendementen op stuk nr. 11 heb ik reeds gesproken.
Dat betreft de afschaffing van de provinciale en grootstedelijke klachtencommissie.
Ik kan mij niet voorstellen wat daar nog meer over te zeggen valt, in de zin
van: hoe kunnen wij elkaar nog beter overtuigen? De argumenten zijn allemaal
genoemd en, met alle respect, wij handhaven dit amendement. Wij vinden dit
zelfs een heel belangrijk punt. Het betreft niet zomaar een schoonheidselement
in dit wetsvoorstel. Het gaat om een heel belangrijke kwestie, namelijk hoe
je de relatie ziet tussen de klachtencommissie en de buitenwereld. Daar zien
wij een sterke rol van de inspectie veel meer zitten dan de positie van een
"beroepscommissie" zonder bevoegdheden.
 
 Dan blijft over het laatste punt, voorzitter; daar moet ik nog even iets
over zeggen, voordat ik tot de conclusie kom. Het betreft het amendement op
stuk nr. 10, over de rol van de inspectie. Dit amendement is voor driekwart
overgenomen door de regering en daarvoor zeg ik dank; in de nota van wijziging
staat exact dezelfde tekst. Er blijft staan dat de inspectie voor de gezondheidszorg
een overzicht van de verslagen van de klachtencommissies en de wijze van behandeling
in haar jaarverslag opneemt. Dan moet je je afvragen wat je daarmee doet.
Ga ja daarop door of zeg je: mooi dat de regering het voor driekwart heeft
overgenomen en laat het verder maar zitten?
 
 Voorzitter! Ik heb ook even overwogen om het maar te laten zitten. Maar
gezien het feit dat toch op de een of andere manier, zeker de komende drie
jaar totdat de evaluatie plaatsvindt, de buitenwereld en zeker deze Kamer
geïnformeerd moet worden en ook wil worden over hoe deze wet in de praktijk
loopt; gegeven het feit dat de inspectie toch verslag uitbrengt over haar
werkzaamheden; gegeven ook het feit dat het "telefoonboek" dat de minister
als procedureel argument opvoert, niet zo'n vreselijk sterk argument is, en
gegeven haar eerdere uitlatingen dat de kwaliteit van de zorgverlening en
de attitude van de zorgaanbieders zodanig is, dat je niet mag verwachten dat
het op grote schaal misgaat en er ontzettend veel klachten komen. Gegeven
die punten, denken wij dat het zeker de komende jaren zinvol is, dat de inspectie
naar buiten toe kenbaar maakt hoe de klachtencommissies van de instellingen
of de beroepsgroepen functioneren en wat daar uitgekomen is. Wij vinden het
zinvol dat daar melding van wordt gemaakt in de jaarverslagen. Je kunt dan
nog praten over de manier waarop dat zal gebeuren: of het nu van A t/m Z moet,
of dat dit ook in een beknopte vorm kan, misschien zelfs in enkele gevallen
geanonimiseerd. Wij vinden het niettemin zinvol om juist in die eerste fase
te regelen, dat de inspectie aan de buitenwereld en zeker aan de Kamer –
wij maken natuurlijk ook deel uit van die buitenwereld – laat weten
hoe het in de praktijk allemaal loopt. 
 
 Vandaar, voorzitter, dat de PvdA-fractie de vrijheid heeft genomen om
een gewijzigd amendement op te stellen, dat wellicht al is rondgedeeld. Dit
amendement heeft betrekking op de laatste zin van het amendement op stuk nr.
10, dat nu ingetrokken kan worden voor wat de rest van de tekst betreft, omdat
de regering het bij nota van wijziging heeft overgenomen.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Dit amendement is al vermenigvuldigd en rondgedeeld, op stuk nr. 17.
 
 
 
 
 
 De heer Middel (PvdA):
 
 Voorzitter! Ik ben toe aan de conclusie. Ik heb aan het einde van de eerste
termijn duidelijk gezegd dat, gezien de bezwaren die er op dat moment nog
bestonden tegen de wet ondanks de eerste nota van wijziging, het dilemma van
de Partij van de Arbeid bestond uit de keuze tussen nu niets regelen en streven
naar een betere wet of het vinden van een redelijk compromis. Dat redelijk
compromis zou wat ons betreft gevonden worden als men mee ging met onze amendementen.
Wij zijn er daarbij van uitgegaan dat de bepaling van de hogere beroepsmogelijkheid
via de centrale klachtencommissie, in het voorliggende wetsvoorstel vervalt
en dat de evaluatie erin komt en dat de samenhang met andere wetgeving wordt
aangegeven. Die punten zijn nu voor het grootste gedeelte geregeld. Het blijft
natuurlijk een compromis, maar dat betekent toch dat je nu kunt spreken van
een wetsvoorstel dat de rechtspositie van de patiënt, cliënt, duidelijk
versterkt. Over drie jaar zullen wij bij de evaluatie moeten bezien of er
veranderingen aangebracht moeten worden en of de inspectie de gewijzigde rol
die haar nu is toebedeeld, kan waarmaken. Dat betekent heel concreet, voorzitter,
dat als de amendementen op de stukken nrs. 11 en 17 worden overgenomen, wij
dit wetsvoorstel zullen steunen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Dankers (CDA):
 
 Mijnheer de voorzitter! De minister is in haar antwoord uitgebreid en
diepgaand ingegaan op datgene wat in eerste instantie naar voren is gekomen.
Ik wil haar daarvoor danken.
 
 De wenselijkheid van het ontwikkelen van een klachtenregeling stond van
het begin af aan buiten kijf, alhoewel het wel heel lang duurt voordat we
dit werkelijk bij wet vastleggen. Vandaar dat het goed is om met dezelfde
voortvarendheid als waarmee tussen 16 januari en vandaag is gehandeld, door
te gaan. Gelet op de wijzigingen die ons tijdens de behandeling bereiken,
gebeurt dat ook.
 
 Ik dank de bewindslieden ook voor de snelle reactie op onze opmerking
over de mogelijkheid voor nabestaanden om klachten in te dienen, die in de
derde nota van wijziging is teruggekomen. Dat is immers de kern van ons verhaal
in eerste instantie en dat staat ook in het amendement op stuk nr. 13. Dat
moet ingeweven worden in artikel 2.
 
 In de hele discussie die vanuit verschillende invalshoeken is gevoerd
over artikel 2 gaat het over de vraag hoe geconditioneerde zelfregulering
er gaat uitzien. In hoeverre moeten zaken worden overgelaten aan anderen en
in hoeverre moeten ze in de wet worden vastgelegd. In de algemene inleiding
stelde de minister dat het nemen van eigen verantwoordelijkheden gestimuleerd
moeten worden. Pas dan ga je worstelen met de vraag waar de balans in het
stimuleren van eigen verantwoordelijkheden moet liggen. Naarmate artikel 2
verder uitdijt met verscheidene waarborgen, regels en voorschriften, wordt
het stimuleren van de eigen verantwoordelijkheden meer en meer vervangen door
regelen. Dat zou uiteindelijk ook weer ten koste kunnen gaan van de laagdrempeligheid
voor de cliënt. Met die worsteling heeft onze fractie ook te maken en
daar ligt voor ons de relatie tot het amendement over de provinciale centrale
commissie. In de oorspronkelijke wettekst hebben wij die commissie opgevat
als het tegenwicht in de balans dat ervoor zorgde dat bij die zelfregulering,
waar nauwelijks vastgelegde criteria aan verbonden waren, de kwaliteit in
evenwicht wordt gehouden. Wij hebben dat als een preventieve werking opgevat
en wij proeven dat ook voor een groot gedeelte terug in het antwoord van de
minister over de provinciale commissies. In de oorspronkelijke versie zouden
wij nooit het amendement om de provinciale commissies weg te halen, hebben
ingediend. Dat staat ook in de toelichting. Ook de mate van bureaucratisering,
pseudo-rechterlijkheid en laagdrempeligheid heeft te maken met dat evenwicht.
Hoe gaan wij met artikel 2 om? Je ziet ook in de wordingsgeschiedenis van
de wet, dat het heel moeilijk is om de grenzen van zo'n balans vast te stellen.
Het eerste wetsvoorstel bestond uit drie leden, tot en met de derde nota van
wijziging kennen wij er zeven, als het amendement van de heer Middel wordt
aangenomen, komt er nog één bij en als het aan mevrouw Varma
ligt, komt er ook nog één bij omdat die termijnen vastgelegd
moeten worden. Daarmee dijt het automatisch weer uit en ik vind dat heel moeilijk
te combineren met het voornemen van velen om onze wet- en regelgeving en de
daaruit voortvloeiende bureaucratie juist wat terug te dringen. De heer Middel
heeft opgemerkt het wel weer helemaal eens te zijn met de regering als zijn
amendementen worden aangenomen. Daarin wordt de relatie met de inspectie gelegd
via de jaarverslagen en het maken van een overzicht door de inspectie. Dan
ben ik de relatie met de zelfregulering helemaal kwijt, maar weet ik wel dat
er een hele papierwinkel komt. Of dat echter de positie van de inspectie inhoudelijk
verstevigt, vraag ik mij af.
 
 
 
 
 
 De heer Middel (PvdA):
 
 De zelfregulering heeft vooral betrekking op de vraag hoe de instelling
dan wel de beroepsgroep zelf de klachtenbehandeling regelt. Dat begreep ik
althans van mevrouw Dankers. Ik wil daar ook niet aan tornen, begrijpt u mij
goed. Maar ik vind wel, dat de samenleving het recht moet hebben om te weten
hoe die verschillende instellingen – die toch voor het grootste deel
worden betaald uit de collectieve middelen – de zaken in de praktijk
hebben opgelost. Wij moeten daarvan op de hoogte worden gesteld. In hoeverre
dat strijdig is met zelfregulering, kan ik niet bevatten.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Dankers (CDA):
 
 In mijn ogen zit de strijdigheid met zelfregulering in het aantal voorschriften.
De bureaucratisering waar wij tegen vechten, wordt hierdoor juist bevorderd.
Je krijgt een enorme administratieve rompslomp en ik zet een vraagteken bij
het effect daarvan. Dat is mijn bezwaar tegen het amendement van de heer Middel, overigens ook tegen het eerste, dat door de regering deels
is overgenomen in de derde nota van wijziging. De heer Middel is niet tevreden
met hetgeen door de regering is overgenomen; hij wil per se het overzicht
van de inspectie. Ik vrees, dat dit in de praktijk leidt tot vooral administratieve
werkgelegenheid. Aan de doelstelling van versterking van de positie van de
cliënt met een klacht over een bejegening wordt weinig toegevoegd.
 
 
 
 
 
 De heer Middel (PvdA):
 
 Voorzitter! Het vreemde is, dat de PvdA nu juist de door mevrouw Dankers
gevreesde bureaucratie wil verminderen door die provinciale en grootstedelijke
klachtencommissie te schrappen. Dat betekent een hoop minder rompslomp, een
hoop minder papier, getelefoneer en vergader en wat betreft de positie van
de inspectie kan ik niet inzien wat het sturen van een verslag door de klachtencommissie
van de instelling toevoegt aan een eventueel al bestaande bureaucratie!
 
 
 
 
 
 Mevrouw Dankers (CDA):
 
 Ik interpreteer uw redenering zo, dat u om wille van de vereenvoudiging
de provinciale commissie weghaalt maar daarvoor in de plaats alles regelt
in artikel 2, door meer waarborgen, criteria en procedurevoorschriften op
te nemen en door een groot deel van de taken te laten oplossen door de inspectie.
Dan is het zaakje naar mijn idee helemaal niet eenvoudiger en minder bureaucratisch
geworden.
 
 
 
 
 
 De heer Middel (PvdA):
 
 Voor zover ik kan nagaan, heb ik met betrekking tot artikel 2 geen voorstellen
gedaan. Ik heb vragen gesteld aan de minister. Ik wil wat dat betreft beslist
niet meer bureaucratie. Met betrekking tot de verslaglegging heb ik in de
tweede termijn opgemerkt, dat met name de eerste drie jaar zo'n rapportage
wenselijk is omdat er nog geen sprake is van een evaluatie. Als dat een gigantische
rompslomp oplevert, moeten we daar ogenblikkelijk een streep door zetten.
We beginnen echter met een belangrijke wet en we moeten weten hoe het in de
praktijk uitpakt.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Dankers (CDA):
 
 Dat klopt, daar heeft u helemaal gelijk in. Maar na uw betoog in eerste
en tweede termijn bekroop mij de twijfel in hoeverre u vertrouwen wilt, durft
of kunt geven aan de mensen in het veld en de zelfregulering en of u niet
vanuit een ingeworteld wantrouwen het een na het ander in de wet opgenomen
wilt hebben. Ik heb u net een paar dingen zien terugnemen. Zo is het na de
toezegging van de minister, dat zij de wet zal evalueren, niet meer nodig
om de evaluatiedatum in de wet zelf op te nemen. Maar voor het overige gaat
u er bij dit soort redeneringen van uit dat het niet zal kloppen, dat het
niet zal deugen en dat de macht in verkeerde handen ligt. Wij zijn het eens
over de noodzaak om deze klachtenwet zo snel mogelijk in ons land in werking
te hebben, maar wij benaderen het wel vanuit een heel ander perspectief op
de samenleving en de rol van de overheid daarin dan u.
 
 
 
 
 
 De heer Middel (PvdA):
 
 Wij gaan uit van het beginsel "een vrouw een vrouw, een woord een woord".
Als de minister zegt dat zij de wet binnen drie jaar zal evalueren, waarom
zou ik dan nog zo flauw zijn om een amendement in te dienen om dat wettelijk
te regelen? Die toezegging geldt toch? Zij staat in de Handelingen. Als de
minister al kwaad zou willen, wat ik in de verste verte niet heb gesuggereerd,
dan kun je altijd nog de Handelingen erbij halen en zeggen: kijk, hier staat
het zwart op wit.
 
 Wat het ingewortelde wantrouwen betreft, merk ik op dat ik uit ervaring
spreek, niet zozeer van mij zelf als wel van andere mensen. Het gaat namelijk
nog steeds over mensen. Naast alle goede dingen die er te zeggen zijn over
de kwaliteit en attitude binnen zorginstellingen, zoals de minister deed,
zijn er nog heel wat mensen die heel andere ervaringen hebben met diezelfde
instellingen en diezelfde gezondheidszorg. De wet die wij nu bespreken, is
niet bedoeld voor de grote groep die gelukkig geen problemen heeft en ook
niet zal klagen. De wet is er juist voor mensen die wel vervelende ervaringen
hebben en ergens met hun ongerief, hun klacht, naartoe moeten. Daar is die
wet voor. Nu mevrouw Dankers dat vertaalt met "de heer Middel of de PvdA heeft
een ingeworteld wantrouwen", zeg ik: nee, de PvdA staat met open ogen in de
samenleving en zij ziet wat er gebeurt. Het gaat vaak goed, maar soms gaat
het mis. De overheid heeft de plicht om aan dat laatste iets te doen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Dankers (CDA):
 
 Voorzitter! Ik dank de heer Middel voor deze uiteenzetting. Dat is immers
de meest genuanceerde die ik tot nu toe vandaag heb gehoord over het nut van
de wet. Ik ben hem daar dankbaar voor. Des te positiever is dan de sfeer waarin
de wet kan gaan werken.
 
 Ik sluit mij aan bij de vraag van de heer Schutte over het verdichten
van procedures in artikel 2 en bij de vraag van de heer Van der Vlies over
de positie van de individuele beroepen. De minister is adequaat op die zaken
ingegaan, maar zij komt steeds met het voorbeeld van het ziekenhuis. Of de
individuele beroepen nu allemaal afgedekt zijn, zoals de heer Van der Vlies
het formuleerde, is voor ons nog de vraag. Mijn fractie zal zich, gehoord
de beraadslaging, beraden over de vraag of zij al dan niet een deel van haar
amendementen intrekt of wijzigt.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De heer Van der Vlies heeft zich voor enige ogenblikken moeten excuseren
wegens verplichtingen in de fractie.
 
 
 
 
 
 De heer Van Dijke (RPF):
 
 Mijnheer de voorzitter! Ik dank beide bewindspersonen voor de sympathieke
wijze waarop zij ons van antwoord hebben gediend. Hun antwoord was, om met
de heer Van der Vlies te spreken, adequaat. Als ik nu een lange tweede termijn
zou houden, zou ik daaraan afbreuk doen. Ik ben dat dan ook allerminst van
plan.
 
 Is de wet wel of niet noodzakelijk? Heeft zij een legitieme plaats. De
minister is ruimschoots op deze vragen ingegaan, evenals op de vragen van
de heer Schutte naar de rechtsgrond. Haar antwoorden waren voor mij overtuigend.
De reserve die ik op dit punt had, heb ik nu dan ook wat ingeslikt.
 
 De provinciale of grootstedelijke commissies zijn hier nadrukkelijk voor
het voetlicht gebracht. Ook op dat punt had ik de nodige aarzelingen. Ik moet
zeggen dat de minister mij ervan heeft overtuigd, dat deze commissies helemaal
passen bij het karakter van de wet. Ik kan dat volgen. Als
wij aan de evaluatie toe zijn, zal dit evenwel een punt zijn waar wij de vinger
nog eens bij willen leggen. Wij zullen dan nog eens kritisch bekijken of wij
in het gelijk gesteld zijn met het vertrouwen dat wij nu aan de minister geven
op het punt van de provinciale commissies. Te gelegener tijd zullen wij hier
wellicht nog over komen te spreken.
 
 De heer Schutte heeft gevraagd wanneer een klacht voor de klachtencommissie
komt en wanneer die afgedaan wordt door één persoon. Ik heb
het antwoord hierop zo verstaan dat, wanneer een cliënt met een zekere
mate van onvrede bij een instelling komt klagen, in overleg met degene die
hem te woord staat, wordt vastgesteld of er reden is om het voor te leggen
aan de klachtencommissie. Zo zij daar beiden grond voor zien, wordt het voorgelegd
aan de klachtencommissie. Wanneer de cliënt in kwestie het niet eens
kan worden met degene die hem te woord staat, is er altijd grond om het voor
te leggen aan de klachtencommissie. Dan is er dus een klacht in de zin van
de wet. Wanneer ik dit niet goed verstaan heb, hoor ik dat graag van de minister.
 
 
 
 
 
 De heer Van Boxtel (D66):
 
 Voorzitter! Ook ik dank de bewindslieden voor hun uitvoerige beantwoording
en hun betrokkenheid bij dit toch mooie wetsvoorstel. Voor ons is de leidraad
altijd geweest: de laagdrempeligheid en het kwaliteitseffect. Ik vond de vergelijking
met het bedrijfsleven bij tijd en wijle iets te frivool. Was het daar allemaal
zo goed geweest, dan had de Consumentenbond überhaupt geen werk in Nederland.
Ik merk dit evenwel terzijde op.
 
 Ik ben heel blij met de excuses en de aanpassing in de richting van de
Wet BOPZ. Ik spreek mijn dank hiervoor uit. Mijn dank geldt uiteraard ook
de derde nota van wijziging, waarin ook de nabestaanden een positie is gegeven
in het klachtrecht.
 
 Het zal overigens geen verbazing wekken dat mijn fractie nog niet echt
overtuigd is van het belang van die provinciale beroepscommissie. Het vurige
pleidooi om die te handhaven, heeft mij inhoudelijk toch niet helemaal overtuigd.
Ik wil mij de komende dagen nog even beraden op onze opstelling ter zake.
Daarbij refereer ik ook aan de voorliggende amendementen. Het argument van
laagdrempeligheid van de provinciale commissie zie ik niet zo. Voor veel mensen
is dat toch ver weg. Het argument van de volledige onafhankelijkheid vind
ik wel heel sterk. De samenstelling van de provinciale commissie is immers
wezenlijk anders dan die van een klachtencommissie op eerstelijnsniveau. Ik
blijf mij evenwel afvragen of die provinciale commissie nodig is. De ervaring
leert dat de inspectie vaak wel voldoet aan de aspecten van laagdrempeligheid.
Veel mensen in Nederland weten wat de inspectie kan. Ik kan niet goed achter
de argumentatie van de bewindslieden komen waarom zij die rol niet aan de
inspectie willen geven, maar die bij de provinciale commissie willen houden.
Mogelijk kan de regering in tweede termijn zeggen of de termijn voor de evaluatie
inderdaad drie jaar is en of in die periode de werkwijze van de provinciale
beroepscommissie wellicht herijkt kan worden.
 
 Ik heb geen antwoord gekregen op mijn vraag waar de publikatie van uitspraken
van de provinciale beroepscommissie moet plaatsvinden. Ik vind dat toch wel
wezenlijk.
 
 Afrondend kan ik zeggen dat wij tegen de amendementen van het CDA op de
stukken nrs. 13 en 14 zullen stemmen. Ik heb twijfel over het amendement van
de heer Middel op stuk nr. 11. Wij zullen ons daar nog op beraden. Ik sta
wel sympathiek tegen over het amendement op stuk nr. 17. Dat is het gewijzigde
amendement op stuk nr. 10. De minister heeft gezegd dat zij eigenlijk niet
wil dat de inspectie verplicht wordt om in het overzicht een "telefoonboek"
op te nemen. Zij heeft het eerste deel van het amendement op stuk nr. 10 overgenomen,
maar de slotzin niet. Ik wil even een merkwaardige vergelijking trekken. Het
komt er ongeveer op neer dat wij alle burgers in Nederland wettelijk verplichten
om hun naam en adres door te geven aan de PTT, terwijl wij de PTT niet verplichten
om er een telefoonboek van te maken. De aardigheid is nu juist dat, als de
informatie van de adviescommissie naar de inspectie moet, het publiek kennis
kan nemen van wat er ongeveer uitkomt. Het is een soort monitoring. Ik ben
geïnteresseerd in de visie van de regering op de wijze waarop de inspectie
met die verzamelde informatie kan omgaan. Het gaat mij niet om een eindeloze
lijst van ieder ziekenhuis en iedere instelling, maar ik hecht wel aan een
gegroepeerde monitoring van de cijfers. Dan wordt tegemoetgekomen aan wat
wij willen weten.
 
 
 
 
 
 De heer Van Dijke (RPF):
 
 Voorzitter! Als ik het goed begrijp, dan leest de heer Van Boxtel 's avonds,
voordat hij gaat slapen, een tijdje in de telefoongids.
 
 
 
 
 
 De heer Van Boxtel (D66):
 
 Ik pak die wel af en toe uit de kast als ik iets wil weten of als ik iemand
wil bellen. Die parallel trek ik naar deze kwestie toe. Als de klachtwet is
aangenomen en als ik, afgezien van de evaluatie die, naar ik aanneem, over
drie jaar zal plaatsvinden, tussentijds wil monitoren wat het effect van de
adviescommissies is, dan is het prettig als er een jaarlijks overzicht van
de inspectie beschikbaar is. Dan kan ik bekijken welk patroon zich aftekent,
bijvoorbeeld bij de beroepsgroep specialisten, bij de totale ziekenhuizen
of bij een aantal afzonderlijke beroepen. Ik krijg daar graag nog een reactie
op.
 
 Hoe het ook loopt met de amendementen, wij juichen de wet in haar geheel
van harte toe. Wij beschouwen deze als een stap verder in de gelijkschakeling
van machtsposities tussen zorgaanbieders en hulpverleners aan de ene kant
en patiënten aan de andere kant.
 
 
 
 
 
 De heer Cherribi (VVD):
 
 Voorzitter! Wij hebben de reactie van de bewindslieden gehoord. Wij stemmen
in met hun betoog. Een goed zorgstelsel verdient een goede klachtenregeling,
want die biedt garantie voor de kwaliteit. Ik dank de bewindslieden in het
bijzonder voor hun inzet waar het gaat om de klachtenbehandeling binnen de
jeugdhulpverlening. Dat vinden wij heel belangrijk. Ik steun de vraag van
GroenLinks over een eindtermijn voor de verjaring van de klacht.
 
 In verband met de advisering aan mijn fractie over de voorliggende amendementen
heb ik nog een aantal vragen aan mevrouw Dankers. In het amendement op stuk
nr. 13 is artikel 2 vervangen door een nieuw artikel 2. Daarnaast is het woord
 "centrale" in de artikelen 3, 4 en 10 geschrapt. De vervangende
tekst van artikel 2 lijkt mij echter geen verbetering. De klachtenprocedure
wordt in de oorspronkelijke versie met minder waarborgen omkleed. Wat is in
dat kader het doel van het schrappen van het woord "centrale"? Hoe denkt mevrouw
Dankers verder over de rol van de centrale klachtencommissie als beroepsinstantie?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Dankers (CDA):
 
 Voorzitter! Ik heb in mijn betoog proberen duidelijk te maken dat wij
door het teruggaan naar de oorspronkelijke tekst van artikel 2 – daar
staan inderdaad minder waarborgen in geformuleerd – kiezen voor meer
zelfregulering en een eigen verantwoordelijkheid bij de instelling. Als je
dat doet, heb je die centrale klachtencommissie op provinciaal niveau nodig
voor de preventieve werking en voor het waarborgen van de kwaliteit van de
zelfregulering.
 
 
 
 
 
 De heer Cherribi (VVD):
 
 Dank u. Dan nog een vraag over het amendement op stuk nr. 14. De artikelen
3 en 4 en het derde lid van artikel 10 vervallen. Dit heeft betrekking op
het afschaffen van de provinciale commissie. Volgens mevrouw Dankers is de
klachtenprocedure, zoals die is verwoord in dit amendement, zorgvuldig genoeg.
Een beroepsinstantie blijft mijns inziens echter altijd nodig, want een klachtencommissie,
verbonden aan een zorginstelling, is niet genoeg. Wat vindt mevrouw Dankers
daarvan?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Dankers (CDA):
 
 Ik vraag mij af of je daar altijd een aparte beroepsinstantie voor nodig
hebt. Er zijn namelijk meer manieren, als je niet tevreden bent, om ervoor
te zorgen dat wel naar je klacht wordt geluisterd. Daar heeft de cliënt
nog altijd een stuk of vier, vijf mogelijkheden voor.
 
 
 
 
 
 De heer Cherribi (VVD):
 
 Dank u. Ten slotte merk ik op dat mijn fractie het wetsvoorstel steunt.
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 Voorzitter! Ik dank de verschillende woordvoerders voor hun vriendelijke
woorden over de wijze van beantwoording. Het spreekt vanzelf dat over zo'n
belangrijk wetsvoorstel heel uitvoerig en serieus van gedachten gewisseld
wordt. Ik ben ook blij met de opmerkingen van degenen die, overtuigd door
mijn woorden, in onze richting zijn opgeschoven.
 
 De heer Van der Vlies heeft, evenals mevrouw Dankers, gesproken over de
individuele beroepsbeoefenaren. Hoewel er naar mijn mening weinig problemen
zullen ontstaan met de individuele beroepsbeoefenaren, moet ik eerlijk toegeven
dat er geen sprake is van een absoluut waterdichte regeling. De individuele
beroepsbeoefenaar is verplicht, een regeling te treffen. Hij moet die ook
bekendmaken aan de patiënten en cliënten. Als deze beroepsbeoefenaar
geen aansluiting zoekt bij regionale of landelijke initiatieven uit de eigen
beroepsgroep, moet hij zelf actie ondernemen. Als een beroepsbeoefenaar geen
lid is van een beroepsvereniging, maar die vereniging kent wel een klachtencommissie,
staan hem verschillende wegen open. Hij kan zich alsnog als lid aanmelden
bij de vereniging, die dat ongetwijfeld zal toejuichen. Hij kan zelf iets
met lotgenoten, andere outsiders of "lone wolfs" organiseren. Het is ook reëel
als hij probeert, zich aan te sluiten bij de klachtencommissie van een plaatselijke
commissie, bijvoorbeeld van een ziekenhuis. Er is op gewezen dat er ook individuele
beroepsbeoefenaren zullen zijn die zelf een regeling moeten treffen. Ik kan
dat ook niet ontkennen, maar ik hoop dat alle beroepsbeoefenaren een van de
genoemde wegen begaanbaar zullen achten.
 
 De heer Van der Vlies is teruggekomen op de kwestie van het Verbond van
verzekeraars. Inmiddels hebben wij dat stuk ook ontvangen. Het is duidelijk
dat, afhankelijk van het soort letsel, de procedure zoals omschreven in de
verzekering gevolgd zal worden. Het is dan niet nodig of wenselijk om materiële
schade via de weg van de klachtenregeling te vergoeden. Naast de procedure
voor vergoeding van schade of letsel is er echter ook behoefte aan een klachtenprocedure
die meer betrekking heeft op de immateriële schade, bijvoorbeeld als
gevolg van een slechte bejegening.
 
 Mevrouw Varma is nog niet overtuigd van het nut van de provinciale commissie.
Daarin staat zij niet alleen. De staatssecretaris en ik zijn van mening dat
de provinciale commissie een zeer duidelijke rol heeft. Het is de volledig
onafhankelijke, buiten de zorgaanbieder staande beroepsinstantie. Het is toch
noodzakelijk dat zo'n instantie er is. De commissie is zodanig samengesteld
dat de cliënt zich daarin voor een deel – letterlijk voor een derde –
kan herkennen. Dit zal een gevoel van vertrouwen geven. Er is geen sprake
van de officiële, formele instantie-achtige trekken die een klacht bij
de inspectie kenmerken. Bovendien is het niet de rol van de inspectie om inhoudelijk
op dit type individuele klachten in te gaan. Het is de rol van de inspectie
om in meer algemene zin toezicht uit te oefenen op een goed kwaliteitsbeleid.
Onderdeel van een goed kwaliteitsbeleid is zo'n klachtenregeling. De heer
Schutte heeft voortreffelijk onder woorden gebracht hoe dat evenwicht gezien
kan worden. Ik zou het hem niet kunnen verbeteren. De inspectie past niet
in de sfeer van dit traject.
 
 
 
 
 
 De heer Middel (PvdA):
 
 Ik ben het met deze stelling eens, maar ik zou eraan toe willen voegen
dat het voor de inspectie altijd mogelijk moet blijven om desgewenst, ook
in geval van de individuele klacht, op te treden.
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 Dat blijft absoluut mogelijk.
 
 
 
 
 
 De heer Middel (PvdA):
 
 Dus is er wel degelijk een stok achter de deur voor de klachtencommissie
van de instelling.
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 Nee, dit is niet een algemene stok achter de deur. Er is ook geen beroepsmogelijkheid.
Dit soort klachten moet uiteindelijk bij de inspectie terechtkomen. Het zijn
klachten waarbij er sprake is van zondigen tegen de regels van een goede,
deskundige beroepsuitoefening. Deze klachten kunnen ook tuchtrechtelijk worden
behandeld. Nu ben ik de draad van mijn verhaal kwijt. Wat was uw vraag?
 
 
 
 
 
 De heer Middel (PvdA):
 
 Ik heb u gevraagd of in individuele gevallen de inspectie desgewenst,
bijvoorbeeld naar aanleiding van het verslag, kan optreden. Uw antwoord daarop
was bevestigend, maar u merkte daarbij op dat het niet de hoofdtaak van de
inspectie is. Dan is mijn stelling dat er toch een stok achter de deur is
voor de commissie van de instelling.
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 Er zijn dan twee stokken achter de deur, maar elk met een verschillende
rol. Bij de eerste stok achter de deur, die van de provinciale commissie,
wordt de zorgaanbieder er ongetwijfeld toe gebracht om de klachtenbehandeling,
om wat voor ogenschijnlijke kleinigheden het ook mag gaan, zorgvuldig af te
werken.
 
 Voorzitter! Mevrouw Varma heeft gesproken over de termijnen. De heer Middel
sprak over de rol van de cliëntenraad. Ik wil deze zaken met elkaar in
verband brengen. Volgens de Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen
heeft de cliëntenraad instemmingsrecht wat de klachtenregeling betreft
die de zorgaanbieder treft en ook als het gaat om de aanwijzing van de personen
die met de klachtbehandeling belast worden. Dus de samenstelling van de klachtencommissie
is een zaak waar de cliëntenraad zich mee bemoeit. Dat maakt het mijns
inziens absoluut overbodig om in de wet op te nemen dat de zorgaanbieder cliënten
in die commissie zitting moet laten nemen. Ik denk dat een cliëntenraad
die ook maar een knip voor de neus waard is er in ieder geval voor zal zorgen
dat de commissie op zodanige wijze is samengesteld dat er vertrouwen in gesteld
kan worden. Nogmaals, ik ben tegen fractievorming in die klachtencommissie.
 
 
 
 
 
 De heer Middel (PvdA):
 
 Ik ben het met u eens, maar bij de behandeling van de Wet medezeggenschap
cliënten zorginstellingen is ook gesproken over individuele beroepsbeoefenaren.
Nu kan het zijn dat er gezien de aard van de zorg geen cliëntenraad is.
Toen is door u toegezegd dat patiëntenorganisaties en cliëntenbonden
die rol zouden kunnen overnemen. Als u die gedachtengang, die wij destijds
van harte ondersteunden, kunt doortrekken als het gaat om de klachtenbehandeling
van de individuele beroepsbeoefenaren, eventueel via hun organisaties, dan
zijn wij helemaal waar wij zijn moeten.
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 Ik ben daar voorstander van. Ik heb de laatste tijd een paar regio's bezocht
waar de regionale consumentenplatforms met de aanbieders van zorg en de verzekeraars
een regulier contact hadden over de vraag hoe de zorg en de kwaliteit van
zorg geregeld moet worden. In zo'n contact komt dit soort onderwerpen ook
aan de orde. Ik ben er dus een absoluut voorstander van als een commissie
buiten de instelling, bijvoorbeeld samengesteld uit patiëntenorganisaties
en cliëntenbonden, een inbreng heeft. Ik zal mij er graag in verdiepen
dat dit overal zo geregeld wordt. Ik spreek nu over de belangrijke rol van
de cliëntenraad bij de klachtenregeling. Het lijkt me, zoals ik ook in
eerste termijn al heb gezegd, dat deze ook moet toezien dat er goede afspraken
worden gemaakt binnen de klachtencommissie over de termijn waarbinnen men
de zaak wil afhandelen.
 
 De heer Middel heeft gezegd dat hij zijn amendement over de evaluatie
binnen drie jaar zal intrekken, als ik nogmaals toezeg dat er een evaluatie
zal plaatsvinden. Ik doe dat bij dezen graag, ook in de richting van de heer
Van Boxtel. Ik zeg ook graag toe dat de evaluatie binnen drie jaar zal plaatsvinden.
Dit lijkt me een redelijke termijn.
 
 De heer Middel heeft verder een motie ingediend die gaat over de afstemming.
Hij verzoekt om een nota waarin wordt ingegaan op de afstemming tussen een
groot aantal wetten. De regering is natuurlijk altijd graag bereid om de Kamer
de gevraagde informatie te doen toekomen. In die stijl zou ik dit kunnen toezeggen,
ware het niet dat mij niet geheel duidelijk is op welke aspecten deze nota
moet ingaan. Gaat het over de afstemming wat de uitvoering betreft?
 
 
 
 
 
 De heer Middel (PvdA):
 
 U heeft zelf het goede voorbeeld gegeven in een van uw nota's van wijziging,
waarin u ingaat op de Wet bijzondere opneming psychiatrische ziekenhuizen.
In het debat is ook even de link gelegd naar de Wet op de bejaardenoorden,
zij het in onvoldoende mate. Ik heb in mijn betoog, evenals andere woordvoerders,
gesproken over de Wet beroepen individuele gezondheidszorg. Ik kan de minister
aanraden om eens naar artikel 40, lid d, of naar artikel 65 te kijken. Hierin
worden opmerkingen gemaakt die betrekking hebben op datgene wat wij nu aan
het regelen zijn. Dit zal in de kwaliteitswet ook terugkomen. Ik heb het voorbeeld
genoemd van de Wet algemeen bestuursrecht, als het gaat om de termijnen. Dit
punt is uitgediscussieerd, maar ik geef hiermee even aan waar het me om te
doen is. We hebben te maken met een samenstel van wetten die elkaar voor een
deel raken. De minister heeft aangegeven dat er een specifieke plaats voor
de Wet klachtrecht cliënten zorgsector nodig is. Maar de samenhang tussen
de verschillende wetten ontbreekt nog, tot nu toe althans. De minister moet
niet aan een dikke nota denken, maar wij haar hoe het in de praktijk uitpakt,
als de wetten naast elkaar gelegd worden. Het gaat om de mensen die ermee
te maken hebben. Dit zijn behalve de cliënten die hier niet in eerste
instantie naar zullen kijken, de instellingen en de beroepsbeoefenaren, denk
aan de BIG. Zij dienen te weten hoe zij in de praktijk moeten handelen. Ik
ben bang dat het anders – over bureaucratie gesproken – een tamelijk
ondoorzichtig geheel wordt in de praktijk.
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 Het is me nu iets duidelijker. Het lijkt me heel goed dat dit gebeurt.
Ik wil graag toezeggen wat de heer Middel in deze motie vraagt, namelijk de
Kamer op korte termijn te informeren over de wijze waarop de afstemming naar
onze mening gestalte moet krijgen. Wij kunnen erover praten wat een redelijke
korte termijn is.
 
 
 
 
 
 De heer Van Boxtel (D66):
 
 Het lijkt me in ieder geval dat dit informeren plaats moet vinden ruim
voor de evaluatiedatum van de klachtenregeling over drie jaar.
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 Dat lijkt mij ook.
 
 Ik blijf nog even bij de inbreng van de heer Middel. Ik krijg dan ook
te maken met het gewijzigde amendement. Hier doet zich het wonderlijke of
misschien boeiende feit voor dat van de aanvankelijke amendementstekst zo
op het oog driekwart door mij wordt overgenomen in een nota van wijziging,
waarna de heer Middel het laatste kwart dat niet wordt overgenomen, vervolgens
in een apart amendement verwerkt.
 
 De vraag is hoe je de verslaglegging door de inspectie ziet. Nogmaals,
de inspectie heeft de rol om toe te zien, in het kader van de kwaliteitswet,
op de kwaliteit van de zorgverlening. Een onderdeel hiervan is dat de inspectie
toeziet op een goede klachtenbehandeling. Verder brengt de inspectie ieder
jaar een jaarverslag uit. Ik vind dit altijd buitengewoon boeiende boeken.
Het zijn nogal dikke rapporten, waarin van tijd tot tijd bepaalde
thema's nader worden belicht. Ik vind het dan ook vanzelfsprekend –
ik heb daarover ook met de hoofdinspecteur overlegd – dat in het jaarverslag
van de inspectie ook een algemeen overzicht wordt opgenomen van de wijze waarop
dit kwaliteitsaspect door instellingen en individuele beroepsbeoefenaren wordt
nageleefd. Ik vind dat voldoende verslaglegging. De heer Middel heeft gesproken
over een overzicht van de verslagen van de klachtencommissies. In tweede termijn
heeft hij gezegd dat hij niet bedoelt dat die verslagen letterlijk, met naam
en toenaam van iedereen, worden gepubliceerd, waardoor er, zij het op een
andere wijze, "Amerikaanse toestanden" zouden ontstaan. Ik begrijp niet zo
goed wat het verschil is tussen hetgeen hij bepleit en mijn voorstel. Ik kan
mij een tussenfase voorstellen. De inspectie zal voor een algemene verslaglegging
in het jaarverslag alles bestuderen en in een overzicht vastleggen. Ik zou
het prima vinden als zij bijvoorbeeld een uitvoerig overzicht ter inzage legt.
Het gaat mij niet om geheimhouding, maar ik ben niet voor het ieder jaar verschijnen
van nogal uitvoerige en gedetailleerde telefoonboek-achtige stukken. Ik vraag
mij af of wij niet op een of andere wijze tot elkaar kunnen komen.
 
 
 
 
 
 De heer Middel (PvdA):
 
 Ik denk het wel. Het is jammer dat de minister weer de term "telefoonboek"
gebruikt. Wellicht kan zij, voor zover dat in haar vermogen ligt, toezeggen
dat in de verslagen van de inspectie expliciet wordt ingegaan op hetgeen uit
de klachtencommissies naar voren is gekomen. Tevens zouden bepaalde trends
moeten worden aangegeven, waarbij ook aantallen worden genoemd. Wellicht kan
ook, al dan niet anoniem, een bepaalde case worden genoemd. Die informatie
zou voor een ieder, en zeker voor de Kamer, beschikbaar moeten zijn. Als de
minister dat kan toezeggen, vraag ik niet om alles van A tot Z precies zo
te regelen als wij willen. Wij zouden overigens ook niet al die verslagen
voor ons willen hebben. Als de minister die toezegging doet, trek ik mijn
amendement in.
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 U kent de verhoudingen tussen minister en inspectie. Ik zeg toe dat ik
met nadruk aan de inspectie zal vragen, een en ander op die wijze te doen.
 
 
 
 
 
 De heer Middel (PvdA):
 
 Ik trek mijn amendement op stuk nr. 17 in.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Het gewijzigde amendement-Middel (stuk nr. 17) is ingetrokken.
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 Ik stel dit bijzonder op prijs, evenals zijn bijzonder constructieve inbreng
in tweede termijn.
 
 
 
 
 
 De heer Middel (PvdA):
 
 Dat kwam door uw nota's van wijziging.
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 Dan hebben wij een mooie middag met elkaar!
 
 Mevrouw Dankers heeft nogmaals de argumenten genoemd voor haar stellingname.
Ik ben in eerste termijn reeds voldoende ingegaan op ons meningsverschil.
Ik stel het bijzonder op prijs dat zij nogmaals heeft aangegeven op welke
wijze zij aankijkt tegen het evenwicht. Ik ga ervan uit dat wij allen het
optimale evenwicht in deze situatie zoeken.
 
 Ik ben blij met de door de heer Van Dijke betuigde instemming met het
wetsvoorstel in het algemeen. Hij heeft een interpretatie gegeven van de mogelijkheid
dat nog niet formele klachten in de zin van deze wet door de opvangfunctionaris
kunnen worden afgedaan. Hij heeft dat voortreffelijk onder woorden gebracht.
Dat is ook mijn interpretatie van de wet. Ik weet niet of de heer Schutte
daarmee kan leven.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Voorzitter! Met de interpretatie wel. Ik zie het graag op die wijze gebeuren.
Het is echter de vraag of, als de tekst van artikel 2 daarnaast wordt gelegd,
daarvoor voldoende ruimte wordt geboden. Het is nog steeds mijn indruk dat
dit artikel zo expliciet is geredigeerd, dat degenen die het moeten toepassen
op het spoor gezet worden, een regeling te treffen waarin alle klagers de
weg naar de commissie wordt gewezen. Wij willen dat geen van allen, maar de
wettekst moet dat dan ook niet uitlokken.
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 Ik heb hierover advies gevraagd aan de juridische afdeling van het departement.
Mij werd gezegd dat een klacht in de zin van het wetsvoorstel pas een klacht
is als die is ingediend bij de klachtencommissie. Kan de heer Schutte daarmee
leven?
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Ik zal een casus noemen. In een ziekenhuis dient een cliënt een schriftelijke
klacht in bij de directeur van het ziekenhuis wegens diens bejegening. Wat
moet die directeur doen? Gaat het om een klacht die hij moet doorsturen naar
de commissie, die dus kennelijk bedoeld is voor de klachtencommissie, of geeft
hij deze kennelijke klacht in handen van een klachtenmedewerker waarna hij
van hem wel hoort of de klacht moet worden doorgestuurd?
 
 
 
 
 
 De heer Van Boxtel (D66):
 
 In die casuspositie kan die directeur toch ook een brief terugschrijven –
hij neemt daarmee de individuele klacht in behandeling – en deze afsluiten
met de opmerking dat, als deze geen genoegdoening is, de weg openstaat naar
de klachtencommissie?
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Ik zou het graag zo zien gebeuren, maar de minister zegt dat een klacht
pas een klacht is als deze aan de klachtencommissie is gericht. En dat is
nu net de vraag, want nergens in de wetstekst staat dat het dan pas een klacht
is.
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 Ik heb nog een andere oplossing. De tekst bij artikel 2, tweede lid, a,
zou kunnen luiden dat erin wordt voorzien dat cliënten een klacht kunnen
indienen bij een klachtencommissie, die bestaat uit, etcetera. Ik zie het
bezwaar dat de heer Schutte heeft tegen "de klachten van cliënten worden
behandeld door een klachtencommissie". Ik hoop dat mijn juristen hier geen
bezwaar tegen hebben. Volgens mij zou het op deze wijze kunnen.
 
 
 
 
 
 De heer Schutte (GPV):
 
 Als het in deze vorm zou kunnen, is dit een duidelijk signaal in de richting
van degenen die de regeling moeten gaan treffen, want daar is de bepaling
voor bedoeld. Zij moeten zich immers afvragen welke procedure gevolgd moet
worden en niet alles automatisch in een bepaalde richting sturen.
 
 
 
 
 
 Minister Borst-Eilers:
 
 Naar mijn mening komt dit tegemoet aan het bezwaar van de heer Schutte,
dat ik goed kan meevoelen. Ik zeg toe dat ik vóór
de stemming schriftelijk uitsluitsel zal geven over de vraag of ik deze wijziging
kan voorstellen.
 
 Ik dank ten slotte de heer Cherribi voor de voortreffelijke manier waarop
hij nog eens voor de noodzaak van een beroepsinstantie heeft gepleit.
 
 
 
 
 
 De algemene beraadslaging wordt gesloten.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik stel voor, af te zien van artikelsgewijze behandeling en dinsdag aanstaande
over het wetsvoorstel, de amendementen en de motie te stemmen, vermits uiteraard
de toezegging van de minister, dat wij voor dinsdag aanstaande nog een mededeling,
eventueel een nota van wijziging krijgen, gestand wordt gedaan.
 
 
 
 
 
 Sluiting 16.40 uur
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19941995-46-2974-2995.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl