Voortzetting van de behandeling van de wetsvoorstellen:  - Wijziging van de Faillissementswet in verband met de sanering van schulden van natuurlijke personen (22969);  - Inwerkingtreding van en aanpassing van wetgeving aan de wijziging van de Faillissementswet in verband met de sanering van schulden van natuurlijke personen (Invoeringswet schuldsaneringsregeling natuurlijke personen) (23429);  - Wijziging van enige onderdelen van het voorstel van wet tot wijziging van de Faillissementswet in verband met de sanering van de schulden van natuurlijke personen (25672)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1997-1998, pag. 1751-1757

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

06-07-1998

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

nr. 34, pagina 1751-1757

23-06-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 22969Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 23429Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 25672Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de loonbelasting 1964, de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 en de Coördinatiewet Sociale Verzekering (aanpassing heffing ter zake van aandelenoptierechten) (25721)Pagina 1735-1739
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 (verhoging van de maximumstraffen voor ernstige vormen van roekeloos rijgedrag en verbetering van de regelingen inzake de invordering en inhouding van rijbewijzen en inzake de bijkomende straf van ontzegging van de bevoegdheid tot het besturen van motorrijtuigen) (24112)Pagina 1735-1735
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 23 juni 1998)Pagina 1766-1767
Lijst van besluiten (dinsdag 23 juni 1998)Pagina 1765-1766
Voortzetting van de behandeling van:het voorstel van wet van het lid Verhagen tot wijziging van de Vreemdelingenwet (wettelijke vastlegging van de machtiging tot voorlopig verblijf) (24544)Pagina 1757-1765
Voortzetting van de behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Faillissementswet in verband met de sanering van schulden van natuurlijke personen (22969); - Inwerkingtreding van en aanpassing van wetgeving aan de wijziging van de Faillissementswet in verband met de sanering van schulden van natuurlijke personen (Invoeringswet schuldsaneringsregeling natuurlijke personen) (23429); - Wijziging van enige onderdelen van het voorstel van wet tot wijziging van de Faillissementswet in verband met de sanering van de schulden van natuurlijke personen (25672)Pagina 1751-1757
Behandeling van de wetsvoorstellen - Wijziging van de Faillissementswet in verband met de sanering van schulden van natuurlijke personen (22969); - Inwerkingtreding van en aanpassing van wetgeving aan de wijziging van de Faillissementswet in verband met de sanering van schulden van natuurlijke personen (Invoeringswet schuldsaneringsregeling natuurlijke personen) (23429); - Wijziging van enige onderdelen van het voorstel van wet tot wijziging van de Faillissementswet in verband met de sanering van schulden van natturlijke personen (256762)Pagina 1739-1747
Presentie en opening (dinsdag 23 juni 1998)Pagina 1735-1735
Behandeling van het voorstel van wet van het lid Verhagen tot wijziging van de Vreemdelingenwet (wettelijke vastlegging van de machtiging tot voorlopig verblijf) (24544)Pagina 1747-1751

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 45 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van de wetsvoorstellen: Wijziging van de Faillissementswet in verband met de sanering van schulden
van natuurlijke personen (22969);Inwerkingtreding
van en aanpassing van wetgeving aan de wijziging van de Faillissementswet
in verband met de sanering van schulden van natuurlijke personen (Invoeringswet
schuldsaneringsregeling natuurlijke personen) (23429);Wijziging van enige onderdelen van het voorstel van wet tot wijziging van
de Faillissementswet in verband met de sanering van schulden van natuurlijke
personen (25672).De beraadslaging wordt hervat.Minister Sorgdrager:Voorzitter! Een aantal sprekers heeft opgemerkt dat de totstandkoming
van deze wettelijke regelingen enige tijd in beslag heeft genomen. Dat "enige
tijd" is voor sommigen wellicht een eufemisme. De heer Pitstra heeft erop
gewezen dat het negen jaar heeft geduurd, hetgeen hij weet aan slecht paars
beleid. Ik wijs erop dat er vijfenhalf jaar verstreken zijn voordat paars
eraan begon, terwijl het in de paarse periode nu toch totstandkomt. In die
zin vind ik dat paars een goede bijdrage heeft geleverd.Voorzitter: Lycklama à NijeholtMinister Sorgdrager:Voorzitter! Ook de afgelopen jaren is er een behoorlijke activiteit op
dit gebied geweest. Het nader verslag van deze Kamer was inderdaad vrij kritisch.
Het eerste verslag was nog instemmend, maar toen barstte de kritiek uit de
omgeving los. Daar is niet meer op geantwoord, maar in brieven heb ik wel
meegedeeld dat wij in reactie op het gebeurde bezig waren met het ontwerpen
van een novelle. De Kamer wist het dus wel, zij het niet via de reguliere
wisseling van verslagen.In overleg met het veld is aan de novelle gewerkt. Ik ben het eens met
de opmerking van mevrouw Le Poole, die zei dat de ontstane vertraging niet
voor niets is geweest. Wij hebben thans een regeling waarmee zowel de uitvoerende
instanties als de politiek kan instemmen.Met de novelle zijn verbeteringen aangebracht. De heer Pitstra vroeg of
geen sprake was van amendering door de Eerste Kamer. Er zijn altijd grensgevallen
en dit is er een voorbeeld van. Wat mij betreft gaat het om een uiterste grens.
Doel en strekking van de wet zijn niet veranderd, wel zijn behoorlijk vergaande
technische verbeteringen aangebracht. Het zit dus op de grens. Staatsrechtelijk
gezien kan het mijns inziens door de beugel. Ik meen dat de meeste andere
sprekers er zich niet al te zeer aan gestoord hebben.Ik kom op de andere wetsvoorstellen. Over de oneigenlijke opheffing zijn
wij in overleg getreden, onder andere met de rechterlijke macht. Er zitten
nogal wat haken en ogen aan. Naar aanleiding van het rapport van de commissie-Mijnssen
is prioriteit gegeven aan de Wet schuldsaneringsregeling natuurlijke personen.
Het gaat platweg om een prioriteitsstelling. Wij gaan nu verder met de andere
onderdelen. Er vindt overleg plaats over de surséance, waarover de
meningen overigens verdeeld zijn. Wij moeten nog wel tot iets zien te komen.Het gaat om natuurlijke personen. De heer Holdijk heeft gevraagd waarom
de regeling zich ook uitstrekt tot ondernemers en waarom daarbij geen bovengrens
is ingevoerd. Hij heeft daarbij de Franse situatie aangehaald. Wij zijn hierop
al ingegaan in de nota naar aanleiding van het verslag. Ondernemers die een
onderneming drijven die niet in een rechtspersoon is ondergebracht,
bestieren hun zaak in feite als natuurlijk persoon. Ik denk dat ondernemers
hier ook onder moeten vallen om hun de mogelijkheid te geven van een herstart.
Toepassing van deze wet op ondernemers met een eigen zaak is volgens mij juist
heel aantrekkelijk. Nogmaals, het zal in de praktijk echt gaan om kleine ondernemers,
zoals mensen met een winkel met hooguit een enkel personeelslid. Het invoeren
van een bovengrens voor het aantal werknemers heeft volgens mij iets kunstmatigs.Het artikel van Klomp haalt inderdaad de Franse situatie aan, maar onderbouwt
niet dat het in Frankrijk zo gemakkelijk zou zijn om onderscheid te maken
tussen zakelijke schulden en privé-schulden. Als je dat onderscheid
wilt maken, kom je volgens mij ook in een oeverloze discussie terecht over
de vraag wat nu zakelijk en wat nu privé is. Laten wij het dus niet
al te ingewikkeld maken en de ondernemers die geen rechtspersoon hebben opgericht,
gewoon onder de werking van deze wet laten vallen.Er is gevraagd of dit nu wel in de Faillissementswet past. De Faillissementswet
bergt volgens mij twee gedachten in zich: enerzijds liquidatie en anderzijds
sanering. In deze wet ligt de nadruk natuurlijk op sanering. Ik vind dat ook
heel belangrijk. Als wij straks over surséance gaan praten, moet sanering
ook de voornaamste invalshoek zijn. Een herstart is, vind ik, altijd beter
dan opheffing, liquidatie en dan maar verder zien. Je moet toch proberen om
mensen als persoon en straks ook met surséance aan de gang te houden.
Wanneer het om personen gaat – de sanering van schulden is in feite
een vorm van hulp aan mensen – is dit volgens mij een instrument van
armoedebeleid dat best in de Faillissementswet ondergebracht kan worden.De beslagvrije voet is een eeuwig onderwerp van discussie. Het is kennelijk
heel moeilijk om op dat punt een goede grens vast te stellen. In de wet staat
90%. Er is inderdaad ooit gesproken over 94%. En nu blijkt dat de Nederlandse
vereniging voor volkskrediet en de rechterlijke macht overeenstemming hebben
bereikt over een percentage van 95. Het is allemaal niet fraai, want die 95%
wijkt weer af van de 90% van de wet. Dit heeft echter wel tot voordeel dat
minnelijke schikking en de wet niet meer van elkaar afwijken. Wat dat betreft,
hebben wij dan toch iets bereikt.Voorzitter! Ik ben blij dat overwegend kan worden ingestemd met de compromissen
die in het wetsvoorstel gekozen zijn. Het gaat uiteindelijk altijd om een
goede belangenafweging. Het gaat om schuldeisers en schuldenaren en de redenen
waarom mensen in de schulden zijn gekomen. De heer Holdijk had het over onvoorzienbare
tegenslag ten opzichte van de bekwaamheid om de tering naar de nering te zetten.
In dit verband ben ik het met de heer Pitstra eens dat het, als je weinig
geld hebt, soms wel heel moeilijk is om weerstand te bieden aan de druk van
de samenleving, de sociale omstandigheden en niet in de laatste plaats de
reclame. Het is natuurlijk een bredere sociaal-maatschappelijke problematiek.
Het heeft niet alleen te maken met armoede; het heeft ook te maken met de
opvoeding van de jeugd, de normen die je hen bijbrengt, en de vraag of iedereen
maar altijd alles moet hebben. Als je vindt dat het laatste niet zo is, is
het weer de vraag hoe je mensen die weerstand kunt bijbrengen, zodat zij later
niet denken dat alles maar kan waardoor zij uiteindelijk in een problematische
schuldsituatie terechtkomen.Mevrouw Le Poole (PvdA):Voorzitter! Ik verbaas mij erover dat de minister het doet voorkomen alsof
problematische schuldsituaties alleen voorkomen bij mensen die hun begeerte
niet onder controle hebben. Uit de gegevens die hierover bekend zijn, komt
dit toch niet naar voren als de enige oorzaak van problematische schuldsituaties.
Er zijn mensen die door echtscheiding of het verlies van werk van de ene dag
op de andere in een heel andere situatie komen te zitten dan daarvoor. Ik
heb dan ook een beetje moeite met het feit dat de minister alle problematische
schuldsituaties over één kam lijkt te scheren, terwijl er grote
verschillen zijn. Naar mijn idee is het zeker niet zo dat het altijd komt,
doordat mensen niet goed met geld weten om te gaan.Minister Sorgdrager:Dan vrees ik dat mevrouw Le Poole niet goed heeft geluisterd. Ik ben namelijk
begonnen met het aanhalen van de uitspraak van de heer Holdijk, dat je te
maken hebt met mensen die onvoorzienbare tegenslag te verwerken krijgen, ofte
wel de mensen die hun baan verloren hebben, ziek geworden zijn of in een echtscheidingsprocedure
zijn verwikkeld. Zij zijn in een situatie geraakt die hen helemaal niet kan
worden aangerekend. Toch weten wij allemaal dat er ook mensen zijn die gewoon
door de verlokkingen van de samenlevingen ertoe gebracht zijn, veel meer geld
uit te geven dan zij eigenlijk kunnen. Die mensen zullen op de één
of andere manier ook geholpen moeten worden.Mevrouw Le Poole (PvdA):Dan heb ik blijkbaar het eerste deel van het betoog van de minister niet
goed beluisterd. Mijn verontschuldigingen daarvoor. Wij zijn het namelijk
geheel met elkaar eens.Minister Sorgdrager:Voorzitter! Zoals gezegd, vereist deze wet een samenwerking van zeer verschillende
instanties. De meeste wetten zijn juridische regelingen, maar deze wet is
toch meer dan dat. Vandaar ook dat het invoeringstraject en de manier waarop
een en ander straks gestalte moet krijgen, heel nauwkeurig begeleid moeten
worden. Een bewindvoerder krijgt in deze wet een veel bredere taak dan alleen
maar het enge bewind voeren. Hij moet nogal wat contacten leggen met de omringende
instanties. Daarom gebeurt die invoering zoals gezegd zeer zorgvuldig. Ik
moet zeggen dat in het hele invoeringstraject blijkt, dat men elkaar ook steeds
meer vindt. Nu al wordt soms zelfs gewerkt als ware het wetsvoorstel al wet.
Nu al wijst de rechter soms de gemeentelijke kredietbank aan als curator.Het woord "pilotprojecten" wordt door mevrouw Le Poole ik zou bijna zeggen
terecht naar voren gehaald. Dit is een beetje een modewoord: het is in feite
de voorbereiding op de invoering. Men is in bepaalde projecten al bezig om
de instanties bij elkaar te halen om elkaars taal te leren spreken, om te
wennen aan het automatiseringssysteem enz. Wat het laatste betreft: dat systeem
is in voorbereiding. Zoals het nu naar uitziet, wordt het eind september opgeleverd,
zodat ermee gewerkt kan worden.Voorzitter! Wat de invoeringsdatum betreft, hebben wij altijd geprobeerd,
zoveel mogelijk druk op de ketel te houden. Bij dit soort
dingen moet er eigenlijk een soort van buiten komende dwang zijn om de mensen
tot elkaar te brengen. Anders duurt het te lang en gebeurt het niet. Vandaar
dat wij iedere keer hebben gezegd: denk eraan, de wet treedt in werking, het
moet nu echt gebeuren. Als ik heel reëel ben, wil ik hier ook wel uitspreken
dat het voor 1 december niet zal lukken. Wij streven er toch naar, de wet
zo snel mogelijk in werking te laten treden. Met andere woorden: 1 juli is
natuurlijk niet meer haalbaar. Het is inderdaad de bedoeling geweest, de wet
1 oktober in te voeren, welke datum tot nu toe ook is gehanteerd, juist om
de druk op de ketel te houden. Maar als u nu werkelijk in mijn hart kijkt
en mij vraagt of dat kan, moet ik zeggen: nee, wij moeten niet forceren, dus
laat het dan 1 december zijn. Maar dan moet het ook werkelijk gebeuren, want
iedereen zit mentaal gezien in de startblokken. Dat geldt voor de mensen die
uiteindelijk geholpen worden en de organisaties die ermee aan de gang moeten.
Maar ik wil geen chaos scheppen door de inwerkingtreding te vroeg te laten
plaatsvinden.Voorzitter! Over de financiering wil ik opmerken, dat de rechtbankpresidenten
inderdaad in april 1997 per brief hebben laten weten, dat 8 mln. nodig zou
zijn. Daarbij zijn de hoven en de Hoge Raad inbegrepen, overigens in de verwachting
dat er toch zeer weinig zaken in hoger beroep terecht zullen komen. Gezien
de vrij praktische manier, waarop dit allemaal vorm moet krijgen, zijn dit
geen principiële zaken, die op een enkele na niet bij de Hoge Raad en
zelfs niet bij de hoven terecht zullen komen. Sinds april 1997 is wat de voorziene
kosten betreft niets veranderd. Ik heb dus ook geen reden om iets anders te
doen dan de 8 mln. die de rechtbankpresidenten mij toen hebben aangereikt.
Wij evalueren dit nauwkeurig. Wanneer blijkt dat het te weinig is, moet het
worden aangepast, maar wel binnen de financiële mogelijkheden die Justitie
in het algemeen heeft. Hetzelfde geldt voor aanpassing van de kosten van bijvoorbeeld
de Gemeentelijke kredietbanken en andere. Dat moet allemaal in één
pakket bekeken worden. Als het meer moet gaan kosten, moet er ook meer geld
voor komen, maar daar zal wel over gesproken moeten worden. Niets gebeurt
automatisch.De heer Heijne Makkreel vroeg nog hoe het zit met het eigen beheer en
de eigen invulling van de gelden van de rechtbanken. Die blijft. Mochten er
signalen zijn dat men denkt dat het anders is, hoor ik dat graag, want dat
is niet de bedoeling. Ik wil wel intern zendingswerk verrichten, maar ik moet
wel weten waar ik naartoe moet zenden.Voorzitter: Korthals AltesMinister Sorgdrager:Voorzitter! Wat betreft de gehanteerde termijnen het volgende. De norm
in de wet is drie jaar. Bij uitzondering is vijf jaar mogelijk. Een kortere
termijn is ook mogelijk. De rechter bepaalt uiteindelijk de termijn. Het uitgangspunt
is echter drie jaar. Ik vind ook dat afwijkingen daarvan uitzonderingen moeten
blijven, zowel naar boven als naar beneden. De heer Pitstra vroeg nog hoe
het zit als je al jarenlang hebt betaald en of dat dan meetelt. Nee, formeel
niet, maar ik zou mij kunnen voorstellen dat een rechter bij de bepaling van
de termijn daarmee wel rekening houdt als hij bijvoorbeeld een kortere termijn
wil gaan invoeren. In die zin is het systeem dus flexibel.De heer Pitstra vroeg verder naar de rangorde van de schuldeisers. In
de fase voordat er een regeling is, kan het inderdaad zo zijn dat bijvoorbeeld
de sociale dienst op iemands uitkering een korting inhoudt. Wanneer er eenmaal
een regeling is, minnelijk of wettelijk, geldt de normale rangorde van de
schuldeisers, maar dan wordt er een verdeelsleutel aangebracht bij preferente
crediteuren ten opzichte van concurrente crediteuren. Het systeem van de preferente
crediteuren wordt dus wel doorbroken door middel van dit wetsvoorstel. Dat
gebeurt omdat anders de concurrente schuldeisers helemaal niets meer krijgen.
Het is de bedoeling dat er een zeker evenwicht wordt aangebracht.Wat betreft de bewindvoerder en de beroepsaansprakelijkheid het volgende.
In de subsidievoorwaarden wordt opgenomen dat er een behoorlijke beroepsaansprakelijkheidsverzekering
moet zijn. Met de particuliere bewindvoerders zal dan ook nagegaan moeten
worden of er voldoende continuïteit en professionaliteit aanwezig is.
Vervolgens zal ook in de subsidie-AMvB een regeling worden opgenomen voor
overdracht van zaken als een bewindvoerder zijn taak moet neerleggen. Het
komt overigens bij faillissementen ook wel voor dat er van curator wordt gewisseld.De heer Holdijk vroeg of de regeling afbreuk doet aan actio Pauliana.
Nee, de nieuwe verhaalsregeling laat de bestaande regels betreffende die actio
Pauliana onverlet. De verhouding tussen de beide regelingen is als volgt.
Een verzekeringnemer die een rechtshandeling verricht, waarbij hij weet dat
hij de uitwinning van zijn levensverzekering onmogelijk maakt, loopt het risico
van vernietiging op grond van de actio Pauliana.Er is ook gevraagd naar de continuïteit van de voorzieningen voor
de oude dag of voor de nabestaanden. Als het gaat om dat soort voorzieningen,
is die continuïteit natuurlijk wel vereist en is er een bestemmingsgebondenheid
vereist, want anders kunnen wij het nooit nagaan. Deze aspecten spelen dus
wel een rol, maar continuïteit is op zich een voorwaarde voor de beschermwaardigheid
tegen het crediteursverhaal.Verder is gevraagd naar het eigen recht van een begunstigde en een levensverzekering.
De begunstigde van een levensverzekering heeft inderdaad geen eigen recht,
zolang hij zijn aanwijzing niet heeft aanvaard. Dat neemt niet weg dat in
de relatie tot een schuldeiser van de verzekeringnemer de bescherming van
het belang, het vooruitzicht op de verzekerdenaanspraak niet afhankelijk behoort
te zijn van de vraag of de aanvaarding heeft plaatsgevonden. Doorslaggevend
moet zijn of er sprake is van onredelijke benadeling indien de begunstigste
wordt beroofd van de in het vooruitzicht gestelde uitkeringen.Zijn de crediteuren na een faillissement slechter af dan daarvoor in geval
van een levensverzekering ter verzorging van een nabestaande? Voorzitter!
De curator heeft de mogelijkheid om, wanneer hij in een boedel een lopende
polis aantreft, over te gaan tot wijziging van de begunstigde mits dit niet
onredelijk benadelend is. Komt de polis vervolgens tot uitkering, dan vloeien
de uitkeringen in de boedel. Crediteursverhaal is dus ook tijdens faillissement
wel degelijk mogelijk. Daarna blijft het ook tijdens faillissement
mogelijk dat er een beroep wordt gedaan op de actio Pauliana.Voorzitter! De heer Heijne Makkreel heeft gesproken over technisch-redactionele
wijzigingen. Om de novelle zo kort mogelijk te houden, hebben deze wijzigingen
hierin geen plaats gekregen. Zij hebben wel degelijk onze aandacht. Bij een
eerst volgende verbetering zullen deze wijzigingen worden verwerkt.Mevrouw Michiels van Kessenich-Hoogendam (CDA):Voorzitter! Ik dank de minister hartelijk voor de zeer duidelijke beantwoording.
Ik heb nog geen antwoord gekregen op mijn vraag naar de financiering van de
particuliere organisaties voor schuldhulpverlening. In het wetsvoorstel is
een maximumbedrag opgenomen dat van de betrokken schuldenaar kan worden gevorderd.
Dit is echter zo laag dat een dergelijke organisatie daar niet op kan draaien.
Ik neem aan dat er in enigerlei mate subsidie verleend wordt. Hoe zit deze
regeling in elkaar?De minister heeft gezegd dat de Eerste Kamer door middel van brieven van
de gang van zaken op de hoogte is gesteld. Volgens mijn gegevens is er na
het voorlopig verslag van 16 april 1996 pas op 17 december 1996 een brief
naar de Kamer gestuurd. Dat is te laat. Als de beantwoording meer tijd bleek
te vergen, had dat binnen een of twee maanden aangegeven kunnen worden.Mevrouw Le Poole (PvdA):Voorzitter! Ik dank de minister voor de beantwoording. Op enkele vragen
heb ik nog geen antwoord gekregen. Ik heb gehoord dat gemeentelijke kredietbanken
in onder andere Den Haag hun medewerking weigeren. Is dit juist? Als dit het
geval is, vraag ik mij af of andere instanties de bewindvoering op zich nemen.De minister heeft gezegd dat er in de vrijwillige schuldhulpverlening
een beslagvrije voet van 95% wordt gehanteerd. De rechters die overleggen
over de uitvoering van deze wet zijn van plan eenzelfde norm aan te houden.
Is het verschil tussen deze 95% en de 90% die bij rechtsvordering wordt gehanteerd
niet extra schrijnend? Ik krijg daar nog graag een reactie op. Hoewel het
kabinet demissionair is, is het van belang dat het denken hierover doorgaat.De Tweede Kamer is een nader onderzoek toegezegd in het kader van een
overleg naar aanleiding van het eerdere onderzoek in opdracht van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid.In het kader van de behandeling van dit wetsvoorstel is gesproken over
de wenselijkheid van differentiatie van de beslagvrije voet, om het mogelijk
te maken dat mensen doorstromen naar betaalde arbeid met enig zicht op vooruitgang.
Is er vordering op dit punt geboekt?De heer Heijne Makkreel (VVD):Voorzitter! Ik ga eerst in op de opmerking van de heer Pitstra over de
geoorloofdheid van een novelle. Zij wordt vaak aangeduid als de uitoefening
van een verkapt amendementsrecht – ook vandaag heb ik die term gehoord –
waaruit dan de conclusie wordt getrokken dat het verdacht is. Die conclusie
is in het etiket ingebouwd. Laten wij die redenering alsjeblieft overlaten
aan de leden van de Tweede Kamer. Wij moeten ons daar niet zelf aan bezondigen.De gedachte dat een novelle slechts beperkt toepasbaar is, wordt, voorzover
mij bekend, niet gesteund door een analyse van de gevallen waarin in de historie
novellen zijn voorgekomen. Men moet mij ten goede houden dat ik mij niet op
deze discussie heb voorbereid. Ik kan dus niet uit de losse pols een complete
analyse van die gevallen geven. Voorlopig ga ik daar van uit, maar zelfs als
dat niet het geval is, geldt dat ons ongeschreven staatsrecht een soepele
aanpassing mogelijk maakt. Er is dus geen enkele reden om eraan te twijfelen
dat in een geval waarin een novelle heeft geleid tot wijzigingen die door
iedereen op alle niveaus van het wetgevingsapparaat als verbeteringen worden
aangeduid, er sprake is van een geoorloofde toepassing van dat middel. Nogmaals,
het ligt niet op de weg van deze Kamer om dat in twijfel te trekken.Ik ben de minister erkentelijk voor haar beantwoording. Ik had als datum
voor inwerkingtreding 1 januari genoemd, maar ik kan best leven met 1 december.
Ik ben de minister ook erkentelijk voor de duidelijke toezegging dat de zaak
niet geforceerd zal worden.Ik ben iets kritischer over de opstelling van de minister ten aanzien
van de kosten. Ik baseer mijn redenering op de sector waar ik het meeste verstand
van heb, het werk van de rechtbanken. Als de werklastmeting aangeeft dat een
rechtbank recht heeft op uitbreiding van ondersteunend of rechtsprekend personeel,
mag dat niet worden tegengehouden omdat de minister zegt, geen geld te hebben.
Het wezen van de financiering van deze apparaten via een werklastmeting is
juist dat er de facto een openeinderegeling van gemaakt is. Men moet dan in
een situatie als deze daarop niet terugkomen.Voorzitter! Ik heb ten aanzien van dit deel van het antwoord van de minister
nog mijn twijfels. Als ik deze twijfels afweeg tegen de positieve kanten van
het wetsvoorstel, is het duidelijk dat mijn fractie dit wetsvoorstel gaarne
zal steunen.De heer Pitstra (GroenLinks):Mijnheer de voorzitter! Ook ik dank de minister voor haar antwoorden.
Die waren zeer rechtstreeks en met weinig omhaal.De minister zegt dat GroenLinks in eerste termijn gezegd heeft dat de
oorzaak van de duur van de onderhavige wetsvoorstellen gelegen is bij paars.
Dat heb ik niet gezegd. Mijn kritiek op paars is vooral het falende armoedebeleid.
Dat heb ik gezegd in eerste termijn. Dat is een soort structurele oorzaak.
Dat is mijn hoofdpunt van kritiek op paars. De duur van dit wetsvoorstel is
door allerlei andere factoren veroorzaakt.Op de novelle is de minister ook niet echt diep ingegaan. Zij zegt dat
het een grensgeval is. In die zin is zij wat terughoudender dan de heer Heijne
Makkreel. Het kon staatsrechtelijk door de beugel, zo vond zij. Ik neem nu
maar kennis van dit antwoord. Ik ga er niet al te diep op in. De minister
kan later, zo heb ik uit de pers begrepen, als lid van de Eerste Kamer meer
onbekommerd op dit thema ingaan.Tegen de heer Heijne Makkreel zeg ik het volgende over zijn redenering
om de kritiek op het verkapt amendementsrecht aan de Tweede
Kamer over te laten. Hij zegt dat de leden van de Eerste Kamer op een lijn
moeten gaan staan bij dit soort kritiek. Ik vind het een tikkeltje opportunistisch
als een lid van de Eerste Kamer kennelijk een ander standpunt over dit soort
kwesties moet hebben dan een lid van de Tweede Kamer. Ik ben meer van de ouderwetse
soort, die vindt dat je er als lid van een partij standpunten over moet hebben.De heer Heijne Makkreel (VVD):Nogmaals, het is nu niet het moment om deze discussie uitvoerig te gaan
voeren. Ik zal het kort zeggen. Er is de mogelijkheid tot het uitlokken van
een novelle. Het blijft daarbij voor de volle verantwoordelijkheid van de
regering of zij met een novelle komt. Dit wordt volledig volgens alle regels
van het Nederlandse staatsrecht afgewikkeld. Het is een volstrekt geoorloofd
middel voor deze Kamer om invloed uit te oefenen op de inhoud van een wet.
Het alternatief is dat de Kamer een wet waarin defecten zitten helemaal verwerpt.
Dan kan de regering van voren af aan beginnen. Dan is een novelle mijns inziens
het mindere kwaad. Dit standpunt steun ik van harte. Ik beschouw het niet
als opportunistisch als ik zeg dat de kritiek maar aan de Tweede Kamer overgelaten
moet worden. Dat standpunt is gestoeld op de overweging dat kleine gevoeligheden
tussen de beide Kamers aan de overzijde wel eens aanleiding zijn om dit soort
argumenten aan te voeren.De heer Pitstra (GroenLinks):Dat laatste is zeker waar. Ik heb mij wel eens verdiept in de theorie
en analyses van de novelle. Die circuleren in dit huis. Ik kan mij niet aan
de indruk onttrekken dat toen het begrip novelle is uitgevonden – ik
weet niet wanneer dat was – dit was bedoeld als een technische wijziging
waarover iedereen het eens is. Over de novelle die nu voorligt, is iedereen
het eens. Achteraf zegt iedereen dat het verstandig was dat de Eerste Kamer
het heeft verzonnen. Men kan echter niet zeggen dat het een technische wijziging
is. Het is een behoorlijk ingrijpende wetswijziging. Daarom zegt de minister
dat het op het randje is. De heer Heijne Makkreel is wel erg soepel in de
leer.De heer Heijne Makkreel (VVD):Het gaat in de discussie niet om een kwalificatie als technisch of niet,
maar om de vraag of iedereen het erover eens is.De heer Pitstra (GroenLinks):Goed. Ik blijf wat zien in het standpunt dat men recht moet zijn in de
leer. Een novelle is hiervoor eigenlijk niet bedoeld. Af en toe komt het ons
ook aardig uit. Dat geef ik toe. Of dat niet de bedoeling was van de novelle?
Als men vindt dat de Eerste Kamer wijzigingen moet kunnen aanbrengen, moet
dat op een nette manier gebeuren. Dat moet op een andere manier worden geregeld.
Dan komt men terecht bij discussies over het terugzendrecht en dat soort kwesties.
De novelle is nu een sluipweg waarmee de Kamer haar bevoegdheden gebruikt.
Het is niet tegen te houden. Men kan zich wel afvragen of dit de bedoeling
was.Dan de beslagvrije voet, waarover in eerste termijn ook vragen zijn gesteld
door mevrouw Le Poole. Aan de overzijde van het Binnenhof heeft GroenLinks
een heel hard punt gemaakt van de hoogte van de beslagvrije voet. GroenLinks
pleitte ervoor die beslagvrije voet niet te bepalen op 90%, maar op 94% of
misschien zelfs 95%. Dat hebben we in de Tweede Kamer verloren. Het amendement
heeft het niet gehaald. Maar kennelijk zit men in de praktijk toch op die
lijn. Dat doet mij alleen maar deugd en dat karakteriseert misschien wel de
hele wet: in de praktijk is men kennelijk dusdanig verstandig dat er een hanteerbare
oplossing uit komt.Mevrouw Le Poole (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Het onderzoek naar de beslagvrije voet is uitgevoerd
naar aanleiding van de motie van de Partij van de Arbeid en, naar ik meen,
D66. Het is niet alleen GroenLinks dat zich beziggehouden heeft met de beslagvrije
voet.De heer Pitstra (GroenLinks):Wij vonden dat onderzoek overbodig en hadden een amendement ingediend
om het percentage onmiddellijk op te trekken. Dat onderzoek was natuurlijk
next best. De motie daarover hebben dus wij wel gesteund, maar wij waren toen
dus al voor onmiddellijke aanpassing.Mevrouw Le Poole (PvdA):Goed, maar ik wilde even onderstrepen dat het niet alleen GroenLinks is
geweest dat zich heeft bekommerd om dit vraagstuk.De heer Pitstra (GroenLinks):Dat is juist. Alleen, mijn stelling was dat het beter was geweest om het
onmiddellijk in de wet te regelen en niet weer afhankelijk te stellen van
allerlei onderzoek. Maar kennelijk gaat het in de praktijk toch onze kant
op. Dat doet mij deugd.Ik heb de indruk dat de minister mijn praktische vragen heeft beantwoord.
Ik hoop dat men er in de praktijk verder mee uit de voeten kan. Men zal er
ook wel kennis van nemen.De minister zegt dat als mensen al zes jaar betaald hebben, ze toch aan
die drie jaar moeten voldoen, maar dat de rechter van die termijn kan afwijken
en deze kan bekorten. Ik zou eraan willen toevoegen dat ik het alleszins redelijk
vind dat als mensen al heel lang betaald hebben, die termijn korter wordt.
Graag hoor ik of de minister dat oordeel deelt. Misschien trekt de rechter
zich nog wel iets aan van wat er hier wordt gevonden.Wat rest, is ons politieke oordeel. Impliciet heb ik eigenlijk al aangegeven,
dat de fractie van GroenLinks deze wetsvoorstellen van harte zelfs zal ondersteunen.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter! Dank aan het adres van de minister voor haar korte, bondige
en heldere reactie op een aantal opmerkingen van de kant van onze fracties,
allereerst betreffende de verdere gang van zaken rondom andere projecten inzake
herziening van de Faillissementswet. Ik begrijp dat wij nog even geduld zullen
moeten hebben voor het wetsvoorstel Oneigenlijke opheffing vastere vorm krijgt
en dat dit in nog sterkere mate geldt voor de herziening van de regeling van
de surseance.Wat de reikwijdte van de schuldsaneringsregeling betreft met name waar
het om natuurlijke personen-ondernemers gaat, heeft de minister betoogd dat
het de bedoeling is dat kleine ondernemers, niet rechtspersoon zijnde, gebruik
kunnen maken van deze regeling c.q. daarop terug kunnen vallen. Ik onderschrijf
natuurlijk die bedoeling. Die lijkt mij het meest in overeenstemming met de
geest en strekking van de hele regeling. Maar ik kom toch
nog even terug op het artikel van de heer Klomp in het Nederlands Juristenblad
waaraan ik in eerste termijn refereerde. Hij noemt daarin het voorbeeld van
een aannemer die een eenmansonderneming dreef met meer dan 100 werknemers
in dienst, een omzet van 7 mln. en een schuldenlast van 7,1 mln. Als deze
situatie formeel onder de regeling zou kunnen vallen, roept dat vragen op
in het licht van hetgeen de minister heeft gezegd over de bedoelingen inzake
de toepasselijkheid van de regeling op ondernemers.Ik dank de minister ook voor de weliswaar summiere, maar heldere wijze
waarop zij de meer systematische, misschien ook meer dogmatische vragen ten
aanzien van de Faillissementswet heeft beantwoord. Als zij, wellicht terecht,
constateert dat in de bestaande Faillissementswet twee elementen voorkomen,
enerzijds dat van liquidatie en anderzijds dat van sanering, dan vraag ik
mij af, gelet op de regeling die wij thans behandelen, maar ook met het oog
op hetgeen zij over de mogelijke herziening van de surseance heeft gezegd,
of er geen sprake is van een kanteling van deze wet – het woord "omslag"
is misschien te sterk – waarbij sanering meer accent krijgt ten koste
van het liquidatie-element. Dat is de conclusie die ik uit haar woorden trek;
als deze onjuist is, zal de minister er ongetwijfeld op terugkomen.Voorzitter! Wat de inwerkingtreding betreft houd ik net als de minister
graag vast aan de genoemde datum van 1 december. Dat is niet te vroeg, maar
het moet ook niet later worden. Dat het niet later moet worden, wordt nog
extra beargumenteerd in de nota naar aanleiding van het verslag, waarin op
pagina 8 gemeld wordt dat in verschillende arrondissementen thans faillissementen
van natuurlijke personen worden aangehouden in afwachting van de inwerkingtreding
van de wet. Die vergt natuurlijk enige tijd, maar 1 december lijkt mij toch
wel de uiterste limiet.Ik dank de minister voor haar op zo'n korte termijn toch puntige antwoord
op mijn vragen over de levensverzekering. Ik zou nog wel enige kanttekeningen
kunnen maken bij afzonderlijke onderdelen daarvan, maar ik besef dat noch
regering, noch Kamer een finaal oordeel kan vellen over deze vraagstukken,
maar dat de rechter dit zal moeten doen.Tot slot, voorzitter, neem ik aan dat duidelijk geworden zal zijn dat
onze fracties deze wetsvoorstellen zullen steunen.Minister Sorgdrager:Voorzitter! Ik ben blij dat de leden van de Kamer grotendeels kunnen instemmen
met deze wetsvoorstellen en met de antwoorden die ik heb gegeven. Er zijn
inderdaad nog een paar vragen overgebleven.Mevrouw Michiels van Kessenich heeft gezegd dat er pas in december een
brief over een novelle is gekomen. Als dit zo is, dan vind ik het inderdaad
te laat, maar mij staat voor de geest dat wij het al eerder hebben laten weten.Verder heeft zij nog gevraagd, hoe de particuliere schuldhulpverleningsorganisaties
gefinancierd worden. In de subsidie-AMvB, die binnenkort in werking zal treden,
is eenzelfde financieringssysteem als voor de gemeentelijke kredietbanken
opgenomen. Dit wil zeggen: ƒ 50 salaris per maand plus een subsidie
om het volledige bedrag vergoed te krijgen.De heer Heijne Makkreel zegt dat als de werklastmeting bij de rechtbanken
aangeeft dat er uitbreiding nodig is, dat er dan uitbreiding zij. Met andere
woorden, er zou sprake zijn van een openeinderegeling. Dit is een misverstand;
de rechterlijke macht zal nooit een openeinderegeling kennen, in welke situatie
dan ook. Er zal altijd een samenhang moeten zijn met de rest van de justitiebegroting
en het kan niet zo zijn dat alles wordt verschaft wat volgens de werklastmeting
nodig is voor de zittende magistratuur, en dat de rest van de begroting aan
de hand daarvan gekort wordt. Dat kan niet en dat gebeurt dus ook niet.Mevrouw Le Poole vraagt zich af, hoe het zal gaan als de kredietbanken
in een aantal steden niet willen meewerken of althans wat moeilijk op gang
te krijgen zijn. Dat laatste is namelijk het geval; het is niet zo dat men
niet zou willen, het duurt even voordat alles in gang is gezet. Nu zijn er
nog andere instanties, zoals de bureaus voor rechtshulp en de particuliere
schuldhulpverlening, die altijd dat gat zouden kunnen opvullen. Daar voeren
wij overleg over.Mevrouw Le Poole (PvdA):Klopt het dat de gemeentelijke kredietbank in Den Haag niet meedoet? Ik
begrijp het niet, want er was allemaal overleg over gevoerd met de commissie
"schone lei", waar de gemeentelijke kredietbanken in vertegenwoordigd waren.Minister Sorgdrager:Dat klopt, dat is ook zo. wij vinden het ook niet prettig dat een enkele
gemeentelijke kredietbank zich heel terughoudend opstelt. Wij verwachten ook
wel dat men op redelijk korte termijn zal meedoen, maar het levert enige problemen
op. Zoals u weet, voert elke gemeentelijke kredietbank ook haar eigen beleid.
Het is dus lastig, maar wij wijzen hen erop dat het in feite onverantwoord
is om daar problemen over te maken. Ik neem aan dat dit ook wel doorkomt.
Zeker wanneer er concurrentie is van de bureaus voor rechtshulp en van particuliere
schuldhulpverleningsorganisaties, zal de situatie ook wel rechtgetrokken worden
binnen niet al te lange tijd.Mijn excuses dat ik de vraag over nader onderzoek in eerste termijn niet
heb beantwoord. Dat was naar aanleiding van de beslagvrije voet. Dat onderzoek
was ook toegezegd en is ook gedaan. Daaruit is een rapport gekomen, dat in
december 1997 is aangeboden aan mijn collega Melkert van Sociale Zaken. Het
rapport heet "Schuldregeling en beslag" en is ook toegezonden aan Eerste en
Tweede Kamer. Vervolgens moeten wij er iets mee doen. De belangrijkste conclusies
daarvan zijn in elk geval dat van de mensen die te maken hebben met problematische
schulden, waarvoor een aflossingsregeling is getroffen, zo'n 20% te maken
heeft met hernieuwde schulden, dus recidive. Een hoofdoorzaak daarvan is moeilijk
aan te geven. Wel is het zo dat de kans op recidive toeneemt als mensen hoge
bedragen moeten aflossen en geen uitzicht hebben op verruiming van hun financiële
armslag.Dat is natuurlijk belangrijk als je vervolgens met die beslagvrije voet
moet omgaan. Daar komt die 95% natuurlijk vandaan en de drang om die termijn
niet al te lang maken. Er wordt verder overlegd hoe dit vorm krijgt. In een
discussie tussen de rechters die met die schuld hulpverlening
te maken hebben en de kredietbanken is het op die 95% gezet. Wij moeten daar
wel verder mee. Wij moeten kijken wat wij in de wet doen, of het in het Wetboek
van rechtsvordering op 90% moet blijven staan of dat het omhoog moet. Wij
zijn daarmee bezig. Wij bekijken vervolgens ook hoe wij een vereenvoudiging
kunnen aanbrengen. Dat werk wordt nu gedaan, mede naar aanleiding van dat
rapport. Een differentiatie van de beslagvrije voet moet mogelijk zijn. De
rechter moet ook de mogelijkheid hebben om dat te doen. Dat kan nu ook wel
tussentijds, maar wellicht kan ook dat vereenvoudigd worden.De heer Pitstra zegt dat zijn kritiek 'm niet zozeer zit in de lange duur
van dit wetsvoorstel. Ik had begrepen dat dit een symptoom was van falend
armoedebeleid van Paars, dat ons dat verweten werd. Wanneer hij zegt dat hij
kritiek heeft op het armoedebeleid van Paars in het algemeen, dan gaat dat
verder dan dit. Ik vind dit namelijk op zichzelf een positief punt. Ik geef
hem echter onmiddellijk toe dat het iets is wat aan het eind van de rit zit
en dat wij meer in de preventieve sfeer daarvoor aandacht zouden moeten hebben.
Dat is echter een discussie voor een ander moment.Wanneer mensen al jaren hebben betaald, vind ik dat de rechter daarmee
rekening zou moeten houden. Maar hoe en in welke mate hangt af van wat al
die jaren is betaald, aan welke schulden en hoelang. Je zult toch moeten kijken,
al naar gelang het concrete geval, op welke manier eventueel met die termijn
rekening gehouden kan worden. Ik neem echter aan dat de rechter dit met een
grote mate van redelijkheid zal doen.De heer Holdijk heeft gesproken over de reikwijdte van de wet in verband
met de ondernemers. Als je van het principe uitgaat dat de kleine ondernemer
die niet een rechtspersoon heeft en wel een zaak drijft, in feite een natuurlijke
persoon is en hieronder moet vallen, is er altijd wel een geval zoals het
aangehaalde voorbeeld van de aannemer die een eenmanszaak heeft en 100 man
in dienst heeft. Dat zal zijn. Het is ook eigenlijk niet juist dat iemand
dan ook nog onder deze regeling valt. Het is overigens een zeer uitzonderlijke
situatie. Ik neem niet aan dat er veel mensen zijn die zonder een rechtspersoon
te hebben opgericht, zoveel mensen in dienst hebben en zoveel omzet hebben.
Met zo'n voorbeeld moet je echter zo'n regeling niet om zeep willen helpen.
Je moet eerder kijken naar de grootste groep van ondernemers die hieronder
valt. En dat zijn natuurlijk toch de kleine winkeliers, de mensen met een
kleine zaak. Ik vind dat je toch deze regeling moet handhaven.Dan het karakter van de Faillissementswet. De heer Holdijk heeft gelijk:
er is sprake van een kanteling van de aard van die wet. Voorheen omvatte die
vooral liquidatie en een klein beetje sanering. In de toekomst zal zij een
beetje liquidatie bevatten, namelijk het echte faillissement, maar verder
toch ook aandacht voor sanering, surseance en schuldhulpverlening. Ik vind
dat zelf een goede ontwikkeling.Ik heb 1 december genoemd als datum van inwerkingtreding. Wat mij betreft
is dat ook de uiterste datum, want men wil hier heel graag mee beginnen. Alle
instanties die hierbij betrokken zijn, willen dat graag. Het moet technisch
mogelijk zijn, maar daar werken wij aan. Ik denk dat 1 december echt een goede
datum is om dit instrument in werking te laten treden.De beraadslaging wordt gesloten.De wetsvoorstellen worden zonder stemming aangenomen.De vergadering wordt enige ogenblikken geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19971998-1751-1757.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl