Behandeling van:  - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 2001 (27400 XIII);  - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Fonds economische structuurversterking voor het jaar 2001 (27400 D)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2000-2001, pag. 2390-2424

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

11-12-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2000-2001

nr. 28, pagina 2390-2424

28-11-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27400-XIIIToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 27400-DToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van: - de motie-Verhagen over gevolgen van gedrag dat de belangen van het Koninkrijk schaadt (26990, R1647, nr. 8)Pagina 2377-2379
Stemmingen over twaalf moties, ingediend bij het notaoverleg over politieaangelegenheden, te weten: - de motie-Rietkerk over de rechercheopleiding (27400 VII, nr. 20); - de motie-Rietkerk c.s. over het specialisme wapens en munitie (27400 VII, nr. 21); - de motie-Van Heemst/Niederer over de in- en uitstroom van politiepersoneel (27400 VII, nr. 22); - en negen andere motiesPagina 2375-2376
Presentie en opening (dinsdag 29 november 2000)Pagina 2363-2363
Vragen van het lid Smits aan de minister van Economische Zaken, over haar opvattingen over de meer dan evenredige aanwezigheid van allochtonen in de WAO en andere verzekeringen, zoals aangetoond in een onderzoek van het CBS, en de mogelijkheid om dit punt op de agenda van het najaarsoverleg te plaatsen (mondelinge vragenuur)Pagina 2368-2371
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 28 november 2000)Pagina 2371-2372
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 11 oktober 2000 over maatschappelijk verantwoord ondernemenPagina 2386-2390
Behandeling van: - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 2001 (27400 XIII); - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Fonds economische structuurversterking voor het jaar 2001 (27400 D)Pagina 2390-2424
Voortzetting van de behandeling van: - de gewijzigde motie-Barth over een offensief meerjarig investeringsplan (27400 VIII, nr. 46)Pagina 2379-2384
Stemmingen in verband met: - Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding (26691), en over: - de motie-Kant over een netwerk van supportteams van palliatieve zorg (26691, nr. 38); - de motie-Kant over de culturele, sociologische en psychologische effecten van euthanasie (26691, nr. 39); - de motie-Halsema over een modeltekst voor een schriftelijke wilsverklaring (26691, nr. 40)Pagina 2372-2375
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 28 november 2000)Pagina 2424-2426
Stemming over een motie, ingediend bij de behandeling van de begroting van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (27400 VII), te weten: - de motie-Rietkerk c.s. over bemiddeling en herstelrecht (27400 VII, nr. 7)Pagina 2375-2375
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 15 november 2000 over integraal veiligheidsonderzoekPagina 2385-2386
Vragen van het lid Atsma aan de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (Van der Ploeg) en van Verkeer en Waterstaat, over de uitspraken van de Opta inzake het kabelaanbod en de effecten daarvan voor de abonnementsgelden (mondelinge vragenuur)Pagina 2363-2368

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 198 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Vaststelling
van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van
Economische Zaken (XIII) voor het jaar 2001 (27400 XIII);het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten
van het Fonds economische structuurversterking voor het jaar 2001 (27400 D).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Wijn (CDA):Mijnheer de voorzitter! Het gaat goed met Nederland. De economie groeit,
het aantal bedrijven stijgt en de werkloosheid daalt. Nederland is door The
Economist uitgeroepen tot het beste vestigingsland ter wereld. Op deelterreinen,
zoals ICT, ziet het er overigens anders uit, maar het beeld overall is zeer
positief. Minister Jorritsma mag straks ongetwijfeld trots een aantal positieve
statistieken opsommen en dat is haar gegund.De economie is dus goed voor de minister, maar is de minister ook goed
voor de economie? Voor de christen-democratie is economie meer dan materiële
welvaart. Onze normering betreft allereerst het welzijn. Een burger is volgens
ons niet alleen maar of consument of producent. Wij gaan uit van mensen die
tot hun recht komen in relatie tot anderen. Dit blijkt uit onze stellingna mes inzake de 24-uurseconomie en de zondagsrust, en uit onze afwijzing
van de sollicitatieplicht voor alleenstaande ouders met kinderen onder de
12 jaar. Ook Adam Smith, die door de minister wordt geciteerd met de zinsnede
"Consumption is the sole end and purpose of all production", had het niet
alleen over de onzichtbare hand. In "The theory of moral sentiments" betoogt
hij dat deze vrije hand vorm dient te krijgen binnen een moreel raamwerk.
Dat spreekt het CDA aan.Een grote overheid past niet bij dat christen-democratische maatschappijmodel.
Wij leggen veel verantwoordelijkheid bij het individu en bij de verbanden
die de mens aangaat. Dat is dus een bredere dimensie dan het liberale gedachtegoed
van de minister.Het succes blijkt uit het poldermodel. Steeds meer wordt in de huidige
economische theorie de nadruk gelegd op vertrouwen en de rol van instituties.
Het poldermodel, door het CDA voortdurend omarmd, wordt niet voor niets overal
ter wereld geprezen. De stabiliteit die dat met zich brengt, geeft Nederland
de reputatie van aantrekkelijk vestigingsland. Graag horen wij van de minister
haar visie op de toekomst van het poldermodel.Voorzitter! Wij moeten een omslag maken naar een duurzame kenniseconomie.
Daarin speelt ICT een grote rol. Nederland kan zich ontwikkelen tot een gidsland
op breedband toepassingsgebied. Dit biedt grote kansen. De overheden in de
VS, Canada, Zweden en Singapore faciliëren al de uitrol van een breedbandige
infrastructuur. Hierdoor kan Nederland een achterstand oplopen. Het is belangrijk
dat de breedbandige infrastructuur in Nederland wordt versneld en dat innovatie
op het gebied van internettoepassingen van de volgende generatie wordt gestimuleerd.Een impuls hiertoe kan worden gegeven door onderwijs en breedbandinfrastructuur
in samenhang te bezien. De aansluiting van alle Nederlandse scholen op breedbandinternet
biedt een geweldige kans om binnen de doelstellingen van het huidige overheidsbeleid
en e-Europe deze achterstand om te zetten in een voorsprong op het gebied
van de infrastructuur. Het bestand van kennisnet is een eerste stap, maar
de specificaties hiervan zijn onvoldoende toekomstgericht in termen van inhoud
en mogelijkheden. Daarvoor is breedband nodig. Nu al kiezen het bedrijfsleven
en internetindustrie massaal voor het toekomstvaste gigabite-ethernet met
glasvezeltechnologie. Er ontstaat een kritieke massa als Nederlandse scholen
gebruik maken van breedband. Dit maakt het ook mogelijk dat andere partijen
tegen lagere kosten van breedbandcommunicatie kunnen worden voorzien. Dit
schaalgroottevoordeel zal een belangrijke stimulans kunnen zijn voor de nationale
doelstelling voorop te lopen met breedbandinfrastructuur en -diensten.Gigaport schat dat de investeringslasten 2,5 tot 4,5 mld. zullen bedragen.
Hierbij wordt uitgegaan van 12.000 scholen. Onderhoud en beheer zullen 170
mln. per jaar kosten. Ik heb geen kant en klaar financieringsplaatje. Mogelijk
kunnen door samenwerking met het bedrijfsleven de kosten voor extra faciliteiten
verminderd worden. Aansluiting van scholen op breedband kan een beslissende
stap zijn om de ambities met de digitale delta te realiseren. Wil de minister
een onderzoek doen naar de kosten en de mogelijkheden hiervan? Al naar gelang
het antwoord van de minister, overweeg ik hierover in tweede termijn een motie
in te dienen.Volgens het CPB zou de productiviteitsgroei in het MKB hoger kunnen liggen
als ICT-investeringen op een betere wijze strategisch en organisatorisch worden
ingebed. Een middelgroot of klein bedrijf heeft geen eigen staf en is vaak
niet in staat om op ICT-gebied door de bomen het bos te zien. Als er al zicht
is op het functionele voordeel van ICT, dan ontbreekt er vaak een standaard.
Daarom loopt het MKB achter op bijvoorbeeld het gebied van e-commerce. EZ
trekt jaarlijks 300 mln. uit voor ICT-beleid en daarvan gaat slechts een klein
gedeelte naar het bestaande midden- en kleinbedrijf. Ook de gewone MKB'er
moet toegang hebben tot deze kennis. Daarom vragen wij de minister om positief
te reageren op eventuele initiatieven van het MKB die de kennisoverdracht
naar de gewone MKB'er bevordert. Samen met brancheorganisaties en andere partijen
kunnen dan structuren worden ontwikkeld om voortdurend up-to-date te zijn
in kennisoverdracht via persoonlijk dan wel digitaal contact.WijnVoorzitter! De vertaalslag van fundamenteel onderzoek dat door universiteiten
en bijvoorbeeld TNO wordt gedaan, naar toepassingen voor het MKB verloopt
niet effectief. Brancheorganisaties zouden hier een intermediaire rol kunnen
spelen. Wil de minister hierover met hen in gesprek gaan?Onlangs heeft het Nederlands instituut voor vliegtuigontwikkeling en ruimtevaart
(NIVR) een rapport gepresenteerd onder de titel: "Flying to eminence". Hierin
constateert het NIVR dat de 320 mln. ten behoeve van aansluiting bij het A3XX-project
van Airbus uitstekend heeft uitgepakt voor de Nederlandse luchtvaartcluster,
maar dat de R&D-component van het cluster een additionele jaarlijkse ondersteuning
van 30 tot 50 mln. per jaar behoeft, met name omdat er geen level playing
field is in deze bedrijfstak. Luchtvaartindustrie is immers, of wij dat nu
leuk vinden of niet, ook grotendeels een politieke industrie. Kan de minister
aangeven of zij een positieve grondhouding aanneemt ten aanzien van het NIVR-pleidooi?Voorzitter! Vlak voor het weekend kregen wij de Monitoring en effectmeting
van het EZ technologie-instrumentarium. De vraag naar het effect van dat miljard
aan uitgaven om investeringen en innovatie te stimuleren, is door de kamer
al eerder gesteld. Over de kop van het persbericht "een gulden technologiestimulering
levert bijna een tientje op" komen wij graag nog een andere keer te spreken.
Ik heb nog wel een vraag. Hoe staat het met de bekendheid van regelingen en
de toegankelijkheid daarvan voor ondernemers. Wordt daarbij ook uitgegaan
van de vraag van ondernemers. Stel, ik ben een ondernemer en ik maak kozijnen.
Er komt ineens een grote concurrent uit Oost-Europa. Hoe weet ik dan welke
ondersteuning er voor mij is en hoe ik geholpen kan worden?In de begroting staat in een terloops kort zinnetje gemeld dat EZ het
voornemen heeft om de industriefaciliteit te beëindigen. Dat verbaast
ons. Deze faciliteit is in 1993 in het leven geroepen door de toenmalige minister
Andriessen. In 1996 debatteerde de Tweede Kamer voor de laatste maal over
de industriefaciliteit. Minister Wijers, gesteund door de paarse partijen
en het CDA, hechtte aan het voorbestaan van dit instrument. Op basis van welke
nieuwe feiten overweegt de minister nu toch om de industriefaciliteit te schrappen?
Is dat niet geen korte termijn beleid, waarvan wij in een periode van laagconjunctuur
spijt kunnen krijgen?Veel MKB-bedrijven hebben te kampen met serieuze omzetverliezen als gevolg
van werkzaamheden. Ik noem bijvoorbeeld de Haagse tramtunnel en de Amsterdamse
Overtoom. Onlangs heeft MKB Amsterdam een rapport gepresenteerd onder de titel:
"Wie zal dat betalen? Nadeelcompensatie en ondernemersrisico bij de uitvoering
van openbare werken". Is de minister bereid de suggestie die in dit rapport
verwoord staat op te pakken? Oftewel, is zij bereid om de mogelijkheid van
een algemene eenvormige regeling te onderzoeken?Ook de detailhandel wordt geconfronteerd met ICT-ontwikkelingen die in
alle branches uitdagingen betekenen, en in sommige tevens een bedreiging.
De detailhandel klaagt over de geringe aanspreekbaarheid van EZ en wil graag
een visie op de sector. Dat is begrijpelijk, want naast ICT zijn er meer ontwikkelingen
in die sector die een belangrijke invloed hebben op het sociale klimaat en
de leefbaarheid van steden. Ik denk aan grootschalige detailhandelsvestigingen,
perifere detailhandelsvestigingen, alles in relatie tot de vijfde nota, bereikbaarheid,
venstertijden voor toeleveranciers, ontwikkelingen op het gebied van onroerend
goed – de heer Van Walsem heeft er al vaak iets over gezegd –
eenvormigheid in winkelstraten, concurrentie, het personeelstekort, afschaffing
van de Vestigingswet, perikelen rond de baatbelasting en een schrikbarende
toename van de criminaliteit. Daarom vragen wij de minister of zij een nota
met een visie op de detailhandel wil opstellen.Dan kom ik te spreken over de heer Ybema. Over minister Ybema, want zo
mag hij zich in het buitenland noemen, zijn wij tevreden: zijn performance
in het buitenland is prima. Richting staatssecretaris Ybema, die gaat over
het binnenland en daar is hij meestentijds, toch nog enkele punten.1. Hoe verloopt de implementatie van de enkele ideeën uit de nota
Ondernemerschap?2. Sinds 1995 is de toeristenbelasting elk jaar met meer dan 5,7% gestegen,
vorig jaar zelfs met 12,5%. Als de opbrengst door gemeenten als algemeen dekkingsmiddel
wordt gebruikt, kan dat negatieve gevolgen hebben voor de Nederlandse toeristenindustrie.
De staatssecretaris heeft vorig jaar toegezegd dit in de gaten te zullen houden.
Welke consequenties verbindt hij aan de recente ontwikkeling van deze belasting?3. In Hengelo en omgeving is grote onrust ontstaan door de aangekondigde
sluiting van Demag Delaval Turbo Machinery. 370 banen in Overijssel staan
op het spel, en indirect zelfs 1000 arbeidsplaatsen bij 120 aanverwante bedrijven.
En dat terwijl het een bedrijf is dat winst maakt. Wij worden hier geconfronteerd
met een gevolg van internationalisering. Mijn collega Schreijer heeft hierover
vorige week vragen gesteld. Heeft de minister of de staatssecretaris inmiddels
al overleg gevoerd met het bedrijf of met Siemens? Zien zij mogelijkheden
om hier nog iets te betekenen? Het ondernemersklimaat in de regio Twente kan
toch niet minder aantrekkelijk zijn dan het Duitse.De heer Hindriks (PvdA):De heer Wijn heeft de minister gevraagd of zij in dit verband nog iets
wil betekenen. Waar doelt hij dan op? Heeft hij daar ideeën over of voorstellen
voor?De heer Wijn (CDA):Dit is een bedrijf dat zeer waarschijnlijk door Siemens Duitsland gedeeltelijk
naar Duitsland getrokken zal worden. Dat betekent dat een aantal arbeidsplaatsen
in die regio onder druk komt te staan. Wellicht kan de minister, bijvoorbeeld
door te vragen waarom Siemens dat wil, hierin nog een rol spelen. Wij hebben
laatst gemerkt dat Financiën nogal langzaam met "rulings", internationale
fiscale afspraken, afkomt. Misschien is dat hier ook wel aan de hand.De heer Hindriks (PvdA):Ik denk dat de heer Wijn wat vooruitloopt op de feiten. Ik stel voor dat
wij eerst de feiten afwachten en dat wij daarna pas vaststellen of er wel
of niet sprake is van verplaatsing, want dat is mij nog niet bekend.De heer Wijn (CDA):Als ik op de eerste vraag van de heer Hindriks geen antwoord had gegeven,
dan had hij mij gevraagd om een antwoord te geven. Als ik had gezegd dat ik
de minister een vraag heb gesteld en wacht op de feiten, dan had ik wel erg
ontwijkend geantwoord. Wij zien een probleem in die regio.
Ik hoop dat de heer Hindriks dat probleem ook ziet. Wellicht dat hij er in
zijn bijdrage ook nog wat aandacht aan wil besteden, want het is een prachtig
bedrijf. Het bedrijf loopt goed, het innoveert en het maakt winst. Mijn informatie
is dat het bedrijf naar Duitsland wordt getrokken en ik zou dat buitengewoon
zuur vinden. Als er ook maar iets is wat vanuit EZ gedaan kan worden om daar
in te bemiddelen, dan zou ik het kabinet daar zeer toe aansporen. Als de heer
Hindriks dat ook zou willen doen, dan hebben wij dat signaal hier vanuit de
Kamer duidelijk gegeven.Voorzitter! Een duurzame economie is ook een concurrerende economie. De
NMA zal een beleidslijn moeten ontwikkelen en prioriteiten moeten stellen.
Je kunt immers niet alles tegelijk doen. En de NMA moet vooral proactief zijn.
Net als de OESO hebben wij liever dat de NMA eerst de vermeende grotere kartels
onderzoekt zoals bijvoorbeeld het bank- en verzekeringswezen, de bouw en de
zorgsector en geneesmiddelenmarkt. Het aanpakken van vermeende kartels in
bijvoorbeeld de uitvaartbranche heeft onzes inziens een lagere prioriteit.Ook zien wij een tegenstrijdige beweging. Enerzijds worden fusies en overnames
in de supermarktsector en in de detailhandel toegestaan. Denk aan Vendex KBB
en Ahold. Anderzijds bestaat in het MKB onduidelijkheid over wat brancheverenigingen
nog mogen doen, bijvoorbeeld qua certificering. Wij krijgen graag een reactie
van de minister hierop. Wij overwegen overigens om, net zoals dat in de VS
gebeurt, de NMA hier af en toe in de Kamer uit te nodigen, om direct van gedachten
te kunnen wisselen.De heer Hindriks (PvdA):U hebt het over het stellen van prioriteiten en noemt een aantal branches.
Hoe kijkt u aan tegen de concentratie in het bankwezen?De heer Wijn (CDA):Ik heb gezegd dat daarbij sprake is van een vermeend of mogelijk kartel.
Maar op het moment spelen in het midden- en kleinbedrijf de introductie van
de euro en de hoge kosten voor pinapparatuur heel erg. Ondernemers komen daardoor
vaak op lasten van ƒ 1200, alleen voor de omschakeling naar de euro.
Er zijn maar twee leveranciers van die apparatuur. Hoe is de kostprijs tot
stand gekomen? Als je ernaar vraagt, dan weten ondernemers dat niet, of zeggen
dat er onderlinge afspraken zijn gemaakt. Ik weet dat niet, maar ik weet wel
dat al heel lang over deze sector wordt gesproken en dat de OESO in haar rapport
van afgelopen maart ook op deze sector wijst. Ik wijs niet met een beschuldigende
vinger, maar in de markt bestaan wel vragen over mogelijke grote kartels.
Ik zou zeggen: pak eerst de grote jongens aan en niet het – met respect –
kleine grut, zoals de rijwielhandelaren.De heer Hindriks (PvdA):Voor u staan de banken dus bovenaan de lijst?De heer Wijn (CDA):Ik heb verschillende sectoren genoemd: het bank- en verzekeringswezen,
de bouwsector, de zorgsector en de geneesmiddelenmarkt. Maar mijnheer Hindriks,
misschien moeten we maar met de bouw beginnen; daar hebt u immers meer affiniteit
mee.Wij zijn voorstander van prikkels en klantgericht werken. Wij constateren
dat bij een aantal privatiseringsoperaties eerst is gedaan en pas daarna is
gedacht. Terwijl zou moeten gelden: eerst de uitwerking, dan de marktwerking.
Het CDA bevindt zich hierbij in goed gezelschap: prof. Van Wijnbergen spreekt
over een "flipflopbeleid". De minister herinnert zich dat met vreugde. Voorbeelden
van ondoordacht beleid zijn de NS, de kabel en de elektriciteitssector. Liberalisering
en privatisering zijn middelen, geen doel. Het doel is dat de samenleving
er beter van wordt. Terecht constateert de WRR dat het publieke belang bij
diverse privatiseringsoperaties onvoldoende gedefinieerd en helder gemaakt
is. Het CDA hanteert bij het waarborgen van het publieke belang in netwerksectoren
een drietal uitgangspunten: scheid de infrastructuur van de producten of diensten;
garandeer vooraf randvoorwaarden als leveringszekerheid, kwaliteit, prijs,
gezondheid en milieu; houd de kerninfrastructuur in overheidshanden: liever
een publiek monopolie dan een privaat monopolie. Als je per se die kerninfrastructuur
privaat wilt, dan zijn er veel regels nodig die allemaal moeten worden gecontroleerd.
Je kunt echter nooit in regels iedere mogelijke toekomstige situatie vastleggen.
De controle is vaak achteraf en vindt plaats op basis van een informatieachterstand.
En vervolgens is toezicht op de toezichthouder nodig. De vraag "waar deden
we het ook alweer voor?" is dan wel erg uit beeld geraakt. Graag hoor ik hierop
een reactie van de minister. Ik heb nog een tweetal punten met betrekking
tot privatisering.Ten eerste worden lagere overheden ook geconfronteerd met vraagstukken
in de sfeer van privatisering en verzelfstandiging; denk bijvoorbeeld aan
parkeergarages, vuilnisophaal, Arbodiensten, drukkerijen, et cetera. Mijn
indruk is dat gemeenten vaak niet over voldoende kennis en ervaring beschikken
om mogelijke kopers adequaat tegemoet te treden. Het CDA is van mening dat
het ministerie van EZ lagere overheden bij deze vraagstukken behulpzaam moet
zijn. Het lijkt erop dat een brede handleiding van bijvoorbeeld de VNG inzake
lokaal economisch beleid daarin niet voldoende is. Daarom pleiten wij voor
de oprichting van een "expertisecentrum privatisering door lagere overheden",
waarin breed kennis wordt ingebracht. Wil de minister de oprichting van een
dergelijk expertisecentrum bevorderen?Ten tweede wordt het draagvlak voor marktwerking natuurlijk ondermijnd
als voormalige overheidsdiensten of nutsbedrijven, middelen die zijn opgebracht
door het publiek aanwenden voor sponsoring, skyboxen en hoge salarissen, zonder
dat er al sprake is van een echte markt met echte concurrentie. Ik denk bijvoorbeeld
aan Nuon en het GAK. Dat zou je niet mogen verwachten van organisaties die
tot voor kort boegbeelden waren van het algemeen belang. Wat gaat de minister
doen om dit in de toekomst te voorkomen?Minister Jorritsma-Lebbink:De heer Wijn lijkt zicht te vergissen, want Nuon is nog steeds een overheidsbedrijf.De heer Wijn (CDA):Dan moet de minister er helemaal wat aan doen.Minister Jorritsma-Lebbink:Ik kan er dan nog niets aan doen, want de aandeelhouder
is een andere overheid.De heer Wijn (CDA):Dat is juist. Ik vraag de minister ook alleen maar of zij er wat aan kan
doen. Nuon zit inderdaad nog in een andere fase, maar andere bedrijven die
worden verzelfstandigd of geprivatiseerd, bouwen zodra zij dat kunnen skyboxen
en dergelijke. Deze bedrijven doen dat, ondanks het feit dat zij de publieke
zaak behoren te dienen. Ik vraag mij af of de manier waarop deze bedrijven
hun gelden aanwenden, dit doel nog wel dient. Het moet mij van het hart dat
zij blijk geven van een mentaliteit die de mijne niet is.De heer Van Walsem (D66):Ik ben bang dat ik de heer Wijn niet meer kan volgen. Nutsbedrijven worden
op termijn geprivatiseerd, maar tot nu toe zijn zij nog steeds in handen van
lagere overheden. De Europese wetgeving dwingt echter liberalisering af en
daarom bereiden bedrijven zich erop voor dat zij op de markt moeten concurreren.
Zij doen daarom net als elk ander bedrijf aan promotie als zij denken dat
dit goed voor hun bedrijf is. Is het nu werkelijk de bedoeling van de CDA-fractie
dat Den Haag deze geprivatiseerde bedrijven of de lagere overheden die aandeelhouder
zijn, gaat voorschrijven wat zij wel of niet mogen doen? Dat soort dirigisme
is toch zeker niet meer van deze tijd.De heer Wijn (CDA):Als bedrijven die op termijn worden verzelfstandigd of geprivatiseerd,
zich gedragen als een echt commercieel bedrijf, ook al functioneren zij niet
op een echte commerciële markt, vind ik dat de minister daar wat aan
moet doen. Het kan wat ons betreft niet door de beugel dat bedrijven die nog
niet zijn onderworpen aan de tucht van de markt, skyboxen bouwen en zichzelf
salarisverhogingen toedelen. Ik houd hier niet van, want ik vind dat men moet
investeren in verbetering van de kwaliteit en niet in voetbalshirts.De heer Van Walsem (D66):Dat is een wel heel erg simpele redenatie.De heer Wijn (CDA):Voorzitter! Het is een uitstekend initiatief van de PvdA-fractie om van
alle MDW-operaties en andere liberaliserings- en privatiseringsoperaties de
baten in kaart te brengen. Daaruit kunnen lessen voor de toekomst worden getrokken.
Kan de minister toezeggen bij komende operaties de potentiële baten vooraf
in kaart te brengen? Ik sluit het onderdeel privatisering af met een treffend
citaat en wel: "Als de stroom uitvalt, kan een minister nooit zeggen: daar
ga ik niet over. Het rijk moet ervoor zorgen." Wij zijn dan ook content dat
er op het gebied van het drinkwater geen Europese verplichting tot liberalisering
komt.Voorzitter! De centrale vraag moet zijn of het ministerie van Economische
Zaken goed voor de economie is. Dit ministerie is een klein departement dat
door de interventies bij andere ministeries een belangrijke invloed kan en
moet hebben. Uit de resultaten van deze interventies blijkt of het ministerie
goed is voor de economie.De administratieve lasten zijn een toptienprobleem van het bedrijfsleven.
Nog steeds groeien deze lasten, terwijl zij zouden moeten afnemen. Wij willen
daarom dat de administratieve lasten een integraal deel uitmaken van de begrotingscyclus,
omdat daarmee de verinnerlijking op de departementen een extra impuls krijgt.
Gewone lasten voor burgers en bedrijven worden immers ook in de begroting
genoemd. Is de minister bereid om dit toe te zeggen? Als zij dat niet is,
overweeg ik om in tweede termijn een motie op dit punt in te dienen.Heeft de minister overigens een poging gedaan om de door het MKB en ons
gewenste big bang bij de introductie van de euro te realiseren? Heeft de minister
verder nog een oordeel over de kosten die moeten worden gemaakt voor de omzetting
van pinapparatuur? Is zij bereid om het MKB hierbij tegemoet te komen?Voorzitter! Bereikbaarheid is ook een toptienprobleem van het bedrijfsleven.
Waaruit bestond de interventie van de minister inzake het rekeningrijden,
waarvan het bedrijfsleven de rekening betaalt? Had zij het telewerken niet
meer moeten stimuleren?De voorzitter:Mijnheer Wijn, ik wijs u erop dat u door uw spreektijd heen bent en dat
u vanaf nu gebruik maakt van uw reservetijd.De heer Wijn (CDA):Wat is de inzet van het ministerie van Economische Zaken bij de vijfde
nota ruimtelijke ordening? Op de algemene ledenvergadering van MKB Nederland
zei de minister dat Den Haag over de kaders gaat en de regio over de kavels.
Dat is ook het uitgangspunt van de CDA-fractie.Wij horen tot nu toe geen geruststellende geluiden. Is het waar dat minister
Pronk af wil van Nederland distributieland? Is het waar dat deze minister
niet bereid is om voldoende ruimte voor bedrijven vrij te maken? Is het waar
dat er onvoldoende aandacht is voor vervoer? Wij mogen toch aannemen dat minister
Jorritsma niet over zich laat lopen en het belang van het bedrijfsleven ook
in de gaten houdt?Dan kom ik bij Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Daarbij gaat het om het
personeelstekort, ook al zo'n toptienprobleem uit het bedrijfsleven. Wij vernamen
dat minister Vermeend bezig is om een nota over de invloed van ICT op de arbeidsmarkt
en arbeidsverhoudingen te schrijven. Welke rol speelt EZ daarbij? Hoe verhoudt
zich dit tot de taskforce Risseeuw die verleden jaar onder auspiciën
van EZ een uitgebreid plan heeft gemaakt om het tekort aan ICT'ers aan te
pakken? Dit plan is nu een jaar oud en bevat goede plannen voor de integratie
van ICT in niet-ICT-opleidingen, her- en bijscholing, enz. Het is dus een
uiterst belangrijk plan. De kosten zijn 500 mln. en EZ wil daarvan slechts
ongeveer 10% bijdragen. Wat is inmiddels de voortgang en wat verwacht de minister
van het succes daarvan?Een bekende journalist van Radio 1 zei hierover recent: als politiek journalist
ben ik heel erg geïnteresseerd in wat EZ zoal inbrengt tijdens interdepartementale
gesprekken. Ik heb daar tot op heden geen weet van. En ik moet u zeggen: wij
ook niet.Onze economie moet zich structureel vernieuwen tot een duurzame kenniseconomie
en dat vraagt een integrale visie. Uit de huidige kakofonie leren wij dat
je dat niet louter aan individuele vakdepartementen kunt overlaten. Het is
meer dan VROM, Financiën, SZW, OCW of V en W. De afgelopen dagen werden
wij door het ministerie overspoeld door brieven en nota's. Het was bijkans
meer leeswerk dan wij gedurende het hele jaar kregen. Vlak voor deze begrotingsbehandeling
kregen wij bijvoorbeeld de discussienota De economie van de
21ste eeuw; veel analyses en vooral vragen.Volgens FEM-De Week werd er verleden jaar 56 mln. en het jaar daarvoor
63 mln. aan externe adviseurs uitgegeven. Dat is bijna 10% van het personeelsbudget.
Uit de antwoorden bij de begroting leiden wij echter af dat het om 29 respectievelijk
39 mln. gaat. Hoeveel is dat nu? En wat zegt dit over de denkkracht van het
departement?Na de reorganisatie van EZ rekenen wij ook op antwoorden. EZ moet meer
proactief het voortouw nemen, concrete ideeën ontwikkelen, van zich laten
horen, draagvlak verwerven en smoel hebben. Volgens hetzelfde blad FEM-De
Week is minister Jorritsma de laatste minister van EZ. Het bestaansrecht van
het departement staat echt ter discussie. Hoewel het CDA, EZ een belangrijke
rol toedicht, kunnen wij ons die kritiek wel voorstellen.De heer Hindriks (PvdA):De heer Wijn begon hoopvol over de kenniseconomie en de rol van EZ en
hij stelde een aantal departementen achter elkaar aan de orde. Ik mis echter
één departement, dat een cruciale rol op dat punt speelt: het
ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. Vindt hij dat EZ ook op
het punt van investeren in onderwijs een rol speelt? Zo ja, welke rol? Wat
is de visie van het CDA daarop?De heer Wijn (CDA):EZ heeft een belangrijke rol voor het ministerie van OCW. Ik denk hierbij
aan de wijze waarop het bedrijfsleven aankijkt tegen mensen die van school
komen. Hoe kunnen ROC's betrokken worden bij her- en bijscholing? Ik heb al
voorbeelden gegeven van ICT-ontwikkelingen, waarbij het onderwijs een grote
rol kan spelen. Met de kennis van het HBO kan meer in de richting van het
bedrijfsleven worden gedaan. Ik noem verder het ontwikkelen van criteria van
competentieontwikkelingen binnen het beroepsonderwijs. Ook heb ik gesproken
over investeringen in het onderwijs in de volle breedte waardoor het ICT-niveau
omhoog kan worden getild.De heer Hindriks (PvdA):Uit de selectie van uw onderwerpen blijkt dat u kenniseconomie belangrijk
vindt, maar u besteedt toch weinig aandacht aan het kernelement daarvan en
dat is onderwijs.De heer Wijn (CDA):Ik merk straks wel hoe u daarmee omgaat in uw bijdrage. Ik heb uitgebreid
stilgestaan bij ICT. Als je de omslag wilt maken naar kenniseconomie, is informatie-
en communicatietechnologie daarbij essentieel. Ik heb vooral aangegeven dat
ik mij zorgen maak over het gebruik van ICT in het midden- en kleinbedrijf.
Daar zit die rol heel erg. Ik heb de kennis even gefocust op de ICT. Men heeft
gehoord dat ik daar ongeveer eenvijfde van mijn inbreng aan heb besteed.Mevrouw Vos (GroenLinks):Het is mij toch niet helemaal duidelijk welke toekomstvisie het CDA op
de economie in Nederland heeft. U heeft gezegd: wij pleiten voor een duurzame
kenniseconomie. Ik herinner mij dat ook uw fractie dezer dagen heeft geroepen
dat het toch wel heel ernstig is dat de klimaatconferentie is mislukt en dat
er een goed klimaatbeleid moet komen. En toch hoor ik u tijdens deze begrotingsbehandeling
roepen dat Nederland distributieland is. Dat moet ook doorgaan, zegt u, want
u bent boos op minister Pronk omdat hij daar een beetje aan morrelt. Wat wil
het CDA nu? Wilt u inderdaad dat Nederland distributieland in het kader van
de duurzaamheid wordt omgebogen naar een duurzame kenniseconomie of wilt u
eigenlijk op twee benen hinken?De heer Wijn (CDA):Wij willen inderdaad dat Nederland distributieland een beetje wordt omgebogen
richting een kenniseconomie. Laat ik dat als eerste zeggen. Maar u zit natuurlijk
nog heel erg in die tweedeling. U ziet het allemaal als een tegenstelling.
Wij denken dat je ook veel meer kennis in de distributie kunt stoppen. Dan
praat je over concepten als "neem regierollen op je" en "van mainport- naar
brainportontwikkeling". Wij willen dus ook absoluut het accent op de kennis
leggen.Mevrouw Vos (GroenLinks):Ik ben er blij om dat u zegt dat u ook een ombuiging wilt. Maar laten
wij eerlijk zijn: Nederland distributieland is voor een groot deel gewoon
nog het vervoer over de weg en door de lucht. WijnDat zijn allemaal typen
van vervoer die een heleboel milieuvervuiling en een heleboel klimaatproblemen
opleveren. De vraag is of het CDA op dit punt wil zeggen dat er een trendbreuk
moet plaatsvinden, ook in het kader van de duurzame kenniseconomie die wij
ontwikkelen. Of wil het CDA een beetje de en-en-strategie blijven volgen?De heer Wijn (CDA):Ik denk dat het wel degelijk mogelijk is om het en-en te doen, bijvoorbeeld
door het slimmer te doen, door te optimaliseren of door dingen beter op elkaar
af te stemmen. Ik werd al vroeg onderbroken, maar ik wilde zeggen dat wij
absoluut naar meer kenniseconomie moeten gaan. Het is echter wel zo dat je
een pot pindakaas niet door een ISDN-lijntje kunt sturen.Ik noem nog even een ander punt, richting mevrouw Vos. Als zij vraagt
of de minister kan komen met een deltaplan voor duurzame energie, zoals voorgesteld
door de SER, dan zou ik dat een hartstikke goed idee vinden.Mevrouw Vos (GroenLinks):Dan kunt u straks reageren op een voorstel dat wij gaan doen.De heer Wijn (CDA):Ik heb het nog over planontwikkeling. Ik maak mij toch wel een beetje
zorgen, want ik hoorde in uw vraagstelling dat u toch wel erg eendimensionaal
denkt.Voorzitter! Laat ik mijn verhaal afronden. De economie is goed voor EZ,
maar ik heb een aantal punten genoemd waarbij ik mij afvraag of EZ wel goed
is voor de economie. Wij willen dat de komende twee jaar wel beter uit de
verf zien komen.De heer Vendrik (GroenLinks):De heer Wijn heeft daarstraks gesproken over het probleem van de zogenaamde
publieke monopolies, die op afstand van de rijksoverheid staan en die elkaar
op een geweldig prettige wijze bezighouden met bijvoorbeeld topsalarissen.
De heer Wijn had het over Nuon, over sponsoring, kortom over allerlei zaken
die weinig met de publieke zaak van doen hebben. Ik denk dat wij het eens
zijn over onze afwijzing van de topsalarissen bij dit soort bedrijven. Maar
kijken wij even naar de echte marktsector, dan zien wij dat daar ook dat soort
topsalarissen worden betaald. Daar gaat de loonmatiging...De voorzitter:Het lijkt mij het beste dat u een vraag stelt, en wel op het moment dat
het onderwerp aan de orde is. U zei al dat het een paar minuten geleden is
dat de heer Wijn dit onderwerp aan de orde had. Ik geef u de gelegenheid om
kort en bondig een vraag te stellen.De heer Vendrik (GroenLinks):U heeft gelijk, voorzitter. Ik had iets eerder moeten zijn, maar de heer
Wijn intrigeerde mij met zijn betoog. Mijn vraag aan de heer Wijn is wat de
positie van het CDA is ten aanzien van de salarisontwikkeling in de harde
marktsector, waar inmiddels jaar in, jaar uit dubbele cijfers genoteerd worden.
Ik zeg dit mede in het licht van de opmerking die de minister van EZ gisteravond
maakte, namelijk dat wij met 6% loonsverhoging levensgevaarlijk bezig zijn
in dit land.De heer Wijn (CDA):Ik ben het daarmee eens. Ook ik denk dat looneisen van 6% een gevaarlijke
ontwikkeling zijn. Ik heb overigens begrepen dat het zich tot één
sector beperkt. Ik wil echter allereerst gezegd hebben dat ik vind dat de
loonontwikkeling primair een verantwoordelijkheid is van de sociale partners.
Ik heb het gehad over de visie van het CDA op de economie. Wij leggen het
in allereerste instantie neer bij werkgevers en werknemers tezamen. Ik denk
wel dat het goed is als er vanuit de politiek een signaal wordt gegeven dat
wij niet al te gelukkig zijn met een al te uitbundige loonontwikkeling. Je
ziet ook dat het kabinet dacht dat er door de beloofde lastenverlichting in
het kader van het nieuwe belastingplan wel geen hoge looneis zou komen. Daarbij
heeft het kabinet een beetje buiten de waard gerekend, want het ligt nu toch
iets genuanceerder. Daar komt nog iets bij. Gelet op de loontoenames in de
marktsector, kan ik mij voorstellen dat de zorgsector en de onderwijssector
straks ook met looneisen komen. Daar kan ik mij dan nog iets bij voorstellen
ook. Ik moet nog zien of wij dat in de publieke sector kunnen opbrengen. U
vraagt of het CDA een beroep doet op sociale partners om de loonmatiging van
de afgelopen jaren door te zetten; mijn antwoord daarop is "ja".De heer Vendrik (GroenLinks):Dat is een antwoord op een niet gestelde vraag. Ik vertrouw de gemiddelde
loonontwikkeling met een gerust hart toe aan deze minister van Economische
Zaken. Mijn vraag is of het CDA hetzelfde signaal wil geven aan het topmanagement
van Nederland met een loonontwikkeling in de dubbele cijfers. Ik heb het niet
over 4, 5 of 6%, maar over 10, 12, 14 of 16%. Wilt u datzelfde signaal afgeven
aan de grote toppers van het Nederlandse bedrijfsleven met dezelfde zorg die
u uit ten aanzien van de gemiddelde loonontwikkeling? Wilt u hen vertellen
dat zij het iets rustiger aan moeten doen in dit land?De heer Wijn (CDA):Ja. Mijn antwoord luidt absoluut "ja". U heeft Jaap de Hoop Scheffer al
vaak horen betwijfelen of met de grote optieplannen voor topdirecteuren wel
een goed signaal wordt afgegeven. Met die optieplannen is er inderdaad sprake
van grote inkomensstijgingen. Wij denken dat dit geen goed signaal is. Maar
nogmaals, daar gaan wij niet over. De politiek, als speler in het maatschappelijk
debat over dit onderwerp, kan echter wel zeggen dat directies die zichzelf
forse loonsverhogingen geven niet raar moeten opkijken als de lagere echelons
daar ook om vragen.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.De heer Hindriks (PvdA):Voorzitter! De kenniseconomie zal voor iedereen zijn of niet zijn. Dat
is de inzet van de Partij van de Arbeid bij Onderwijs, maar ook bij Economische
Zaken. De uitdaging is een agenda van verandering tot stand te brengen, die
de kenniseconomie voor iedereen inderdaad dichterbij brengt. De begrotingsbehandeling
is het moment om de resultaten te beoordelen en om vooruit te blikken; door
vast te stellen welke vooruitgang is geboekt en door vast te stellen waar
verbetering gewenst is, maar vooral ook door een uitdaging neer te leggen
met betrekking tot de toekomst. Wij willen de minister prikkelen om scherper
in te spelen op de uitdaging die de transitie naar een kenniseconomie vormt.
Ik zal niet opnieuw de positieve macro-economische ontwikkelingen opsommen.
Het beleid van Economische Zaken met betrekking tot de structuur, de instituties
en de regelgeving heeft daar ongetwijfeld aan bijgedragen. De Nederlandse
economie is flexibeler en dynamischer. Het vraagtekort is omgeslagen in een
aanbodtekort. Wij stellen vast dat de minister de bestaande agenda wat dat
betreft heeft uitgevoerd. Wij moet ook vaststellen dat suggesties voor verbetering
vanuit de Kamer niet altijd op waarde worden geschat.Om te kunnen vaststellen of het eigen beleid van Economische Zaken effectief
is, is meting gewenst. Daar ontbreekt het grotendeels aan. De recent toegestuurde
"folder" met de titel MEET kan niet verhullen dat concrete operationele doelen
ontbreken. Nog minder kunnen prestaties worden vergeleken met vooraf gestelde
doelen.Ook lezing van bijlage 7 van de begroting, over de evaluatie van beleidsinstrumenten,
stemt niet vrolijk. Er staat bijvoorbeeld dat er een verband is tussen deelname
aan de BTS-regeling en R&D-intensiteit van bedrijven. Nu, haal je de koekoek,
zou ik zeggen. Uit MEET blijkt vooral dat de R&D-intensiteit van bedrijven
achterblijft en stagneert, ondanks de EZ-instru- menten. 45% van de technische
ontwikkelingskredieten (TOK) leidt niet tot innovatie en ook 46% van de BIT-BTS-subsidies
leidt niet tot innovaties. Voorts leidt bij 83% van de deelnemers HMKB deelname
niet tot technologische vernieuwing. Betekent dit dat de instrumenten niet
werken? Wat ons betreft is die vraag niet te beantwoorden op basis van de
beschikbare informatie. We vinden dat het tijd is om echt systematisch en
objectief het gehele instrumentarium integraal door te lichten en te beoordelen.
Wanneer komen in dit verband de toegezegde IBO-onderzoeken naar de Kamer?We sluiten ons aan bij het bedrijfsleven dat oproept tot verdere stroomlijning
en reductie van specifieke regelingen. Ik citeer uit een verhaal van het MKB:
"De ondoorzichtigheid van de overige regelingen is nog even bedroevend". Als
voorbeeld moge een affiche van VNO-NCW dienen. Ik heb hem voor de liefhebbers
bij me. Deze is bedoeld om inzicht te bieden in de regelingen, maar laat vooral
zien hoe onoverzichtelijk het geheel is. Stroomlijning en beperking op basis
van effectiviteit zijn daarom gewenst. Daartoe moet stapsgewijs de doeleffectiviteit
worden gemeten. De instrumenten, zowel subsidies als fiscale instrumenten,
dienen vervolgens in relatie tot elkaar gebracht te worden en in relatie tot
het gestelde doel. Voor wat betreft de uitvoering denken wij aan het Centraal
planbureau of de Algemene Rekenkamer.Mijnheer de voorzitter! Het vraagtekort mag opgelost zijn, mijn fractie
stelt vast dat er nieuwe bedreigingen zijn voor de Nederlandse economie. Er
zijn inflatoire tendensen en er zijn knelpunten op de arbeidsmarkt, bij de
beschikbaarheid van kennis, bij het innovatief vermogen en bij de beschikbaarheid
van leefmilieu en ruimte. Het is de opdracht van Economische Zaken om met
eigen instrumenten en door interventies deze knelpunten te verminderen. Dat
vraagt om een ministerie dat zich richt op kansrijke sectoren en ontwikkelingen.
Het vergt een rol die sturend is. Daarvoor is zicht nodig op alternatieve
ontwikkelingsscenario's. Dat was eerder de reden om te vragen naar een tweede
scenariostudie. De bouwstenen daarvoor werden gelegd in het rapport "Trend,
dilemma's en beleid", maar keuzes zijn nog niet gemaakt. Wanneer mogen we
zo'n scenariostudie verwachten?De minister lijkt zich vooral te focussen op privatisering en zomin mogelijk
bemoeienis van de overheid met de markt. Dat blijkt opnieuw uit de zojuist
verschenen nota De economie van de 21ste eeuw. We waarderen op zichzelf het
initiatief om tot een publieke discussie te komen, maar de nota is vooral
beschrijvend van aard. De minister schept geen beeld van de structuur en inrichting
van een kenniseconomie. Zij kiest voor het accommoderen van ontwikkelingen
in plaats van bewust te sturen; behalve als het om onderzoeksinstituten gaat,
want dan luidt de uitspraak dat wellicht privatisering de oplossing kan bieden.
Maar wanneer aanpassingen uitblijven, dreigen we de kennis- en netwerkeconomie
mis te lopen – en dat kan toch niet de bedoeling zijn? Nieuwe initiatieven
moeten ervoor zorgen dat iedereen kan deelnemen. Initiatieven zijn wat ons
betreft vooral nodig bij de transitie naar duurzaamheid. Gericht beleid moet
leiden tot grotere kennisintensiteit, beter ruimtegebruik en het terugdringen
van grondstof- fengebruik en uitstoot.De menselijke factor wordt cruciaal voor economisch succes of falen. Dat
behoort te leiden tot beleid met betrekking tot arbeidsmarkt, scholing en
onderwijs. De grenzen tussen initieel onderwijs in schoolverband en permanente
scholing na het initieel onderwijs vervagen. Er is een groeiende behoefte
aan samenwerking en interactie tussen overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen.
Daarvan zal mede afhangen of iedereen aan de kenniseconomie kan deelnemen.
De kwaliteit en flexibiliteit van onderwijs en scholing voor iedereen worden
bepalend voor economisch succes. Daarom vragen wij van Economische Zaken een
rol bij het vormgeven van de veranderingen die nodig zijn. Dat uit zich in
het bijzonder bij het beroepsonderwijs. Het bedrijfsleven wordt niet moe het
belang van technisch onderwijs te benadrukken en vraagt om een extra investering
van 1,4 mld. We nemen aan dat het bedrijfsleven ook bereid zal zijn zo nodig
cofinanciering op tafel te leggen, daar waar dit aan de orde is. Wil de minister
bevorderen dat bij het najaarsoverleg een investeringsimpuls in het beroepsonderwijs
tot stand komt? Op dit moment is het moeilijk om gekwalificeerde technische
mensen beschikbaar te krijgen. Daarom is het nodig om het beroepsgericht onderwijs –
basisonderwijs, VMBO, MBO en HBO – drastisch te verbeteren. Dat vergt
een betere verticale integratie en een betere relatie tussen bedrijven en
scholen. Die verbeteringen komen alleen tot stand in kennisinstellingen die
goed zijn gehuisvest en beschikken over up-to-date apparatuur. Het daartoe
bij Voorjaarsnota breed ondersteunde VMBO-amendement wordt nu door OCW uitgevoerd
en daar zijn we blij mee. Het bedrag is echter een druppel op een gloeiende
plaat en we willen de minister dan ook aansporen om op zoek te gaan naar extra
middelen. Alleen voor de technische apparatuur van het VMBO is naar schatting
in drie jaar 120 mln. nodig. Uitgaande van 50% cofinanciering met het bedrijfsleven
betekent dit, dat er nog 40 mln. extra nodig is. Mogen we op dat punt initiatieven
verwachten, bijvoorbeeld via de stichting Axis of het vernieuwingsfonds?De minister maakt zich zorgen over de werking van de arbeidsmarkt en de
beschikbaarheid en participatie van mensen. Dat leidt met enige regelmaat
tot publieke mededelingen over zaken als CAO's, WAO, WW en bijstand. Verkondigt
de minister haar private mening of is er sprake van mededelingen namens het
kabinet? Nu willen wij de minister haar rol niet ontzeggen bij het aanzwengelen
van een publiek debat over het benutten van potenties, maar we zouden
het op prijs stellen wanneer ze zich eens uit over het overheidspersoneel
als kritische succesfactor voor een krachtige publieke sector en een bloeiende
economie. We zijn benieuwd naar haar visie, maatregelen en inzet op dat punt.
We zijn ook benieuwd naar de visie van de minister met betrekking tot een
andere slecht benutte bron van potenties. "Onderzoek wijst uit dat het goed
gaat met vrouwelijk ondernemerschap in Nederland" schrijft de minister. Maar
het glazen plafond is ongebroken, het percentage vrouwelijke hoogleraren en
leden van raden van bestuur kan wedijveren met de zwakste ontwikkelingslanden.
Ik heb eens op de website van het ministerie gekeken en trof daar onder "organisatie"
acht met name genoemde topfunctionarissen aan. Zeven mannen en één
vrouw! Die vrouw is de minister zelf. Er is blijkbaar actie nodig. Wat mogen
we van de minister op dat punt verwachten? Kunnen we rekenen op een actieprogramma
"breek het glazen plafond", te beginnen bij Economische Zaken?Voorzitter! De huidige economische structuur is kwetsbaar voor verandering
van het economisch klimaat. We verbinden te weinig toegevoegde waarde aan
onze traditionele sterke punten. We kennen een laag aandeel stuwende activiteiten
en een beperkt zelfscheppend vermogen. Tenslotte zijn we te afhankelijk van
loonkostengebonden concurrentie. Daarom maakt de minister zich zulke zorgen
over een looneis. Het is de primaire taak van Economische Zaken om vorm te
geven aan de transitie van de Nederlandse economie naar een duurzame kenniseconomie,
waarin kennis wordt gebruikt om bestaande comparatieve voordelen te versterken.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter! Maakt de PvdA zich ook zorgen over die loonkosten in verband
met de loonkostenconcurrentie en, zo ja, kan de heer Hindriks dan uitleggen
wat de bouw van doen heeft met de internationale concurrentie? Dat is namelijk
de enige sector waarin 6% wordt gevraagd, terwijl dat nu precies een onderdeel
is van de sheltered sector waar het verhaal van internationale concurrentie
totaal niet opgaat.De voorzitter:Voordat ik de heer Hindriks het woord geef, wijs ik hem erop dat hij nog
één minuut heeft van de spreektijd die hij zelf heeft opgegeven.De heer Hindriks (PvdA):Om te beginnen heeft de voorzitter van degenen die daar echt over gaan –
de vakbond – daarover gisteren behartigenswaardige woorden gesproken.
Ja, ik maak mij inderdaad zorgen als de loonontwikkeling uit de hand loopt.
Ik maak mij echter wat minder zorgen als er onderhandeld wordt in de zin,
dat het verschil tussen de feitelijk uitbetaalde lonen en de CAO-lonen wat
wordt ingelopen. Voorzover de inzet van de Bouwbond daarop gericht is, omdat
inmiddels wellicht de feitelijke lonen per functie in de bouw nogal wat hoger
liggen dan de in de CAO vastgelegde minimumlonen, kan ik mij best voorstellen
dat dit in de onderhandelingen wordt ingebracht. Dat zal ook niet direct schadelijk
zijn voor de economie, want het heeft immers geen kostprijsverhoging tot gevolg.
Maar als een vergelijkbare verhoging zich zou voordoen in de industrie, bijvoorbeeld
de kapitaalgoederenindustrie waar geconcurreerd wordt op marges van 2% en
minder, kan dat buitengewoon schadelijk zijn. We weten dat in Nederland nog
uit 1992 en dat ook Duitsland iets dergelijks heeft meegemaakt in 1995, waar
een kostprijsverhoging van 10% à 15% binnen enkele maanden of een halfjaar
leidde tot een enorme ontslaggolf. Daar waar het gaat om bedrijfsleven dat
concurreert op internationale markten, is het inderdaad zaak om ervoor te
zorgen dat de lonen worden gematigd.De heer Vendrik (GroenLinks):Misschien is het politiek goed om even vast te stellen of de fractie van
de PvdA de oproep van de minister van Economische Zaken wel of niet ondersteunt,
ook als het gaat om de boodschap waarmee het kabinet volgend jaar naar het
najaarsoverleg gaat. Steunt u zo'n oproep van de minister, mijnheer Hindriks,
of vindt u die ontijdig, vroegtijdig, niet aan de orde, ook gelet op de reactie
van de heer De Waal?De heer Hindriks (PvdA):Wat mij betreft zijn de sociale partners heel goed in staat om een zeer
verstandig beleid te voeren op dat punt. In die zin is het wel wat vroegtijdig
dat er gewaarschuwd wordt. Dat neemt niet weg dat de minister van Economische
Zaken wat ons betreft een rol heeft om haar standpunt of mening te geven over
ontwikkelingen. Ik maak mij niet zo heel veel zorgen over binnenlandse kostprijsontwikkelingen.
Als dat zou overslaan naar sectoren waarin het kapitaalgoederen producerende
bedrijfsleven concurreert op de wereldmarkt, heeft de minister een punt.De heer Vendrik (GroenLinks):Volgens mij gaat het niet om de vraag of de minister van Economische Zaken
zich in het publieke debat zou moeten mengen op onderdelen die haar goeddunken,
nee, de vraag is of u haar analyses over de loonontwikkeling zoals zij die
gisteravond gaf, steunt. Ik maak uit uw woorden op, dat de fractie van de
PvdA de analyses van de minister van Economische Zaken op dit moment niet
steunt. Dat is politieke helderheid.De heer Hindriks (PvdA):Wij steunen die ten dele.In dat verband willen wij vragen hoe de minister aankijkt tegen de toekomstkansen
van Demag Delaval. Wat ons betreft kan het niet zo zijn dat een goed functionerend
bedrijf met een hoop winst gesloten wordt op grond van niet rationele overwegingen.
Wij willen eerst de feiten kennen en vragen de minister daarom na te gaan
of er voornemens tot sluiting of herstructurering bestaan en de Kamer daarover
met spoed in te lichten. Daarna kunnen wij praten over gevolgtrekkingen.Overheidsinvesteringen in accommodatie van volumegroei kunnen worden afgeremd
ten gunste van overheidsinvesteringen in kwaliteitsverbetering. Subsidies
zorgen echter voor marktverstoringen en inverse reacties. Dat blijkt uit de
grondpolitiek waar subsidies zorgen voor extensief gebruik en voor uitwaaiering.Aan onze traditionele punten zoals logistiek, distributie, enz. moet kennis
worden toegevoegd. Een goed voorbeeld daarvan is de biotechnologie. Dat vergt
een impuls in innovatie vooral met betrekking tot duurzame technieken. Wij
vragen de regering in te zetten op het bereiken van een doorbraak van technologieën
zoals de brandstofcel en de waterstofeconomie. Nederland moet
daarbij in de kopgroep zitten. Wij vragen de minister ons hierover op korte
termijn een brief te sturen.De heer Wijn (CDA):De heer Hindriks zei dat Nederland kwetsbaar is omdat het erg afhankelijk
is van loonkosten. Hij zag beren op de weg. Hij maakt zich zorgen om de flexibiliteit
van de Nederlandse economie in conjunctureel slechtere tijden. Mag ik daaruit
afleiden dat de PvdA is voor een verdere versoepeling van het ontslagrecht?De heer Hindriks (PvdA):Nee, dat mag u er absoluut niet uit afleiden. Dat heeft er namelijk helemaal
niets mee te maken.De heer Wijn (CDA):Ik denk dat het er wel mee te maken heeft. Als bedrijven een beetje conjuncturele
tegenwind krijgen, moeten al gauw de loonkosten teruggedrongen worden. Wil
je het bedrijfsleven dan laten overleven, dan zou je het ontslagrecht moeten
versoepelen.De heer Hindriks (PvdA):Ook de heer Wijn kent ongetwijfeld de heer Kleinknecht. Het gaat ons om
het investeren in bedrijven, in kennis, in verbetering en vernieuwing van
de kwaliteit van de producten, in het percentage geïnnoveerde producten
in het totaal van de omzet. Dat maakt een bedrijf veel minder kwetsbaar voor
pure prijsconcurrentie. Er zijn te veel bedrijven die op grond van een te
lage kwaliteit alleen maar kunnen concurreren op basis van prijs. Dat is onze
zorg.De heer Wijn (CDA):Maar als een markt zodanig is dat men alleen op prijs kan concurreren
en er komt een tegenvallende conjunctuur, dan zit je daarmee.Maar nu begrijp ik u helemaal niet meer, u haalt prof. Kleinknecht aan
en die zegt juist dat je af moet van de sociale partners, de CAO's en de loonmatiging,
want die remmen de innovatie. Moet ik hieruit afleiden dat u zegt: weg met
die CAO's?De heer Hindriks (PvdA):Dat is wat mij betreft niet de kern van zijn betoog. De kern van zijn
betoog is dat je moet zorgen voor snelle innovaties en creatieve destructie.
Die zorgen voor snelle banengroei en snelle groei van kwaliteit. Daarmee kun
je marktaandeel winnen op de wereldmarkt en word je minder afhankelijk van
pure loonconcurrentie. Die kant willen wij op. Dat heeft niets te maken met
de sociale samenwerking die wij in Nederland kennen. Daarvoor is het niet
nodig om CAO's af te schaffen. Die kant willen wij ook absoluut niet op.Geconcentreerde generieke instrumenten dienen vooral gericht te zijn op
het reduceren van markttekorten. Daarom vragen wij ons met VNO-NCW af of Dreamstart
wel voldoende direct ten goede komt aan technostarters. Wil de minister de
mogelijkheid van een generieke aftrekpost bekijken?Wij hebben eerder het tekort aan ruimte aan de orde gesteld. Er is te
weinig groene ruimte en dat wordt een negatieve factor in het vestigingsklimaat.
Het gebrek aan vrije vestigingsruimte vormt een urgent knelpunt. Het bedrijfsleven,
het IPO en de VNG trekken aan de bel. In de komende tien jaar zal er, zelfs
als de kenniseconomie zorgt voor een andere manier van ruimtegebruik, nog
veel ruimte nodig zijn. Om dat dilemma op te lossen, is er een omslag nodig
in de manier van planning en creatie van het ruimtegebruik. Wij vinden een
krachtige decentralisatie wenselijk.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):De heer Hindriks zegt in zijn gehele betoog dat hij met name wil inzetten
op innovatieve ontwikkelingen. Ik heb daarbij ook het woord "sturing" gehoord.
De meeste innovatieve ontwikkelingen vinden plaats in informatietechnologie,
biotechnologie en Dreamstart. Is de heer Hindriks selectief in het kiezen
van innovatieve ontwikkelingen? Waar stuurt hij op aan?De heer Hindriks (PvdA):Er moet zicht zijn op de samenstelling van sectorstructuren in Nederland
over tien à vijftien jaar. Er kunnen generieke maatregelen worden genomen
die door elk bedrijf benut kunnen worden, ongeacht de branche of sector waartoe
het behoort. Als die zo worden opgesteld dat vooral innovatieve en snel groeiende
bedrijven, bijvoorbeeld in de techniek, in de ICT of in de informatietoepassing,
daarvan maximaal kunnen profiteren, dan beweegt de economie de kant op die
gewenst is zonder dat wij precies kiezen wie de winnaar mag zijn. Dat kan
de overheid namelijk niet en daar moet zij ook van wegblijven.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):U spreekt over innovatieve ontwikkelingen, terwijl u weet dat maar weinigen
zo snel innovatief zijn als de IT-sector. Op wetenschappelijk gebied hebben
ontwikkelingen een lange tijd nodig om te innoveren. Dat kan niet gestuurd
worden en daarom moet niet een selectief aantal gebieden kansrijk worden geacht.De heer Hindriks (PvdA):U weet uit de stukken dat het probleem niet is dat wij in Nederland onvoldoende
kennis genereren. Het probleem is dat wij de kennis onvoldoende omzetten in
nieuwe producten. Wij moeten zodanig trek in de schoorsteen creëren,
dat bedrijven die dit wel goed kunnen, beloond worden voor het gedrag dat
zij vertonen. Het aandeel van die bedrijven in de sectorstructuur in Nederland
zal op die manier toenemen. Daar moeten de instrumenten op worden ingericht.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):U vindt dus dat bedrijven alleen op korte termijn moeten investeren in
R&D, niet op lange termijn. Zij moeten niet kunnen werken aan echt innovatieve
producten. Ik vind dat destructie en dat zouden wij niet moeten willen.De heer Hindriks (PvdA):U begrijpt mij niet. Bedrijven die op een succesvolle manier beschikbare
kennis kunnen omzetten in concrete nieuwe producten moeten beloond worden,
want ze weten de slag te maken van beschikbaarheid van basiskennis naar echte
innovatie, nieuwe producten in nieuwe markten. Ze zullen daardoor sneller
groeier dan andere bedrijven, waardoor de economie zich de goede kant op zal
bewegen. Dat kan ook met bedrijven die heftig investeren in langetermijnontwikkelingen.
Ik zeg niet dat het Natlab van Philips geen goede zaken doet, want dat doet
het wel. Dat mag ook bevorderd worden, maar niet door rechtstreeks projecten
te financieren. Het succes dat bedrijven met bepaalde producten hebben, moet
beloond worden.Wij zijn van mening dat er een deltaplan voor de herstructurering nodig
is. Dat kost voor circa 2000 ha 2 tot 3 mld. in de komende tien jaar. Wij vragen daarom alle beschikbare subsidies exclusief voor herstructurering
te bestemmen. De vraag is of er te weinig plannen zijn ingediend, of er sprake
is van een vertraging bij de afhandeling van herstructureringsruimte. Wij
vragen de bewindslieden een begin te maken met de benodigde herstructureringsimpuls
door voor de komende jaren de verplichtingenruimte voor herstructurering structureel
per jaar met 100 mln. te verhogen.De heer Wijn (CDA):Behalve het geld voor bedrijfsterreinen gaat het natuurlijk ook om de
ruimte zelf. Kan de heer Hindriks aangeven, wat hij verwacht van de nieuwe
nota ruimtelijke ordening als het gaat om de ruimte die het bedrijfsleven
wordt geboden om zich te vestigen?De heer Hindriks (PvdA):Uit de locatiemonitor weten we dat er een flink ruimtetekort is. Verder
weten we dat we, mits we vandaag beginnen, een deel van de ruimte kunnen invullen
door middel van herstructurering. Hoe groot dat deel is, is één
van de dingen die ik zou willen weten van de staatssecretaris. Daarvoor zouden
we eigenlijk taakstellende getallen willen zien. Dat is één.
Ik ga ervan uit dat ongeveer de helft van de ruimtebehoefte in de komende
tien jaar via herstructurering is in te vullen. Verder ga ik ervan uit dat
de behoefte ten opzichte van de laatst bekende locatiemonitor wat gereduceerd
kan worden als we goed investeren in de kennisindustrie. Maar dat neemt niet
weg dat er dan altijd nog duizenden hectaren nodig zullen zijn voor bedrijven.
Ik ga ervan uit dat in het kader van de vijfde nota die ruimte ook wel zal
worden gecreëerd.De heer Wijn (CDA):Als minister Pronk bijvoorbeeld wil dat er rondom steden een cirkeltje
wordt getrokken, waarbuiten absoluut niet mag worden gebouwd, zegt u: nee,
dat is te kort door de bocht, we moeten taakstellend kijken, we inventariseren
hoeveel hectaren er nodig zijn, en als we dat weten, gaan we kijken of dat
daadwerkelijk kan, en niet met blauwdrukken van bovenaf.De heer Hindriks (PvdA):In de vijfde nota maken wij onze afwegingen op hoofdlijnen. Dan wordt
dus ook aangegeven op welke plekken dingen wel kunnen en op welke plekken
niet. Als er te weinig ruimte zou zijn binnen de Randstad, zou je dus moeten
kijken naar gebieden buiten de Randstad. Wij pleiten wat dat betreft voor
een afweging op decentraal niveau. Als de vijfde nota de kaders aangeeft,
kan wat ons betreft de uitvoering, ook omdat dat sneller gaat en effectiever
is, worden gelegd in handen van provincies en gemeenten.De heer Wijn (CDA):Maar u zegt nu wel: als wij bijvoorbeeld binnen de Randstad geen mogelijkheden
zien, verplaatsen wij de bedrijvigheid naar buiten de Randstad. U bent dus
wel degelijk voor sturing van bovenaf, als u toch cirkeltjes om bepaalde plaatsen
wilt trekken.De heer Hindriks (PvdA):Als het gaat om zorgvuldig ruimtegebruik, heeft de overheid daarin een
rol te spelen. Ik doel met name op het ministerie van VROM. Wij komen daarop
uiteraard in de discussie over de vijfde nota terug.Voorzitter! Ik sluit mij aan bij de heer Wijn dat de NMA scherpere prioriteiten
zal moeten stellen, wat mij betreft voor het breken van de marktkracht van
banken, oliemaatschappijen en aannemers, en wel in die volgorde. De minister
spreekt over het terugdringen van de administratieve lasten voor bedrijven,
maar een concrete taakstelling per departement ontbreekt. Wij vragen de minister,
ons die taakstelling alsnog toe te sturen.De heer Wijn (CDA):Even tussendoor: hoe staat u tegenover machtsmisbruik door elektriciteitsbedrijven?De heer Hindriks (PvdA):Waar heeft u het over? Over het feit dat ik moet betalen, omdat ik niet
meer...De heer Wijn (CDA):De productiebedrijven, bijvoorbeeld. Is dat een markt waarnaar gekeken
moet worden?De heer Hindriks (PvdA):We moeten eerst maar eens zorgen dat er een goede markt ontstaat. Daarna
kunnen we bezien hoe die markt zich precies ontwikkelt. We moeten ervoor zorgen
dat die ontwikkelingen voor consumenten gaan zoals wij dat willen: betere
service en betere prijzen.De heer Van Walsem (D66):Ik kan de heer HindriksWijn geruststellen: voor die situatie is een amendement-Van
Walsem/Van den Akker ingediend, bedoeld om op dat punt te kunnen ingrijpen.De heer Hindriks (PvdA):Voorzitter! Wij willen een concrete taakstelling per departement
als het gaat om de administratieve lasten. Aangekondigd wordt dat de exportbevorderinginstrumenten
worden gestroomlijnd. Dat is op zichzelf prima en als eerste stap juichen
wij dat toe. Mijn fractie wil overigens graag bezien, mede in het licht van
de nota Ondernemen tegen armoede, of de beschikbare middelen voor exportfinanciering
niet voor een veel groter deel kunnen worden ingezet voor het bevorderen van
investeringen in ontwikkelingslanden en opkomende economie. De toekomstige
kenniseconomie is er immers ook internationaal voor iedereen!Mevrouw De Boer (PvdA):Voorzitter! De behandeling van het onderwerp duurzame energie vindt niet
onder een gelukkig gesternte plaats. De klimaatconferentie is voorlopig mislukt,
het totale energiegebruik stijgt nog steeds, het aanbod duurzame energie is
mager, de windparken komen zeer moeizaam van de grond, ten aanzien van biomassa
zijn er meer plannen dan gerealiseerde projecten en de zoveel belovende zonneboilers
maken die beloftes onvoldoende waar. De doelstellingen staan dus onder grote
druk.De overtuiging dat de ontkoppeling van economische groei en energiegebruik
noodzakelijk en dus mogelijk is, moet wel diep in de genen zitten, wil je
niet aan dit uitgangspunt gaan twijfelen. Ik twijfel er niet aan. Die overtuiging
krijgt echter van tijd tot tijd nog een extra flinke knauw als je de krantenkoppen
leest. "Nieuwe economie vreet stroom". "Positie van Amsterdam als ICT-stad
komt wegens gebrek aan beschikbaarheid van elektriciteit ernstig in gevaar".
Ook bij ICT is dus helaas geen sprake van ontkoppeling.Uit zorg over deze autonome ontwikkelingen hebben wij vorig jaar met steun
van de gehele Kamer het plan "Energie voor de wind" ingediend. Dit plan is
inmiddels ondersteund door EnergieNed, PriceWaterhouseCoopers en FME. De reactie
regering was vorig jaar lauw – het wordt wel geregeld bij de vijfde
nota – maar niet afwijzend. De uitvoering tot nu toe is echter nihil.Voorzitter! Dit brengt mij op een beschouwing over de relatie Kamer en
regering. Ziet dit kabinet of deze minister de Kamer alleen als een controlerend
blok aan het been of neemt het of zij de rol van de Kamer die ook wil meedenken
en oplossingen wil aandragen, serieus? Ik wil graag blijven denken dat het
laatste het geval is.De heer Van Dijke (RPF/GPV):De beantwoording van de vraag of de Kamer leeuw, lam of blok is, is vooral
een zaak van de Kamer zelf. Er worden moties aangenomen, waarvan de regering
lachend roept dat die niet worden uitgevoerd. Als de Kamer zich daarbij neerlegt –
de coalitiefracties voorop – is het haar eigen schuld dat de regering
haar niet zo serieus neemt.Mevrouw De Boer (PvdA):U bent wat vroeg met uw interruptie. Misschien kom ik wel met een motie
van wantrouwen of iets dergelijks. Het is overigens helemaal geen probleem
om het op scherp te spelen. Wij hechten er echter aan om in een dergelijke
zorgelijke situatie in eerste instantie mee te denken en op basis daarvan
handreikingen te doen. Als die handreikingen niet geaccepteerd worden, moet
je daarover in discussie. Die discussie vindt nu plaats.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Dat is een terechte nuancering van mijn interruptie. Dit neemt niet weg
dat verondersteld mag worden dat de PvdA nu ongeveer de laatste waarschuwing
geeft aan het kabinet inzake de realisering van de doelstelling die zij vorig
jaar formuleerde.Mevrouw De Boer (PvdA):Luister en read my lips.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Luister en huiver, denk ik dan.Mevrouw De Boer (PvdA):Precies. Helaas moeten wij op basis van ervaringen constateren dat regering
een houding innam van "not invented here". Die houding is niet erg positief
ten opzichte van het serieuze meedenken van de Kamer. Dat betreuren wij zeer.
Er is weinig tot geen vooruitgang op het gebied van windenergie. Er zijn wel
plannen maar die zitten muurvast. Uitvoering van het PvdA-plan is nog steeds
uiterst relevant.Ik probeer het nog een keer. Wij willen van de minister in januari aanstaande
een plan van aanpak ontvangen voor de uitvoering van het windenergieplan.
Ons plan is onder andere gebaseerd op het instrument van verhandelbare plaatsingsverplichtingen.
Om de handel wat te vergemakkelijken, hebben wij in het plan een voorstel
opgenomen waarbij het ministerie van EZ een relatief gering bedrag vrijmaakt
om bijvoorbeeld in complexe situaties een bijdrage te leveren in de aanpassingskosten
van bestemmingsplannen of de aanstelling van een speciale projectleider. Dat
is een tegemoetkoming met relatief geringe kosten waarmee het geheel van de
onderhandelingen rond de realisatie van windenergie kan worden vlotgetrokken.
Wij vragen daartoe een eenmalig bedrag in de begroting van EZ van 15 mln.
vrij te maken.De minister stelt in de begroting dat er, gezien de huidige situatie,
naast een vraaggericht beleid ook een aanbodgericht beleid nodig is. Daar
zijn wij het geheel mee eens. Daarom verzoeken wij om duidelijkheid ten aanzien
van de invoeringsdatum van de verhandelbare groencertificaten. De markt kijkt
daar reikhalzend naar uit. Wij zijn overigens geen voorstander van lichtgroene
en blauwe certificaten. Dat maakt de zaak alleen maar complex en weinig uitlegbaar.
Wij hebben de minister een flinke tijd gegeven om met een daaraan nauw verwant
voorstel te komen, namelijk een verplicht aandeel duurzame energie. Dat is
tot nu toe niet gebeurd. Derhalve willen wij de motie-Crone, die sinds 1 november
1999 boven de markt hangt, nu indienen.Wij hebben vele keren met de minister van gedachten gewisseld over de
redelijk desastreuze weerstand van Brussel om groene stroom een betere positie
op de markt te geven door middel van ondersteunende maatregelen. Tot ons grote
genoegen konden wij vandaag de hand leggen op een persbericht van 22 november
jl. van commissaris Monti, waarin hij stelt dat hij voorstellen zal doen "to
allow generous state aid and tax incentives to promote renewable energy schemes".
De energiecommissaris Loyola de Palacio – in Europa hebben
zij toch veel mooiere namen dan bij ons; neem nu "De Boer" – "considers
the support to renewable energies of the utmost importance". Verder wordt
er in het stuk gesproken over de mogelijkheid van een subsidie van 40%, opdat
daarmee de landen in staat worden gesteld om het verschil tussen groene energie
en de marktprijs voor elektriciteit te overbruggen. Ik noem dat heel goed
nieuws. Ik vraag de minister dan ook deze voorstellen in de eerstvolgende
Raad van ministers zeer nadrukkelijk te steunen en de sector zo snel mogelijk
van deze ontwikkeling op de hoogte te stellen. Hiermee kan de teleurstelling
waarmee wij voortdurend geconfronteerd worden, die met name bij heel grote
afnemers van duurzame stroom is ontstaan omdat zij geconfronteerd worden met
grote prijsverhogingen, grotendeels ongedaan gemaakt worden. Ik wil graag
de reactie van de minister hierop horen.De heer Wijn (CDA):Voorzitter! Ik wil mevrouw De Boer een vraag stellen. Dat vind ik overigens
ook een heel mooie naam! Dat doet haar vast deugd. Hoe moeten naar haar mening
de Nuon's van deze wereld omgaan met het opzetten van windmolenparken? Welke
kosten mogen zij dan in rekening brengen?Mevrouw De Boer (PvdA):De grote energiebedrijven, waarvan Nuon inderdaad een belangrijke speler
is op het gebied van windenergie, spelen een belangrijke en goede rol in alle
initiatieven om overal grote windparken tot stand te brengen. Een windpark
is een onderdeel van een activiteit die marktgerelateerd is. Het is een goede
zaak dat Nuon samen met grondeigenaren en met gemeenten tot overeenstemming
kan komen om windparken te realiseren. Ik ga ervan uit dat de andere twee
partijen zich niet zomaar van het veld laten spelen, dat zij hun partijen
marktgericht denken en handelen meeblazen.De heer Wijn (CDA):Mag ik het zo samenvatten, dat mevrouw De Boer zegt: ik zie niet dat energiebedrijven
op dit moment het ontstaan van duurzame energie, bijvoorbeeld door het extra
duur maken van wind- molenparken, frustreren? Zo'n trend heeft zij niet opgepikt
uit de markt?Mevrouw De Boer (PvdA):Ik wil het andersom zeggen. Ik zie dat de energieproducenten en -distributeurs
op dit ogenblik een belangrijke rol spelen in de totstandbrenging van meer
voorzieningen om groene energie te produceren. Met name op het gebied van
wind worden wij steeds meer geconfronteerd met het gegeven dat zij niet in
staat zijn om een groot aantal parken, dus een behoorlijke hoeveelheid megawatt,
te realiseren, omdat een reeks van met name planologische problemen zich daartegen
verzet.De heer Wijn (CDA):Mevrouw De Boer zegt dus dat energiebedrijven de ontwikkeling van duurzame
energie niet frustreren, maar dat het zuiver aan de beschikbaarheid van locaties
ligt?Mevrouw De Boer (PvdA):Dat is bij windenergie een heel belangrijk probleem. Ik heb geen enkele
reden om op dit ogenblik te zeggen dat de energiebedrijven de ontwikkeling
van groene stroom frustreren.Mevrouw Vos (GroenLinks):Ik ben het volstrekt met mevrouw De Boer eens dat het beleid van deze
minister op het punt van duurzame energie uitermate teleurstellend is. Ik
ben het ook van harte met haar eens dat zij die motie nu in stemming gaat
brengen. De vraag is alleen of zij die motie niet veel eerder in stemming
had moeten brengen. Zij heeft de minister een jaar laten kwakkelen. Zij zegt
nu zelf dat wij weinig zijn opgeschoten. Waarom heeft zij die motie niet veel
eerder ingediend?Mevrouw De Boer (PvdA):Dat is het verschil tussen mevrouw Vos en mij. Ik ben een lid van de coalitie
en ik wil een minister van een regeringspartij die deel uitmaakt van de coalitie
de kans geven om die situatie in een jaar te realiseren. Dat is niet gebeurd.
Wij hebben keer op keer gezegd dat wij aan het eind van het jaar duidelijkheid
wilden hebben. Dat weet mevrouw Vos ook. Die duidelijkheid hebben wij niet
gekregen en dat betekent dat wij nu die motie indienen.Mevrouw Vos (GroenLinks):Duurzame energie gaat mevrouw De Boer aan het hart. Ik begrijp best dat
zij in de coalitie zit, maar zij heeft ook al lang gezien dat deze minister
faalt op dit terrein. Had zij niet dit voorjaar al moeten zeggen dat de minister
de kar moest gaan trekken? Is zij niet te laat?Mevrouw De Boer (PvdA):Wij hebben deze discussie al eerder gevoerd. Dat was inderdaad in het
voorjaar. Ik ben van mening dat de woorden van mevrouw Vos wat overtrokken
zijn wat betreft de kwalificatie van de minister.Voorzitter! Ik ga door met het goede nieuws uit Brussel. Het aardige is
dat met deze voorstellen van de Commissie tevens een eind gemaakt wordt aan
de wonderlijke situatie dat wij nu groene stroom exporteren die tot stand
is gekomen dankzij onze REB-gelden. Door het creëren van een level playing
field van groene stroom, door middel van die interventie vanuit Brussel, lossen
wij een aantal onrechtvaardigheden op en dat is een heel goede zaak.Wij hebben eerder met de minister gesproken over de noodzaak van etikettering,
dat wil zeggen dat wij gewoon op de rekening zetten wat voor soort elektriciteit
je koopt. Dat is iets wat zelfs in vele staten van de Verenigde Staten wettelijk
verplicht is – "disclosure" – en dat zou zeker in Nederland ook
moeten kunnen. Een consument moet weten of hij groene stroom, kolenstroom
of, zoals mevrouw Vos het wel eens zegt, atoomstroom koopt. Dat hoort ook
bij de marktideologie. Wij vernemen graag het standpunt van de minister.Dan ga ik over naar de WKK. Wij hebben veel reacties gekregen op het pakket
maatregelen dat de minister ons op 3 oktober heeft gepresenteerd. Vele instanties
zeggen dat het pakket maatregelen onvoldoende is. De afdrachtkorting is te
laag, de rendementseis is te hoog en de grens van 200 GWh is discutabel. Inmiddels
hebben wij kennis genomen van het voorstel van de minister van Landbouw om
de glastuinbouwsector te hulp te komen, waarbij de afdrachtkorting tot 1 cent
verhoogd wordt. Wij waarderen dat, maar het maakt wel dat de bedrijven en
bedrijfjes die niet tot die sector behoren in een nadelige positie komen te
zitten. Hoe denkt de minister meer evenwicht in de behandeling van bedrijven
met een WKK-installatie te krijgen? Omdat de problemen met dit voorstel nog
bepaald niet uit de wereld zijn, stellen wij de minister voor, bij steunmaatregelen
uit te gaan van een rendementseis die elk jaar wat verscherpt
wordt en niet in één keer met de allerscherpste eis te komen.De heer Wijn (CDA):Mijn collega Van den Akker roept dan altijd: "Zeg iets over Bavaria".
Stel dat een bedrijf een WKK-installatie heeft. Mag dat bedrijf dan van de
PvdA-fractie een lijn trekken naar een ander bedrijf om dat bedrijf stroom
te leveren?Mevrouw De Boer (PvdA):Een bedrijf heeft een WKK-installatie en dat bedrijf verkoopt als het
ware stroom aan een ander bedrijf. Dan gaat de discussie natuurlijk over de
vraag of dat achter of voor de meter is. De stroom wordt dus geleverd aan
een ander bedrijf in plaats van aan het energiebedrijf en de vraag is of dat
bedrijf daarvoor geld mag vangen. Ik denk het wel, maar ik wil dat graag ook
van de minister horen. Ik stel voor dat de heer Wijn die vraag dadelijk aan
de minister stelt. Wat heeft dat trouwens te maken met het onderwerp waar
ik het nu over heb?De heer Wijn (CDA):Dat zal ik vertellen. Er zijn bedrijven die zo'n WKK-installatie hebben.
Zij genereren daarmee stroom en zij willen die stroom graag verkopen. Daarmee
kunnen zij ook de kosten van die installatie goedmaken. Mevrouw De Boer zegt
dat wij dat moeten stimuleren. Dat vind ik ook. Als bedrijven zelf die stroom
willen verkopen aan een ander bedrijf, dan moeten wij dat gewoon laten gebeuren,
want dan stimuleer je het echt.Mevrouw De Boer (PvdA):U moet daar zometeen maar even met de minister over praten. Die discussie
moet u met haar voeren; ik ben met een ander onderwerp bezig. In ieder geval
heeft het niets te maken met de afdrachtskorting, niets met het aspect van
de rendementseisen en ook niets met de 200 GWh.De heer Wijn (CDA):U gaat inderdaad over uw eigen antwoorden. Toch wilt u warmtekrachtkoppeling
stimuleren. Ik geef u een simpel voorbeeld van hoe dat kan worden gestimuleerd:
men mag de door WKK zelf opgewekte energie verkopen. Maar uw reactie daarop
is erg ontwijkend. Daarmee maakt u wel een gemakkelijk nummertje, hoor.Mevrouw De Boer (PvdA):Uw verhaal lijkt mij redelijk simpel. Voordat ik hierop echter een eindantwoord
formuleer, wil ik eerst horen wat de minister ervan vindt; wij voeren immers
een discussie met de regering. Op basis van hetgeen de minister naar voren
brengt, wil ik wel weer met u van gedachten wisselen.Wij willen op dit ogenblik geen discussie over de MAP-gelden, maar wel
over de taakstelling. In 1995 spraken wij af dat in 2000 1700 megawatt moest
worden gerealiseerd. Over wat werkelijk gerealiseerd is, zijn twee cijfers
in omloop: de 1000 megawatt in de begroting en de 700 megawatt van het Projectbureau
duurzame energie. Kan de minister die cijfers tegen het licht houden? Hoe
denkt zij het gat te dichten tussen doelstelling en realisatie? Voorstellen
daarvoor ontvang ik graag in het begin van 2001.Wij zijn er geen voorstander van dat stroom die met MAP-gelden tot stand
is gekomen niet als duurzame, groene stroom wordt verkocht. Wij begrijpen
de achtergrond, namelijk dat het ongewenst is dat de consument twee keer betaalt
voor groene stroom – te weten een keer via de groenestroomheffing en
een keer via de MAP-heffing – maar vinden het buitengewoon wonderlijk
dat groene stroom als fossiele stroom zou worden verkocht. Daarom stellen
wij voor om de MAP-stroom bij de groene stroom te voegen en de prijs daarvan
te verdisconteren. Graag horen wij ook iets over biomassa, want daarbij wordt
de doelstelling absoluut niet gehaald. Gelooft de minister daar nog in? De
ontwikkelingen hierin zijn marginaal. Wat denkt de minister in de toekomst
te doen? In de begroting staat dat de EPN zal worden verscherpt, maar er staat
niet hoezeer. Ik neem aan dat een verscherping tot 0,6 wordt bedoeld. Wanneer
in 2001 komt de minister met haar langetermijnvisie op de energievoorziening
tot 2060?Voorzitter! Ik kom tot een afsluiting. Collega Hindriks zei dat onze economie
een kenniseconomie is. Dit geldt temeer voor de technologische ontwikkelingen
op gebied van DE. Maar op dit beleidsveld is meer elan nodig, zowel in ontwikkeling,
implementatie als uitvoering. Het eind van deze kabinetsperiode komt in zicht.
Vergeleken met Duitsland en Denemarken kunnen wij de toets der kritiek op
het gebied van de ontwikkeling van duurzame energie niet doorstaan. "Benchmarkenderwijs" –
zeg ik met een knipoog naar het woord dat het kabinet wel eens hanteert –
kan nog heel wat vooruitgang worden geboekt. Ik hoop van harte dat wij volgend
jaar een aanmerkelijk vrolijker toon kunnen aanslaan.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Voorzitter! Collega De Boer begon min of meer dreigend: "read my lips".
Ik heb haar lippen gelezen, ik heb werkelijk aan haar lippen gehangen, maar
wat is nu haar dreiging in de richting van het kabinet? Heeft zij voorwaarden
gesteld in de trant van: als dit niet is gebeurd, dan...?Mevrouw De Boer (PvdA):U moet nog even geduld hebben. Ik heb gezegd dat ik in januari een plan
van aanpak wil ontvangen. Als dat er dan niet is, dan zullen wij onze wensen
duidelijk maken. Geduld is een schone zaak.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Natuurlijk hebben wij geduld. Wij hebben al zovele jaren geduld met Paars.
Er komt op dit punt niet veel uit. Ik sluit mij aan bij uw woorden dat de
kwalificaties van collega Vos wat kort door de bocht waren, maar dat neemt
niet weg dat wij met betrekking tot het behalen van de doelstellingen toch
teleurgesteld moeten zijn. U zegt dat wij uit een ander vaatje gaan tappen,
maar waar moet het uitkomen? Welke conclusies zou u in januari kunnen trekken?Mevrouw De Boer (PvdA):Het is zeker niet denkbeeldig dat de minister in januari met een plan
van aanpak komt. Ik ga ervan uit dat zij na de discussie van vanavond alles
op alles zal zetten om ons niet teleur te stellen en te voorkomen dat er in
januari een discussie wordt gevoerd die uitmondt in een grovere aanpak. Op
dit moment heb ik nog geen behoefte om hardere woorden te kiezen.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Mevrouw De Boer kan toch zeker wel aangeven waaraan dat
plan van aanpak minimaal moet voldoen?Mevrouw De Boer (PvdA):Dat plan van aanpak moet uitvoering geven aan de nota. Verder moet de
minister een overzicht geven van de verplichtingen per gemeente en aangeven
hoe omgegaan zal worden met de verhandelbaarheid van de plaatsingsrechten
en de kosten die daarmee gepaard gaan.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Mevrouw De Boer wil dus niets meer dan een overzicht?Mevrouw De Boer (PvdA):Ik vraag niet alleen om een overzicht. Ik wil ook weten of zij op 1 februari
met de VNG en het IPO om de tafel zal zitten.De heer Vendrik (GroenLinks):Mijnheer de voorzitter! Zoals veel in de nieuwe economie is mijn bijdrage
kort, snel en hevig: een minuutje of zes en dan moet ik alweer klaar zijn.De voorspoedige economische ontwikkeling ten spijt heeft de minister van
Economische Zaken er gisteravond voor gekozen de vakbeweging de wacht aan
te zeggen op weg naar het najaarsoverleg dat volgende week begint. Levensgevaarlijk
noemde minister Jorritsma de looneisen van de vakbeweging, te weten 4% voor
alle sectoren en 6% voor de bouw. Mijn fractie vindt dit een onbegrijpelijke
en vooral ongeloofwaardige reactie. Haar reactie is onbegrijpelijk, omdat
het kabinet in navolging van het CPB voor 2001 met een inflatieraming van
3,5% rekent en een navenante stijging van de lonen. De bewering dat een looneis
van 4% – dat is dus een verschil van slechts 0,5% – levensgevaarlijk
is, mist elke grond.Ik vind de reactie van de minister bovendien ongeloofwaardig, omdat zij
deze zomer met vakantie bleek te zijn toen uitkwam dat het Nederlandse topmanagement
er in 1999 met een loonstijging van 13%, exclusief verzilverde opties, vandoor
is gegaan. Toen was en bleef het doodstil en moesten er vragen van de GroenLinks-fractie
aan te pas komen om het kabinet tot een reactie te brengen.Nu reserveert de minister de zware kwalificatie "levensgevaarlijk" voor
een weinig serieuze benadering van het vraagstuk van de loonvorming in Nederland.
Ik vraag de minister of zij deze opmerking in dit debat wil herhalen en hoe
zij in het licht van deze opmerking de graaizucht van het Nederlandse topmanagement
kwalificeert.Over de visie van de vice-premier op het beroep van allochtonen op de
sociale zekerheid hebben wij vanmiddag al veel gehoord. Dat debat wordt volgende
week met de echte minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid voortgezet.
Waar ik deze minister vanmiddag wel over had willen horen – wat niet
is, kan nog komen – is het vraagstuk van de oververhitting, een vuurtje
dat in 2001 door de lastenverlichting van ruim meer dan 7 mld. fors wordt
opgepookt.Kennelijk verdraagt haar koele opvatting van het ambt zich slecht met
publieke interventies op dit thema en laat zij de hitte van dit debat over
aan de minister van Financiën. Zij doet dat, ook al wordt Nederland het
laatste halfjaar op dit punt keer op keer uitgedaagd. Zelfs De Nederlandsche
Bank kwalificeert de lastenverlaging in 2001 als ontijdig en niet gewenst.
Kan de minister van macro-economische zaken hier eindelijk eens op reageren?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):De heer Vendrik laat zijn opmerkingen over de loonstijging volgen door
een in sneltreinvaart uitgesproken zin over de lastenverlichting. Hij stelt
dat de lastenverlichting ongewenst is. Als hij het totale pakket van looneisen
af zou zetten tegen de lastenverlichting, moet echter ook hij constateren
dat de looneisen wel degelijk heel erg hoog zijn. De lastenverlichting in
het belastingplan 2001 bedraagt voor de onderkant van de arbeidsmarkt 7%,
voor het midden 5% en de bovenkant 7%. Door deze cijfers komt zijn opmerking
in een heel ander licht te staan.De heer Vendrik (GroenLinks):Mevrouw Voûte begaat dezelfde fout als het kabinet bij het opstellen
van het regeerakkoord. Ook zij etaleert een vorm van wensdenken die inhoudt
dat een kabinet in staat zou zijn het loonbeleid van de vakbeweging door lastenverlichting
te sturen. Dat is niet het geval. De vakbeweging bepaalt de loonruimte aan
de hand van haar eigen bevindingen over de ontwikkelingen van de arbeidsproductiviteit
en de economische groei in de sectoren waarin zij over een CAO onderhandelt.
Het kabinet kan dit proces niet sturen. Het kabinet is ook hardleers, want
de vakbeweging heeft keer op keer laten weten dat noch lastenverlichting noch
lastenverzwaring van invloed is op haar inzet bij CAO-onderhandelingen. Dat
het kabinet had verwacht ten tijde van het regeerakkoord dat met een lastenverlichting
van 5 à 7 mld. de looneisen reëel negatief zouden zijn, is een
vorm van wensdenken die de vakbeweging van het begin af aan heeft afgewezen.
De koopkrachtontwikkeling die mevrouw Voûte weergeeft, is een gemiddelde
koopkrachtontwikkeling die niets zegt over de individuele situatie van belastingplichtige.
Verleden jaar heb ik dit debat gevoerd en ik moet constateren dat het heel
wel mogelijk is, ondanks de lastenverlichting van 7 mld., dat er mensen zijn
met een wettelijk minimumloon die er – ondanks de vooruitgang van 6
à 7% – in koopkracht op achteruitgaan door verlies van aftrekposten
of een bijzondere situatie. In ieder geval halen deze mensen die 6 of 7%,
die het kabinet ze gemiddeld toedicht, niet.De voorzitter:Voordat ik mevrouw Voûte de gelegenheid geef te reageren, verzoek
ik de leden kort te interrumperen en daarop kort te reageren.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):In het bekende poldermodel dat heeft bijgedragen aan het succes van de
Nederlandse economie, was loonmatiging een belangrijk element. De heer Vendrik
beweert dat wat de regering ook doet aan lastenverlichting, dit geen enkele
bijdrage zal leveren aan de loonmatiging. Dit moet volgens hem los van elkaar
worden gezien. Ik meen dan dat de heer Vendrik geen goed zicht heeft op wat
echt de verantwoordelijkheid is, ook voor de vakbeweging.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik luister juist heel goed naar de vakbeweging en dit is haar boodschap.
Bij het bepalen van haar inzet voor een sector of de Nederlandse economie
kijkt zij niet naar het lastenbeeld. Zij kijkt naar de economische groei,
de werkgelegenheidsontwikkeling en de arbeidsproductiviteitsontwikkeling in
de desbetreffende sector. Daar koerst de vakbeweging op en
zo komt zij tot haar afwegingen omtrent de loonontwikkeling. Het kabinet kan
dit niet afdwingen met een lastenverlaging. Wellicht wil het kabinet dit wel.
Ik weet ook dat het in modellen van het Centraal planbureau zit. Hierover
kan uitgebreid worden gediscussieerd. Zo kwamen wij aan die heel rare loonontwikkeling
voor het jaar 2001: reëel negatief. Het is vrij naïef om te denken
dat de vakbeweging zich dat laat verkopen. Dat was echter het regeerakkoord,
maar wij zijn nu af van de voorspelling die daaraan ten grondslag lag. Nu
gaat het om de vraag of de vakbeweging onverantwoord bezig is voor het jaar
2001. Ik heb echter geen enkele indicatie dat dit het geval is. Men zit 0,5%
boven de inflatie, nog afgezien van de lastenverlichting die voor sommige
groepen zeer riant zal uitpakken en voor andere minder. Het gaat namelijk
om een gemiddelde.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Het is inconsequent om enerzijds te zeggen dat de vakbeweging hoge looneisen
moet stellen en anderzijds het kabinet erop aan te spreken dat de lastenverlichting
die het inzet om die lonen gematigd te houden een oververhitting veroorzaakt.
Je moet zaken in macro-economie met elkaar verbinden.De heer Vendrik (GroenLinks):Nu moet mevrouw Voûte goed naar mij luisteren. Ik heb op geen enkel
moment een pleidooi gevoerd voor hoge lonen. Als ik de vakbeweging volg in
haar lijn bij haar eis van 4%, hoe kunt u mij dan verwijten dat ik pleit voor
hoge lonen? Dat is 0,5% boven de inflatie. Dat is buitengewoon gematigd bij
deze krappe arbeidsmarkt. De vakbeweging heeft alle terughoudendheid nodig
gehad om bij deze krappe arbeidsmarkt geen hogere lonen te vragen. In plaats
van gewaarschuwd te worden, moet de vakbeweging geprezen worden voor de soberheid
die zij voor 2001 aan de dag wil leggen. Dan is er gesproken over het lastenbeeld,
de lastenontwikkeling en de wijze waarop dit macro-economisch uitpakt. Dit
zou olie op het vuur gooien van de toch al tamelijk oververhitte Nederlandse
economie. Maar dit is een heel ander verhaal. Dit leidt tot verdere verkrapping
van een aantal deelmarkten waardoor inflatie de kop opsteekt. Daarop wordt
Nederland door IMF, OESO en ECB voortdurend aangesproken. Mag ik dan de minister
van Economische Zaken vragen daarop te reageren? Dit heeft niets te maken
met de verantwoordelijkheid van de vakbeweging in dezen. Dit gaat het kabinet
aan. De Nederlandsche Bank, de heer Wellink, partijgenoot van de heer Wijn,
heeft het kabinet aangesproken...De voorzitter:Ik stelde voor, kort op interrupties te reageren. Op deze manier wordt
de spreektijd erg opgerekt en dan moet ik de teller laten lopen. Zo eerlijk
zijn wij dan ook wel. Ik waarschuw u alvast, voordat ik dit ga doen.De heer Hindriks (PvdA):Collega Vendrik en ik zijn het snel eens als wij niet elke loonsverhoging
in een CAO onmiddellijk als gevaarlijk bestempelen. Wellicht is 4% voor een
aantal sectoren op zichzelf niet zo'n probleem, zeker niet als het gaat om
een inhaalslag binnen een CAO waar de feitelijke lonen toch al afwijken van
de CAO-lonen. Maar collega Vendrik zal het ook met mij eens zijn dat het succes
van dit kabinet mede is gebaseerd op het verkleinen van de wig in tien jaar
tijd. Als wij knelpunten in de arbeidsmarkt willen aanpakken, moeten wij ervoor
zorgen dat er meer aanbod komt. Werk moet dus lonen. Als de lastenverlichting
ergens mee te maken heeft, dan is het wel met verlaging van de wig aan de
onderkant, op het niveau van het minimumloon. Dat zal ervoor zorgen dat er
meer aanbod komt. Dat heeft niets te maken met CAO's, want er is geen CAO
in dit land die op minimumloonniveau uitbetaalt. Niet één!De heer Vendrik (GroenLinks):Ik vraag mij af of de laatste zin van de heer Hindriks in overeenstemming
was met de eerste zinnen.De heer Hindriks (PvdA):Ik wil ermee zeggen dat de lastenverlichting van dit kabinet vooral is
gericht op de onderkant. Daar treedt die 7% op. Dat leidt tot extra aanbod
op de arbeidsmarkt en daarmee zorgt het voor verlichting van de knelpunten.
Dat is het beleid van dit kabinet en dat is buitengewoon functioneel. Het
helpt heel goed om de economie verder omhoog te krijgen en structureel op
een groeipad van meer dan 3% te brengen. Daar zijn wij in geslaagd en daar
zullen wij in blijven slagen.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik zal er niet op ingaan, maar de heer Hindriks daagt mij uit om hem te
verwijzen naar de doorrekening van onze tegenbegroting van september en die
van voorgaande jaren. Wij hebben laten zien dat wij dezelfde of zelfs betere
arbeidsmarkteffecten kunnen realiseren met een inkomensafhankelijke arbeidskorting.
Dan zijn wij klaar voor minder geld. Daar hebben wij geen 7 mld. lastenverlichting
voor nodig. Misschien moet de heer Hindriks morgen ook even in het Algemeen
Dagblad kijken, want daarin hebben ze berekend wat deze belastingherziening
betekent voor de hogere inkomens in Nederland. Ik geloof niet dat dat iets
te maken heeft met de onderkant van de arbeidsmarkt.Ik was gebleven bij de heer Jarig van Sinderen, topambtenaar op het ministerie
van Economische Zaken. Hij heeft, zo lezen wij in Trouw, op 18 november jl.
een lezing gegeven in het Vakbondsmuseum, met als centrale boodschap dat verlaging
van de winstbelasting geen enkel nut dient en dat het beter is, nu geld te
investeren in onderwijs en onderzoek. De minister kent ongetwijfeld het onderzoek
waar de heer Jarig van Sinderen naar verwees. Het is een modelmatige berekening
die is uitgevoerd door het ministerie van Economische Zaken. De heer Jarig
van Sinderen voegde er uitdagend aan toe: zeer positief is het effect, veel
positiever dan ook veel Kamerleden denken. Die boodschap is overgekomen. Maar
nu dan de politieke conclusie van de minister. Die lijkt mij nogal van belang,
want staatssecretaris Bos heeft net vorige week per brief de studiegroep-De
Rooy in het leven geroepen, die kennelijk als belangrijkste opdracht heeft
om een verlaging van de winstbelasting voor te bereiden.De heer Wijn (CDA):Ook van het CDA!De heer Vendrik (GroenLinks):Inderdaad, die is ook van het CDA. Graag verneem ik de reactie van de
minister van Economische Zaken op dit onderzoek, dat zij in haar eigen departement
heeft laten uitvoeren. Dan een wat fundamenteler punt, dat ik slechts heel kort kan aanraken.
Een aantal Nederlandse economen, zoals Arjen van Witteloostuijn, beweren dat
wij de laatste paar jaren eigenlijk een bijzonder fenomeen meemaken in de
Nederlandse economie, namelijk dat er gesaneerd wordt bij het leven, terwijl
de winstgevendheid nog nooit zo groot is geweest. Dat is een merkwaardig fenomeen.
Hij heeft dat analytisch aangeduid als een soort anorexianeiging in de Nederlandse
economie. Het is een internationaal fenomeen, want ook andere landen hebben
er last van. De vraag is waar dat op wijst. Het heeft te maken met het beleid
van het kabinet inzake marktwerking. Ik kom er dadelijk op terug, maar ik
heb op dit punt graag een reactie van de minister.Dan het debat over het maatschappelijk verantwoord ondernemen. Dat debat
wordt sinds enkele jaren op volle kracht gevoerd. Het spreekt onze fractie
buitengewoon aan. Men kent ons tienpuntenplan van juni 1999 en het initiatief
dat wij op dit moment samen ontwikkelen met de PvdA ten aanzien van een verplichte
informatievoorziening omtrent de maatschappelijke aspecten van de bedrijfsvoering.
Wij willen voorts een brede modelgedragscode die de overheid zelf als uitgangspunt
voor haar economisch en bedrijfsmatig handelen neemt en die alle bedrijven
in Nederland tot voorbeeld kan dienen, met name als het gaat om de internationale
kant van hun operaties. Wij hebben er onlangs een debat met de heer Ybema
over gevoerd. Ook na deze begroting zullen we het debat voluit voortzetten,
met alle brieven die we nog van deze staatssecretaris krijgen. Op deze plaats
noem ik nog twee onderwerpen.Onze algemene kritiek dat de staatssecretaris van Economische Zaken van
goede wil is, maar weinig goede daden toont, werd vanmiddag helaas opnieuw
bewaarheid in een kort debat over de motie-Verburg. Een Kamermeerderheid wil
een gedragscode voor de overheid. De staatssecretaris houdt dat af. De uitleg
vanmiddag stemde weinig tot tevredenheid. Ik raad de staatssecretaris opnieuw
en dringend aan, de motie gewoon uit te voeren, want deze Kamermeerderheid
brengt hij volgens mij niet tot zwijgen.De heer Wijn (CDA):Kan de heer Vendrik eens een analyse geven van de terughoudendheid van
de staatssecretaris op dit punt?De heer Vendrik (GroenLinks):Dan dwingt de heer Wijn mij op het terrein der speculaties. Daar geef
ik mij echter niet graag aan over. Dat zal hij begrijpen. Ik zou dan in het
hoofd van de staatssecretaris moeten kunnen zien wat hem beweegt om op een
aantal terreinen die het MVO-debat raken, zo terughoudend te opereren. Misschien
heeft het te maken met zijn ideologische "roots"; misschien zijn die meer
liberaal dan sociaal. Ik weet het niet. Misschien kan de heer Van Walsem daar
nog zinnige dingen over zeggen. Misschien heeft het te maken met de post van
de staatssecretaris, omdat het ministerie van Economische Zaken niet vooroploopt
bij regulering. Het is toch meer het departement van deregulering. Hoe het
ook zij, ik kan daar geen uitsluitsel over geven, alhoewel ik dat graag wil.
Ik constateer in ieder geval dat de staatssecretaris op vele punten in het
debat over maatschappelijk verantwoord ondernemen kennelijk weer tegen een
Kamermeerderheid aanloopt, die hem tot meer daden aanspoort. Vandaag was dat
dus ook weer het geval.Voorzitter! Meer tekst en uitleg wensen wij in dit debat graag over het
kenniscentrum maatschappelijk verantwoord ondernemen. Wij hebben daar vorige
week een brief over ontvangen; in de slotpassage daarvan werd er iets over
geschreven. Wat ons betreft moet dat kenniscentrum snel aangekleed worden.
Misschien kan de staatssecretaris daar in dit debat al zijn gedachten over
geven. Hoe ziet het werkprogramma eruit? Wat is de bedoeling? Wie zijn de
partners? Welke verbinding wordt geslagen met het reeds bestaande Nederlands
instituut voor duurzame ontwikkeling in Leeuwarden, dat ook met interessante
dingen bezig is op dit terrein? Een belangrijke vraag voor deze begrotingsbehandeling
is hoeveel geld er per 2001 voor uitgetrokken wordt? Moeten wij dat niet even
regelen per amendement? Of moet er nog een motie worden ingediend?De voorzitter:U heeft er zes minuten van uw spreektijd op zitten.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik heb de helft van mijn tekst nog niet uitgesproken. Het is vreselijk.
De nieuwe economie gaat toch langzamer dan ik mij had voorgenomen!Voorzitter! Ik maak nog een paar korte opmerkingen. Wij spreken veel over
de nieuwe economie, maar misschien moeten wij veel meer over de nieuwe overheid
spreken. Wij hebben een interessante discussienotitie – overigens wel
heel postmodern vormgegeven met een chrysantenzakje erbij – van het
ministerie van Economische Zaken gekregen. Dat komt dus nog, maar ik wil er
nu al iets over zeggen. Het is een fundamentele overweging voor de fractie
van GroenLinks dat de nieuwe economie vooral eerst een nieuwe overheid impliceert.
De roerige taferelen rond de UMTS-veiling, de kabel, de telecom, de nieuwe
en oude media en de snelle convergentie die daarbij optreedt, vragen om een
structureel antwoord. Wij pleiten, in tegenstelling tot het kabinet dat kiest
voor een neoklassieke staatsopvatting van laissez-faire, voor een sterke overheid,
die al deze deelmarkten beschouwt als een steeds meer geïntegreerd functionerende
communicatiemarkt. Wij hebben hier laatst nog een debat over gevoerd met de
staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat. Dat was helaas zonder resultaat,
dus daarom stel ik het hier opnieuw aan de orde bij deze minister.In deze nieuwe economie trachten veel spelers heel ouderwets monopolieposities
te veroveren door verticaal te integreren. Het is aan de orde van de dag.
Het gaat hier niet alleen om een marktordening die gevaar loopt. Communicatiemonopolies
kunnen ook verstrekkende gevolgen hebben voor onze democratische rechtsstaat,
onze vrijheid van informatievoorziening en onze kansen op sociale verbinding.
De open samenleving, om maar even heftig met de heer Karl Popper te spreken,
vereist een nieuwe interventiestaat. Ik vraag de minister om te reageren op
mijn stelling dat zulks betekent dat er niet alleen een nieuw departement
voor communicatie nodig is, maar ook een wettelijk kader dat toegang, beschikbaarheid,
pluriformiteit en maatschappelijke verantwoordelijkheid regelt en zo nodig
afdwingt. Dit vraagt tevens om een nieuwe toezichthouder, die niet alleen
markten maakt en monopolies breekt, zoals de Opta doet voor de vaste
telefonie, maar steeds weer de maatschappelijke belangen die besloten liggen
in de communicatierevolutie, opspoort en borgt. Dat geldt ook voor de kabel.
Wij maken ons grote zorgen over het feit dat wij met handen en voeten gebonden
lijken te worden aan private marktpartijen en geprivatiseerde marktpartijen
en marktordeningen, waar maatschappelijke belangen en consumentenbelangen
voor moeten wijken. Vooral in het digitale domein loopt de zaak uit de hand.
Ik noem de kabel, de kerktelefonie, de muzieklijnen voor de lokale omroepen
en Opta en de uitspraak over Muzzik. Het is een litanie van affaires. Het
vraagt om structureel ingrijpen.Er ligt een consultatiedocument van de staatssecretaris voor de nieuwe
consumentennota, dat volgens ons geenszins aan deze problemen tegemoetkomt.
Het gaat uitsluitend over de informatievoorziening voor de consument. Dit
kan overigens wel weer interessant worden voor het beleid van de minister
ten aanzien van de nieuwe energieconsument. Maar hoe dan ook, zo moet het
niet. Ik roep het kabinet op tot heroverweging.Mevrouw Vos (GroenLinks):Voorzitter! De klimaatconferentie is mislukt en het milieu is de grote
verliezer. In een situatie waarin het water echt aan de lippen staat, is dat
natuurlijk zeer teleurstellend. Dat vraagt alleen maar om een dringender commitment
van de Nederlandse regering, ook binnen de Europese Unie. Wij zijn niet optimistisch
over het klimaatbeleid in Nederland. Het energieverbruik loopt gierend uit
de klauwen. Nog steeds leidt meer economische groei tot meer CO2-uitstoot.
Een trendbreuk is ver te zoeken bij dit paarse kabinet. Wij vinden dan ook
dat hoewel in het regeerakkoord afspraken zijn gemaakt om extra milieudruk
te compenseren, daar te weinig van terechtkomt en dat er middelen extra moeten
worden vrijgesteld om de ontkoppeling te realiseren.Mijn fractie wil daarom voorstellen een fonds voor duurzame energie in
te richten, waarin een deel van de extra aardgasbaten die vrijkomen bij een
hogere dan verwachte economische groei, geplaatst zullen moeten worden en
die vervolgens besteed zullen moeten worden aan met name investeringen in
duurzame energie, bijvoorbeeld om de doorbraak bij zonne-energie versneld
te realiseren, want alleen maar bij een grootschalige marktontwikkeling zal
zonne-energie een prijs hebben die betaalbaar is. Voorts zullen deze middelen
besteed moeten worden om onderzoek naar efficiëntere vormen van benutting
van duurzame energiebronnen en doorbraaktechnologieën zoals de brandstofcel
te financieren; om bepaalde windtoepassingen die het nu nog niet redden, wel
in de markt te zetten en om een EPN-aanscherping naar 0,6 op korte termijn
mogelijk te maken, doordat de zonne-energie op een goede manier grootschalig
toegepast zal worden in de nieuwbouw, maar ook in de bestaande bouw. Wat ons
betreft zou dit fonds gevuld moeten worden door dat deel van de extra aardgasbaten
dat nu niet naar het FES gaat; want aan het deel dat naar het FES gaat, komen
wij verder niet. Juist van die extra 58% evenwel, die bij een hogere groei
dan 2% nu naar de staatsschuld gaat, zeggen wij: waarom zou je dat deel, dat
uitermate te maken heeft met extra milieuvervuiling, niet in een fonds voor
duurzame energie stoppen? Dan spreek ik over het jaar 2001, over een hoogte
van 1,4 mld.Daarbij wil ik overigens opmerken dat de REB-opbrengsten hoger uitpakken
dan geraamd, juist omdat het energieverbruik hoger is dan geraamd. Maar wat
doet het kabinet nu? Dat zegt dat het die REB-tarieven minder zal laten stijgen
dan eerder afgesproken bij het regeerakkoord. Dat vinden wij eerlijk gezegd
zeer merkwaardig. Het doel is toch milieubeleid? Het doel is toch niet een
bepaald bedrag bij elkaar garen? Juist hoger energieverbruik zou tot een hogere
REB moeten leiden om die groei in energieverbruik af te remmen. Kortom, mijn
fractie roept het kabinet op om vast te houden aan de voorgenomen stijging
van de REB. Die extra inkomsten, die het blijkbaar nu niet echt nodig acht,
zouden ook in zo'n fonds voor duurzame energie gestopt kunnen worden. Ik verkrijg
daarop graag een reactie van de regering.Voorzitter! Een punt waar wij uitermate teleurgesteld over zijn, is alles
wat te maken heeft met duurzame energie. Op dat punt schiet het beleid van
deze minister absoluut tekort. Hoe sneller zij aan liberalisering werkt, des
te meer zijn wij teleurgesteld over het tempo van een slak, als het gaat om
de markt voor duurzame energie, om het ontwikkelen van het groenecertificatensysteem
en het introduceren van het verplicht aandeel duurzame energie. Dat moet nu
gerealiseerd worden. Ik reken derhalve op de motie van de PvdA die in stemming
komt. Daar zullen wij uiteraard van harte mee instemmen.Wij maken ons overigens een beetje zorgen over de kwaliteit van duurzame
energie. Wij hebben bijvoorbeeld vanuit Nuon-kringen begrepen dat het aandeel
biomassa geen enkel probleem is en dat het nu, met de afspraak van bijstook
in kolencentrales, heel makkelijk is om snel straks aan de 10% te komen. Op
zich is dat natuurlijk prima, maar waar blijven de zonne- en de windenergie?
Vindt de minister dat daar een extra impuls voor nodig is, bijvoorbeeld zoals
ik zonet voorstelde? Vindt zij dat ook daar een vast aandeel zonne- en windenergie
gegarandeerd moet zijn? Vindt zij niet dat het aandeel van 10% in 2020 omhoog
kan, als het blijkbaar met de biomassa allemaal wel zou lukken?Voorzitter! Een ander punt betreft het etiketteren van stroom. Mijn fractie
heeft daar een motie over ingediend en die heeft het in maart jongstleden
gehaald. Deze motie betrof met name het verplichten van de energieleveranciers
informatie te geven over de herkomst van de geleverde stroom, met name van
kernstroom. De minister wil de motie echter niet uitvoeren. Daar leggen wij
ons natuurlijk niet bij neer en deze begroting is dan ook een herkansing voor
de minister. Ik wil haar nogmaals vragen hoe het kan dat zij weigert consumenten
te doen informeren die straks in een vrije markt stroom moeten kunnen kopen
naar eigen keuze. Waarom is het niet vanzelfsprekend dat de consument ook
de informatie krijgt over de milieukwaliteit van de stroom? Van een liberale
minister kan ik mij niet voorstellen dat zij aan een dergelijke verplichting
in de weg wil staan, maar dat doet zij wel. Zeker in een situatie waarin steeds
meer import het land in komt en waar het ondoorzichtiger wordt voor de consument
waar die stroom vandaan komt, vind ik het niet meer dan vanzelfsprekend dat
de consument straks niet alleen op de prijs gaat kiezen, maar
ook op de milieukwaliteit. Mijn fractie wil dan ook deze minister vragen of
zij bereid is een labelling van stroom te introduceren. Als dat niet het geval
is, overwegen wij zeer ernstig om met initiatiefwetgeving op dit punt te komen.Ten slotte wil ik nog een paar vragen stellen over de situatie waarin
de warmtekrachtkoppeling verkeert, want die is uitermate penibel. Wij hoorden
onlangs dat twee nieuwe WKK-units, vrij recent geopend in Zuidoost-Drenthe,
nu ook bedreigd worden. De minister heeft een pakket maatregelen aangekondigd
maar het is de vraag of dat genoeg is. De energie-investeringsaftrek, waarover
ook de vorige week is gesproken, zal met name voor de nieuwe investeringen
gelden maar voor WKK zal in 2001 niet geïnvesteerd worden. Zo triest
staat het ervoor. Is de minister bereid om dat deel, dat in feite voor WKK
bestemd zou zijn, dan maar voor de bestaande WKK in te zetten? Is zij bereid
om 130 mln. van de afdrachtkorting van 0,5 cent ook daadwerkelijk uit te geven?
Wij hebben gehoord, dat een groot deel niet besteed zal worden door de strenge
criteria die de minister hanteert.De heer Wijn (CDA):Voorzitter! Het CDA heeft een paar jaar geleden ook gespeeld met de gedachte
aan een fonds voor duurzame energie en ik zal er in mijn tweede termijn aandacht
aan besteden.Als een bedrijf een WKK-installatie heeft...Mevrouw Vos (GroenLinks):De Bavariavraag!De heer Wijn (CDA):Precies! Als een bedrijf zelf energie opwekt door middel van een WKK-installatie,
mag dat bedrijf die elektriciteit zelf verkopen aan zijn buurman?Mevrouw Vos (GroenLinks):Dat lijkt mij wel, ja! Ik zie niet in wat daartegen is.De heer Wijn (CDA):Ik zie namelijk ook niet in wat ertegen is, maar destijds is het bij de
behandeling van het wetsvoorstel aan de orde geweest en toen heeft u ervoor
gestemd, dat dit niet mag.Mevrouw Vos (GroenLinks):Dat laatste betwijfel ik, maar dat moeten we nog maar eens nazoeken. Het
lijkt mij heel interessant als de minister hierop eens reageert, want ik ben
het volstrekt met u eens. Ik zou niet weten waarom dat niet geregeld zou worden.De heer Wijn (CDA):Mevrouw De Boer gaat ook nog om en dan creëren we wel een mogelijkheid.Ik heb nog een andere vraag. Is mevrouw Vos eigenlijk niet van mening
dat het energiebeleid weggehaald moet worden bij het ministerie van Economische
Zaken en dat het moet worden overgeheveld naar het ministerie van VROM? Uw
collega heeft min of meer al voor opheffing gepleit.Mevrouw Vos (GroenLinks):Ik vind dat een zeer interessante gedachte. Het mag duidelijk zijn, dat
ik niet tevreden ben met de wijze waarop deze minister het energiebeleid vorm
geeft. Het is absoluut interessant om daar eens naar te kijken.Voorzitter! Mijn fractie wil de minister vragen waarom zij niet het rendementscriterium
hanteert voor de afdrachtkorting, zoals dat tot dusverre ook werd gebruikt
voor het verlenen van subsidie? Dat criterium is nu al aangescherpt en wij
hebben begrepen, dat nogal wat bedrijven daardoor niet in aanmerking komen
voor deze afdrachtkorting. Wij verzoeken de minister om nu toch de criteria,
zoals zij indertijd zijn opgezet, te hanteren en deze inderdaad in de loop
der jaren aan te scherpen. Dat vind ik terecht, maar het zou jammer zijn als
een groot deel van het geld nu niet bij de bedrijven terecht kan komen. Wij
hebben namelijk begrepen, dat het absoluut nodig is voor die sector om toch
op zo'n 1,3 cent afdrachtkorting terecht te komen wil men de zaak een beetje
draaiende houden.Voorzitter! Wij kunnen ons veel voorstellen bij de bovengrens van 200
GWh WKK, maar hoe zal dit uitpakken in de huidige situatie waarin de WKK het
toch al zo moeilijk heeft? Betekent dit, dat geen nieuwe investeringen meer
worden gedaan in grootschalige WKK? Dat lijkt mij dan toch het geval te zijn.
Zal het ook betekenen, dat de bedrijven die nu grootschalige WKK hebben deze
installaties stil zetten en elders hun stroom vandaan halen? Kortom, wat zal
dit betekenen voor energiebesparing en het CO2-beleid? Is niet te overwegen
om tijdelijk iets in deze richting te doen? Ik krijg hierop graag een reactie
van de minister.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Voorzitter! Wij kunnen constateren aan het begin van deze nieuwe eeuw,
dat de afgelopen jaren de Nederlandse economie met gemiddeld 4% is gegroeid.
Wij constateren, dat Nederland volgens The Economist de eerste is op het gebied
van vestigingsklimaat. We behoren tot de toptien wat betreft de IT en in een
recent gepubliceerd rapport van de Economische commissie wordt de robuuste
groei van de Nederlandse economie nog eens benadrukt.Voorzitter! Deze economische prestatie van formaat is het resultaat van
een gedegen financieel-economisch beleid – budgettaire sanering –
van de regering en van inspanningen van werkgevers en werknemers. De inzet
van de productiefactor arbeid is van groot belang. De economie is met name
ook gegroeid door de bloei van onze financiële wereld en de ontwikkelingen
op de huizenmarkt.Wij moeten ons nu afvragen of de succesfactoren die de afgelopen jaren
onze economie en welvaart hebben bepaald, de komende jaren nog van kracht
zullen zijn. Daar gaat het om, regeren is tenslotte vooruitzien. Kan men zich
permitteren om het bedrijfsleven een cumulatie van wensen van de politiek
op te leggen? Ik geef enkele voorbeelden: deeltijdarbeid, betaald zorgverlof
en zondagsrust. Kunnen al deze zaken zomaar doorgaan? Koesteren wij ons onbeschermd
in de warme zon van de economische voorspoed en leren de gaten in het dak
ons niets omdat wij denken dat de zon voor altijd zal blijven schijnen? Of
horen wij aan de horizon een dreigend onweer rommelen, zoals vaak aan het
einde van een zomerse dag? Zijn er donkere wolken en, zo ja, welke?Bij deze begrotingsbehandeling wil ik dan ook de bedreigingen van de groeifactoren
die ons economische voorspoed hebben gebracht – de zogenaamde factor
driven groei – en tevens de kansen voor de nieuwe economie – de
zogenaamde innovation driven groei – aan de orde stellen. Sorry voor
de Engelse termen, voorzitter!De heer Van Dijke (RPF/GPV):Ik hoor achter mij fluisteren dat hier een schandpaal moet worden opgericht.De zegeningen voor de economie die u opsomt, mevrouw Voûte, zijn
voor een deel terecht. Maar waarom noemt u zaken die de samenleving tegemoetkomen,
noodzakelijke momenten van rust geven en in staat stellen andere verantwoordelijkheden
waar te maken, bedreigingen voor de economie? Wat is een grotere bedreiging
voor een economie dan een samenleving die burn-out, afgepeigerd langs de kant
ligt?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Ik heb gesproken over een cumulatie van factoren die op de rug van het
bedrijfsleven wordt gelegd. Ik vind dat winkels 's zondags open mogen zijn
en er langere openingstijden mogen zijn, maar het wordt het bedrijfsleven
onmogelijk gemaakt om mensen te vinden die kunnen en willen werken. De zaken
moeten wel met elkaar in verband worden bezien.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Ik ben het met u eens dat wij de zaken met elkaar in verband moeten bezien.
Maar ligt er wat u betreft geen verband tussen het enorme percentage mensen
dat met burn-out of stress in de WAO verzeild raakt en de enorme hectiek in
de economie? U legt eenzijdige verbanden.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Dat is een aparte discussie. De vraag is inderdaad, of het alleen met
werken te maken heeft of dat er ook hele andere factoren spelen. Dat is sociologisch
en psychologisch heel interessant, maar daarvoor kunnen wij wel een avond
uittrekken.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Dat is niet mijn bedoeling. Maar als u dan verbanden legt, ook in cultureel-sociologisch
opzicht, moet u niet zo ontzettend blauw-liberaal eenzijdig zijn, maar proberen
wat evenwichtiger te zijn.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Blauw is de kleur van het evenwicht, mijnheer Van Dijke, dus wat dat betreft
zit het wel goed!De heer Hindriks (PvdA):U zult het met mij eens zijn, mevrouw Voûte, dat er wat knelpunten
zijn op de arbeidsmarkt. Ik hoop dat u het ook met mij eens bent dat het aantrekken
van vrouwen voor die arbeidsmarkt van groot belang is. Dan dragen maatregelen
die dat bevorderen, zoals zorgverlof en andere regelingen die wij hier besproken
hebben, ertoe bij dat de economie kan blijven op een groeipad van 3,5% en
meer. Uw eigen fractie heeft ermee ingestemd. Dan gaat het toch niet aan om
dat hier als een last voor het bedrijfsleven neer te zetten, zeker niet omdat
die regelingen ervoor zorgen dat bedrijven op een level playing field kunnen
concurreren zonder dat er sprake is van concurrentievervalsing?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Het betaalde zorgverlof en een aantal andere zaken komen uiteindelijk
gedeeltelijk op de rug van het bedrijfsleven terecht. Daar gaat het om. Wij
moeten niet denken dat in tijden van economische bloei alles maar op de rug
van het bedrijfsleven terecht kan komen. Daarvoor wil ik waarschuwen. Wij
moeten ervoor waken dat de rek eruit gaat en ervoor zorgen dat de groei van
de economie kan doorgaan. Als die rek eruit gaat – en dat risico bestaat –
zitten wij straks met lege handen.De heer Hindriks (PvdA):Wij moeten dus zorgen dat er voldoende ruimte is op de arbeidsmarkt en
dat daar mensen naartoe getrokken worden. Daar zijn regelingen voor nodig.
Om oneerlijke concurrentie te voorkomen, moeten die regelingen er voor iedereen
zijn. Ik ga ervan uit dat de VVD bij voorkomende gevallen in de toekomst op
dat punt met ons stemt.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Wij zijn ervoor om alle groepen die nu nog inactief zijn naar de arbeidsmarkt
te leiden. Ook zijn wij het erover eens dat daarvoor voorwaarden geschept
moeten worden, zoals het realiseren van kinderopvang. Wij moeten echter wel
bezien waar de verantwoordelijkheden liggen.Voorzitter! Wij ontvingen vorige week van de minister van Economische
Zaken de discussienota Bloei door kennis en keuze. Deze nota gaat met name
in op de kansen die liggen in de door innovatie gedreven economie. Het blijft
nu nog bij het leveren van achtergrondinformatie en het aanzwengelen van de
discussie over de economie van de 21ste eeuw. Het is goed dat de gehele samenleving
interactief bij die discussie wordt betrokken. Het komt dan ook aan op actie.
Samen met mijn collega Udo leg ik daarom namens de VVD-fractie tien actiepunten
op tafel, ter bestendiging van de economische groei. Ik maak voor deze punten
vanavond een tijdelijke website, die ik noem "www.economie.nl", waarbij www
staat voor werken, wijsheid en warmte. Warmte wordt op dit moment veroorzaakt
door de economische bloei.De kaft van de discussienota wordt overigens gesierd door de chrysant,
die in de snijbloementoptien op de tweede plaats staat. Dat mag toch niet
de ambitie zijn met deze nota? Wij gaan althans uit van de koppositie. Ik
denk dat ik op die manier de collega's van de Partij van de Arbeid onmiddellijk
aan mijn zijde heb, want de toppositie wordt ingenomen door de roos.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Ik wijs mevrouw Voûte erop dat het kweken van een chrysant van alle
bloemen ongeveer het meeste vergif nodig heeft om te kunnen groeien. Als dat
haar ambitie is, ziet het er slecht uit voor onze Nederlandse economie.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):De chrysant hebben wij inderdaad groot gekweekt in Nederland. Vroeger
was daarbij sprake van wat milieuvervuiling, maar tegenwoordig is dat anders.
Mijn chrysant groeit bijvoorbeeld met koemest, hoewel die af en toe ook niet
geheel vrij is van een milieuvervuilend effect. Laten wij in ieder geval gaan
voor de toppositie.Voorzitter! Mijn actiepunten zijn als volgt: 1. kenniseconomie, 2. marktwerking,
3. vestigingsklimaat en ondernemerschap, 4. industrie en welvaart, 5. innovatie,
6. energie, 7. toeristisch beleid, 8. flexibilisering arbeidsmarkt, 9. biotechnologie
en 10. WTO.Mijn eerste punt betreft de kenniseconomie. De komende jaren zullen vier
trends bepalend zijn voor onze economie, namelijk de individualisering, de
internationalisering, de vergrijzing en de ICT. In de kenniseconomie zal de
toegang tot informatie een prominente rol spelen, want kennis is kracht en
niet alleen macht. Een aandachtspunt hierbij is de toegang tot publieke kennis
te verbeteren. De doelstelling om 25% van de dienstverlening van de
overheid via elektronische weg te laten plaatsvinden, is volgens de plannen
van de Europese Commissie reeds achterhaald. Kan de ambitie van de Nederlandse
regering groter zijn? Kan er een versnelling worden ingezet?De versnelde totstandkoming van supersnelle infrastructuur voor internet
moet gestimuleerd worden. Ik wijs in dit verband op de glasvezel en Gigaport.
Het internetverkeer verdubbelt iedere honderd dagen. Haast is ook geboden,
omdat een internetjaar uiteindelijk vier maanden duurt. Sinds de officiële
start van Gigaport op 1 april 1999 is het internetverkeer zelfs al zes keer
verdubbeld.ICT-beleid is meer dan e-commerce en e-business. Het is van belang dat
publieke kennis op snelle en doelmatige wijze in de samenleving terechtkomt.
Deze kennis moet zich via het onder- nemerschap vertalen in producten en diensten
ten behoeve van de samenleving.Voorzitter! Nederland moet de echte digitale delta van Europa worden.
Wij ondersteunen dan ook de actiepunten van digitale delta 2. Wij vragen de
minister van Economische Zaken dan ook om samen met de minister van OCW een
nota over de kenniseconomie te maken, waarbij naast de economische aspecten
ook de sociale aspecten van de kenniseconomie aan de orde zullen komen, zoals
mijn collega Cornielje bij de begroting van OCW aan de orde heeft gesteld.
Alleen een kennisberaad op DG-niveau lijkt ons onvoldoende. Dat kregen wij
als antwoord van de regering. Wij willen meer, wij willen actie. In deze nota
zal dan aandacht besteed moeten worden aan de samenhang van innovatie, kennisdiffusie,
toegang tot kennis, maar ook aan cultuur. Waarom noem ik cultuur? Wij hebben
geconstateerd dat er een grote relatie ligt in een nieuwe kenniseconomie tussen
cultuur en economie, tussen cultuur en de IT-sector.De heer Hindriks (PvdA):Dit is interessant. Mag ik van u een amendementje verwachten op dat onderwerp?
Gaan we binnen de EZ-begroting wat ruimte maken voor de cultuursector in Nederland?
Dat ondersteun ik!Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Bij voorbaat dank! Misschien mag ik u herinneren aan het feit dat ik al
twee jaar geleden, bij de behandeling van de EZ-begroting, op het gebied van
cultuurtoerisme een motie heb ingediend op dit onderdeel. Wat is terechtgekomen
van die motie, die gaat over een revolving fund tussen cultuur en economie?
Wil hij dat fonds echt vullen met de 5 mln. waarom ik gevraagd heb?De heer Hindriks (PvdA):Om cultuurtoerisme te bedrijven, moet er eerst goede cultuur zijn. Dan
lijkt het mij buitengewoon nuttig als EZ meehelpt om in die cultuur te investeren,
vooral in de basiscultuur, omdat daar de groei naar de top begint. Verder
denk ik aan de innovatieve cultuur. Het lijkt mij buitengewoon interessant
als de VVD komt met een amendement, binnen de EZ-begroting, waarmee ruimte
wordt gemaakt voor investeringen in de cultuur in dit land.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Ik heb net aangegeven dat ik al een motie heb ingediend, met name om een
revolving fund op dit gebied te krijgen. Ik wacht de regering af, die daarmee
nu een tijdje bezig is. Ik spreek de staatssecretaris aan op de invulling
daarvan.Want wat signaleren wij in de ontwikkeling van de kenniseconomie? Wij
kunnen constateren dat door de ontwikkelingen rondom Amsterdam een grote bloei
ontstaat in de verhouding tussen economie en internet. Die hele internetsector
groeit en bloeit, omdat mensen met creatieve ideeën worden aangetrokken.
Ik vraag de regering om naar het voorbeeld van Engeland een taskforce in te
stellen voor een kwalitatief hoge content in de IT-sector, gerelateerd aan
de cultuur. In het Verenigd Koninkrijk heet dat de creative industry taskforce,
die een interessante bijdrage kan leveren aan het verkrijgen van synergie
tussen IT en creatieve producenten. Amsterdam blijkt dat te hebben. Deze analyse
en die ontwikkeling zouden wij willen doorvoeren naar de rest van Nederland.Voorzitter! Ik klik op mijn website "actie marktwerking" aan. Liberalisering
en privatisering moeten door de regering zorgvuldig worden uitgevoerd. De
lessons learned van dergelijke operaties uit het verleden moeten daarbij nadrukkelijk
worden meegenomen, maar zij mogen niet leiden tot koudwatervrees. Ik wijs
op de privatisering van Schiphol en de RLD en alles wat ons nog te wachten
staat. Ik vraag de regering een analyse te maken van de privatiseringen tot
nu toe. Ik doel op een soort sterktezwakteanalyse van het liberaliserings-
en privatiseringsproces, en dan uiteindelijk met kracht vooruit een versnelling,
zoals de OESO aangeeft dat de economie moet doen.De heer Wijn (CDA):Ik vind dit een heel interessante gedachte van mevrouw Voûte. Eigenlijk
zegt zij: we moeten er nog eens goed naar kijken, waarna we onze lessen moeten
leren. Zegt zij dan ook dat tot die tijd even moet worden gewacht met verdere
privatiseringen?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Nee, dat hoort u mij niet zeggen. Ik zeg wel dat een regering en overheid
moeten leren van al de processen die in het verleden hebben gespeeld. Want
als je niet leert van die lessen, maak je elke keer weer opnieuw de fout.
Ik zeg ook: juist zoals de OESO aangeeft, moeten wij door, maar het is op
dit moment ook interessant om een analyse te maken van wat succesvol is geweest.
Denk in dit verband aan de telecomsector, die buitengewoon succesvol is geweest.
De prijzen in die sector zijn met 50% gedaald. Dat soort successen wil ik
graag vertalen naar nieuwe processen.De heer Wijn (CDA):Die telecomsector heeft zich door de technologische ontwikkelingen natuurlijk
zo goed ontwikkeld; dat ben ik helemaal met u eens. Maar u zegt dat we lessen
moeten leren en fouten niet mogen herhalen. Dan zou ik zeggen: maak die analyse
heel goed, en wacht bijvoorbeeld met Schiphol tot je een echt goede analyse
hebt. U wilt toch niet dat we weer brokken maken?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Ik geef een voorbeeld. Gisteravond is de marktwerking in de gezondheidszorg
aan de orde geweest. Als dat goed gedaan wordt, is dat een zeer nuttig proces.
Drie jaar gelden is de privatisering van de thuiszorg een drama geworden omdat
het liberaliseringsproces niet goed is ingezet. Eerst hadden hier democratisch
de kwaliteitseisen vastgesteld moeten worden. Vervolgens kun je de
markt haar gang laten gaan, mits er een toezichthouder is. Het ministerie
van Economische Zaken heeft een goede nota opgesteld over liberalisering en
privatisering. Daarin worden de uitgangspunten voor een goed beleid terzake
geformuleerd. Ik pleit ervoor dat deze uitgangspunten ook op andere departementen
worden gehanteerd.De heer Wijn (CDA):Eén van de andere departementen is Verkeer en Waterstaat. Er moet
dus eerst geliberaliseerd worden voordat er geprivatiseerd kan worden. Wat
is bijvoorbeeld de volgorde bij Schiphol? Wat moet daar eerst geliberaliseerd
worden voordat tot privatisering kan worden overgegaan?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):In dergelijke processen zijn verschillende fasen te onderscheiden. Bij
Schiphol moeten de toegankelijkheid en de bereikbaarheid gewaarborgd worden.
Daarbij moeten ook kwaliteitsnormen ontwikkeld worden. In dit kader is de
relevante markt essentieel. Die markt is niet alleen Nederland, maar ook Europa
en misschien wel de gehele wereld. ik pleit ervoor, dit soort zaken goed uit
te werken bij het liberaliseringsproces van Schiphol. Gebeurt dit niet, dan
zitten wij met de brokken.De heer Vendrik (GroenLinks):Hetgeen u aan de minister vraagt, is eigenlijk al gedaan door de Teldersstichting
in haar analyse van tien jaar privatiseringsbeleid. In die analyse worden
overigens vrij harde conclusies getrokken. Welke les leert u uit het rapport
van deze stichting?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Wij moeten hier democratisch de voorwaarden voor liberalisering en privatisering
vaststellen. Ik noem nogmaals toegankelijkheid, bereikbaarheid, kwaliteit
en keuzevrijheid. Vervolgens moet er een toezichthouder worden ingesteld.
Dat wordt nog wel eens een enkele keer vergeten. Wij dienen na te gaan wat
er in het verleden verkeerd is gegaan om het de volgende keer goed te kunnen
doen. Als wij uit verleden leren, kan er een buitengewoon innovatieve ontwikkeling
plaatsvinden. Dan krijgt de consument keuzevrijheid en kwaliteit tegen een
lagere prijs. Ik sta hierin niet alleen. De OESO geeft aan dat elk land in
Europa dit proces met vaart moet voortzetten, omdat er anders een soort lamlendigheid
overblijft.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik vraag mij af waarom de minister nog een analyse moet maken, want u
heeft de oplossing al. Ik kom nog even terug op het rapport van de Teldersstichting.
Dit was bepaald niet juichend over de resultaten van het privatiserings- en
liberaliseringsbeleid. Er werd ook gewezen op de stugheid van de economische
orde en op het gebrek aan maakbaarheid in dit opzicht. Het is interessant
dat men dit debat vanuit een liberaal perspectief wil voeren. Wilt u op dit
rapport reageren? Ik stel mij voor dat u meer hecht aan een rapport van een
stichting die u zeer na staat dan aan hetgeen de oppositie op dit punt te
melden heeft. Wat u nu zegt, klinkt mij wel erg bekend in de oren.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Wij bestuderen al de rapporten van ons wetenschappelijk bureau buitengewoon
goed. Wij zullen de lessen daaruit toepassen.De heer Hindriks (PvdA):Eén van die lessen is ongetwijfeld dat er eerst voor een goede
marktwerking gezorgd moeten worden. Wij wachten nog steeds met smart op de
resultaten van het MDW-project inzake genees- en hulpmiddelen. Ik hoop dat
ik u aan mijn zijde vind als ik het kabinet oproep om daar snel mee te komen.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Ik kom daar nu zelf ook op, want ik wil nog drie punten behandelen in
het kader van het hoofdstuk "marktwerking". Ik noem allereerst het evalueren
en een goede toepassing van de lessen die uit het MDW-traject kunnen worden
getrokken. Wij zouden dan ook willen vragen om nog meer projecten in de gezondheidszorg
in de MDW op te pakken en met name aandacht te besteden aan de concurrentie
c.q. niet-concurrentie tussen ziektekostenverzekeraars. Daar moet ook nog
iets aan verbonden worden: de relatie tussen de ziektekostenverzekeraars en
de toeleveranciers. Die toeleveranciers lijken namelijk nog wel eens in de
klem te komen door een machtspositie van ziektekostenverzekeraars.De heer Hindriks (PvdA):Mevrouw Voûte vraagt om nieuwe projecten. Dat is natuurlijk allemaal
prachtig. Maar ik heb altijd geleerd dat je eerst de dingen die je onderhanden
hebt, op een goede en nauwkeurige manier moet afmaken voordat je aan allerlei
nieuwe dingen begint. Nogmaals, wij wachten met smart op de uitkomsten van
het MDW-project geneesmiddelen en hulpmiddelen. Ik hoop eigenlijk dat mevrouw
Voûte mijn verzoek steunt om die uitkomsten binnen de kortste keren
te hebben.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Daar hoef ik de heer Hindriks niet in te steunen, want dat hebben wij
al meermalen gezegd. Daar moet inderdaad vaart achter gezet worden.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik wil een vraag stellen over het MDW-project dat mevrouw Voûte
net heeft voorgesteld. Is het niet gewoon eerst aan de politiek, aan ons allemaal,
om een structuur te ontwerpen voor de toekomstige gezondheidszorg? Vervolgens
zou pas aan de minister van Economische Zaken moeten worden gevraagd of in
een bepaalde situatie een MDW-project nodig is. Nu vergeten wij het principiële
debat over het functioneren van de gezondheidszorg, dat langzamerhand toch
tot een finale gebracht moet worden, of er überhaupt sprake moet zijn
van marktwerking, en waar dan en tussen wie en met wie. Is dit niet de omgekeerde
weg?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Voorzitter! Ik denk dat beide moeten worden gedaan. Je moet ervoor zorgen
dat in de gezondheidszorg veel meer vraaggericht wordt gehandeld. Wij hebben
daar zelf een interessant rapport over uitgebracht: "kies eens voor keuze".
Ik kan dat interessante rapport aanbevelen. Voorts spelen ziektekostenverzekeraars
wel een belangrijke rol in de gezondheidszorg, maar hun positie kan op zich
privaat heel goed onder de loep worden genomen.Ik kom te spreken over de moder- nisering van het mededingingsbeleid.
Kan de regering meer duidelijkheid geven over de mogelijkheden of de onmogelijkheden
van samenwerkingsverbanden tussen bedrijven binnen en buiten de branches?
Het is ons bekend dat de fusiedrempel voor grote bedrijven aanzienlijk omhoog
wordt gebracht, overeenkomstig het Europese mededingingsbeleid.
Bij samenwerkingsverbanden is het van 30 mln. naar 60 mln. gegaan. Wij willen
de minister vragen of de regeling ten behoeve van het MKB ook kan worden opgetrokken,
van 2 mln. naar 4 mln. en van 10 mln. naar 20 mln. Immers, het gaat in een
netwerksamenleving ook om netwerken tussen bedrijven. En als het niet echt
concurrentievervalsend is, zou daarnaar gekeken moeten worden.Wij willen tevens aandacht vragen voor het MDW-project vervoer over water,
waarover mijn collega Weekers vorige week een motie heeft ingediend.Voorzitter! Verdere liberalisering en privatisering zijn ook nodig in
de Europese lidstaten. Het is noodzakelijk teneinde de concurrentiepositie
van Europa te waarborgen ten opzichte van de Verenigde Staten. Dat heeft ook
alles te maken met de positie van de euro. Hoe krachtiger de economie is,
hoe krachtiger de euro. Vervolmaking van de interne markt moet met kracht
worden voortgezet. Kan de minister ingaan op de concurrentiepositie van Nederland
op fiscaal gebied? Kan zij een overzicht geven van de stand van zaken van
onder andere vennootschapsbelasting en kapitaalbelasting, zoals die door andere
landen worden ingezet om hun concurrentiekracht te versterken?Voorzitter! Het vierde punt op mijn website is de actie vestigingsklimaat
en ondernemerschap. Het is van belang dat de regering op het ogenblik bezig
is met de gestroomlijnde stimuleringsinstrumenten. Wij willen vragen om een
elektronische kennisparaplu, een elektronisch kenniscentrum, bij die stroomlijning
te betrekken, waarbij uiteindelijk alle instrumenten via één
druk op de knop gezien kunnen worden. Dan hoeft de ondernemer niet langs alle
verschillende loketten te gaan. Er moet één loket zijn. Wij
willen dat dit elektronische kenniscentrum interactief is, opdat men inderdaad
ook antwoord kan krijgen op de vragen.Wij vragen voorts om bij de terugdringing van de administratieve lasten
een databank in te stellen waaruit toezichthouders alle openbare gegevens
kunnen verkrijgen teneinde de administratieve lasten ook echt te verlagen.
Het is immers bekend dat 25% van de bedrijven nog steeds last heeft van de
hoge administratieve lasten.De heer Wijn (CDA):Erkent mevrouw Voûte dat de administratievelastendruk nog steeds
stijgt? Is zij het met ons eens dat het goed zou zijn om in de begrotingscyclus
de ontwikkeling van de administratievelastendruk integraal mee te nemen?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Men geeft die signalen, maar het is nog niet echt duidelijk. Het zou wel
zorgelijk zijn. LNV schijnt de reductie van de administratieve lasten bijvoorbeeld
nog niet in kaart te hebben gebracht. Wij zouden het waarderen als bij de
begroting een overzicht wordt gegeven, zodat op de derde woensdag van mei
de output gemeten kan worden.De heer Wijn (CDA):Precies. Wij moeten het dus gewoon integreren in de begrotingscyclus.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Dat is een principe dat ik altijd heb voorgesteld. Ik ben dus blij dat
de heer Wijn ons daarin steunt.De heer Hindriks (PvdA):Ik heb de minister recentelijk iets anders horen zeggen. Zij zei namelijk
dat het niet zo gemakkelijk is in te passen in VBTB. Zij deed ook een ander
voorstel. Ik speel daar een beetje op in door te zeggen dat zij ons een overzicht
van de taakstellingen per departement moet geven. Dat zou ik op heel korte
termijn willen hebben. Dan kunnen wij het ook in mei meenemen. Is mevrouw
Voûte daarvoor of wil zij het echt in de begroting boeken?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Het stond nu niet in de begrotingen, maar ik denk dat het buitengewoon
nuttig is als alle departementen nu alsnog hun plannen laten zien en dat wij
op de derde woensdag van mei als Kamer gaan kijken wat alle departementen
hebben gedaan, wat zij gaan doen en wat de outputmeting is. Vervolgens vragen
wij de minister of alle departementen dat inderdaad in de begroting willen
opnemen.De heer Hindriks (PvdA):Via een overzichtsconstructie.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Ik vind dat alle departementen zelf verantwoordelijk zijn. Een coördinerend
minister kun je dat niet allemaal toeschrijven. Ik vind dat die departementen
dat zelf moeten doen. Dan kunnen alle Kamerleden die dat willen daarop wijzen
bij de begrotingsbehandeling. Dan hoeft het niet alleen vanuit Economische
Zaken te komen.De voorzitter:Ik heb de heer Wijn net misschien tekortgedaan. Heeft hij nog behoefte
om te reageren?De heer Wijn (CDA):Nee, dank u, voorzitter.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Voorzitter! Er is een probleem in Nederland met starters en doorstarters.
Wij hebben steeds meer starters gekregen dankzij een stimulerend beleid van
de regering. Toch blijkt nog steeds dat er niet voldoende doorstarters zijn.
Kan de regering in een overzicht aangeven waar de belemmeringen liggen in
Nederland bij het doorstarten?Ik kom aan mijn vijfde punt. Dat is industrie en luchtvaart. Er moet een
betere aansluiting komen tussen het produceren in de oude economie en de mogelijkheden
van de nieuwe economie. Daarom vinden wij het belangrijk dat ons bedrijfsleven
betere toegang krijgt tot publieke kennis. Ik vraag dan ook aandacht voor
een speciaal innovatief cluster en dat is het cluster van ruimtevaart en vliegtuigen.
Is de samenwerking tussen ESA en het innovatieve MKB verbeterd? Kan de minister
daar een overzicht van geven?De civiele vliegtuigontwikkeling in Nederland is kansrijk. De minister
heeft gevraagd om een rapport van het NIVR. Dat toont aan dat de vliegtuigindustrie
na de ondergang van Fokker op eigen kracht als een soort feniks uit zijn as
is herrezen. De sector maakt weer substantiële omzetten; de vliegtuigindustrie
trekt aan. Een extra investering in R&D kan deze thermiek nog eens extra
vaart geven. Kan de minister erop toezien dat innovatie in deze sector gewaarborgd
wordt?Het zesde punt is de actie innovatie. Het gaat om technologische topinstituten.
Wij vragen de minister om te stimuleren dat bij al die TTI's, het telematica-instituut,
het voedingsinstituut, ook starterfaciliteiten komen, opdat de spin-off van
die knowhow in de samenwerking terechtkomt bij starters. Kan bij het
telematica-instituut 50 mln. worden ingezet ten behoeve van projecten gericht
op het MKB en kan dat worden ingezet bij Voorjaarsnota. Wij hebben er al over
gesproken bij de algemene beschouwingen en wij zouden dat graag gerealiseerd
zien. Het is mij bekend dat het telematica-instituut buitengewoon interessante
projecten heeft, gericht op het MKB.Van belang in de kenniseconomie is dat het ondernemerschap wordt gestimuleerd
in het beroepsonderwijs en het hoger onderwijs. Wij zijn er dan ook voor om
ondernemersmodules te introduceren op alle niveaus van het onderwijs. Wat
vindt de minister daarvan? Wij vragen met name aandacht voor meer vakmanschap
in MBO en VMBO, maar ook om daar het ondernemerschap te introduceren. Het
is mij bekend dat de richting "small business" van de Haarlem Business-school
buitengewoon succesvol is. Een volgende vraag over innovatie: zal de Nederlandse
regering bij de Innovatieraad in Stockholm met ambitie de nieuwe agenda kunnen
becommentariëren? Kan de regering van tevoren aan de Kamer mededelen
welke actiepunten voor innovatie naar voren worden gebracht? Voor Lissabon
was een buitengewoon interessante bijeenkomst in Noordwijk. Zal de minister
weer net zoveel ambitie tonen? Een extra gulden stimulering van technologiegebruik
in het midden- en kleinbedrijf levert op termijn ƒ 10 op. Wij vinden
dat interessant in het kader van het recente meetinstrument dat de minister
aan de Kamer heeft gestuurd. Graag zouden wij zien dat hieraan aandacht wordt
besteed.Ik kom bij de energie. Kan een milieumonitor versneld tot stand komen,
waarbij zowel het gedrag van de burgers en bedrijven wordt onderzocht als
de effecten van ecotaks en ROB op het milieu? De ROB en ecotaks moeten tenslotte
resultaat hebben. Wij hebben het voortdurend over input en output bij de VBTB.
Kan er een versnelde milieumonitor plaatsvinden?De heer Vendrik (GroenLinks):Geldt dat misschien ook voor de waaier aan milieusubsidies? Het is allemaal
te veel om op te noemen: afdrachtverminderingen, positieve prikkels, via de
fiscaliteit. Kunnen wij daarbij ook niet wat strenger in de leer worden? Kan
het kabinet niet beter pas overgaan tot dat soort faciliteiten, met name voor
het bedrijfsleven, nadat bewezen effecten in beeld zijn gebracht?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Dat is buitengewoon interessant. Wij vinden dat instrumenten alleen moeten
worden ingezet als zij daadwerkelijk innovatie en milieutechnologie bevorderen.
Inderdaad moet er een zekere stroomlijning plaatsvinden, want soms ziet men
door de bomen het bos niet meer.Met betrekking tot de duurzame energievoorziening bereiken ons signalen
dat bij de WKK onderuitputting plaatsvindt. Kan de minister hierover duidelijkheid
geven? Hoe wil zij dit voor het milieu belangrijke instrument inzetten?De heer Wijn (CDA):Vindt u dat een bedrijf dat met een WKK-installatie stroom opwekt, een
lijntje mag leggen naar een ander bedrijf en daaraan stroom mag verkopen?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Dat kan bij de liberalisering van de duurzame energiemarkt worden bekeken.
Wij pleiten daarom ook voor versnelde liberalisering.De heer Wijn (CDA):Uw antwoord is dus "ja".Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Het zou interessant zijn, maar daarvoor moet wel versneld aan de voorwaarden
voor de liberalisering van de duurzame energiemarkt zijn voldaan.De heer Wijn (CDA):Aan welke voorwaarden denkt u? Je zou toch zeggen dat dit heel simpel
is te regelen: het ene bedrijf wekt energie op met WKK en levert die gewoon
aan zijn buurman.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Volgens de huidige wet is dit een probleem. Wij moeten dus bekijken hoe
wij dit, bij versnelde liberalisering, kunnen oplossen. Als wij bij de versnelde
liberalisering u aan onze zijde zullen vinden, dan komen wij een eind.De heer Wijn (CDA):Laten wij in ieder geval op dit punt gezamenlijk optrekken, want dit stukje
kunnen wij liberaliseren.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Dank u wel. Dat is al heel wat.Bij de stimulering van windenergie blijken wij steeds op nieuwe problemen
te stuiten. Creativiteit is hierbij ook noodzakelijk. Het idee van onze astronaut
Wubbo Ockels, om windmolens op een hoogte van 1 à 2 kilometer te plaatsen,
is interessant. Ik vind dat dit soort innovatieve ideeën maar eens goed
moet worden bekeken. Over Wubbo Ockels gesproken: hoe staat het met de maanenergie?
Ik heb begrepen dat daar waterstof in grote hoeveelheden aanwezig is, die
op aarde kan worden ingezet als duurzame energiebron.Mevrouw De Boer (PvdA):Die ideeën van windenergie op heel nieuwe plaatsen zijn prachtig.
Maar vindt u die vlucht naar voren bij windenergie ook niet een van de problemen?
Laten wij nu maar gewoon aan de gang gaan met windmolenparken. Al die prachtige
innovatieve ideeën zijn vluchtpogingen die voorbijgaan aan de oplossing
van problemen waar wij nu voor staan: gewoon clusters van windmolens realiseren.
Dat is prozaïsch werk, maar het moet wel gebeuren. Ockels mag best andere
dingen blijven doen.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Natuurlijk moeten wij in Nederland hierop inzetten. Wij hebben veel wind
en het ligt dan ook voor de hand om naar de goede locaties te zoeken. Mevrouw
De Boer gaf echter zelf al aan waar de problemen liggen. Die liggen op het
gebied van de ruimtelijke ordening, bij de mensen zelf en bij de provincies.
Wij zullen er echter op de een of andere manier voor moeten zorgen dat het
voor elkaar komt.Waar wij eigenlijk nog sterker op zouden moeten zetten, is zonne-energie.
Wellicht noemt mevrouw De Boer dat ook een vlucht naar voren, maar daar is
wel degelijk sprake van heel kansrijke ontwikkelingen. Dat geldt overigens
ook voor kernenergie, maar ik weet dat zij het daarmee niet helemaal eens
is.Mevrouw De Boer (PvdA):Die laatste mogelijkheid is echt een open deur en daar zal ik dan ook
maar niet op reageren.Weet mevrouw Voûte wat de prijs van zonne-energie per kilowattuur
is? Dat is ƒ 1,35. Bij windenergie is dat gemiddeld 10 cent en bij
fossiele energie tussen 8 en 10 cent. Dat zijn onvergelijkbare
grootheden. Ik ben een groot voorstander van het voorzetten van het beleid
van de minister voor zonne-energie, maar wij moeten daarbij beseffen dat de
huidige problemen bij windenergie oplosbaar zijn. Wij moeten daarmee dan ook
gewoon aan de gang gaan. Ik begrijp dat ons plan "Windenergie voor de wind"
op de warme steun van mevrouw Voûte kan rekenen en dat betekent dat
dit plan op korte termijn kan worden gerealiseerd.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Mijn fractie is altijd een voorstander van goede plannen. Ik herhaal echter
dat mevrouw De Boer ook zelf op de praktische problemen heeft gewezen. Dat
neemt niet weg dat wij hieraan moeten werken.Mevrouw Vos (GroenLinks):Mevrouw Voûte is een voorstander van een vraaggestuurde markteconomie.
Vindt zij dan ook niet dat de consumenten van energie moeten kunnen weten
wat zij voor soort stroom zij kopen? Is zij het verder met mij eens dat stroom
zodanig moet worden geëtiketteerd, dat de consument kan zien met wat
voor soort stroom hij van doen heeft?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Op den duur zal dat zeker mogelijk worden en dan kan de klant kiezen.
Het is immers heel goed mogelijk om klanten hierover te informeren.Mevrouw Vos (GroenLinks):Moeten wij hier niet heel snel mee beginnen als wij het er allemaal over
eens zijn dat de consument keuzevrijheid moet hebben? Moeten de producenten
en leveranciers van stroom niet worden verplicht om hun stroom van een label
of een etiket te voorzien?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Ik denk dat producenten de taak hebben om hun klanten goed te informeren.
Dat horen producenten te doen, want de klant moet kunnen weten wat hij koopt.
Als een producent dat niet doet, kan de klant dat tegenwoordig ook afdwingen.
Op deze manier moet het dus zeker kunnen, maar als het wordt gestimuleerd,
vind ik dat ook prima. Certificering en informatie horen immers bij een moderne
samenleving.Mevrouw Vos (GroenLinks):De realiteit is dat alleen de klant van groene stroom weet wat hij koopt.
Voor alle vormen van atoomstroom en fossiele stroom geldt dat niet. Leveranciers
zijn ook niet bereid om uit zichzelf hun klanten hierover te informeren. Met
het oog hierop blijft het de vraag of de overheid niet aan zet is en ervoor
moet zorgen dat een systeem in het leven wordt geroepen dat garandeert dat
de consument over deze informatie kan beschikken.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Consumenten bundelen zich in bonden en dergelijke. Zij zijn dan ook heel
goed in staat om zaken af te dwingen. Het interessante aan de liberalisering
van deze markt is dat producenten zich in de toekomst klantgericht zullen
moeten opstellen. Daardoor wordt het mogelijk om te kiezen voor de leverancier
van groene stroom. Dat is de reden waarom wij pleiten voor de versnelde liberalisering
van de elektriciteitsmarkt.Mevrouw Vos (GroenLinks):Het blijft toch merkwaardig dat men op dit moment alleen maar voor groene
stroom kan kiezen. Ik zie op geen enkele manier in hoe klanten op dit moment
iets zouden kunnen afdwingen. Mevrouw Voûte is het met mij eens dat
het uiteindelijk om de informatieverstrekking en de keuzevrijheid van de klant
gaat en dat roept toch de vraag op waarom zij niet bereid is om de overheid
een rol toe te kennen en haar op te dragen ervoor te zorgen dat de betrokken
bedrijven het op een goede manier regelen.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Producenten en leveranciers zullen hun klanten keuzevrijheid kunnen bieden
als de markt eenmaal is geliberaliseerd. In 2002 is het MKB vrij in zijn keuze
en in 2004, maar misschien ook al eerder, heeft ook de consument die vrijheid.
Over twee à drie jaar zullen de leveranciers dus moeten gaan concurreren
op dit soort zaken en dan kan de klant dit wel degelijk afdwingen. Ik denk
dat dit een heel interessante ontwikkeling is en dat de overheid er niet voor
moet kiezen om dit op te leggen.Voorzitter! Ik ben buitengewoon verheugd dat de staatssecretaris bij de
aanbieding van zijn integrale aanpak van het toerismebeleid de Kamer heeft
beloofd om de kwaliteit van het toerisme te zullen bevorderen. Ik las verder
met veel genoegen dat de staatssecretaris zich bij het in ontvangst nemen
van het plan van aanpak voor het toerisme van het MKB heeft uitgesproken voor
een omzetgroei van 50%. Wij vragen dan ook of de staatssecretaris wil bevorderen
dat de stichting Recreatie deel kan uitmaken van TRN. Dan ontstaat een mooi
geïntegreerd beleid.Economie en sport hebben veel met elkaar te maken. Ik denk aan het imago
en de score van Nederland bij de Olympische spelen. Op welke wijze kan EZ
een rol spelen bij bijvoorbeeld de bouw van sportaccommodaties voor topsportevenementen
en de invoering van ICT bij sportbonden?Op internet staat een bericht van BZ: Nederland is voor veel buitenlanders
nog altijd het land van die tulpen, molens en klompen. Dit blijkt uit een
onderzoek in opdracht van BZ. Het rapport geeft aan dat een nieuw imago voor
ons land nodig is. Wij pleiten ervoor dat dit nieuwe imago ontstaat op het
gebied van kennis, economie, innovatie en andere zaken.Dan wil ik spreken over de actie flexibilisering arbeidsmarkt. Tot nu
toe ging het om innovatie en nieuwe kansen, maar nu vormt de arbeidsmarktproblematiek
een reële bedreiging. De krapte op de arbeids- markt laat zich overal
voelen, van de kermissector tot de IT-sector, van detailhandel tot gezondheidszorg.
De huidige krapte maakt dat de economische groei niet haar volledige potentieel
kan bereiken; 0,3% krapte veroorzaakt 1% minder economische groei. Een ander
gevaar dat hiermee samenhangt, is de grote druk van de lonen. Hoge lonen zijn
inderdaad desastreus. Bovendien gaan de belastingen volgend jaar naar beneden,
zodat een looneis van 3,5% redelijk is. Men zou dus in het najaarsoverleg
kunnen inzetten op een aantal zaken.De voorzitter:U hebt nog één minuut spreektijd.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Wij moeten ervoor zorgen dat de participatie in Nederland omhoog gaat.
Nederland kent 54% participatie tegen 58% in Europa en 70% in de VS. Wij moeten
ervoor zorgen dat de arbeidsproductiviteit stijgt. Daarin loopt Nederland
ook achter. Wij willen inzetten op een nieuw instrument en
dat is de ICT, zowel voor de arbeidsproductiviteit als voor andere zaken.
Het CPB geeft aan dat dit kansrijk is. Wij vragen de minister op deze punten
oplossingen aan te dragen. Ook vragen wij bij het najaarsoverleg met de sociale
partners in te zetten op modernisering van het akkoord van Wassenaar. Wij
moeten leren van de lessen uit het verleden. De winstelementen van loonmatiging
moeten worden gehandhaafd, maar de arbeidstijdverkorting die toentertijd is
ingezet om met name de werkloosheid te bestrijden dient nu te worden bezien
in het licht van de huidige krapte op de arbeidsmarkt. Gekeken moet worden
naar arbeidsduurverlenging op vrijwillige basis.De heer Wijn (CDA):Op vrijwillige basis; dat maakt het verhaal volstrekt anders. Ik wilde
namelijk de conclusie trekken dat de VVD wil dat mensen langer gaan werken,
zowel in uren als in jaren.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Ik zal u cijfers geven. In Nederland, qua arbeidsparticipatie en arbeidsduur,
wordt gemiddeld 1400 uur gewerkt. In de rest van Europa is dat 1700 uur en
in de VS betreft het 2000 uur. Dat verschil maakt dat wij met knellende problemen
op de arbeidsmarkt te maken hebben. Het wordt tijd dat de beweging die wij
maakten tijdens een periode van grote werkloosheid – dat wil zeggen:
arbeidsduurverkorting en andere zaken – nu de andere kant op gaat, zodat
wij kunnen bezien hoe wij de arbeidsmarkt kunnen redden. Een grote winst daarbij
ontstaat als mensen langer werken. Het schijnt dat bij 4 uur méér
werk het hele probleem van krapte al is opgelost. Dit geeft ook het voordeel
dat mensen aan de onderkant van de arbeidsmarkt een substantiële inkomstenverbetering
hebben.De heer Wijn (CDA):Dus uw pleidooi is: schaf de ATV af.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Bijvoorbeeld.De heer Vendrik (GroenLinks):Als ik zo'n vergelijking hoor met de arbeidsmarkt in de VS, heb ik de
behoefte naar voren te brengen dat de lonen in sommige staten van de VS zo
laag zijn geworden, dat mensen absoluut gedwongen zijn om minimaal 2000 uur
per jaar te werken, omdat ze anders geen bestaansminimum bereiken.En dan nu mijn vraag. Een van de fascinerende problemen van de Nederlandse
economie van vandaag is dat de groep nieuwe rijken zeer snel vervroegd uittreedt.
Het wordt de komende jaren alleen maar erger. Wij hebben daar in het debat
met de minister van Sociale Zaken over arbeidsmarktparticipatie ook al aandacht
voor gevraagd. Die groep nieuwe rijken bestaat uit mensen die cashen op hun
45ste en vervolgens vertrekken.De voorzitter:Uw vraag is?De heer Vendrik (GroenLinks):Het is een groep die in gewicht snel toeneemt en die onze performance
op het gebied van de arbeidsparticipatie neerwaarts beïnvloedt. Wat is
het beleid van de VVD ten aanzien van deze groep?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Wij hopen een zodanig vestigings- en ondernemingsklimaat in Nederland
te hebben dat degenen die zo snel cashen, zoals de heer Vendrik dat noemt –
dat is overigens niet de groep die mij zeer in het bijzonder aanspreekt, want
dat is de groep die werkt – toch zullen doorgaan. Vaak zijn zij erin
geïnteresseerd om te investeren in nieuwe bedrijven. Dan blijven zij
hier. Zij zorgen er dan voor dat er nieuwe ontwikkelingen plaatsvinden. Dat
zou ik graag wensen. Maar het is wel hún keuze.De heer Vendrik (GroenLinks):Het interessante van dit nieuwe fenomeen is dat zij dit niet doen. Zij
keren zich af van de arbeidsmarkt. Zij nemen hun geld mee en zij gaan vervroegd
rentenieren. Dat is hun positie. De VVD maakt altijd een groot punt van de
positie van ouderen, allochtonen, WAO'ers, enz. Als mevrouw Voûte werkelijk
haar eigen doelstellingen op het gebied van arbeidsparticipatie, met name
voor oudere werknemers, serieus neemt, moet zij goed nadenken over deze ontwikkeling.
Wat zij aan de ene kant wint door mensen de arbeidsmarkt op te lokken, is
zij aan de andere kant weer kwijt. Het saldo is nul. Waar blijft zij dan met
haar verhaal dat mensen langer moeten werken, meer moeten werken? Voor welke
groep heeft dat gevolgen? Welke groep laat zij dan per ongeluk ongemoeid?
Misschien is dat niet helemaal sociaal.Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Het is buitengewoon sociaal, omdat werken loont. Wij moeten er ook voor
zorgen dat werken loont. Daarom is het belastingplan voor de 21ste eeuw zo
interessant. Werken loont. Ik geef even een voorbeeld. Ik zal volgende week
de Baanjagerprijs overdragen aan een bedrijf dat drie jaar geleden is gestart,
door werklozen en mensen die in de WAO zaten een computer thuis te geven,
op voorwaarde dat zij zich zouden bekwamen in het computerwerk en op de arbeidsmarkt.
Dit initiatief speelt nu in 80 gemeenten in Nederland en 60% van de deelnemers
stroomt door naar de arbeidsmarkt. Dat is wat ik bedoel.De heer Hindriks (PvdA):Ik prijs mij gelukkig dat ik in een land leef waar wij een keuze kunnen
maken. Er zijn in dit land met name boven de CAO heel veel mensen die een
keuze maken voor heel veel uren werken. Zij werken veel meer uren dan de 1400,
1700 of 2000. Dat vind ik prima. Wat mij betreft mag dat. Het zijn ook mensen
die in veel gevallen na hun 50ste langzaam maar zeker minderen. Collega's
in het buitenland zijn jaloers op ons succes in de arbeidstijdverkorting.
Ik kan mij dan ook niet voorstellen dat mevrouw Voûte werkelijk van
mening is dat men met dwangmaatregelen mensen moet dwingen om langer te werken
voor minder geld. Ik kan mij wel voorstellen dat zij van plan is, mensen via
het ouderenbeleid, flankerend beleid of maatregelen die de arbeidsmarkt flexibeler
maken...De voorzitter:Ik verzoek u een korte interruptie te plaatsen. Op deze manier is het
een heel betoog. Er zijn al heel veel interrupties geweest die op betogen
leken. U moet een korte interruptie plaatsen, want anders krijgen wij het
debat niet voor elf uur af.De heer Hindriks (PvdA):Is mevrouw Voûte het ermee eens dat mensen moeten worden uitgelokt
om langer op de arbeidsmarkt te blijven en waar dat nuttig en nodig is ietsje
langer te werken? Is zij het ermee eens dat dit gebeurt via flankerend beleid,
via maatregelen die dit mogelijk maken, dus door het te belonen?
Of is zij van plan om mensen keihard te straffen?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):Ik heb juist aangegeven dat het om een aantal redenen interessant is om
langer te werken. Ik heb ook gezegd: op vrijwillige basis. Ik zou mensen nooit
willen dwingen. Ik wil ze wel uitnodigen of uitlokken, omdat daar een aantal
voordelen aan zitten. En omgekeerd, als wij dit onderwerp niet aan de orde
durven te stellen, kan de situatie ontstaan dat, als het economisch minder
goed gaat, wij met hoge looneisen én krapte op de arbeidsmarkt te maken
hebben. Dan stort de hele economie in elkaar. Dat zou ik niet willen.Voorzitter! Wij hebben het onweer een beetje horen rommelen. Naar onze
mening moet het dak innovatief gerepareerd worden, nu de zon nog schijnt.
Het is een misverstand, te denken dat de innovatiekracht groot genoeg is.
Het is een misverstand, te denken dat verdere flexibilisering van de arbeidsmarkt
niet dringend noodzakelijk is. Het is ook een misverstand, te denken dat alle
politieke wensen kunnen worden afgewenteld op het bedrijfsleven. Het is verder
een misverstand, te denken dat de rek er bij het bedrijfsleven nooit uitgaat.
En het is een misverstand, te denken dat door het bewaken van de macro-economie
de gezonde concurrentie, de innovatie en het vestigingsklimaat van het bedrijfsleven
kan verdwijnen.Voorzitter! Het is beter het dak te repareren in Nederland nu de zon schijnt,
zodat ook onze ouderen en onze kinderen in de toekomst zich in welvaart, dankzij
economische groei, kunnen blijven koesteren. Het gaat om een agenda voor de
21ste eeuw en daar zien wij dan ook naar uit. Het zal een ingrijpende agenda
moeten zijn. Naar onze mening zullen de hierboven genoemde problemen, waar
wij over gediscussieerd hebben, opgelost moeten worden. Keuzes zullen gemaakt
moeten worden. Eén ding is duidelijk: investeren in de toekomst zal
centraal moeten staan. Immers, essentieel voor de vooruitgang is het om vooruit
te willen. Verandering door innovatie is de uitdaging. Met de beroemde schilder
Leonardo da Vinci kunnen wij stellen: innovatie is de enige constante. En
dan komt het met ons dak ook wel goed.De heer Udo (VVD):Voorzitter! Het ministerie van Economische Zaken heeft een belangrijke
taak aangaande de stimulering van biotechnologie. De minister van EZ heeft
het actieplan Life sciences ontwikkeld, waarbij de inzet is om jaarlijks met
vijftien nieuwe bedrijven te komen. Nederland ligt in vergelijking met het
buitenland echter op een achterstand. In de jaren tachtig namen wij de tweede
plaats in op Europees niveau, maar nu staan wij op de zevende plaats. Dit
kan beter en het is een redelijke ambitie Nederland weer bij de eerste drie
in Europa te brengen en een mondiale rol te gaan spelen op dit gebied. Maar
om dit te bewerkstelligen moet er heel wat gebeuren.Universiteiten, onderzoeksinstellingen en het bedrijfsleven hebben jaren
te kampen gehad met een defensief politiek klimaat dat bedrijven heeft afgeschrikt.
Er heeft zich internationaal gezien echter een ware omwenteling in de industriële
structuur op het gebied van de life sciences voorgedaan. De wetenschappelijke
ontwikkelingen leveren in hoog tempo veel mogelijkheden op voor bijvoorbeeld
preventie- en behandelmethoden voor ongeneeslijke ziekten. Andere voordelen
zijn een grote en betere wereldwijde productie in economie en landbouw, ontwikkeling
van nieuwe, duurzame producten en processen, optimalisering van voedsel, milieuvriendelijke
en gezonde plantaardige productie, voedselveiligheid en vooral voedingsmiddelen
tegen veroudering.De heer Van Dijke (RPF/GPV):De opsomming van zegeningen van de biotechnologische ontwikkeling kent
bijna geen einde. Kan collega Udo bevestigen dat er ook risico's aan zulke
ontwikkelingen vastzitten? Wie moet er verantwoordelijk gehouden worden voor
die risico's?De heer Udo (VVD):De heer Van Dijke stelt een terechte vraag over de risico's. Ik kom daar
nog uitgebreid over te spreken in het vervolg van mijn betoog.Mevrouw Vos (GroenLinks):De heer Udo doet nu alsof de biotechnologie een stiefkindje is in Nederland
en alsof er nooit enig geld voor beschikbaar is. Is hij er misschien ook van
op de hoogte dat onderzoek gericht op alternatieve methoden het nog veel lastiger
heeft en het met veel minder geld moet stellen? Mijn tweede vraag is waarom
de overheid zich met biotechnologie moet bemoeien, als er zoveel bedrijven
zijn die dit interessant vinden? Die bedrijven kunnen dit toch zelf financieren?De heer Udo (VVD):Ik begin met die laatste vraag. Bedrijven moeten inderdaad zelf investeren;
de overheid moet natuurlijk gunstige randvoorwaarden stellen. Soms is het
nodig dat de overheid universiteiten voldoende steunt, omdat wetenschappelijk
onderzoek daar, naast het bedrijfsleven, tot stand zal moeten komen. Universiteiten
en bedrijfsleven moeten wetenschappelijk onderzoek doen met het oog op de
praktijk. Op een gegeven moment moet de biotechnologie in de praktijk winst
opleveren. Die sector kan natuurlijk nooit op heel korte termijn rendabele
producten leveren; daar gaan wel wat jaren overheen.In haar eerste vraag stelde mevrouw Vos dat er ook alternatieve methoden
zijn. Natuurlijk. Er moet keuzevrijheid zijn. Mensen moeten kunnen kiezen
voor biotechnologische producten of voor biologische producten. Men moet in
ieder geval kunnen kiezen voor producten waar geen GMO-bestanddelen in zitten.
Maar ik kom hier straks op terug.Voorzitter! Dan kom ik op het punt van de veiligheid. Wij kunnen hierbij
de term voedselintegriteit gebruiken, wanneer wij normen willen ontwikkelen
op basis van kennis van de voedselketens. Inzake veiligheid dringt de VVD-fractie
aan op zorgvuldigheid en strikte veiligheidscriteria. Kan de minister haar
oordeel geven over de veiligheidsbeoordeling in Nederland en in Europa, met
daarbij een vergelijking met de Verenigde Staten, inclusief de FDA (Food and
Drugs Administration)?Voorzitter! Ik kom vervolgens bij de etikettering van de biotechnologie.
Wij zijn een groot voorstander van het stimuleren van de keuzevrijheid voor
de consument, en daarmee van het etiketteren van GMO-producten. De etikettering
zal moeten geschieden op basis van heldere Europese en liever nog mondiale
regels om te voorkomen dat de consument verward raakt en er ongewenste concurrentieverschillen
ontstaan. Etikettering heeft slechts zin, als de controleerbaarheid
vaststaat en wanneer het redelijkerwijze mogelijk is de herkomst van producten
te achterhalen.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Ik ben dat met u eens, maar vindt u ook dat een product niet op de markt
mag komen, voordat er een duidelijke etikettering op dat punt kan worden gegarandeerd?De heer Udo (VVD):Wat betreft het duidelijk gegarandeerd zijn, voorzitter, weet de heer
Van Dijke waarschijnlijk ook dat dit allemaal Europees wordt aangestuurd en
dat er een Europese richtlijn is. Die richtlijn zegt dat als er meer dan 1%
aan GMO-ingrediënten in een product zit, er moet worden geëtiketteerd.
In die zin is dit geregeld, maar dat wil nog niet zeggen dat wij helemaal
klaar zijn met het proces van etikettering.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Maar u weet ook wel dat er een heel verhaal te vertellen valt over die
1%-norm en over de realiseerbaarheid daarvan ten opzichte van producten die
in de Nederlandse schappen staan. Moet ik uw betoog zo opvatten dat u hier
nu zou willen pleiten voor het heel effectief handhaven van die bestaande
norm?De heer Udo (VVD):Wat betreft het effectief handhaven van een norm merk ik op dat het bedrijfsleven
daar ook een hele belangrijke rol in heeft. Dit moet samen met de overheid
daar goede invulling aan geven.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Nee, niet het bedrijfsleven. De overheid heeft hier een handhavingsplicht
en ik stel vast dat met betrekking tot de goede etikettering van de producten
die in de schappen staan, er nog wel een heel verhaal te vertellen valt. Ik
begrijp u nu zo dat u zegt, dat we af moeten van de situatie dat daar onzekerheid
over kan bestaan: slechts dan in de schappen, wanneer er een adequate etikettering
plaatsvindt.De heer Udo (VVD):Nu, ik denk dat we die Europese richtlijn inderdaad moeten handhaven.
Dat gaan we natuurlijk ook doen; ik zal de minister daar nog wat extra wat
vragen over stellen. Daar hebben we dit debat vanavond ook voor.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Maar wanneer blijkt dat die etikettering op dit moment inadequaat is,
steunt u dan een verscherping van het beleid op dat punt?De heer Udo (VVD):Ik heb geen reden om te zeggen dat sprake is van een inadequate etikettering.
Ik vind in ieder geval wel dat de Europese richtlijn moet worden nageleefd
en gehandhaafd.Mevrouw Vos (GroenLinks):Ik steun u, als u zegt dat er goede informatie aan de consument moet worden
gegeven, want die moet kunnen kiezen. Dan denk ik dat u het ook met mij mee
eens bent, dat de consument producten zonder GMO's moet kunnen kiezen. Moet
er op dat punt niet een actiever beleid komen, omdat daar juist een groot
probleem is? Immers, zijn er nog wel GGO-vrije producten op de markt?De heer Udo (VVD):Ja, voorzitter, ik ben het met mevrouw Vos eens: er moet keuzevrijheid
zijn voor de consument. De consument moet op een gegeven ogenblik de mogelijkheid
hebben producten te kopen in de supermarkten en in de MKB-bedrijven, die geen
GMO-bestanddelen bevatten.Mevrouw Vos (GroenLinks):Vindt u niet dat de overheid daar een actievere rol in moet hebben? De
overheid laat het nu aan de markt over, maar het komt onvoldoende van de grond.
Moet de overheid niet een actievere rol spelen om die GGO-vrije keten echt
van de grond te krijgen?De heer Udo (VVD):Ja, voorzitter, de overheid heeft daar een taak en een rol in. Wij zullen
daar inderdaad effectiever naar moeten kijken.Voorzitter! De Nederlandse overheid zal de randvoorwaarden moeten scheppen,
waarbinnen de reguliere landbouw een GMO-vrije productie tot stand kan laten
komen. Ik denk dat dit ook een belangrijk antwoord is.Kan de minister, zo is dan mijn vraag, haar visie hierover geven? Is zij
met ons van mening dat wij dit probleem praktisch moeten oplossen, waarbij
de consument goed wordt geïnformeerd, maar niet wordt overvoerd met nutteloze
informatie die contraproductief werkt? Kan de minister wellicht ingaan op
onze suggestie dat de etikettering uiteindelijk mondiaal zal moeten worden
afgesproken om de keuzemogelijkheid en de veiligheid beide met elkaar in verband
te brengen, en om de concurrentieverschillen met de Verenigde Staten tot een
minimum terug te brengen? Is de minister bereid zich hiervoor in te zetten?Voorzitter! Dan kom ik bij het maatschappelijk draagvlak en de maatschappelijke
discussie. Beslissend voor het succes van de biotechnologie is de aanwezigheid
van voldoende maatschappelijk draagvlak. Dit zal alleen tot stand komen door
de samenleving te informeren en door de keuze van de toepassingen af te stemmen
op maatschappelijke wensen en behoeften. Is de minister bereid om wellicht
een meer integrale rol te vervullen bij dit onderwerp, omdat juist de innovatieve
kant van de bedrijfstak onderbelicht blijft door discussies over het hoe,
waarom en waar. Ten aanzien van de publiekscampagne wil ik de minister vragen
of hiervoor door het kabinet voldoende geld is uitgetrokken. Daarnaast is
mijn fractie van mening, dat de overheid in dezen met het bedrijfsleven zal
moeten samenwerken om gezamenlijk het maatschappelijk draagvlak te versterken.
Inhoudelijk is het maatschappelijk debat inzake biotech bedoeld om problemen
op te lossen en niet om ze te creëren. Hoe denkt de minister hierover?
Deze ethische aspecten met betrekking tot biotech vragen om een zeer zorgvuldige
maatschappelijke inbedding en draagvlak. Is de minister van mening, dat het
besluitvormingsproces in Nederland gebalanceerd plaatsvindt?Voorzitter! Ik wil enkele opmerkingen maken over het relatief nieuwe onderdeel
van de biotech, de genomics. Op korte termijn zal dankzij het humane genome
project de complete volgorde van het menselijke DNA bekend zijn, evenals het
functioneren van de genen. De grootste wetenschappelijke uitdaging komt echter
daarna en wel bij het beantwoorden van de vraag wat deze genen met elkaar
doen. Het betreft de wetenschappelijke disciplines van biologie, chemie, fysica,
wiskunde en medische wetenschappen. Een nieuw tijdperk zal aanbreken, waarbij
een functioneel genomeonderzoek allesbepalend zal zijn. Biomedisch heeft Nederland een kwalitatief goede uitgangspositie maar de landen om
ons heen starten voor honderden miljoenen wetenschappelijke instituten in
genomics. Dit gebeurt in Nederland nog niet en hierdoor lopen wij het risico
toeschouwer in plaats van speler op dit veld te worden. De minister heeft
30 mln. extra voor onderzoek naar genomics ter beschikking gesteld. Hiernaast
zijn er meer initiatieven maar het is de vraag of hiermee ook de zo noodzakelijke
ommekeer wordt bereikt. Kan de minister ook aangeven op welke wijze het kabinet
dit onderdeel integraal tussen de meest betrokken departementen gaat aanpakken?
Kan zij reageren op de voorstellen van de wetenschappers om genomics van een
small science naar een big science om te turnen? Kan de minister wellicht
ook aangeven in welke richting de genomicswetenschap in Nederland het beste
kan uitgaan? Is zij ook van plan om de Nederlandse instituten een maatschappelijke
opdracht te geven met betrekking tot de ethische vragen bij een verdere ontwikkeling
van de genomics? Wat doen wij met het vraagstuk van de voorspellende geneeskunde?Voorzitter! Ik kom bij de WTO-problematiek. De WTO moet de garantie bieden
om in het wereldhandelsstelsel niet het recht van de sterkste te laten gelden
maar de internationale verdragen voor eenieder op gelijkwaardige wijze van
toepassing te laten zijn. Er moet serieus worden geïnvesteerd in de WTO,
in transparantie, in een betere geschillenbeslechting en in het serieus omgaan
met de core business van de WTO. De tweede WTO-conferentie zal een succes
worden...De heer Van Dijke (RPF/GPV):Voorzitter! Ik heb met belangstelling naar het betoog over biotechnologie
geluisterd. In het begin van zijn betoog heb ik de heer Udo gevraagd wie de
risico's zal dragen en wie daarvoor aansprakelijk is. De heer Udo zei mij
zijn betoog af te wachten. Welnu, dat heb ik gedaan en de heer Udo begint
nu over de WTO. Ik mag toch aannemen, dat hij mijn vraag nog beantwoordt?De heer Udo (VVD):Ja. Voorzitter! We hebben in Nederland de commissie Cogem, die in het
kader van het vergunningenbeleid de veiligheid beoordeelt. De minister van
VROM draagt daarvoor de verantwoordelijkheid. De vergunningverlening wordt
in Nederland streng toegepast. Dat wat betreft de rol, de taak en de functie
van de overheid. Verder past het bedrijfsleven natuurlijk een zeer strenge
veiligheidsbeoordeling toe op het gebied van voedselveiligheid. Bijvoorbeeld
Unilever kan zich natuurlijk absoluut geen risico's permitteren op het gebied
van voedselveiligheid.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Maar ik neem aan, dat per saldo de heer Udo meent, dat het bedrijfsleven
in financiële termen verantwoordelijk is voor de risico's die het aangaat
bij de verdere ontwikkeling.De heer Udo (VVD):Het bedrijfsleven is niet alleen verantwoordelijk in financiële termen
maar het heeft natuurlijk een veel bredere verantwoordelijkheid. Nogmaals,
de overheid ziet scherp toe en moet handhaven door middel van een veiligheidsbeoordeling.
De heer Van Dijke zou ook moeten weten dat de biotechnologische producten
door de Wereldgezondheidsorganisatie niet als gevaarlijker worden gezien dan
de reguliere landbouwproducten. Maar dat terzijde.Voorzitter! De tweede WTO-conferentie zal een succes moeten worden. Hiervoor
is natuurlijk veel nodig, zoals bijvoorbeeld een gezaghebbend internationaal
systeem om het proces van globalisering politiek, economisch en juridisch
in goede banen te leiden, alsmede een grondige reorganisatie binnen de WTO
die de sleutel zal zijn voor een verbetering van de verkeersregels voor het
internationale investeringsbeleid. Is het kabinet met ons van mening dat de
geschillenbeslechting binnen de WTO een veel bindender werking zal moeten
krijgen en is het kabinet wellicht bereid om binnen de Europese Unie initiatieven
te ontwikkelen waarmee de ontwijkingsmechanismen kunnen worden beteugeld?Verder moeten de handelsgeschillen tussen de EU en de VS worden opgelost.
De EU heeft terecht de wens dat de tweede ronde een brede conferentie zal
inhouden. Hoe staat het met de handelsgeschillen tussen de VS en de EU? Het
gaat daarbij om de "main" problemen met betrekking tot hormoonvlees, bananen,
et cetera. Is er enig uitzicht op een snelle oplossing? Wat doet de staatssecretaris
in dezen zowel in de relatie naar de Europese Commissie als naar de Verenigde
Staten? Welke rol speelt de WTO in Genève? En wat is de rol van de
secretaris-generaal in dezen?Ten slotte vraag ik de staatssecretaris of ook hij van mening is dat ten
aanzien van de nieuwe onderwerpen op het terrein van milieu, arbeidsnormen
en GMO's terughoudendheid geboden is, omdat uiteindelijk de gespecialiseerde
organisaties in dezen leading zijn. Loopt de WTO niet het risico verlamd te
raken als deze discussies opnieuw in WTO-verband moet worden gevoerd?De vergadering wordt enkele minuten geschorst.De heer Van Walsem (D66):Voorzitter! De kracht van het departement van Economische Zaken moet zitten
in het vermogen om een substantiële bijdrage te leveren aan het maken
en inrichten van de agenda voor de toekomst. In het vorige debat over het
bepalen van die agenda heb ik EZ wat gemist. Het regeerakkoord is voor een
groot deel geïmplementeerd, in financieel opzicht zelfs helemaal. Wij
hebben nog verzocht om een mid-term review, maar daarna is het eigenlijk stil
gebleven. Het is moeilijk om te bepalen waar wij precies naartoe gaan, terwijl
dat toch heel erg belangrijk is.Ik heb samen met de heer Hindriks in het begrotingsdebat van vorig jaar
gevraagd of de minister aan het CPB wilde verzoeken om een langetermijnstudie
uit te voeren. Ik heb toen expliciet gevraagd om in dat onderzoek speciale
aandacht te besteden aan de invloed van de ICT op onze economie. Toen wij
destijds voor het eerst het fenomeen nieuwe economie op de kaart zetten, zei
de minister in NRC Handelsblad dat het bedrog was. Ik denk dat zij dat nu
niet meer zou zeggen. Voortschrijdend inzicht in het afgelopen jaar zal ook
de minister doen erkennen dat er misschien toch iets is als een nieuwe economie.
Om een en ander te relativeren zeg ik erbij, dat de nieuwe economie in de
Verenigde Staten blijkbaar een hogere vlucht heeft genomen
dan in Nederland en een grotere invloed heeft op het bedrijfsleven en de economische
groei. Onze arbeidsproductiviteit is het afgelopen jaar met 2% gestegen en
dat is een vrij traditioneel percentage. In de Verenigde Staten is de groei
van de arbeidsproductiviteit veel hoger. De vraag is of dat alleen in de IT-sector
het geval is, of ook in sectoren die gebruik maken van IT.De heer Wijn (CDA):Voorzitter! Ook de D66-fractie zal niet meer hetzelfde over de nieuwe
economie denken als een jaar geleden. Toen dacht zij dat er wel nooit meer
inflatie zou zijn en er sprake zou zijn van een permanente groei. Iedereen
ziet dat de hype voorbij is en dat wij in de richting van een vernieuwde kenniseconomie
gaan. Ik verzoek de heer Van Walsem te omschrijven wat hij onder nieuwe economie
verstaat. Op die manier weten wij meteen of D66 inmiddels in wat realistischer
vaarwater terecht is gekomen.De heer Van Walsem (D66):Ik maak er bezwaar tegen dat de heer Wijn mij dingen in de mond legt die
ik niet gezegd heb. Dat is een vervelende manier van discussiëren. D66
heeft nooit gezegd dat er een eind is gekomen aan de inflatie, dat er nooit
meer een depressie zal zijn. Er is wel gewezen op een fenomeen in de economie
van de VS dat een langdurige versnelling van de economische groei en de arbeidsproductiviteit
teweegbrengt. Dat gaat in de VS al jarenlang heel goed. Wellicht is het een
onderzoek waard om te kijken waar hem dat in zit. Als wij dat weten, zouden
wij het misschien ook kunnen implementeren. Wij willen de resultaten van zo'n
onderzoek afwachten.De heer Wijn (CDA):Ik zou de heer Van Walsem nooit bij wijze van discussietechniek iets in
de mond willen leggen. Het is mij duidelijk geworden wat hij onder nieuwe
economie verstaat. Op basis daarvan kunnen wij beter discussiëren.De heer Vendrik (GroenLinks):De nieuwe economie in de VS is misschien vooral het gevolg van een wat
oudere heer die luistert naar de naam Greenspan. In het kader van de nieuwe
economie wordt ook veel gesproken over het stimuleren van onderzoek en ontwikkeling,
het belang van onderwijs. Zou D66 zo langzamerhand ook niet het standpunt
willen innemen dat verdere lastenverlichting voor de komende jaren niet de
optie is, maar dat wij veel meer gebaat zijn bij een besteding van het overheidsgeld
aan de nieuwe economie?De heer Van Walsem (D66):De heer Vendrik loopt een beetje vooruit op de rest van mijn verhaal.
Ik heb niet heel veel tijd, maar wel meer dan die ene minuut die ik nu gebruikt
heb. Het gaat mij erom dat, als je wilt nadenken over de toekomst, onderzoek
moet worden gedaan naar positieve en negatieve aspecten in onze economie.
Je moet ook, als een soort langetermijnvisie, bekijken waarin je moet investeren:
lastenverlichting – de inmiddels gerealiseerde lastenverlichting is
inmiddels voldoende – of investeren in andere sectoren? Ik wil een discussie
hebben over de maatregelen die moeten worden genomen om de gezondheid van
onze economie op langere termijn te waarborgen. EZ moet daarin een leidende
rol spelen.Zoals gezegd, is de 2% groei van de arbeidsproductiviteit in Nederland
niet hoger dan anders, en dus in feite heel traditioneel. Een groot gedeelte
van de groei, beter gezegd minstens de helft van de groei die we de afgelopen
jaren hebben meegemaakt, is voor de helft structureel en voor de andere helft
conjunctureel. Het is dus de moeite waard om te kijken of de hogere olie-
en dollarprijs, die voor een groot deel extra inkomsten hebben veroorzaakt,
de robuustheid van de economie wat kleiner maakt dan wij zouden vermoeden
of zouden willen.Wij zijn het allemaal eens over het belang van de ICT-ontwikkelingen.
Wij zijn bang voor een digitale tweedeling. De toegang tot ICT, en dus het
bezit van een pc, vinden wij erg belangrijk. Daarom is het D66-voorstel om
voor aankoop van een pc een belastingaftrek van ƒ 2000 te geven, van
zeer groot belang. Maar dit voorstel is niet gehonoreerd.Investeringen in ICT, onderwijs en zorg zijn op zich heel goede opties.
Wij zetten dat altijd af tegen het aflossen van de staatsschuld. Nu we financieel
aardig op orde zijn, denk ik dat de tijd is gekomen, die afweging voor de
toekomst opnieuw te maken. Als je de optie hebt om de staatsschuld af te lossen,
levert dat 5% rendement op. Maar brengt investeren in ICT, onderwijs en zorg
niet veel meer op? Zouden we dat niet beter kunnen doen dan ons blind te staren
op aflossing van de staatsschuld? Ik denk dat daar onderzoek naar moet worden
gedaan.Vaak wordt gezegd dat de staatsschuld naar nul moet, met het oog op de
komende vergrijzing. Ik denk dat de vergrijzing als een soort spook naar voren
wordt gehaald om de voorstanders van volledige aflossing van de staatsschuld
te helpen. Ik denk echter dat de kosten van de vergrijzing nog wel eens zouden
kunnen meevallen. De kosten van de medische voorzieningen zullen straks niet
zo hoog zijn als wij soms wel eens vrezen. Gebleken is dat de grootste kosten
gemaakt worden in de laatste levensfase, die we allemaal een keer meemaken.
Dat is dus een verschuiving van het moment, waarop de grootste kosten worden
gemaakt. Op zich is het niet zo vreemd om, als er meer welvaart is, meer te
investeren in de gezondheidszorg.Een ander groot knelpunt is de arbeidsparticipatiegraad, die wij graag
zouden willen verhogen. Aan de ene kant zijn er geweldige arbeidsmarktproblemen,
terwijl er aan de andere kant een geweldig reservoir van potentiële werknemers
is, in de orde van grootte van bijna 2 miljoen. Dat potentieel moet worden
benut, waarbij alles op alles moet worden gezet. Ik noem drie groepen: ouderen,
allochtonen en vrouwen. Als je ouderen uitdaagt om langer te blijven werken,
kan dat soelaas bieden. Verder zouden degenen die in de VUT gaan, hun VUT-uitkering
moeten kunnen behouden en daarbij blijven werken, zonder dat dat wordt afgestraft.
Nu mag dat namelijk niet. Dat verbod zou moeten worden opgeheven. Allochtonen
vormen een steeds groter deel van onze samenleving, en hun werkloosheid is
relatief hoog. Doordat zij een steeds groter deel van onze samenleving uitmaken,
wordt de impact van die geweldige werkloosheid op onze samenleving ook steeds
groter. Hier liggen kansen en bedreigingen. Wij dienen de bedreigingen om
te zetten in kansen. De hoge werkloosheid onder allochtonen wordt veroorzaakt
door een grote taalachterstand. Er is een hoge uitval tijdens opleidingen.
Zo blijven zij lager opgeleid, terwijl in de nieuwe kenniseconomie hoogopgeleide
mensen nodig zijn. Wij dienen alles op alles te zetten om de
taalachterstand onder allochtonen weg te werken.De heer Hindriks (PvdA):Het spreekt mij zeer aan dat u mensen wilt belonen als zij de arbeidsmarkt
betreden of daarop blijven. Het is goed om de "straf" op werken naast een
VUT-uitkering af te schaffen. Hoe wilt u allochtonen belonen?De heer Van Walsem (D66):Er is een grote scheefgroei. Er zijn veel allochtonen werkloos, terwijl
bedrijven schreeuwen om mensen. De grootste handicap is de taalachterstand.
Na zes jaar basisschool is die achterstand niet weggewerkt. Het aanpakken
van de taalachterstand moet dan ook de eerste prioriteit zijn.De heer Hindriks (PvdA):U wilt allochtonen belonen voor het inlopen van de taalachterstand?De heer Van Walsem (D66):Inderdaad.Voorzitter! Met de vrouwenparticipatie gaat het steeds beter, hoewel er
nog vaak sprake is van veel stress. De taakverdeling tussen mannen en vrouwen
is nog niet altijd optimaal. Men moet dat echter vooral zelf regelen. Er moet
wel geïnvesteerd worden in goede kinderopvang. De commissie-Van Rijn
studeert op het personeelsbeleid van de overheid. Wellicht kan zij deze punten
bij haar studie betrekken. Ik neem aan dat de minister aandacht blijft houden
voor de overheid als launching customer.Ik heb de afgelopen twee begrotingsbehandelingen een motie ingediend op
het punt van de uniformiteit van de winkelcentra en de relatief mindere positie
van de lokale winkelier. De minister heeft daar steeds zeer terughoudend op
gereageerd. Ik zal dit jaar geen motie indienen, maar ik ben nog steeds van
mening dat de achterstand van de lokale en regionale ondernemer weggewerkt
moet worden. Dat is goed voor de consument en voor de middenstand. Het MKB
heeft een onderzoek laten verrichten aan de hand van de ideeën die ik
de afgelopen twee jaar heb gelanceerd. In december aanstaande zullen de bevindingen
naar buiten worden gebracht. Ik hoop dat een en ander leidt tot een plan van
aanpak. Ik zie graag dat de minister dit plan positief benadert.De heer Vendrik (GroenLinks):Hoe verhoudt uw zorg over de kleinere ondernemer zich tot de consequenties
van de Winkeltijdenwet? Deze wet wil nog wel eens negatief uitpakken voor
de kleinere ondernemer die minder lang kan openblijven dan de grote supermarkten.De heer Van Walsem (D66):Bij de discussie over die wet heb ik er altijd op gewezen dat zij ook
kansen biedt voor de kleinere ondernemer. Ik realiseer mij heel goed dat dit
moeilijk is voor een eenmansbedrijf. Op het moment dat die wet van kracht
werd, was echter een groot aantal kleine winkels al verdwenen. Er is geen
causaal verband met de Winkeltijdenwet. Ik heb het niet over een eenmansbedrijfje
als ik spreek over de locale en regionale winkelier. Er zijn heel gezonde
MKB-bedrijven die best kunnen concurreren met die grotere bedrijven door specialisatie,
een flexibeler aanbod en flexibeler tijden. Zij hebben goede kansen om in
zo'n winkelcentrum te overleven, omdat de consument ook om dergelijke winkels
vraagt. Het heeft z'n tijd nodig, maar de consument vraagt om een gevarieerd
aanbod. De consument wil ook dat de gevels in zo'n winkelcentrum gevarieerd
zijn en dat het er gewoon gezellig is. De kleinere winkelier heeft dan dus
zeker kansen. Het MKB zal de komende maand komen met zijn bevindingen of die
kansen inderdaad bewaarheid kunnen worden en kunnen worden omgezet in daden.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter! Ik heb ook niet beweerd dat de moeilijke positie waarin de
kleinere ondernemer-winkelier verkeert, louter en alleen te danken is aan
de gevolgen van de verruiming van de Winkeltijdenwet. Ik wil het even omdraaien.
Als uit het onderzoek van MKB Nederland zou blijken dat die Winkeltijdenwet,
zoals die nu op dit moment functioneert en in gemeenten wordt uitgevoerd,
wel degelijk een verzwarende omstandigheid oplevert voor de kleinere winkelier,
is de heer Van Walsem dan ook bereid om daar de consequentie aan te verbinden
dat de Winkeltijdenwet wellicht weer aan een herziening toe is?De heer Van Walsem (D66):Wij hebben vorig jaar de evaluatie van de Winkeltijdenwet in de Kamer
behandeld. Dat heeft mij er toen niet toe gebracht om te pleiten voor een
herziening van de Winkeltijdenwet. Ik heb daar op dit moment ook geen behoefte
aan. Ik denk ook dat er mogelijkheden zijn voor de kleinere winkeliers. Het
vergt misschien wel enige creativiteit, maar uiteindelijk willen de consumenten
zelf ook graag een soort marktwerking. Als mensen iets niet willen, dan is
het niet nodig. Bestaat ergens wel veel behoefte aan, dan wordt daarin voorzien.
De evaluatie was voor mij geen aanleiding om de Winkeltijdenwet te herzien.
Dat geldt op dit moment nog steeds. Ik verwacht ook niet dat uit dat onderzoek
naar voren zou komen wat de heer Vendrik zojuist naar voren bracht.De heer Wijn (CDA):Voorzitter! Uit de evaluatie van vorig jaar is natuurlijk wel degelijk
gebleken dat de Winkeltijdenwet ervoor gezorgd heeft dat het concentratieproces
zich heeft versneld. Dat heeft de heer Van Walsem destijds ook erkend. De
heer Vendrik heeft daar op zichzelf dus wel een punt. Ik wil de heer Van Walsem
een andere vraag stellen. Het CDA heeft hem altijd gesteund in zijn opmerkingen
over het ter beschikking stellen van onroerend goed. Dat werd Kamerbreed gesteund.
Dat was een uitstekend initiatief. Wat mij betreft, probeert de heer Walsem
het nog een derde keer. Drie keer is scheepsrecht! Ik heb in eerste termijn
aangeven in welke turbulente tijden de detailhandel zich bevindt. Wil de heer
Van Walsem ons steunen in ons verzoek om een brede detailhandelsnota?De heer Van Walsem (D66):Dat mag de heer Wijn uiteraard vragen. Ik zal hem daarin steunen. De detailhandel
is een groot segment in onze samenleving, met veel bedrijven en veel mensen
die daarin werkzaam zijn. Het is derhalve alleszins relevant om daar een onderzoek
naar te doen.Voorzitter! Ik vervolg mijn betoog en kom te spreken over duurzaamheid.
Er is al het een en ander gezegd over duurzame energie. Ook andere sprekers
hebben er al op gewezen dat de warmtekrachtkoppelingsinstallaties in bijzonder
gevaarlijk vaarwater terecht zijn gekomen. Als ik de klokkenluiders van de
WKK-installaties goed heb begrepen, dan zullen er in de komende jaren sowieso
al geen nieuwe WKK-installaties meer geïnstalleerd worden.
Het geld dat wij daar eventueel via het EIA voor bestemd hadden, onder andere
een bedrag van 80 mln., kan derhalve beter worden overgeheveld naar de huidige
WKK-installaties. De aftopping naar boven van die 200 GWh werkt een onderuitputting
van de 130 mln. die de minister inderdaad al beschikbaar heeft gesteld, in
de hand. Die zullen niet uitgegeven worden. Het resterende bedrag kan dus
beter benut worden als die aftopping verdwijnt. Ik heb begrepen dat wij er
dan toch nog steeds niet zullen zijn. De WKK is belangrijk voor onze energievoorziening.
Ik geloof dat 40% van onze elektriciteit wordt opgewekt via de WKK. Willen
wij onze doelstelling van Kyoto echt serieus nemen, en dat zullen wij hier
allemaal willen, dan hebben wij die WKK hard nodig om die vermindering met
6% in vergelijking met 1990 in 2010 te halen. Nu denk ik dat wellicht een
tijdelijke maatregel ter compensatie overwogen kan worden. De gasprijs is
namelijk buitengewoon hoog en dat heeft negatieve gevolgen voor de WKK-installaties.
De sector zelf zegt dat er minimaal 5 cent extra nodig is. De extra gasinkomsten
van het rijk zijn door de hoge gasprijs gigantisch gestegen. Misschien kan
de minister in haar beantwoording aangeven wat het belang van WKK is voor
duurzame energie en wat zij daarvoor zou kunnen doen. Ik heb evenals anderen
een aantal suggesties gedaan.Over zonne-energie, windenergie en offshoreparken hebben wij al eens een
motie ingediend. Een offshorepark, dan heb ik het over een park wat verder
weg van de kust, mag er nu toch wel komen. Aan de randen van nieuwe bedrijfsterreinen
zouden ook locaties gevonden kunnen worden voor windmolens. Ik denk dat dit
minder bezwaren oproept bij de gemeenten en de burgers in die gemeenten, want
daar gaat het uiteindelijk om.Mevrouw Voûte heeft gesproken over de ladderwindmolens van de TU
Delft. Het duurt weliswaar tien jaar voordat ze in serie gebouwd kunnen worden,
als ze een succes zijn, maar wij hebben ook heel wat jaren moeten wachten
op wat grootschalige windmolenparken. Wij wachten trouwens nog steeds. Ik
zou het één niet willen laten voor het ander, maar ik vraag
toch belangstelling voor die ladderwindmolens.Efficiënter gebruik van openbare verlichting wil ik nog onder de
aandacht van de bewindslieden brengen en dat geldt ook voor één
ecoloket voor de consument. Wat gebeurt er met het SER-advies Deltaplan voor
een duurzame energiehuishouding? Ik geloof dat anderen er ook naar gevraagd
hebben. Dan kom ik bij het CO2-fonds, een subsidiefonds. Je kunt via tendering
plannen indienen. Als je aangeeft hoe je een CO2-reductie binnen je bedrijf
realiseert, kun je daar geld uit krijgen. Ik heb begrepen dat het toch een
beetje een loterij is. De ondernemers weten niet precies aan welke eisen zij
moeten voldoen. Misschien is het beter om duidelijker criteria te stellen
voor gelden uit het CO2-fonds, bijvoorbeeld een stimuleringstarief per ton
per vermeden broeikasgasemissie. Dat verhoogt de creativiteit van de ondernemer
op dit gebied en iedereen weet waar hij aan toe is.Dan zijn er nog enkele losse punten. Essentieel voor onze economie is
het hebben van voldoende bedrijfsterreinen.De heer Vendrik (GroenLinks):Kan de heer Van Walsem ons verrassen met een eerste standpunt van de fractie
van D66 over het idee van onze fractie om het beleid voor duurzame energie
te stimuleren met een apart fonds? Wat vindt hij daarvan?De heer Van Walsem (D66):Op die vraag krijgt de heer Vendrik nog geen definitief antwoord. Ik vind
het wel een sympathieke gedachte. Toen ik het een uur of twee geleden hoorde,
dacht ik ook even aan ons VBTB-proces, van beleidsbegroting tot beleidsverantwoording.
Daar sta ik mee op en daar ga ik mee naar bed. Ik vraag mij af of weer een
ander fonds past in ons VBTB-proces. Wij moeten niet te veel fondsen krijgen
waarin geld wordt afgezonderd, maar ik vind wel dat er iets moet gebeuren
met duurzame energie. Ik neem het voorstel dus nog steeds in overweging, maar
uitsluitsel krijgt de heer Vendrik pas morgen of anders maandag.De voorzitter:De heer Wijn krijgt het woord voor zijn 26ste interruptie. Ja, wij houden
het bij.De heer Wijn (CDA):De heer Van Walsem had het over bedrijfsterreinen.De heer Van Walsem (D66):Mijn vraag was of de staatssecretaris die bedrijfsterreinen belangrijk
vindt. Wij weten dat er in de nabije toekomst onvoldoende terreinen zullen
zijn. Wij krijgen dus een tekort. Er is een budget voor. Er is ook een onderzoek
ingesteld door de ministeries van VROM en EZ naar de actuele gegevens over
bedrijfsterreinen. Is de staatssecretaris aan de hand van het onderzoek bereid
om naar het budget te kijken, als het onderzoek duidelijk maakt dat het nodig
is?De heer Wijn (CDA):Wij gaan nu richting de vijfde nota ruimtelijke ordening. Gesteld dat
een bepaald aantal hectaren nodig is. Vindt de heer Van Walsem dan ook dat
er voldoende ruimte moet zijn voor bedrijfsterreinen in die nota?De heer Van Walsem (D66):Ja, in de vijfde nota moet daar zeker plaats voor zijn. Ruimte voor de
regio-economie vind ik van belang. Dat gaat ons allemaal aan.De heer Wijn (CDA):U vindt dus dat daar niet te weinig ruimte aan moet worden gegeven door
al te strakke contouren.De heer Van Walsem (D66):Je moet nooit te weinig ruimte geven.De heer Hindriks (PvdA):Bij het begrotingsonderzoek zei de staatssecretaris tot ons genoegen dat
ruimte die nog niet is gebruikt, beschikbaar blijft, ook in de komende jaren.
Ook werd een fikse vertraging duidelijk tussen het aangaan van de verplichting
en de feitelijke benutting in termen van kasuitgaven, onder andere door planningstermijnen.
Er is een grote hoeveelheid ruimte nodig. Wilt u in dat kader reageren op
het voorstel om de komende vier à vijf jaar substantieel te investeren
in het beschikbaar maken van enkele duizenden hectare herstructureringsterreinen
en de toevoeging van enkele honderden miljoenen in dat kader aan de verplichtingenruimte?De heer Van Walsem (D66):Ik vind de herstructurering van bedrijfsterreinen van belang; er is immers
een tekort. Ook moet worden gekeken naar de eventuele effecten van telewerken.
Hierover is een onderzoek van Economische Zaken aanstaande.
De resultaten daarvan wil ik meenemen in mijn besluit over de vraag of hier
geld naar moet worden gesluisd. In principe moet er wel wat gebeuren.Het toerisme is een snelgroeiende en schone branche. Een breed en actief
beleid voor deze sector ondersteun ik gaarne. De afschaffing van de Vestigingswet
per 1 januari zal betekenen dat het aantal cursisten voor de algemene ondernemersopleidingen
zal worden teruggebracht tot 10%. Dat is erg weinig. Wij hebben een beleid
dat is gericht op het helpen van starters. Veel starters, ongeveer 50%, gaan
binnen korte tijd, meestal vijf jaar, failliet. Kan Economische Zaken meer
aandacht besteden aan voorlichting over het belang van ondernemersopleidingen?Mevrouw Voûte-Droste (VVD):U spreekt over starters, waarvan na vijf jaar 50% failliet gaat. Misschien
is het goed om te weten dat zij niet zozeer failliet gaan, maar worden overgenomen
door andere bedrijven. Het werkelijke slagingspercentage is dus hoger.De heer Van Walsem (D66):Dat neem ik van u aan, maar het percentage dat het niet haalt, is toch
vrij groot. Wellicht is er enig causaal verband met het gebrek aan ondernemersopleidingen.
Meer voorlichting op dit gebied is dus aan te bevelen.De heer Vendrik (GroenLinks):Misschien is dit ook een interessant project waarbij het kabinet te hard
is gelopen. Wellicht geldt dit ook voor de heer Van Walsem. Als een veel groter
percentage ondernemers failleert, dan moeten wij ons afvragen of de Vestigingswet
misschien wat te rap is afgeschaft. Kennelijk had die regulering toch enige
zin.De heer Van Walsem (D66):Die stelling is onbewezen, want de Vestigingswet moet nog worden afgeschaft.
Om het probleem eventueel te voorkomen, vraag ik extra aandacht voor voorlichting
van Economische Zaken.De heer Vendrik (GroenLinks):Wij vernemen berichten dat de afschaffing van de Vestigingswet haar schaduw
al vooruitwerpt, dat de belangstelling voor kwalificerende opleidingen enorm
terugloopt en dat nu al een navenante stijging van het aantal faillerende
starters is te signaleren.De heer Van Walsem (D66):Die Vestigingswet moet op 1 januari worden afgeschaft en u ziet nu al
dat het aantal faillerende starters toeneemt. Dat is een staaltje helderziendheid
dat ik niet voor mogelijk had gehouden!De heer Wijn (CDA):Voorzitter! Ik sta paf! De heer Van Walsem heeft namelijk voor de afschaffing
van de Vestigingswet gestemd. Dat moet nog worden gerealiseerd, maar nu al
weet hij dat de terugloop bij de cursus ondernemingsvaardigheden leidt tot
meer faillissementen. Faillissementen brengen veel maatschappelijk verlies
met zich. Vindt hij dat die schade opweegt tegen de onbewezen maatschappelijke
winst van de afschaffing van de Vestigingswet?De heer Van Walsem (D66):Ik heb aangegeven dat het aantal cursisten drastisch daalt en dat mij
dat zorgen baart. Ik kan nog geen causale relatie leggen met het toegenomen
aantal faillissementen. Omdat het een het ander niet uitsluit, vraag ik om
meer aandacht voor die opleiding.De heer Hindriks (PvdA):De gemiddelde ondernemer kijkt naar wat hij per saldo verdien en niet
alleen naar zijn verliezen. Door het opruimen van toetredingsbarrières,
waaronder de Vestigingswet, overleven er meer starters dan vroeger. Verder
is het causale verband dat de heer Van Walsem noemde, er niet om de simpele
reden dat de ondernemerseisen pas op 1 januari verdwijnen en de faillissementen
waarover wij nu spreken, vorig jaar reeds zijn uitgesproken. Een en ander
heeft vooral te maken met het veel grotere aantal starters dan vroeger.De heer Van Walsem (D66):Daarom dichtte ik de heer Vendrik nu juist zo'n grote helderziendheid
toe, want ik ben het geheel met de heer Hindriks eens.Voorzitter! De schuldenregeling voor natuurlijke personen bij faillissementen
wordt geregeld in een nieuwe wet. De schuldenregeling voor natuurlijke personen
met een bedrijf kan wellicht ook enige soelaas bieden.Bij een voortgezet algemeen overleg is vanmiddag het een en ander over
maatschappelijk ondernemen gezegd. Deze vorm van ondernemen is door mij voor
het eerst genoemd bij de begrotingsbehandeling van 1996. Ik ben blij dat het
inmiddels zo'n grote vlucht heeft genomen. Wat er de laatste twee jaar op
dit terrein is gebeurd, is geweldig. Er is in die periode waarschijnlijk meer
gebeurd dan in de honderd jaar daarvoor. Ik vind het daarom overdreven om
nu al om wetgeving te roepen. Er is veel beweging op het terrein van maatschappelijk
ondernemen bij bedrijven, zowel bij nationale en internationale als bij grote
en kleine. Men is daar mee bezig en ik verwacht daar veel van. Als wij op
de huidige weg doorgaan, zal dat heel veel goeds opleveren. Mocht dat niet
het geval zijn, dan dwingt de consument dat wel af. Het gaat erg goed en verder
ingrijpen is dan ook onnodig.Voorzitter! De D66-fractie heeft enige jaren geleden gepleit voor een
studie naar de mogelijkheden van de invoering van een groen BNP. Op deze studie
is later nog een vervolgstudie gevolgd. Hoe staat het echter op dit moment
met de introductie van een groen BNP? Kunnen de bewindslieden verder aangeven
hoe groot de vrije onverplichte ruimte in de begroting voor 2001 is?De heer Van Dijke (RPF/GPV):Mijnheer de voorzitter! De economie van de 21ste eeuw spreekt velen tot
de verbeelding, zo ook de ambtenaren op het departement van Economische Zaken.
De recent verschenen discussienota hierover getuigt daarvan. "Wie zaait, oogst
later" luidt het motto van deze boeiende nota. Het is een variant op de bijbelwoorden:
"Wat een mens zaait, zal hij ook oogsten". Wat uiteindelijk wordt geoogst,
hangt af van wat men zaait. Ik grijp deze begrotingsbehandeling aan om erachter
te komen wat deze minister wil oogsten.Californische wetenschappers maakten onlangs resultaten van het eerste
antropologisch onderzoek naar de culturele gevolgen van het leven in de nieuwe
economie bekend. Het betreft een studie over de "silicon culture",
waarin wordt onderzocht hoe de verhoudingen veranderen tussen mensen die leven
en werken in de nieuwe economie. Het onderzoek toont drie opvallende waarnemingen:
mensen zijn om 10.00 uur 's ochtends al moe; menselijke relaties vervluchtigen
en verzakelijken door tijdgebrek en familieleden worden ervaren als een sta-in-de-weg
bij het maken van carrière.Voorzitter! Wat wil deze minister van Economische Zaken oogsten? De memorie
van toelichting toont haar ambitie. Nederland moet de meest dynamische en
competitieve regio ter wereld worden. Dat klinkt slagvaardig en ambitieus,
maar ik vind het een merkwaardige missie. De onderliggende reden is ook weinig
verheffend en wel dat het vernieuwingsvermogen van de EU achterblijft, zeker
in vergelijking met de ontwikkelingen in de Amerikaanse ICT-sector. Hoe kan
ik anders de visie van de minister van Economische Zaken op de gewenste economische
ontwikkeling samenvatten als: we moeten door, want we moeten verder?Dynamiek en concurrentie lijken voor de minister doel van economisch handelen;
zij zijn echter slechts het gevolg respectievelijk een marktvorm. In een economische
ontwikkeling die mij voor ogen staat, gaat het erom dat mensen kansen krijgen
om hun talenten te ontplooien en dat burgers een goed en redelijk ontspannen
bestaan kunnen leiden. Als het hoge tempo van concurrentie en dynamiek mensen
belemmert bij primaire verantwoordelijkheden, zoals opvoeden van kinderen,
tijd en aandacht voor gezinsleven, zorg voor hen die beperkingen hebben, vrienden
en vrijwilligerswerk, staat de economische ontwikkeling niet meer ten dienste
van de samenleving.Uit een interview in het meinummer van Natuur en milieu maak ik op dat
de minister het op zijn minst deels met mij eens is. Zij zegt daarin dat het
grootste maatschappelijke probleem is dat te veel mensen langs de kant blijven
staan. Tegelijk benoemt zij dit als een economisch probleem. Waarom zien wij
in haar beleid dan zo weinig terug van deze menselijke kant van het bestaan?
Het zal toch ook niet haar bedoeling zijn dat in de "meest dynamische en competitieve
regio ter wereld" straks voornamelijk uitgeputte, geestelijk afwezige en op
zichzelf gerichte mensen leven? Maar wat de minister zaait, zal zij ook oogsten.Nauw in aansluiting hierop speelt in ons land de problematiek van de zondagsarbeid
en de zondagse openstelling van winkels. Wat deze minister gezaaid heeft met
de verruiming van de Winkeltijdenwet, wordt nu in bijvoorbeeld Amsterdam geoogst:
het blijkt geen goede vrucht te zijn! Vindt de minister niet dat haar voornemen
tot verruiming van de sluitingstijden van winkels in achterstandswijken in
een heel ander daglicht komt te staan nu de Amsterdamse gemeenteraad constateert
dat het verdwijnen van de zondagsrust schadelijk is geweest? Daarbij vraag
ik haar tevens te reageren op het feit dat zij met zo'n voornemen ingaat tegen
de letter en de geest van het Europees sociaal handvest. Mag ik in dat licht
veronderstellen, dat de minister van Economische Zaken zich ook verantwoordelijk
voelt voor die 672.000 huishoudens die slechts met moeite de eindjes aan elkaar
kunnen knopen, de tienduizenden kinderen die opgroeien in relatieve armoede
en die bijna 1 miljoen mensen met een WAO-uitkering, waarvan een belangrijk
deel als gevolg van burn-out en stress? Deze verantwoordelijkheid moet verder
reiken dan dat deze mensen alleen maar gezien worden als een potentieel dat
economische problemen kan oplossen. Deze schaduwzijden van onze economie liggen
als gevolg de functionele scheiding tussen departementen voornamelijk op het
bordje van Sociale Zaken of VWS. Maar ik vind dat deze indringende vragen
een integraal onderdeel behoren uit te maken van het denken op de beleidsafdelingen
van Economische Zaken. Daarom vraag ik de minister of zij, nu zij terecht
vol enthousiasme bezig is met de economie van de 21ste eeuw, de schaduwzijden
een plaats wil geven in de beleidsontwikkeling en, zo ja, welke? Graag krijg
ik een reactie van de minister, die verder gaat dan een verwijzing naar de
taakverdeling binnen het kabinet. Ik vraag de minister in te gaan op de stelling
dat de oorzaak van bovengenoemde sociale en culturele problematiek mede in
het economische beleid zelf kan liggen. Ik druk mij bewust voorzichtig uit:
het economisch beleid kán mede oorzaak zijn van maatschappelijke problematiek.Een goede analyse om dit vermoeden te ondersteunen wordt bemoeilijkt door
gebrekkig cijfermateriaal in de relatie tussen economische groei en sociaal
achterblijven en toename van de leefdruk. Daarom mijn volgende vraag. Dit
jaar werd door het CPB in samenwerking met de VU een alternatieve maat ontwikkeld
voor de stand van de economie: het duurzaam nationaal inkomen. Door daarvan
uit te gaan, wordt een betrouwbaarder beeld van de werkelijkheid weergegeven
dan door het traditionele BNP. Deze groene-BNP-gedachte zou kunnen worden
uitgebreid met een indicator voor "maatschappelijk verantwoorde" BNP. In zo'n
indicator kunnen diverse factoren worden meegenomen, zoals de I/A-ratio, de
terugkeerratio van uitkeringsgerechtigden, stress- en burn-outgevallen, allemaal
indicatoren die volgens de concurrentietoets 2000 meewegen in het concurrentievermogen
van Nederland.Het CBS en de CCS hebben de Kamer een onderzoek toegezonden omtrent nut
en noodzaak van hun statistieken. De minister steunt het idee van de CCS om
1% van het budget aan te wenden voor programma-innovatie. Ik vraag de minister
of het daarbij ook de bedoeling is om indicatoren te ontwikkelen die op een
zoals hiervoor gesuggereerde alternatieve wijze inzicht geven in de structuur
en het functioneren van onze economie. Wil de minister deze suggesties bespreken
met het CBS en de CCS en de Kamer daarover een notitie doen toekomen?De belangrijkste economische groeifactor is stijging van de werkgelegenheid.
Deze stijging heeft echter onvoldoende geleid tot reïntegratie van aandachtsgroepen.
Ook uit de Najaarsnota weer blijkt hoe moeilijk het is, reïntegratie
van arbeidsongeschikten en gehandicapten te realiseren. Specifieke stimulering
van werkgelegenheid voor deze groepen verdient daarom de aandacht van de minister
en daarom doe ik het volgende voorstel. Nederland kent een aantal inspirerende
voorbeelden in Amsterdam, Heerlen en Veendam van startende ondernemers die
zich specifiek richten op het aan het werk helpen van mensen met medische
en sociale problemen. Ondanks alle tegenwerking bij reïntegratie-instanties
runnen deze ondernemers winstgevende bedrijven. De bestaande
REA-middelen en het besluit BBZ zijn in principe voor dergelijke bedrijven
toegankelijk. Maar het blijkt voor een bedrijf in de opstartfase heel lastig
aanspraak te maken op zulke middelen. De minister heeft in de schriftelijke
beantwoording op onze vragen bevestigd dat dergelijke initiatieven vallen
onder "vernieuwend ondernemerschap". Vandaar mijn vervolgvraag: is zij bereid
specifiek sturingsbeleid te ontwikkelen, aansluitend op de nota De ondernemende
samenleving, zodat dit type startend ondernemerschap meer kansen krijgt? En
is zij ook bereid hiertoe financiële middelen, maar vooral extra advisering
in te zetten? Ik stel concreet voor, een substantieel bedrag voor dit doel
toe te voegen aan het begrotingsonderdeel projecten ondernemerschap en het
MKB. Ik heb daar een amendement op ingediend en ik hoor de reactie van de
minister met belangstelling aan.De minister stimuleert de start van biotechnologiebedrijfjes met het actieplan
Life sciences. Tijdens het laatstgehouden algemeen overleg hierover is door
verschillende fracties naar voren gebracht dat de minister eerst maar moet
wachten op de gedachtewisseling tussen regering en Kamer over het kabinetsstandpunt.
Inmiddels ligt de nota Biotechnologie op tafel. Ervan uitgaande dat de minister
haar bijdrage hieraan heeft geleverd, neem ik aan dat zij weet wat zij doet
als zij ermee doorgaat, ver voor de muziek uit te blijven lopen door het stimuleren
van deze vorm van bedrijvigheid. Is dit niet een beetje minachting van de
Kamer? Naar onze overtuiging gaat de minister te laconiek om met de onvoorspelbare
maatschappelijke risico's die ondernemen met genetisch gemanipuleerde organismen
met zich meebrengt. Ik vraag de minister hoe zij bij het subsidiëren
van startende bedrijven let op het verantwoordelijkheidsbesef en de risicoafweging
van deze ondernemingen. Wil de minister eens ingaan op mijn suggestie om de
aansprakelijkheid voor de risico's nadrukkelijker bij bedrijven zelf neer
te leggen en die aansprakelijkheid juridisch te verankeren? Ik acht dit noodzakelijk,
omdat het kabinet de term "aansprakelijkheid" slechts één keer
noemt in de 107 pagina's tellende nota Biotechnologie.De voorzitter:Ik wijs de heer Van Dijke erop dat hij nog een kleine twee minuten spreektijd
heeft, inclusief de tweede termijn.De heer Van Dijke (RPF/GPV):Ik dank u voor deze opmerking, voorzitter.Nederland levert met PSO een succesvolle bijdrage aan de transitie en
ontwikkeling van landen in Midden- en Oost-Europa. De recente evaluatie en
de reactie daarop van de staatssecretaris bevestigen dat. Ik steun de gedachte
dat opgedane ervaring moet worden benut om doelmatiger en meer vraaggestuurd
om te gaan met projecten, van zowel PSO als PSOM.Wat het vraaggestuurde karakter betreft, zou ik willen benadrukken dat
vooral de behoeften van de ontvangende landen, mits uiteraard goed geformuleerd,
minstens even zwaar zo niet zwaarder moeten wegen als de wensen van het Nederlandse
bedrijfsleven. In hoeverre zijn ontvangende landen, net als het Nederlandse
bedrijfsleven, op hun wensen bevraagd?De staatssecretaris weet dat ik met het oog op de vraag inzake effectiviteit
en doelmatigheid van PSO, mijn licht heb opgestoken in de Kaukasusregio en
met name in Armenië. Ik meen dat er een aantal economische, maar zeker
ook politieke redenen zijn om met name Armenië extra prioriteit te geven.
De staatssecretaris en de collegae kennen mijn overwegingen uit het rapport
dat ik naar aanleiding van mijn bevindingen schreef en hen deed toekomen.
Daarom vraag ik de regering het bedrag dat ten behoeve van Armenië in
de begroting van PSO is opgenomen substantieel – ik denk in de orde
van grote van 2 mln. – te verhogen. Graag een toezegging op dat punt.Dan een vraag over de omvang van het PSO-budget als zodanig. Is de succesvolle
ervaring met het PSO-instrument niet een aanleiding om het budget te koppelen
aan de ontwikkelingen van ODA-middelen, dus het te laten meegroeien met het
BNP? Kan de staatssecretaris aangeven welke gevolgen dit – in financiële
termen – voor het PSO-budget zou hebben en of hij deze gedachte zou
willen ondersteunen?Voorzitter! Ik rond af. Het is de ambitie van de minister "om de meest
dynamische en competitieve regio ter wereld te worden". Waarin kan een klein
land groot zijn? Wat wil de minister oogsten? De keuze van het zaaigoed moet
worden bepaald. Eerder gaf de minister aan, vooral de minister van de consument
te willen zijn. Ik geef haar in overweging, buiten die te smalle taakopvatting
te treden en zich vooral te zien als de minister "van het redelijk ontspannen
bestaan". Daarvoor is nodig het juiste zaaigoed te selecteren, want wat je
zaait, zul je ook oogsten.De voorzitter:Ik deel de Kamer mede, dat mevrouw De Boer heeft gevraagd de motie-Crone
c.s. (26603, nr. 5), ingediend tijdens het notaoverleg over de Uitvoeringsnota
klimaatbeleid, bij deze behandeling te betrekken. Ik stel voor, aan dat verzoek
te voldoen.Daartoe wordt besloten.De algemene beraadslaging wordt geschorst.Sluiting 22.50 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20002001-2390-2424.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl