Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (voorwaardelijke machtiging en observatiemachtiging) (27289)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-08 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2001-2002, pag. 1705-1714

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

19-07-2002

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

nr. 34, pagina 1705-1714

02-07-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27289Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemming over een motie, ingediend bij de behandeling van het wetsvoorstel Wet op het BTW-Compensatiefonds (27293), te weten de motie-Boorsma c.s. over gemeenten die weinig kunnen investeren (27293, nr. 217d)Pagina 1669-1670
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (voorwaardelijke machtiging en observatiemachtiging) (27289)Pagina 1705-1714
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (voorwaardelijke machtiging en observatiemachtiging) (27289)Pagina 1651-1661
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 2 juli 2002)Pagina 1714-1714
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering en de Gemeentewet (partiële wijziging zedelijkheidswetgeving) (27745)Pagina 1690-1704
Behandeling van de PKB-plus Mainportontwikkeling Rotterdam (24691, nrs. 49 en 50)Pagina 1651-1651
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Regels voor het heffen van mobiliteitstarieven ter zake van het rijden op de weg met een motorrijtuig en de ondersteuning van regionale mobiliteitsfondsen (Wet bereikbaarheid en mobiliteit) (27552)Pagina 1678-1689
Presentie (dinsdag 2 juli 2002)Pagina 1651-1651
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering, het Wetboek van Strafrecht en de Wet overdracht tenuitvoerlegging strafvonnissen strekkende tot het verruimen van de bevoegdheid van de politierechter en de enkelvoudige kamer in hoger beroep (verruiming bevoegdheid enkelvoudige kamers) (28215)Pagina 1670-1678
Lijst van besluiten (dinsdag 2 juli 2002)Pagina 1714-1714
Behandeling van het wetsvoorstel Regels voor het heffen van mobiliteitstarieven ter zake van het rijden op de weg met een motorrijtuig en de ondersteuning van regionale mobiliteitsfondsen (Wet bereikbaarheid en mobiliteit) (27552)Pagina 1661-1669

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 53 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische
ziekenhuizen (voorwaardelijke machtiging en observatiemachtiging) (27289).De beraadslaging wordt hervat.Minister Borst-Eilers:Voorzitter. Wij hebben uiteraard met belangstelling naar de inbreng van
deze Kamer in eerste termijn geluisterd en wij zijn blij dat wij vandaag dit
wetsvoorstel tot wijziging van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische
ziekenhuizen kunnen bespreken.Dit wetsvoorstel bevat twee nieuwe instrumenten: de voorwaardelijke machtiging
en de observatiemachtiging. De voorwaardelijke machtiging is een machtiging
waarop in de praktijk al wordt geanticipeerd. Het is dus duidelijk dat er
in de praktijk veel behoefte is aan dit instrument. Het gaat om een rechterlijke
machtiging waarbij aan de patiënt voorwaarden worden opgelegd omtrent
diens gedrag en behandeling. Met deze nieuwe rechterlijke machtiging worden
de mogelijkheden voor de psychiatrische praktijk uitgebreid. Het instrument
biedt de mogelijkheid om patiënten met een psychische stoornis die gevaar
veroorzaakt, adequaat te behandelen zonder dat zij moeten worden opgenomen.
Dat vindt men in de praktijk een belangrijk punt en wij delen die conclusie.
Wij zijn dan ook verheugd dat deze nieuwe mogelijkheid ook in dit huis unaniem
wordt gesteund.Zoals bekend heeft de Tweede Kamer bij de behandeling van dit wetsvoorstel
verschillende amendementen aangenomen. Daartoe behoren het amendement tot
wijziging van het criterium voor dwangbehandeling in een inrichting en het
amendement betreffende de observatiemachtiging. Die observatiemachtiging zal
voor een periode van twee jaar in werking treden. Afhankelijk van de resultaten
van de evaluatie, die aan het einde van die twee jaar beschikbaar moet zijn,
zal de werking worden voortgezet of beëindigd. Voor die besluitvorming
is dan nog maximaal een extra jaar beschikbaar, zodat uiterlijk drie jaar
nadat het artikel over de observatiemachtiging in werking treedt, duidelijk
zal zijn of het instrument wordt gehandhaafd.De introductie van de observatiemachtiging heeft in deze Kamer bij de
schriftelijke behandeling veel vragen opgeroepen, vragen die ook vandaag voor
een deel weer zijn gesteld. Ook de regering heeft zich kritisch getoond over
de introductie van deze machtiging. Die kritische houding, zowel van de regering
als van sommige fracties in beide Kamers der Staten-Generaal, komt voort uit
de moeilijke afweging die altijd weer moet worden gemaakt inzake de inbreuk
op fundamentele rechten van burgers versus de bescherming van diezelfde burgers
tegen zichzelf en de bescherming van de maatschappij. Zowel de heer Hessing
als mevrouw Van Leeuwen heeft dit aspect benadrukt.Het aanvankelijke verzet van de regering was gebaseerd op twijfel over
de effectiviteit van de voorgestelde maatregel. Zou het veel patiënten
niet meer kwaad dan goed doen, zo vroegen wij ons af.Na de uitgebreide discussie aan de overkant hebben wij moeten vaststellen
dat je niet zonneklaar kunt concluderen dat het instrument niet zal werken
of contraproductief zal werken, maar dat je evenmin kunt concluderen dat het
omgekeerde het geval zal zijn. Dat was voor de indieners van het amendement
aanleiding om de observatiemachtiging een experimenteel karakter te geven
door een horizonbepaling in te bouwen, door namelijk te bepalen dat eerst
na evaluatie een definitieve beslissing over de handhaving van dit instrument
genomen zal worden. Die wijziging in het karakter heeft ons ertoe gebracht
om het wetsvoorstel met inbegrip van de observatiemachtiging hier vandaag
te verdedigen.Ook vandaag is van verschillende kanten gewezen op de onduidelijkheid
die er bestaat over de te verwachten effecten. Het is zoals de heer Hessing
het zo treffend formuleerde: eigenlijk kan niemand met onweerlegbare feiten
of omstandigheden aangeven dat de observatiemachtiging zinvol is, maar evenmin
valt met harde argumenten te duiden dat de observatiemachtiging niet zinvol
is. Er is eigenlijk maar één mogelijkheid om daar achter te
komen: door het instrument in de praktijk te beproeven om zo, werkendeweg,
achter het nut en het effect te komen. Geen enkel ander onderzoek kan deze
mogelijkheid naar onze mening bieden.Tijdens de parlementaire behandeling van het wetsvoorstel hebben wij regelmatig
gewezen op het onderzoek dat op dit moment gaande is en bijna is afgerond,
het onderzoek naar, wat dan genoemd wordt, de verkommerden en verloederden.
Daarbij gaat het om het verkrijgen van inzicht in de omvang van deze groep
en de aard van deze groep: wat voor mensen zijn dit precies? Wij weten maar
één ding, namelijk dat het een heel diverse groep is. Met die
nieuwe kennis over aard en omvang verwachten wij een betere inschatting ervan
te kunnen maken welke beleidsinstrumenten zinvol zouden zijn om de zorg voor
deze groep te verbeteren. Wij verwachten de resultaten van dit onderzoek in
september.In de nadere memorie van antwoord hebben wij een misverstand weggenomen,
het misverstand dat dit onderzoek naar de verkommerden en verloederden een
definitief antwoord zou kunnen geven op de vraag of de observatiemachtiging
wel of niet een geschikt instrument is voor deze categorie personen. De reden
waarom wij dit onderzoek in dit verband toch hebben opgevoerd, is dat wij
hopen dat het onderzoek materiaal zal opleveren voor het verbeteren van de
hulpverlening, bijvoorbeeld als het erom gaat hoe je de outreachende zorg
zou kunnen versterken. Op die mogelijkheid hebben ook vandaag meerdere fracties
gewezen.De heer Van Schijndel heeft in dit verband gevraagd waarom een betere
inzet van de bestaande wettelijke instrumenten geen oplossing kan bieden voor
de gesignaleerde knelpunten. De eerste evaluatie van de BOPZ heeft inderdaad
aangetoond dat de bestaande wettelijke mogelijkheden beter zouden kunnen worden
benut en heeft ook duidelijk gemaakt dat er lacunes bestaan in het instrumentarium.
Naar aanleiding van die evaluatie is dan ook een traject gestart dat gericht
is op betere benutting van de bestaande wettelijke mogelijkheden. Dat hebben
wij vooral gedaan via uitgebreide voorlichting aan alle betrokkenen;
de Kamer kent ook de brochure. Daarnaast is begonnen met de introductie van
nieuwe instrumenten, waarvan de voorwaardelijke machtiging er één
is. Ook de wijziging van de BOPZ met betrekking tot de zelfbinding komt uit
deze evaluatie voort.Noch de voorwaardelijke machtiging, noch de zelfbindingsregeling ziet
echter in eerste instantie op de groep zorgwekkende zorgmijders. De zelfbinding
is echt een instrument voor patiënten met perioden van duidelijk inzicht
in hun ziekte, ziektevrije periodes derhalve waarin zij helder naar zichzelf
kunnen kijken. In zo'n periode kunnen zij dan ook met een zelfbindingsverklaring
komen. De voorwaardelijke machtiging biedt de mogelijkheid om aan patiënten
die voldoen aan de criteria voor opneming, de nodige zorg buiten de inrichting
te bieden.Omdat het om zeer verschillende instrumenten gaat, achten wij het geen
bezwaar dat de discussie daarover niet in één zelfde debat plaatsvindt.
Wij achten het dan ook niet zinvol, zoals de heer Van Schijndel suggereerde,
om de behandeling van de observatiemachtiging aan te houden tot de behandeling
van het voorstel inzake zelfbinding, omdat het om andere groepen patiënten
gaat.Zowel mevrouw Le Poole als de heer Holdijk vroeg naar het gereedkomen
van de onderzoeksopzet voor de evaluatie van de observatiemachtiging en het
traject van de nadere regelgeving, dit ook in verband met het tijdstip van
de inwerkingtreding van het wetsvoorstel. Ook mevrouw Van Leeuwen vroeg naar
de datum van inwerkingtreding. Op dit moment wordt voortvarend gewerkt aan
die onderzoeksopzet, dus hoe de evaluatie van de observatiemachtiging vanaf
de eerste dag dat deze geldt, kan functioneren. Wij verwachten die onderzoeksopzet
over enkele weken aan de Staten-Generaal te kunnen zenden. Er wordt ook gewerkt
aan de uitvoeringsmaatregelen. Die denken wij in september te kunnen aanbieden
aan de ministerraad.Voor de inwerkingtreding van het wetsvoorstel betekent dit alles dat de
voorwaardelijke machtiging naar onze mening op 1 januari aanstaande in werking
zal kunnen treden. De inwerkingtreding van de observatiemachtiging verwachten
wij pas op 1 april 2003 te kunnen realiseren. Dat is inderdaad afhankelijk
van het gereedkomen van die onderzoeksopzet. Die moet klaar zijn op het moment
dat de observatiemachtiging in werking treedt. Immers, voorgenomen is vanaf
de eerste dag te monitoren.Mevrouw Le Poole (PvdA):Over enkele weken wordt die onderzoeksopzet dus toegestuurd aan het parlement.
Dan moet het parlement nog gelegenheid hebben om daarover iets te zeggen als
het dat noodzakelijk acht. Waarom moet het dan nog tot april duren voordat
die observatiemachtiging ingevoerd kan worden? Wat gebeurt er dan in die tussentijd?Minister Borst-Eilers:Dat latere tijdstip van 1 april hangt samen met ons voornemen om de inwerkingtreding
te doen voorafgaan door een uitgebreid voorlichtingstraject gericht op de
beroepsbeoefenaren, de advocatuur, de rechterlijke macht, de patiënten-
en de familieorganisaties. Wij hebben dat niet eerder gedaan om dit er per
amendement ingekomen is. Voor de voorwaardelijke machtiging hebben wij zo'n
traject allang in gang gezet. Als het wetsvoorstel inclusief observatiemachtiging
zonder meer wordt aangenomen, kunnen wij ook daarmee gaan beginnen. De ervaring
leert dat daarvoor enige tijd nodig is. Het slaat dus echt op de uitvoering.
Misschien is het eerder dan 1 april, maar wij denken dat 1 januari niet haalbaar
is. Als wij 1 april even als een soort richtdatum nemen, zou dat dus betekenen
dat de evaluatie van de observatiemachtiging op 1 april afgerond is. Die moet
dan direct naar de Kamer en dan is er nog maximaal één jaar
de tijd om te besluiten, of die observatiemachtiging blijft of dat wij daarvan
afscheid moeten nemen. Het kan ook best korter zijn dan een jaar; een jaar
is de maximumtermijn, daarna vervalt die automatisch als er geen besluit genomen
is.Mevrouw Van Leeuwen heeft een beroep op de regering gedaan om te voorzien
in een tussentijdse evaluatie na één jaar aan de hand van de
tot op dat moment afgegeven observatiemachtigingen. Een evaluatietermijn van
een jaar lijkt ons voor de definitieve besluitvorming te kort, maar ook wij
tasten natuurlijk nog een beetje in het duister, hoe vaak er van die observatiemachtiging
gebruik gemaakt zal worden. Wij vrezen dat na een jaar een evaluatie nog geen
reëel beeld oplevert. Het gaat om een continue monitoring van het gebruik
en van de effecten. Daarom is de regering wel bereid om na één
jaar een tussenbalans op te maken en daarover te overleggen met de Staten-Generaal.
Als dan in dat eerste jaar heel veel gebruik gemaakt is van die observatiemachtiging –
u weet dat de beroepsgroep dat anders ziet; veel psychiaters denken niet dat
zij die überhaupt zullen gaan gebruiken – kunnen er misschien al
bepaalde conclusies getrokken worden. Een tussenbalans na één
jaar lijkt mij zonder meer mogelijk.De heer Hessing heeft gevraagd, of het schrappen van het woordje "ernstig"
bij gevaar niet te lichtvaardig is gebeurd, omdat schrapping leidt tot verdergaande
inbreuk op de lichamelijke integriteit. Het hoeft geen ernstig gevaar meer
te zijn, gevaar volstaat. Ook de heer Van Schijndel heeft gevraagd of wij
duidelijk kunnen maken waarom wij kiezen voor verruiming van dat gevaarscriterium.
In de praktijk is gebleken dat de huidige voorwaarden niet afdoende zijn om
het gevaar binnen de inrichting af te wenden. Dat kan ertoe leiden dat patiënten
die opgenomen zijn en ook binnen de inrichting gevaar veroorzaken niet onder
dwang mogen worden behandeld. De eis dat er sprake moet zijn van ernstig gevaar
is in de praktijk toch te beperkend. Verruiming van het criterium betekent
overigens niet dat na opneming altijd dwangbehandeling zal kunnen plaatsvinden.
Het geconstateerde gevaar buiten de inrichting zal vaak al worden afgewend
door de therapeutische setting van de intramurale situatie. Alleen als binnen
de inrichting ook gevaar bestaat kan van dwangbehandeling sprake zijn. Daarmee
blijft het uitgangspunt van de wet gehandhaafd dat een dwangopname nog geen
dwangbehandeling legitimeert.Dwangbehandeling moet überhaupt altijd met terughoudendheid worden
toegepast. Hulpverleners moeten zich blijven richten op factoren die tot vermindering
van dwang kunnen leiden. Zo heeft mevrouw Van Leeuwen het ongeveer geformuleerd
en wij zijn dat geheel met haar eens. Hoe bereik je dat dan: via protocollen
van de beroepsgroep, die er nog niet in voldoende mate zijn,
maar waaraan gelukkig wel wordt gewerkt en via een actief toezicht van de
inspectie. Die instrumenten heb je nodig om ervoor te zorgen dat men niet
te gemakkelijk zijn toevlucht tot een dwangmaatregel probeert te nemen.De heer Hessing heeft erop gewezen dat niet is uit te sluiten dat "at
the end of the day" blijkt dat personen ten onrechte zijn opgenomen, omdat
zij geen geestesstoornis blijken te hebben. Hij vraagt hoe wij over deze situatie
oordelen. Ook de heer Van Schijndel staat stil bij de mogelijkheid dat mensen
gedwongen zijn opgenomen, terwijl je achteraf moet vaststellen dat zij niet
in een psychiatrische instelling thuishoren. Die situaties zijn niet geheel
uit te sluiten. Ze zijn immers inherent aan het systeem van de observatiemachtiging.
Daarbij is een ernstig vermoeden van een geestesstoornis al voldoende. Het
instrument is er juist op gericht om vast te stellen of er sprake is van een
geestesstoornis. Het zal dan ook een enkele keer voorkomen dat die er niet
blijkt te zijn. Nogmaals, dat is onvermijdelijk.Voorts heeft de heer Hessing gevraagd hoe wij aankijken tegen de kans
dat maatschappelijke overlast te gemakkelijk vertaald zal worden als gevaar
voor de betrokkene zelf. Uit de toelichting bij het amendement blijkt duidelijk
dat opneming wegens overlast niet de bedoeling is. De kans dat personen alleen
als gevolg van overlast worden opgenomen achten wij zeer klein. Ik heb er
vandaag met de hoofdinspecteur geestelijke gezondheidszorg over gesproken.
De rechter zal zijn oordeel toch moeten baseren op een geneeskundige verklaring.
Daarin zal het vermoeden van een stoornis en van gevaar voor betrokkene zelf
nadrukkelijk omschreven moeten zijn. Mocht tijdens de observatieperiode blijken
dat er toch alleen sprake was van overlast, dan zal dat meestal binnen enkele
dagen al duidelijk zijn en zal ook onmiddellijk ontslag volgen. Ik zeg "meestal",
omdat het ook kan voorkomen dat iemand geen geestesstoornis heeft, maar wel
ernstig verslaafd is aan bijvoorbeeld harddrugs en op grond daarvan veel overlast
veroorzaakt. Dan kan het wel even duren voordat de effecten van die drugs
zodanig zijn verdwenen dat je de geestelijke gezondheid van iemand kunt beoordelen.
Binnen een periode van drie weken kan ook blijken dat iemand geen geestesstoornis
heeft. Los van overlast kan die conclusie al vrij snel worden getrokken.Mevrouw Le Poole en de heer Van Schijndel vragen of er een schatting kan
worden gegeven van het benodigde aantal plaatsen voor observatieopname en
of die plaatsen in voldoende mate beschikbaar zijn. Mevrouw Le Poole wijst
er in dit verband op dat men nu ook al verlegen zit om plaatsen. Wij kunnen
op dit moment geen reële inschatting maken van het benodigde aantal plaatsen;
dat zal de praktijk moeten uitwijzen. Het gebrek aan plaatsen doet zich inderdaad
voor, maar is toch beperkt tot de Randstad. Elders in het land is de situatie
aanzienlijk gunstiger.Mevrouw Le Poole (PvdA):Ik heb deze informatie van het hoofd van de psychiatrische kliniek van
het academisch ziekenhuis in Groningen. Hij zegt dat hij zijn in bewaring
gestelde patiënten op de gang moet huisvesten, als hij daar al een plaats
kan vinden.Minister Borst-Eilers:Ik had misschien niet het begrip "Randstad" moeten gebruiken. Laat ik
zeggen dat in de grootstedelijke omgevingen, ook elders in het land, de problemen
groot zijn. Wij zien ook dat, als men zijn best doet, bij gewone rechterlijke
machtigingen een gastplaatsing kan plaatsvinden. De patiënt kan dan in
een minder dichtbevolkt gebied worden ondergebracht, dus buiten de eigen regio.
Het blijft natuurlijk een punt van aandacht.De heer Van Schijndel vroeg of de observatiemachtiging aan het veld is
voorgelegd en wat dan de reacties waren. De observatiemachtiging is bij amendement
onderdeel geworden van het wetsvoorstel en heeft dus niet de gebruikelijke
adviesronde gevolgd. Wij hebben de observatie inmiddels voorgelegd aan de
beroepsvereniging (de Nederlandse vereniging voor psychiatrie), de patiëntenvereniging
en de familievereniging. De Nederlandse vereniging voor psychiatrie en de
patiëntenvereniging hebben bedenkingen geuit, maar de familievereniging
Ypsilon ziet wel degelijk perspectief in de observatiemachtiging. De heer Van Schijndel vroeg vervolgens of wij een verklaring hebben voor
de omstandigheid dat uit de evaluatie van de BOPZ niet is gebleken dat dit
gat in de wetgeving, in casu die observatiemachtiging, er zou zijn. Mijn antwoord
daarop is dat in de evaluatie van de BOPZ wel degelijk een groep wordt gesignaleerd
die, zoals men dat noemt, tussen wal en schip valt. Dat is voor ons ook reden
geweest om deze groep nader te onderzoeken in het verkommerden- en verloederdenonderzoek
en het beleid daarop gericht in te zetten met de intensivering van de outreaching
hulp. Tot nu toe zijn wij dus een andere weg ingeslagen om deze groep weer
aan wal te krijgen, namelijk door haar zorgvuldig maar wel intensiever te
benaderen. De observatiemachtiging zou wellicht op haar beurt ook een bijdrage
kunnen leveren aan het bereiken van deze patiënten. Nogmaals, niemand
weet dat zeker.In aansluiting hierop vroeg de heer Van Schijndel of het niet zinvol zou
zijn om het advies van de Gezondheidsraad over de behandeling van personen
in hun eerste psychotische periode af te wachten voordat wij gaan werken met
die observatiemachtiging. Bij de observatiemachtiging gaat het echter om een
ander groep personen. Het zijn mensen die al een hele geschiedenis achter
de rug hebben en die geleidelijk in de situatie van verkommerdheid en verloedering
terecht zijn gekomen, terwijl het advies van de Gezondheidsraad vooral ziet
op bijvoorbeeld jonge mensen met schizofrenie die hun eerste aanval hebben.
Het is een heel belangrijk advies om bij hen in de toekomst zoveel mogelijk
ellende te voorkomen, maar het gaat even om een andere categorie dan waar
de observatiemachtiging op ziet.Mevrouw Le Poole vroeg of het niet beter is om het artikel dat betrekking
heeft op de verklaring, zodanig te formuleren dat de verklaring dan zou inhouden
dat er niet langer grond bestaat voor het doen voortduren van de voorwaardelijke
machtiging. Zij wijst daarbij op mogelijke problemen bij de beroepsgroep bij
het afgeven van een verklaring. Zij wijst ook op valse verwachtingen bij de
buitenwacht. Wij denken niet dat die genoemde formulering op problemen zal
stuiten bij de beroepsgroep. De formulering sluit aan bij de criteria voor
de verlening van een voorwaardelijke machtiging, namelijk gevaar
en gestoord zijn. Als niet meer aan die criteria wordt voldaan, zal de verklaring
moeten worden gegeven. Zoals mevrouw Le Poole veronderstelt, houdt de verklaring
dus inderdaad materieel in dat er voldoende grond moet zijn voor opheffing.Mevrouw Van Leeuwen sprak over het toezicht. Zij gaf aan dat zij eraan
hecht dat er voldoende toezicht is op de verplichtingen die voortvloeien uit
de voorwaardelijke machtiging. Zij vroeg ons of nog eens nauwkeurig kan worden
aangegeven hoe dat toezicht zal worden waargemaakt. Tevens vroeg zij of de
afspraken met de beroepsgroep over het toezicht inmiddels al gemaakt zijn.
Het toezicht berust bij de behandelaars. Zij zijn de personen die contact
hebben met de voorwaardelijkemachtigingspatiënt. Zij zijn er verantwoordelijk
voor dat adequaat toezicht op deze patiënt wordt gehouden. Wij hebben
hierover nog geen definitieve afspraken gemaakt met de beroepsgroep. Het overleg
met hen is wel gestart. De woordvoerders van die beroepsgroep, vooral psychiaters,
willen de resultaten eerst nog eens met hun achterban bespreken. Het is helaas
nog te vroeg om hun officiële standpunt kenbaar te maken. Zij hebben
wel gezegd dat zij positief tegenover het instrument voorwaardelijke machtiging
staan. Zij beseffen dat goed toezicht op de ambulante patiënt daar absoluut
bij hoort. Ik neem aan dat in nader overleg zal blijken dat zij de verantwoordelijkheid
daarvoor nemen. Of de psychiater dat zelf doet of dat delegeert aan een sociaal-psychiatrisch
verpleegkundige moet uit het vervolggesprek blijken. Toezicht moet er zijn,
dat is de crux van de zaak.Mevrouw Van Leeuwen heeft voorts bij benadering gevraagd hoe groot de
groep patiënten is voor wie de voorwaardelijke machtiging is bedoeld
en aan welke ziektebeelden wij dan moeten denken. Wij weten niet hoe groot
de groep patiënten zal zijn. Het huidige aantal patiënten met voorwaardelijk
ontslag kan een indicatie vormen. Het gaat om ongeveer 700 patiënten
per jaar. Om welke ziektebeelden gaat het dan? Ik denk dat wij vooral moeten
denken aan twee grote groepen, namelijk de mensen met een zogenaamde bipolaire
stoornis, zoals een manisch-depressieve psychose, of aan andere psychoses,
waaronder schizofrenie, die relatief veel voorkomt.Ten slotte heeft mevrouw Van Leeuwen gezocht naar de effecten van dwangbehandeling
onder de huidige criteria, maar zij heeft deze in onvoldoende mate kunnen
vinden. Ook wij hebben daar geen gegevens over. Het aantal dwangbehandelingen
wordt geregistreerd, maar niet de effecten daarvan. Misschien is dat een manco
dat wij moeten proberen op te vullen.Minister Korthals zal uiteraard ook nog een aantal vragen beantwoorden.
Ik wil alvast zeggen dat wij beiden hopen dat wij de aarzelingen die wij bij
sommige fracties over de observatiemachtiging hebben geproefd, met onze beantwoording
hebben kunnen wegnemen. Met de aanvaarding van dit wetsvoorstel krijgen wij
naast de voorwaardelijke machtiging de beschikking over een instrument waarmee
wij de waarde van een observatiemachtiging in de praktijk kunnen beproeven
door deze experimenteel met een horizonbepaling in te voeren. Binnen een periode
van uiterlijk drie jaar na inwerkingtreding van de wet zal dan duidelijk zijn
of die observatiemachtiging bijdraagt aan verbetering van de zorg voor de
zorgwekkende zorgmijders.De heer Hessing (D66):De minister zegt dat alleen door de observatiemachtiging in de praktijk
te beproeven duidelijk kan worden of dat instrument zinvol kan worden ingezet.
Was dat de reden waarom zij de motie-Rouvoet die aan gene zijde is ingediend,
niet steunde of lagen daar andere motieven aan ten grondslag?Minister Borst-Eilers:Als ik mij goed herinner, werd in de motie-Rouvoet gevraagd om onderzoek
te doen om te zien of het wel of niet zinvol is om een observatiemachtiging
in te voeren. Mijn persoonlijke opvatting is dat er eigenlijk maar één
manier is om erachter te komen of deze wel of niet werkt, en dat is door deze
daadwerkelijk toe te passen. Je kunt de behoefte aan de observatiemachtiging
wel onderzoeken door aan psychiaters te vragen hoe vaak zij daar behoefte
aan hebben. Als zij die behoefte kunnen realiseren door een observatiemachtiging
toe te passen, weet je nog niet of de patiënt daar baat bij heeft of
er nog kopschuwer van wordt dan hij al is. Wij hebben het over mensen die
zorg mijden. Ik gebruik het woord "kopschuw". Deze mensen hebben vaak een
zeer diep wantrouwen tegen de zorg en de hulpverlening opgebouwd, zodat je
ze niet zo makkelijk over de streep krijgt. Dat gaat misschien makkelijker
met outreaching hulp, waarbij heel voorzichtig, stapje voor stapje, wordt
geprobeerd om hun vertrouwen te winnen en te laten merken dat zij iets aan
hulpverlening hebben, dan met het wat ruwere instrument van de observatiemachtiging.
Ik heb de wijsheid ook niet in pacht, vandaar dat wij hebben besloten om het
een eerlijke kans te geven.De heer Hessing (D66):De observatiemachtiging is als zodanig een nieuw instrument waarover de
praktijk zich nog niet heeft kunnen uitspreken. De mogelijkheid om inderdaad
maar eens praktijksituaties te registreren waarvan psychiaters vinden dat
het goede situaties zijn waarin een observatiemachtiging een zinvol instrument
zou kunnen zijn, zou ons inzicht geven in de vraag of datgene wat wij nu met
z'n allen bedenken, ook door de praktijk als een toegevoegd middel en een
waardevol middel wordt beschouwd. Dat beeld ontberen wij nu, al was het alleen
maar vanwege het feit dat dit een nieuw instrument is dat redelijk laat in
de procedure is ingebracht en waarover alle betrokkenen, zoals de Raad van
State, zich niet inhoudelijk hebben kunnen uitlaten. In die zin zou het misschien
iets kunnen betekenen.Minister Borst-Eilers:Dat is wellicht het geval. Misschien kan de heer Hessing dat in tweede
termijn nog nader toelichten.Minister Korthals:Voorzitter. In aansluiting op hetgeen collega Borst al naar voren heeft
gebracht, resten er nog een paar vragen om te beantwoorden. Mevrouw Van Leeuwen
heeft gevraagd of ik nog eens mijn visie wil geven op de uitkomsten die zijn
te vinden in het advies van de Raad van State. Ik had aanvankelijk bij de
behandeling in de Tweede Kamer mijn twijfels omtrent de verenigbaarheid
van de observatiemachtiging met artikel 5 van het EVRM. Met name de omstandigheid
dat er vrijheidsbeneming plaatsvindt terwijl de stoornis van de geestesvermogens
en het daardoor veroorzaakte gevaar niet vaststaan, was daarvoor de grond.Met het oog op deze twijfels heeft de Raad van State advies uitgebracht.
De Raad komt naar analyse van de voorgestelde regeling in relatie tot de uitspraak
van het Europees Hof in de zaak-Varbanov tot de slotsom dat deze regeling
niet onverenigbaar hoeft te zijn met artikel 5 van het EVRM. In aanmerking
genomen dat de machtiging ertoe strekt te beoordelen of een andere machtiging
nodig is en er vooraf een verklaring moet zijn van een onafhankelijke psychiater
tezamen met de omstandigheid dat de machtiging in tijd is beperkt en de rechter
de beslissende autoriteit is, acht de Raad van State de regeling niet onverenigbaar
met het EVRM.Wij respecteren het oordeel van de Raad in dezen, waarbij wij wel de opmerking
hebben gemaakt dat het uiteraard moeilijk blijft om uit een uitspraak van
het Europees Hof in een concrete zaak een algemene regel af te leiden die
ook op andere gevallen toepasbaar is. Absolute zekerheid zal eerst verkregen
kunnen worden als het Europees Hof zich in een voorkomend geval hierover zou
uitlaten. Ik wil hieraan toevoegen dat wij door het advies van de Raad van
State wel zijn gerustgesteld en dit ook zo zwaarwegend achten dat wij het
op die grond verantwoord achten, de observatiemachtiging door te laten gaan.Mevrouw Van Leeuwen heeft voorts gevraagd of ik nog eens wil aangeven
hoe het zit met de werklast voor de rechterlijke macht bij invoering van de
observatiemachtiging. Op dit moment is nog moeilijk aan te geven hoeveel personen
met een dergelijke machtiging zullen worden opgenomen. Ik verwacht overigens
wel enige terughoudendheid bij de inzet van deze machtiging. De evaluatie
zal echter moeten uitwijzen hoe vaak dit middel wordt ingezet. Het aantal
machtigingen, waaronder de observatiemachtiging, valt onder het registratiesysteem
van de rechterlijke macht en de inspectie. Dit biedt de mogelijkheid om de
vinger aan de pols te houden omtrent het aantal machtigingen en zo nodig maatregelen
te nemen met het oog op de inzet van de rechterlijke macht.Zowel mevrouw Van Leeuwen als mevrouw Le Poole heeft gevraagd of het juist
is dat met de voorwaardelijke machtiging een eind komt aan de paraplumachtiging
en wie hier toezicht op gaat houden. Er zijn momenteel twee vormen van de
paraplumachtiging. De eerste vorm strekt het verst. Dit is de door de Hoge
Raad toegestane vorm van een machtiging die, vooruitlopend op dit wetsvoorstel,
geheel voorwaardelijk is. Met andere woorden: zolang aan de voorwaarden wordt
voldaan, volgt er geen opneming. Deze vorm van de paraplumachtiging zal na
de inwerkingtreding van het wetsvoorstel overbodig zijn en niet meer kunnen
worden toegepast. De tweede vorm van de paraplumachtiging die wordt toegepast,
betreft de vorm waarbij in het kader van de verlening van een voorlopige machtiging
iemand kortdurend wordt opgenomen en kort daarna weer wordt ontslagen onder
voorwaarden. Deze vorm van de paraplumachtiging, die in feite een ontslag
onder voorwaarden is, kan ook in de toekomst worden toegepast. Daarbij kan
worden gedacht aan de situatie dat het opstellen van een behandelplan, ook
met het oog op een ambulante situatie, om een dergelijke toepassing vraagt.
Wat betreft het toezicht merk ik op dat het de rechter is die de machtiging
afgeeft. Het zal dus ook de rechter zijn die ervoor zorgt dat er geen oneigenlijk
gebruik van wordt gemaakt.Ten slotte heeft mevrouw Le Poole gevraagd of de observatiemachtiging
niet kan worden aangewend om onnodige vrijheidsbeneming te voorkomen, in die
zin dat de rechter bij een vordering tot een voorlopige machtiging zou kunnen
overwegen de officier van justitie kenbaar te maken dat een observatiemachtiging
meer passend lijkt. Deze situatie is theoretisch op grond van artikel 8a van
het wetsvoorstel mogelijk, maar zal zich naar mijn verwachting niet snel voordoen.
Immers, voor de voorlopige machtiging is de eis dat er een stoornis van de
geestesvermogens moet vaststaan die een gevaar veroorzaakt. Dit moet blijken
uit een geneeskundige verklaring van een psychiater. Dat is een ander criterium
dan wat geldt voor de observatiemachtiging, waar immers een vermoeden van
stoornis en gevaar voldoende is. Dat neemt niet weg dat mevrouw Le Poole gelijk
heeft dat dit in theorie zou kunnen.Mevrouw Le Poole (PvdA):In sommige gevallen weet de rechter of de psychiater het ook niet zeker.
In die gevallen zou je nu direct om een rechterlijke machtiging vragen, maar
die situatie verandert als een observatiemachtiging mogelijk is. Ik kan mij
voorstellen dat de psychiater het eerst wil uitzoeken en ik kan mij ook voorstellen
dat een advocaat die verklaring betwist of twijfelt aan het gevaar. Het lijkt
mij dat het niet alleen een theoretische mogelijkheid is.Minister Korthals:Het is inderdaad niet helemaal theoretisch. Het zou zich in de praktijk
kunnen voordoen. Ik wijs nogmaals op de verschillende criteria die er zijn.
Ik heb al enkele verschillen genoemd, maar nog een ander verschil is dat de
observatiemachtiging beperkt is tot gevaar voor zichzelf, terwijl bij de voorlopige
machtiging een ruimer gevaarscriterium van toepassing is. Nogmaals, als men
een voorlopige machtiging vraagt en dus met een geneeskundige verklaring van
de psychiater komt, dan zal de rechter op die grond moeten beslissen. Het
lijkt mij eerlijk gezegd vergezocht dat er een situatie van wheelen en dealen
ontstaat, maar uitsluiten kan ik het niet. Daar hebt u gelijk in.Mevrouw Van Leeuwen (CDA):Mijnheer de voorzitter. Allereerst dank ik de bewindslieden voor hun heldere
en krachtige uiteenzetting. Ik kan in tweede termijn kort zijn. Immers, de
argumenten zijn nu wel gewisseld. Ik zal alleen nog een aantal puntjes op
de i zetten. Wat de voorwaardelijke machtiging betreft, dank voor de toezeggingen.
Ik ben ook blij met de mededeling dat het overleg met de beroepsbeoefenaren
op gang is gekomen. Het is mij bekend dat de minister overal aandringt op
protocollen en de minister heeft daarbij in mij een warm medestandster. Hier
valt nog een wereld te winnen die ten goede komt aan de patiënten.In de tweede plaats de wijziging van het criterium van ernstig gevaar
in het criterium van gevaar. Wij hadden daar moeite mee en de collega's hebben
er eveneens vragen over gesteld. Onze fractie heeft getracht,
die vragen zelf te beantwoorden, teneinde een standpunt in te kunnen nemen.
Dat standpunt is dat wij, alles afwegende, hiermee kunnen instemmen. Ik ben
bijzonder blij dat de minister de twee voorwaarden die daaraan verbonden zijn,
ronduit heeft toegezegd. Daar zullen wij dan ook ernst mee moeten maken. Het
gaat om – ook hier – de totstandkoming van protocollen en de toetsing
door de inspectie op dit punt. Immers, laten wij wel zijn: dwangbehandeling
zal tot het uiterste moeten worden voorkomen.Ik kom bij de observatiemachtiging. Ik heb al gezegd dat alle argumenten
inmiddels gewisseld zijn. Er zijn ook misverstanden weggenomen. De bewindslieden
moeten het mij niet kwalijk nemen als ik zeg, dat zij na hun aftreden wellicht
wel de tijd en de rust zullen hebben om de Handelingen nog eens nauwkeurig
na te lezen. Dan zal blijken dat bij de eerste en de tweede afwijzing in de
Tweede Kamer de uitkomsten van het longitudinaal onderzoek wel degelijk gekoppeld
waren aan die afwijzing. Maar goed, ik neem graag aan dat het een misverstand
is. Mij is nu helder waartoe dit onderzoek moet leiden, namelijk betere mogelijkheden
voor hulp. Ik ga ervan uit dat het komende kabinet die mogelijkheden ten volle
gaat benutten en in overleg met beide Kamers daarvoor concrete maatregelen
zal treffen.Resteert wat gezegd is over onze bezwaren tegen de observatiemachtiging
op zichzelf. Met name de minister van VWS heeft over onze kritische houding
en de zorginhoudelijke bezwaren gezegd, dat het een moeilijke afweging blijft.
Het gaat om inbreuk op de rechten van de burgers, zoals ook wij hebben betoogd,
namelijk onvrijwillige vrijheidsbeneming en aantasting van de lichamelijke
integriteit, tegenover bescherming van de samenleving. In die moeilijke afweging
is nu uiteindelijk gekozen voor een experiment, in de tijd beperkt. Onze fractie
blijft toch de nodige bezwaren houden tegen een experiment met vrijheidsbeneming,
terwijl zo weinig op papier vastligt van de gedachten van het brede zorgveld
over de uitkomsten.Mevrouw Dupuis (VVD):Mevrouw Van Leeuwen zegt nu dat het gaat om bescherming van de samenleving,
maar het is wel degelijk ook de bedoeling dat de persoon zelf wordt beschermd.
De hele BOPZ is primair gericht op het belang van de persoon met geestesstoornissen
en het zou dramatisch zijn om dit zeer belangrijke element nu weg te laten.Mevrouw Van Leeuwen (CDA):Het begint met het benemen van de vrijheid van een burger, die daar niet
om gevraagd heeft. U kunt nu wel zeggen dat het ter bescherming van die burger
is, maar een- en andermaal is aangetoond en ook door de bewindsvrouwe van
VWS in de Tweede Kamer bij herhaling gezegd, dat het hier om zorgwekkende
zorgmijders gaat. Hier zal het middel vaak erger dan de kwaal zijn. Als men
weer ontslagen wordt van die observatiemachtiging heeft men vaak een nog grotere
agressie tegen alle hulpverleners. Zolang wij daarover onze twijfels houden –
die twijfel heeft de minister van VWS vanavond opnieuw uitgesproken en gezegd
dat zij dat instrument dan maar in de praktijk wil beproeven – vinden
wij dat een stap te ver gaan.Mevrouw Dupuis (VVD):Ik zou dan graag de minister van VWS vernemen of zij ook niet van mening
is dat er wel degelijk een belang van de betrokkene zelf op het spel staat.
Het kan niet alleen om het belang van de samenleving gaan. Ik heb de minister
horen zeggen dat het wel degelijk ook mogelijk in het belang van de persoon
zelf is. Als dat niet zo blijkt te zijn, is dat wellicht een reden om terug
te komen op de observatiemachtiging. In het kader van de BOPZ gaat het niet
alleen om de belangen van de samenleving, dat kan absoluut niet het geval
zijn. Dat is in de rechtsgeschiedenis ook nooit als het belangrijkste punt
aangevoerd, integendeel!Mevrouw Van Leeuwen (CDA):Ik denk dat daarin ook ons verschil zit. Ik zeg nadrukkelijk dat het begint
met vrijheidsbeneming op basis van een argument dat wij in de Wet BOPZ niet
terugvinden; er is een vermoeden van stoornis in de geestesvermogens. Dat
staat niet vast. Als dat wel vaststond zou het tot bescherming kunnen zijn.
Het kan er in de praktijk wel op neerkomen. Ik heb onze nadrukkelijke twijfels
uitgesproken en zolang je twijfelt, moet je je volgens ons ook onthouden van
het vastleggen in wetgeving. Daar is het ons om te doen. Natuurlijk gaat het
om meer dan de samenleving alleen, maar dat heb ik ook in mijn eerste termijn
duidelijk gezegd. Maar om met die eerste stap te experimenteren, terwijl wij
er op dit moment zo weinig van weten of de uitkomsten zo zullen zijn als u
verwacht, gaat ons nu een stap te ver!Voorzitter. Ik kom nog even op artikel 5 EVRM. Ik wil de uitleg van de
minister op dat punt best volgen. Ik heb echter een- en andermaal blz. 4,
paragraaf 4 van het antwoord van de regering op het advies van de Raad van
State gelezen en ook daarover zijn onze twijfels gebleven. De minister heeft
duidelijk gezegd dat het een enkel geval is en dat het niet tot algemene regel
kan worden gemaakt omdat daarover geen absolute zekerheid bestaat. Ook hier
zou je dan het voordeel van de twijfel kunnen geven, omdat het over een zaak
gaat die in het EVRM geregeld is en die wij later nog wel een keer kunnen
uitproberen. Maar dat geldt voor onze fractie niet waar het gaat om de zorginhoudelijke
bezwaren.De minister heeft mij toegezegd dat er een tussentijdse evaluatie na een
jaar kan komen, waarvoor dank. Ik heb dat overigens aangegeven als een derde
in een reeks van mogelijkheden. Ik ben begonnen met nogmaals te bepleiten
om de desbetreffende paragraaf nog niet in werking te laten treden totdat
er meer bekend is. Vervolgens heb ik dat gekoppeld aan de motie van de heer
Rouvoet. Na bestudering van alles wat hierover in de Tweede Kamer is gezegd
en gebeurd, ben ik ervan overtuigd dat het gelegen heeft in het feit dat over
die motie is gestemd na aanvaarding van het wetsvoorstel. Die fout zal de
Eerste Kamer derhalve niet moeten maken. Ik ga niets over de inhoud zeggen,
want wij hebben dat vandaag met elkaar afgesproken. Ik zal ten volle meewerken
aan aanvaarding van een motie – ik heb deze ook mede ondertekend –
waarin toch het op termijn zetten van de inwerkingtreding wordt gevraagd.
De heer Hessing zal dat straks ongetwijfeld, ook namens anderen, nader toelichten.Mevrouw Le Poole (PvdA):Ik dank de bewindslieden voor hun antwoord. Ik vond hun antwoord op de vragen over de paraplumachtiging zeer verhelderend.
Ik ben blij dat kortdurende opname en daarna ontslag onder voorwaarden wel
mogelijk is. Dit biedt een instrument voor die situaties waarin de mensen
die samen een behandelplan moeten opstellen, daarin in een ambulante situatie
niet slagen. Hoe meer mogelijk is zonder vrijheidsberoving, hoe beter, maar
desalniettemin kan ik mij voorstellen dat iemand wel behandeld moet worden,
maar dat de hulpverleners daar in een ambulante situatie niet uitkomen.De minister zegt dat de verklaring van artikel 14g best kan, maar ik vind
het een heel positief luidende verklaring. Het is natuurlijk mooi om iets
positiefs over iemand te zeggen, maar als iemand met ontslag kan of er is
geen machtiging meer nodig, kan hij toch nog wel in zijn geestesvermogen gestoord
zijn of nog enige kans van gevaar opleveren. Wat nu wordt gezegd, is heel
positief en klinkt als een soort garantie. Ik gun het mensen dat zij helemaal
beter zijn, maar ik denk dat je dit in veel situaties niet zo zeker weet.
Ik vind de verklaring die moet worden afgegeven in die zin misleidend. Ik
kan mij voorstellen dat de voorwaardelijke machtiging wordt opgeheven in een
situatie waarin de verklaring de lading niet dekt. Ik heb daarmee moeite.Wij blijven voorstander van een observatiemachtiging. Natuurlijk weten
wij het niet zeker, maar ik ben blij dat de bewindslieden dit een eerlijke
kans willen geven. Ik vind het niet onverantwoord dat wij dit willen proberen.
Het gebeurt toch wel vaker dat wij niet helemaal zeker weten of een maatregel
het beoogde effect zal hebben. Ik wijs bijvoorbeeld op de strafrechtelijke
opvang van verslaafden. Wij weten ook niet zeker of dit zal werken, maar het
wordt wel geprobeerd.De heer Hessing (D66):Met de strafrechtelijk opvang van verslaafden was al een uitgebreide proef
aan de gang aan de hand waarvan met een begin van duidelijkheid kon worden
gezegd dat die maatregel weleens succes zou kunnen hebben. Dit is toch een
ander verhaal.Mevrouw Le Poole (PvdA):Wij hoeven die discussie niet over te doen. Nogmaals, ik vind dat het
wel verantwoord is om dit te proberen. De problemen zijn zo groot; het is
de moeite waard om te bezien of dit een nuttig instrument oplevert. Volgens
mij is dit in de wet ook goed afgedekt met een evaluatie en bescherming van
de vrijheidsrechten van de mensen door de rechter die toezicht houdt en de
onafhankelijke geneeskundige verklaring.Ik blijf van mening dat men met de mogelijkheid van de observatiemachtiging
kan erkennen dat men twijfelt en dat eerst nog nader onderzoek nodig is. Ik
vind het helemaal niet "dealen" als de rechter gebruik maakt van de mogelijkheden
van artikel 8 van de wet om een suggestie te doen aan de officier van justitie
om een minder vergaande vorm van machtiging te vorderen. Ik zie hier dus wel
degelijk mogelijkheden.Ik hoop dat de volgende regering ervoor zal zorgen dat er voldoende plaatsen
zijn om mensen intramuraal op te vangen. Verder hoop ik dat de andere problemen
in de opvang zo kordaat ter hand zullen worden genomen als men zegt van plan
te zijn. Ik wacht met spanning af wat de komende regering precies zal doen.Voorzitter. Mijn fractie zal dit wetsvoorstel steunen. Ik had dat al eerder
kenbaar gemaakt.De heer Holdijk (SGP):Mijnheer de voorzitter. Ook ik bedank natuurlijk de bewindslieden voor
hun beantwoording in eerste termijn. De scopus van mijn bijdrage in eerst
termijn was beperkt, hetgeen betekent dat ik in tweede termijn ook relatief
kort kan zijn.Minister Borst noemt als indicatie voor de inwerkingtreding van de observatiemachtiging
1 april 2003. Zij voegt daaraan toe dat deze machtiging binnen een jaar vervalt
als er geen vervolgbesluit zou worden genomen. Verder sluit zij niet uit dat
er na een jaar een tussenbalans wordt opgemaakt.Alle perikelen rond de inwerkingtreding hebben natuurlijk te maken met
de erfenis die de Tweede Kamer niet alleen ons maar ook de regering heeft
nagelaten. Ik hoef dat niet te verduidelijken. Vanochtend trok ik uit de gang
van zaken tot nu toe en de voornemens de conclusie dat mijn karakterisering
van de paragraaf over de observatiemachtiging als een experiment niet onjuist
is. Ik concludeerde verder dat dit experiment zou plaatsvinden zonder voorafgaand
onderzoek.De minister van Volksgezondheid zegt dat alleen de praktijk kan uitwijzen
wat de betekenis van dit instrument is. Daarmee slaat zij een weg in die zekere
risico's met zich brengt. Ik ga echter niet zover als de heer Van Schijndel
die zei dat de observatiemachtiging een sprong in het duister is. Als dat
waar zou zijn, zou ik helemaal niets voor dit wetsvoorstel voelen. Wij zouden
de verantwoordelijkheid voor dit wetsvoorstel dan ook zeker niet op ons moeten
nemen. Onze fracties hebben het gevoel dat deze machtiging een nuttige plaats
in het geheel van instrumenten zou kunnen innemen. Wij blijven echter worstelen
met het moeilijk oplosbare probleem dat wij eigenlijk een indicatie van dat
nut zouden willen krijgen. Een dergelijke indicatie is niet alleen zeer welkom,
zij is misschien zelfs onmisbaar.Ik heb nog een punt van veel minder gewicht. In eerste termijn had ik
gevraagd of de regering reden ziet om te reageren op het advies van de Raad
van State om toe te lichten waarom een maximumtermijn van drie weken is gekozen
voor de observatiemachtiging. De Raad van State had kennelijk het gevoel dat
dit vrij willekeurig was gebeurd. Ik heb daarop geen reactie aangetroffen.
Als ik het over het hoofd heb gezien, bied ik mijn excuses aan. Ik had gevraagd
of daarvoor medische en/of juridische argumenten waren. Willen de bewindspersonen
hierop ingaan?De heer Hessing (D66):Voorzitter. Ik wil de bewindslieden dank zeggen voor hun beantwoording.
Ik had enkele vragen gesteld over de voorwaardelijke machtiging. Mijn fractie
is onverminderd enthousiast over dat onderdeel. De zekerheden die zijn gegeven,
hebben de zorg van mijn fractie op dat punt aanmerkelijk verminderd.In aansluiting op hetgeen met name mevrouw Van Leeuwen heeft gezegd, wil
ik meteen doorschakelen naar het punt van de observatiemachtiging. De ministers
zeggen dat zij het eens willen proberen. Baat het niet, dan schaadt het niet,
als ik het chargerend mag zeggen. Daar zit evenwel precies het punt. De kernvraag
is en blijft toch of die observatiemachtiging – die is
te kwalificeren als een ingrijpende maatregel – met een redelijke verwachting
van succes kan worden ingezet. Als mensen, om het maar eens zwart-wit te zeggen,
van straat worden geplukt met de inzet, hen in een medische setting te plaatsen,
dient er toch een behoorlijke basis te zijn voor de verwachting dat die behandeling
perspectief kan bieden. Als die verwachting in zijn algemeenheid niet stevig
kan worden neergezet, is het middel gewoon te zwaar. Het gaat dan niet aan
om te zeggen: laten wij het maar eens proberen; baat het niet, dan schaadt
het niet. Het evenwicht is dan zoek in de afweging tussen belangen.Het maakt nogal wat uit of blijkt dat van de 100 mensen die zijn opgenomen,
aan het einde van de rit 20 mensen zijn geholpen en 80 personen ten onrechte
of zonder succes zijn opgenomen, of dat het andersom is. Over die verhouding
bestaat eigenlijk onvoldoende zekerheid, vandaar de suggestie van mijn fractie
om toch wat meer vaste grond onder de voeten te krijgen en eerst gedurende
een jaar praktijksituaties te registreren en psychiaters de gelegenheid te
bieden, zelf een oordeel te vormen over de mogelijkheden en onmogelijkheden
van de nu op schrift staande observatiemachtiging. Zo kan er een scherper
en beter beeld ontstaan van de mogelijkheden en de onmogelijkheden. Om die
reden dien ik een motie in waarin de bewindslieden wordt gevraagd, de inwerkingtreding
van de observatiemachtiging een jaar uit te stellen en die tijd te gebruiken
om in de praktijk situaties te registreren aan de hand waarvan een zorgvuldig
oordeel kan worden gevormd over de wenselijkheid en mogelijkheden van de observatiemachtiging.
Na ommekomst daarvan kan een definitief oordeel en een definitieve inwerkingtreding
aan de orde komen. Voor de orde van de vergadering is het verstandig dat eerst
de motie in stemming wordt gebracht en daarna pas het wetsvoorstel, omdat
de uitkomst van de stemming over de motie van invloed is op het eindoordeel
van sommige fracties in deze Kamer over het wetsvoorstel. Het gaat om de volgende
motie.De voorzitter:Door de leden Hessing, Van Leeuwen, Van Schijndel, Holdijk en Schuyer
wordt de volgende motie ingediend:De Kamer,gehoord de beraadslaging,van oordeel dat de observatiemachtiging een ingrijpend middel is dat niet
lichtvaardig moet worden geïntroduceerd;verzoekt de regering, alvorens de desbetreffende paragraaf 1b in werking
te laten treden, gedurende één jaar te registreren in welke
praktijksituaties dit middel uitkomst zou kunnen bieden en waarvoor de Wet
bijzondere opneming in psychiatrische ziekenhuizen geen andere voor die situaties
toereikende mogelijkheden bevat;verzoekt de regering, na dit jaar de Kamer over de uitkomsten van dit
onderzoek te informeren en daarbij te betrekken de uitkomsten van het onderzoek
naar verkommerden en verloederden, en aan de hand daarvan een besluit te nemen
met betrekking tot het in werking treden van genoemde paragraaf,en gaat over tot de orde van de dag.Zij krijgt nr. 239f(27289).Gelet op het verzoek van de heer Hessing om deze motie voorafgaande aan
de afhandeling van het wetsvoorstel in stemming te brengen, concludeer ik
dat dit betekent dat deze motie volgende week in stemming komt, waarna de
afhandeling van het wetsvoorstel zal plaatsvinden.De heer Van Schijndel (GroenLinks):Voorzitter. Ik zeg de bewindslieden dank voor hun uitgebreide beantwoording.
Dat zijn wij trouwens ook wel gewend van deze twee ministers, van wie in elk
geval mevrouw Borst voor het laatst in deze zaal zal zijn. Op dat punt zullen
wij haar zeker missen.Een van de leuke leuzen van de partij van de minister van volksgezondheid
is: eerst denken en dan doen. Toch lijkt het nu een beetje op het omgekeerde:
eerst doen – laten wij maar eens wat experimenteren – en daarna
nog eens erover nadenken of het tot enig resultaat heeft geleid. Dat zou toch
niet zo passen bij het adagium van de partij van de minister.Het is natuurlijk ook niet zomaar iets doen, want je bent wel aan het
experimenteren met de vrijheidsbeneming van mensen. De heer Hessing heeft
het zonet al heel duidelijk geschetst. Dan vraag je je af waartoe het noodzakelijk
is. Het gaat erom, te kijken wat er nu echt loos is met iemand. Daarover heb
ik een intussen al wat oud artikel, van een jaar geleden, van Goof van Gemert,
manager zorg van GGZ Nederland, in de Volkskrant gelezen. Deze zegt dat er
in werkelijkheid maar zelden onzekerheid bestaat ten aanzien van de aard van
de stoornis of de mate van gevaar. Het lijkt mij een zeer deskundig man en
dan vraag ik mij af of het inderdaad nodig is om mensen gedwongen op te nemen
om dit nog eens na te kijken.Wat actueler is het artikel in Medisch Contact van deze week; dat onderstreept
eigenlijk ook onze opvatting. Het is geschreven door de heer Lucieer, hoofdinspecteur
voor de geestelijke gezondheidszorg en gehandicaptenzorg, toch ook geen kleine
jongen. Deze zegt dat de observatiemachtiging tot gevolg heeft dat de reikwijdte
van de Wet BOPZ wordt opgerekt; deze toevoeging aan de wet is ingrijpend en
beoogt niet primair de rechten van de patiënt te versterken maar speelt
in op de groeiende onvrede bij verwanten en samenleving. Nu, dat is natuurlijk
ook zo. Ik denk dat voor een deel het amendement ook daardoor is ingegeven.De minister heeft zonet gezegd dat zij voor de groep die misschien bedoeld
wordt, een andere weg was ingeslagen. Dat is de weg die wij ook bepleiten;
ik heb dit ook aangegeven in mijn eerdere betoog. Als het dan gaat om de vraag
of wij hiermee kunnen instemmen, dan zeg ik nee. Het lijkt mij toch een principieel
punt dat je het hebt over een vermoeden van een stoornis: dat vind ik een
grens overgaan, omdat een vermoeden een vermoeden is en dat is zeer breed
interpreteerbaar. Ik zou zeggen: bij twijfel niet overgaan tot de observatiemachtiging.
De heer Hessing heeft zo-even een motie voorgelegd die ik zie
als een motie van uitstel en misschien komt er ook nog eens afstel van. Ik
heb dan ook van harte die motie ondersteund.Wij blijven nog problemen houden met de oprekking van het gevaarscriterium.
De minister zegt elke keer: in de praktijk is gebleken dat hier behoefte aan
bestaat. Nu, ik heb verschillende artikelen gelezen waarin er toch heel verschillend
over gedacht wordt. Zo wordt gezegd dat het criterium "ernstig gevaar" voldoet,
maar dat het alleen veel te streng wordt geïnterpreteerd; er wordt niet
daadkrachtig ingegrepen op grond van dit artikel. Het zou veel meer in de
uitvoering zitten dan dat er nu echt een wijziging in dat gevaarscriterium
noodzakelijk is. Dan vraag ik mij af waarom het nodig is. Dat vind ik toch
nog steeds onvoldoende toegelicht. Het gaat ons dan ook erg ver. Wij staan
derhalve niet te trappelen om dit wetsvoorstel te steunen.Minister Borst-Eilers:Voorzitter. Ik dank de geachte afgevaardigden voor hun inbreng in de tweede
termijn. Mevrouw Van Leeuwen is inderdaad begonnen met het maken van een aantal
punten. Dat waren niet zo zeer vragen aan de regering. Zij maakte ook nog
een opmerking over dat misverstand en raadde ons aan, onze vrije tijd straks
te gebruiken om de Handelingen nog eens na te lezen. Ik ken de geschiedenis
inmiddels uit mijn hoofd. Ik wil zonder die allemaal nagelezen te hebben,
hier wel zeggen dat dit misverstand grotendeels voor rekening van de regering
komt. Wij hebben inderdaad door de formulering daartoe ook alle aanleiding
gegeven. Ik hoop dat wij het nu verhelderd hebben.Mevrouw Van Leeuwen sprak nog over de belangrijke balans, waarop ook de
heer Hessing terugkwam, tussen belang patiënten en belang samenleving.
Ik hecht er wel aan nog eens duidelijk te zeggen dat het bij de observatiemachtiging
alleen om het belang van de patiënt gaat. Het is daar beperkt tot gevaar
voor de patiënt en het gaat daar het niet over gevaar voor de samenleving.
Het is dus niet zo dat mensen om die reden van de vrijheid beroofd zouden
worden, althans voor een periode van drie weken. Want inderdaad, experimenteren
met vrijheidsbeneming is niet niks, dat is een hele ernstige zaak. Vandaar
dat mevrouw Van Leeuwen zegt dat die periode zo kort mogelijk moet zijn. Zij
was ook dankbaar voor mijn toezegging om in ieder geval na één
jaar een tussentijdse evaluatie te doen. Er is inmiddels een andere suggestie
aangereikt in de vorm van de motie van de heer Hessing. Ik zal daarop ingaan
als ik aan zijn inbreng toe ben.Mevrouw Le Poole wou ik bedanken voor haar steun voor het wetsvoorstel.
Zij kwam nog even terug op het punt van de verklaring, artikel 14g. Inderdaad
kan zich de situatie voordoen dat de geestesstoornis niet echt over is, niet
genezen is, maar dat de patiënt toch geen gevaar meer veroorzaakt. Natuurlijk
is dat ook een reden om dan tot ontslag over te gaan. Ik zeg dat nog maar
eens met zoveel nadruk omdat dat dan ook in de Handelingen komt. Ik denk dat
het in de praktijk ongetwijfeld zo zal worden toegepast.De heer Holdijk stelde dat een observatiemachtiging zonder voorafgaand
onderzoek misschien wel nuttig kan zijn, maar hij zou toch graag een indicatie
willen hebben over het nut van die observatiemachtiging. Ik denk dat wij dat
allemaal van mening zijn. Wij zijn daarnaar op zoek geweest. Nogmaals, dat
komt bij de bespreking van de motie verder aan de orde.Wij waren de heer Hessing nog een antwoord schuldig op de vraag, waarom
de duur van de observatie maximaal drie weken is. Dat is om medische redenen.
Omdat er ook verslavingsproblematiek in het spel is, moet iemand enige tijd
vrij zijn van drugs om een helder beeld te kunnen krijgen over de achterliggende
geestestoestand. De deskundigen menen dat men binnen drie weken een oordeel
moet kunnen vormen, doch dat in veel gevallen die drie weken ook echt nodig
zijn. Maximaal drie weken is eigenlijk om medische redenen. Natuurlijk moet
de periode zo kort mogelijk zijn vanwege het juridisch zwaarwegende punt van
de vrijheidsberoving.De heer Hessing legde mij de uitdrukking "baat het niet, dan schaadt het
niet" in de mond. Dat heb ik over deze situatie zeker niet gezegd. Mijn stellige
verwachting is namelijk dat hoe mooi het ook kan uitpakken, toch altijd een
aantal patiënten schade kan ondervinden van die observatiemachtiging.
Wanneer echter 90 patiënten er baat bij hebben en 10 er schade van ondervinden,
zou je het misschien toch moeten doen. Het is zeker geen kwestie van "baat
het niet, dan schaadt het niet". Het kan potentieel schaden vanwege dat zorgmijdende
gedrag van die mensen en de schuwheid die zij tegenover de hulpverlening vertonen.In de motie-Hessing c.s. wordt de Kamer verzocht de inwerkingtreding van
de artikelen over de observatiemachtiging een jaar op te schuiven en dat jaar
te benutten om te proberen via een registratiesysteem erachter te komen hoe
vaak en in welke situaties er naar de mening van de betrokkenen behoefte is
aan dit middel. Je weet dan nog steeds niet of het ook effect heeft. Het blijft
een gebrekkig middel, als het al uitvoerbaar is. Als het goed uitvoerbaar
is, zou het antwoord kunnen geven op de vraag in hoeveel gevallen de hulpverleners
zeggen: wij verwachten dat een observatiemachtiging hier een geschikt instrument
zal zijn en verwachten er ook heil van. De vraag is wie dat moet registreren.
Deze mensen en de psychiaters zullen elkaar niet ontmoeten. Deze mensen in
een verkommerde toestand zullen vooral worden gesignaleerd door de politie,
maatschappelijk werk en dergelijke eerstelijnshulpverleners. Bijvoorbeeld
een politieman kan niet beoordelen of deze verkommerde man of vrouw baat zou
hebben bij een observatiemachtiging. Je moet het in dat onderzoeksjaar zo
regelen dat deze signaleerders dit geval kunnen voorleggen aan een psychiater,
die zich er even in verdiept. Die zal er vervolgens een rekening voor sturen.
Met andere woorden, het wordt een onderzoek dat ook iets zal kosten. Dat moeten
wij goed in kaart brengen. Ik ben niet ongenegen om de motie naar beste vermogen
uit te voeren, maar ik zie niet dat het simpel uitvoerbaar is. Er moet nog
eens goed over nagedacht worden. Als de motie wordt aangenomen, heeft de regering
een positieve grondhouding om dat zo goed mogelijk te proberen. Ik kan echter
niet toezeggen dat wij er wonderen van kunnen verwachten. Ik begrijp dat er
volgende week over de motie wordt gestemd. Dan zal dat misschien uit een nadere
toelichting blijken. In ieder geval laat de regering het oordeel over de motie aan uw Kamer over. Nogmaals, na aanneming zullen wij niet direct
roepen dat wij de motie niet zullen uitvoeren, maar zullen wij ons uiterste
best doen. Ik hoop dat u een beetje kunt meevoelen dat ik het nog niet zo
glashelder voor mij zie.De heer Van Schijndel zegt: "eerst denken en dan doen" was het devies
van minister Borst; maar wat doet zij nu, eerst doen en dan denken. Het is
vreselijk als je daartoe gehouden bent, want dat is pure armoede. De heer
Korthals en ik zagen echter geen methode om dat denken te laten leiden tot
een heldere conclusie. Dan zit er niets anders op dan de praktijksituatie
zelf te gebruiken als onderzoekssetting. Via deze motie is een handreiking
vanuit uw Kamer gedaan om toch te proberen eerst te denken en dan te doen.
Dat blijft een waardevol devies; vandaar dat ik zo heb gereageerd.Voorzitter. Ik wil het hierbij laten. Ik begrijp dat wij volgende week
elkaar nog een keer ontmoeten. Ik heb er behoefte aan om, als ik hier voor
het allerlaatst ben, aan die situatie nog enkele woorden te wijden, maar dat
doe ik volgende week.De voorzitter:Daar zult u ook van onze kant niet aan ontkomen. Ik begrijp uit signalen
van de minister van Justitie dat hij er geen behoefte aan heeft om hierop
nog aanvullend te reageren.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Wij zullen volgende week het wetsvoorstel afhandelen nadat de Kamer heeft
gestemd over de motie-Hessing c.s.Sluiting 22.14 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20012002-1705-1714.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl