Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet werk en bijstand, van de Wet studiefinanciering 2000, van de Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten en van de Vreemdelingenwet 2000 in verband met de totstandkoming van richtlijn 2004/38/EG betreffende het recht van vrij verkeer en verblijf op het grondgebied van de lidstaten voor de burgers van de Unie en hun familieleden, alsmede goedkeuring van een daarmee samenhangend voorbehoud bij het Europees verdrag inzake sociale en medische bijstand (30493)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2005-2006, pag. 1747-1753

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

22-08-2006

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

nr. 36, pagina 1747-1753

04-07-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 30493Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Regels inzake marktordening, doelmatigheid en beheerste kostenontwikkeling op het gebied van de gezondheidszorg (Wet marktordening gezondheidszorg) (30186)Pagina 1711-1722
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Regels inzake marktordening, doelmatigheid en beheerste kostenontwikkeling op het gebied van de gezondheidszorg (Wet marktordening gezondheidszorg) (30186)Pagina 1736-1745
Presentie en opening (dinsdag 4 juli 2006)Pagina 1695-1695
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering en enige andere wetten in verband met de buitengerechtelijke afdoening van strafbare feiten (Wet OM-afdoening) (29849)Pagina 1722-1736
Stemming over moties, ingediend bij het debat over mkb/Economische Zaken, te weten: - de motie-Terpstra c.s. inzake experiment van tijdelijke afschaffing van het vergunningensysteem voor een aantal wetten voor het mkb met evaluatie na één jaar (30300 XIII, B), en - de motie-Sylvester c.s. inzake verlichting van administratieve lasten voor bedrijven met minder dan tien werknemers (30300 XIII, C).Pagina 1711-1711
Benoeming van een griffier (EK XLIV-A)Pagina 1710-1710
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet werk en bijstand, van de Wet studiefinanciering 2000, van de Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten en van de Vreemdelingenwet 2000 in verband met de totstandkoming van richtlijn 2004/38/EG betreffende het recht van vrij verkeer en verblijf op het grondgebied van de lidstaten voor de burgers van de Unie en hun familieleden, alsmede goedkeuring van een daarmee samenhangend voorbehoud bij het Europees verdrag inzake sociale en medische bijstand (30493)Pagina 1747-1753
Lijst van besluiten (dinsdag 4 juli 2006)Pagina 1753-1753
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet werk en bijstand in verband met openstellen van het recht op een langdurigheidstoeslag in de situatie waarin enige inkomsten zijn ontvangen (30484)Pagina 1706-1710
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra en de Wet op het voortgezet onderwijs in verband met wijzigingen in het onderwijsachterstandenbeleid (30313)Pagina 1745-1747
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 4 juli 2006)Pagina 1753-1755
Stemming over het wetsvoorstel Bepalingen verband houdende met de detentie en berechting in Nederland, in overeenstemming met Resolutie 1688 van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties van 16 juni 2006, van Charles Taylor door het Speciaal Hof voor Sierra Leone (Wet Speciaal Hof voor Sierra Leone) (30610)Pagina 1711-1711
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering en enige andere wetten in verband met de buitengerechtelijke afdoening van strafbare feiten (Wet OM-afdoening) (29849)Pagina 1695-1706

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 52 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van de Wet werk en bijstand, van de Wet studiefinanciering 2000, van de Wet
tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten en van de Vreemdelingenwet
2000 in verband met de totstandkoming van richtlijn 2004/38/EG betreffende
het recht van vrij verkeer en verblijf op het grondgebied van de lidstaten
voor de burgers van de Unie en hun familieleden, alsmede goedkeuring van een
daarmee samenhangend voorbehoud bij het Europees verdrag inzake sociale en
medische bijstand (30493).De voorzitter:Ik heet staatssecretaris Van Hoof wederom van harte welkom op deze laatste
vergaderdag voor het reces van de Eerste Kamer.De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Westerveld (PvdA):Voorzitter. Mijn fractie staat hier met gemengde gevoelens. Zij onderschrijft
enerzijds volmondig de Europese richtlijn die een aantal eerdere richtlijnen
integreert en daarbij de verblijfsrechten regelt voor verschillende categorieën
Unieburgers die binnen de Europese Unie van hun migratierechten gebruik willen
maken. Zij onderschrijft eveneens de maatregelen die de WWB, de Wet studiefinanciering,
de Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten en de Vreemdelingenwet
op deze richtlijn afstemmen. Anderzijds heeft mijn fractie grote problemen
met wetsvoorstel 30493. Deze problemen zitten in het onderdeel dat in het
eerste lid van artikel 11 van de WWB de woorden "hier te lande"
vervangt door "in Nederland woonachtig". In de schriftelijke voorbereiding
heeft de commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid de staatssecretaris
voorgehouden dat deze inperking in strijd is met artikel 20, lid 3, van de
Grondwet: "Nederlanders hier te lande, die niet in het bestaan kunnen
voorzien, hebben een bij de wet te regelen recht op bijstand van overheidswege."
Mijn fractie is niet overtuigd door het antwoord van de staatssecretaris waarom
dit zo'n vaart niet loopt. Als eerste het argument dat het wetsvoorstel geen
wezenlijke verandering aanbrengt omdat het woonplaatscriterium nu ook al in
de wet staat, namelijk in artikel 40. Dit artikel is onderdeel van het hoofdstuk
over de uitvoering en legt vast welke gemeente bevoegd is jegens mensen met
en zonder vast adres. Voor de vraag óf, en onder welke voorwaarden
een recht ontstaat, moet men toch écht te rade gaan bij het nu te wijzigen
artikel 11 dat deel uitmaakt van het hoofdstuk over rechten en plichten. Het
eerste lid van deze bepaling is de concrete in de Grondwet voorgeschreven
vertaalslag van de opdracht van artikel 20, lid 3, van de Grondwet. Dit zal,
als wij dit wetsvoorstel vanavond laten passeren, hiermee ernstig uit de pas
gaan lopen. Ik heb althans nog geen enkel argument gehoord waarom dat niet
het geval is.Voor alle duidelijkheid: de voorziene ongrondwettigheid richt zich uitsluitend
tegen het te wijzigen eerste lid. Ten aanzien van de wetsbepaling in haar
totaliteit zou mijn fractie de regering willen oproepen de koudwatervrees
af te schudden voor alles wat Europa voorschrijft of lijkt voor te schrijven
en om zich, net als bij eigen wetten, te concentreren op wat er feitelijk
met deze of gene regel wordt bedoeld. Waarom zeg ik dit? De EU-richtlijn die
wij vandaag in het wettelijk stelsel incorporeren, is er gekomen vanwege de
wens van de lidstaten om tot een strakkere regeling te komen van bijstands-
en andere uitkeringsrechten van Unieburgers die, en ik citeer de memorie van
toelichting, "van hun migratierechten gebruik willen maken". Dat
dit de overwegende strekking van dit wetsvoorstel is, blijkt wel uit het aantal
woorden dat in de memorie van toelichting wordt gewijd aan a) Nederlanders
en b) mensen die ons land binnenkomen met een andere dan de Nederlandse nationaliteit.
De memorie van toelichting schakelt vrijwel onmiddellijk over naar de Unieburgers
bedoeld in de leden 2 en 3 van artikel 11. Om die doelgroep gaat het derhalve
bij dit wetsvoorstel en bij deze richtlijn. Graag horen wij van de staatssecretaris
of hij dit met ons deelt. Artikel 20, lid 3, van de Grondwet spreekt daarentegen
van Nederlanders tout court. Hun recht op bijstand wordt van overheidswege
gegarandeerd. Dit betekent bijvoorbeeld dat een Nederlandse migrant in Spanje
die besluit naar Nederland terug te keren en die hier te lande arriveert zonder
middelen van bestaan, recht op bijstand kán hebben, ook al is hij of
zij nog niet in Nederland woonachtig. De opdracht daartoe vloeit voort uit
artikel 20, lid 3, van de Grondwet en het recht daartoe is nog altijd verankerd
in artikel 11 van de WWB.Ik ben zo uitgebreid op dit thema ingegaan vanwege het antwoord van de
staatssecretaris op de vragen hieromtrent van de commissie. Dit antwoord raakt
immers het punt dat de commissie heeft aangeroerd niet of alleen zijdelings.
De staatssecretaris laat ons weten dat de formulering uit artikel 20, lid
3, is overgenomen uit de ABW en dat toen niet is beoogd voor Nederlanders
verdergaande aanspraken in het leven te roepen dan al in deze wet waren opgenomen.
Wij nemen dit voor kennisgeving aan, maar wat wil de staatssecretaris hiermee
zeggen? Bedoelt hij met dit feitje de toelaatbaarheid van de onderhavige wetswijziging
te onderbouwen? Als dát het geval is, wil mijn fractie hier twee argumenten
tegenin brengen met het verzoek hierop te reageren.Het eerste argument. Het feit dat een grondwetswijziging van latere datum
is dan een te wijzigen wetsbepaling en dat destijds beoogd is de strekking
van de wetsbepaling in de Grondwet te laten terugkomen, wil nog niet zeggen
dat als de wetgever op een later moment besluit de wetsbepaling strakker te
formuleren, deze strakkere formulering zonder meer kan doorwerken in de Grondwet.
Als men daarvan uitgaat, zou men immers de tweederderegel bij grondwetswijzigingen
omzeilen.Tweede argument. Bij de behandeling van de grondwetswijziging is een amendement
in stemming gebracht waarmee de woorden "hier te lande" zouden worden
vervangen door "allen die hun vaste woonplaats hier te lande hebben".
Dit amendement is verworpen, omdat de formulering "allen" te ruim
werd bevonden. Maar daarmee is er tegelijk ook voor gekozen om de inperking
die spreekt uit het begrip "woonplaats hebben" niet in de Grondwet
op te nemen.Mijn fractie heeft dus grote bezwaren tegen de voorgestelde wijziging
van het eerste lid van artikel 11. Deze bezwaren wegen voor ons dusdanig zwaar
dat wij overwegen tegen het wetsvoorstel te stemmen als deze niet op een bevredigende
manier worden weggenomen. Die consequentie zou mijn fractie echter betreuren.
Wij zien om die reden de reactie van de staatssecretaris met méér
dan gewone belangstelling tegemoet.Mevrouw Vedder-Wubben (CDA):Mevrouw de voorzitter. Allen die zich in Nederland bevinden, worden in
gelijke gevallen gelijk behandeld. Dit is de eerste regel van de Grondwet.Het wetsvoorstel dat wij vandaag behandelen bevat primair wijzigingen
die een uitvloeisel zijn van de totstandkoming van richtlijn 2004/38/EG. Echter,
de regering heeft van de gelegenheid gebruikgemaakt om ook artikel 11, lid,
1 van de Wet werk en bijstand te wijzigen. Door deze wijziging worden personen
die in Nederland woonachtig zijn bijstandsgerechtigd.Voor de volledigheid wil ik de tekst van het huidige artikel 11, lid 1,
herhalen. "Iedere Nederlander die hier te lande in zodanige omstandigheden
verkeert of dreigt te geraken dat hij niet over de middelen beschikt om in
de noodzakelijke kosten van het bestaan te voorzien, heeft recht op bijstand
van overheidswege." Lid 2 van hetzelfde artikel stelt de hier te lande
verblijvende vreemdeling gelijk aan de Nederlander, mits die vreemdeling rechtmatig
in Nederland verblijft.Het gewijzigde artikel 11, lid 1, komt te luiden: "Iedere in Nederland
woonachtige Nederlander die hier te lande in zodanige omstandigheden verkeert
of dreigt te geraken dat hij niet over de middelen beschikt om in de noodzakelijke
kosten van het bestaan te voorzien, heeft recht op bijstand van overheidswege."
Lid 2 van hetzelfde artikel wijzigt "verblijvende" in "woonachtige".Het lijkt een gering verschil, een vreemdeling die hier verblijft, of
een vreemdeling die hier woonachtig is. Volgens de Van Dale is er echter een
belangrijk verschil. Onder "woonachtig" wordt verstaan: wonend,
gevestigd. Onder "verblijven" wordt verstaan: enige tijd wonen of
logeren. Men hoeft dus niet gevestigd te zijn. Bovendien wil de CDA-fractie
wijzen op artikel 20, lid 3, van de Grondwet. Nederlanders hier te lande die
niet in het bestaan kunnen voorzien, hebben een bij de wet te regelen recht
op bijstand van overheidswege. Hier wordt niet de extra eis gesteld dat Nederlanders
in Nederland woonachtig moeten zijn. Zij moeten hier te lande zijn. Zoals
eerder gememoreerd: "Allen die zich in Nederland bevinden, worden in
gelijke gevallen gelijk behandeld."In de memorie van toelichting wordt vermeld dat de wijziging slechts een
verduidelijking is omdat in artikel 40, eerste lid, van de Wet werk en bijstand
het recht op bijstand bestaat jegens het college van de gemeente waar de belanghebbende
zijn woonplaats heeft. Tijdens de parlementaire behandeling is vastgesteld
dat "woonplaats" bij gebrek aan een woonstede gelijk wordt gesteld
aan werkelijk verblijf. De verduidelijking in artikel 11 lijkt dus overbodig.
De leden van de CDA-fractie vragen zich af of met deze verduidelijking geen
discrepantie ontstaat met de Grondwet. Mevrouw Westerveld heeft het reeds
uitgesproken. Ook in de tekst van de richtlijn 2004/38/EG wordt gesproken
over "het verblijven op het grondgebied van het gastland".Het is de CDA-fractie duidelijk dat er volgens de richtlijn een verblijfsrecht
is zolang de burgers van de Unie en hun familieleden geen onredelijke belasting
vormen voor ons sociale bijstandsstelsel. Het is de CDA-fractie echter niet
duidelijk waarom daar de woonplaatsvereiste aan wordt gekoppeld. Kan de staatssecretaris
aangeven waarom in de tekst van artikel 11, lid 1, de Nederlander woonachtig
moet zijn in Nederland en welke consequenties het kan hebben voor zijn uitkering
als hij hier niet woonachtig maar te lande is? Kan de staatssecretaris eenzelfde
toelichting geven op de wijziging van het woord "verblijvend" in "woonachtig"
in lid 2 en lid 3 van artikel 11? Met andere woorden: is de verduidelijking
een inperking van de kring van rechthebbenden?In de marge van het wetsvoorstel wordt in artikel V van het wetsvoorstel
goedkeuring gevraagd om te laten vastleggen dat Nederland de in het Europees
verdrag inzake sociale en medische bijstand (EVSMB) vastgelegde verplichtingen
tot gelijke behandeling op bijstandsgebied inzake de Wet werk en bijstand
slechts aanvaardt voor zover die samenvallen met de overeenkomstige verplichtingen
die gelden in EU-verband. Kan de staatssecretaris aangeven welke landen buiten
de EU dit verdrag hebben geratificeerd? Gaan die landen akkoord met de door
Nederland voorgestelde wijziging? Wat betekent goedkeuring van dit wetsvoorstel
voor de burgers van lidstaten die wel het verdrag hebben geratificeerd, maar
geen lid zijn van de EU?De CDA-fractie wacht met spanning en belangstelling de reactie van de
staatssecretaris af.Mevrouw Swenker (VVD):Mevrouw de voorzitter. Hoewel de VVD-fractie zich kan vinden in de EG-richtlijn
en dus ook in de strekking van dit wetsvoorstel, hebben wij een paar zeer
cruciale vragen aan de staatssecretaris. In de Grondwet staat in artikel 20,
lid 3, het volgende: "Nederlanders hier te lande die niet in hun bestaan
kunnen voorzien, hebben een bij wet te regelen recht op bijstand van overheidswege."
De tekst dateert uit het midden van de zeventiger jaren, toen het kabinet-Den
Uyl deze tekst vastlegde in wet 13873 over de sociale grondrechten. Deze tekst
staat in de Grondwet sedert 1983. In tegenstelling tot de sociale verzekeringswetten
zoals de AOW, de AWBZ en andere, waarbij de nationaliteit geen primaire rol
speelde – aldus de betreffende memorie van toelichting – werd
het recht op bijstand alleen aan Nederlanders hier te lande gegarandeerd.
Dat stond in het toenmalige artikel 19, lid 1. In deze memorie van toelichting
staat verder duidelijk omschreven dat niet iedereen, ongeacht zijn nationaliteit,
recht moet hebben op financiële bijstand. Dat zou immers, volgens deze
memorie van toelichting, leiden tot een enorme toeloop van vreemdelingen naar
ons land. Dit Grondwetsartikel heeft derhalve een duidelijke territoriale
strekking, te weten "Nederlanders hier te lande".In de brief van 20 juni jongstleden stelt de staatssecretaris dat
met de bewoording "hier te lande" wordt beoogd om personen die slechts
tijdelijk in Nederland verblijven, geen recht op bijstand te geven. Naar de
mening van de VVD-fractie haalt de staatssecretaris daarmee tijd en ruimte
door elkaar. De Grondwet praat over ruimte en territorialiteit
en zegt niets over tijd ofwel over hoe lang een tijdelijk verblijf moet zijn.
Sterker nog: in zijn handboek over de Grondwet stelt Kortmann ten aanzien
van artikel 21, lid 3, uitdrukkelijk dat het gaat over in Nederland verblijvende
Nederlanders, waarbij de eis van ingezetenschap niet wordt gesteld.De zinsnede "Nederlanders hier te lande" in de Grondwet is ontleend
aan de Bijstandswet en staat ook in de huidige WWB, in artikel 11, lid 1.
In het onderhavige wetsvoorstel wordt deze tekst aangepast en veranderd in: "iedere
in Nederland woonachtige Nederlander hier te lande". De staatssecretaris
stelt dat het hier niet gaat om een inperking van rechten van Nederlanders,
maar om een verduidelijking. In de memorie van toelichting bij dit wetsvoorstel
wordt weliswaar over verduidelijking gesproken, maar wordt tevens duidelijk
gesteld dat wel degelijk sprake is van een aan te brengen onderscheid. Er
moet namelijk onderscheid worden gemaakt tussen personen die in Nederland
woonachtig zijn en personen die zich voor een tijdelijk doel in Nederland
ophouden. Volgens de VVD-fractie is het van tweeën één:
het is een verduidelijking en de toevoeging van het woord "woonachtig"
kan dus gemist worden ofwel het is wel degelijk een wijziging of een interpretatie
van beperkende aard.In dit verband is het goed om het begrip "woonachtig" nader
te bekijken. "Woonachtig zijn" strekt zich, in de tijd gezien, meestal
over een langere periode uit dan een verblijf. Met het invoegen van het begrip "woonachtig"
wordt derhalve duidelijk een beperking aangebracht ten aanzien van de groep
van personen hier te lande die onder omstandigheden bijstand kunnen aanvragen.
De staatssecretaris stelt in zijn brief van 20 juni jongstleden dat het
begrip "woonachtig" ook in artikel 40 van de WWB wordt genoemd,
maar het gaat hier om de uitvoering van de WWB, in die zin dat een persoon
zich voor een bijstandsuitkering moet kunnen wenden tot het college van B
en W in zijn woonplaats. Uit lagere regelgeving uit de Wet basisadministratie
en uit jurisprudentie op basis van het Burgerlijk Wetboek blijkt echter dat
bij het ontbreken van een woonplaats ofwel als een persoon geen woonstede
heeft, zijn verblijfplaats de woonplaats is. Het onderscheid tussen "woonachtig
zijn" en "verblijven" kan dus vaag zijn. Ook de Europese richtlijn
stelt naar de mening van de VVD-fractie niet de eis van woonachtig zijn. Deze
richtlijn gebruikt steeds het woord "verblijf". Wel bestaat er de
nodige jurisprudentie om toch nog tot enige afbakening tussen "woonachtig
zijn" en "verblijf houden" te komen. De vragen aan de staatssecretaris
luiden dan ook:1. Als het gaat om een verduidelijking, is het dan niet beter om het woord "woonachtig"
te schrappen? Het zou de onduidelijkheid alleen maar kunnen vergroten, omdat
in veel, ook hierop betrekking hebbende wetgeving het begrip "woonplaats"
gelijk wordt gesteld met het begrip "verblijfplaats". De EG-richtlijn
gaat uit van het begrip verblijfplaats. Waarom heeft de staatssecretaris deze
term uit de richtlijn niet overgenomen?2. Als het doel zou zijn om tot een inperking te komen van de groep personen
die in aanmerking komen voor een bijstandsuitkering is deze wijziging van
de huidige tekst in de WWB, namelijk "eenieder in Nederland woonachtige
Nederlander hier te lande" toch in strijd met artikel 20, derde lid,
van de Grondwet omdat deze de kring van Nederlanders die een beroep zouden
kunnen doen op bijstand inperkt tot degenen die hier alleen woonachtig zijn?3. Bij wijze van voorbeeld het volgende. Een Nederlander woont in Spanje
maar heeft geen geld meer. Hij verlaat zijn woonplaats aldaar, hij schrijft
zich uit en keert berooid terug naar Nederland. Hij trekt daar, bijvoorbeeld,
in bij zijn familie en laat zich inschrijven bij de betreffende gemeente.
Kan hij, indien hij aan de overige voorwaarden voldoet, direct in aanmerking
komen voor een bijstandsuitkering of moet hij, zoals andere Unieburgers, drie
maanden wachten?Staatssecretaris Van Hoof:Voorzitter. Het wetsvoorstel heeft alles te maken met de EU-richtlijn
voor het vrije verkeer van personen. Die richtlijn is mede bepalend voor de
mate waarin Unieburgers hier te lande aan de WWB bijstandsrechten kunnen ontlenen.
Burgers van de EU en hun familieleden hebben gedurende de eerste drie maanden
een verblijfsrecht in andere EU-lidstaten met als enige vereiste een geldige
identiteitskaart of een geldig paspoort. Dat is de zogenaamde vrije termijn.
Door de nieuwe richtlijn geldt hiervoor niet meer de voorwaarde die eerder
bestond, namelijk dat er voldoende eigen bestaansmiddelen waren. Met de wetswijziging
van de Wet werk en bijstand wordt voorkomen dat Unieburgers ook in die vrije
termijn bijstandsrechten kunnen claimen. Het is ook een direct gevolg van
de discussie die wij in de Tweede Kamer hebben gevoerd, onder andere naar
aanleiding van notities van het kabinet over migratie en sociale zekerheid.
Naar aanleiding daarvan is, mede als gevolg van wijziging van de EU-richtlijn,
dit wetsvoorstel aan de Kamer aangeboden.Een extra aanleiding vormt de toetreding van de nieuwe lidstaten tot de
EU, waardoor landen met een zeer uiteenlopend niveau van sociale zekerheid
deel uitmaken van de Unie. Het is een beetje hetzelfde argument dat gebruikt
werd bij de Grondwet, namelijk de aanzuigende werking. Mevrouw Swenker citeerde
dat. De wijziging van artikel 11 behelst dat een Unieburger die tijdens die
zogenaamde vrije termijn, overigens rechtmatig, in Nederland verblijft niet
tot de kring van de rechthebbenden van de Wet werk en bijstand behoort. Unieburgers
die naar Nederland komen om werk te zoeken en die na de vrije termijn nog
steeds geen werk hebben gevonden maar aan wie langer verblijf als werkzoekende
wordt toegestaan omdat er een reële kans op een aanstelling is, zijn
uitgesloten van de kring van rechthebbenden van de Wet werk en bijstand. In
artikel 11 van de Wet werk en bijstand is geëxpliciteerd dat slechts
personen die in Nederland woonachtig zijn, te onderscheiden van personen die
zich slechts voor een tijdelijk doel in Nederland ophouden, bijstandsgerechtigd
zijn. Dat vloeit indirect voort uit artikel 40, eerste lid, van de Wet werk
en bijstand. Daarin staat dat men moet zijn bij de gemeente waarin men woont.
Dat is de gemeente die de bijstand verstrekt. Er is dus een indirecte relatie
met dat woonachtig zijn. In dit wetsvoorstel is dat ook het geval bij de personele
werkingssfeer. Dat is in artikel 11 van de WWB opgenomen. Mevrouw Westerveld
heeft verwezen naar de waarde van de toevoeging in artikel 11 en ik denk dat
zij daar gelijk in heeft.Ik maak nog een enkele opmerking over het derde lid van artikel 20 Grondwet.
Het is voor het eerst in de Grondwet opgenomen bij de grondwetswijziging
van 1983. Uit de toelichting bij het wetsvoorstel in eerste lezing blijkt
dat de bewoordingen van dit grondwetsartikel zijn ontleend aan de indertijd
geldende Algemene Bijstandswet. In die wet werden de woorden"Nederlanders
hier te lande" gebruikt. Met de opname van dat artikel wordt slechts
beoogd het recht op bijstand grondwettelijk vast te leggen onder opdracht
aan de wetgever om dat recht nader te regelen. Bij de grondwetsherziening
werd niet beoogd voor Nederlanders verdergaande aanspraken in het leven te
roepen dan al in de Algemene Bijstandswet waren opgenomen. De inwerkingtreding
van deze grondwetsbepaling heeft dan ook geen aanleiding gegeven tot enige
aanpassing van de bijstandswetgeving.Vaststaat ook dat met de bewoordingen hier te lande in de Algemene Bijstandswet
en derhalve ook in de Grondwet niet werd beoogd om ook personen die slechts
tijdelijk in Nederland verblijven een recht op bijstand te verschaffen. De
Algemene Bijstandswet, nu de Wet werk en bijstand, heeft altijd bepalingen
bevat waaruit voortvloeit dat slechts personen die hun woonplaats in Nederland
hebben – dat is ingezetene van Nederland zijn en woonstede in Nederland
hebben – bijstandgerechtigd zijn. Die termen kunnen wat mij betreft
als synoniemen worden beschouwd. In de Wet werk en bijstand is dit woonplaatscriterium
thans terug te vinden in artikel 40. Dat het woonplaatsvereiste door dit wetsvoorstel
nu expliciet ook in artikel 11 wordt opgenomen, moet dan ook niet worden gezien
als een inhoudelijke wijziging maar als een verduidelijking van hetgeen altijd
in de bijstandswetgeving besloten heeft gelegen. De toename van het aantal
personen dat slechts tijdelijk in Nederland verblijf houdt, heeft aanleiding
gegeven tot deze verduidelijking.Mevrouw Swenker (VVD):Ik heb de moeite genomen om eens in een handboek van Kortmann te kijken.
Daarin staat dat het gaat over in Nederland verblijvende Nederlanders, met
een noot 479. De term Nederlanders hier te lande stelt niet de eis van het
ingezetenschap. Het is voldoende dat een Nederlander zich binnen de landsgrenzen
bevindt. Dat spoort met wat er in de memorie van toelichting staat over de
opname van artikel 20 lid, 3.Staatssecretaris Van Hoof:Dat is ook mij bekend. Het is alleen niet helemaal duidelijk waar de stelling
die Kortmann in zijn handboek Constitutioneel recht verwoordt aan wordt ontleend.
Het kan in ieder geval niet de toelichting op de grondwetswijziging zijn.Mevrouw Swenker (VVD):Dat komt uit de memorie van toelichting.Staatssecretaris Van Hoof:Ik zei juist dat het daar niet aan ontleend kan worden. In dat kader is
het wellicht interessanter om te kijken naar het handboek over de Grondwet
van prof. Koekkoek. Hij gaat niet in op deze kwestie. Relevanter is dat er
in het handboek over de Grondwet van prof. Akkermans van wordt uitgegaan dat
artikel 20, derde lid wel op ingezetenen betrekking heeft. De wetenschappers
hebben hier dus verschillende meningen over. Het mag duidelijk zijn dat ik
mij het meeste thuis voel bij wat prof. Akkermans daarover heeft geschreven. Ik zal nu eerst wat dieper ingaan op de vraag van mevrouw Vledder waarom
dit artikel 11 nu wordt gewijzigd op het punt van woonachtig zijn. Dit is
geen nieuw fenomeen, want in de Wet werk en bijstand – ik heb al verwezen
naar artikel 40 – wordt het thans ook toegepast, ook voor Nederlanders
zoals blijkt uit de uitspraak van de Centrale Raad van Beroep van 8 november.
Misschien mag ik die onder de aandacht brengen van de leden die onder meer
hebben gesproken over de kwestie waar de Nederlander woont. Die uitspraak
heeft betrekking op een vrouw die in Antwerpen woonde, werkte en studeerde
en in het weekend naar haar moeder in Den Haag kwam. Op basis daarvan meende
zij recht te hebben op een bijstandsuitkering. In het arrest wordt gesteld
dat van een feitelijke en duurzame verplaatsing van de woonstede van in dit
geval Antwerpen naar Den Haag geen sprake was. De vrouw was niet woonachtig
in Nederland.Ik denk dat deze uitspraak relevant is. De woonplaatseis strekt ertoe
om slechts bijstandsuitspraken toe te kennen aan personen in Nederland woonachtig
en niet aan personen die zich tijdelijk in Nederland ophouden. Dit zal natuurlijk
vooral vreemdelingen betreffen. Gezien de uitspraak die ik zojuist heb geciteerd,
kan het in incidentele gevallen ook Nederlanders betreffen.Mevrouw Westerveld (PvdA):Ik heb het idee dat wij langs elkaar heen praten. De staatssecretaris
zegt dat met de formulering hier te lande niet is beoogd om mensen die slechts
tijdelijk in Nederland verblijven, recht op bijstand te geven. Ik denk dat
ik dit in principe wel met hem eens kan zijn, maar dit is niet het punt. De
vraag is of wij nu een criterium in de wet opnemen dat het onmogelijk maakt
om mensen die korte tijd in Nederland zijn in incidentele gevallen bijstand
te geven. De uitspraak die de staatssecretaris aanhaalt, heeft betrekking
op een vrouw die in België woont, in Nederland is en vraagt om een structureel
recht op bijstand. Dat daar de bijstand niet voor is bedoeld, is duidelijk.
Het punt is echter dat wij door dit inperkende criterium in de wet op te nemen,
feitelijk zeggen dat Nederlanders die hier nog niet wonen, maar hier tijdelijk
verblijven en in een noodsituatie verkeren, nimmer bijstand kunnen krijgen,
ook niet incidenteel bij wijze van hulp, omdat artikel 11 dit uitsluit. Dit
is iets anders dan een structureel recht op bijstand verlenen.Staatssecretaris Van Hoof:Het kan zijn dat wij langs elkaar heen praten, maar ook dat wij op een
verschillende manier naar dit wetsvoorstel kijken. Het is duidelijk dat het
niet onze bedoeling is om mensen al of niet uit de bijstand te houden op de
manier die mevrouw Westerveld beschrijft. Wij behandelen hier een aanpassing
aan een Europese richtlijn op basis waarvan de Nederlandse regering tot de
conclusie komt dat de vrije termijn betekent dat mensen die hier dan zijn
geen aanspraak op bijstandsrechten hebben. Om die bijstandsrechten te krijgen,
heb je, om het huiselijk te zeggen, een paspoort en een adres nodig. Voor
dit adres geldt dat betrokkene moet voldoen aan een aantal omstandigheden.
Dit is een complex van factoren, onder meer: is de permanente woning in Nederland,
waar verblijven de gezinsleden, wat is het doel van het oponthoud, is het
doel naar zijn aard al of niet tijdelijk, is er nog een binding met een ander
land, wat is het middelpunt van het maatschappelijk leven, enzovoorts? Dit
zijn de criteria aan de hand waarvan de gemeente die de bijstandsuitkering
betaalt, vaststelt of er sprake is van een woonplaats in Nederland.Kortom, het gaat om de plaats waar het centrum van het maatschappelijk
leven van betrokkene zich bevindt, waarvan iemand niet vandaan gaat anders
dan met een bepaald doel om als dat doel bereikt is, weer terug te keren.
Dit is misschien een brede omschrijving, maar hier gaat het om. Mevrouw Swenker
heeft een voorbeeld aangehaald van de Nederlander die lang in Spanje heeft
gewoond, daar wellicht een bar had aan een of andere Costa, maar toen het
misging door allerlei omstandigheden het niet meer zag zitten in Spanje. Hij
weet met lege zakken nog net Nederland te bereiken en gaat naar het huisadres
van zijn broer. Als die persoon de volgende dag naar de gemeente gaat, zich
op dat adres inschrijft en daar dus woonachtig is, is het paspoort dáár,
evenals het adres, en heeft die persoon recht op bijstand. Dan geldt geen
driemaandentermijn, het gaat ook niet om iemand uit een andere situatie. Het
gaat om een Nederlander die daar woonachtig is en op die manier, los van andere
voorwaarden, in beginsel recht heeft op bijstand.Mevrouw Westerveld (PvdA):Begrijp ik de staatssecretaris goed dat hij zegt dat die Nederlander,
die hier berooid aankomt, die zich bij zijn broer inschrijft, van wie de gemeente
kan aannemen dat hij daar vanaf dag een woonachtig is, op grond van artikel
11, lid 1, aanspraak kan maken op bijstand?Staatssecretaris Van Hoof:Een kleine nuance: de betrokkene trekt in bij zijn broer in huis, gaat
de volgende dag naar de gemeente en geeft aan dat hij daar woonachtig is;
de gemeente verifieert dat aan de hand van de criteria die ik net vermeldde
en zal in dat geval vaststellen dat betrokkene daar woonachtig is, dat dit
zijn adres is en dat hij in aanmerking zal komen voor een bijstandsuitkering.
Natuurlijk gelden ook alle andere voorwaarden voor een bijstandsuitkering,
zoals beschikbaarheid voor de arbeidsmarkt et cetera.Mevrouw Westerveld (PvdA):U zegt dus dat in beginsel artikel 11, lid 1, de gemeente de bevoegdheid
geeft om in zo'n situatie bijstand te verlenen?Staatssecretaris Van Hoof:Nederlands paspoort, woonachtig in Nederland, antwoord: ja, bijstand.Mevrouw Westerveld (PvdA):Is het begrip "woonachtig" in lid 1 dan van een andere betekenis
dan het begrip "woonachtig" in lid 2? Stel namelijk dat we het over
dezelfde casus hebben, maar het niet iemand betreft met een Nederlandse maar
met een buitenlandse nationaliteit: hij heeft een broer in Nederland wonen,
komt hier berooid aan, schrijft zich bij die broer in en vraagt bijstand aan.Staatssecretaris Van Hoof:Die bijstand krijgt hij dan niet, met verwijzing naar de Europese richtlijn
en de uitzondering die wordt gemaakt via de Wet werk en bijstand, de vrije
termijn van drie maanden, waarin er geen aanspraak op bijstand is.Mevrouw Westerveld (PvdA):Feitelijk zegt u hiermee dat het begrip "woonachtig" in lid
1 iets anders betekent dan het begrip "woonachtig" in lid 2.Staatssecretaris Van Hoof:Ik denk het niet. Er zijn twee eisen: woonachtig zijn en het paspoort,
dus het Nederlanderschap. Ik vrees dat hier het misverstand zit – wat
ik overigens al vermoedde in de schriftelijke ronde. Alleen die twee eisen
zijn relevant. Die buitenlandse meneer, bijvoorbeeld een Duitser, heeft waarschijnlijk
wel een paspoort, maar niet een Nederlands paspoort. Daar zit precies het
probleem.Ik denk dat ik daarmee de meeste vragen van mevrouw Vedder heb beantwoord,
zij het dat ik haar het antwoord op haar vraag over de ratificatie van het
verdrag nog schuldig ben.Mevrouw Vedder-Wubben (CDA):Voordat u begint aan dat antwoord, graag nog een antwoord op de volgende
vraag: betekent dit dat de verduidelijking in dat artikel geen inperking betekent
van de kring van rechthebbenden?Staatssecretaris Van Hoof:Eigenlijk heb ik dat al gezegd. De kring van bijstandsgerechtigden van
de Wet werk en bijstand wijzigt niet door de aanvulling van artikel 11 met
het begrip "woonachtig".Mevrouw Vedder-Wubben (CDA):Dus geen inperking van de kring van rechthebbenden?Staatssecretaris Van Hoof:Dus geen inperking.Mevrouw Westerveld (PvdA):Ik wil de gedachtewisseling nog even voortzetten aan de hand van de wettekst;
ik wil het namelijk begrijpen. De staatssecretaris zegt dat de Nederlander
uit het eerste voorbeeld vanaf dag een, als hij bij zijn broer staat ingeschreven,
de mogelijkheid biedt aan de gemeente om hem aan te merken als woonachtig.
Dat kan niet als het gaat om een Duitser. Maar hoe moet ik dat lezen in artikel
11, lid 1 en 2? In lid 2 staat dat de vreemdeling die rechtmatig in Nederland
verblijft, gelijkgesteld wordt met de Nederlander.Staatssecretaris Van Hoof:In haar eerste opmerking stelt mevrouw Westerveld dat de gemeente iemand
kan aanmerken als woonachtig. Het aanmerken als woonachtig is echter niet
hetzelfde als bijstandgerechtigd zijn. Daarvoor moet die persoon allereerst
worden aangemerkt als woonachtig, maar ook Nederlander zijn – althans,
voor zover het iemand betreft die van buiten komt en in de vrije termijn zit.
Het zijn dus twee elementen. Ook nu focust zij echter op dat ene element,
namelijk: ingeschreven staan bij de broer betekent woonachtig zijn, dus bijstandsgerechtigdheid.
Dat is dus nadrukkelijk niet het geval. Hij is namelijk geen Nederlander.
Door de wijziging als gevolg van de Europese richtlijn hebben wij willen bewerkstelligen
dat zo iemand geen aanspraak kan maken op een bijstandsuitkering in de vrije
termijn.De meeste oude EU-landen hebben het EVSMB geratificeerd, met uitzondering
van Oostenrijk en Finland. Van de tien nieuwe lidstaten heeft alleen Malta
geratificeerd. Het voorbehoud geldt slechts voor burgers van de Europese Unie.
De strekking van het voorbehoud is zeker te stellen dat uit het EVSMB niet
meer rechten voort vloeien dan zijn vastgelegd in het gemeenschapsrecht.
Voor onderdanen van niet-EU-staten heeft het voorbehoud derhalve geen enkel
gevolg.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.Mevrouw Westerveld (PvdA):Voorzitter. Mijn fractie is de staatssecretaris erkentelijk voor zijn
beantwoording omdat daarmee een aantal onduidelijkheden en onzekerheden is
weggenomen. Ik stel met enige verbazing vast dat het begrip "woonachtig"
eigenlijk volledig van zijn praktische betekenis is ontdaan. De staatssecretaris
zegt feitelijk dat als een Nederlander in Duitsland woont, in berooide omstandigheden
naar Nederland komt en zich ergens inschrijft, hij aan het begrip "woonachtig"
van artikel 11, lid 1 heeft voldaan. Het begrip "woonachtig" is
daarmee synoniem geworden aan het begrip "hier te lande" in de Grondwet.
Ik zie de staatssecretaris nee schudden en ik hoor het graag als ik het verkeerd
zie, maar ik heb hem een aantal malen horen zeggen – op de vraag van
met name de CDA-fractie of het de bedoeling was om een beperking aan te brengen –
dat het de bedoeling was om een verduidelijking aan te geven.De VVD-fractie heeft het voorbeeld gegeven van een Nederlander die berooid
in Nederland terugkomt en zich bij zijn broer inschrijft. Deze kan aangemerkt
worden als rechthebbend op bijstand. Vanwege het feit dat het begrip "woonachtig"
in de wet komt te staan, kan hij daarmee worden aangemerkt als woonachtig
in Nederland. Ik kom tot geen andere conclusie dan dat daarmee het begrip "woonachtig"
dat tot nu toe in het juridisch spraakgebruik gold, van zijn praktische betekenis
ontdaan is. Het standpunt van de regering is niet geheel begrijpelijk maar
wel duidelijk.Mevrouw Vedder-Wubben (CDA):Mevrouw de voorzitter. Omdat de staatssecretaris duidelijk heeft toegezegd
dat de verduidelijking geen inperking is van de kring van rechthebbenden,
zal de CDA-fractie voor dit wetsvoorstel stemmen. Dat geldt ook voor de fracties
van de ChristenUnie en de SGP.Mevrouw Swenker (VVD):Voorzitter. Ik heb duidelijk nota genomen van de uitspraak van de staatssecretaris
over mijn berooide Nederlander. Hij krijgt onmiddellijk bijstand, al is hij
pas één dag woonachtig in Nederland. Zo blijkt maar weer wat
een verschil een Nederlands paspoort maakt. Ik begrijp dat in de drie leden
het woord "woonachtig" is opgenomen; daarbij is het bezit van een
paspoort bepalend voor het direct verkrijgen van een bijstandsuitkering. Welaan,
als de Nederlander met het Nederlands paspoort direct in aanmerking komt voor
een bijstandsuitkering, dan meen ik dat dat niet in strijd hoeft te zijn met
de grondwetsbepaling "hier te lande" voor zover het Nederlanders
betreft. De Grondwet gaat in dit geval over Nederlanders.Er zijn verschillende interpretaties mogelijk van het begrip "woonachtig".
Dat de interpretatie van dat begrip afhangt van een paspoort is curieus maar
niet aan de orde op dit moment.Staatssecretaris Van Hoof:Voorzitter. Mevrouw Swenker maakt een rake opmerking. Zij zegt dat het
paspoort het verschil maakt. Dat klopt, want dat heeft alles te maken met
de vraag waar iemand zijn verblijfsrecht aan ontleent. Daar draait de discussie
om. Als iemand zijn verblijfsrecht denkt te ontlenen aan de Europese verblijfsrichtlijn,
dan hebben wij te maken met de Duitser en met de vrije termijn. Een Nederlander
ontleent zijn verblijfsrecht aan zijn paspoort. Ik reageerde non-verbaal omdat
mevrouw Westerveld in mijn ogen wat te kort door de bocht ging door te zeggen:
als je een paspoort hebt, heb je recht op bijstand. Ik bedoelde daarmee te
zeggen dat er nog wel wat meer voorwaarden zijn, zoals beschikbaarheid voor
de arbeidsmarkt. Ik heb al geschetst aan de hand waarvan gemeenten toetsen
of iemand ergens woonachtig is. Het aanknopingspunt is dus tweeërlei,
enerzijds het paspoort oftewel het verblijfsrecht en anderzijds het woonachtig
zijn. Ik heb proberen aan te geven dat "woonachtig" zoals gebruikt
in de Wet werk en bijstand en "verblijf hier te lande" moeten worden
gezien als synoniemen.Mevrouw Westerveld (PvdA):Uit de reactie van de staatssecretaris maakte ik op dat ik iets niet goed
had begrepen. Ik hoor graag van hem wat dat dan was. Dit was naar aanleiding
van het voorbeeld van een Nederlander die berooid uit Spanje terugkeert, zich
op de eerste dag bij zijn broer inschrijft en bijstand aanvraagt. Indien er
geen juridisch beletsel is om die persoon bijstand te geven – uiteraard
moet hij dan ook aan andere voorwaarden voldoen – dan snap ik niet wat
ik verkeerd zou hebben begrepen. Beschikbaarheid voor de arbeidsmarkt is overigens
niet altijd noodzakelijk; dat geldt bijvoorbeeld niet voor een 65-plusser.
Dat is dus geen criterium voor woonachtigheid.Staatssecretaris Van Hoof:Dat heeft inderdaad niets met woonachtigheid te maken. Ik reageerde op
de vraag of iemand wel of niet in aanmerking komt voor een bijstandsuitkering.
Mijn punt was dat de gemeente nog andere voorwaarden stelt om een uitkering
te verstrekken. Meer heb ik niet bedoeld.Mevrouw Westerveld (PvdA):Wat heb ik dan niet goed begrepen?Staatssecretaris Van Hoof:Dat weet ik nu ook niet meer, dus ik denk dat wij het eens zijn.De beraadslaging wordt gesloten.Het wetsvoorstel wordt zonder stemming aangenomen.De voorzitter:Ik wens iedereen een geweldig, rustgevend reces toe.Sluiting 22.06 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20052006-1747-1753.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl