Debat 'Innovatie' in het kader van de behandeling van: - het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (XIV) voor het jaar 2006 (30300 XIV); - het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Diergezondheidsfonds voor het jaar 2006 (30300 F)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-05 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2005-2006, pag. 1135-1149

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

18-04-2006

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2005-2006

nr. 24, pagina 1135-1149

04-04-2006

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 30300-XIVToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 30300-FToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 4 april 2006)Pagina 1168-1170
Behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van de Telecommunicatiewet in verband met de implementatie van richtlijn 2004/108/EG (30255); - het wetsvoorstel Wijziging van de Wet vervoer gevaarlijke stoffen en de Wet milieugevaarlijke stoffen in verband met de nieuwe voorschriften inzake taken en verantwoordelijkheden bij het vervoer van gevaarlijke stoffen zoals deze in de internationale verdragen zijn gewijzigd (30328)Pagina 1135-1135
Presentie en opening (dinsdag 4 april 2006)Pagina 1135-1135
Debat 'Innovatie' in het kader van de behandeling van: - het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (XIV) voor het jaar 2006 (30300 XIV); - het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Diergezondheidsfonds voor het jaar 2006 (30300 F)Pagina 1135-1149
Voortzetting van het debat 'Innovatie' in het kader van de behandeling van: - het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (XIV) voor het jaar 2006 (30300 XIV); - het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van het Diergezondheidsfonds voor het jaar 2006 (30300 F)Pagina 1153-1168
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Flora- en faunawet in verband met de verruiming van de mogelijkheden tot beheer en schadebestrijding van beschermde inheemse diersoorten (29448)Pagina 1149-1153
Lijst van besluiten (dinsdag 4 april 2006)Pagina 1168-1168

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 100 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het debat "Innovatie" in het kader van de
behandeling van:het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat
van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (XIV) voor het
jaar 2006 (30300 XIV);het wetsvoorstel Vaststelling
van de begrotingsstaat van het Diergezondheidsfonds voor het jaar 2006 (30300 F).De heer Rabbinge (PvdA):Mevrouw de voorzitter. De behandeling van de begroting van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit wordt dit jaar gebruikt om een discussie of debat te voeren
over het thema "innovatie". Dit thema is al eerder, weliswaar impliciet,
aan de orde geweest bij andere beleidsdebatten, maar krijgt dit jaar conform
de voorstellen van de vaste commissie van de Eerste Kamer voor Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit expliciet de aandacht. In mijn bijdrage zal ik namens
mijn fractie ingaan op de achtergrond van de keuze voor dit onderwerp. Daarna
zal ik vanuit een historisch perspectief ingaan op de belangrijke bijdrage
van de overheid aan innovatie. Vervolgens zal ik aan de hand van enkele voorbeelden
ingaan op de keuzen die moeten worden gedaan en op de cultuurveranderingen
die nodig zijn om het innoverend vermogen maximaal te benutten en de maatschappelijk
gewenste doelen te realiseren.De Nederlandse landbouw heeft een bijzondere positie in Europa en in de
wereld. Het is hier al heel vaak gezegd: de landbouw is minder afhankelijk
van het Europese beleid, minder afhankelijk van subsidies en sterker
competitief dan de landbouw in vrijwel alle andere landen in de wereld. Van
de twintig te onderscheiden bedrijfstakken in de Nederlandse land- en tuinbouw
behoren er acht bij de tien meest competitieve van de Nederlandse economie.
Dat is zo als wij een nauwe economische invulling hanteren, maar ook als wij
een brede invulling hanteren, een invulling in het kader van de duurzame ontwikkeling.
Deze acht bedrijfstakken horen dus bij de bovenste tien van de tweehonderd
bedrijfstakken die wij in Nederland kunnen onderscheiden. Dat is niet niks.
Toch ontgaat dat menigeen.De kennisintensiteit van deze bedrijfstakken, die voorkomt bij de producten,
zoals zaaizaad, pootgoed en bollen, maar ook bij productiewijzen zoals bij
groenten en bloemen en bij logistiek en marketing voor de voedingsmiddelen-
en genotmiddelenindustrie is zeer groot, evenals de waarde per eenheid product.
Dat verklaart de sterke concurrentiepositie. De rol van de overheid en de
particuliere sector is in Nederland steeds gericht geweest op een versterking
van die concurrentiekracht. Dat heeft ons geen windeieren gelegd. Daartoe
werden tot nu toe steeds drie interventiemechanismen gehanteerd. Ik noem in
de eerste plaats de landinrichting en verdere verbetering van productieomstandigheden.
Dat is een taak van zowel de overheid als de particuliere sector. In de tweede
plaats noem ik de organisatiestructuur met coöperaties. De afgelopen
tien jaar hebben verschillende coöperaties hun honderdjarig bestaan kunnen
vieren. Maar ook de zbo's hebben een belangrijke rol gespeeld, waardoor een
tegenmacht op de markt kon worden georganiseerd en de vele kleine producenten
gezamenlijk iets konden bereiken. In de derde plaats noem ik de vergroting
van de kennisintensiteit en de stimulering van innovatie.Vandaag spreken wij met name over het laatste interventiemechanisme. Sedert
de landbouwcrisis van 1870 heeft Nederland los van de coalities van verschillende
samenstelling, traditioneel ingezet op de versterking van dat sterke kenniscluster.
De Nederlandse overheid heeft in coalities van verschillende gedaante altijd
geijverd voor het versterken van de concurrentiekracht. Dus geen volledige
bescherming, noch volledige liberalisering, maar inzetten op concurrentiekracht.
Het groene onderwijs, het onderzoek en de academische traditie zijn toonaangevend
in de wereld. Dat verklaart mede de kracht van het agrocluster.In Kiezen voor landbouw, de prachtig geïllustreerde nota van de minister
van Landbouw, komt dit goed tot uiting. Veel individuele innovatiestrategieën
worden beschreven en veel primaire producenten en hun keuzes komen daarin
uiting. Dit kan variëren van ondernemers die inzetten op schaalvergroting
tot ondernemers die op verbreding mikken en ondernemers die het vooral in
de verdieping zoeken. Allerlei keuzen komen daarin tot uiting. Geïllustreerd
wordt op welke wijze men inspeelt op de veranderende omstandigheden. In feite
bevestigt dit de kracht, de innovatie, de ondernemingszin en de creativiteit
van de vele werkers in de sector, hun vermogen om bedreigingen om te zetten
in kansen en hun vermogen om oplossingen te vinden wanneer veranderende omstandigheden
daartoe dwingen. Dat is natuurlijk hoopgevend, maar is het ook voldoende en
wat is de rol van de overheid bij die verschuivende panelen?Op dit moment doen zich grote veranderingen voor in het Europese beleid
voor de landelijke gebieden. De beschermende structuren en de zekerheid van
het Europese markt- en prijsbeleid maken plaats voor meer marktoriëntatie
en het slechten van instrumenten die de ontwikkeling in een aantal groeiende
economieën ondermijnen. Dat is vooral het geval in ontwikkelingslanden,
die in zekere zin werden gedupeerd door de beschermende structuren en instrumenten
in Europa, wat verontreinigend werkte op de lokale of regionale markten die
zich in het Zuiden moesten ontwikkelen. Dat deze ondermijnende instrumenten
ter discussie staan en verdwijnen is goed, maar dat heeft ook zijn beperkingen.
De markt als ordenend instrument wordt door mijn fractie onderschreven, maar
de beperkingen daarvan worden ook onderkend, waardoor een blind geloof en
vertrouwen zeker in mijn fractie niet bestaat. Het vergt een genuanceerde
en vooral ook duidelijk opstelling van de overheid, die moet handelen vanuit
een heldere opvatting over de toekomst van de landbouw en de daarin opererende
bedrijfstakken.De Partij van de Arbeid is voorstander van een beleid dat gericht is op
versterking van de concurrentiekracht. Zij is zeker geen tegenstander van
interventies van een tijdelijk en soms structureel karakter, als maatschappelijke
doeleinden daarom vragen. Het is bijvoorbeeld gerechtvaardigd om middelen
in te zetten en beschermde structureren te hanteren voor het landschap, het
milieu of het in stand houden van cultuurhistorische waarden. Let wel, hierbij
moet eerst bekeken worden of een en ander niet in alle openheid en met gebruikmaking
van de tucht van de markt tot ontwikkeling kan worden gebracht. In de allereerste
plaats moet daarom worden ingezet op een structurele versterking van het eigen
vermogen om productieve structuren te ontwikkelen op micro- en mesoniveau.
Dat geldt zowel voor de grondgebonden als voor de niet grondgebonden landbouw.
Vooral de laatste zal in Nederland de komende tijd steeds belangrijker worden.
Er is vraag naar vele Nederlandse producten. In een straal van nog geen 150
km wonen immers zo'n honderd miljoen mensen. Er is vraag naar verse groenten,
naar bloemen, zaaizaad enzovoort. Er zijn veel activiteiten waarbij hoogwaardige
producten worden gebruikt die vaak in de niet grondgebonden landbouw tot stand
worden gebracht.De Nederlandse overheid moet via een voorwaardenscheppend beleid daarop
meer inzetten. In de nota Kiezen voor landbouw, maar ook in de begrotingsstukken
komt dat nog niet erg uit de verf. Wel komen individuele producenten aan het
woord. Daar moet de primaire verantwoordelijkheid inderdaad liggen, maar het
voorwaardenscheppende beleid van de overheid moet daartoe wel worden geactualiseerd.
Dat geldt niet alleen voor innovatie, maar ook voor ruimtelijk beleid, logistiek
beleid, investeringen in een dienende infrastructuur en het ruimte scheppen
voor ontwikkeling. Dat is niet alleen de taak van de minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit, maar van het hele kabinet. Lukt het de minister
om zijn collega's daarvan te overtuigen?Wat zijn de positieve, beleidsmatige gevolgen van de onderscheiding door
het Innovatieplatform van Flowers & Food als sleutelgebied? Is deze onderscheiding
alleen lippendienst of meer dan dat? Wordt zij verzilverd in ondersteuning
of stimulerend beleid? Hoe komt dat tot ontwikkeling? Hoe breed wordt dat
gedragen in het kabinet?Bepalend voor het beeld zijn de ontwikkelingen in de grondgebonden landbouw,
hoewel de niet-grondgebonden landbouw zo typisch is voor Nederland. Bij de
opdruk op de pakken melk van Ahold en bij andere activiteiten zie je ook dat
het beeld wordt bepaald door de ontwikkelingen in de grondgebonden landbouw,
die in Nederland nog steeds belangrijk is, maar minder belangrijk dan in andere
Europese landen. In de grondgebonden landbouw zullen zich de komende tijd
in Europa grote veranderingen voordoen.Ongeveer twaalf jaar geleden werden door de Wetenschappelijke Raad voor
het Regeringsbeleid de mogelijkheden geschetst voor de Europese landen, als
sociale en economische doelen en doelen voor milieu en natuur serieus werden
genomen. Bekeken werd op welke wijze vorm en inhoud moest worden gegeven aan
de landbouw, de landinrichting en het landgebruik om maximaal tegemoet te
komen aan die doelen. Daarbij zouden de best technical means (BTM) of de best
ecological means (BEM) als productietechnieken worden gehanteerd.De uitkomsten van die scenarioanalyse uit 1992 tonen aan dat er grote
verschillen zijn in landgebruik, werkgelegenheid en emissie en immissie, dus
zowel de uitstoot als het inbrengen, van milieuverontreinigende stoffen, al
naar gelang het relatieve gewicht van de verschillende doelen. Het is een
milieudoel om die emissie of immissie te minimaliseren. Het instandhouden
van zo veel mogelijk werkgelegenheid is een sociaal doel. Zo weinig mogelijk
kosten zijn een economisch doel. Zo veel mogelijk ruimte voor natuurontwikkeling
en voor de ecologische hoofdstructuur is een echt biodiversiteits- of natuurdoel.Al naar gelang het gewicht dat wordt toegekend aan ieder van die doelen,
zijn er grote verschillen in uitkomsten in landgebruik, uitstoot van milieustoffen
en gebruik van pesticiden. Het leverde nog indrukwekkendere resultaten op,
toen die exercitie werd uitgevoerd voor het vergrote Europa. Er waren zeer
indrukwekkende verschillen tussen de scenario's, maar nog meer ten opzichte
van de huidige situatie. Om de orde van grootte te bepalen: in het Europa
van de zestien werd het gebruik van landbouwgrond geschat op tussen 50 en
70 miljoen ha cultuurgrond, terwijl er nu 140 miljoen in gebruik is. Bij de
pesticiden kwam men uit op tussen 5 en 20 miljoen kg actieve stof, terwijl
er nu 400 miljoen kg actieve stof wordt gebruikt.De uitkomsten van die scenariostudies van twaalf jaar geleden worden bevestigd
door de ontwikkelingen die zich in de laatste tien jaar hebben voorgedaan.
De productiviteitsontwikkeling per hectare, per mensuur en per ingezette kilogram
input is doorgegaan. Met steeds minder mensen, minder hectaren en minder hulpmiddelen
wordt dezelfde fysieke productie gerealiseerd. De grondgebonden landbouw wordt
net als de niet-grondgebonden landbouw doelmatiger, doeltreffender en schoner,
maar er is nog veel meer mogelijk. De scenario's werden toen beleefd als utopieën,
dat zal de minister zich nog goed herinneren, omdat wij er uitgebreid over
gediscussieerd hebben, maar door sommigen werden zij ook gezien als dystopieën.Dat maakt duidelijk dat er ruimte en grond is voor keuzen, als je vanuit
doeleinden redeneert. Daarmee kunnen die goed omschreven maatschappelijke
wensen worden gerealiseerd. Worden die keuzen en de daaraan gekoppelde instrumenten
niet benut, en wordt volstaan met volstrekte liberalisering of instandhouding
van obsolete instrumenten, zoals wij nu vaak kennen, dan ontstaan er ook wel
nieuwe structuren, maar die zijn maatschappelijk gesproken suboptimaal en
zeker niet duurzaam. Duurzame ontwikkeling zou ook hier uitgangspunt moeten
zijn en veel meer concreet kunnen worden uitgewerkt, als je de scenario's
serieus neemt.Het is opvallend dat de regering in Kiezen voor landbouw de keuze aan
de individuele ondernemer overlaat. Dat is op zichzelf juist en het pleidooi
voor ondernemerszin en bewuste keuzes op dit niveau wordt door mijn fractie
onderschreven, maar er zijn niet alleen keuzes op microniveau nodig. Ook op
meso- en macroniveau moeten keuzes worden gedaan door de daar functionerende
actoren, en dat zijn de overheden.De Partij van de Arbeid kiest bij die scenario's voor het toekennen van
relatief veel gewicht aan de milieu- en ruimtelijke doelen. De kosten zijn
weliswaar wat hoger dan de kosten van de landbouw die wordt gedomineerd door
economische doelen, maar substantieel lager dan van de huidige landbouw, die
als gevolg van soms slecht begrepen eigenbelang nog steeds veel ingebouwde
inertie bevat. Dat kost veel geld en leidt niet tot de maatschappelijk gewenste
resultaten die wel mogelijk zijn, juist op Europees niveau.Het is dan ook zaak om met voortvarendheid keuzes te doen op macro- en
mesoniveau. De discussie over de herijking van het Europese beleid voor de
landelijke gebieden gaat dan weer over de doelen en daar moet zij ook over
gaan. Bij het ontwikkelen van het gemeenschappelijk landbouwbeleid bij de
Verklaring van Rome in 1957 was dat ook het geval. Centraal stonden toen de
maatschappelijke doelen en de instrumenten waren dienend. Die instrumenten,
zoals de quota, het markt- en prijsbeleid, de milieuvoorschriften en allerlei
andere middelenvoorschriften, die vaak de ondernemerszin ondermijnen en de
creativiteit beperken, zijn nu nog steeds dominant in het maatschappelijk
debat.Hoe ziet de minister zijn taak als medevormgever van het beleid op macroniveau?
Welke keuzes doet hij? Hoe vertaalt hij deze in zijn opstelling in de Europese
gremia? Binnen Europa moeten substantiële keuzes worden gemaakt. Er hebben
zich de laatste jaren ingrijpende veranderingen voorgedaan, maar er is niet
alleen veel meer mogelijk, maar ook veel meer noodzakelijk.In 2008 moet dan ook worden begonnen met die ingrijpende wijzigingen.
Het kan en moet beter. Dat zullen wij moeten effectueren. De redenen daarvoor
heb ik al genoemd, maar er zijn ook andere redenen, zoals geopolitieke overwegingen.
De rol van Europa in de WTO speelt daarbij een belangrijke rol. Te gemakkelijk
wordt in WTO-verband gepleit voor liberalisering en het blind vertrouwen in
de markt. Ik heb al gezegd dat de Partij van de Arbeid dat een te beperkte
opvatting vindt. Vandaar de uitnodiging aan de minister om er zijn opvatting
over te geven.De keuzes op mesoniveau waarover ik net sprak, betekenen een actief beleid
voor combinaties van Nederlandse provincies in het Europa van de regio's.
In de nota van het Samenwerkingsverband Noord-Nederland (SNN), getiteld Kracht
door kiezen, kiezen voor kracht, doen de drie noordelijke provincies die keuzes.
Zij hanteren daarbij twee ordenende principes. Het eerste is het zogenaamde
mal-contramal-denken, waarbij wonen en werken in de mal zitten, zodat er meer
ruimte wordt gecreëerd in de contramal.Daaraan is een tweede ordenend principe toegevoegd: water. Water vasthouden
waar dat kan, en niet te snel laten afstromen. Water ook niet koste wat het
kost weghouden van de lagergelegen gebieden die er in feite bij gediend zijn
als er op grotere schaal meren ontstaan. Dit heeft ook grote consequenties
voor de grondgebonden landbouw. Er zijn veel meer mogelijkheden voor substantiële
uitbreiding van watervlakten en natuur en het vasthouden van water bovenstrooms.In feite wordt hiermee op provinciaal of regionaal niveau geopteerd voor
de ontwikkeling van een agrarische hoofdstructuur en een uitbreiding van de
ecologische hoofdstructuur. Wat vindt de minister van deze opstelling? Is
hij bereid hieraan mee te werken en daarmee zekerheid te bieden voor de regionale
en lokale bestuurslagen en vooral voor boeren en andere grondgebruikers, zoals
natuurbeschermers? Ik ervaar dagelijks in overleg met buren, die nog actief
boer zijn of die overwegen om hun grond een andere bestemming te geven, en
met natuurbeschermers dat zij graag zekerheid en duidelijkheid willen van
zowel het provinciale als het landelijke niveau. Dat is noodzakelijk omdat
grote investeringen nodig zijn als iemand besluit om door te gaan op de weg
van schaalvergroting, verbetering van productieomstandigheden, realisering
van hogere productie of het verwerven van meer productierechten. Die duidelijkheid
moet worden gecreëerd. Dat is geen masterplan. Het gaat om een behoefte
aan helderheid over waar wat wel en niet kan.Anders dan in de ons omringende landen heeft de primaire sector en de
toeleverende, verwerkende en bewerkende industrie in Nederland een ontwikkeling
doorgemaakt die is te typeren met specialisatie, intensivering, versterking
van kennisintensiteit, logistieke hoogstandjes, ketenregie en ketendenken,
exportgeoriënteerdheid, incrementele en in een aantal gevallen systeeminnovaties,
een ijzersterke driehoek van kennisoverdracht: onderwijs, voorlichting en
onderzoek. De dynamiek en vernieuwing waren typerend en dat maakte de sector
tot een sleutelgebied voor kennis en innovatie en tot een van de toonbeelden
van de kenniseconomie. Wordt dat door de Nederlandse regering ook zo gezien
en hoe wordt dat vertaald in concreet beleid? Het traditionele innovatiebeleid –
overigens zo langzamerhand in zekere zin een versleten term omdat het steeds
meer een containerbegrip is geworden – werd sterk bepaald door de kennisinstellingen
en veel minder door de naar kennis en inzicht vragende partijen.Die karakteristiek is in feite verdwenen en dat vergt een andere rol en
attitude van de kennisinstellingen maar ook van de overheid en de ambtelijke
diensten. De kennisinstellingen hebben zich door de veranderde financieringsstructuur,
waarbij veel meer de vraag mede bepaalt en mede financiert, al enigszins aangepast.
Dat geldt in feite nog niet voor veel van de scholen, de hogere beroepsopleidingen,
de voorlichting en zeker niet voor de ambtelijke diensten. Daar wordt nog
veelvuldig het lineaire kennismodel gehanteerd en dat leidt soms tot weinig
effectieve innovatietrajecten. Vernieuwingen zoals bijvoorbeeld bij Transforum
Agro Groen zijn nog experimenteel. Daar wordt bekeken hoe een nieuwe kennisinfrastructuur
kan worden ontwikkeld. Die vernieuwingen kunnen gemakkelijk worden gefrustreerd
als middelen die langs andere weg beschikbaar worden gesteld de vernieuwingsprocessen
in kennisinfrastructuur onderuithalen. Daar ligt een rol voor de minister
als regisseur op dit gebied. Hij kan ook bijdragen aan enige consistentie.
Het kan gebeuren dat er overheidsmiddelen en particuliere middelen worden
ingezet voor vernieuwing van de kennisinfrastructuur en dat langs een andere
weg middelen worden ingezet die dit heel gemakkelijk onderuit kunnen halen.
Dat moet worden voorkomen.Het is zaak om de innovaties van onderop te stimuleren en om de hele kennis-
en innovatiestructuur te vernieuwen. Er moet meer ruimte zijn voor co-innovaties,
meer stimulans voor experimenten, minder middelenvoorschriften vanuit de overheid,
meer inclusief denken van de ambtenaren – een term uit de jaren zestig –
en meer begrip. Dat vergt rechtstreekse contacten tussen onderzoeksinstellingen
en eindgebruikers in de primaire sector en de toeleverende en verwerkende
industrie. Het gaat in de sector relatief goed, maar het kan nog veel beter.
De structuur bijvoorbeeld met de IKC's moet dan ook nog eens worden bekeken.
Hoe ziet de minister dat? Wat zijn daarover zijn opvattingen?Intermediaire structuren moeten dienend zijn en niet de ambitie hebben
om leidend te zijn. Dat vergt een attitude die nog lang niet overal wordt
aangetroffen. Hoe denkt de minister die cultuuromslag in denken en doen ten
behoeve van een vernieuwing van de kennisinfrastructuur te realiseren?In Kiezen voor landbouw worden diverse strategieën op microniveau
beschreven. Dat op zich is positief. Er zijn echter grote verschillen tussen
de bedrijfstakken en het zou dan ook wenselijk zijn geweest om per bedrijfstak
een SWOT-analyse toe te passen. Dat zou ook hebben aangetoond dat veel van
de beschouwingen, onder andere van het Ruimtelijk Planbureau en andere gezaghebbende
instituten en individuen die reppen over een platteland zonder landbouw zoals
bijvoorbeeld de voorzitter van NWO of de minister van Financiën, niet
gebaseerd zijn op goede analyses doch veelal op onterechte vooroordelen. Die
vooroordelen stelde ik namens de Partij van de Arbeid bij eerdere beleidsdebatten
uitdrukkelijk aan de orde. Het zou goed zijn als de minister namens het hele
kabinet nog eens zijn visie uiteenzette.Niet alle landbouw, zeker niet de landbouw met de technieken en structuren
van de jaren zestig, zal overleven. Het gedifferentieerde beeld dat oprijst,
is veel pluriformer dan sommige analisten en toekomstvoor­spellers ons
willen doen geloven. Het is dan te weinig om de basisfilosofie, die van "zorgen
dat" in plaats van "zorgen voor", te communiceren en te introduceren.
Die filosofie wordt overigens onderschreven door mijn fractie, die ook hecht
aan krachtige en goed functionerende eigen structuren binnen de sector. Die
houding is in veel gevallen niet toereikend. Er is op ruimtelijk gebied, in
het milieubeleid, maar vooral ook in het structuurbeleid een activerend overheidsbeleid
vereist. Dat vergt bijvoorbeeld meer duiding ten aanzien van agrarische mogelijkheden,
selectief reconstructiebeleid, goed ruimtelijk en logistiek beleid voor de
niet grondgebonden activiteiten. Het ware eveneens verstandig om veel meer
gebruik te maken van verkennende studies op alle integratieniveaus, macro,
meso en micro, en om die te benutten bij het schetsen van toekomstmogelijkheden.De toekomstvoorspellingen van het CPB moeten worden aangevuld met verkenningen
liefst per bedrijfstak. Daarnaast zouden integrale analyses moeten plaatsvinden.
Er moet gekozen worden voor een voluntaristische aanpak. Dat maakt de mogelijkheid
van politisering groter omdat de consequenties van politieke keuzes in beeld
kunnen worden gebracht. Het kiezen is dan gebaseerd op normatieve en politieke
voorkeuren en kan dus niet als onvermijdbaar of onontkoombaar worden gepresenteerd.
Vanzelfsprekend is er altijd veel onbeïnvloedbaar, maar de aanwezige
ruimte moet maximaal worden benut. Is de minister in staat om op deze suggesties
in te gaan? Hoe denkt hij aan deze duidelijk geïdentificeerde behoefte
tegemoet te komen? Het zou mooi zijn als de minister erin slaagt om juist
dit type analyses te laten maken.Eenieder heeft tegenwoordig de mond vol van kenniseconomie en innovatie.
Men refereert dan veelal aan de hoogwaardige elektronica-industrie, de ICT
en de tertiaire sector met z'n zakelijke dienstverlening, vooral ook de financiële,
maar denkt dan niet aan de hoogwaardige, groene biotechnologie, de witte biotechnologie
en de bio-based economy. Ook wordt veelal voorbij gegaan aan de perspectieven
van juist de landbouw en de daarbinnen functionerende bedrijfstakken en bedrijven.
Daar liggen vanwege de historische traditie, de groeiende vraag in de wereld
naar de Nederlandse producten en productiewijzen en de grote deskundigheid
van de Nederlandse land- en tuinbouw veel mogelijkheden. Die moeten worden
benut. Dat vergt een activerend beleid en een stimulerende overheid. Die lijkt
in goede handen bij deze minister, maar hoe wil hij dat in het kabinet en
tegen de conserverende krachten in de samenleving in voor elkaar krijgen?
Met conserverende krachten doel ik op de oud-groene beweging binnen het CDA
en de nieuw-groene beweging binnen GroenLinks, vooral aan de overzijde van
het Binnenhof.Dynamiek, vernieuwing, kansen benutten en het omzetten van bedreigingen
in kansen zijn allemaal mogelijk. Dat is de kracht van innovatie. Met veel
belangstelling wacht ik namens mijn fractie de reactie van de minister op
deze bespiegelingen en vragen af.De heer Walsma (CDA):Voorzitter. De land- en tuinbouw staat vanwege de belangrijke veranderingen
die plaatsvinden nadrukkelijk op de agenda. In dit debat willen wij dan ook
vooral de aandacht richten op de transities en de noodzakelijke innovaties.
De minister is hier zeer intensief mee bezig, hetgeen ook tot uitdrukking
komt in de nota Kiezen voor landbouw. Hierin geeft hij zijn visie op de toekomst
van de Nederlandse agrarische sector. Dankzij zijn inzet ontstaan er weer
perspectieven voor het totale agrocluster omdat de internationale concurrentiekracht
wordt versterkt. De CDA-fractie heeft grote waardering voor wat de minister
in dit kader doet.De resultaten van de landbouwonderhandelingen binnen de WTO betekenen
voor het Europese landbouwbeleid een verdere daling van de garantieprijzen
richting wereldmarktprijs, de introductie van inkomenstoeslagen, ontkoppeling
van steun van de productie en koppeling aan eisen op het gebied van voedselveiligheid,
milieu, dierenwelzijn en natuurbeheer.De gevolgen van de liberalisatie zijn niet voor alle sectoren dezelfde.
De tuinbouw, goed voor de helft van de toegevoegde waarde van de Nederlandse
landbouw, zal hier niet zoveel last van ondervinden. Een gemakkelijke toegang
tot de markten buiten de EU zal de sierteelt eerder een impuls geven. Voor
veel agrarische producten hoeven we ons ook niet zoveel zorgen te maken. Dit
geldt niet voor de granen en de suikerbieten. Hier zullen de lagere prijzen
zonder meer gevolgen hebben en terecht wordt geadviseerd de suikerbietenteelt
met ongeveer 20% te verminderen; ik heb begrepen dat dit inmiddels
is teruggebracht tot 11%. De bescheiden effecten voor vele andere agrarische
producten is vooral een gevolg van het feit dat grote delen van de EU-landbouw
technologisch al zeer geavanceerd zijn en dat bijna alle landen buiten de
EU ook een sterk beschermde landbouw hebben. Bij afschaffing van de steun
zal daarom de relatieve concurrentiepositie van de EU-landbouw naar verwachting
niet zo heel veel verslechteren.De conclusie is dan ook gerechtvaardigd dat de liberalisatie niet zal
leiden tot het verdwijnen van grote delen van de Europese land- en tuinbouw
en dat de Nederlandse land- en tuinbouw er misschien nog wel voordeel van
zou kunnen hebben. Voorwaarde is wel dat ook de andere rijke landen besluiten
om de muur rond de eigen landbouw af te breken. De agroketen is en blijft
dus heel erg belangrijk voor de Nederlandse economie en is goed voor zo'n
650.000 arbeidsplaatsen.Hoewel er in de land- en tuinbouw altijd sprake is geweest van veranderingen
en vernieuwing, tegenwoordig met het begrip "transitie" aangeduid,
is daar nu wel heel nadrukkelijk sprake van. Het CDA vindt daarom dat systeeminnovaties
nodig zijn. Deze innovaties moeten vooral gericht zijn op het verkrijgen van
meerwaarde van het product. Dit geldt zowel voor de land- en tuinbouwproducten
als voor de plattelands- en natuurproducten. Kernbegrippen hierbij zijn: kwaliteit,
resultaat en een passende beloning.Dit betekent dat de agrariërs voldoende kennis moeten hebben. Deze
kennis moet vooral aansluiten op datgene wat voor innovaties nodig is. Het "groene"
onderwijs zal hier een belangrijke rol in moeten vervullen. Gelukkig zal de
minister hier extra geld voor uittrekken.Van betekenis is dat het kabinet het innoverende tuinbouwcluster Flowers &
Food heeft aangewezen als sleutelgebied binnen het innovatieplatform. De minister
heeft hiermee meer troeven in handen gekregen.In deze tijd is het ondernemerschap erg belangrijk. Als ondernemer zie
je kansen en mogelijkheden en anders ga je ze zoeken. In de nota Kiezen voor
landbouw laat de minister duidelijk weten dat de ondernemers zelf het voortouw
moeten nemen en een eigen ondernemerstrategie moeten ontwikkelen. De overheid
zal en moet een minder leidende rol vervullen. Wij kunnen ons daarin vinden,
maar dit heeft wel gevolgen voor het landbouwbeleid. Stond voorheen de sector
centraal in de keuzes die gemaakt moesten worden, nu is dit model verlaten
en worden de agrarische ondernemers veel meer aangesproken op hun verantwoordelijkheden.
Dit heeft ook tot gevolg dat de collectieve belangenbehartiging onder druk
is komen te staan. Deze "kanteling" heeft nogal wat gevolgen, vooral
voor het antwoord op de vragen hoe en waar de belangen nu behartigd moeten
worden en of er nog een basis is voor collectiviteit. Graag horen wij de mening
van de minister over deze ontwikkeling en wat er in dit kader gaat gebeuren.Hij heeft in het najaar van 2004 in de brief Groeien in concurrentie aan
de Tweede Kamer geschreven dat de overheid ook het versterken van het ondernemerschap
wil bevorderen. Ik wil hierbij opmerken dat ondernemerschap
wel wat anders is dan vakmanschap. Vakmanschap is voldoende aanwezig in onze
sector. Graag hoor ik van de minister hoe hij inhoud zal geven aan de aanpak
van deze problematiek.Het ontkoppelen van de inkomenssteun en de productie heeft niet alleen
gevolgen voor de landbouw maar ook voor het landelijk gebied. Vanwege de opschaling
van de landbouwbedrijven daalt de werkgelegenheid in die gebieden. Echte plattelandsproblemen
zoals leegloop van dorpen of landelijke gebieden zoals dit in bijvoorbeeld
Frankrijk aan de orde is, zullen zich naar alle waarschijnlijkheid hier niet
voordoen. Publieke voorzieningen zijn overal in Nederland op kleine afstand
beschikbaar in tegenstelling tot in vele andere lidstaten van de EU.Vorig jaar heb ik in het beleidsdebat gerefereerd aan het rapport van
het research instituut Alterra te Wageningen, waarin het idee beschreven wordt
om te zoneren en wel met de bedoeling om in verschillende omstandigheden bedrijfsvormen
te ontwikkelen. De minister heeft dit in 2002 al geopperd en het een "drie
lagen"-model genoemd. Ten eerste is er het grootschalige landbouwbedrijf
dat marktconform geïnnoveerd moet worden. Ten tweede zijn er gebieden
met natuurlijke handicaps waar aanvullende inkomenstoeslagen nodig zijn en
ten derde is er een groep boeren die een bijdrage levert aan de zogenaamde
groene diensten zoals onderhoud waterlopen, instandhouding biodiversiteit,
etc.Door natuur- en landschapsbeheer als economische activiteit te benaderen,
wordt een bijdrage geleverd aan het behoud van de landbouw als beheerder van
het buitengebied. De ondernemer produceert dus natuur en landschap, die "groene
diensten" worden genoemd. Omdat het hierbij om collectieve zaken gaat,
is er een verantwoordelijkheid voor de overheid. Daar komt bij dat natuur-
en landschapsbeheer steeds meer als een markt benaderd wordt. Dit zou moeten
betekenen dat in de regio's andere vormen van groene diensten ontwikkeld moeten
worden met ook andere vormen van financiering dan via het programmabeheer.Het CDA vindt dit een belangrijke ontwikkeling. Daarom horen wij graag
van de minister hoever hij gevorderd is met het definiëren van de groene
diensten en wel in die zin dat ze niet langer gezien worden als onderdeel
van het landbouwbeleid. Ten tweede willen wij graag weten of er inmiddels
een structurele en reële beloning wordt gegeven, dus geen vergoeding
voor gederfde inkomsten, maar betalen voor een product. Ten derde vragen wij
in welke mate de samenwerking tussen de agrarische ondernemers in dezen ondersteund
wordt.Naast de groene diensten zijn inmiddels ook de blauwe diensten in opkomst.
Dit zijn activiteiten die gericht zijn op het verbeteren van de kwaliteit
van het water en leveren dus een bijdrage aan het Europese waterbeleid. Worden
voor deze diensten overeenkomstige regelingen getroffen?Ik sta nu even stil bij de verschillende sectoren van de agrarische sector
en ik begin bij de melkveehouderij. Het aantal melkveehouderijbedrijven in
Nederland is de afgelopen jaren snel teruggelopen. Door de quotering is de
melkproductie echter stabiel gebleven. We hebben dus van doen met schaalvergroting
en dat zal tot de afschaffing van de quotering in 2013 wel doorgaan. Uit de
cijfers blijkt dat in de afgelopen vijf jaar de gemiddelde steun aan de zuivel
in de EU beneden het OECD-gemiddelde heeft gelegen. Dit betekent dat de relatieve
concurrentiepositie van de EU-zuivelsector bij liberalisatie mondiaal iets
zou kunnen verbeteren en dus ook die van de Nederlandse. Daar komt bij dat
de prijzen van de grond en de quota in Nederland nog steeds zeer hoog zijn.Inmiddels is er een Melkvee Academie tot stand gekomen. Deze Academie
vormt een netwerk waarin melkveehouders van elkaar en van anderen kunnen leren.
Op deze wijze moeten de boeren bewust gemaakt worden van hun rol in de keten,
opdat zij de markt en het beleid meer gaan betrekken bij de keuzes die zij
als ondernemers moeten maken. Het ondernemerschap en vakmanschap van de melkveehouders
zal zich dus vooral moeten blijven richten op grote bedrijven en op hoge kwaliteit
van producten, welzijn van dieren en het milieu.Bedrijven in verstedelijkte gebieden en in gebieden met kwaliteiten op
het gebied van platteland en natuur moeten zich richten op verbredingen zoals
recreatie. Vanwege de EU-regelgeving, zoals de KRW en de nitraatrichtlijn,
zou het wenselijk zijn dat de veehouders en de akkerbouwers in bepaalde gebieden
meer met elkaar gingen samenwerken. In pure weidegebieden zouden meer investeringen
gedaan moeten worden in mestverwerking en co-vergisting om de mestproblematiek
op te lossen. Gelukkig gaat de Utrechtse onderneming Biomassa Holding de komende
twee jaar zes biomassacentrales bouwen in Nederland. Volgens de directeur,
de heer Verhave, is er ruimte voor ongeveer 150 biocentrales. Het vraagt veel
kennis en inzicht om dit goed vorm en inhoud te geven.In een interview met het Algemeen Dagblad laat de heer Verhave weten dat
de vele regels in Nederland een grote hindernis vormen: "In Duitsland
en België heb je dezelfde Europese regels, maar landelijk is het een
wereld van verschil. In die landen en bijvoorbeeld ook in Amerika is het zo
dat de overheid zegt: hier heb je de eisen waaraan je moet voldoen, regel
het maar. Hier moeten allerlei onderzoeken en rapportages worden uitgevoerd
nog voordat er ook maar één paal in de grond is geslagen. Het
is soms om moedeloos van te worden." Gezien de problemen waar wij vandaag
over praten, zal dit moeten veranderen. Graag krijgt de CDA-fractie dan ook
de toezegging dat de regering dit op korte termijn gaat aanpakken.In de begroting schrijft de minister: "LNV wil vooroplopen met het
groene kennissysteem en proactief inspelen op nieuwe wensen vanuit de LNV-sectoren
en het LNV-beleid. Ontwikkeling, verspreiding en toepassing van kennis en
onderwijs moeten aansluiten op datgene wat voor innovaties nodig is en waar
ondernemers behoefte aan hebben. LNV zal de huidige infrastructuur, die sterk
kennisgedreven is, ombuigen naar een meer innovatiegedreven structuur."
Naast kenniscirculatie en onderwijsvernieuwing gaat het ook om herijking van
de ondersteuningsstructuur, zo schrijft de minister. Het is ons niet helemaal
helder geworden hoe de minister hier inhoud aan gaat geven. Graag krijgen
wij hierover een nadere uitleg.Hoewel het aantal bedrijven en varkens de afgelopen jaren sterk gedaald
is, staat de Nederlandse varkenssector er toch goed voor. De sector heeft
een sterke positie op de belangrijke West-Europese afzetmarkt. Onderzoek van
het LEI geeft aan dat in de varkenssector goede ondernemers werkzaam zijn.
Er is sprake van een efficiënte structuur met een hoge productiviteit
en een lage kostprijs. Wel moeten de varkenshouders van de
overheid voldoende ruimte krijgen om hun bedrijven te vernieuwen. In bepaalde
gebieden zou clustering, ook met andersoortige bedrijven, mede vanuit de reconstructieplannen
en innovatietrajecten, verder vorm moeten kunnen krijgen. Ook vanwege de logistiek,
energiebesparing en hergebruik van afvalstromen zou zo'n clustering voordelen
kunnen opleveren. Grootschalige nieuwe vestigingen in de vorm van "varkensflats"
bieden naar onze mening onvoldoende perspectief en zijn minder wenselijk,
ook vanwege het welzijn van de dieren. Wat is hierover de opvatting van de
minister?De pluimveehouderijsector maakt moeilijke tijden mee. Het aantal bedrijven
is de laatste jaren fors gedaald. De omvang van de pluimveestapel is na 1998
bevroren en door sterke concurrentie van buiten Europa zal de omvang nog verder
teruglopen. Kostenverlaging kan alleen gerealiseerd worden door opschaling,
maar de bedrijven moeten wel voldoen aan dierenwelzijnseisen en aan voedselveiligheid.
Vanwege de uitbraken van vogelgriep in Europa is de prijs van het kippenvlees
met zo'n 10% afgenomen en is er in Nederland inmiddels een overschot
van zo'n vijftigduizend ton. Vanwege de problemen met de export raden de grote
pluimveeorganen hun leden af om tot inenting over te gaan. Binnenkort komt
de Europese Commissie met een pakket aan maatregelen. De minister heeft al
laten weten geen nationale aanpak te overwegen. Welke mogelijkheden ziet hij
nog voor de pluimveesector, mede gezien de goedkope invoer uit derde landen?
Ook de hobbydierhouders zijn zeer sceptisch over het inentingsplan, vooral
vanwege de hoge kosten en de papieren rompslomp. De minister is bezig de regelgeving
in te perken. Hoe gaat hij dit aanpakken?De herziening van het Europese landbouwbeleid en de uitbreiding van de
EU leiden tot een versnelde schaalvergroting en kostprijsverlaging in de akkerbouw.
De hoge grondprijzen en de verscherpte milieueisen staan deze ontwikkeling
wel wat in de weg. Vooral vanwege de korting op de productondersteuning zit
de suikerbietenteelt in een lastig vaarwater. Daar komt nog bij dat er een
enorme overproductie van suiker is. In tegenstelling tot de zuivel- en vleessector
is in de akkerbouw onvoldoende gewerkt aan product- en marktinnovatie. De
glastuinbouw heeft daarentegen de slag naar vernieuwing wel gemaakt.Een nieuwe ontwikkeling is het streven om als samenleving wat minder afhankelijk
te worden van aardolie. Deze grondstof is niet alleen eindig, het gebruik
ervan draagt bovendien bij aan de uitstoot van CO2 en daarmee aan
de klimaatverandering. Heel veel onderzoek wordt gedaan, ook door de Universiteit
Wageningen, naar het gebruik van groene grondstoffen, dus landbouwproducten,
voor non-food toepassingen zoals kleding, cosmetica, papier, olie- en smeermiddelen
en bouwstoffen. Deze ontwikkeling roept bij ons wel de vraag op of het telen
van gewassen hiervoor renderend zal zijn voor de Nederlandse boeren, dan wel
dat enkel de reststoffen hiervoor te gebruiken zijn. Een transitie in deze
richting zal uiteraard gevolgen hebben voor verandering van regels en instituties.
Ook zullen wij te maken krijgen met andere vormen van milieuvervuiling. Wetgeving
en stimulering door vrijstelling van accijnzen kunnen een goede stimulans
geven in de richting van een brede toepassing van groene grondstoffen. In de ons omringende landen, Duitsland en Frankrijk voorop, zijn de afgelopen
jaren massaal energiegewassen zoals koolzaad geteeld voor biobrandstoffen.
Belangrijke motor hierachter is de Europese richtlijn voor het gebruik van
biobrandstoffen in het wegverkeer. Deze schrijft voor dat in 2005 2%
en in 2010 5,75% van de autobrandstof uit biobrandstof moet bestaan.
Nederland heeft zichzelf een streefcijfer van 2% in 2007 opgelegd.
Volgens het LEI is hiervoor ongeveer 100.000 ha koolzaad nodig. De minister
schrijft in een brief die hij samen met een onder meer door de Wageningen
Universiteit uitgevoerde quick scan, Kansen op het gebied van biobrandstoffen,
aan de Tweede Kamer heeft gestuurd, dat hij niet verwacht dat op grote schaal
gewassen voor productie van biobrandstoffen geteeld zullen gaan worden. Volgens
de onderzoekers kan Nederland zich beter richten op het benutten van reststromen
uit de verwerkende sector en op de invoer en verwerking van grondstoffen uit
het buitenland. Inmiddels is al wel een biodieselfabriek in Farmsum vlakbij
Delfzijl door de minister geopend. Zou het zo kunnen zijn dat, als de landen
om ons heen massaal energiegewassen gaan telen, dit een gunstig effect zal
hebben voor onder meer de aardappelen- en bietenteelt in Nederland, helemaal
als er wat meer ruimte komt voor GMO's? Moet in het kader van het innovatief
ondernemen niet veel meer aandacht worden besteed aan de precisielandbouw?
Daarbij gaat het om meer precisie bij zaaien, bemesten en gewasbescherming
om betere opbrengsten te verkrijgen. Zou hier qua landbouwkundig onderzoek
en kennisoverdracht niet meer aan gedaan kunnen worden?De glastuinbouw in Nederland neemt nationaal en internationaal een sterke
positie in. De productiewaarde steeg tot rond 5 mld. Innovatie is een van
de belangrijkste motoren achter de dynamiek en de kracht van het glastuinbouwcomplex.
De afgelopen jaren is fors geïnvesteerd in vernieuwing. Continue versterking
van de innovatiekracht blijft echter noodzakelijk om de voorsprong in de markt
te behouden. Op het gebied van het milieu zet de sector zich in om zo weinig
mogelijk afhankelijk te zijn van fossiele brandstoffen. Het concept "Kas
als energiebron" geeft daar duidelijk invulling aan. Het streven is om
een economisch rendabele en technisch haalbare teelt te bereiken, waarbij
de energiebalans laat zien dat de energieoutput van duurzame energie gelijk
of zelfs groter is dan de energie-input van fossiele energie. Dit energietransitieprogramma
vergt de nieuwste technieken en dus investeringen. Hiermee wordt een positieve
bijdrage geleverd aan de nationale Kyotoverplichting tot verlaging van de
CO2-emissie. Het InnovatieNetwerk Groene Ruimte en Agrocluster
is hier nu enkele jaren mee bezig; de overheid draagt bij aan onderzoek en
demonstratieprojecten. Kan de minister ons informeren over de vorderingen
die inmiddels zijn gemaakt? In de brief van 13 september 2005 aan de
Tweede Kamer, stuk nr. 111, gaat de minister uitvoerig in op de landbouwontwikkelingsgebieden
van de glastuinbouw (LOG's) en op de greenports. In de Nota Ruimte wordt duidelijk
aangegeven dat het Rijk bepaalt waar de LOG's en de greenports zich mogen
ontwikkelen. De provincies en de gemeenten nemen deze gebieden derhalve op
in hun ruimtelijke plannen. Graag willen wij van de minister horen hoe inmiddels
door de provincies en het rijk wordt omgegaan met de glastuinbouw buiten de
LOG's en de greenports. Flexibiliteit is van belang vanwege aanpassing aan
de marktomstandigheden. Logistieke verbindingen tussen de LOG's
en de greenports zijn ook van groot belang. Terecht schrijft de minister in
de genoemde brief: uitermate belangrijk acht ik het dat voor de ruimtelijke
en economische ontwikkeling van de Greenport Nederland de verschillende betrokken
partijen, dat wil zeggen de overheden, ketenpartijen en sectororganisaties,
samenwerken vanuit een gezamenlijke visie en aanpak. De minister wilde tot
afspraken komen over een ontwikkelingsstrategie voor Greenport Nederland.
Dit afsprakenkader betreft een samenhangend geheel van mainport, brainport,
Greenport en de landbouwontwikkelingsgebieden, de glastuinbouw en de logistiek
daartussen. Kan de minister ons informeren hoever hij hiermee inmiddels is
gevorderd?Dan kom ik nu op de visserij. De markt voor vis is sterk in beweging.
De oorzaken zijn een steeds grotere behoefte aan vis door de groeiende wereldbevolking
en een veranderd consumentengedrag, vooral in de rijke landen. Vis concurreert
in toenemende mate met andere dierlijke eiwitbronnen omdat het een gezond
en licht verteerbaar voedingsmiddel is. Deze ontwikkeling heeft negatieve
gevolgen voor de visstanden en dus zijn overheidsinterventies noodzakelijk.
Er moet een goede oplossing gevonden worden om het evenwicht te bewaren tussen
de langetermijnbelangen van de ecosystemen en de belangen van de visserijbedrijven.
Goede visstanden zijn hiervoor noodzakelijk. Per lidstaat zijn vangstrechten
in de vorm van nationale quota per vissoort vastgesteld. De lidstaten zijn
zelf verantwoordelijk voor de uitvoering en de controle. De landen kunnen
de quota onderling ruilen. Ondanks de Brusselse beheersmaatregelen gedurende
vele jaren staat het Europese visbestand er belabberd voor. Ongeveer 80%
van de soorten wordt nog steeds overbevist, zo zei de heer Rijnsdorp van het
Nederlands Instituut voor Visserij onlangs in Leeuwarden tijdens een visserijsymposium.
Het falen van het visserijbeleid komt vooral door de aard van het beheerssysteem.
Zo wordt alleen gekeken naar de aangevoerde vis en wordt geen rekening gehouden
met de bijvangsten. De meeste vismethoden leveren namelijk niet alleen de
gewenste vissoort op maar ook een heleboel ander zeeleven en immense hoeveelheden
onvolgroeide vis. De bijvangsten worden soms meegenomen of overboord gekieperd,
half of helemaal dood.In LB-actualiteiten las ik dat er helaas nog steeds EU-landen zijn, waaronder
Spanje, Ierland en Denemarken, die hun quota fors overschrijden en dus illegaal
de zeeën plunderen. Landen als Noorwegen en Rusland wensen helemaal geen
beperkingen. In alle landen is de verantwoordelijkheidsstructuur ten aanzien
van het beleid weer anders. In meerdere landen, zoals Frankrijk en Spanje
is het bijvoorbeeld niet duidelijk wie waarvoor verantwoordelijk is. De minister
heeft onlangs in Urk gezegd: als er een goede controle is dan is het dagenregime
eigenlijk overbodig. Met ons Nederlandse systeem van zelfregulatie zouden
wij de gelegenheid moeten krijgen zelf te bepalen hoe wij ons quotum opvissen.
Omdat de bijvangsten moeilijk tot niet te controleren zijn, kan toch alleen
maar aanscherping plaatsvinden door het aantal zeedagen in te perken? Of ziet
de minister andere mogelijkheden om dit probleem aan te pakken? Graag ontvang
ik een antwoord van de minister op deze vraag.Ook Eurocommissaris Borg spreekt van een "zeer onbevredigende situatie".
Naast overbevissing signaleren de inspecteurs van de Europese Commissie nog
vele andere zwakke plekken in de monitoring door de lidstaten van de vangsten,
zoals valse rapportages, het opgeven van verkeerde geografische vangstgebieden
en dergelijke. Vorig jaar is Frankrijk door het Europese Hof van Justitie
veroordeeld tot een boete van 20 mln. wegens gebrekkige vangstcontroles. Wellicht
zullen andere landen volgen, maar dat biedt natuurlijk niet de oplossing.
Graag willen wij van de minister horen hoe hij de problematiek in Nederland
gaat aanpakken en hoe dat in Europees verband zou moeten gebeuren.Inmiddels zijn er regionale adviesraden, de RAC's, in het leven geroepen
om vissers, wetenschappers en andere betrokken partijen in een vroeg stadium
te laten samenwerken en kennis te laten uitwisselen. Heeft de minister de
indruk dat deze RAC's een bijdrage zullen kunnen leveren om de genoemde problemen
de baas te worden?De visserijsector heeft in sterke mate te lijden van de hoge energieprijzen.
Saneringen en herstructureringen zijn aan de orde van de dag. In dit kader
hebben vissers niet alleen te maken met het ministerie van LNV. Ook de Belastingdienst
heeft een grote invloed op de sector. In dit verband bereiken ons met enige
regelmaat geluiden dat fiscale bepalingen en het daarop gebaseerde beleid
van de Belastingdienst haaks staan op het streven van het departement van
LNV om noodzakelijke herstructureringen en saneringen te bevorderen. Deze
klachten betreffen met name het restrictieve beleid van de Belastingdienst
op het terrein van de herinvesteringsreserve in combinatie met het functioneel-economische
vervangingsbegrip voor bepaalde bedrijfsmiddelen, alsmede de eenzijdige nadruk
op de objectieve in plaats van op de subjectieve onderneming. Daardoor dreigen
saneringsuitkeringen tegen het progressieve tarief te worden belast en wordt
de vorming van herinvesteringsreserves regelmatig geweigerd. Kan de minister
ons informeren of hij over deze fiscale aangelegenheden, die de visserijsector
betreffen, overleg voert met de staatssecretaris van Financiën en zo
ja, wat de stand van zaken van dit overleg is?De visteelt is sterk in opkomst, zowel in de lage-inkomenslanden als in
de geïndustrialiseerde landen. Binnen de EU levert de aquacultuur momenteel
12% van het volume en 25% van de waarde van de totale visproductie.
In Nederland is het belang van de visteelt relatief gering. Belemmeringen
zijn onder meer het ruimtebeslag, de waterkwaliteit en de vatbaarheid voor
ziekten, waardoor chemicaliën en geneesmiddelen gebruikt moeten worden.
Innovatief moet er nog heel veel gebeuren. Nederland heeft in potentie een
voorsprong, doordat gebruik kan worden gemaakt van de hoogwaardige kennis
van intensieve veehouderijsystemen. Daarom zou kweekvis op den duur moeten
kunnen uitgroeien tot een duurzame vorm van voedselvoorziening. Graag horen
wij de mening van de minister over deze ontwikkeling.In het hoofdstuk Kennis en Innovatie van de begroting voor het ministerie
van LNV schrijft de minister dat de huidige infrastructuur, die sterk kennisgedreven
is, omgebogen moet worden naar een meer innovatiegedreven structuur. LNV is
verantwoordelijk voor het doen voortbrengen en benutten van hoogwaardige kennis
voor de agri-food sector en de groene ruimte en voor het verbeteren van de
samenhang tussen instellingen. Verder moet er een betere samenwerking komen tussen bedrijven, overheden, onderwijs- en onderzoekinstellingen.
Wij zijn het hiermee van harte eens. Wij willen graag de toezegging van de
minister dat na bijvoorbeeld twee jaar deze vernieuwde aanpak geëvalueerd
gaat worden. Met belangstelling zien wij de antwoorden van de minister tegemoet.De heer Van Heukelum (VVD):Voorzitter. "Kiezen voor Landbouw". Dat schijnt het parool van
deze minister te zijn. Dat is althans de titel van zijn visie op de toekomst
van de Nederlandse agrarische sector, zoals hij die eind vorig jaar het licht
heeft doen zien. Kiezen voor landbouw; je moet maar durven. Wij hebben het
immers over een sector die de afgelopen jaren geplaagd is door varkenspest,
BSE, MKZ, vogelgriep en dioxineschandalen, om maar eens wat te noemen. In
deze sector heeft volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek vorig jaar
een gemiddelde inkomensdaling van € 11.000 per bedrijf plaatsgevonden,
en gemiddeld stopt 4,4 bedrijf per dag ermee. Het is een sector waarvoor in
sommige delen van Nederland geen of nauwelijks toekomst meer is, aldus een
pas verschenen studie: "Waar de landbouw verdwijnt"; alleen de titel
al! En ondanks dat alles is het motto: "Kiezen voor landbouw". Zoals
gezegd, je moet maar durven! Deze minister durft het, en dat is terecht. Er
is de laatste tijd een stroom van publicaties verschenen van de zijde van
het ministerie van LNV, van de SER, van het Ruimtelijk Planbureau en het Sociaal
Cultureel Planbureau, die alle in verschillende toonaarden het platteland
en de agrarische sector kenschetsen als van ongekend belang voor de Nederlandse
samenleving. De minister is dus geenszins een roepende in de woestijn. Maar
zonder de zojuist geschetste problemen van de sector te bagatelliseren –
zij waren er en zij zijn er nog – wil ik hier tegenover ook een ander
beeld schetsen.Er zijn in Nederland nog altijd ruim 80.000 bedrijven actief in de primaire
sector die direct en indirect zorgen voor zo'n 660.000 banen. Collega Walsma
zei 650.000, maar ik mag graag afronden naar boven. Dat vind ik mooier. De
gehele agro-cluster, inclusief toeleverende en verwerkende industrie, maakt
ongeveer 10% uit van de Nederlandse economie. Na de Verenigde Staten
is ons land de tweede netto exporteur van landbouwproducten en voedingsmiddelen
in de wereld. Onze internationale concurrentiekracht berust in belangrijke
mate op het agro-cluster, in het bijzonder op een hoge productiviteit in de
primaire productie en op een efficiënte organisatie van de keten, productie,
verwerking en afzet. Aldus de SER in haar onlangs verschenen rapport: "Kansen
voor het platteland". Kiezen voor landbouw dus.Kiezen voor landbouw betekent echter ook kiezen door landbouw. Anders
gezegd: er moeten keuzes gemaakt worden en de aard van die keuzes is belangrijk.
Belangrijk voor de agrarische sector, voor de Nederlandse economie, voor het
platteland, voor de huidige generatie Nederlanders en voor de toekomstige.
Net zoals de keuzes die in het verleden gemaakt zijn, consequenties voor ons
hadden en nog steeds hebben. Bij de begrotingsbehandeling in de Tweede Kamer
bracht de minister deze continuïteit van de geschiedenis onder woorden
met een citaat: "In 't verleden ligt het heden in het nu wat worden zal".
Hij schreef deze woorden toe aan Beets, maar dat is niet juist. Het was Willem
Bilderdijk die in zijn lange gedicht "Afscheid" deze inmiddels beroemde
uitspraak deed. U moet mijn kennis van de Nederlandse literatuur niet overschatten,
maar ik heb dat gedicht op de middelbare school ooit eens grotendeels uit
mijn hoofd moeten leren, vandaar dus. Maar dat terzijde. Het doet niet af
aan het door de minister geschetste belang van de continuïteit van de
geschiedenis. Kiezen voor en door landbouw dus.De vraag is nu: wie maakt welke keuzes? De minister legt de primaire verantwoordelijkheid
bij de sector zelf. Niet voor niets luidt de subtitel van de nota Kiezen voor
landbouw: "Ondernemers bepalen hoe de landbouw van morgen er uitziet".
De minister schrijft onder meer: "Met deze visie wil ik de ondernemers
in de sector een handreiking geven. Zij zijn degenen die de toekomst vorm
geven. Zij bepalen met hun handelen en hun strategieën hoe de agrarische
sector van morgen eruit zal zien."Ik zal de laatste zijn om dit te ontkennen, maar er vallen wel een paar
kanttekeningen bij te plaatsen. De minister geeft aan dat de rol van de overheid
minder geprononceerd en leidend zal zijn. De rol van de overheid is vooral,
zo zegt hij, een begeleidende. Dat houdt in ruimte geven aan ondernemers waar
dat mogelijk is, initiatieven stimuleren en grote veranderingen faciliteren.
Maar tegelijkertijd zorgt die overheid nog voor een welhaast verstikkend net
van regelgeving en daarmee doel ik zeker niet alleen op de regelgeving van
LNV, maar ook op regelgeving op het gebied van milieu, op de Arbo-wetgeving
en op de vaak ook nog eens tegenstrijdige regelgeving van gemeenten, van provincies,
van waterschappen enzovoort. Om over Europese regelgeving nog maar te zwijgen.Als je met boeren praat – ook de minister doet dat met regelmaat –
dan hoor je dat dit vaak hun grootste frustratie is en ook de grootste belemmering
in het ondernemen. De minister heeft de Tweede Kamer toegezegd dat hij met
zogenaamde keukentafelgesprekken wil achterhalen waar die ergernis bij de
boeren ligt. Naar mijn mening kan hij daar snel achterkomen. Twee, drie, vier
van dat soort gesprekken en dan weet je het. Interessant is echter de vraag
wat de minister vervolgens doet met de uitkomsten van die gesprekken. Wat
kan hij ermee wat wil hij ermee en wat mag hij ermee?Er is nog meer en dat heeft te maken met de hele plattelandsontwikkeling.
Je kunt de agrarische sector niet los zien van zijn omgeving. Voor een vitaal
platteland is een vitale agrarische sector onontbeerlijk. Ik zal u een voorbeeld
geven uit mijn omgeving. Als een Avebe-zetmeelconcern, om wat voor redenen
dan ook, in grote financiële problemen komt, zoals recent het geval was,
dan wordt de rekening daarvan bij de aardappeltelers neergelegd. Dat is het
risico van iedere coöperatie en van iedere aandeelhouder. Dat klopt.
Maar een eventuele sluiting van het bedrijf zou catastrofale gevolgen hebben
voor de Drents-Groningse veenkoloniën en heus niet alleen voor de aardappeltelers.
Zo zijn er veel meer voorbeelden te noemen.Dat is het ondernemersrisico, kun je stellen. Jawel, maar het zijn wel
risico's die grote gevolgen kunnen hebben voor de samenleving en de inrichting
van het platteland. Buiten de zojuist genoemde beperkende regelgeving van
de zijde van de overheid, wordt de ondernemersvrijheid van de agrarische ondernemer
ook nog eens beperkt door het regionale, provinciale en landelijke
overheidsbeleid met betrekking tot het platteland. Een andere bestemming dan
een agrarische is voor het veenkoloniale landschapstype nauwelijks denkbaar
en ook lang niet alle vormen van landbouw zijn een optie. Mutatis mutandis
kun je stellen dat hetzelfde geldt voor bijvoorbeeld de veenweidegebieden.
Houdt de minister in zijn faciliterend en stimulerend beleid ook rekening
met dit soort aangelegenheden? In zijn nota Kiezen voor landbouw stelt de
minister dat de overheid een faciliterend beleid wil voeren door onder meer
de agrarische en overige maatschappelijke belangen te borgen in het ruimtelijk
beleid. Wat moet ik mij daarbij voorstellen in een mogelijke situatie zoals
ik die geschetst heb voor bijvoorbeeld het Drents-Groningse veenkoloniaal
gebied?In een persbericht ter begeleiding van de presentatie van zijn begroting
stelt de minister: "De drijvende kracht achter duurzame ontwikkeling
is innovatie." Over dat thema zou het vandaag vooral gaan. Ik was daar
al niet zo gelukkig mee, omdat ik als rechtgeaard alfaman eigenlijk niet goed
weet wat ik mij daarbij moet voorstellen. Ik denk dan aan allerlei Willie-Wortelachtige
uitvindingen, aan high tech situaties, aan laboratoria in universiteiten,
kortom aan een wereld die ik niet zo goed ken. Ik was dus ook eigenlijk van
plan om maar geen aandacht aan dit thema te schenken, om te voorkomen dat
ik mijzelf hier als een volstrekte onbenul te kijk zou zetten. Ik ben toch
van mening veranderd en dat komt met name door een artikel dat ik las in de
Nieuwsbrief nummer 5 van het ministerie van LNV. Overigens mijn complimenten
aan de minister voor deze vorm van informatievoorziening. In dat artikel schrijft
de Groningse hoogleraar Danny Jacobs: "Landbouw is een verouderde sector.
Weg ermee! Innovatie gaat over nieuwe ontwikkelingen. Ja, toch? Nee, innovatie
gaat over verbeteren waar je goed in bent. Landbouw zal dus niet snel uit
Nederland verdwijnen, ook al roepen velen dat."Met dat soort praat, daar kan ik wat mee. Verderop zegt Jacobs: "Bij
innovatie denken mensen vaak alleen maar aan high tech." Ik dus ook.
Hij vervolgt: "Dat geldt ook voor de overheid. Beleidsmakers staan veraf
van de praktijk. Ga eens wandelen op het platteland en je wordt om de oren
geslagen met ondernemerschap en dynamiek. De Nederlandse landbouw is ijzersterk.
Ik hoor mensen in Den Haag vaak zeggen: er is te weinig innovatie in de landbouw.
Hoe komen zij erbij?! Het Nederlandse platteland bruist van energie."Ik ben benieuwd naar de reactie van de minister op deze definitie van
innovatie, maar ik ben ook nieuwsgierig naar zijn reactie op de kritiek van
Jacobs op de houding van Den Haag in dezen. Ik beschouw het als een voorrecht
te mogen wonen op het platteland. Ik wandel daar ook veel. Volgens mijn vrouw
ben ik veel te veel met de auto onderweg, maar dat terzijde. Wat ik daar hoor
en wat ik daar zie, spoort volledig met hetgeen Jacobs stelt. Er komt een
nieuwe generatie jonge agrariërs aan, veelal met een hbo-opleiding of
een universitaire opleiding en niet zelden met een buitenlandse stage-ervaring.
Je staat versteld van de ondernemerszin die zij uitstralen, maar ook van de
nuchterheid, van het relativeringsvermogen en de maatschappelijke betrokkenheid.Zo was ik een paar weken geleden op een bedrijf waarvan de eigenaar zijn
vorige bedrijf moest verlaten ten gunste van een natuurgebied. Hij werd daar
uitgekocht daar, zoals dat heet. De man had genoeg geld om te kunnen zeggen:
ik ga nu op mijn lauweren rusten. Nee, dus. Opnieuw begonnen in de Drentse
veenkoloniën; een man/vrouw maatschap; twee studerende zonen die staan
te trappelen in het bedrijf aan de slag te gaan; 230 ha eigen grond; een melkquotum
van 1,1 miljoen; 150 melkkoeien en 130 stuks jongvee, kortom: een schitterend
bedrijf waar je graag naar toe gaat. Bovendien beschikt de man over een uiterst
geavanceerde mestvergistingsinstallatie waaruit 15.000 ton mest en 12.000
ton maïs elektriciteit wordt geproduceerd in een hoeveelheid die gelijk
staat aan het jaarverbruik van 3000 à 4000 huishoudens. Ik wist niet
wat ik zag. Het was, in mijn ogen, ondernemerschap gepaard aan visie. Er was
sprake van innovatie. Er werd gebruik gemaakt van de faciliteiten en de mogelijkheden
die de overheid schept. Ik hoop nu maar dat ik het begrip "innovatie"
goed heb begrepen en dat mijn ideeën hierover sporen met die van de minister.
Ik heb in elk geval, dit soort ontwikkelingen waarnemend, vertrouwen in de
toekomst van de Nederlandse landbouw.Deze waarneming bracht mij overigens wel aan het denken over de zogenaamde
biobased economy, dus het gebruik van biomassa als groene grondstof. Staatssecretaris
Van Geel van VROM streeft er, in navolging van Europese afspraken, naar dat
in 2010 5,75% van de autobrandstof van plantaardige herkomst is. Ik
wil van de minister van LNV wel eens horen hoe reëel dit eigenlijk is.
Hoe groot is het grondareaal dat nodig is voor het verbouwen van gewassen
waaruit deze brandstof gewonnen moet worden? Als ook nog de nodige hectaren
nodig zijn voor het opwekken van elektriciteit en/of biogas, is de vraag of
er nog genoeg grond overblijft voor het verbouwen van onze aardappeltjes,
boontjes en worteltjes, dus voor voedselproductie. Slaan wij niet door? Zijn
onze verwachtingen, gezien de mogelijkheden, niet te hoog gespannen?In het dagblad Trouw van 17 maart wordt in een artikel met de kop "Maïs,
om te eten of voor in de tank?" aandacht geschonken aan de situatie in
onder meer de VS. Daar wil men door middel van meer gebruik van ethanol als
autobrandstof de afhankelijkheid van buitenlandse olie verminderen. De schrijver
van het artikel constateert onder meer: "Uiteindelijk zal de Amerikaanse
landbouw niet aan de vraag naar biobrandstoffen kunnen voldoen. Wil het Amerikaanse
wagenpark van voldoende ethanol worden voorzien, dan loopt de voedselproductie
namelijk gevaar. Volgens het Oil and Gas Joumal levert de hele Amerikaanse
oogst van maïs en soja op zijn hoogst 250 miljoen vaten olie op. Dat
is twaalf dagen oliegebruik." Dit gegeven, gekoppeld aan de uitspraak
van de minister in Kiezen voor landbouw dat wereldwijd de vraag naar voedsel
de komende jaren fors zal stijgen, doet de vraag rijzen of wij met betrekking
tot deze ontwikkelingen niet veel te hooggespannen verwachtingen koesteren.
Ik zou graag de visie van de minister op dit thema vernemen.Er valt nog veel meer te zeggen over de begroting van LNV, over bijvoorbeeld
natuurbeheer, visserij en voedselveiligheid. Het leven is echter keuzes maken
en dat geldt ook hier. Ik heb ervoor gekozen om deze keer vooral aan te sluiten
bij de nota Kiezen voor landbouw. Ik heb hopelijk voldoende gemotiveerd waarom
ik het thema innovatie maar zeer beperkt heb aangekaart. In het begin van
mijn betoog heb ik gesteld dat de minister durf heeft, maar hij heeft ook
moed en visie. Hij heeft de afgelopen jaren het veel losgemaakt in de sector
en het begint er, overduidelijk zelfs, op te lijken dat dit
niet zonder resultaat is geweest. Mijn fractie wil hem daarmee complimenteren.De minister sloot in de Tweede Kamer zijn beantwoording in tweede termijn
af met een citaat uit Jesaja 58. Ik kon dat citaat niet goed plaatsen in de
context van de begroting. Hij gaf dat citaat in de bewoordingen van de oude
Statenvertaling. Toen ik dit nog eens nalas in de nieuwe bijbelvertaling,
zag ik dat het een citaat was uit een perikoop die handelde over het vasten.
Nu is af en toe eens vasten bepaald niet ongezond, maar als wij dat met zijn
allen langdurig doen, helpen wij daarmee de landbouw bepaald niet. Ik neem
niet aan de minister die oproep heeft willen doen met zijn citaat. Ik zal
daarom mijn betoog eindigen met een ander citaat. De agrarische sector heeft
in zwaar weer verkeerd en de lucht is nog lang niet overal helder. Doch als
de minister op de ingeslagen weg voortgaat en als de agrarische sector de
juiste keuzes maakt, is er licht aan het eind van de tunnel. Dat wil ik graag
tot uiting brengen met een tweetal verzen uit een gedicht van Bilderdijk dat
ik eerder aanhaalde. Ach, de dagenOnzer plagenLieve broeders, gaan voorbij. Uit dit duisterRijst de luisterVan een nieuwe heerschappij.Doch verdurenwij deez'uren!O! De toekomst brengt ons troost. Trojes vallenSchiep de
wallenVan oud Romes heldenkroost.Mevrouw Slagter-Roukema (SP):Voorzitter. Laat ik beginnen met datgene wat de minister zelf vandaag
mogelijk het meest bezighoudt: mijn fractie zal de beide voorliggende begrotingen
evenals onze fractie in de Tweede Kamer goedkeuren. Mocht de minister daar
nog over in zitten, dan kan hij die zorg opzij zetten en kan hij zich nu met
mij buigen over dit debat over het thema innovatie.Volgens Philips-topman Gerard Kleisterlee is innovatie een van de meest
platgeprate onderwerpen in Nederland waarover de meest baarlijke nonsens worden
verkondigd. Ik las dat in de Staatscourant. Volgens zijn definitie is innovatie
geen research of ontwikkeling , maar succesvol iets nieuws in de markt zetten.
Innovatie is voor hem het middel om tot economische groei te komen. Wat is
innovatie volgens de minister van LNV?Ik heb de afgelopen weken uitgebreid de diverse stukken die ons ter hand
zijn gesteld over dit onderwerp doorgeploegd. Ik heb ook wat eigen onderzoek
gedaan. Daar heb ik weer veel van geleerd. Mijn voornaamste bevinding is dat
het op LNV allemaal nog niet zo duidelijk is waar het over gaat, in elk geval
niet zo duidelijk als voor de heer Kleisterlee. Innovaties lijken object van
ongrijpbaar en onbegrijpelijk beleid. Uit de diverse beleidsstukken van LNV
blijkt nu niet direct dat men het wezen van innovatie snapt. Zij gaan veel
meer over de secondaire kant van innovatie, waarbij innovaties die elders
zijn bedacht en op kleine schaal in praktijk zijn gebracht wereldkundig worden
gemaakt en worden geïmplementeerd in beleidsgremia. Het lijkt er ook op dat LNV verschillende innovatieopgaven in haar beleid
stelt die onderling weinig samenhang vertonen. Zo is er de verbreding als
opgave, die voortkomt uit de directies Natuur, Platteland en Landbouw. Vervolgens
is er de internationale opgave die voortkomt uit de directie Industrie en
Handel, waar men overigens vooral over agribusiness spreekt. Als laatste is
er de keteninnovatie, het troetelkind van de directie Voedselkwaliteit en
Diergezondheid.Ik heb daarom behoefte aan wat duidelijkheid in deze materie en vraag
de minister met mij mee te denken. In theorie begint innovatie met een uitvinding
of een compleet nieuwe gedachte van iemand die ergens tegenaan loopt. Soms
is er een duidelijke behoefte aan verandering, soms ook wordt de uitvinding
bij toeval gedaan. Volgens de stukken ligt de functie van LNV meer op het
terrein van faciliteren, van zorgen dat, dan op het gebied van zorgen voor.
En daarom worden FES-gelden besteed aan het innovatieklimaat, aan alle mensen,
structuren en voorzieningen die nodig zijn om een goed idee tot realiteit
te brengen.Ik vraag mij echter af of er wel genoeg ideeën zijn. Zou het ook
zo kunnen zijn dat wij op dit moment water naar de zee dragen en zou het niet
veel beter zijn om helderder te definiëren waar de kern van innoveren
ligt, wie de aanzetten ervoor moeten geven en hoe wij het begin van het innovatieproces
kunnen verbeteren? Het lijkt erop dat men in de beleidspraktijk is vergeten
dat het verhaal ook een begin moet hebben. Alle aandacht gaat uit naar de
implementatie en naar de regels, de bureaucratie die implementatie vaak in
de weg staat.Aan het begin zou er een analyse moeten zijn van het probleem waarvoor
de innovatie een oplossing moet bieden. Is het probleem nu dat LNV de belangen
van 16 miljoen Nederlanders moet behartigen en dat die belangen soms haaks
op elkaar staan of is het probleem dat economie en ecologie elkaar soms bijten?
Worstelt LNV met de paradox dat wij goed zijn in het ontwikkelen van nieuwe
kennis, maar niet goed zijn in het omzetten van deze kennis in nieuwe producten
en diensten? Of richt LNV zich veel meer op de sector zelf waarbij de glastuinbouw
en melkveehouderij in internationaal opzicht goed scoren en de intensieve
veehouderij, de vollegrondsgroenteteelt en de akkerbouw het moeilijk hebben?Kan de minister toelichten op welke gronden keuzen worden gemaakt, of
worden die keuzen niet gemaakt en betekent faciliteren vrijheid blijheid?
Ik besef ook wel dat dit een moeilijke vraag is. Als men terugkijkt in de
geschiedenis, ziet men dat het vaak is voorgekomen dat de beste ideeën
bij toeval ontstonden. Lang niet alle uitvindingen gaven de vernieuwing waarop
zij het antwoord in eerste instantie beoogden te zijn. Voor sommige medicijnen
werd een eerst gevonden bijwerking uiteindelijk de hoofdindicatie waarvoor
het nu wordt voorgeschreven.Zo zullen innovaties in de landbouw een antwoord moeten zijn op een ervaren
behoefte. Die behoefte kan zowel in het veld bij boer of boerin, als in de
maatschappij bij burgers als ook bij de overheid ontstaan. Ieder van de partijen
kan een eigen motief ervoor hebben. Het mooiste is het natuurlijk als alles
naadloos in elkaar past, maar helaas is dat niet altijd zo.Het ministerie van LNV ziet als de innovatieopgave dat ondernemers in
de landbouw hun werkwijze zodanig veranderen dat deze voldoet aan de maatschappelijke eisen van milieu, natuur en landschap, diergezondheid en welzijn.
Ik vraag mij af of de ondernemers dit maatschappelijk ondernemen zelf ook
als hun opgave zien en of de overheid niet een voorkeur heeft voor innovatieve
veranderingen waaraan de ondernemende boer niet of nauwelijks verdient. Ik
denk dan bijvoorbeeld aan landschapsonderhoud en aan het starten van een zorgboerderij.
Omgekeerd kan een ondernemer het beginnen van een nevenvestiging in het buitenland –
semigratie – als iets innovatiefs zien, maar is het de vraag of dit
ook innovatief is in de ogen van de overheid.Terzijde merk ik op dat innovaties in het agrarisch bedrijf van oudsher
vaak werden bedacht door de vrouw. Deze is in de positie om kennis te nemen
van nieuwe ontwikkelingen die kansen bieden. De man is daar nogal eens te
druk voor, zowel binnen als buiten het bedrijf. In die zin is de uitspraak
van de minister "mevrouw Hupkes, u kunt aan de gang gaan" –
namelijk met het project Creatieve coalitie voor innovatief boeren –
niet toevallig. Toch blijkt uit onderzoek, onder andere van Bettina Bock,
dat innovatie vooral een mannenzaak is, zeker als wij zien waar het geld heen
gaat en wie er aan de touwtjes trekt. De kracht van vrouwen is dat zij in
staat zijn van binnenuit, vanuit hun praktijksituatie, te veranderen, in tegenstelling
tot de veranderingen van buitenaf, die als strategie worden opgelegd vanuit
de markt en vanuit een vergadercircuit, dat vaak uitsluitend door mannen wordt
gedomineerd.Ik vind het weinig innovatief van het ministerie van LNV om inzicht uit
haar eigen kennisfabriek, de universiteit Wageningen, niet te gebruiken in
haar beleid. Graag krijg ik hierop een reactie van de minister. Op welke manier
wil hij de kracht en kennis van vrouwen in de agrarische sector benutten?
Is hij van plan hier gericht beleid op te zetten?Een andere vraag is of ten gevolge van het innovatiebeleid het verschil
tussen sterkeren en zwakkeren niet wordt vergroot. Is hier onderzoek naar
gedaan? Is het aantal bedrijfsbeëindigers nu toe- of afgenomen ten gevolge
van het innovatiebeleid? Moet er naast aandacht voor dierenwelzijn, milieu
en kwaliteit van het product ook niet nog meer aandacht komen voor het welzijn
van de werkers in de sector? Duurzaamheid heeft immers toch ook een sociale
kant? In nieuwsbrief nummer 1 "Ondernemen in innovatie" van het
ministerie schrijft de heer Hoogervorst dat de glastuinbouw als grootste sector
binnen de tuinbouw de meeste innovatiegelden op tafel kan leggen en dat er
daarom een glastuinbouwsausje over de innovatieagenda ligt. De kleintjes mogen
profiteren van de kennis die beschikbaar komt. In nieuwsbrief nummer 2 lezen
wij echter van Paul Thewissen dat juist het midden- en kleinbedrijf hulp nodig
heeft. In dezelfde nieuwsbrief schrijft de heer Veldhuis dat de overheid bij
innovatie meer oog moet krijgen voor de kleinere spelers in de sector, want
werkelijke vernieuwing komt doorgaans niet van de grote jongens maar van de
kleinere bedrijven. Waar gaat het geld nu eigenlijk heen en wie trekt er aan
de touwtjes? Op welke gronden worden keuzen gemaakt?De minister koppelt innoveren sterk aan duurzaamheid en hoewel ik hiervoor
betoogd heb dat ik mij afvraag of de ondernemer hier wel altijd voor in is,
juicht mijn fractie dat toch toe. Op de korte termijn lijken economie en ecologie
inderdaad op gespannen voet met elkaar te staan. Op de lange termijn zal meer
aandacht voor milieu, dierenwelzijn en kwaliteit van het product echter nieuwe
kansen voor de economie bieden. Dat ben ik ook van mening. Is de minister
het eens met de oud-voorzitter van de SER, de heer Wijffels, dat de stroperigheid
en de verkokering van de verschillende ministeries belemmerend werken? De
heer Wijffels zegt dat duurzaamheid een horizontale aanpak vereist en hij
zou daarom graag een themaminister duurzaamheid zien. Wat vindt de minister
van dit idee en heeft hij adviezen hoe hiermee na de regeerperiode van dit
kabinet moet worden omgegaan? Heeft de minister hier zelf ook innovatieve
ideeën over?Een van de sectoren waarin volop gestreefd wordt naar duurzaamheid is
de biologische landbouw. Vorige week las ik in Trouw dat er een tekort aan
biologische producten komt. De sector groeit snel maar niet snel genoeg. Dat
er meer vraag is naar biologische producten verwondert ook weer niet zo, want
ons land, vol met rijke, bewust levende mensen heeft daar wel geld voor over.
Toch blijven biologische producten op dit moment gezien het prijsverschil
met niet-biologische producten – ook dankzij de supermarktoorlog –
onbereikbaar voor mensen met een krappe portemonnee. Om de sturende werking
van de prijs te onderzoeken, zal dit jaar een praktijkonderzoek worden gestart
in een klein, afgeschermd gebied, waarbij de prijzen kunstmatig laag worden
gehouden. In welk gebied? Graag krijg ik een nadere toelichting van de minister.
Het lijkt mij dat het doel van de pilot is om aan te tonen dat met name de
prijs een belemmerende factor is voor de niet draagkrachtige consument. Als
dat inderdaad de uitkomst is, wat gaat de minister daar dan aan doen? Vindt
hij biologische landbouw nu een luxe voor een land, waarin sommige mensen
van gekkigheid niet weten wat zij met hun geld moeten doen – en waarin
overigens anderen zich met de voedselbank moeten behelpen – of vindt
hij die een noodzaak voor zowel ecologie als economie? Zal de biologische
landbouw ooit goed en goedkoop voedsel kunnen produceren?Ik sluit af. Ik heb willen aantonen dat het mijn fractie niet duidelijk
is of innovatie wel de oplossing is voor de vele problemen waarmee de agrarische
sector wordt geconfronteerd, zeker als innovatie geduid wordt als vernieuwing
met uitsluitend nadruk op de economische kant, zoals ook de heer Kleisterlee
deed. Ik vraag de minister naar een analyse hiervan en ik hoor graag van hem
op welke manier prioriteiten tot stand zijn gekomen. De samenhang tussen de
verschillende departementen ontbreekt en daardoor worden er soms verschillende
boodschappen uitgezonden. De nieuwsbrieven "Ondernemen in innovatie"
staan hier bol van.Wij zijn het met de minister eens zijn dat duurzaamheid het leidend principe
moet zijn voor het economisch, ecologisch en sociaal beleid van LNV in de
komende jaren. Het is echter onduidelijk hoe de relatie tussen innovatie en
duurzaamheid wordt vormgegeven. Ook moeten wij ons hierbij realiseren dat
de belangrijkste ontwikkelingen niet op nationaal maar op internationaal vlak
plaatsvinden, buiten de invloedssfeer van het nationale beleid. Toch moeten
activiteiten, vernieuwingen, innovaties die het welzijn van mens en natuur
nu en in de toekomst bedreigen, onzes inziens worden voorkomen. Niet alle
vooruitgang is echter positief; vernieuwing kan ook contraproductief zijn.
Juist in deze sector liggen de voorbeelden daarvan voor het oprapen. Ik noem
maar varkensflats, uitbraken van dierziekten of overbevissing. Een ongebreidelde
groei van de productie en de consumptiemaatschappij past niet
en leidt tot een onaanvaardbare aantasting van natuur en milieu.Als burgers van dit rijke land, levend in een wereld waarin welvaart oneerlijk
is verdeeld, moeten wij onze verantwoordelijkheid nemen en met elkaar een
gedegen en gedragen visie op maatschappelijk verantwoord ondernemen formuleren,
nationaal en internationaal. Dat is de werkelijke innovatieopgave waaraan
wij met elkaar moeten werken. Ik zie uit naar de beantwoording door de minister.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter. Prealabel wil ik mijn verontschuldiging uitspreken, allereerst
richting u, voorzitter, en de andere woordvoerders, maar ook jegens de minister,
voor het feit dat ik mijn plaats op dit spreekgestoelte heb ingenomen zonder
dat tijdig te hebben gemeld. Dit is mij niet eerder overkomen en wellicht
is het toe te schrijven aan de hectiek van een verhuizing. Verder zal ik daarover
niet uitweiden, want dat zou alleen maar meer onvoorziene tijd van Kamer en
regering vergen.Voorzitter. De vraag of het goed gaat met de landbouw in Nederland en
zelfs de vraag of het de goede kant op gaat, laat zich niet met een eenvoudig "ja"
of "nee" beantwoorden. Het globale beeld en de algemene trend zijn
inmiddels overbekend, zonder dat deze nog een schrikeffect teweegbrengen,
zo lijkt het. Inkomens staan al enkele jaren onder druk. Uiteraard gaat het
niet om de uitkomsten van één enkel jaar maar om een gemiddelde
over vijf tot tien jaar. Boeren weten van kindsbeen af dat goede en minder
goede resultaten elkaar afwisselen en dat die niet alleen afhankelijk zijn
van menselijke inzet, maar er is, mede door de kostenontwikkeling, voor ieder
een uiterste grens. De meeste boeren die boer in hart en ziel zijn, geven
niet gauw op. Toch neemt het aantal bedrijven jaar in, jaar uit af, al decennia
lang. Over de "wijkers" hoort men niemand meer en de "blijvers"
vragen zich af wanneer zij aan de beurt zijn en zij worstelen intussen om
het hoofd boven water te houden. Wie kan voorspellen hoeveel jaren deze trend
zich nog zal voortzetten? In de verleden jaar in september door het ministerie
uitgebrachte en vanmiddag al vele malen genoemde toekomstvisie "Kiezen
voor landbouw" wordt vrij zakelijk en kil geconstateerd: "Net zoals
de afgelopen 25 jaar zal het aantal land- en tuinbouwbedrijven elk jaar met
zo'n 3% afnemen tot zo'n 60.000 bedrijven in 2015." Als ik dit
citaat op zichzelf en letterlijk nam, zou hiermee gezegd zijn dat de trend
van 3% afname per jaar zich nog 25 jaar zal voortzetten. Dat zou onvoorstelbaar
zijn, al kan niemand het uitsluiten, maar ik ga er maar even van uit dat de
voorspellende geest van het ministerie zich niet over 25 jaar uitstrekt.Uit de nota Kiezen voor landbouw – ik noemde haar al – blijkt –
ik formuleer het nu opzettelijk op z'n smalst – dat het kabinet in tegenstelling
tot anderen de land- en tuinbouwsector niet heeft afgeschreven. Integendeel,
het vindt dat Nederland een landbouwland met sterke, concurrerende bedrijven
zou moeten blijven. Dit klinkt positief en het is ook positief. Dat veel zaken
anders zullen verlopen dan in het verleden, staat wel vast. Dat de relatie
met de overheid er anders uit zal zien, lijkt eveneens vast te staan. In het
verleden was de overheid in zekere zin een marktpartij voor de agrariërs:
ze verstrekte subsidies, intervenieerde op de markt en trok tariefmuren op.
Maar het ook voor Nederland beslissend geworden Europese landbouwbeleid gaat
opnieuw op de schop, onder invloed van liberalisering, maar ook als gevolg
van het feit dat de Europese Unie de landbouwuitgaven wil beteugelen. De nieuwe
koers laat zich misschien wel het kortst en bondigst formuleren met een citaat
van de minister uit "LNV in de praktijk" van december 2005: "De
overheid treedt terug als regulator en stapt naar voren als facilitator."
Zo'n koerswending, waartegen ik op zichzelf genomen geen fundamentele bezwaren
zou willen inbrengen, vraagt volgens de minister ook om een cultuuromslag
bij de agrariërs. Ik citeer opnieuw uit dezelfde bron: "Vroeger
moesten boeren en tuinders vooral beschikken over vakmanschap. Maar in de
toekomst wordt ondernemerschap dé bepalende succesfactor." Ondernemerschap
houdt volgens de minister in: kansen inschatten, bedreigingen taxeren, risico's
afwegen. Dit klinkt mij veeleer als krijgsmanstaal dan als landmanstaal in
de oren. Wij begrijpen echter wel wat de minister bedoelt, al is het de vraag
of er wel zo'n kloof, zo'n tegenstelling bestaat tussen vakmanschap en ondernemerschap.
Beide hoedanigheden lijken mij voor boeren onmisbaar, tenzij men hen uitsluitend
als agrarisch-industriële managers zou willen beschouwen.Meer inhoudelijk wordt er in de toekomstvisie van het ministerie een verdere
tweedeling van de Nederlandse landbouw geschetst. Enerzijds zullen bedrijven
kiezen voor dan wel gedwongen worden tot schaalvergroting, vooral in de glastuinbouw
en de melkveehouderij, anderzijds zullen landbouwbedrijven hun toekomst moeten
zoeken in verbreding. En dan kun je denken aan het beheer van natuur en landschap,
activiteiten op het gebied van toerisme of de dagopvang van verstandelijk
gehandicapten.De omslag in het regeringsbeleid en de omslag in de agrarische sector
zullen, naar algemeen wordt aangenomen, ingrijpende gevolgen hebben voor het
platteland. Boeren waren eeuwenlang de dragers van ons landelijk gebied. Het
landelijk gebied staat sinds enkele jaren in de schijnwerpers, zelfs van instanties
en instituties die daarvóór nooit van enige beleidsmatige betrokkenheid
bij het platteland blijk gaven; laten wij er maar blij mee zijn. Hoe het ook
zij, in elk geval is het ministerie van LNV zowel bij de ontwikkelingen in
de agrarische sector als bij de gevolgen daarvan voor het platteland betrokken.
En wat het eerste aspect betreft, de toekomstige ontwikkelingen in de sector,
staat het dus volgens de minister wel vast dat de landbouw zonder schaalvergroting
en verbreding niet zal overleven. Dit zou catastrofale gevolgen voor het landschap
hebben. Ondernemerschap en innovatie lijken de kernwoorden van de toekomstfilosofie
te zijn. Ik ben het overigens wel met de heer Rabbinge eens dat het woord "innovatie"
inmiddels een wat afgesleten term is geworden.Hoe het ook zij, ondernemerszin, waarop de minister mikt, vraagt om ruimte
en eigen verantwoordelijkheid. Maar ondernemers nemen in onze wet- en regelgeving
in nog sterkere mate dan burgers een ondergeschikte positie in. Zij kunnen
wel ruimte willen creëren, maar die ruimte moet hun veelal eerst nog
geboden worden. Hiermee kom ik terug op de woorden van de minister dat de
overheid geen regulator meer wil zijn, maar een facilitator. In de toelichting
op de begroting lees ik dat de overheid het ondernemen gemakkelijker kan en
ook wil maken. Een centrale doelstelling van dit kabinet is het verminderen
van de regeldruk en de administratieve lasten met 25%. LNV heeft deze
doelstelling al gehaald, zo wordt met enige – wellicht gepaste –
trots vermeld. In 2007 wordt naar verwachting zelfs de 30% gepasseerd,
zo klinkt het optimistisch. Toch zou ik hierbij, evenals de heer Van Heukelum,
enkele kanttekeningen willen plaatsen. Ik mag toch aannemen dat LNV zich intussen
ook wel eens de vraag gesteld zal hebben hoe het komt dat vermindering, samenvoeging
of vervanging van regels in de beleving van veel ondernemers nog niet geleid
heeft tot minder administratieve lasten. Veel agrariërs merken nog niets
of nauwelijks iets van een vermindering van regelgeving over de gehele linie.
Zij ervaren regels en ambtenaren nog vaak als een remmende factor voor ondernemerschap.
Heeft het ministerie er wel een helder beeld van, waar de schoen wringt tussen
de cijfers en de beleving van degenen die met de praktijk geconfronteerd worden?Het tweede aspect van de betrokkenheid van LNV, die bij het plattelandsbeleid,
staat uiteraard niet los van het eerste. De Agenda vitaal platteland en het
in februari jongstleden aan de Tweede Kamer aangeboden meerjarenprogramma
onderstrepen dit verband. Het is prijzenswaardig dat op rijksniveau een aantal
van de meest betrokken departementen hun inzet hebben gebundeld en gecoördineerd
en dat de provincies een regierol wordt toegewezen. Dit neemt echter niet
weg dat er in de praktijk tot dusver tal van knelpunten zijn gesignaleerd
die een voortvarende uitvoering van met name innovatief beleid frustreren:
ik meen dat ook mevrouw Slagter hierop wees. Deze knelpunten, die zich op
onderscheiden overheidsniveaus openbaren, zorgen voor soms jarenlange vertraging
en als het heel lang duurt, hoeft het soms niet meer. Laat ik een paar voorbeelden
noemen van de manier waarop de bedoeling van het beleid kan botsen met de
praktijk.De "rood voor rood"-regelingen die door sommige provincies zijn
bedacht, waarbij woningen kunnen worden gebouwd in ruil voor de sloop van
stallen, missen in nogal wat gevallen hun doel. Onder agrariërs die zich
genoodzaakt zien om hun bedrijven op te heffen, bestaat grote belangstelling
voor deze regeling, maar het moet voor hen natuurlijk wel "lonend"
zijn om mee te doen. Wat is het knelpunt? Door de woonbestemming wordt de
grond meer waard, met als gevolg dat de fiscus een heffing oplegt als het
bij staking van het bedrijf tot afrekenen komt. Nu staat de waardevermeerdering
die de Belastingdienst berekent, op zichzelf niet ter discussie, maar wel
de oppervlakte van de grond die de inspecteur hiervoor meerekent. Die is al
gauw het dubbele van de bouwkavel waar gemeente en boer van uitgaan. De inspecteur
telt niet alleen de bouwkavel, maar ook de omliggende grond, die volgens de
Belastingdienst als erf kan worden aangemerkt. Het waardeverschil kan oplopen
tot enkele tonnen en het kost globaal zo'n 84 mille aan belasting, geld dat
een ondernemer vaak niet heeft.Een ander knelpunt. Gemeenten worstelen met toenemende aantallen verzoeken
om medewerking te verlenen aan plannen die onder "verbrede landbouw"
vallen. In het algemeen bieden de vigerende bestemmingsplannen onvoldoende
ruimte om al deze plannen te kunnen honoreren. Door artikel 19-procedures
te voeren wordt vaak het onmogelijke toch nog mogelijk gemaakt. En om brede
discussies in gemeenteraden en commissies te vermijden wordt in veel gebieden,
zeker in de reconstructiegebieden, geprobeerd om hiervoor een gedragslijn
te ontwikkelen. Voorwaarde om mee te werken is in alle gevallen dat de bedrijven
een agrarische bestemming hebben en houden en tevens dat zij een milieuvergunning
hebben. Gemeenten moeten dus na realisatie van de plannen de ondernemers die
door willen groeien met de nieuwe activiteit steeds nee verkopen. Dat werkt
niet goed en bovendien zijn controle en handhaving op dit gebied uiterst moeilijk,
maar dat terzijde.Dan kom ik toe aan het derde punt. Vrijwel alle betrokkenen zijn het er
over eens dat het instrument van de vrijwillige kavelruil een uitstekend middel
is om, in het bijzonder in het kader van de schaalvergroting, tot een betere
bedrijfsstructuur en een efficiëntere bedrijfsvoering te komen. Geld
is voor vrijwillige kavelruil niet meer de beperkende factor, maar een barrière
is wel een uitspraak van de Raad van State van december 2005, waarmee de reikwijdte
van de kavelruilregeling wordt ingeperkt. Het is – ik ben mij daarvan
bewust – geen nieuws voor de minister. Na de uitspraak van de Raad van
State moeten ten minste drie partijen grond inbrengen en uithalen. Daarnaast
vallen volgens het oordeel van de Raad van State de bedrijfsverplaatsingen
buiten de regeling. De gevolgen van de uitspraak, hoe juridisch verantwoord
misschien ook, zijn mijns inziens te betreuren. De vraag is hoe deze uitspraak "gecorrigeerd"
dan wel de regeling aangepast kan worden en vooral: op welke termijn? Moet
men hiermee wachten tot de Wet inrichting landelijk gebied, waarvoor naar
mijn beste weten slechts een concept bestaat, kracht van wet zal hebben?Een vierde knelpunt vanuit het plattelandsbeleid bezien is dat vrijwillige
kavelruil de vorming van aaneengesloten natuurgebieden in de weg kan staan,
ook al kan gesteld worden dat het scheppen van natuurgebieden niet het eerste
doel van kavelruil is. Het zit in zulke gevallen meestal vast op de overheid.
Die zou bereid moeten zijn om gronden in het gebied voor dat doel bestemd
aan te kopen en aan te bieden aan de projectgroep, maar wie neemt de bottleneck
weg?Ik rond af met een laatste voorbeeld van een manier waarop ondernemerschap
en innovatie in de praktijk last kunnen ondervinden van de overheid. In Nederland
duiken steeds vaker serrestallen op. Ze laten veel licht door en de dieren
hebben altijd frisse lucht. Veehouders kunnen de constructie zelf opbouwen,
waardoor de bouw bijna de helft goedkoper is dan die van gewone stallen. In
de praktijk blijkt het echter niet eenvoudig om de welstandscommissie van
de gemeente te overtuigen van de aanvaardbaarheid van deze bouw. Niet alleen
de bouw van de serrestal stuit bij welstandscommissies op weerstand, ook andere
bijzondere staltypen komen nogal eens moeizaam door de procedure. Neem de
IFD-boogstal van onder meer DLV Bouw Milieu en Techniek. Overigens, IFD staat
voor: industrieel, flexibel en demontabel. Wat de minister en ik wellicht
persoonlijk van dit type stallenbouw ook mogen vinden, duidelijk is dat de
overheid, in dit geval de gemeentelijke, innovatieve concepten niet erg weet
te waarderen.Kortom, er valt voor overheden in ons land – en dan doel ik niet
alleen op de rijksoverheid – nog een wereld te winnen als het gaat om
het faciliteren van ondernemerschap en innovatie. Wij zijn benieuwd naar de
zienswijze van de minister, zonder overigens daaraan consequenties met betrekking
tot de goedkeuring van zijn begroting te verbinden.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 15.17 uur tot 15.25 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20052006-1135-1149.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl