Behandeling wetsvoorstel Goedkeuring van de op 21 maart 1994 te Noordwijk tot stand gekomen verdragen tussen het Koninkrijk der Nederlanden en, respectievelijk, de Volksrepubliek Benin, het Koninkrijk Bhutan en de Republiek Costa Rica inzake duurzame ontwikkeling (23949)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1995-1996, pag. 1597-1608

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

21-05-1996

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1995-1996

nr. 32, pagina 1597-1608

21-05-1996

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 23949Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Wegenverkeerswet 1994 en van een aantal andere wetten (24496)Pagina 1640-1643
Lijst van besluiten (dinsdag 21 mei 1996)Pagina 1656-1657
Voortzetting van de behandeling van:het wetsvoorstel Regelen omtrent het ter beschikking stellen van organen (Wet op de orgaandonatie) (22358)Pagina 1643-1656
Behandeling wetsvoorstel Goedkeuring van de op 21 maart 1994 te Noordwijk tot stand gekomen verdragen tussen het Koninkrijk der Nederlanden en, respectievelijk, de Volksrepubliek Benin, het Koninkrijk Bhutan en de Republiek Costa Rica inzake duurzame ontwikkeling (23949)Pagina 1597-1608
Behandeling wetsvoorstel Regelen omtrent het ter beschikking stellen van organen (Wet op de orgaandonatie) (22358)Pagina 1608-1621
32ste vergadering; 21 mei 1996Pagina 1597-1597
Behandeling voorstel tot wijziging van het Reglement voor de Stenografische Dienst van de Staten-Generaal in verband met het aan derden ter inzage geven van geluids- en geheugendragers (gedrukt stuk EK nr. 251)Pagina 1597-1597
Voortzetting behandeling wetsvoorstel Goedkeuring van de op 21 maart 1994 te Noordwijk tot stand gekomen verdragen tussen het Koninkrijk der Nederlanden en, respectievelijk, de Volksrepubliek Benin, het Koninkrijk Bhutan en de Republiek Costa Rica inzake duurzame ontwikkeling (23949)Pagina 1621-1640
Behandeling van de voorstellen van (rijks)wet:Bijzondere bepalingen voor de toepassing van de sociale zekerheidswetten in verband met de Wet brutering overhevelingstoeslag lonen (Wet gevolgen brutering uitkeringsregelingen) (23971);Wijziging van de Wet gemeentelijke zorg voor houders van een voorwaardelijke vergunning tot verblijf (24435);Wijziging van artikel 55 van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden in verband met de wijziging van de bepalingen in de Grondwet inzake veranderingen in de Grondwet (24511); en andere wijzigingenPagina 1597-1597

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 68 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de behandeling van: 
 
 het wetsvoorstel Goedkeuring
van de op 21 maart 1994 te Noordwijk tot stand gekomen verdragen tussen het
Koninkrijk der Nederlanden en, respectievelijk, de Volksrepubliek Benin, het
Koninkrijk Bhutan en de Republiek Costa Rica inzake duurzame ontwikkeling
(23949).
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 
 
 De heer Van Gennip (CDA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Bob Woodward, het schoolvoorbeeld
van researchjournalistiek, de man van Watergate, heeft een boeiend boek geschreven
over het reilen en zeilen van de CIA in de afgelopen decennia. Het is jammer,
ook voor onze minister van Buitenlandse Zaken, dat dit boek in Nederland kennelijk
niet intensief is gelezen, want het bevat een paar zeer verhelderende passages
over het beleid van de VS ten aanzien van Suriname in het begin van de jaren
tachtig.
 
 Volgens de altijd goed gedocumenteerde Woodward, zou er nooit sprake zijn
geweest van een serieuze intentie van de VS om zich met verdekte operaties
bezig te houden in dit land. Oprispingen daartoe, bijvoorbeeld bij senator
Goldwater, werden beslissend door de Reagan-administratie afgedaan met de
opmerking: "Wij bemoeien ons niet met Disneyland" en dat betekent ook meteen
de minachting voor lilliputterachtige politiek zoals die bij ons wel eens
dreigt.
 
 Mevrouw Roethof heeft in de Tweede Kamer gesproken – ik citeer haar
nu maar omdat haar fractie wel heeft voorgestemd – over het grote gevaar
van ridiculisering van de gedachte die aan deze verdragen ten grondslag ligt.
Op deze manier zou er meer kwaad dan goed gedaan kunnen worden.
 
 Daartegenover staat dat het idee om de urgentie van de mondiale milieuproblematiek
te vertalen in de verplichting om Rio uit de retoriek en de verbaliteit te
trekken en te laten landen in tastbare programma's, ons aanspreekt.
 
 Maar wat is er mis gegaan dat de grens tussen – noem het –
idealisme, – noem het – toekomstgerichtheid en charlatannerie
en utopisme zo flinterdun is geworden? Is die grens overschreden? Voor die
vraag staan wij vandaag in deze Kamer.
 
 Terecht heeft de minister opgemerkt, dat hij deze verdragen niet wilde
politiseren; muziek in de oren voor deze woordvoerder die al jaren pleit om,
parallel aan de wijze waarop in de jaren vijftig en zestig kamerbreed onze
engagementen in het westers bondgenootschap gedragen werden, ook de oorlog
tegen armoede, waar enigszins mogelijk, te onttrekken aan partijpolitieke
profilering. Dat verplicht de regering, maar dat verplicht ook ons in onze
nieuwe rol. Verdragen hebben een breed draagvlak nodig, zei de minister, zo'n
breed draagvlak dat ze ook in wisselende coalities – welk voorschot
neemt hij hier? – met overtuiging gedragen kunnen worden. Maar de minister
zei meer. Hij waarschuwt de Tweede Kamer een en ander maal met de woorden:
"Bent u zich echt bewust van wat u nu goedkeurt?" In antwoord op opmerkingen
wat dan wel en wat dan allemaal niet mogelijk was onder de vigeur van deze
verdragen, zei hij nadrukkelijk: "Er zijn geen grenzen aan de zoektocht!"
Dat zei hij in antwoord op vragen, of ook in de toekomst zaken als uitvoerige
vertalingen van de problematiek rondom de uitbreiding van Schiphol lastens
de budgetten die aan deze verdragen gehangen zijn, mogelijk zouden blijven.
 
 In wezen herhaalt hij dat in de nadere memorie van antwoord. Daar worden
dan wel geruststellende verklaringen afgelegd, dat de regering niets bekend
is over acties tegen boring op de Waddenzee en dat acties tegen de uitbreiding
van Schiphol niet vanuit de duurzame ontwikkelingsverdragen zijn gefaciliteerd.
Maar mag ik daar dan tegenover stellen het gegeven, dat in dit kader de Vereniging
voor milieudefensie wel degelijk met gelden in staat is gesteld haar visie
op Schiphol toegankelijk te maken en mag ik erop wijzen dat de heer Van Middelkoop
bij de behandeling van deze verdragen in de Tweede Kamer de opvatting van
de minister ter zake van de mogelijkheid vanuit de betrokken landen actie
te voeren tegen de aantasting van de Waddenzee, heeft gelaakt?
 
 De grens tussen toekomstgerichtheid en utopie: de uitwerking van een aantrekkelijk
basisidee op deze manier is slechts één van onze problemen.
Uit de verwijzing naar Woodward aan het begin van mijn betoog zult u begrepen
hebben, dat bij de uitwerking een ander groot probleem gelegen is in de keuze
van de landen. Als de hooggestemde ambitie is het beslag op de mondiaal, let
wel wereldwijde, milieugebruiksruimte te beperken en evenwichtiger te verdelen,
is de keuze van een paar lilliput-landen daarbij wel buitengewoon optimistisch.
 
 Wat is er eigenlijk misgegaan? Ik denk ten diepste, dat eigenlijk drie
op zich volstrekt nastrevenswaardige doelstellingen – misschien beter
gezegd, visies – in één verdrag zijn neergelegd en dat
derhalve zo'n hybridisch, paradoxaal karakter is ontstaan. Aantrekkelijke
gedachten en visies, te beginnen bij het idee dat de relatie met ontwikkelingslanden
in een verdragsvorm dient te worden vastgelegd.
 
 Wie mij een beetje gevolgd heeft, weet dat ik al een tiental jaren voor
die gedachte pleit. Er wordt over deze opzet soms wat meesmuilend gedaan in
de zin van eenrichtingverkeer en ontwikkelingsimperialisme. Maar laten we
wel wezen: de centrale kritiek van de hele ontwikkelingswereld op het Nederlands
beleid is zijn inhoudelijk donorcentrisme of moet ik zeggen in het licht van
de beleidsveranderingen wás zijn donorcentrisme. Gelijkwaardigheid
moet als uitgangspunt dienen en daarmee volstrekt respect voor de wijze waarop
betrokken landen de in het vooruitzicht gestelde doelstellingen willen bereiken.
Het is het eerder door mij bepleite model van autonome maatschappij-ontwikkeling,
die tot een authentieke vorm van maatschappij-inrichting en -opbouw moet leiden.
Dat bij de geformuleerde doelstellingen duurzaamheid een belangrijk criterium
is, na zaken als mensenrechten, participatie, good governance, is vanzelfsprekend.
 
 Onze fractie zou derhalve geen enkel probleem hebben als wij vandaag zouden
kunnen spreken over de goedkeuring van duurzame ontwíkkelingsverdragen.
Het probleem is dat er een tweede concept bijgevoegd is en dat is het concept
van dúúrzame ontwikkelingsverdragen. Daarom heten deze verdragen
in de wandeling dan ook duurzaamheidsverdragen.
 
 Onze fractie staat op zich positief tegenover het vastleggen van een ontwikkelingsrelatie
in meerjarige, wederzijdse verplichtingen, het concretiseren van de afspraken
van UNCED en Agenda 21 en het geven van handen en voeten aan al die mooie
verklaringen en beloftes. Onze fractie juicht maatschappelijke participatie –
intensief, breed, democratisch, pluriform – bij de ontwikkelingsprocessen
zeer toe. Afscheid van de gedachte dat alle zegen van boven komt – althans
van de overheid – en afscheid van het concept van de planeconomie is
ons alleen maar welkom. Last but not least, duurzaamheid als centraal begrip
bij economische ontwikkeling wordt door ons, ook met duidelijke
keuzes van het rapport van het strategisch beraad van het CDA "Nieuwe Wegen
Vaste Waarden" zeer toegejuicht.
 
 En daarom, mijnheer de voorzitter, is het onze fractie de worsteling waard
om te kijken, of door bepaalde accentueringen, verduidelijkingen en uitvoeringsrichtingen
de centrale elementen uit dat conceptuele, uit dat innovatieve, uit dat noodzakelijkerwijze
ook experimentele kunnen worden behouden, met andere woorden, of de grens
tussen toekomstgerichtheid en utopie wat steviger gelegd kan worden. Daar
moet een dijk tussen komen. Daarom zullen we onbeschroomd, juist daarom, de
bezwaren opsommen en verwachten wij van de regering antwoord, in hoeverre
zij door tegemoet te komen aan die bezwaren meewerkt aan die voor ons allen
zo belangrijke scheiding tussen het idealisme en toekomstgerichtheid aan de
ene kant en de utopie en charlatannerie aan de andere kant.
 
 Onze bezwaren betreffen – u hebt het al begrepen – de landenkeuze.
Wij hebben enkele suggesties gedaan. Waarom wordt er niet samengewerkt met
een vanuit het milieu sensitief land als Duitsland? Waarom wordt de bleke
rol van Europa in Rio niet gecorrigeerd? Waarom wordt er niet een Midden-
en Oosteuropees land bij betrokken? Landen van een omvang, waarbij het er
inderdaad iets toe doet als zij hun beleid ten aanzien van het beslag op de
milieugebruiksruimte wijzigen.
 
 Wat de participatie betreft, zetten wij vraagtekens bij de representativiteit,
de intensiviteit van de betrokkenheid en bij de pluriformiteit van Eco-operation.
Dat is niet de schuld van de mensen van Eco-operation. Hen maak ik althans
niet op de eerste plaats een verwijt. Mijn vraag is: waar is de betrokkenheid
in de sfeer van werkgevers en industriëlen? We hadden het toch over de
combinatie van economie en duurzaamheid. Ook de medefinancieringsorganisaties,
toch bij uitstek financiers van de opbouw van de civil society, zie ik zo
weinig betrokken bij uitvoerende activiteiten, zoals projectfinanciering.
 
 Verder wijs ik wat de participatie betreft op het volgende. Alleen een
democratische structuur die geworteld is in de Nederlandse samenleving kan
de basis zijn voor het op afstand stellen van de overheid van deze activiteiten.
Wij moeten niet op twee gedachten hinken. Ofwel men kiest voor een delegatiemodel
met duidelijke overheidsinvloed à la een SNV, ofwel men kiest voor
een subsidiemodel, lees: programmafinancieringsmodel, maar dat veronderstelt
dan ook inderdaad een zeer duidelijke betrokkenheid en legitimatie.
 
 Nog een zorg bij de participatie betreft de vraag in hoeverre het mogelijk
is om nationale, representatieve ontwikkelingsplatforms op te zetten in de
verdragslanden zelf. Dat is de zorg over de mogelijkheid van een echte civil
society in geheel andere maatschappelijke en politieke structuren. Dat is
ook een zorg over de kunstmatigheid. Ons geld kan in 48 uur een nationaal
platform creëren, maar hoe autonoom is men dan ten aanzien van de eigen
overheid en hoe onafhankelijk ten aanzien van donors? De heer Ellis heeft
een- en andermaal gewezen op het gevaar van bederf van donorgeld door de eigen,
intern gerichte agenda.
 
 Een derde punt van kritiek betreft de onbegrensdheid van de verdragen
in de tijd. Wij blijven met de minister van mening verschillen en vinden dat
juist waar het gaat om proeftuinen, juist waar het gaat om experimenten, de
onbepaaldheid als het ware een voorschot neemt op het noodzakelijke succes.
Dat betekent dat ofwel een verdrag het sluitstuk en de bevestiging van een
aantal jaren experimenteren is, hetgeen ons liever ware geweest, ofwel dat
de samenwerkingsrelatie meteen in een verdrag wordt omgezet, maar als dat
nog een experimenteel karakter heeft, moet men daar ook een tijd aan verbinden.
De gehele Tweede Kamer deelt overigens deze opvatting.
 
 Een volgend bezwaar betreft onzerzijds de mogelijkheid van, laat ik het
maar noemen in dit verband, het hoge kerosineverbruik op grond van deze verdragen.
U hebt ons goed begrepen: het gaat ons primair om concrete activiteiten waar
de mensen ginds beter van worden en de integriteit van de schepping gerespecteerd
wordt. Dus bevordering van duurzame landbouw, bosbouw, verantwoord energieverbruik,
voorwaarden voor verantwoorde gezinsplanning, de beste bijdrage aan duurzaamheid
maar eentje die ik in de opsomming van activiteiten gemist heb. Wij zouden
het een aanfluiting vinden als die primaire doelstelling in de schaduw zou
worden gesteld door onevenredige aanwending van middelen voor informatie-uitwisseling,
wederzijdse bezoeken, contacten etcetera. Bedragen die in 1995 daarvoor zijn
uitgegeven, achten wij aan de hoge kant.
 
 Ik kom toe aan een volgend punt. Ernstige bezwaren hebben wij ook bij
de aanwending van gelden in het kader van deze verdragen voor confronterend
milieubeleid. Uiteraard moet het mogelijk zijn om elkaar te informeren over
ervaringen, vooral de positieve, zoals de Verklaring van Rinpung zegt, en
moet op basis van die informatie kennis kunnen worden opgedaan. Die kennis
mag wat ons betreft leiden tot analyses. Waar de milieuproblematiek mondiale
dimensies heeft, is de concretisering daarvan winst, maar wij waren, mede
op grond van eerder aangehaalde uitspraken van de minister, niet gerust op
het feit, dat in het kader van deze verdragen bewustwordingsactiviteiten werden
gefinancierd. Nog erger is, dat Nederlandse organisaties zouden denken meer
authentiek en met effect actie te kunnen voeren als zij binnen het kader van
deze verdragen kroongetuigen te hulp kunnen roepen uit de verdragslanden.
Wij zijn radicaal tegen dit soort U-bochtconstructies.
 
 De volgende vraag betreft het nota bene in dit verdrag vrijwel afwezig
zijn van de multilaterale dimensie. Zeker, er wordt een oproep gedaan en de
verdragspartners wordt gevraagd hun standpunten met betrekking tot internationale
conferenties met elkaar te vergelijken, maar als er nu toch een terrein zou
zijn geweest waarop het bilaterale het multilaterale zou moeten kruisen, dan
zouden het toch wel zijn geweest de follow up-acties van Rio en Agenda 21.
 
 Laat ik weer eens een vergelijking gebruiken. Als de OESO tegen ons zegt
dat ons werkgelegenheidsbeleid ontoereikend is, dan vinden wij dat een relevante
opmerking van een relevante instantie, maar als de Belgische regering ons
kapittelt over ons economisch beleid dan hebben we daarvoor in het Amsterdams
èn in het Brabants voldoende hier niet nader te gebruiken kwalificaties.
De verdragen en de experimenten die te maken hebben met mondiaal milieubeslag
hebben alleen maar zin als ze zelf georiënteerd zijn
op die mondiale dimensie, ook institutioneel en als ze door mondiale instituties
ook opgepakt en verankerd worden. Dat is de uiteindelijke toetssteen naar
ons gevoel.
 
 Dan kom ik op onze laatste zorg. U raadt het al: de wederkerigheid. Maar
u raadt niet wat ik ga zeggen. Wij hebben geen bezwaar tegen wederkerigheid
als die gericht is op gezamenlijke inspanningen op multilaterale instituten,
op wereldwijde initiatieven en op gezamenlijke actie ten aanzien van derden.
Het gaat daarbij om wederkerigheid in de zin van de multilaterale agenda.
Is dat het alleen? Nee, ook bilaterale samenwerking sluiten wij niet uit.
Wederkerigheid betekent bij ons inderdaad kennis van onze problemen en hun
problemen èn van onze oplossingen. Dat is vooral een houding van leergierigheid
en bereidheid om te luisteren, maar in ieder geval niet een van arrogantie
en interventie.
 
 Dan is er nog een tweede vorm van wederkerigheid waarvoor wij staan. Wij
zijn van mening dat een land, welk ook, geblameerd mag worden als het grove
en systematische schending van wat ik nou maar noem de integriteit van de
schepping tolereert of zelfs bevordert, als het het erfgoed van de mensheid
aantast, toekomstkansen van een volgende generatie zwaar en onherstelbaar
belast, en als, om in termen van het rapport van het wetenschappelijk instituut
"Schepping en Rentmeesterschap" te spreken: de grenswaarden systematisch en
onomkeerbaar overschreden worden. Dat komt in onze filosofie ook in de sfeer
van de schending van mensenrechten. Dat betekent op deze uitzonderlijke terreinen
relativering van de nationale soevereiniteit. Ik verwijs naar de inaugurele
rede van mijn collega Hirsch Ballin.
 
 Bhutan mag ons daarop aanspreken, evenals Costa Rica, maar ook landen,
en dat is misschien de clou, die geen verdrag met ons hebben. En ik mag hen
hierop aanspreken. Als ik dit in een speciaal verdrag nog eens wil vastleggen,
dan kan dat, maar het is in mijn opvatting niet strikt noodzakelijk.
 
 Er is een derde vorm van wederkerigheid die ook te maken heeft met onze
bilaterale hulpverlening. Ik kan natuurlijk geen geloofwaardige relatie opbouwen
tussen donor en recipiënt als ik de andere partij allerlei normen opleg
die ik zelf niet respecteer. Ik noem in dit verband: good governance, mensenrechten,
democratisering en maatschappelijke participatie. Daarom ben ik er ook niet
zo gelukkig mee, dat met een van de projecten aan Koeweit of all places schulden
worden terugbetaald. In het kader van ontwikkelingshulp zou dat land leningen
verstrekt hebben aan Bhutan. Dat land zou namelijk, gelet op wat ik zei over
de donor/recipiënt-relatie, aandacht moeten besteden aan democratisering
en good governance.
 
 En tot slot is er de niet-parallelle wederkerigheid, namelijk dat de prestatie
van een bepaalde soort een contraprestatie van een andere soort mag vergen.
Als ik mijn regenwoud niet kap, mag ik compensatie van landen verwachten die
belang hebben bij het laten staan van dat woud. Dat is voor ons wederkerigheid.
De grens die wij voor deze verdragen in deze proefperiode zouden willen stellen,
houdt echter zeer nadrukkelijk en scherp in, dat er wel twee slagbomen gezet
worden. Wederkerigheid houdt voor ons niet in: 
 
 
 - steun met Nederlandse
belastingmiddelen voor confrontaties in verband met concrete beleidsvoornemens
waarbij het milieu aan de orde is. Wij zitten niet te wachten op financiering
op grond van deze verdragen op uitspraken over Schiphol, het mestbeleid of
de boring in de Waddenzee. En ook:
 
 
 - zitten wij niet te wachten op
confrontaties in verband met ons algemene beleid ten aanzien van het milieu.
De omvang van onze veestapel, de CO2-reductie, de explosie van
het luchtvakantievervoer en het dichtslibben van onze wegen zijn zaken waarover
kennis mag worden vergaard, een dialoog moet kunnen plaatsvinden maar, laten
we eerlijk zijn, wij willen in het kader van deze verdragen daarover geen
acties zijdens de verdragspartners als dat overheden zijn en wij willen geen
subsidie verlenen aan particuliere organisaties in de verdragslanden voor
acties op dit punt. De uitspraak van de minister van Bhutan dat we gebieden
moeten aanwijzen voor herbebossing om CO2 op te slaan, is wat ons
betreft op het randje. In het kader van de suggestie en een dialoog moet het
kunnen, maar zodra dit een officiële uitspraak wordt, is wat ons betreft
de grens tussen toekomstgerichtheid en utopie weer overschreden.
 
 
 
 Voorzitter! Wij komen toe aan het opmaken van de balans. Er zijn drie
belangrijke redenen waarom wij mee willen blijven denken aan de mogelijkheid
van de realisering van deze verdragen. In de concepten die aan die verdragen
ten grondslag liggen, zitten elementen die ons zeer aanspreken. In de eerste
plaats: de redding van het milieu, mondiale aanpak van de integriteit van
de schepping is ons onorthodoxe formules en experimenten waard. In de tweede
plaats: het zal het Nederlandse internationale optreden toch wel in een merkwaardig
daglicht stellen als wij, die het vuurtje van deze verdragen hebben aangestoken,
die regeringen en, waar aanwezig, de betrokken parlementen aan het werk hebben
gezet en particuliere organisaties hebben gestimuleerd, nu zouden zeggen:
sorry, we hebben ons nog eens bedacht, maar we vinden intussen wat anders
en het hoeft niet meer. Het politieke debat dat aan dit voorstel vooraf is
gegaan, maar dat niet in dit huis is gevoerd, is mede verantwoordelijk voor
de totstandkoming ervan.
 
 
 
 
 
 De heer Korthals Altes (VVD):
 
 Mijnheer de voorzitter! "Wij vinden intussen wat anders." Ik dacht dat
de Kamer zich vandaag pas voor het eerst in het openbaar over dit voorstel
uitliet.
 
 
 
 
 
 De heer Van Gennip (CDA):
 
 Daar maakt de geachte afgevaardigde de heer Korthals Altes nu terecht
een opmerking over. Toen hij naar de microfoon liep, zei ik dat wij ons hierover
in dit huis niet hebben uitgelaten. Aan de overkant is een motie aangenomen,
waarin is verzocht om het begrip "wederkerigheid" uit te werken. Dit is gebeurd –
dat zeg ik erbij – maar vervolgens heeft men geen aandacht meer voor
het debat. In het kader van het ratificeren van verdragen vind ik dat een
zaak die enigszins mee mag wegen.
 
 
 
 
 
 De heer Korthals Altes (VVD):
 
 Dan blijft weinig over van het argument. In het kader van een democratische
besluitvorming is een besluit pas genomen, wanneer de laatste instantie die
zich daarover mag uitlaten, heeft gesproken.
 
 
 
 
 
 De heer Van Gennip (CDA):
 
 Dat onderstreep ik, maar daar staat tegenover dat wij zes jaar lang –
ik spreek nu over de Nederlandse politiek als totaliteit – verwachtingen
hebben gewerkt naar derden toe. Wij hebben bepaalde zaken in het vooruitzicht
gesteld. Dat is uiteraard niet doorslaggevend, maar ik vind het een blamage
van het Nederlandse overheidsoptreden als wij met die boodschap naar die landen
toe moeten. Uiteindelijk zal de heer Korthals Altes mij echter aan zijn zijde
vinden, want beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald.
 
 
 
 
 
 De heer Korthals Altes (VVD):
 
 Aan het Nederlands-Belgische verdrag, dat hier in 1927 werd afgestemd,
is een nog veel langere voorbereidingstijd voorafgegaan. Dat begon al in 1918.
 
 
 
 
 
 De heer Van Gennip (CDA):
 
 Daarom heeft dat ook de parlementaire-geschiedenisboekjes gehaald. Het
heeft enkele decennia de verhoudingen met België helaas ook belast. Die
prijs was dus ook hoog. Nogmaals, dit is niet mijn laatste woord, maar ik
weeg deze kwestie wel enigszins mee.
 
 Vanuit die grondhouding vragen wij de regering om met ons mee te denken
en om, als het toch om een zoektocht gaat, waarbij niets is uitgesloten –
bij ons zijn bepaalde dingen echter wel uitgesloten – een aantal toezeggingen
te doen, respectievelijk interpretaties te bevestigen, waardoor het basisconcept
kan worden gered.
 
 Namens mijn fractie wil ik de regering een zevental vragen voorleggen.
 
 1. Is de regering bereid om in de geest van de Verklaring van Rinpung
af te zien van de interpretatie dat door deze verdragen een integrale wederzijdse
verantwoordelijkheid voor het milieubeleid tot stand komt? Wil zij afstand
nemen van een begrip als monitoring, dat aanzienlijk kan bijdragen tot dit
misverstand? Is de regering bereid om bewustwordingsactiviteiten tegen en
in het algemeen directe ondersteuning van confronterende acties tegen het
Nederlandse milieubeleid, de Nederlandse milieuproblematiek en de wijze waarop
wij in onze samenleving de relatie economie en milieu proberen vorm te geven,
in het kader van deze verdragen uit te sluiten? Het gaat om acties in Nederland
en om acties vanuit de verdragslanden naar Nederland toe. Kan de regering
concreter aangeven met welke instructies aan de Stichting Eco-operation zij
hieraan vorm wil geven en op welke wijze zij de eveneens in die richting gaande
Verklaring van Rinpung wil ondersteunen? Met name het volkenrechtelijke aspect
en het feit dat het naar onze mening gaat om het uitwisselen van positieve
ervaringen spelen hierbij een belangrijke rol. Dit betekent dat formules die
vertalingen van zaken als Schiphol mogelijk maken, in onze opvatting zijn
uitgesloten. Graag een duidelijke uitspraak daarover.
 
 2. Is de regering bereid om, naast het schrappen van de voorzieningen
van bewustwording, ook de posten voor uitwisseling en informatievoorziening
te plafonneren? Wij denken daarbij aan een maximaal bedrag van ƒ 500.000
per jaar, al is dat wel erg royaal. Is de regering bereid om de apparaatskosten,
die zijn gemoeid met het uitvoeren van deze verdragen, en de daaraan verbonden
financieringen te beperken tot het niveau van de kosten van de medefinancieringsorganisaties?
 
 3. Is de Nederlandse regering bereid om op korte termijn te komen tot
een aantal maatregelen, dat garandeert dat de verdragen in onze samenleving
kunnen worden gedragen door een breed, pluriform en diep bij deze operatie
betrokken achterban? Ik denk daarbij met name aan instellingen als de vakbeweging,
werkgeversorganisaties, medefinancieringsorganisaties en lagere overheden.
Kan verder een beleid worden ontwikkeld, waardoor de autonomie van de participerende
organisaties van de verdragslanden wordt bevorderd en verzekerd, zowel ten
aanzien van de Nederlandse geldverschaffers, als ten aanzien van de eigen
overheden? Denk aan eigen bijdragen in werk of geld. Hoe kan dat?
 
 4. Wil de regering in het kader van deze verdragen een nauwere samenwerking
van onze economieën bevorderen, onder de randvoorwaarde van duurzaamheid?
Wil zij werken aan nieuwe stimuleringsregelingen, waardoor investeringen,
beleggingen en joint-ventures een royale kans krijgen? Ik verwijs naar Al
Gore, die het bedrijfsleven bij duurzaamheidsbevordering als de belangrijkste
actor ziet. Dat klopt ook met het door de regering voorgestane ontschottingsbeleid.
 
 5. Kan de regering in concreto aangeven op welke wijze zij tot internationale
verbreding van het draagvlak van de verdragen zou kunnen komen? Ik denk daarbij
aan: 
 
 
 - het interesseren van de andere leden van de Europese Unie
voor deze opzet, dan wel het betrekken van die landen bij een en ander;
 
 
 - het betrekken van ten minste een Centraal- of Oosteuropees land bij
dit stelsel;
 
 
 - het uitzetten van een verbinding tussen het stelsel
van deze verdragen en het VN-systeem, bijvoorbeeld de Commission on sustainable
development.
 
 
 
 6. Is de regering bereid om de totale ontwikkelingsrelatie met de verdragslanden
te relateren aan de uitgangspunten van de verdragen en te komen tot de financiering
van een samenhangend, meerjarig geheel van activiteiten en programma's, waarbij
de autonomie van de partners in de verdragslanden, te zamen met het duurzaamheidscriterium
uitgangspunt is?
 
 7. Last but not least. Wil de regering herbevestigen dat zij uiterlijk
5 jaar, nadat de verdragen zijn geratificeerd, een evaluatie heeft uitgevoerd?
Wil zij uitspreken dat zij op grond van die evaluatie met een advies komt
over de wenselijkheid om de verdragen alsdan unilateraal eventueel op te zeggen?
IJkpunten daarbij dienen te zijn: 
 
 
 - de Nederlandse Alleingang dient
doorbroken te zijn;
 
 
 - er dienen relevante nieuwe partners te zijn
toegetreden;
 
 
 - de participatie hier en ginds heeft reële inhoud
gekregen;
 
 
 - de verdragen zijn niet aangegrepen voor confronterende
beleidsinmengingen;
 
 
 - er is een duidelijke interesse en betrokkenheid
van de zijde van de multilaterale instellingen ontstaan;
 
 
 - de verdragen
hebben geleid tot het tot stand komen van samenhangende betekenisvolle programma's
op het terrein van duurzame ontwikkeling in de betrokken landen.
 
 
 
 Wij hopen dat de regering deze verdragen ziet in het licht van onze poging
om het waardevolle van de verdragen te behouden en de interpretatie toe te
spitsen, zodat de zoektocht niet onbegrensd is, maar in een bepaalde richting
gaat, namelijk die van duurzame ontwikkelingsverdragen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Roscam Abbing-Bos (VVD):
 
 Voorzitter! Ik had niet gedacht dat ik mijn speech vanmiddag zou aanvangen
met een opmerking in de richting van de heer Van Gennip. In navolging van
mijn fractievoorzitter heb ik daar toch behoefte aan. Mijn fractie en ik voelen
ons op geen enkele manier aangesproken door zijn opmerking over de lengte
van de voorbereidingstijd. Dat is nu eenmaal inherent aan het sluiten van
verdragen met betrekking tot het staatsrecht. Dat zei mijn fractievoorzitter
volstrekt terecht. De regering sluit verdragen en de parlementen ratificeren
die. Als het niet op die manier zou gebeuren, dan zou sprake zijn van een
democratisch deficit. En dat wil de heer Van Gennip toch ook niet.
 
 De VVD-fractie heeft met grote belangstelling de discussie over de duurzaamheidsverdragen
in de Tweede Kamer, in publikaties en naar aanleiding van de uitspraak van
de minister voor Ontwikkelingssamenwerking, gevolgd. Vanzelfsprekend: De VVD
is voor duurzaamheid.
 
 Mijn fractie heeft via het formuleren van vragen blijk gegeven van een
sceptische en kritische instelling ten aanzien van de inhoud van deze verdragen.
Dat kwam niet onverwachts, gezien de stellingname van de fractie van de VVD
in de Tweede Kamer. Wij hebben het debat over de duurzaamheidsverdragen via
de Handelingen van de Tweede Kamer nog eens goed tot ons genomen. Er is aan
de overkant zo uitgebreid en diepgaand op alle facetten ingegaan dat wij ons
vandaag proberen te beperken tot de kernpunten.
 
 Van de mogelijkheid om na ontvangst van de memorie van antwoord van 6
februari 1996 nadere schriftelijke vragen te stellen, hebben wij geen gebruik
gemaakt. Niet omdat de scepsis en de kritiek door de memorie van antwoord
waren weggenomen, maar omdat het zinvoller en effectiever werd geacht, vragen
en commentaar in het plenaire debat aan de orde te stellen en het definitieve
standpunt daarna in te nemen. Alvorens daartoe over te gaan, wil ik namens
mijn fractie onze zienswijze nader toelichten. Omdat het hoofdartikel in de
NRC van juni 1995 heel goed weergeeft hoe wij tegen de onderhavige aangelegenheid
aankijken, citeer ik daaruit:
 
 "Nederland heeft met drie ontwikkelingslanden – Benin, Bhutan en
Costa Rica – een verdrag gesloten inzake duurzame ontwikkeling. De deelnemende
landen verklaren zich bereid te streven naar een milieubeleid op basis van
gelijkwaardigheid en wederkerigheid. Deze pretenties zijn modieuze onzin.
Met alle respect voor de soevereiniteit van de deelnemende landen, de gelijkwaardigheid
is niet aanwezig als één land het geld levert en de andere drie
ontvangers zijn. De wederkerigheid bij de inspraak tussen Benin, Costa Rica
en Bhutan en Nederland is ook gekunsteld. Dat is leuk voor particuliere hulporganisaties,
maar niet voor overheidsbeleid. Nederland kan beter de realiteit van de verhoudingen
onder ogen zien in een open dialoog."
 
 Nogmaals, wij delen deze visie. Natuurlijk vindt mijn fractie het een
goed idee om ook in ontwikkelingslanden wat aan de verbetering van het milieu
te doen, en willen wij niets liever dan een democratische gang van zaken in
de ontwikkelingslanden bevorderen. Wij spraken daar reeds met nadruk over
tijdens de algemene beschouwingen. Wij vinden echter het commentaar van minister
Pronk dat hier geen sprake is van hobbyisme, maar dat de verdragen vernieuwend,
boeiden, spannend en katalyserend zijn, getuigen van een euforie die wij niet
delen. Wij delen evenmin de mening van de minister, verwoord in de memorie
van antwoord, dat de verdragen het middel bij uitstek zijn om tegenover elkaar
uit te spreken, bereid te zijn, dergelijke afspraken en uitwisselingen te
bevorderen. Het gaat naar onze mening om hetgeen in de praktijk wordt gebracht
en niet om hetgeen uitgesproken wordt.
 
 Ontwikkelingssamenwerking is een uiterst serieuze aangelegenheid, bedoeld
om landen uit de vicieuze cirkel van armoede, honger, apathie, werkloosheid,
corruptie, economische verstarring en blijvend gebrek te helpen komen. Met
andere woorden: een land helpen, zich te ontwikkelen tot een natie die zichzelf
bedruipen kan. Hiervoor moet voortdurend een draagvlak in eigen land en in
de betrokken ontwikkelingslanden worden gecreëerd. Dat maakt het absoluut
noodzakelijk om tegenover jezelf en tegenover de ander geloofwaardig te zijn.
Ik denk dat de ministers en de VVD-fractie daarover niet van mening verschillen.
Als het om de duurzaamheidsverdragen gaat, is er wel verschil van inzicht
over de beantwoording van de vraag of deze verdragen daaraan een positieve
bijdrage zullen leveren.
 
 Voorzitter! De fractie van de VVD heeft een aantal vragen over de memorie
van antwoord. De ministers melden: "In de notitie aan beide Kamers is het
begrip wederkerigheid in zijn bredere context geplaatst." De vraag van de
VVD-fractie was echter gericht op het omgekeerde, namelijk: wilt u het begrip
nader preciseren; wilt u aangeven wat het concreet betekent voor de beoogde
samenwerking? Het sluiten van een verdrag of overeenkomst heeft naar onze
mening alleen zin als de partners weten waartoe zij zich verplichten. Over
die vraag geeft de memorie van antwoord geen uitsluitsel.
 
 De minister schrijven: "Ook zonder een kader van door nationale overheden
gesloten verdragen zijn NGO's en maatschappelijke organisaties zeer wel in
staat tot het maken van afspraken en het komen tot uitwisselingen. De verdragen
zijn evenwel het middel bij uitstek om tegenover elkaar uit te spreken, dat
zij bereid zijn dergelijke uitspraken en uitwisselingen uitdrukkelijk te bevorderen
en waarom." De VVD-fractie vraagt nogmaals, en na dit antwoord van de ministers
met meer scepsis, of wij daarvoor verdragen moeten sluiten.
 
 De ministers melden in antwoord op vragen van de fracties van het CDA
en D66 dat er geen andere landen zijn die hun "agenda-21-verplichtingen" op
vergelijkbare wijze in bilaterale verdragen hebben vertaald. De VVD-fractie
concludeert daaruit dat Nederland weer als gidsland opereert in "splendid
isolation".
 
 Op een vraag van de CDA-fractie over gelijkwaardigheid in de ontwikkelingsrelatie
antwoorden de ministers dat het hanteren van het beginsel van gelijkwaardigheid
betekent dat "Nederland accepteert dat de partnerlanden opvattingen kunnen
hebben over mensenrechten of over het Nederlands ontwikkelingsbeleid die niet
door Nederland worden gedeeld. Dit betekent derhalve de bereidheid om waar
het betreft de financiering in het kader van ontwikkelingssamenwerking afstand
te doen van geformuleerd Nederlands beleid en tezamen met de partners nieuwe
kaders te formuleren, die voor de betreffende relaties zullen
gelden." De VVD-fractie vindt dit een uitspraak die grote risico's en onzekerheden
in zich draagt voor onze opvattingen over mensenrechten en ontwikkelingsbeleid.
Zij wil hierover graag duidelijk worden geïnformeerd.
 
 Vervolgens ga ik in op de notitie inzake wederkerigheid in de duurzame
ontwikkelingsverdragen. De minister voor Ontwikkelingssamenwerking zegt: "De
samenwerking richt zich op het institutionaliseren van een dialoog en uitwisseling
tussen de civil societies van de verdragslanden teneinde de wederzijdse betrokkenheid
en het draagvlak voor duurzame ontwikkeling te versterken." De VVD-fractie
is van mening dat dialoog en uitwisseling van informatie heel goed op basis
van bestaande diplomatieke relaties en normale contacten tussen civil societies
kunnen plaatsvinden. Daarvoor is toch geen apart verdrag nodig?
 
 De minister zegt voorts: "Op basis van de verdragen wordt met betrokken
landen een langdurige, procesmatige samenwerking aangegaan." Is de minister
het niet met ons eens, dat dit achterhaald "input-denken" is; inhoud, resultaat
en effectiviteit worden immers niet geïndiceerd?
 
 In de notitie wordt gemeld dat "elk van de betrokken landen door de andere
verdragslanden meegedacht en van gedachten gewisseld kan worden". De VVD-fractie
is van mening dat de reikwijdte van de wederkerigheid daarmee feitelijk onbeantwoord
blijft. Wederom vragen wij: is daar nu een apart verdrag voor nodig? Een verdrag
is alleen zinvol als je weet waartoe je je verplicht.
 
 In de notitie staat dat "de centrale overheid politiek verantwoordelijk
is voor de dialoog en de activiteiten, die in het kader van het verdrag plaatsvinden".
De VVD-fractie vraagt de minister wat die politieke verantwoordelijkheid inhoudt?
Betekent het dat de civil societies niet zelf mogen bepalen waar ze over willen
praten?
 
 Volgens de notitie "zal de dialoog tussen de verdragslanden zich op het
centraal niveau dienen te richten op de naleving van de in Rio de Janeiro
gemaakte mondiale afspraken en de vertaling daarvan in nationale doelstellingen.
Hieraan zal een element van actieve wederzijdse monitoring en gezamenlijk
rapportage aan de 'Commission for Sustainable Development' van de Verenigde
Naties worden toegevoegd." De VVD-fractie vraagt de minister of dat betekent
dat bijvoorbeeld Bhutan ons komt monitoren. Het lijkt ons veel zuiverder dat
ieder land zelfstandig rapporteert en de CSD de monitoring doet. Hoe ziet
de minister dat?
 
 Voorzitter! De laatste tien dagen voorafgaande aan deze behandeling heeft
ons de nota naar aanleiding van het nader voorlopig verslag bereikt en vanmorgen
hebben wij nog een perscommuniqué ontvangen, uitgegeven door de minister
voor Ontwikkelingssamenwerking. Naar aanleiding hiervan maak ik enkele opmerkingen.
In het perscommuniqué staat de volgende zin: "In de traditionele ontwikkelingssamenwerking
is de relatie tussen donor en ontvanger vaak eenzijdig, dat is voor het bereiken
van duurzame ontwikkeling geen ontoereikend kader gebleken." Dat is nu net
wat wij steeds beweren, namelijk dat ook via de traditionele ontwikkelingssamenwerking
aan duurzaamheid kan worden gewerkt.
 
 In reactie op de vragen van het CDA over de bezwaarschriften, onder andere
ingediend vanuit Benin – ook het antwoord daarop is tien dagen geleden
gegeven – tegen de uitbreiding van Schiphol, tekenen wij aan dat de
nota onze zorgen over ongevraagde inmenging en bemoeienis met elkaars beleid
absoluut niet heeft weggenomen. Inzake de overdracht van de macht in Benin,
waarover ook vragen zijn gesteld, overtuigt de nota ons op geen enkele wijze
ervan dat de machtsoverdracht geen nadelige gevolgen zal hebben voor de verdragen.
 
 Dan ga ik nog in op het perscommuniqué van drie dagen geleden.
Het brengt ons inziens niets nieuws in de discussie. Hooguit constateren wij
dat de tekst waarin de uitleg is vervat, steeds gloedvoller, maar niet realistischer
wordt. Wij wachten het antwoord van de minister af.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Zwerver (GroenLinks):
 
 Voorzitter! GroenLinks is altijd een voorstander geweest van een andere
vorm, van een nieuwe manier van ontwikkelingssamenwerking: een gelijkwaardige
relatie tussen donor en ontvanger door te zoeken naar een balans in de verplichtingen
die de partners ten opzichte van elkaar aangaan; luisteren naar elkaar, van
elkaar leren en participatie van maatschappelijke groeperingen. De duurzame-ontwikkelingsverdragen
kunnen een goed kader zijn c.q. worden voor nieuwe, betere Noord-Zuidverhoudingen.
Dat geldt op z'n minst in theorie. De praktijk is altijd wat onwilliger, maar
daardoor nog niet bij voorbaat onhaalbaar.
 
 Duurzame ontwikkeling stelt de traditionele grenzen tussen ontwikkeld
en onderontwikkeld, tussen Noord en Zuid ter discussie. Dat is een goede zaak.
De weg naar "duurzaamheid" in het Noorden is minstens zo lang als die van
het Zuiden naar ontwikkeling. Vanuit dat besef vervagen de grenzen tussen
donor en ontvanger en komt gelijkwaardigheid in zicht.
 
 Mijn fractie heeft echter nog een aantal vragen over en zet een aantal
kanttekeningen bij de manier waarop de DOV's zich momenteel ontwikkelen.
 
 1. In de DOV's staan begrippen zoals "wederkerigheid", "gelijkwaardigheid"
en "participatie" centraal. Vooral het begrip "wederkerigheid" heeft veel
vragen opgeroepen. In het algemeen is iedereen het er wel over eens dat wederkerigheid
in de relatie van essentieel belang is, wil je op een goede manier met ontwikkelingssamenwerking
bezig zijn. De wegen scheiden zich bij de vraag wat "wederkerigheid" dan concreet
zou moeten betekenen. De minister schrijft in zijn memorie van antwoord dat
het bij wederkerigheid gaat om "samenwerking waarbij men wederzijds profijt
wenst te trekken van de sterke punten van de verdragspartner" en "het gaat
daarbij niet om een vorm van samenwerking die leidt tot een inmenging in elkaars
beleid of inbreuken op de soevereiniteit van de verdragspartners". Wederkerigheid,
participatie en gelijkwaardigheid als instrumenten om te komen tot duurzame
ontwikkeling.
 
 In de visie van GroenLinks – en daarin staan wij niet alleen –
gaat het bij wederkerigheid juist om het aangaan van wederzijdse beleidsverplichtingen.
Twee partijen maken afspraken over wat zij ieder voor zich zullen doen, bijvoorbeeld
over het eigen beslag op de milieugebruiksruimte, en zien beiden toe op naleving
van die afspraken. De DOV's als proeftuin voor nieuwe ideeën
met als doel: een eerlijke verdeling tussen Noord en Zuid van de milieugebruiksruimte.
 
 De notitie over wederkerigheid en de memorie van antwoord doen echter
vermoeden dat er nogal is ingeleverd op de aanvankelijk geformuleerde uitgangspunten.
Er wordt geen melding meer gemaakt van het denken over nieuwe Noord-Zuidverhoudingen
en aan de grenzen van groei. Het dilemma dat er onvoldoende natuurlijke hulpbronnen
zijn om "onderontwikkelde" landen te laten groeien naar het consumptieniveau
van ontwikkelde landen, blijft momenteel geheel onderbelicht. "Sustainable
consumption" is bij uitstek een onderwerp voor Noord-Zuiddiscussie. Wanneer
de rijke landen hun gebruik van natuurlijke hulpbronnen drastisch verminderen,
heeft dat automatisch positieve en negatieve gevolgen, niet alleen voor onze
produktie en consumptie, maar ook voor de economie in het Zuiden.
 
 Het niet op de agenda plaatsen van "de grenzen van groei" komt tot uitdrukking
in de onvoldoende referentie aan de manier waarop Nederland zich zou moeten
ontwikkelen. Hoe dragen de DOV's hieraan bij? Hoe gaat Nederland nadenken
en zich inzetten voor een nieuwe manier van ontwikkelen? Het liefst hoor ik
hierop een reactie van de minister van VROM, maar nu zij niet aanwezig is,
kan minister Pronk misschien een reactie geven.
 
 Het is een gemiste kans om bovenstaande vragen niet op de agenda te plaatsen.
Op deze manier lijkt er nauwelijks meer verschil met de traditionele vorm
van ontwikkelingssamenwerking, die de DOV's nu juist willen vervangen. Als
je daar echt over nadenkt, komt toch de vraag bij je op waar het CDA en de
VVD zich nu zo druk over maken.
 
 2. Het tijdschrift "Onze Wereld" van juni 1996 vermeldt trots dat Eco-operation
met nieuwe handelsvormen komt. In het artikel staat dat Eco-operation samen
met experts van grote banken een plan heeft bedacht om de positie van handelspartners
in ontwikkelingslanden te versterken. Waar zijn de partnerlanden gebleven?
Verder staat in het artikel dat Eco-operation begrippen zoals "wederkerigheid"
en "gelijkwaardigheid" hoog in het vaandel heeft staan, maar dat de deelnemende
bedrijven in Nederland hier geen boodschap aan hoeven te hebben, want "het
gaat niet om liefdewerk". Ik snap hier niets van. Hoezo gelijkwaardigheid,
participatie en wederkerigheid in de relatie met Benin, Costa Rica en Bhutan?
Misschien is deze nieuwe handelsvorm wel een triple-win-situatie, maar is
dit nu een vernieuwende vorm van ontwikkelingssamenwerking? Wederkerigheid
betekent toch ook dat "wij" afleren de agenda te willen bepalen, dat er tijd
en ruimte is voor de partnerlanden voor eigen initiatief? Kan de minister
wat licht in deze duistere tegenstelling brengen?
 
 3. GroenLinks waardeert de gelijkwaardigheid van de DOV's, zeker indien
deze bijdraagt aan deconditionalisering van ontwikkelingssamenwerking. De
gelijkwaardigheid mag echter nooit ten koste gaan van internationaal erkende
standaarden zoals de Universele verklaring van de rechten van de mens. Het
is dan op z'n minst zorgwekkend "dat Nederland accepteert dat de partnerlanden
opvattingen mogen hebben over mensenrechten" ... "die niet door Nederland
worden gedeeld", aldus de memorie van antwoord. In het geval van Bhutan betekent
dit dat Nederland accepteert dat dit land in strijd met de Universele verklaring
handelt. Het onderwerp "mensenrechten" moet ons inziens onderwerp van discussie
zijn binnen de DOV's, zonder dat daarbij wordt teruggevallen op de vroegere
conditionaliteit. Van acceptatie van schendingen van de mensenrechten kan
en mag geen sprake zijn. Graag hoor ik een reactie.
 
 4. Er is al veel gesproken over de keuze van de landen. De voorzitter
van de NAR, Hommes, zei het zo: "Deze verdragen met zulke dwergen hebben weinig
zin; ze hadden getekend moeten worden met landen die bepalend zijn voor de
uitstoot van CO2, zoals China en India. Wij hadden dan de mogelijkheid
gehad om milieu en democratische bewegingen te ondersteunen." Ik wil het niet
hier niet hebben over de zin of onzin van de verdragen, maar ik vraag wel
waarom de minister bijvoorbeeld in Afrika niet heeft gekozen voor Zuid-Afrika
in plaats van voor Benin en in Azië niet voor India in plaats van voor
Bhutan. Met deze landen zouden veel eerder op basis van gelijkwaardigheid
afspraken gemaakt kunnen worden over wederkerigheid.
 
 In de Tweede Kamer is tevens gesproken over het afsluiten van een DO-verdrag
met een vierde land. Dit zou dan een Oosteuropees land moeten zijn. Als er
ooit sprake is van een vierde land, is het dan gezien de beeldvorming niet
wenselijk om te kiezen voor India of Zuid-Afrika in plaats van voor een Oosteuropees
land? Het laatste kan de indruk wekken dat "dicht bij huis" wel sprake kan
zijn van gelijkwaardigheid, participatie en wederkerigheid en dat dit in met
name Afrika en Azië niet mogelijk kan zijn.
 
 5. Het Platform duurzame ontwikkeling heeft een interessant paper "Worstelen
met Wederkerigheid" uitgebracht. Een van de conclusies gaat over de cruciale
rol van de Nederlandse overheid, het onttrekken van financiële verantwoordelijkheid
aan het ministerie van VROM en het buiten beeld blijven van andere departementen
die rechtstreeks met duurzaamheid te maken hebben zoals Landbouw, EZ en Verkeer
en Waterstaat. Welke acties worden ondernomen om hier verandering in aan te
brengen? De rol van de lagere overheden is tot nu toe verwaarloosd. In de
opbouw van een civiele samenleving – actieve participatie en draagvlak –
zijn zij een cruciale factor. Wordt eraan gedacht om de lagere overheden in
het verdragskader een actieve rol te laten spelen? Zo ja, hoe krijgt die rol
vorm?
 
 In relatie tot de ontstaansgeschiedenis van de DOV's is vanaf het begin
sprake geweest van een tegenstelling. Het idee is in Nederland geboren, de
drie landen zijn er als het ware per ongeluk bij gezocht. Het idee achter
de verdragen is daardoor niet minder nastrevenswaardig. Het is wel behoorlijk
ingewikkeld om de niet-wederkerige ontstaansgeschiedenis te corrigeren. Dit
wordt nog ingewikkelder omdat het erop lijkt dat het idee ook bij de Nederlandse
overheid niet leeft buiten de kring van DGIS en VROM. Mijn fractie staat dan
ook kritisch, positief kritisch wel te verstaan, tegenover de DOV's.
 
 De fractie van GroenLinks ziet de DOV's als een creatieve, goede, maar
wel erg kleine stap op weg naar een nieuwe manier van ontwikkelingssamenwerking.
Wij zullen dan ook onze steun geven aan dit wetsvoorstel. Misschien wordt
het ooit nog wel wat met de Noord-Zuidsamenwerking.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Gelderblom-Lankhout (D66):
 
 Voorzitter! De vraag die mijn fractie zich gesteld heeft toen zij deze
verdragen besprak, is: zijn zij een aanvulling op de ontwikkelingssamenwerking
of zijn zij iets totaal nieuws? Waarom wekt de minister de indruk dat zij
iets totaal nieuws zijn en waarom is hij er in zijn berichtgeving ietwat euforisch
over? Op papier kan Agenda 21 weliswaar misschien nog als een succes worden
beschouwd, maar wie naar de effecten en de uitwerking ervan kijkt, kan deze
mening nauwelijks laten voortbestaan. Gelet daarop vinden wij dat pogingen
die gedaan zijn of gedaan worden om inhoud te geven aan duurzame ontwikkeling,
recht hebben op het voordeel van de twijfel. Zo willen wij deze verdragen
ook zien: een duidelijke poging om inhoud te geven aan Agenda 21.
 
 Toch hebben wij een paar vragen, die ook door anderen zijn gesteld. Waarom
deze drie landen? Wij hebben begrepen dat dat ongeveer als volgt is gegaan:
"In alle drie de werelddelen nemen wij er één en dan komen wij
op die landen uit." Dat lijkt ons wat mager. Ik heb ook begrepen dat het te
maken heeft met het feit dat in ieder geval in twee van de drie landen oerbossen
staan. In het geval van Costa Rica, dat nu schuldenvrij is doordat wij de
bekende "swap" hebben toegepast, wordt zo in ieder geval geholpen bij de bescherming
van die bossen. Bhutan kan veel verdienen door bossen te kappen, maar doet
dat niet, onder andere doordat wij daar nu gezamenlijk over praten. Dat vinden
wij belangrijke zaken.
 
 Ik ga hier niet voor Tweede Kamer spelen door de Verklaring van Rinpung
nog eens helemaal en uitentreuren te behandelen. Wederkerigheid is voor ons
niet hetzelfde als inmengen, maar is – ik denk dat wij dan op dezelfde
golflengte zitten als de minister – vooral kijken naar nieuwe, in de
twee landen ontdekte ontwikkelingen met betrekking tot de vraag hoe je duurzame
ontwikkeling vorm kunt geven.
 
 Ik heb wel begrip voor de erg kritische houding van de CDA-fractie, die
spreekt van "kerosineverdragen". Het verbruik in Nederland van 1,1 mln. aan
apparaatskosten voor de Stichting Eco-operation vinden wij aan de erg hoge
kant. Alles afwegende, menen wij echter toch dat dit verdrag het voordeel
van de twijfel moet hebben.
 
 Tot slot merk ik op dat wij in dit huis geen nieuwe verdragen maken. Wij
hebben er dan ook geen behoefte aan om de minister te vragen of hij voornemens
is om een in de Tweede Kamer aangenomen motie uit te voeren. Daar gaan wij
eenvoudig van uit.
 
 
 
 
 
 De heer Schuurman (RPF):
 
 Voorzitter! Vanmiddag voer ik mede namens de fracties van de SGP en het
GPV het woord. De verdragen die wij bespreken zijn uniek in hun soort, omdat
voor het eerst het beginsel wederkerigheid in relatie tot ontwikkelingslanden
wordt geïntroduceerd en ook omdat Nederland het eerste land is dat zulke
verdragen wil sluiten naar aanleiding van de Rio-verklaring en Agenda 21.
Het verdient zeker waardering dat deze politieke consequenties worden getrokken,
want wat baat het de wereld als wij mooie internationale verdragen tekenen,
maar de consequenties daarvan uiteindelijk niet durven te trekken?
 
 De voorgestelde verdragen kunnen met hun experimentele karakter zeker
een voorbeeldfunctie hebben voor andere landen om toch gezamenlijk meer te
doen aan de oplossingen van kwellende internationale of mondiale problemen.
In die zin hebben wij de verdragen ook willen beoordelen. Wij zouden ook kunnen
zeggen dat de verdragen een uitwerking zijn van belangrijke morele regels
die het volkenrecht dragen, zoals internationale solidariteit, wederzijdse
aansprakelijkheid en gemeenschappelijke verantwoordelijkheid. Dat zijn allemaal
belangrijke principes. Toch is het merkwaardig dat zij nu pas in verdragen
over duurzaamheid hun concrete uitwerking krijgen. Dat komt natuurlijk omdat
het om een politiek weerbarstige werkelijkheid of problematiek gaat. Op dat
punt verschil ik van mening met andere sprekers, want ik meen dat deze verdragen
niet voor niets worden gesloten met kleine tot zeer kleine landen. Dat is
voor het maken van een begin ook het beste. En die verdragen moeten dan ook
nog als een experiment worden gezien.
 
 In de notitie over wederkerigheid in de duurzame ontwikkelingsverdragen
staat dat zij met een zekere terughoudendheid zullen worden uitgevoerd en,
bij succes, zullen worden uitgebreid. Ook verdient het aanbeveling dat in
plaats van medezeggenschap over ontwikkelingen in elk land afzonderlijk gedacht
wordt aan meedenken en elkaar informeren om zo mogelijk van elkaar te leren.
Er is dus geen sprake van een inbreuk op elkaars soevereiniteit. Voor inmenging
van anderen in eigen zaken zal men zich dus hoeden. Naar aanleiding van het
antwoord van de regering aan het adres van de CDA-fractie in de nota naar
aanleiding van het voorlopig eindverslag pleiten wij er wel voor om ter zake
alert te blijven. Is de minister dat met ons eens?
 
 Daarmee wordt ook de onzekerheid ten aanzien van de consequenties aangegeven.
Niet alleen hebben de verdragen gevolgen voor de partners, maar ook voor ons
eigen land en ons eigen milieubeleid. Toch blijkt uit de schriftelijke voorbereiding
dat de inhoud nog niet zo gemakkelijk concreet is weer te geven. Het beginsel
van wederkerigheid biedt de partners de mogelijkheid om commentaar te leveren
en zo mogelijk invloed uit te oefenen op elkaars beleid en op activiteiten
met betrekking tot duurzame ontwikkeling.
 
 Het eerste probleem dat opduikt, is de vraag of precies bekend is wat
onder "duurzame ontwikkeling" moet worden verstaan. In elk geval is men daar
in onze cultuur niet eensgezind over. Het ligt voor de hand dat ook de verdragspartners
verschillende visies hebben. Bovendien is de vraag belangrijk of verdragspartners
elkaars argumenten inzake milieuproblemen, milieu-aanpak en andere activiteiten
wel voldoende kunnen overzien om beleidsvoornemens te kunnen toetsen. Voor
dat toetsen zullen criteria nodig zijn. Is daar overeenstemming over? Onafhankelijk
daarvan moet ook naar onze overtuiging wel een begin met de discussie en het
onderlinge overleg worden gemaakt. Het lijkt bepaald interessant als anderen
"van verre" ons de spiegel voorhouden. Over de uiteindelijke gevolgen zullen
wij nog wel even in het onzekere blijven. Of is de minister optimistischer? 
 
 Wij hebben goed begrepen dat de Stichting Eco-operation de uitvoering
van de verdragen ter hand zal nemen. Kan de minister meer zeggen over de samenstelling
van de raad van die stichting en is er al iemand uit het bedrijfsleven bereid
gevonden om in de raad van advies te participeren? In elk geval lijkt de constructie
van zo'n stichting te waarborgen dat mogelijke kritiek ook echt daar wordt
gehoord waar zij moet worden gehoord, omdat politieke overwegingen, althans
in eerste instantie, naar de achtergrond zullen schuiven. Bovendien geeft
de stichtingsvorm de mogelijkheid dat ook maatschappelijke organisaties, zoals
de NGO's, de universiteiten en het bedrijfsleven, aan de wederzijdse dialoog
deelnemen. Toch blijft de minister verantwoordelijk. Wordt die verantwoordelijkheid
uitgeoefend door het werk van de stichting achteraf te evalueren en eventueel
te corrigeren?
 
 Een extra vraag, mede naar aanleiding van de inbreng van anderen, is de
volgende. Waarom is toch gekozen voor dit verdrag en niet, in eerste instantie,
alleen voor de vorm van een stichting? Ik vraag dit juist ook omdat het verdrag,
naar de minister heeft gezegd, een experimenteel karakter krijgt, wat eigenlijk
in strijd is met het sluiten van verdragen.
 
 Natuurlijk is er in de verdragen niet in alle opzichten sprake van gelijkwaardigheid,
omdat de financiën voor het grootste deel alleen maar van één
kant beschikbaar worden gesteld. Hoe je het ook wendt of keert, daarin zit
een bepaalde asymmetrie, die van beide kanten behoedzaamheid en realiteitszin
vraagt. Ziet de minister dat ook zo?
 
 Dat de voorgestelde verdragen kwetsbaar zijn, is ons inmiddels ook wel
gebleken uit de politieke machtswisseling in Benin. Maken zulke ontwikkelingen
de uitwerking niet zeer onzeker, ook naar de andere landen toe? Er kan met
de verdragen veel misgaan. Niettemin blijven wij het begin waarderen. En indien
na enige tijd de evaluatie gunstig is, zal worden omgezien naar andere landen
waar een dergelijke relatie mee kan worden aangegaan. Aan welke landen wordt
dan het eerst gedacht?
 
 Er zijn genoeg vragen te stellen die ons doen twijfelen aan het succes
of het resultaat van deze verdragen. Gezien de mogelijkheid om toch voorzichtig
te beginnen met de aanpak van wereldproblemen – dat is het nieuwe en
uitdagende, en ook het noodzakelijke – zullen wij ons akkoord verklaren
met het goedkeuringsvoorstel. De afspraken die kort geleden tussen de vier
partners over de uitvoering van de verdragen gemaakt zijn, lijken ons voldoende
om de stap tot goedkeuring te zetten.
 
 Ook als over vijf jaar de balans negatief zou uitvallen, wat wij niet
hopen, kan toch worden gezegd, dat geprobeerd is om een noodzakelijk proces
in internationaal verband, zij het zeer klein, van de grond te krijgen. Wij
hopen op succes, zodat in elk geval iets gezamenlijks, dus met meerdere landen,
gedaan wordt aan wereldproblemen die ons allen aangaan.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Ter Veld (PvdA):
 
 Mijnheer de voorzitter! Het is voor mij verrassend dat ik vandaag dit
wetsvoorstel bespreek. Onze woordvoerster, mevrouw Lycklama, bevindt zich
namelijk met een parlementaire delegatie in Pakistan. Maar het verheugt mij
ook dit te kunnen doen, omdat ik in heel andere kaders, namelijk in het kader
van de voorbereidingen van de sociale top van de VN en in dat van activiteiten
van de non-gouvernementele vrouwenbeweging, zelf betrokken ben geweest bij
een vrouwenseminar over duurzame ontwikkeling in Benin, samen met vertegenwoordigers
van Nederlandse non-gouvernementele organisaties en vrouwen uit verschillende
gremia in Benin. Daardoor kan ik het verdrag vanuit de praktische uitwerking
beoordelen.
 
 Uit de praktijk blijkt dat begrippen die wat theoretisch overkomen, zoals
samenwerking, wederkerigheid en participatie, wel degelijk gerealiseerd kunnen
worden. Het is mogelijk om gezamenlijk een draagvlak voor maatregelen op te
bouwen, met erkenning van de wijze waarop je door eigen beleid elkaars mogelijkheden
wederzijds beïnvloedt. Ik zou bijna zeggen dat de Waddenzee vanwege de
trekvogels ook belangrijk is voor de betrokken andere landen. En andersom
zijn de ontbossing en het ontstaan van woestijnen aldaar ook voor ons een
probleem. Het wederzijds erover nadenken en elkaar beïnvloeden vond ik
een uitermate inspirerende ervaring, al wordt het begrip "duurzaamheid" natuurlijk
soms door beide kanten wat verschillend ingevuld. Ananas in blik is duurzamer
dan ananas die gewoon ligt te verrotten, maar het ging natuurlijk om méér.
 
 Dat ik hierop teruggrijp, betekent dat het wetsvoorstel een vrij lange
voorgeschiedenis heeft. Er bestaan natuurlijk aarzelingen over de implicaties
en de mogelijke effecten die zo'n verdrag met zich brengt. Mijn fractie heeft
echter met instemming kennisgenomen van het wetsvoorstel zoals het thans,
na behandeling aan de overkant, voor ons ligt. Het gaat inderdaad om een heel
nieuw initiatief. Het gaat om een andere, meer experimentele wijze van invulling
geven aan samenwerking tussen Zuid en Noord, die gericht is op duurzame ontwikkeling.
 
 Voorzitter! Naast duurzame ontwikkeling zijn nog vier andere invalshoeken
belangrijk, die wij terugvinden in de nadere afspraken, namelijk "gender",
armoedebestrijding, toegang tot de bronnen en de participatie in de civil
society die ook in dit verdrag tot uitdrukking komt. Het gaat om het concretiseren
van de afspraken die zijn gemaakt tijdens UNCED, de VN-conferentie over milieu
en ontwikkeling in 1992 te Rio de Janeiro en het verder uitwerken van de afspraken
van Agenda 21. Helaas zijn wij daarmee nog niet verschrikkelijk veel verder
gekomen. Hoe kunnen wij concreet komen tot afspraken over het verminderen
van het mondiale beslag op de milieugebruikersruimte? En, vooral, hoe creëren
wij daar voldoende draagvlak voor bij betrokkenen? In dat kader zijn de voorliggende
duurzame-ontwikkelingsverdragen zeer welkom.
 
 Ik zie het heel simpel als volgt. Als je afspraken op wereldniveau wilt
maken, en je weet hoeveel tijd daarmee gemoeid is, zou je om te beginnen moeten
samenwerken op het niveau van relatief kleine landen, die in dit geval alle
vier milieu in hun beleidsprogramma's hebben en waarvan de regeringen min
of meer democratisch gekozen zijn. Dat laat onverlet dat de vraag van de CDA-fractie,
of afspraken met grotere landen niet wellicht een grotere impact hebben, ook
ons natuurlijk ter harte gaat. Maar in mijn simpele visie moet je, als je
pretendeert op wereldschaal afspraken te maken, op z'n minst
in staat zijn om het met vier kleinere landen samen te doen. Een van de redenen
waarom dergelijke experimenten een zekere charme en uitstraling kunnen hebben,
is de nieuwe manier van samenwerking, vanuit het principe van mondiale solidariteit.
 
 De verdragen zijn dus gebaseerd op de principes van samenwerking, wederkerigheid
en participatie. Dat het principe van wederkerigheid vraagt om verheldering,
is op zichzelf niet vreemd. Ik denk dat ik het erover eens ben met de CDA-fractie,
dat dergelijke afspraken er niet toe moeten leiden dat subsidie wordt verstrekt
aan Nederlandse actiegroepen om zich te verzetten tegen beleid dat wij hier
op basis van planologische kernbeslissingen voeren. Ook ik ontvang daarop
graag een reactie van de regering, want ik vond dat de heer Van Gennip heel
duidelijk was. Wel moet het kunnen dat bijvoorbeeld de koning van Bhutan ons
adviseert om eens wat meer bossen aan te planten, want daar hebben wij inderdaad
een probleem mee.
 
 Wederkerigheid invullen betekent een andere visie op de wijze van samenwerken.
Zo'n andere visie is noodzakelijk, omdat samenwerking tussen Noord en Zuid
er te vaak op neerkomt dat de donorlanden in een soort donor/ontvangerrelatie
komen te staan tot de ontvangerslanden, omdat ze nu eenmaal wat rijker zijn,
zoals iedereen weet. De donor klaagt dan dat de ontvanger het geld niet goed
uitgeeft en de ontvanger zegt: jullie begrijpen mij niet. Die verhouding is
overigens ook gebruikelijk tussen ministers van Financiën en de overige
leden van kabinetten, en tussen de centrale overheid en de gemeenten. Juist
het doorbreken van een dergelijke donor/ontvangerrelatie betekent dat je invalshoek
door de wederkerigheid verandert. Dit is, als gevolg van het aannemen van
de motie-Dijksman, nader uitgewerkt in de Rinpung declaration on reciprocity
for sustainable development. In die uitwerking komen begrippen voor, zoals
elkaar een spiegel voorhouden, kunnen reflecteren op elkaars overwegingen
en een gezamenlijk bewustzijn van de effecten die beleid van individuele landen
heeft op het mondiale milieubeslag, en dit zijn heel interessante invalshoeken.
De verklaring wekt het vertrouwen dat met zorgvuldigheid, realiteitszin en
behoedzaamheid aan een nadere invulling gewerkt zal worden.
 
 Ik heb een vraag in het verlengde van de verbreding die de Rio-contracten
en Agenda 21 hebben gekregen. Hoe staat het met samenwerking met deze drie
landen op terreinen zoals, indertijd, de voorbereiding van de conferentie
in Beijing en wellicht ook van de Habitat-conferentie? Centraal in de samenwerking
staan immers ook hier weer de begrippen institutionalisering van de dialoog
en uitwisseling van de civil societies. De civil societies hebben zeker sinds
de sociale top van de VN een volstrekt andere betekenis gekregen dan die er
vroeger door marxistische ideologen aan werd toegekend. De civil societies
van de verdragslanden dienen nu om de wederzijdse betrokkenheid en het draagvlak
voor duurzame ontwikkeling te versterken.
 
 Is een dergelijk verdrag nu wel nodig? Volgens ons wordt er in de notitie
terecht op gewezen dat het hierbij gaat om verdragen in het kader van de VN.
Ik verwijs naar het proefschrift van dr. N. Schrijver, Sovereignty over natural
resources: balancing rights and duties in an interdependent world, uit 1995.
Daarin staat terecht dat "de soevereiniteit van de nationale staat nog steeds
de ruggegraat van de internationale samenwerking vormt", maar dat "in het
moderne volkenrecht soevereiniteit niet louter als basis van rechten fungeert
maar ook als bron van verantwoordelijkheid, toerekenbaarheid en aansprakelijkheid".
Van daaruit willen de verdragslanden invulling geven aan hun mondiale verantwoordelijkheid
en verplichtingen op het gebied van duurzame ontwikkeling. Dit roept onmiddellijk
de vraag op of Nederland zich dan niet veel meer moet inspannen om andere
donorlanden te bewegen dergelijke duurzame ontwikkelingsverdragen te sluiten.
Tot nu toe is het Nederlandse voorbeeld nog niet gevolgd. De regering heeft
aangegeven ten aanzien van het overtuigen van andere donorlanden een behoedzaam
beleid te voeren, in afwachting van de goedkeuringsprocedure ten aanzien van
de Nederlandse verdragen. Men kan de zaak evenwel ook omdraaien. Zou de procedure
voor goedkeuring in dit huis niet veel soepeler hebben kunnen verlopen, wanneer
andere gelijkgezinde donorlanden – de heer Van Gennip wees op Duitsland –
ook zouden zijn overgegaan tot het sluiten van dergelijke wederkerige bilaterale
verdragen? Dan zou er een verbreding tot stand zijn gekomen. Waarom is de
minister zo terughoudend op dit punt? Wat gaat hij hieraan doen? Het CDA heeft
op dit punt concrete vragen gesteld.
 
 De keuze van landen kan altijd een punt van discussie blijven, met name
door de mensenrechtensituatie in Bhutan en sinds kort de nieuwe regering in
Benin. Mijn fractie is verheugd te vernemen dat de eerste berichten uit Benin
geruststellend zijn wat het democratisch gehalte van de nieuwe regering betreft.
Voor ons was het een van de toetsstenen voor de keuze. Het gaat om kleine
landen actief op het milieubeleid en een democratische staatsvorm naar algemeen
beeld. Wij zijn er zeer verheugd over dat de mensenrechten in Bhutan eveneens
onderwerp van overleg vormen tussen Bhutan en Nederland. De verdragen hebben
betrekking op het gehele sociale beleid, uitgaande van duurzame ontwikkeling.
 
 Met betrekking tot de participatie van de bevolking is er één
aspect dat tot nu toe wat onderbelicht is gebleven, namelijk de aanwezigheid
en diversiteit van maatschappelijke organisaties. Het is duidelijk dat met
name in Bhutan hiervan nauwelijks sprake is. De regering meldt, dat de koning
erg ingenomen is met het verdrag, maar dat is nog geen dialoog tussen de civil
societies van de verdragspartners. Dreigt hier niet het gevaar – een
bekend verschijnsel in ontwikkelingslanden – dat er quango's (quasi
autonomous NGO's) worden opgericht speciaal met het doel om ontwikkelingsgelden
te "verwerken"? Nieuwe organisaties dus, die niet bepaald in hun eigen samenleving
geworteld hoeven te zijn. Vooral ten aanzien van Bhutan rijst bij ons de vraag,
of het sluiten van een verdrag met een land waar nauwelijks authentieke NGO's
bestaan, waarin dialoog van civil society tot civil society een fundamenteel
aspect is, niet in de hand werkt, dat ontwikkelings-NGO's ontstaan. Acht de
regering dit gevaar aanwezig en ziet zij in de context van het verdrag, waarin
de participatie zo centraal staat, een mogelijkheid andere civil society-achtige
organisaties mede te bevorderen? Anders kan een kwaliteitsverlies in de dialoog
ontstaan. 
 
 Mijn fractie kan zich vinden in de vorm waarin de uitvoering van deze
verdragen aan Nederlandse zijde is gegoten. Deze is, met behoud van de ministeriële
verantwoordelijkheid op afstand gezet door de instelling van de Stichting
Eco-operation, waarbij vele – de vraag blijft of het er voldoende zijn –
maatschappelijke organisaties zijn betrokken. Wanneer werkgevers en werknemers
nog verder geactiveerd moeten worden is het goed dat wij hiervoor aandacht
vragen. Juist omdat de verdragen voor onbepaalde tijd van kracht zijn, heeft
mijn fractie met instemming kennis genomen van de motie-Van Middelkoop die
bepaalt dat de uitvoering van de verdragen binnen een termijn van vijf jaar
moet worden geëvalueerd met het oog op een dan te nemen beslissing over
de vraag of de verdragsrelaties dienen te worden voortgezet.
 
 Voorzitter! De zojuist gemaakte kanttekeningen, waarop wij graag een reactie
van de regering ontvangen, staan op geen enkele wijze de instemming van de
fractie van de PvdA met dit wetsvoorstel in de weg.
 
 
 
 
 
 De beraadslaging wordt geschorst.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Het antwoord van de regering en de re- en duplieken zullen plaatsvinden
na afhandeling van de eerste termijn van de zijde van de Kamer inzake het
wetsvoorstel Orgaandonatie.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt enkele minuten geschorst.
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19951996-32-1597-1608.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl