Debat op hoofdlijnen over het rapport-Van den Haak inzake de veiligheid en de beveiliging van de heer Pim Fortuyn (28374, nrs. 12 en 13) en het regeringsstandpunt n.a.v. dit rapport
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2002-2003, pag. 2721-2743

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

17-01-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

nr. 36, pagina 2721-2743

19-12-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28374Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Algemene pensioenwet politieke ambtsdragers met betrekking tot de uitkering bij aftreden en het nabestaandenpensioen (28227)Pagina 2784-2785
Stemming over een motie, ingediend bij het debat over elektriciteitsproductie, te weten de motie-Duyvendak over importstroom uit biomassa (28665, nr. 31)Pagina 2782-2782
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over de PAGE-regeling, te weten: - de motie-Koopmans/Verbugt over de emplacementen Roosendaal en Venlo (27628, nr. 5); - de motie-Duyvendak over uitplaatsing van het spooremplacement Venlo en het dividend van Amsterdam Airport Schiphol (27628, nr. 6); - en twee andere motiesPagina 2782-2783
Behandeling van het Ontwerp profielschets van een voorzitter (28738, nr. 1)Pagina 2780-2780
Stemming over een motie, ingediend bij de behandeling van de begroting van Verkeer en Waterstaat, te weten de motie-Duyvendak c.s. over het spooremplacement in Venlo (28600 XII, nr. 37, herdruk)Pagina 2781-2782
Behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van de Reconstructiewet concentratiegebieden (opdragen van de rechtsbescherming bij de lijst der geldelijke regelingen aan de burgerlijke rechter) (28688); - het wetsvoorstel Instelling van een vast college van advies op het terrein van veiligheid van gevaarlijke stoffen (Wet Adviesraad gevaarlijke stoffen) (28387); - en een ander wetsvoorstel (28678)Pagina 2721-2721
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Tijdelijke wet noodcapaciteit drugskoeriers (28627)Pagina 2780-2781
Debat op hoofdlijnen over het rapport-Van den Haak inzake de veiligheid en de beveiliging van de heer Pim Fortuyn (28374, nrs. 12 en 13) en het regeringsstandpunt n.a.v. dit rapportPagina 2721-2743
Voortzetting van het debat op hoofdlijnen over het rapport-Van den Haak inzake de veiligheid en de beveiliging van de heer Pim Fortuyn (28374, nrs. 12 en 13) en het regeringsstandpunt n.a.v. dit rapportPagina 2747-2780
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over de WAO, te weten: - de motie-Noorman-den Uyl/Van Gent over het begrip duurzame arbeid (22187, nr. 129); - de motie-Verburg/B.M. de Vries over controle op actieve deelname aan reïntegratie (22187, nr. 130)Pagina 2785-2785
Stemming over een motie, ingediend bij het debat over asielzoekers, te weten de motie-Halsema c.s. over de wachttijd op voorlopige voorziening (19637, nr. 698)Pagina 2785-2785
Regeling van werkzaamheden (donderdag 19 december 2002)Pagina 2743-2744
Stemming over een motie, ingediend bij het debat over de begroting van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, te weten de motie-Atsma c.s. over een media-expertisecentrum (28600 VIII, nr. 86)Pagina 2787-2787
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (donderdag 19 december 2002)Pagina 2787-2788
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over de ontwikkelingen rond de commissie-Berkhout, te weten: - de motie-Duyvendak c.s. over de overgang van PKB-geluidsnormen naar nieuwe normen (26959, nr. 21); - de motie-Duyvendak c.s. met het verzoek de commissie over te halen haar werk te hervatten (26959, nr. 22); - de motie-Giskes/Duyvendak over een nieuwe onafhankelijke commissie (26959, nr. 23)Pagina 2785-2785
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 17 en 18 december 2002 over radiofrequenties (24095)Pagina 2744-2747
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over het rapport-Van den Haak, te weten: - de gewijzigde motie-Herben over herziening van het regeringsstandpunt over de dreigingsanalyse (28374, nr. 17); -de motie-Verhagen c.s. over het overnemen door de regering van de aanbevelingen van de commissie-Van den Haak (28374, nr. 15); - en een andere motie (28374, nr. 16)Pagina 2786-2787
Stemmingen in verband met het voorstel van wet van de leden Dittrich en Schonewille tot wijziging van enige bepalingen van het Wetboek van Strafvordering (invoering van spreekrecht voor slachtoffers en nabestaanden) (27632)Pagina 2784-2784
Presentie en opening (donderdag 19 december 2002)Pagina 2721-2721
Stemmingen over moties, ingediend bij het debat over radiofrequenties, te weten: - de motie-Netelenbos/Vendrik over verdeling van kavels bij schaarste (24095, nr. 111); - de motie-Vendrik/Netelenbos over aanpassingen in de verdeling en uitgifte van radiofrequenties (24095, nr. 112); - de motie-Vendrik over regionale zenders (24095, nr. 113)Pagina 2785-2786
Stemming over een motie, ingediend bij het debat over de HSL-Zuid, te weten de motie-Duyvendak over een tariefrestrictie van circa 125% (22026, nr. 176)Pagina 2783-2783
Stemmingen in verband met het voorstel van wet van het lid Noorman-den Uyl tot wijziging van de Algemene bijstandswet, de Wet financiering Abw, IOAW en IOAZ en de Wet inkomstenbelasting 2001 in verband met het opnemen in de Algemene bijstandswet van de mogelijkheid om aanvullende inkomensondersteuning te verlenen aan personen die langdurig een inkomen hebben ter hoogte van het sociaal minimum en die vooralsnog geen uitzicht hebben op inschakeling in de arbeid (Wet lang-laag) (28508)Pagina 2783-2783

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 107 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het debat op hoofdlijnen over het rapport-Van den Haak inzake de veiligheid en de beveiliging van de heer
Pim Fortuyn (28374, nrs. 12 en 13) en het regeringsstandpunt
n.a.v. dit rapport.De heer Herben (LPF):Voorzitter. Op 6 mei werd onze lijsttrekker Pim Fortuyn vermoord. Wij
missen Pim, zijn persoonlijkheid, zijn visie en zijn bevlogenheid nog iedere
dag. Wij vragen ons ook nog iedere dag af hoe de moord op hem heeft kunnen
gebeuren. Het verdriet, de afschuw en de grote verslagenheid die in mei niet
alleen bij mijzelf en alle mensen van de LPF, maar ook in heel Nederland heersten,
kwamen deze week weer bij ons naar boven toen wij het rapport van de commissie-Van
den Haak lazen en opnieuw de beelden van Pim op het asfalt van het Mediapark
op de televisie zagen.Men kan zich voorstellen dat de LPF en de 1,6 miljoen mensen die in mei
op de LPF en Pim hebben gestemd, met spanning hebben gewacht op dit rapport.
Wij respecteren het werk dat de commissie-Van den Haak heeft verricht, maar
wij zijn ook teleurgesteld en verontwaardigd omdat de onderste steen niet
is bovengeko men. Heel geraffineerd legt de commissie de schuld
bij het systeem. Dat zou niet adequaat hebben gefunctioneerd. Wij horen hier
weer de klompendans van het poldermodel, waarin wij het met z'n allen hebben
gedaan en dus niemand verantwoordelijk is. De uitvlucht waar Pim Fortuyn zo'n
hekel aan had wordt uitgerekend nu weer gebruikt.Op 6 mei, drie uur na de moord, verklaarde de toenmalige minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de heer De Vries dat hij diepgaand
had onderzocht of er aanleiding was om Fortuyn te beveiligen. Hij concludeerde
vervolgens dat hiervoor de aanwijzingen ontbraken. Uit het afgelopen dinsdag
gepresenteerde rapport van de commissie-Van den Haak blijkt nu onomstotelijk
dat de heer De Vries op 6 mei niet de waarheid heeft gesproken. Er was wel
degelijk sprake van een serie van aanwijzingen, die ook op zijn departement
bekend waren. Het ging om een serie van concrete bedreigingen aan het adres
van Pim Fortuyn, waar de BVD nadrukkelijk weet van had. De minister heeft
gefaald in zijn sturende en controlerende taak. De commissie-Van den Haak
constateert dat hij tot tweemaal toe te afwachtend is geweest ten aanzien
van de dreigingsanalyse waar hij de BVD zelf om had gevraagd.De Lijst Pim Fortuyn rekent met de menselijke maat. Dat blijven wij doen,
ondanks eerdere, honende debatten in deze zaal. Je houdt niet op mens te zijn
zodra je minister wordt. Ik geloof dat de mens Klaas de Vries te goeder trouw
heeft gehandeld. Hem komt als eerste paarse politicus de eer toe dat hij ten
minste iets heeft gedaan door om informatie te vragen. Ik prijs hem daarvoor.Over ons politieke oordeel over de rol van de toenmalige minister De Vries
kan ik kort zijn. Hij is met betrekking tot de beveiliging van Pim Fortuyn
ernstig tekortgeschoten. Als het systeem heeft gefaald, dan is hij als politieminister
daarvoor verantwoordelijk. Het is de taak van de minister ervoor te zorgen
dat de veiligheidsdiensten wel goed samen werken en hun werk naar behoren
doen. De door de LPF-fractie tijdens het debat van 12 juni ingediende motie
van wantrouwen aan het adres van de minister was dus terecht. De minister
had dus moeten aftreden. Hij is thans geen minister en komt naar onze mening
ook niet langer in aanmerking voor een ministersfunctie.De hoofdconclusie van de commissie-Van den Haak is dat de BVD heeft gefaald
bij het opstellen van een dreigingsanalyse van Pim Fortuyn in de loop van
het voorjaar van 2002. De LPF vindt het onbegrijpelijk dat de huidige minister
van Binnenlandse Zaken na drie uur meent te kunnen ontkrachten waar vijf gezaghebbende
commissieleden samen met hun staf zeven maanden onderzoek naar hebben verricht.
Hoe is dit mogelijk? Is de minister niet te vlug pal voor zijn inlichtingendienst
gaat staan? Heeft hij zich echt wel vergewist van het gebrekkige functioneren
van de BVD? Kennelijk doet deze minister dagelijks voor de televisie wisselende
uitspraken. Ik geef hem graag de gelegenheid om in dit huis uit te leggen
wat hij werkelijk meent. Hij is nu voor het gebrekkig functionerende systeem
verantwoordelijk en hij moet beloven het grondig te gaan reorganiseren.De heer Dittrich (D66):Wij hebben inmiddels een brief van de regering gekregen, inclusief de
LPF-ministers, waarin staat dat de BVD het werk goed heeft gedaan. Hoe beoordeelt
u dit regeringsstandpunt dat tot stand is gekomen na een speciale ministerraadsvergadering?De heer Herben (LPF):Ik kom er straks nader op terug, maar ik wil u nu alvast zeggen dat het
regeringsstandpunt in zijn algemeenheid heel behartigenswaardige conclusies
en aanbevelingen bevat. Ik vind het ook een uitstekende zaak dat je als minister
opkomt voor je ambtenaren en aangeeft dat ze binnen de toen bestaande kaders
hun best hebben gedaan. Dat laat echter onverlet dat je dan toch volmondig
moet constateren dat de BVD niet goed heeft gefunctioneerd en dat het stapje
extra dat gezet had moeten worden, niet is gezet. De accentlegging heeft helaas
op televisie plaatsgevonden en die was iets minder genuanceerd dan het kabinetsstandpunt.De heer Dittrich (D66):Het klopt niet wat u zegt. In haar brief schrijft de regering dat de BVD
zijn werk goed heeft gedaan. U zegt nu dat dit niet is gebeurd. Dus dan bent
u het er niet mee eens.De heer Herben (LPF):Er zijn onderdelen van het regeringsstandpunt waar wij inderdaad grote
moeite mee hebben, ten aanzien waarvan ik de regering zal vragen haar standpunt
te herzien.Voorzitter. Door minister-president Kok en minister De Vries is deze zomer
een rapport toegezegd waarin alle facetten rond de beveiliging van Pim Fortuyn
tot op de bodem zouden worden uitgezocht. Het zou een rapport worden met onbetwistbare
conclusies. Naar het oordeel van de LPF heeft de commissie-Van den Haak zich
met haar rapport voor een groot deel en naar behoren van deze taak gekweten.
Als er volgens de LPF juist iets duidelijk wordt uit het rapport, dan is dat
wel dat de BVD heeft gefaald bij het verzamelen, maken en uitvoeren van de
dreigingsanalyse van Pim Fortuyn. Iedereen wist dat Pim Fortuyn gevaar liep.
Iedereen wist dat hij de straat niet meer over durfde na het Maashavenincident
in Rotterdam. Iedereen zag hoe hij werd gedemoniseerd op internet en de media.
Overigens, de media lieten wij in de campagne zoveel mogelijk bij Fortuyn
thuis langskomen omdat de risico's buiten de deur te groot waren. Zo hebben
wij veel maatregelen getroffen om de risico's te beperken. Het was Fortuyn
zelf die publiekelijk en tot twee maal toe, bij Jensen en daarvoor bij Barend
& Van Dorp, aangaf zich bedreigd te voelen en een aanslag te vrezen.De commissie concludeert dat de BVD, thans AIVD, van maar liefst 14 serieuze
incidenten die de veiligheid van Fortuyn betroffen niet wist. De poederbrieven
die hij ontving, het oploopje bij de woning van Fortuyn en het hinderlijk
volgen van de taxi van Fortuyn waren volgens de commissie incidenten waar
de BVD in ieder geval van had moeten weten en kunnen weten als deze zijn werk
goed had gedaan. De serieuze incidenten waarvan de BVD wel op de hoogte was,
heeft de dienst niet gebruikt bij het maken van een grondige dreigingsanalyse,
zo oordeelt de commissie. Op twee verzoeken van de toenmalige minister van
Binnenlandse Zaken om een dreigingsanalyse deelde de BVD na een onderzoek
van slechts enkele uren mondeling mee dat er van concrete bedreigingen aan
het adres van Pim Fortuyn geen sprake was.Op pagina 354 van haar rapport stelt de commissie dat het onderzoek naar de inspanningen van de BVD om dreigingsanalyses te maken door
een aantal factoren bemoeilijkt werd. Een opvallende factor was de ziekte
gedurende de gehele periode van het onderzoek van de voor het opstellen van
dreigingsanalyses verantwoordelijke ambtenaar. Deze man heeft zich daarmee
onttrokken aan een verhoor voor de commissie. De commissie heeft zich moeten
beperken tot een schriftelijke uitwisseling van vragen en antwoorden. Iedere
strafrechtadvocaat zal kunnen beamen dat dit "ziekmelden" in feite betekent
dat deze cruciale BVD-ambtenaar niet gehoord wilde worden door de commissie.
Hoe valt anders uit te leggen dat hij zich voor de duur van zeven maanden
niet ter beschikking heeft kunnen stellen?Het regeringsstandpunt is dat de BVD-melding van geen dreiging voor Pim
Fortuyn gegrond was op een goede informatiepositie en relevant onderzoek op
bovengenoemde terreinen. Dit standpunt is, gelet op alle voorgaande constateringen
over het disfunctioneren van de BVD inzake zijn rol in de persoonbeveiliging
van Pim Fortuyn, simpelweg onhoudbaar. De LPF verzoekt de regering, dit standpunt
te herzien.Met betrekking tot de aanwijzingen op grond waarvan de overheid overgaat
tot persoonsbeveiliging wil de LPF dat in het vervolg wordt uitgegaan van
een risicoanalyse in plaats van een dreigingsanalyse. De gang van zaken rond
de persoonsbeveiliging van Pim Fortuyn leert dat niet kan worden gewacht tot
een bepaald quotum van bedreigingen is gehaald. Een persoon, zeker als deze
een rol speelt in de democratische rechtsstaat, verdient bescherming alleen
al omdat hij het risico loopt, in zijn fysieke integriteit te worden aangetast.
Hier hoeven geen concrete bedreigingen aan ten grondslag te liggen. Voor je
het weet, is het te laat. Ik heb begrepen dat in Duitsland, Frankrijk en Engeland
juist de oppositieleiders de beste bescherming genieten. Deze regeringen willen
niet dat hun grootste critici iets overkomt.De commissie constateert op grond van Amerikaanse analyses dat de afgelopen
halve eeuw 43 politieke moorden zijn gepleegd zonder voorafgaande dreiging
of waarschuwing. Hoe kun je dan als commissie en als regering in ernst een
systeem verdedigen dat op dreiging en niet op risico's is gebaseerd? Een Al
Qaeda-zelfmoordenaar verklapt echt niet dat hij eraan komt.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Dat in de meeste gevallen de dader uit het niets kwam, wordt juist gebruikt
als argument tegen de suggestie dat je door beveiliging dit soort vreselijke
incidenten kunt voorkomen. U gebruikt dit als argument voor beveiliging. Is
het niet goed om dat argument van de regering in de volle breedte te laten
meewegen?De heer Herben (LPF):Ik vind het een zwak argument dat wordt gesteld dat de moord niet had
kunnen worden voorkomen omdat de afgelopen halve eeuw in 43 gevallen een moord
niet kon worden voorkomen. Met een adequate persoonsbeveiliging kunnen veel
moordaanslagen zijn voorkomen, maar dat wordt buiten beschouwing gelaten.
Als je de redenering dat beveiliging geen zin heeft consequent doorzet, kun
je er wel mee ophouden. Je mag toch aannemen dat men de kansen op een aanslag
wil verminderen. Als wordt gesteld dat die 43 moorden zijn gepleegd zonder
voorafgaande dreiging, hoe kun je dan een systeem in stand houden dat op dreiging
is gebaseerd? Je moet op alles zijn voorbereid, ook zonder concrete dreiging.
Er moet een risicoanalyse zijn. Er moet worden beoordeeld of de betrokkene
op grond van zijn publieke functie het risico loopt van bedreigingen van welke
soort dan ook. Als ik op TV driemaal wordt opgeroepen om er iets aan te doen,
dan doe ik er wat aan.De heer Rouvoet (ChristenUnie):De consequentie van die redenering is dat je voor iedereen die in het
publieke domein optreedt en daardoor mogelijk risico loopt, tot persoonsbeveiliging
over de volle breedte moet overgaan. In dit debat moet ook de vraag beantwoord
worden of verregaande persoonsbeveiliging niet juist bijdraagt aan een klimaat
waarin incidenten gemakkelijker opgeroepen worden.De heer Herben (LPF):Persoonsbeveiliging is maar een onderdeel van het geheel. Je kunt ook
gewoon goed recherchewerk verrichten. Ik heb de oproepen van Pim Fortuyn nooit
zo begrepen als: ik wil een heleboel bodyguards om mij heen. Daar zorgden
wij zelf wel voor. De oproep was meer: regering, neem de verantwoordelijkheid
serieus; probeer het klimaat van demonisering in dit land te verminderen en
verricht onderzoek of er sprake is van bedreiging. Goed onderzoek had al veel
kunnen voorkomen. Ik zal er straks wat voorbeelden van geven.De heer Verhagen (CDA):Het laatste punt is helder. Er is iets wat ik niet begrijp. De heer Herben
stelt dat de heer Fortuyn via de televisie meermaals gevraagd heeft om die
beveiliging. Waarom is dat punt als zodanig niet aan de orde geweest in het
gesprek met commissaris van politie De Jong? In het rapport wordt een beschrijving
van dat rapport gegeven. U zegt: het had moeten gebeuren, want hij heeft voor
de televisie verklaard dat hij behoefte had aan beveiliging. Waarom is dat
element dan niet als zodanig in dat gesprek aan de orde geweest, terwijl dat
juist de aanleiding van het gesprek op 15 april was?De heer Herben (LPF):Voor ons is juist het verschijnen van een politieambtenaar een teken dat
er iets gebeurt. Het was voor de commissie, en destijds zeker ook voor mij,
uiterst moeilijk om te doorgronden hoe het beveiligingssysteem in Nederland
werkt. Ik begin het nu enigszins door te krijgen, nadat ik zelf maanden met
beveiliging te maken heb gehad. Als er na het doen van een oproep een hoge
politiefunctionaris bij je langskomt, als je merkt dat er constant in jouw
wijk gesurveilleerd wordt en dat de dienders op straat je groeten, dan denk
je: het komt, wat dat betreft, wel goed; er gebeurt iets. Je hoopt dat zich
achter de schermen nog veel meer afspeelt, maar er gebeurde achter de schermen
dus kennelijk weinig. Die miscommunicatie tussen de overheidsdiensten is ook
een punt waar de commissie-Van den Haak de vinger op heeft gelegd en waar
wij als burgers natuurlijk totaal geen inzicht in hadden.Voorzitter. Er blijven ook voor de LPF-fractie vele vragen over. Hoe zit
het met het getapte telefoongesprek tussen de twee IJssellandse dierenrechtenactivisten
op 7 januari, waarin wordt gesteld: die Fortuyn moet echt dood? Waarom is
de inhoud van dit gesprek niet doorgegeven aan de BVD? Pas na 6 mei komt dit
gespreksverslag boven tafel. Mogelijk hield het afgetapte gesprek
verband met de moord. De LPF-fractie is benieuwd waarom dit zo makkelijk wordt
weggewuifd in het rapport. Waarom heeft de commissie nimmer de moeite genomen,
de mailboxen van Leefbaar Rotterdam en de Lijst Pim Fortuyn te onderzoeken?
Daarin zitten tientallen, misschien wel honderden dreigmails. Op ons secretariaat
boven ligt er nog wel een twintigtal. De commissie heeft uitsluitend de persoonlijk
laptop van Pim Fortuyn bekeken en baseert daarop de vergaande conclusie dat
er geen sprake was van aanhoudende bedreigingen. Dank je de koekkoek! Een
bedreiging is kennelijk pas een bedreiging als zij op je persoonlijke adres
arriveert. Wat een onzin! Steunt de minister het oordeel van de heer Van den
Haak dat Pim niet zou hebben meegewerkt, omdat hij na het Maashavenincident
weigerde aangifte te doen? Lost het invullen van een formulier naar het oordeel
van de minister alles op? Weet de minister dat vice-voorzitter Langendam en
fractievoorlichtster Scheffers aangifte wilden doen, maar dat dit om bureaucratische
redenen werd afgewimpeld? Alleen aangiften in persoon gedaan, worden in behandeling
genomen. Tenminste, dat hoop je, want iedere Nederland weet inmiddels dat
zelfs dat meestal niet gebeurt.De heer Teeven (Leefbaar Nederland):U geeft een hele opsomming. Ik twijfel er niet aan dat sommige dingen
juist zijn en dat sommige dingen dat wellicht niet zijn. Waarom heeft uw partij
dan niet zelf voorzien in een beveiligingsplan? Hou die spiegel van een beetje
zelfkritiek ook eens naar uw eigen gezicht! Waarom heeft uw partij daar nooit
in voorzien?De heer Herben (LPF):Ik erken volmondig dat wij geen beveiligingsplan op papier hadden. Wij
hebben de lijn voortgetrokken die door uw voorgangers bij Leefbaar Nederland
is ingezet. Een van de beveiligers die in het rapport "chauffeur" wordt genoemd,
heeft dat werk destijds ook bij Leefbaar Nederland verricht. Wij hebben alle
concrete aanbevelingen die destijds door uw voorgangers werden gedaan, gevolgd.
Wij hebben de interviews bij hem thuis gehouden. Die gebeurden op afspraak,
met accreditatie van de journalisten. Ik deed zelf de deur open om te zien
wat voor volk er op de stoep stond. Men wist niet van elkaar wie er kwam.
Wij zijn heel weinig de deur uit geweest. Wij zouden slechts op 7, 8 en 9
mei campagne voeren in het land en wij waren druk bezig om daarvoor beveiliging
te regelen. Wij hebben bij wijze van spreken de achterdeur op slot gedaan,
maar wij hebben geen fort gemaakt van onze woning. Wij hebben betrekkelijk
veel gedaan wat wij binnen ons beperkte financiële budget konden doen.
Wij hebben uit het beveiligingsplan van Leefbaar Nederland niet de aanbeveling
overgenomen om in de woning van de heer Fortuyn een "safe room" te creëren,
waarin hij zich zou moeten kunnen terugtrekken. Dat vond Pim veel te ver gaan.De heer Teeven (Leefbaar Nederland):Hoe beoordeelt de heer Herben de vaststelling van de commissie dat de
LPF volstrekt tekort is geschoten in de beveiliging?De heer Herben (LPF):Ik ben het daar absoluut mee oneens. Die vaststelling is uitsluitend gebaseerd
op de opmerking van de voorgangers van de heer Teeven – dat reken ik
hem niet aan – dat het bij Leefbaar Nederland allemaal beter was geregeld.
De commissie gaat tevens af op een opmerking van het bureau Best Alert. Ik
nam daarvan kennis door een artikel in De Telegraaf, dat mij door de commissie
werd getoond. Zij zeggen de heer Fortuyn beveiliging aan te hebben geboden.
Die organisatie biedt echter altijd beveiliging aan, ook als uit het Van Gogh
Museum schilderijen worden gestolen. Dan zijn zij de eerste op de buis met
de mededeling: wij hadden het kunnen voorkomen. Wij kregen allerlei aanbiedingen
binnen, van drukwerk tot mensen die wilden helpen en bemiddelen tot beveiligingsexperts.
Ik heb de aanbieding niet eens gezien. Nu zeggen zij: als men ons had ingeschakeld,
was het vast niet gebeurd. Vervolgens probeert men ons in de schoenen te schuiven
dat wij niet meer hebben gedaan dan menselijkerwijs van ons verlangd had kunnen
worden. Ik vind die conclusie van de commissie-Van den Haak veel te ver gaan.De heer Teeven (Leefbaar Nederland):De commissie constateert ook dat de LPF van een aantal bedreigingen, waarvan
de heer Herben in de afgelopen periode in de media veelvuldig heeft gesproken,
geen aangifte heeft gedaan. Dat is toch bijzonder? De heer Herben spreekt
over bedreigingen en over incidenten. De commissie feitenonderzoek constateert
dat de partij van de heer Herben geen aangifte doet van die bedreigingen.
Dat vind ik heel bijzonder.De heer Herben (LPF):Ik snap dat de heer Teeven vanuit zijn vorig functie heel geïnteresseerd
is in het invullen van formulieren. Ik vroeg net aan de minister van Binnenlandse
Zaken of alleen het blote feit van het doen van een schriftelijke aangifte
reden is om aan het werk te gaan. De politie heeft geconstateerd dat een incident
plaatsvindt. De politie was aanwezig. Zeker als gesteld is dat de heer Fortuyn
een bijzondere status had verkregen, en dezelfde behandeling kreeg als bewindslieden
en fractieleiders, is dat vreemd. Ik zie de bewindslieden van toen niet naar
de politie gaan en vervolgens vier uur wachten om aangifte te doen als hen
iets was overkomen. Ik ga hier straks verder op in.De secretaresse van het partijbureau kreeg van de politie Schiedam te
horen dat de wachttijd voor het doen van aangifte vier tot vijf uur was en
dat de politie geen tijd had de dreigbrieven bij het partijbureau op te halen.
Kom dus niet bij mij met de opmerking dat de politie adequaat heeft gehandeld.
Dat geldt alleen voor de straatsurveillance. Van Rotterdamse dienders hadden
en hebben wij een hoge pet op. Verder heeft zo ongeveer iedereen gefaald.Het schiet mij te binnen dat ik op 6 mei 's ochtends in Hotel des Indes
was om de verkiezingsavond te regelen. Wij waren daar met mensen van de beveiliging
van Hotel des Indes om te praten over waakhonden, het aanrijden en afrijden
van auto's en de hoeveelheid beveiligingspersonen. Er was een inspecteur van
de Haagse gemeentepolitie aanwezig. Wij vonden het verstandig om dranghekken
en extra politie voor Hotel des Indes te plaatsen. Wij konden immers relletjes
verwachten, zoals destijds bij de Koerden, of een menigte van enthousiaste
mensen. Misschien staan er wel tienduizend mensen te klappen
en te juichen. De inspecteur vond dranghekken niet nodig. Hij zou een patrouillewagen
extra laten rijden door de straat. Kom bij mij dus niet met de opmerking dat
wij er niet om gevraagd hebben en dat de politie adequaat gehandeld heeft.Voor de Raad van State is geprobeerd de Lijst Pim Fortuyn ongeldig te
verklaren. Op het internet ging er een campagne aan vooraf van een man wiens
naam ik nu wijselijk niet zal noemen. In die campagne werd nadrukkelijk gesteld
dat voor Pim Fortuyn de doodstraf werd geëist. Er was sprake van een
"hate mail"-campagne op internet. Wij hebben er melding van gemaakt. Het is
schriftelijk vastgelegd door de commissie-Van den Haak. Er is niets mee gedaan.De commissie-Van den Haak stelt dat de moord op Pim Fortuyn niet voorkomen
had kunnen worden. Met vele beveiligingsexperts komt de LPF tot een ander
oordeel. Als de dreigingsanalyse correct en grondig was uitgevoerd en als
Pim Fortuyn in het vroege voorjaar van 2002 van overheidswege beveiliging
had gekregen, had de aanslag van een amateur zoals Volkert van der G. voorkomen
kunnen worden. Dit is voor de LPF een moeilijke en pijnlijke constatering.De LPF dankt niettemin de commissie-Van den Haak voor het vele werk dat
is verricht. De talrijke aanbevelingen die in het rapport staan verdienen
een nader debat.De Staatscourant, niet de meest sensationele krant in dit land, kopte
gisteren: "Pim Fortuyn had beveiliging moeten krijgen". De LPF-fractie eist
van de betrokken ministers dat deze conclusie van de commissie wordt overgenomen,
dat erkend wordt dat de overheid schromelijk is tekortgeschoten in haar rol
als hoeder van de rechtsstaat en dat de verantwoordelijke ministers beloven
dat zij alles zullen doen wat in hun vermogen ligt om herhaling te voorkomen
en het systeem te veranderen. Dit kabinet ontleent zijn bestaansrecht aan
duidelijkheid en daadkracht.De voorzitter:Ik heet overigens nog welkom de heer Van den Haak en een aantal leden
van zijn commissie. Zij zullen het debat hier in de zaal volgen.De heer Van Heemst (PvdA):Vindt u dat het onderzoek moet worden heropend of dat op een of andere
manier aanvullend onderzoek nodig is om de veelheid van vragen en kritiek
die u naar voren hebt gebracht aan een nadere analyse te onderwerpen?De heer Herben (LPF):Ik ben met de regering van mening dat het belangrijk is vooruit te kijken
en herhaling te voorkomen. De hoofdconclusie van de commissie-Van den Haak
dat het systeem heeft gefaald en dat de BVD is tekortgeschoten, zou alleen
maar worden versterkt als wij al die dingen ook weer zouden uitzoeken. Wij
weten het al. Ik verlang alleen van de regering dat zij dat volmondig erkent,
dat zij de conclusies van het rapport overneemt, daadkracht toont, het systeem
rigoureus verandert en breekt met deze laconieke houding uit het verleden.
Ik denk niet dat verder onderzoek meer aan het licht zou kunnen brengen. Dat
staat natuurlijk los van de strafzaak tegen de moordenaar. De informatie zou
in dat opzicht misschien wel dienstig kunnen zijn en die stellen wij natuurlijk
graag ter beschikking.De heer Van Heemst (PvdA):U zegt dus dat dit boek gesloten kan worden. Ik vind het zelf heel belangrijk
dat er ook een moment is waarop wij kunnen zeggen dat hetgeen onderzocht had
moeten worden ook toereikend is onderzocht.De heer Herben (LPF):De strekking van uw vraag ontgaat mij enigszins. Het boek van de moord
op Pim Fortuyn zal nooit gesloten kunnen worden en zeker niet zolang de moordenaar
niet is berecht. Het gaat mij erom dat de hoofdconclusie van de commissie-Van
den Haak duidelijk en toereikend is. Van de regering verlangen wij dat zij
de conclusies overneemt. Ik denk niet dat het nodig is om met nog meer onderzoek
te onderbouwen dat er persoonsbeveiliging had moeten zijn. De Staatscourant
en de commissie komen al tot die conclusie. Waarom zou de regering die aanbevelingen
dan niet overnemen? Ik ben eerlijk gezegd op het verkeerde been gezet door
de minister die eergisteren op televisie wat sussende woorden uitte over de
BVD en niet de daadkracht uitstraalde die ik van hem verwacht had. Ik geef
hem graag de gelegenheid om hier dadelijk op te reageren. Na afloop van dit
debat kunnen wij bezien of dit hoofdstuk van het boek kan worden gesloten.
Dat zou ik graag willen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik bied mijn excuses aan omdat ik wat verlaat was. U zegt dat u de hoofdconclusies
deelt, maar tegelijkertijd maakt u de commissie ook verwijten. U hebt op verschillende
momenten gezegd dat de LPF medewerking had willen verlenen en dat er allerlei
mails zijn die de commissie ongelezen heeft gelaten. Wat is de betekenis van
uw stelling dat al die mails niet gelezen zijn en dat u had gewild dat de
commissie vaker met u in gesprek was getreden voor de conclusies van de commissie?De heer Herben (LPF):Ik ben blij dat de commissie, hoewel zij naar onze inschatting uitputtender
research had kunnen doen, toch het goede oordeel heeft geveld. Alleen is door
het laten liggen van een groot bestand aan dreigbrieven de impressie gewekt
dat het partijbureau onvoldoende heeft meegewerkt om informatie te verstrekken.
Dat leidt weer tot het oordeel van de kool en de geit sparen en dat Pim Fortuyn
zelf ook wel meer had kunnen doen. Ik vind dat wij gezien de omstandigheden
waarin wij toen verkeerden, met alle druk die wij toen ervoeren, menselijkerwijs
al het mogelijke hebben gedaan. Ik kan u nog meegeven dat wij 1 mln euro voor
de campagne in kas hebben en ik hoop dat de minister ons toestaat om dat geld
ook te gebruiken voor de beveiliging.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Daar hoef ik in ieder geval geen oordeel over te geven. U zegt dus dat
de gegevens die de commissie niet heeft gebruikt geen nieuw licht zouden werpen
op de bedreigingen aan het adres van de heer Fortuyn.De heer Herben (LPF):Die conclusie onderschrijf ik.De heer De Wit (SP):Ik heb de heer Herben in zijn bijdrage voor wat de ministers betreft alleen
maar horen spreken over de voormalige minister van Binnenlandse Zaken over
wie hij een duidelijk oordeel heeft uitgesproken. Ik heb hem niet gehoord
over de voormalige minister van Justitie. Heeft zijn fractie daarover ook
een oordeel? De commissie gaat er uitdrukkelijk op in. Vandaar
mijn vraag.De heer Herben (LPF):De commissie meldt dat het de minister niet zou hebben misstaan zich actiever
te tonen. Die conclusie onderschrijven wij. Ook dat is een hoofdconclusie
van het rapport waarvan ik verlang dat de opvolger van de minister er lering
uit trekt en wél de daadkracht en activiteit gaat uitstralen. Ik vraag
beide bewindslieden uitdrukkelijk de conclusies van het rapport over te nemen
en te beloven zich anders, daadkrachtiger en duidelijker op te stellen dan
hun voorgangers hebben gedaan. Wij moeten alles doen wat in ons vermogen ligt
om herhaling te voorkomen. Het mag nooit, nooit meer gebeuren!De heer Zalm (VVD):Mijnheer de voorzitter. Zoals wij eergisteren al in een eerste reactie
hebben laten weten, heeft de VVD-fractie met veel waardering kennisgenomen
van het gedegen feitenonderzoek naar de veiligheid en de beveiliging van Pim
Fortuyn. De commissie-Van den Haak heeft naar ons oordeel haar tweeledige
opdracht goed vervuld. Zij heeft ons integraal inzicht verschaft omtrent zowel
de feitelijke gang van zaken met betrekking tot de veiligheid van de heer
Fortuyn alsmede van de activiteiten van overheidsinstanties die in dat verband
verantwoordelijkheid dragen. Dat de heer Fortuyn niet de een of andere vorm
van persoonsbeveiliging heeft gekregen, heeft twee hoofdoorzaken volgens de
commissie. Een van de twee hoofdoorzaken betreft het functioneren van de overheid,
en dat gaat ons aan.Wij waarderen het dat het kabinet zo snel is gekomen met het kabinetsstandpunt
naar aanleiding van het feitenonderzoek. Daarin worden veel conclusies onderschreven
en aanbevelingen overgenomen. De VVD-fractie stemt in met de instelling van
een nationale coördinator bewaking en beveiliging die verantwoordelijk
wordt voor de beleidsvoorbereiding en de uitvoering van objectbeveiliging
en persoonsbeveiliging. Met het kabinet zijn wij er echter niet van overtuigd
dat het ministerie van Justitie dé plek is om de nieuwe DG te plaatsen.
Wij nemen aan dat ook het kabinet als alternatief het ministerie van BZK overweegt.
Voor plaatsing op het ministerie van BZK pleit in ieder geval dat de AIVD
en de politie, inclusief het KLPD, onder de minister van BZK vallen. Plaatsing
bij BZK sluit ook beter aan bij de huidige bevoegdheidsverdeling. Bovendien
zullen de activiteiten van de coördinator vaak betrekking hebben op zaken
waarbij er nog geen sprake is van concrete strafbare feiten. Wij delen dus
de twijfel van het kabinet op dit punt. De VVD-fractie steunt ook de voorstellen
over de stroomlijning van de informatiehuishouding en het streven naar verdere
professionalisering van de persoonsbeveiliging.Nu ga ik in op de meest springende kwestie: heeft de BVD goed werk afgeleverd?
De conclusie die de commissie-Van den Haak trekt over de kwaliteit van de
dreigingsanalyse is niet mals. Met nadruk stel ik hier dat tijdens de briefing
de heer Fijnaut heeft verklaard dat het niet het functioneren van deze dienst
als zodanig betreft, maar dat uitsluitend is onderzocht of er sprake was van
een grondige dreigingsanalyse in het geval van Pim Fortuyn. Het kabinet besteedt
in het kabinetsstandpunt ruim aandacht aan het functioneren van de BVD in
algemene zin en geeft aan dat deze dienst in algemene zin uitstekend functioneert.
Dat is een geruststellende gedachte en dat spoort ook met mijn eigen ervaringen,
maar vandaag spreken wij over het bijzondere geval van de bedreigingen van
de heer Fortuyn, en daar is het niet goed gegaan. Reeds begin november 2001
deelt de heer Dijkstal in het Torentjesoverleg en later in de commissie voor
de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten mee dat hij zich zorgen maakt over
de veiligheid van Fortuyn. De minister-president zegt dat hij ervan uitgaat
dat hieraan zonder twijfel aandacht zal worden besteed. De minister van BZK
neemt in het overleg met de commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten
de suggestie in overweging om Fortuyn te waarschuwen voor bedreiging van zijn
veiligheid. Nu was de heer Dijkstal niet zo maar een burger. Hij was een ervaren
politicus die ook minister van Binnenlandse Zaken was geweest. Bij het overleg
van de commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten is altijd ook
de BVD aanwezig. Toch is er naar mijn indruk niets met deze waarschuwing gedaan.
Ik hoor graag de reactie van de regering op dit punt.Pas op 20 maart 2002 vraagt de minister van BZK om een dreigingsanalyse,
die hij overigens niet krijgt. De BVD reageert snel met de melding: geen dreiging.
De Tijdelijke Evaluatiecommissie, de TEC, en de Grote Evaluatiedriehoek, de
GED, gaan hiermee akkoord. Met andere woorden: zij verlangen geen grondige
dreigingsanalyse van de BVD. Blijkbaar wordt die reactie op dat moment adequaat
gevonden. Ook de minister van BZK informeert niet meer naar een dreigingsanalyse.
Al met al was dit niet best.De huidige regering stelt achteraf vast dat de BVD in de TEC en GED explicieter
en uitvoeriger had moeten zijn in de informatieverstrekking en analyse. Zelfs
wordt door de regering gesteld dat dit de dienst terecht kan worden tegengeworpen.
Niet voor niets wordt er een verbeterproces gestart door te gaan werken met
een protocol met betrekking tot dreigingsanalyses en het schriftelijk vastleggen
van de uitkomsten van de analyses.Erkent de regering dat daarmee impliciet de conclusie van de commissie-Van
den Haak wordt onderschreven, namelijk dat er geen geprotocolleerde en gedocumenteerde
dreigingsanalyse is gemaakt?Niet alleen op het punt van het documenteren en het protocolleren van
de dreigingsanalyse is een verbetertraject gestart, ook de informatievoorziening
dient verbeterd te worden, zowel van de politiekorpsen aan de KLP als van
de regionale informatiediensten aan de AIVD.Wij willen wel voorop stellen dat personen die bedreigd worden, hun volle
medewerking moeten verlenen. Zij zullen altijd aangifte moeten doen van iedere
bedreiging en moeten samenwerken met de politie en andere autoriteiten. Het
lijkt mij verder een goede gedachte dat politieke partijen worden gecoacht
op dit punt.Afsluitend kom ik tot de conclusie dat de commissie-Van den Haak goed
werk heeft geleverd en nuttige aanbevelingen heeft gedaan. Het is nu aan de
regering om daarvan verder werk te maken.De heer Dittrich (D66):Hoe waardeert de heer Zalm het feit dat minister Remkes namens de regering een brief stuurt waarin staat dat de BVD het werk goed heeft gedaan,
terwijl hij gisteren op de televisie zegt dat dit eigenlijk niet zo is en
dat er kritiek kan zijn op de BVD? Vindt de heer Zalm dit een sterk optreden
van de regering?De heer Zalm (VVD):In de brief van de regering wordt ook kritiek geuit op de BVD. Daarin
staat namelijk dat de BVD explicieter en uitvoeriger had moeten zijn in de
informatieverstrekking en analyse. Die conclusie deel ik.De heer Dittrich (D66):Wat vindt de heer Zalm er dan van dat minister Remkes gisteren op de televisie
zegt dat hij met de minister-president heeft gesproken en dat er nu toch wel
kritiek kan zijn op de BVD? Dit is toch warrig?De heer Zalm (VVD):De heer Dittrich heeft toch gehoord wat de minister daarover heeft gezegd
gisteren? Hij heeft gezegd dat hij in zijn presentatie te kort door de bocht
is gegaan en dat de inhoud van de brief van de regering moet worden genuanceerd.
Ik betwijfel of de BVD op dit onderdeel zijn werk wel voldoende adequaat heeft
verricht. Mijn conclusie is voorlopig dat dit niet het geval was.De heer Dittrich (D66):Dus de heer Zalm deelt de conclusie dat de minister te kort door de bocht
is gegaan in zijn eerste reactie?De heer Zalm (VVD):Ik ben het met de minister eens dat hij te kort door de bocht is gegaan,De heer De Wit (SP):Wat is het oordeel van de heer Zalm over de passage in het rapport van
de commissie over het niet optreden van de voormalige minister van Justitie?De heer Zalm (VVD):Ik ben het daarmee eens, al had het ook de minister-president niet misstaan
om actie te ondernemen nadat hij in het Torentjesoverleg door Dijkstal was
aangesproken. Dit staat ook in het rapport en ik ben het daarmee eens.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter. De CDA-fractie heeft met waardering kennis genomen van het
rapport van de commissie-Van den Haak. Dit is een belangrijk rapport, want
de moord op Pim Fortuyn op 6 mei jongstleden was niet alleen schokkend en
een persoonlijk drama voor familie en betrokkene, hij heeft ook natuurlijk
een enorme impact op de Nederlandse samenleving. Voor het eerst is een politicus
vermoord en dit was ongekend in de Nederlandse samenleving. De commissie-Van
den Haak heeft zich dan ook terecht gebogen over de vraag of die moord voorkomen
had kunnen worden en daarnaast of er adequate beveiligingsmaatregelen zijn
getroffen. Had die moord kunnen worden voorkomen? De commissie-Van den Haak
heeft in het rapport en bij diverse gelegenheden overtuigend duidelijk gemaakt
dat "het beveiligen van iemand iets anders is dan het voorkomen van zijn moord".
Uit het een vloeit niet als vanzelf het ander voort. De lijst van beveiligde
personen die toch zijn vermoord, spreekt inderdaad voor zich. Wij delen die
conclusie, hoewel je de uiteindelijke vraag nooit afdoende kunt beantwoorden.De vraag of Fortuyn had moeten worden beveiligd, is een heel andere kwestie.
De commissie-Van den Haak is daar helder over: er was voldoende reden om Fortuyn
te voorzien van een vorm van beveiliging. In de brief die het kabinet ons
gisteren heeft gestuurd, wordt op dit punt ingegaan, maar het wordt in het
midden gelaten of deze conclusie wordt onderschreven. Daarover wil ik vandaag
meer helderheid krijgen. Het andere punt was de vraag of er al dan niet een
dreigingsanalyse is gemaakt. De twee vragen kunnen overigens niet los van
elkaar worden gezien. Vervolgens moeten er lessen voor de toekomst worden
getrokken. Als iemand op de lijst wordt gezet van bijzondere personen die
in aanmerking komen voor persoonsbeveiliging, moet de overheid zorgdragen
voor de beveiliging; ook als de persoon in kwestie daaraan zelf niet meewerkt.
In dit specifieke geval heeft dat helaas meegespeeld.Bij mijn fractie bestaan nog de nodige vragen over het al dan niet maken
van een dreigingsanalyse. De commissie-Van den Haak stelt dat de toenmalige
minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties twee keer, op 20 maart
en op 22 april, de betrokken diensten, de TEC en daarmee de GED, heeft gevraagd
de veiligheidssituatie grondig te laten evalueren. Wat kwam er uit dat eerste
verzoek? Waarom is er een tweede verzoek gedaan? Is dat gedaan omdat er nieuwe
feiten of aanleidingen waren, of omdat er niets uit dat eerste verzoek was
gekomen? Wat was überhaupt het resultaat van deze verzoeken?Klaarblijkelijk is er geen schriftelijke rapportage geweest; ook is er
geen weerslag van een mondelinge rapportage. In dat verband vraag ik mij af
waarop minister Remkes zijn eerdere constatering baseerde, dat er weliswaar
niets zwart op wit staat maar dat die dreigingsanalyse wel is gemaakt. Het
commissielid Fijnaut stelt dat degene van de BVD die betrokken is geweest
bij de kwestie, de commissie schriftelijk heeft laten weten dat hij geen dreigingsanalyse
heeft gemaakt maar alleen dreigingsinformatie heeft verzameld.Het is van belang om de definitie van "dreigingsanalyse" vast te stellen
en dit te vergelijken met wat is gedaan. De commissie heeft namelijk tot twee
keer toe vastgesteld dat er geen echte dreigingsanalyse van Fortuyn werd gemaakt.
Gisteravond nuanceerde de minister zijn eerdere standpunt ten aanzien van
de BVD; hij erkende dat er inderdaad kritiek mogelijk is. Met name de kritiek
op de informatiehuishouding neemt de minister inmiddels over. Hij sprak gisteravond
van een "misverstand"; er was spraakverwarring. Het ging volgens hem om een
definitiekwestie: wat is een dreigingsanalyse? Dit is een belangrijke vraag,
zeker voor het trekken van lessen voor de toekomst. De minister erkent inmiddels
dat er geen dreigingsanalyse is gemaakt in de zin zoals de commissie-Van den
Haak bedoelt, maar alleen in de zin van de circulaires die er toen waren.
Is de minister het met ons eens dat dit toen – en wellicht geldt dat
nu nog steeds – onvoldoende is geweest? Kan de minister nader ingaan
op de verschillen met betrekking tot de eisen die je kunt stellen aan die
dreigingsanalyse? Het gaat mij om de eisen op basis van die circulaire. De
commissie-Van den Haak stelt in wezen dat de BVD niet binnen de eisen op grond
van de circulaire uit 1999 heeft geopereerd. Ik begrijp dat dit wordt tegengesproken
door de regering.Het kabinet stelt dat de BVD binnen het kader van de wettelijke taken,
binnen het bestaande systeem van bewaking en beveiliging van
personen, datgene heeft gedaan wat van de BVD verwacht mag worden; dat staat
in de brief die wij hebben ontvangen. Ook wordt gezegd dat de BVD in de TEC
en de GED explicieter en uitvoeriger had moeten zijn in de informatievoorziening
en -analyse. Hoe verhoudt zich dit tot elkaar en tot de conclusies uit het
rapport van de commissie-Van den Haak? Functioneerde de BVD voldoende volgens
de toenmalige eisen?De commissie constateert een informatiekloof tussen de betrokkenen, de
toenmalige minister van BZK en de diensten. Welke rol speelde die informatiekloof
in het al dan niet tot stand komen van een dreigingsanalyse? Was er een instantie
die het overzicht had van alle meldingen? Was er op basis van de wettelijke
beperkingen en de organisatiestructuur een deugdelijke en grondige analyse
gemaakt? Tekenend is, ook in het rapport van de commissie, het gesprek op
verzoek van de minister van BZK, van korpschef De Jong met de heren De Booij
en Fortuyn. De heer De Jong was in het geheel niet op de hoogte van de discussie
op het ministerie van BZK over de veiligheid van de heer Fortuyn. De lokale
politiekorpsen hadden, zo blijkt, onvoldoende en verbrokkelde informatie en
koppelden die later niet terug. Je ziet dat de informatievoorziening aan het
centrale punt ontbreekt.De commissie oordeelt daarnaast dat de toenmalige minister van BZK te
afwachtend is geweest met het daadwerkelijk tot stand brengen van een echte
dreigingsanalyse. Het is opvallend dat de minister op de avond van de moord
op 6 mei stelde dat er geen zichtbare dreiging was die aanleiding gaf tot
persoonsbeveiliging en dat er telkens opnieuw een grondige dreigingsanalyse
is uitgevoerd. Hij herhaalde dit in soortgelijke bewoordingen in het overleg
met de Kamer op 27 juni jongstleden. De commissie-Van den Haak stelde expliciet
in de briefing: wat De Vries zei op 6 mei, had hij nooit kunnen zeggen.Wat vindt de minister van deze beoordeling van zijn voorganger? Het gaat
hierbij ook om de feitelijke informatie aan de Kamer. Het is opvallend dat
de commissie wel ingaat op het optreden van de ministers, maar dat het kabinet
dit niet doet. Deelt het kabinet de conclusie van de commissie over de te
afwachtende houding van de toenmalige minister van BZK? Wat is het oordeel
van het kabinet over de constatering dat de toenmalige minister van Justitie
geen initiatief heeft genomen?Wat zijn de lessen voor de toekomst? Naast het verbeteren van de dreigingsanalyse
in de toekomst moet tevens een risicoanalyse worden gemaakt. Dit is dus breder
dan alleen concrete gevallen van bedreigingen die op zichzelf staand worden
beoordeeld. Dit is de meest duidelijke conclusie van het rapport van de commissie.
Er moet een eenduidiger en betere informatievoorziening en uitwisseling tussen
de diverse overheidsinstanties komen. Daarom is het van groot belang dat er
een landelijke beveiligingscoördinator wordt aangesteld. De informatie
komt dan op een centraal punt binnen. De regering geeft in de brief aan dat
nog gesproken moet worden over de plek waar deze coördinator moet worden
aangesteld. Ook de heer Zalm sprak hierover. Ik meen dat de discussie hierover
op een later tijdstip, als de voorstellen komen, moet worden gevoerd. Wel
is het van groot belang dat er een aanspreekpunt komt.Het is duidelijk dat diensten niet langs elkaar heen mogen werken. Het
moet eenduidig zijn wat van de verschillende instanties verwacht wordt. In
ieder geval moet het zeker zijn dat aan de top en bij de AIVD een volledig
beeld ontstaat over de vraag of iemand beveiligd moet worden. Nu heeft iedereen
voor een deel de verantwoordelijkheid. Hoe is te voorkomen dat uiteindelijk
niemand verantwoordelijk is voor het geheel?De CDA-fractie onderschrijft de conclusies van de commissie-Van den Haak
dat Fortuyn, ondanks zijn gebrek aan medewerking, beveiligd had moeten worden.
Het is de vraag of de regering dit ook doet. Wij hopen over met name de niet
uitgevoerde dreigingsanalyse vandaag duidelijkheid te krijgen. De beantwoording
van die vragen is noodzakelijk voor het scheppen van duidelijkheid over de
persoonsbeveiliging in de toekomst.De heer Dittrich (D66):Mijnheer de voorzitter. Op 6 mei van dit jaar werd Pim Fortuyn vermoord
en heel Nederland vroeg zich af hoe dit kon gebeuren. Op het netvlies van
iedereen staat nog het taartincident. Had hij niet beveiligd moeten worden
en waarom heeft de overheid dat niet gedaan? Op de avond van de moord gaf
het kabinet meteen een persconferentie. Er werd een onderzoek aangekondigd
naar al dit soort vragen. Minister De Vries verzekerde iedereen die aan de
televisie gekluisterd zat, dat er grondig gekeken was naar de veiligheid rond
Pim Fortuyn. Ruim zeven maanden later ligt er nu een dik rapport van de commissie-Van
den Haak. Genadeloos legt de commissie daarin bloot dat bijna alle betrokkenen
bij de beveiliging van Pim Fortuyn hebben gefaald, de een meer dan de ander.
In dit debat richt ik mij op de rol van de overheid. Overigens onderschrijft
de D66-fractie wel dat Pim Fortuyn zelf, de LPF en Leefbaar Rotterdam onvoldoende
hebben gedaan om bescherming te organiseren. In dat rijtje is eigenlijk alleen
Leefbaar Nederland een positieve uitzondering.Het rapport levert een dramatische inkijk hoe met name de BVD, maar ook
het KLPD en de twee commissies het hebben laten afweten. De BVD spant daarbij
wel de kroon. Schokkend is de manier waarop de BVD gegevens heeft verzameld
en anderen op het verkeerde been heeft gezet. Het werk van de BVD op dit dossier
was "armoe troef". "Geen concrete dreiging" gaf de BVD door en daarmee werd
verhuld dat er geen onderzoek had plaatsgevonden. Niemand in de keten heeft
die informatie getoetst. Er ontstond een soort van papegaaiencircuit. Er waren
zogenaamd serieuze dreigingsanalyses gemaakt die zouden hebben kunnen rechtvaardigen
dat Fortuyn geen persoonsbeveiliging nodig had. Het tegendeel was echter waar.
De commissie-Van den Haak toont aan dat van een dreigingsanalyse helemaal
geen sprake was. Dus was de mededeling van minister De Vries op 6 mei feitelijk
onjuist.Deze harde conclusie in het rapport staat haaks op het standpunt van de
regering, dat in de brief is vastgelegd. De ministers van CDA, VVD en LPF
vinden dat de BVD wel goed heeft gewerkt, zo schrijven zij. Althans tot gisterenmiddag.
Toen ineens slikte minister Remkes zijn woorden weer een beetje in, omdat zij voor commotie hadden gezorgd. Maar wat is dit nu voor politiek?
Was de eerste reactie van de ministers, tot stand gekomen na een speciale
ministerraadsvergadering, dan niet gebaseerd op een grondige analyse? De ministers
in het kabinet-Balkenende doen aan belletje trekken: eerst grote woorden gebruiken
en daarna hard wegrennen als de deur opengaat. De fractie van D66 vindt de
reactie van het kabinet niet overtuigend.De heer Rouvoet (ChristenUnie):De heer Dittrich gebruikt nu deze woorden en stelde zojuist aan de heer
Herben de vraag of een verklaring door deze minister van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties gedaan, niet namens alle ministers van het kabinet
is gedaan. Daarom vraag ik de heer Dittrich of hij zich ervan rekenschap geeft
dat de verklaring die door de toenmalige minister De Vries is gedaan, die
hij feitelijk onjuist noemt, namens alle toen demissionaire ministers, ook
die van D66, is gedaan?De heer Dittrich (D66):Ja, zeker. Het was een reactie van minister De Vries namens het kabinet.
Ik kan mij herinneren dat minister-president Kok en minister Korthals naast
hem stonden.Wij willen graag toetsen hoe de regering aan de wijsheid komt dat de BVD
wel heeft gewerkt zoals verwacht mag worden. Wij lezen dat de BVD bijvoorbeeld
niet bij de politiediensten is gaan informeren, dat de gebrekkige informatie
alleen maar mondeling werd doorgegeven, dat er geen protocol was en dat Fortuyn
zelf niet was benaderd door de BVD. Er zijn nog allerlei andere argumenten
te geven. Kortom, de regering heeft de schijn tegen als zij schrijft dat de
BVD wel goed heeft gewerkt. Als je het rapport leest, lees je dat de bewuste
BVD-medewerker zich ziek heeft gemeld en alleen maar schriftelijk antwoorden
op vragen van de commissie-Van den Haak kon geven. De directeur van de BVD
heeft weliswaar een brief gestuurd, maar hij heeft niet alle vragen kunnen
beantwoorden. Waarom zouden wij nu dus moeten geloven dat de BVD wel goed
heeft gewerkt? D66 voelt er veel voor om naar het reilen en zeilen van de
BVD een parlementair onderzoek in te stellen. Immers, steeds vaker vormen
BVD-rapporten de basis van overheidsbeleid – ik roep in herinnering
het debat dat wij twee nachten geleden hier hebben gehad over de rekrutering
van jongeren voor de jihad – terwijl er bijna niemand is die echt weet
of de door de BVD verstrekte informatie ook deugdelijk en betrouwbaar is.
Ik denk dat een parlementair onderzoek het geschonden vertrouwen in de BVD
zou kunnen herstellen.Zou de moord op Fortuyn voorkomen kunnen zijn met persoonsbeveiliging?
Het antwoord op die vraag blijft koffiedik kijken. De moordaanslag is tamelijk
simpel uitgevoerd en met beveiligers om Fortuyn heen had de moordenaar zich
wellicht laten afschrikken; dat weet je natuurlijk nooit zeker. Maar echt
een moordaanslag kunnen voorkomen? Nee, dat kan niet. Dat heeft ook de commissie-Van
den Haak gisteren goed toegelicht, want zelfs in Israël is het niet gelukt
om premier Rabin afdoende te beschermen.De heer De Wit (SP):Naar aanleiding van het vorige punt dat de heer Dittrich aan de orde stelde,
wil ik hem vragen of hij nu gaat voorstellen dat er een parlementair onderzoek
komt of dat hij alleen maar vindt dat er een onderzoek zou moeten komen. Neemt
hij daar, met andere woorden, vandaag het initiatief toe?De heer Dittrich (D66):Ja, zeker. Wij hebben nog een tweede termijn en ik wil de reactie van
de regering afwachten en wellicht ook die van de andere woordvoerders, maar
de fractie van D66 vindt dat er een parlementair onderzoek moet komen naar
het reilen en zeilen van de BVD.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dit is een voorstel dat om reacties vraagt. Gaat het daarbij om het reilen
en zeilen van de BVD meer in het algemeen – er zijn namelijk nogal wat
voorbeelden van zaken waarin het optreden van de BVD ter discussie staat –
of alleen om een onderzoek op dit punt?De heer Dittrich (D66):Nee, juist niet alleen op dit punt. Ik heb zonet gezegd dat veel wetsvoorstellen
en beleidsmaatregelen gebaseerd worden op BVD-rapporten. Denk aan het rekruteren
van jongeren voor de jihad. Wij gaan er dan maar van uit dat dit allemaal
betrouwbare en goede informatie is en op grond daarvan gaan wij soms vérstrekkende
maatregelen in de Kamer nemen. Dan kan ik mij voorstellen dat, nu wij dit
inkijkje hebben gehad hoe de BVD daadwerkelijk op één dossier
heeft gewerkt, wij ons als parlement ervan willen vergewissen of de dienst
goed werk doet.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik heb er wat moeite mee om mij daar iets bij voor te stellen, omdat het
werk van de BVD zich per definitie onttrekt aan de openbaarheid. Dat is eigen
aan de dienst en dat is waarom wij vaak moeite hebben met het functioneren
van de dienst. Zou zo'n parlementair onderzoek dan in verborgenheid moeten
plaatsvinden? Dat zou immers toch al snel een gevolg ervan zijn. Of wilt u
juist het werk van de BVD helemaal openleggen? In dat geval zou de BVD de
facto ophouden te bestaan.De heer Dittrich (D66):Er moet natuurlijk een tussenweg mogelijk zijn. Wij hebben de commissie-Van
Traa gehad en ook de commissie-Kalsbeek. Beide commissies hebben onder andere
ook werk van de BVD mogen en kunnen beoordelen en hebben in het parlement,
in het openbaar, verantwoording kunnen afleggen, waardoor ook een deel van
dat werk inzichtelijk is geworden.De heer Herben (LPF):Ik ben met de commissie-Van den Haak van mening dat het plegen van een
geraffineerde, geplande moord moeilijk te voorkomen valt, maar als u zegt
dat deze moord niet voorkomen had kunnen worden en dat moorden in het algemeen
niet vallen te voorkomen, heeft beveiliging dan überhaupt nog zin naar
uw mening?De heer Dittrich (D66):Ik heb nu juist gezegd dat gesteld dat er wel beveiliging was geweest,
je misschien de moordenaar had kunnen afschrikken om op dat moment iets te
doen. De heer Sietsema heeft gisteren in de briefing aan de Kamer, waarbij
op een gegeven moment ook iemand van uw fractie aanwezig was, duidelijk gezegd
dat als iemand doelbewust een ander wil vermoorden, je zo'n aanslag eigenlijk
niet kunt voorkomen. Hij heeft toen gewezen op premier Rabin in Israël:
die had een heel goede persoons beveiliging en toch lukt het
dan iemand om zo'n aanslag te plegen.De heer Herben (LPF):Niettemin heeft Israël een goede veiligheidsdienst die vele aanslagen
heeft kunnen voorkomen. Daarom wil ik graag van u horen of u vindt dat beveiliging
nut heeft.De heer Dittrich (D66):Ik denk dat beveiliging zeker nut heeft, maar dat is nog niet een antwoord
op de vraag of deze moordaanslag voorkomen had kunnen worden.De heer Herben (LPF):Garanties vragen is iets anders, maar een poging doen om iets te voorkomen
is het minste dat je kunt verlangen.De heer Dittrich (D66):Ja, dat ben ik helemaal met u eens.De heer Van der Staaij (SGP):Over het parlementaire onderzoek dat de D66-fractie voorstelt, nog het
volgende. De SGP-fractie vindt ook dat in dit geval de AIVD tekort is geschoten.
Heeft u echter enige aanleiding om te veronderstellen – dat is toch
de suggestie die van uw voorstel uitgaat – dat er sprake zou zijn van
een disfunctioneren van de BVD op allerlei terreinen?De heer Dittrich (D66):Ik vind het onthutsend hoe de BVD volgens het rapport in dit dossier heeft
geopereerd. Dit roept inderdaad de vraag op of de informatie van de BVD, waarop
tijdens belangrijke debatten wetsvoorstellen zijn voorgesteld en beleidsmaatregelen
zijn genomen, wel werkelijk goed is. Deze onzekerheid wil ik wegnemen met
een parlementair onderzoek naar het functioneren van die dienst, onder allerlei
randvoorwaarden in verband met de openbaarheid en de vertrouwelijkheid. Toen
de commissie-Van den Haak bijvoorbeeld precies wilde weten hoe rond de beveiliging
van Fortuyn gewerkt was, ontving zij een brief van de directeur van de BVD
die ook weer allerlei vragen onbeantwoord liet. Bij de D66-fractie roept dit
vragen op over het functioneren van deze dienst.De heer Van der Staaij (SGP):Ik stel vast dat de heer Dittrich dit wel heel algemeen heeft geformuleerd.
Wij moeten niet denken dat, als er iets mis is, wij het probleem alleen serieus
nemen door een parlementair onderzoek voor te stellen. Dat lijkt mij geen
goede benadering. Gezien de analyse van dit geval vraag ik mij wel af of de
kaders en verantwoordelijkheden duidelijk zijn. Moeten wij ons niet meer dan
nu afvragen of de normering, de procedures en de verdeling van de verantwoordelijkheden
wel duidelijk genoeg zijn?De heer Dittrich (D66):Ik ben het met de heer Van der Staaij eens dat bepaalde verantwoordelijkheden
niet zijn genomen. De BVD is echter een organisatie die zo veel belangrijke
informatie aanlevert die wij niet echt kunnen toetsen dat je af en toe het
gevoel krijgt dat je bepaalde beslissingen op drijfzand baseert. Om dat vertrouwen
te herstellen is echt een parlementair onderzoek nodig.De heer Verhagen (CDA):Los van het feit dat ik de indruk heb dat de heer Dittrich op basis van
drijfzand nu al bepaalde conclusies trekt, aangezien dit hele werk in de beklaagdenbank
zit, heb ik twee vragen aan hem. Acht hij de huidige parlementaire controle
op de AIVD onvoldoende, zoals hij suggereert? Er is een parlementaire commissie
en de jaarverslagen van de AIVD worden besproken. Ik heb bij het recente debat
op dat punt geen enkel voorstel van de D66-fractie dienaangaande gehoord.De heer Dittrich spreekt specifiek over de BVD en niet over de AIVD. Heeft
hij een bepaalde periode in gedachten? Heeft hij aanwijzingen dat bijvoorbeeld
in de periode van Docters van Leeuwen zaken hebben plaatsgevonden die aanleiding
geven tot een parlementair onderzoek?De heer Dittrich (D66):Ik acht de parlementaire controle inderdaad onvoldoende. Er is een commissie
van fractievoorzitters, die eens in de zoveel tijd met de directeur van de
BVD spreekt. Andere kamerleden krijgen er nooit iets over te horen, dus wij
kunnen niet controleren wat daar precies wordt besproken. Sterker nog, die
fractievoorzitters kunnen ook niet nagaan of de informatie die zij krijgen
goed is onderzocht, want dat is hun taak niet. Daarom heeft een parlementair
onderzoek absoluut een meerwaarde.Ik spreek over de BVD, omdat de commissie-Van den Haak zelf ook spreekt
over de BVD in die periode. U hebt gelijk dat het vooral gaat om wat er nu
gebeurt bij de AIVD.De heer Zalm (VVD):Als ik het goed heb, hebben wij gisteren besloten om een onafhankelijke
commissie van toezicht in te stellen. Dat is nieuw. Die commissie zal moeten
toezien op het adequaat functioneren van en de adequate informatievergaring
door de BVD zonder dat daarmee de geheimhouding in het gedrang komt. Een parlementair
onderzoek komt niet goed uit, als je de geheimhouding respecteert.De voorzitter:Voor de duidelijkheid, gisteren heeft de Kamer besloten om een voordracht
te doen voor de voorzitter van die onafhankelijke commissie van toezicht die
de heer Zalm bedoelt.De heer Dittrich (D66):Het is dus heel anders dan de heer Zalm nu zegt?De voorzitter:Nee, er is al eerder besloten tot instelling van de commissie. Gisteren
heeft de Kamer een voordracht gedaan.De heer Zalm (VVD):Dat is toch een relevant nieuw feit dat de heer Dittrich enigszins zou
moeten geruststellen?De heer Dittrich (D66):Mijn voorstel houdt juist in dat het parlement onderzoek gaat doen en
dat er een commissie bestaande uit kamerleden wordt samengesteld. Er kunnen
allerlei voorwaarden worden gesteld rond vertrouwelijkheid, openbaarheid en
dergelijke. Het gaat erom dat door het parlement, door onszelf, wordt gekeken
naar het reilen en zeilen van de AIVD.De conclusies van de commissie-Van den Haak over de ministers De Vries
en Korthals liegen er niet om. De Vries was te afwachtend. Hij had zelf meer
initiatieven kunnen nemen toen het resultaat van zijn verzoek om een dreigingsanalyse
uitbleef. Na het taartincident had er toch haast mee moeten worden gemaakt.
Het antwoord kwam pas op 7 mei, de dag na de moord. Bovendien heeft De Vries
de Kamer feitelijk onjuiste informatie gegeven. Het is eigenlijk zuur dat
over een minister die twee keer om informatie vraagt, uiteindelijk een hard
oordeel wordt geveld. Dat komt natuurlijk omdat hij politiek verantwoordelijk
was voor de gebrekkige gang van zaken.De heer Van Heemst (PvdA):Kan de heer Dittrich de stelling onderbouwen dat er nooit iets is teruggemeld?
Wij hebben van de commissie-Van den Haak gehoord dat de heer Holtslag, een
ambtenaar van BZK, op 19 maart aan minister De Vries heeft medegedeeld dat
de dreigingsanalyse inzake Fortuyn werd uitgevoerd.De heer Dittrich (D66):Ik heb niet gezegd er nooit iets werd teruggekoppeld. Ik zei net dat er
op 7 mei, een dag na de moord op Pim Fortuyn, wel degelijk iets is teruggekoppeld.
De heer Van Heemst heeft toch ook gelezen in het rapport van de commissie-Van
den Haak dat minister De Vries een verzoek deed om een dreigingsanalyse op
te stellen en dat er pas anderhalve maand later iets over werd gemeld?De heer Van Heemst (PvdA):Daar heeft de heer Dittrich gelijk in. Het is een punt waarover wij duidelijkheid
moeten krijgen in dit debat. Ik signaleer in het rapport van de commissie-Van
den Haak staat dat er op een aantal momenten ruim voor 7 mei aan de minister
of zijn rechterhand is gemeld wat er is gebeurd met de vragen die hij heeft
uitgezet. Door de manier waarop de heer Dittrich het zegt, lijkt er dat er
tot 7 mei niets is gebeurd en dat pas op 7 mei zwart op wit stond
wat er met die opdracht van de minister was gedaan.De heer Dittrich (D66):De minister vroeg om een dreigingsanalyse en dacht dat het was onderzocht.
Wij weten uit het rapport van de commissie-Van den Haak dat er helemaal geen
dreigingsanalyse was gemaakt. Als de minister nu minister was geweest, zou
ons vertrouwen in hem zijn geschaad. Dat geldt ook voor minister Korthals.
Hij was te passief en zocht zelfs geen contact met de top van het openbaar
ministerie toen er sprake was van strafbare bedreigingen. Beide ministers
zijn nu niet meer in functie, daarom gaan wij het debat aan met de nieuwe
ministers. Het geschonden vertrouwen wordt natuurlijk niet als een estafettestokje
overgedragen. Wij willen er door deze regering, door deze ministers, van worden
overtuigd dat de overheidsinstanties voortaan hun werk op het gebied van persoonsbeveiliging
goed zullen doen en dat deze ministers dat ook goed zullen begeleiden.Mijn voorlopige conclusies – ik wacht natuurlijk graag de reactie
van de regering af – zijn dat bijna alle politiek betrokkenen en de
overheden hebben gefaald, dat het werk van de BVD niet goed was, dat de vorige
twee ministers daar politiek verantwoordelijk voor waren en dat de reacties
van kabinet-Balkenende op dit rapport van gisteren en eergisteren beneden
de maat en verwarrend zijn.De heer Rouvoet (ChristenUnie):De heer Dittrich constateert dat de vorige minister van Justitie geen
contact heeft opgenomen met de top van het openbaar ministerie, terwijl sprake
was van strafbare bedreiging. Op welk feit doelt de heer Dittrich?De heer Dittrich (D66):De commissie-Van den Haak verklaart dat bij het taartincident wel degelijk
sprake is van een strafbaar feit. Dat weten wij trouwens ook, want de mensen
die dat gedaan hebben, zijn vervolgd en veroordeeld. Heel Nederland heeft
dat op de televisie zien gebeuren. Als minister van Justitie zou je dan kunnen
besluiten om eens contact op te nemen met de top van het openbaar ministerie
om te kijken wat er kan worden gedaan. Je zou Fortuyn bijvoorbeeld eens kunnen
uitnodigen om te kijken hoe hiermee kan worden omgegaan. Dat is niet gebeurd.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik denk dat dit langs de zaak heenschiet. Er wordt door het openbaar ministerie
actie genomen. Desalniettemin wil de heer Dittrich dat de minister contact
opneemt met de top van het openbaar ministerie om te praten over eventuele
actie. Er is daar naar mijn idee adequaat gehandeld. De commissie-Van den
Haak legt wel de verbinding met de strafbare bedreiging, in de zin dat het
denkbaar is dat er op enig moment contact is geweest, waarbij sprake was van
bedreiging met een strafrechtelijk aspect. Maar u koppelt het nu wel heel
direct aan dit strafbare feit.De heer Dittrich (D66):U vraagt mij om een voorbeeld. Dus kom ik met een voorbeeld dat mij nu
te binnen schiet.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Dat is ook het nadeel, want het is niet zo'n sterk voorbeeld.De heer Dittrich (D66):Dan had u de vraag niet zo moeten stellen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Voorzitter. Het rapport van Van den Haak waarvoor ik de commissie dank
wil zeggen, en het debat van vandaag zijn de climax op een bewogen maatschappelijk
en politiek jaar, waarvan het dieptepunt was de gruwelijke moord op de heer
Fortuyn. Voor de moord geldt: er is maar één schuldige en dat
is de schutter; hij is de kwade genius De vraag die wij vandaag moeten beantwoorden
is of de risico's voor de heer Fortuyn verminderd hadden kunnen worden door
beveiliging en een goede dreigingsanalyse, en wie verantwoordelijk is voor
het ontbreken ervan. Daaraan voorafgaand wil ik drie aantekeningen maken.Naar mijn idee zullen wij nooit de vraag kunnen beantwoorden of de moord
voorkomen had kunnen worden. Wel een antwoord geven, is, zo zeg ik heer Herben
zoals hij het gisteren zei, na kansberekening. Het is speculatie en volgens
mij moet je je daaraan niet wagen.De tweede aantekening die ik zou willen maken, is dat ik mij realiseer
dat er geen gemakkelijk oordeel achteraf kan worden geveld. Zoals de heer
Hofland het gisteren in de NRC zei: er was sprake van een combinatie van neo-Hollandse
achteloosheid en naïviteit, een gebrek aan voorstellingsvermogen waardoor
wij uitsloten dat zoiets bij ons zou kunnen gebeuren. Ik denk dat wij daar
allen aan leden en dat wij sindsdien allemaal met een schok wakker geworden
zijn.Commissie en regering zeggen dat mensen verantwoordelijk zijn voor hun
eigen veiligheid. In zijn algemeenheid kan ik het daarmee wel eens zijn. De
vraag blijft wel – die leg ik meteen aan de regering voor – hoe
ver die verantwoordelijkheid reikt voor de eigen veiligheid in dit specifieke
geval. De overheid bezit het geweldsmonopolie en dat geeft de plicht tot bescherming.
De commissie stelt dat de heer Fortuyn beveiligd had moeten worden. Wat mij
betreft is daarmee de kwestie van de eigen verantwoordelijkheid van
de baan. Dat maakt namelijk de overheid exclusief verantwoordelijk. Die verantwoordelijkheid
van de overheid kan wat mij betreft ook niet gerelativeerd worden door tegenstrijdige
geluiden die misschien de heer Fortuyn heeft laten horen over zijn eigen veiligheid
en zijn behoefte aan beveiliging. Zij kan ook niet gerelativeerd worden door
de vraag of de LPF of Leefbaar Nederland voldoende voorzorgsmaatregelen heeft
genomen. Waar de commissie oordeelt dat de heer Fortuyn beveiligd had moeten
worden, is de overheid aan bod en is de overheid tekortgeschoten.Ik wil twee zaken aan de orde stellen, het functioneren van de diensten
en de ministeriële verantwoordelijkheid. Wat betreft het functioneren
van de diensten is sprake van het langs elkaar heen werken, miscommunicatie,
luiheid en afwachtendheid. Wij weten niet precies wat de oorzaken zijn, maar
er is ontzettend veel misgegaan bij de Algemene inlichtingen- en veiligheidsdienst,
het korps Landelijke politiediensten, de technische evaluatiecommissie en
de GED. Ze hebben niet naar behoren gefunctioneerd. Er is, zo staat op pagina
357, nimmer een grondige dreigingsanalyse gemaakt. Dat vind ik ernstig. Er
zijn 25 incidenten geweest en over 14 bezat de overheid informatie die onvoldoende
is onderzocht. Dit is meer dan een toevallige aaneenschakeling van ongelukkigheden.
Hier lijkt sprake te zijn van een systeemfout. Dat is ook de manier waarop
de commissie het functioneren heeft onderzocht en beoordeeld. Wat mij betreft
dienen de aanbevelingen van de commissie-Van den Haak dan ook integraal te
worden overgenomen. Een bijkomende vraag is of de minister zelf nog aanleiding
ziet om onderzoek te doen bij de betrokken diensten naar het functioneren
van de verantwoordelijke personen en of hij functieroulatie overweegt.Hiermee kom ik op de ministeriële verantwoordelijkheid. Eergisteren
zei de heer Van den Haak in een toelichting op de verhouding tussen de heer
Fortuyn en de toenmalige minister De Vries dat het leek op een klassieke tragedie:
mensen die niet bij elkaar konden komen. Dat was het enige moment waarop ik
moeite had met de uitleg van de heer Van den Haak. Daarmee lijkt hij bijna
te suggereren dat er een hogere macht in het spel was; dat er geen contact
was geweest door het onvermogen om bij elkaar te kunnen komen. Dat miskent
de bijzondere verantwoordelijkheid van de minister van Binnenlandse Zaken.
De minister is tekortgeschoten. Ik teken daar direct bij aan dat hij twee
keer heeft geïnformeerd en dat is meer dan anderen hebben gedaan. Hij
had ook moeten kunnen vertrouwen op de informatie van zijn diensten. Deze
relativering hoort erbij, maar dit neemt niet weg dat de minister van Binnenlandse
Zaken actiever en daadkrachtiger had moeten handelen. Hij blijft ministerieel
verantwoordelijk, ook voor het tekortschieten van zijn diensten waarvan hij
niet op de hoogte is. De vraag blijft waarom de minister niet zelf contact
met de heer Fortuyn heeft opgenomen. Die vraag leid ik nu door aan de nieuwe
minister van Binnenlandse Zaken en ik hoop daarop een bevredigend antwoord
te krijgen.Een vraag die daarbij hoort, is welke informatie de minister van Binnenlandse
Zaken op 6 mei 's avonds laat bezat, toen hij in zijn persverklaring zei dat
er diepgaand onderzoek was gedaan naar de veiligheidssituatie van de heer
Fortuyn. Wist hij toen nog steeds even weinig of wist hij meer? En als hij
meer wist, waarom heeft hij dan gesproken van een diepgaand onderzoek? Ik
hoop daar van minister Remkes een uitgebreide reactie op te krijgen.Dat de minister tekort is geschoten, geldt voor mij ook voor de tweede
en de derde viool: minister Korthals en premier Kok. Zij waren minder rechtstreeks
verantwoordelijk, maar zij hebben nog minder gedaan. Dat betekent dat ook
zij tekort zijn geschoten.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Het gaat over bevoegdheden en verantwoordelijkheden. In het rapport wordt
over het optreden van minister Korthals geschreven in termen van "het was
denkbaar geweest dat" of "misschien zou hij meer dat". Is hij tekortgeschoten
in het tonen van belangstelling of in het uitoefenen van verantwoordelijkheden
en bevoegdheden? Dit is de kernvraag inzake de ministeriële verantwoordelijkheid.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Beide. De heer Zalm heeft gelijk dat de heer Dijkstal al maanden daarvoor
het kabinet hierop had gewezen. Daar ligt ook een verantwoordelijkheid van
de minister van Justitie. Dat is gebrek aan belangstelling. De minister is
verantwoordelijk voor het functioneren van het personeel van de technische
evaluatiecommissie en voor het uitvoeren van de persoonsbeveiliging door het
KLPD. Daarin is hij tekortgeschoten.De heer Rouvoet (ChristenUnie):De uitvoering van de persoonsbeveiliging kan niet aan de orde zijn. De
commissie constateert terecht met een aantal uitroeptekens dat het gaat om
de analyses en de rapportages, maar niet om de uitvoering, want daar is het
nooit van gekomen.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Daar heeft u gelijk in. Aan die vraag is niemand toegekomen omdat werd
gezegd dat er geen beveiliging nodig was. Blijft de verantwoordelijkheid van
de minister van Justitie voor de technische evaluatiecommissie. Daarbij gaat
het wel om de uitoefening van bevoegdheden en dat was onvoldoende.Voorzitter. Ik kom te spreken over het zittende kabinet. Gezien de presentatie
van de commissie-Van den Haak en gezien de overtuigingskracht van de gegevens
die eergisteren zijn aangereikt, leek het mij niet meer dan logisch dat dit
kabinet een open reactie zou geven waarin de aanbevelingen volledig zouden
worden overgenomen. Ik ben gisteren diep teleurgesteld door de reactie van
de regering. Voordat te gemakkelijk wordt gesproken van een faux pas van minister
Remkes – hetgeen wel aan de orde is – wijs ik erop dat het regeringsstandpunt
uitermate terughoudend, zo niet afhoudend is. Ik zou zelfs willen zeggen dat
het klassiek regentesk is. De regering neemt de diensten in bescherming en
staat niet open voor commentaar van buiten. Het is een klassieke en verkeerde
reactie. Gezien de gegevens waar de commissie-Van den Haak mee is gekomen,
vind ik dat de reactie van de regering weinig hoop geeft voor de toekomst.
Die is gisteren, onder politieke druk, niet in de laatste plaats door de eigen
coalitiepartijen, al enigszins herzien, verzacht en vergoelijkt. Dat maakt
een zwakke indruk. Ik ga er dan ook van uit dat de ministers dit in eerste
termijn zullen repareren en dat zij zullen komen met een uitgebreide en duidelijke analyse van de gemaakte fouten en met de bereidheid,
de aanbevelingen van de commissie volledig over te nemen.Voorzitter. Ik sluit af. De beveiliging van publieke personen en politici
moet verbeterd worden. De commissie heeft voorgesteld om een "protective intelligence"
in te stellen. Ik heb begrip voor de terughoudendheid van minister Donner
om daartoe over te gaan, vanwege de verregaande bevoegdheden die dan aan bijvoorbeeld
de AIVD zouden moeten worden gegeven en de gevolgen die dat zou hebben voor
de privacy van de betrokkenen. Ik ben daar niet zo enthousiast over. Dat neemt
niet weg dat de beveiliging beter zal moeten. Kun je zo'n systeem van "protective
intelligence" ook niet simpel omzeilen om daar waar de risico's zijn, te zeggen:
dan maar een mannetje meer?De heer De Wit (SP):Voorzitter. De commissie-Van den Haak is erin geslaagd, in ruim zeven
maanden een rapport tot stand te brengen over de veiligheidssituatie rond
Pim Fortuyn vóór 6 mei van dit jaar. Het rapport liegt er niet
om. Er wordt een kritisch oordeel gegeven over het functioneren van alle overheidsdiensten
die betrokken waren bij de beveiliging van Pim Fortuyn en over de verantwoordelijke
ministers.Wij hebben hier te maken met een oordeel achteraf. Dat is naar mijn mening
een belangrijke kanttekening bij de bespreking van dit rapport. Niemand vermoedde
in februari of maart van dit jaar dat er een moordaanslag gepleegd zou gaan
worden op Pim Fortuyn. En dat blijkt ook duidelijk uit het rapport van de
commissie, waarin immers wordt geconcludeerd dat er geen concrete aanwijzingen
zijn gevonden voor een beraamde moordaanslag op Pim Fortuyn.Wat blijkt uit het rapport? Daaruit blijkt allereerst dat de regionale
politiekorpsen de gegevens rond Fortuyn waarover zij beschikten, en met name
over de incidenten, onvoldoende geanalyseerd. Zij hebben deze informatie ook
onvoldoende doorgegeven aan de diensten die de informatie hadden moeten analyseren:
het KLPD en de BVD. In de brief van gisteren erkent de regering dit. Zij belooft
beterschap op dit punt. De vraag is echter: hoe zal dat gaan en welke maatregelen
zouden er genomen moeten worden om dat inderdaad te realiseren? Deze informatie
had kunnen bijdragen aan een betere risicoanalyse door de BVD en het KLPD.
De commissie verwijt beide instanties op hun beurt dat zij de regionale korpsen
om informatie hadden moeten verzoeken. In het bijzonder had de BVD naar aanleiding
van de gevraagde dreigingsanalyse actief op zoek moeten gaan naar informatie
rond Fortuyn op het regionale niveau. Dit had vooral dienen te gebeuren nadat
de minister van Binnenlandse Zaken tot tweemaal toe via de technische evaluatiecommissie
gevraagd had om een dreigingsanalyse.De commissie heeft, zo zegt zij, geen uitgebreide dreigingsanalyse aangetroffen.
De commissie verschilt op dat punt met de regering over wat er nu moet worden
verstaan onder zo'n analyse. De commissie vindt dat het daarbij niet alleen
gaat om fysieke dreiging, maar dat ook gekeken moet worden naar de morele
integriteit van de persoon en de context waarin hij verkeert. De commissie
baseert zich daarbij uitdrukkelijk op de tekst van de circulaire uit 1999.
Ook had naar de mening van de commissie via Fortuyn zelf informatie ingewonnen
moeten worden door de betrokken diensten. En dat is ook niet gebeurd. Het
vreemde in dit verband is dat de technische evaluatiecommissie in maart van
dit jaar Fortuyn uitriep tot een bijzonder persoon, maar dat zelfs dat niet
heeft geleid tot nader speurwerk. De BVD en ook het KLPD hebben zich beperkt
en hebben zich onvoldoende gerealiseerd wat de urgentie en ook de importantie
van de zaak was.Mijn fractie vindt het dan ook onbegrijpelijk dat minister Remkes op dit
punt de commissie probeerde onderuit te halen. Ik zeg "probeerde", omdat hij
gisteren, na overleg in het kabinet, is teruggefloten en inmiddels heeft laten
weten dat er wel degelijk commentaar valt te leveren op de BVD. De vraag aan
de minister is wat hij exact vindt van het functioneren van de BVD in deze
kwestie. Wat is nu zijn oordeel over de analyse op dit punt van de commissie?Ook de technische evaluatiecommissie en de grote evaluatiedriehoek zijn
tekortgeschoten. De technische evaluatiecommissie aangaande het aanleveren
van de gevraagde dreigingsanalyse en de grote driehoek in de advisering aan
de ministers en het nemen van de leiding op het gebied van het treffen van
daadwerkelijke beveiliging van Fortuyn.Ik kom op de positie van de voormalige minister van Binnenlandse Zaken
en de voormalige minister van Justitie. De minister van Binnenlandse Zaken
heeft tot twee keer toe het initiatief genomen om de technische evaluatiecommissie
te vragen om een dreigingsanalyse ten aanzien van Fortuyn. Met de commissie
oordeelt mijn fractie dat hij te afwachtend is geweest. Als het enige dat
hem gemeld wordt, is dat men geen concrete aanwijzingen voor bedreiging van
Fortuyn heeft kunnen vinden, had het gelet op de incidenten die zich reeds
op dat moment hadden voorgedaan rondom Fortuyn voor de hand gelegen dat de
minister had gevraagd naar een onderbouwing van dat oordeel. Dat geldt zeker
na het aanduiden van Fortuyn als een bijzonder persoon die beveiliging verdiende.Over het gesprek met Fortuyn zelf, waarop de minister had aangedrongen,
werd hij nota bene eerst na de moordaanslag geïnformeerd, op 7 mei. Mijn
fractie kwalificeert het optreden van de minister van Binnenlandse Zaken in
dezen als laks. De voormalige minister van Justitie wordt een passieve houding
verweten. Dat past echter geheel bij deze minister. Ik ben het eens met de
commissie dat van hem verwacht had mogen worden dat hij vanwege de herhaalde
oproep van Fortuyn om beveiliging overleg had gepleegd met de minister van
Binnenlandse Zaken over wat zijn aandeel had kunnen zijn in het geheel. Dat
is niet gebeurd.Natuurlijk speelt bij dit alles ook de dubbele houding van Fortuyn een
rol. Aan de ene kant vroeg hij om beveiliging en aan de andere kant is hij
volgens de commissie niet voldoende duidelijk geweest en heeft hij ook niet
voldoende medewerking verleend. Het eindoordeel van de commissie is hard:
Fortuyn had beter beveiligd moeten worden. Dat had de kans op een moordaanslag
kunnen verkleinen. Dat is een harde en ernstige conclusie. Ik vraag de regering
daarop uitdrukkelijk haar visie te geven. Dit is een debat op hoofdlijnen. Mijn fractie zal daarom niet in detail
ingaan op alle suggesties die de regering in de brief doet met betrekking
tot de verbetering van de informatieverzameling, het tot stand komen van dreigingsanalyses
en de coördinatie van de betrokken instanties en diensten. Mijn oordeel
is dat wij daar apart over moeten spreken.Ik eindig met een naar mijn mening belangrijke zin, op pagina 11 van de
brief van de regering. Daar stelt de regering de vraag in wat voor samenleving
wij willen leven. Dat vind ik een heel belangrijke vraag, zeker met het oog
op de toekomst. Als politici niet meer vrijuit kunnen spreken en zich voortaan
in de samenleving alleen nog kunnen vertonen als zij vergezeld zijn van beveiligingsmensen
en dus beperkt worden in hun bewegingsvrijheid, is dat een onaanvaardbare
beperking van het functioneren van de democratie. Dat moeten wij ten koste
van alles voorkomen.De heer Teeven (Leefbaar Nederland):Voorzitter. Onze fractie heeft kennisgenomen van het werk van de commissie-Van
den Haak. Dat heeft ons blij verrast, omdat het werk gedegen is gebeurd. Daarover
hebben wij nadat de commissie is ingesteld tot aan de dag dat de commissie
rapporteerde diverse malen kritische vragen gesteld aan de regering. Het past
ons dan ook om te zeggen dat het werk gedegen is verricht. Daar heeft onze
fractie grote waardering voor.Onze fractie deelt de conclusie van de commissie dat de moord wellicht
niet had kunnen worden voorkomen, maar is daarnaast van mening dat die moord
veel moeilijker mogelijk was geweest als het tot beveiliging was gekomen.
In die zin is onze fractie het niet helemaal eens met de leden van de commissie,
die stellen dat het niet anders was gelopen als er beveiliging rondom Fortuyn
had gelopen.De vraag is waar het fout is gegaan met de beveiliging van Fortuyn. Had
Fortuyn beveiligd moeten worden? Onze fractie is van mening dat het op twee
sporen fout is gegaan. Het is fout gegaan op het spoor van de politiediensten
en het is fout gegaan op het spoor van de AIVD, voorheen de BVD. Het verbaast
ons dan ook een beetje dat de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
zo snel gaat staan voor de directeur-generaal Openbare orde en veiligheid
op het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en voor de
directeur-generaal Rechtshandhaving op het ministerie van Justitie. Zij zijn
bij uitstek de vertegenwoordigers van de regering. Zij hebben zitting in de
grote evaluatiedriehoek en zij sturen in het verlengde daarvan ook de technische
evaluatiecommissie aan. Wellicht had wat meer politieke afstand tot deze ambtelijke
vertegenwoordigers van de regering gepast in de brief over het regeringsstandpunt.
Maar goed, op dat snelle regeringsstandpunt is inmiddels een nuancering gekomen
en wij moeten vooruitkijken, dus dat zal onze fractie ook doen.Wat onze fractie betreft is het meest schokkende toch wel dat de commissie
op pagina 354 van haar rapport vaststelt – overigens spreek ik mijn
dank uit voor de briefing die de vaste commissie gisteren heeft gekregen van
de commissie – dat de directeur van de AIVD zelfs op 1 november jongstleden
nog niet duidelijk heeft kunnen maken waarom die concrete dreigingsanalyse
nooit tot stand is gekomen. Zelfs op 1 november, dus heel lang na de opdracht
aan de commissie-Van den Haak, was de directeur van de AIVD nog niet in staat
om opheldering te geven. Kan de regering aangeven waarom daarover zelfs op
1 november jongstleden nog geen uitsluitsel kon worden gegeven? Het is natuurlijk
ook schokkend om te constateren dat de BVD, na daartoe tot tweemaal toe dwingend
te zijn verzocht door de vorige minister van Binnenlandse Zaken, niet alle
25 regionale inlichtingendiensten bij de politiekorpsen heeft bevraagd. Het
is ook bijzonder in het licht van de gebeurtenissen.Dat is de lijn van de veiligheidsdiensten waarvoor de vorige minister
van Binnenlandse Zaken naar het oordeel van onze fractie zijn verantwoordelijkheid
heeft genomen. Je kunt je natuurlijk afvragen of de minister dan laksheid
moet worden verweten. Naar het oordeel van onze fractie kan dat niet. Wij
hebben daar wel over getwijfeld, maar wij denken dat het niet zo is. Een minister
van Binnenlandse Zaken moet op een gegeven moment kunnen afgaan op het goed
functioneren van de veiligheidsdienst. Hij heeft het ook nog nagevraagd. Als
hem zelfs op 7 mei nog niet de juiste informatie heeft bereikt, dan is dat
triest.De heer Herben (LPF):Is de minister van Binnenlandse Zaken niet de eerste persoon die moet
weten waar de grenzen en beperkingen liggen van de BVD? Hij mag de BVD niet
opzadelen met een opdracht die de BVD kennelijk niet kan uitvoeren. Hij moet
zelf de hiaten dichten in het systeem.De heer Teeven (Leefbaar Nederland):Het is bijzonder dat u deze vraag stelt. De commissie-Van den Haak heeft
juist vastgesteld dat de vorige minister van Binnenlandse Zaken op twee tijdstippen,
op 20 maart en op 22 april, opdracht heeft gegeven tot het opstellen van een
concrete dreigingsanalyse. Dan moet hij ervan uit kunnen gaan dat dit ook
daadwerkelijk gebeurt. Gezien de beantwoording op 6 mei tijdens de persconferentie
ging hij daar ook van uit.De heer Herben (LPF):Was de minister van Binnenlandse Zaken niet op de hoogte van het feit
dat er op 15 mei verkiezingen waren? Er was een duidelijke deadline. Zou hij
dan niet eerder hebben kunnen controleren of die opdracht ook werd uitgevoerd?
De dreiging is de maatstaf waaraan de BVD alles afmeet. Het is twee weken
geleden bij de behandeling van het jaarverslag van de AIVD in een commissievergadering
wederom aan de orde gekomen. Toen zei de huidige minister van Binnenlandse
Zaken nog dat de BVD nu eenmaal zo werkt, terwijl men zich zou moeten realiseren
dat risicoafwegingen van belang zijn. U maakte terecht een opmerking over
de directeur-generaal in de grote evaluatiedriehoek. Men moet ervoor zorgen
dat de hiaten in het systeem worden gedicht. Ik begrijp niet goed hoe u kunt
zeggen dat de minister van Binnenlandse Zaken niets te verwijten valt. Wie
valt er dan wel wat te verwijten?De heer Teeven (Leefbaar Nederland):De vorige minister van Binnenlandse Zaken heeft tot twee keer toe nadrukkelijk
opdracht gegeven om te kijken naar de situatie rondom Fortuyn. Naar ons oordeel mag hij er dan van uitgaan dat het ook gaat om een risicoanalyse
en dat de Binnenlandse veiligheidsdienst daadwerkelijk de korpsen gaat bevragen
naar de informatie die er ligt over Fortuyn en de partij LPF. Dat dit niet
is gebeurd, is kwalijk. De commissie-Van den Haak zegt terecht dat dit niet
goed is. Echter, op dit moment kan ik niet tot het oordeel komen dat de vorige
minister van Binnenlandse Zaken laks is geweest. Ik moet eerlijk zeggen dat
onze fractie daarover andere denkbeelden had voor het uitkomen van het rapport.De heer Herben (LPF):Dus in dit land is niemand verantwoordelijk.De heer Teeven (Leefbaar Nederland):Ik zeg niet dat niemand verantwoordelijk is. Als er fouten worden gemaakt
door een van zijn ambtelijke diensten is de minister van Binnenlandse Zaken
daarvoor politiek verantwoordelijk, maar in dit geval kun je niet zeggen dat
hij persoonlijk verantwoordelijk is.De heer Herben (LPF):Ik dank u voor de toelichting.De heer Verhagen (CDA):Voorzitter. Het verbaast mij dat de heer Teeven deze conclusie trekt.
Hij stelt dus dat de minister hoewel hij geen antwoord heeft gekregen op zijn
vraag, met stelligheid kon beweren dat er een grondige veiligheidsanalyse
had plaatsgevonden. Waarop baseert de heer Teeven dat? Als hij iets vraagt
aan zijn medewerkers gaat hij er toch ook niet voetstoots van uit dat gebeurt
wat hij vraagt? Hij wil dan toch ook een antwoord hebben op de vragen die
hij stelt?De heer Teeven (Leefbaar Nederland):Dat heeft de minister van Binnenlandse Zaken ook gehad. Dat antwoord was:
er is geen dreiging. Dat gaat nog veel verder dan zijn opdracht om te onderzoeken
of er een risico is. Sterker nog – maar wie ben ik om hem namens de
fractie van Leefbaar Nederland in bescherming te moeten nemen – de vorige
minister van Binnenlandse Zaken heeft een districtcommissaris van de politie
in Rotterdam naar de heer Fortuyn toegestuurd om met hem te praten over zijn
gevoelens. Je kunt dus niet zeggen dat de vorige minister van Binnenlandse
Zaken laks is geweest, in tegenstelling tot de huidige minister van Binnenlandse
Zaken. Die heeft nu wel heel snel een standpunt ingenomen.De heer Verhagen (CDA):Ik kan ook niet zeggen, zoals u klaarblijkelijk doet, dat als de commissie-Van
den Haak zuiver aantoont dat er geen grondige dreigingsanalyse is gemaakt,
de minister op 6 mei en op 27 juni hier in de Kamer kon zeggen wat hij heeft
gezegd. Wat hij toen heeft gezegd wordt gelogenstraft door de feiten van de
commissie-Van den Haak. Daaraan gaat u dan toch voorbij? U gooit dan toch
het rapport in de prullenbak?De heer Teeven (Leefbaar Nederland):Ik ga daar niet aan voorbij. Ik ben het helemaal eens met de uitkomsten
van het rapport van de commissie-Van den Haak, maar ik ben van mening dat
de vorige minister van Binnenlandse Zaken er op 6 mei wellicht nog steeds
van uitging dat wat hij teruggerapporteerd had gekregen van de Binnenlandse
veiligheidsdienst correct was.De heer Verhagen (CDA):Het is van tweeën een. Ofwel u bent het eens met de bevindingen van
de commissie, maar dan kunt u niet zeggen dat de minister kon zeggen wat hij
heeft gezegd op 6 mei en op 27 juni, namelijk dat er een grondige analyse
was uitgevoerd. Ofwel u houdt het staande en bent het dus niet eens met de
commissie-Van den Haak. Dan moet u dat ook zeggen. U kunt niet van twee walletjes
eten.De heer Teeven (Leefbaar Nederland):U begrijpt mij niet goed. Ik ben het hartgrondig eens met wat de commissie-Van
den Haak zegt, maar in mijn visie is de minister er op 6 mei op de persconferentie
van uitgegaan dat de grondige dreigings- en zelfs risicoanalyse door de veiligheidsdiensten
was gemaakt.De heer Verhagen (CDA):Hij heeft gezegd dat die is gemaakt. Wij constateren nu dat die niet is
gemaakt. Derhalve had de minister het nooit met zo'n stelligheid kunnen zeggen.
De commissie-Van den Haak heeft ook in de briefing van gisteren nadrukkelijk
gesteld dat de minister op 6 mei niet datgene kon zeggen wat hij heeft gezegd.De heer Teeven (Leefbaar Nederland):De vorige minister heeft het antwoord niet gekregen op 6 mei, maar de
commissie-Van den Haak heeft het op 1 november jongstleden net zo min heeft
gekregen van de directeur van de Binnenlandse veiligheidsdienst. Ik ben het
wel met u eens dat de minister van Binnenlandse Zaken politiek verantwoordelijk
is en dat hij het had moeten navragen. Wellicht heeft hij dat ook gedaan op
6 mei en heeft men tegen hem gezegd: luister eens, die analyses zijn er. Nu
blijkt dat die er niet zijn.De heer Verhagen (CDA):Hij had niet iets met zoveel stelligheid moeten zeggen wat niet door de
feiten wordt gestaafd.De heer Herben (LPF):Ik blijf de conclusie van de heer Teeven dat er geen sprake is van laksheid
toch te kort door de bocht vinden. Hij zegt de conclusies van de commissies
te aanvaarden. Daarin staat toch duidelijk over de minister van Binnenlandse
Zaken: Hij is evenwel te afwachtend geweest met betrekking tot het resultaat
van zijn interventies. Ik ben blij dat de heer Teeven de politieke verantwoordelijkheid
van de minister erkent. Dat is ook waar het hier om gaat. Het kan niet zo
zijn dat een minister niet staat voor zijn verantwoordelijkheid.De heer Teeven (Leefbaar Nederland):Nee, dat weerspreek ik ook niet, want ik ben het eens met die politieke
verantwoordelijkheid. Het gaat erom dat hier in dit huis de indruk wordt gewekt
dat de vorige minister van Binnenlandse Zaken volstrekt laks is zijn geweest
en zijn taak op dat punt niet goed heeft vervuld. Sterker nog, ik ben van
mening dat hij juist wel navraag heeft gedaan en dat hij wel opdrachten heeft
gegeven, maar dat hij verkeerd is voorgelicht door zijn ambtenaren.Mevrouw Halsema (GroenLinks):De heer Teeven is het denk ik wel met mij eens dat de diensten tekort
zijn geschoten?De heer Teeven (Leefbaar Nederland):Ja, ik ben het daarmee uiteraard eens. Ik kom hier nog op.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik denk dat hij het ook met mij eens is dat de minister verantwoordelijk
is voor het tekortschieten van zijn diensten.De heer Teeven (Leefbaar Nederland):Dit heb ik al gezegd. Die politieke verantwoordelijkheid zie ik ook.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Dan kunnen wij toch niet anders dan de conclusie trekken dat de minister
politiek tekort is geschoten?De heer Teeven (Leefbaar Nederland):Natuurlijk, want de minister is politiek verantwoordelijk en dus is hij
politiek tekortgeschoten, maar het gaat erom dat er in dit huis in de afgelopen
maanden harde woorden zijn gesproken over de persoonlijke verantwoordelijkheid
van mensen. Die wil ik nadrukkelijk weerspreken. Ook een minister moet kunnen
vertrouwen op zijn ambtenaren.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Volgens mij haalt de heer Teeven twee dingen door elkaar. Er zijn inderdaad
onheuse verwijten gemaakt, dat ben ik direct met hem eens. Wij vellen nu echter
een politiek oordeel. Dit moeten wij zorgvuldig scheiden van persoonlijke
verwijten. De heer Teeven doet dit ook en terecht en wij doen dit ook. Dit
mag echter niet betekenen dat hij nalaat een politiek oordeel te vellen, want
dat moet hij wel doen. Volgens mij kan dit politieke oordeel niet anders zijn
dan dat de minister politiek tekort is geschoten.De heer Teeven (Leefbaar Nederland):Het is niet alleen langs de lijn van de veiligheidsdiensten niet goed
gegaan, ook langs de lijn van het KLPD is het niet goed verlopen. Mijn concrete
vraag aan de huidige minister van Justitie is dan ook of het niet aan de coördinerend
of landelijk officier voor de inlichtingendiensten was om het KLPD aan te
sturen bij de bevraging van de regionale politiekorpsen? Waarom heeft het
openbaar ministerie niets gedaan? Misschien heeft het wel iets gedaan, maar
de commissie-Van den Haak spreekt daarover niet.Aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties vraag ik
of een nationale coördinator bewaking en beveiliging waar alle lijnen
bijeenkomen, een persoon moet zijn of een orgaan dat meerdere personen omvat
ook al doet de naam anders vermoeden. Als het werkelijk een persoon is, is
dit een helse baan. Ik kan mij dit bijna niet voorstellen.Toch blijven wij met het probleem zitten dat de lijnen van de ministeries
van Justitie en van BZK in dit orgaan moeten worden verenigd. Juist deze zaak
heeft aangetoond dat de coördinatie tussen beide ministeries op dit punt
niet geheel vlekkeloos is verlopen en dan druk is mij nog zuinig uit.Tot slot vraag ik de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
of hij kan verklaren waarom de directeur van de BVD op 1 november nog geen
uitsluitsel kon geven aan de commissie-Van den Haak.Ik kom tot een afronding. Mijn fractie is van oordeel dat de vorige ministers
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en van Justitie beide politiek
verantwoordelijk zijn voor het gebrekkig functioneren van het KLPD. Ik wacht
het antwoord van de regering in eerste termijn af over het optreden van het
landelijk parket. Mijn fractie is verder van mening dat de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties politiek verantwoordelijk is voor het optreden
van de veiligheidsdiensten, al ben ik wel van mening dat hij persoonlijk meer
heeft gedaan dan menige minister naast hem en voor hem. Wij vinden het werk
van de technische evaluatiecommissie onvoldoende; de informatie is onvoldoende
aan elkaar geknoopt. Dit geldt ook voor het werk van de BVD. Wij waren teleurgesteld
in het snelle standpunt van het kabinet, maar wij horen graag in eerste termijn
de nuanceringen die in de pers al zijn aangebracht.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter. De SGP-fractie heeft met waardering kennisgenomen van het
gedegen en goed gedocumenteerde rapport van de commissie-Van den Haak. Een
woord van dank aan de commissie is daarvoor zeker op zijn plaats. De SGP-fractie
wil zich in dit debat zoveel mogelijk beperken tot een terugblik op de gang
van zaken rond de beveiliging van de heer Fortuyn en de lessen die daaruit
kunnen worden getrokken. Voor een debat over de concrete invulling van de
aanbevelingen van de commissie en de daaruit voortvloeiende beleidsvoornemens
van de regering, is een verdergaande procedure geboden dan de kaders van dit
debat toestaan.De SGP-fractie stelt voorop dat beveiliging in de eerste plaats een verantwoordelijkheid
van bedreigde personen zelf betreft. Terecht heeft de commissie dat uitgangspunt
ook bij de beoordeling van de beveiliging van de heer Fortuyn betrokken. Vervolgens
dragen organisaties en instellingen waarvoor bedreigde personen zich inzetten,
een belangrijke verantwoordelijkheid. Ten slotte ligt er als sluitstuk ook
een belangrijke verantwoordelijkheid bij de overheid. In dit debat, waarin
het ook gaat om het controleren van het handelen van de regering, moeten wij
ons daarop natuurlijk in het bijzonder richten.Mijn fractie heeft met zorg kennisgenomen van de conclusies van het rapport,
waaruit blijkt dat de besluitvorming over de beveiliging van de heer Fortuyn
op een aantal punten gebreken heeft vertoond. Dat betreft met name de informatievoorziening
van de regionale korpsen in de richting van de nationale diensten, het functioneren
van de TEC en de GED en de rol van de direct verantwoordelijken.Iedereen is verantwoordelijk, dus eigenlijk is niemand verantwoordelijk
voor het falen? Is het systeem anoniem verantwoordelijk? Ik geloof niet dat
die conclusie terecht zou zijn. In het rapport wordt heel concreet aangeven
dat iedereen voor zijn deel verantwoordelijk is voor hetgeen is misgegaan.
Het is dus niet een anoniem systeem dat het heeft gedaan.Het rapport was bedoeld om helderheid te verschaffen over vragen die in
alle hevigheid naar voren kwamen na de afschuwelijke moord op Pim Fortuyn.
De opdracht aan de commissie was om onbetwistbare conclusies te trekken, zodat
niet allerlei onduidelijkheden zouden blijven voortzieken. Dit betekent dat
de regering heel zorgvuldig met de conclusies moet omgaan. Die houding spreekt
ook uit de schriftelijke reactie van de regering, maar niet zozeer uit de
reacties in de media. Zo heeft de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
de conclusie betwist dat geen grondige dreigingsanalyses zijn uitgevoerd.
Hij leek wat te snel in een verdedigende kramp te schieten. Er is ondertussen
de nodige verwarring ontstaan over de conclusies van de regering
over de dreigingsanalyses De commissie heeft onderbouwd dat het aan een deugdelijke
analyse tot twee keer toe heeft ontbroken. Wat vindt de regering daar zelf
nu precies van? Ik krijg op dit punt graag een nadere toelichting.De vraag naar de reikwijdte van de circulaire uit 1999 hangt nauw samen
met het vorige punt. De regering is de mening toegedaan dat deze de AIVD alleen
opdraagt om zich te richten op situaties van dreiging, terwijl volgens de
commissie het beoordelingskader voor de AIVD op basis van dezelfde circulaire
zich uitstrekt tot de morele integriteit en de relevante context van de verkiezingen.
Dit punt is van groot belang voor de conclusies; hierover moet dan ook volstrekte
helderheid komen. Wat staat er precies in die circulaire? Hoe is het mogelijk
dat er interpretatieverschillen zijn ontstaan tussen de regering en de commissie?In haar brief concludeert de regering dat bij een aangepast beleid in
termen van risicobenadering het denkbaar zou zijn geweest dat de heer Fortuyn
een vorm van persoonsbeveiliging zou zijn aangeboden. Mag ik deze zin zo lezen,
dat de regering op basis van haar interpretatie van de circulaire van mening
is dat er geen reden was voor persoonsbeveiliging, maar dat persoonsbeveiliging
in het licht van de manier waarop de commissie de circulaire interpreteert,
denkbaar zou zijn geweest? Als dat zo is, lijkt de regering in dubbele zin
afstand te nemen van het rapport. In de eerste plaats deelt zij niet de uitleg
van de circulaire. In de tweede plaats nuanceert zij zelfs de conclusie dat
ook vanuit die brede risicobenadering een vorm van persoonsbeveiliging had
moeten worden aangeboden. Ik krijg graag helderheid op dit punt. Deelt de
regering de conclusie ten aanzien van de belangrijke vraag of tot enigerlei
vorm van persoonsbeveiliging had moeten worden besloten, nu wel of niet?De slotconclusie van het rapport is dat de moord op de heer Fortuyn door
een zorgvuldiger optreden van de overheid naar alle waarschijnlijkheid niet
had kunnen worden voorkomen. Dat is een belangrijke vaststelling. Natuurlijk
zijn daarover achteraf nooit heel stellige uitspraken te doen. Het is in ieder
geval wel duidelijk dat de aard van de beveiliging, die volgens de commissie
paste bij de veiligheidssituatie van de heer Fortuyn, niet was toegesneden
op het voorkomen van een moord. Anderzijds wordt in het rapport van de commissie
erkend dat een dergelijke vorm van persoonsbeveiliging de kansen op een doeltreffende
moordaanslag kan verminderen. Verder speculeren hierover lijkt ons echter
niet zinnig.De regering heeft in haar brief inmiddels aangegeven welke maatregelen
zij op korte termijn wil nemen. De SGP-fractie heeft daarvan met instemming
kennisgenomen. De aanbevelingen van de commissie worden grosso modo overgenomen.
Over nadere uitwerking en inbedding daarvan moet begrijpelijkerwijs nog verder
worden nagedacht. Daarover zullen wij nog uitgebreid komen te spreken. Terugkijkend
komt mijn fractie tot de conclusie dat onder de verantwoordelijkheid van de
bewindspersonen van BZK en Justitie de betrokken instanties de nodige steken
hebben laten vallen, waarbij de bewindspersonen zich te afwachtend hebben
opgesteld. De les voor de toekomst moet dan ook zijn om voortvarend gevolg
te geven aan de aanbevelingen die de commissie doet om het stelsel van persoonsbeveiliging
kritisch tegen het licht te houden en aan te passen aan de eisen van deze
tijd.De heer Van Heemst (PvdA):Voorzitter. Het rapport van de commissie-Van den Haak doet op indringende
wijze verslag van de gebeurtenissen die zijn vooraf gegaan aan de moord op
Pim Fortuyn. Wie dat rapport gaat lezen, weet hoe het afloopt. Dat maakt de
bevindingen van de commissie alleen maar beklemmender. Na de moord op Fortuyn
is er in dit land veel veranderd. Ik zal niet op alle veranderingen ingaan,
maar voor dit debat is één ding van belang. Waar wij vroeger
veiligheid van politici als vanzelfsprekend zagen en onveiligheid als uitzondering,
zijn wij nu volop bezig om dat om te keren. In die zin zal het in dit land
nooit meer worden zoals het was.De PvdA-fractie heeft grote waardering voor het rapport. Het maken ervan
was in onze ogen bittere noodzaak. Alleen op basis van een integraal en onafhankelijk
feitenonderzoek is een inhoudelijk oordeel te geven over het doen en laten
van alle betrokkenen. Het heeft lang geduurd voordat het rapport beschikbaar
kwam, maar er ligt nu een bruikbaar en doorwrocht werkstuk op tafel. Wij realiseren
ons heel goed dat in een opzicht elke lezing van de gebeurtenissen voor en
op 6 mei 2002 altijd onbevredigend zal blijven. Wat op die dag is gebeurd,
is nooit meer terug te draaien en dat stemt bitter.De PvdA-fractie heeft er van harte aan meegewerkt om voor het kerstreces
dit debat op hoofdlijnen te houden. Wij vinden het onverantwoord om na de
verkiezingen en dus met een Tweede Kamer in weer gewijzigde samenstelling
over het rapport te gaan praten. Wel zal een vervolgdebat nodig zijn om met
name uitvoerig stil te staan bij de meer algemene aanbevelingen die de commissie-Van
den Haak doet om de organisatie van de persoonsbeveiliging en de inhoudelijke
grondslag ervan grondig te gaan hervormen. Als wij die kant op gaan, hebben
wij het in de woorden van de ministers Donner en Remkes in de kern over de
vraag: in wat voor samenleving willen wij leven? Dit is een fundamentele vraag
waarvoor een fundamenteel debat nodig is.De commissie komt tot een aantal harde punten van kritiek en de PvdA-fractie
neemt deze kritiek als basis voor het debat dat wij heden voeren. Wij kunnen
en willen niet anders. Alleen zo doen wij recht aan het grondige werk dat
de commissie heeft verricht. Het kabinet heeft in een brief die dinsdagavond
jongstleden bij de Kamer binnenkwam een uitvoerige reactie gegeven op het
rapport. Daarbij laten de twee direct betrokken ministers op een aantal onderdelen
van het rapport een wezenlijk ander geluid horen dan de commissie-Van den
Haak. Dit debat moet duidelijk maken of de stellingen die het kabinet in de
brief heeft betrokken uiteindelijk overeind kunnen blijven. Het kabinet heeft
uiteraard het recht om een aantal conclusies van de commissie te bestrijden.
Als het vindt dat daartoe een inhoudelijke reden is en als de feiten anders
zijn, dan heeft het daartoe zelfs de plicht, maar het zou fout zijn als het
een soort automatische reflex zou zijn om diensten of onderdelen van de rijksoverheid
in bescherming te nemen. Wel moet nu al gezegd worden dat de schriftelijke
verdediging waar gisteren echter mondeling het nodige op af
is gedongen op zijn vriendelijkst gezegd een rommelige indruk heeft gemaakt.De commissie maakt duidelijk dat alleen tot een goede beoordeling kan
worden gekomen van het optreden van mensen, organisaties, diensten en autoriteiten,
als wij beschikken over maatstaven die aangeven wat van iedereen mag worden
verwacht. Het rapport is goed opgebouwd en laat ook zien hoe naast het algehele
stelsel van persoonsbeveiliging een bijzonder stelsel werkt. Men legt uit
en licht ook toe hoe dit in elkaar zit. De commissie maakt duidelijk dat de
personen die onder dat bijzondere stelsel vallen, niet automatisch recht hebben
op persoonsbeveiliging. Het is goed om dat element te noemen. Ook voor die
personen geldt dat er sprake moet zijn van concrete bedreigingen aan hun adres
voordat zij voor die beveiliging in aanmerking komen. Bij de beoordeling van
de bevindingen van de commissie moeten wij mijns inziens twee vragen onderscheiden.
Kunnen de ministers in hun beantwoording nog eens op dat wezenlijke verschil
ingaan? Het gaat ten eerste om de vraag hoe het bestaande stelsel heeft gefunctioneerd.
Het vertoont manco's en tekortkomingen die door de moord op Pim Fortuyn schrijnend
duidelijk zijn geworden. Dit is schrijnend. Ten tweede gaat het om de vraag
wat er binnen dit stelstel fout is gegaan. Dit is natuurlijk een heel andere
vraag.Wat is er binnen dit stelsel vatbaar voor kritiek gebleken te zijn in
dit geval? De commissie constateert vier zwakke punten, waaronder gebrek aan
duidelijke criteria, onduidelijke definities en de onbestemde verhouding tussen
de ministers van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en van Justitie
aan de ene kant en de plaatselijke politieoverheden aan de andere kant. Verder
constateert zij dat de verhoudingen tussen de nationale diensten als het KLPD
en de Binnenlandse Veiligheidsdienst, zoals ik die nog steeds noem, en de
regionale korpsen inzake de uitwisseling van informatie niet goed zijn geregeld.
Ik denk dat het eveneens belangrijk is als de ministers in dit debat grondig
op elk van deze punten ingaan, omdat ze natuurlijk heel veel te maken hebben
met de verdere waardering van de loop der gebeurtenissen. De commissie-Van den Haak heeft de incidenten die hebben plaatsgevonden
vanaf 20 augustus 2001 tot en met 6 mei 2002, systematisch in beeld gebracht.
Ik heb wel een vraag naar aanleiding van een bericht in het Algemeen Dagblad
van vanochtend. Leefbaar Rotterdam zegt te beschikken over dreig- en hatemail
aan het adres van Pim Fortuyn die de commissie nooit heeft opgevraagd. Hoe
compleet en volledig heeft de commissie haar werk gedaan? Hierover heeft de
heer Herben ook al een aantal opmerkingen gemaakt. Is het mogelijk om op dit
punt opheldering te geven?De commissie concludeert dat zowel de genoemde incidenten als de context
waarin die zich afspeelden, op zichzelf al voldoende reden waren om de heer
Fortuyn in de loop van februari-april 2002 te voorzien van een vorm van persoonsbeveiliging,
afgestemd op deze twee elementen. In de loop van het rapport legt de commissie
uit dat die vorm van beveiliging gericht is op het tegengaan van taartgooien,
opstootjes en dergelijke ernstige incidenten. Tijdens de briefing van afgelopen
woensdagochtend kregen de leden van de commissie voor Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties te horen dat de overheid de beveiliging ook had kunnen
uitbesteden aan een particulier beveiligingsbedrijf. Dit was nieuw voor mij.Ik ben het overigens zeer eens met collega Halsema dat het in dit debat
weinig productief is om te speculeren op het bestaan van grote of kleine kansen
dat uiteindelijk dit noodlottige feit zich op 6 mei had voltrokken. Het is
ook niet verstandig geweest van de commissie-Van den Haak dat zij op dat punt
speculaties heeft geuit. Dat is iets anders dan het onderzoeken en op een
rij zetten van de feiten.De commissie-Van den Haak stelt dat de regeling van 1999 ruimte laat om
naast het bestaan van een concrete bedreiging ook andere belangen, zoals morele
integriteit, een rol te laten spelen bij de toewijzing van beveiliging. In
hun eerder genoemde reactie, de brief van dinsdagavond, bestrijden de ministers
deze uitleg. Wij vragen hen om in dit debat punt voor punt duidelijk te maken
waarom zij een andere mening zijn toegedaan. De argumenten in hun brief zien
er op het eerste gezicht overtuigend uit, zeg ik er maar bij. Binnen het bestaande
systeem staan concrete bedreigingen immers centraal. In het rapport van de
commissie-Van den Haak – ik verwijs gemakshalve naar de citaten uit
het gesprek met de heer Docters van Leeuwen – wordt echter duidelijk
gemaakt dat de BVD in bijzondere gevallen wel besloot, de criteria ruimhartig
toe te passen. Het is belangrijk om te bekijken of de benadering die de regering
op dit punt ontwikkelt, in alle opzichten een houdbare benadering is. Dat
is in dit debat voor ons een belangrijke kwestie.Dat deze beveiliging van de heer Fortuyn er niet is gekomen, wijdt de
commissie aan twee kwesties: de weinig coöperatieve houding van Pim Fortuyn
zelf en de gebrekkige organisatie van de overheid inzake de beveiliging van
personen. De commissie maakt duidelijk – zij heeft dat gisteren nog
gedaan in de briefing, waarnaar ik al verwees – waar in haar ogen de
schoen wringt. Als het op beveiliging aan kwam, was Pim Fortuyn een vat vol
tegenstrijdigheden. Politiekorpsen handelden zelf redelijk adequaat bij de
verschillende incidenten. De heer Herben heeft ook terecht de politiemensen
op straat geprezen voor de situaties waarin zij de heer Fortuyn bijstonden.
Echter, de uitwisseling van informatie – dat is vitaal in dit debat –
bleef in een aantal gevallen achterwege.Dat BVD was volgens de commissie laks in het maken van een bedreigingsanalyse;
de BVD maakte ook geen echte analyse en volstond met een check op aanwezige
informatie. Ik heb geprobeerd vast te stellen of hier nu sprake is van een
essentiële tegenstelling dan wel of het ook een kwestie is van hoe wij
de dingen definiëren en benoemen. Dat is immers een zaak die in dit debat
tot klaarheid moet worden gebracht. Is de tegenstelling tussen enerzijds de
check op informatie en anderzijds het maken van een bedreigingsanalyse schijn
of werkelijkheid? Ik had hierbij voor mijzelf het beeld van drie, vier professionals
op het terrein van meteorologie die de hele dag kijken naar satellietopnamen
van de bewegingen in de dampkring en die ook beeldschermen hebben waarop zij
zien hoe het weer zich van minuut tot minuut ontwikkelt. Als je aan die mensen
zou vragen wanneer het gaat ijzelen en het dus gevaarlijk wordt
op straat, dan kunnen zij waarschijnlijk binnen een uur of binnen twee uur
zeggen dat het rond middernacht gaat ijzelen boven de as Zaandam-Meppel. Welnu,
praten wij over zoiets of praten wij over heel iets anders? Ik zou het heel
goed vinden als de minister in een duidelijk beeld kan laten zien wat hier
nu precies speelt, want het is wel een kwestie waar iedereen in deze Kamer,
ook mijn fractie, grote zorgen bij heeft; die zorgen zijn hier ook verwoord.De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties was, zo laat
het rapport zien, op twee fronten actief. Hij bevorderde dat er een gesprek
tot stand kwam tussen de politie Rotterdam en Pim Fortuyn, waarvan hij volgens
de commissie overigens pas na anderhalve maand een terugkoppeling kreeg. Voorts
zette hij de technische evaluatiecommissie aan het werk om de veiligheidssituatie
van Fortuyn grondig te laten bekijken. In dit debat treedt mijns inzien een
aantal keren het misverstand op dat de minister opdracht heeft gegeven aan
de BVD om zaken uit te zoeken. Dat is echter niet het geval. Het was eigenlijk
minder diepgaand maar ook weer veel beter. De technische evaluatiecommissie
bestond uit vertegenwoordigers van de BVD, het Korps Landelijke Politiediensten,
de Militaire inlichtingen- en veiligheidsdienst en het ministerie van Justitie.
Er zat daar dus veel meer expertise aan tafel dan misschien blijkt uit de
eenvoudige samenvatting van het rapport op dit onderdeel, te weten de opdracht
aan de BVD.De commissie-Van den Haak vindt dat de minister te afwachtend is geweest
bij de check op het resultaat van zijn interventie. Ik wil graag weten van
de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties of hij kan aangeven
of er nu wel of niet mondeling een terugmelding heeft plaatsgevonden aan de
minister van BZK naar aanleiding van zijn interventies. Vindt de minister
van BZK dat er sprake was van een adequate terugmelding?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Terecht zegt de heer Van Heemst dat in de TEC meer mensen aan tafel zitten
dan alleen de BVD en dat de opdracht daar is gelegd. Echter, hij is het toch
ook wel eens met de analyse en de schets die commissie ervan geeft hoe zo'n
proces gaat: het begint bij eventueel een dreigingsanalyse van de BVD die
via de TEC bij de GED en aldus bij de top van de departementen komt. Het komt
dan uiteindelijk wel weer bij diezelfde club mensen terecht, maar dat is allemaal
op basis van wat de BVD heeft verricht.De heer Van Heemst (PvdA):Daar ben ik het helemaal mee eens. Alleen, in het debat sloop misschien
onbedoeld het misverstand in dat het steeds ging om directe communicatie tussen
de minister en de BVD, terwijl het natuurlijk allemaal liep via de technische
evaluatiecommissie, die veel breder van samenstelling was en waar dus ook
een veelzijdiger expertise aan tafel zat.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Bij de correctie die u aanbracht ter zake van de rol van de technische
evaluatiecommissie, zei u ook dat dit het beter maakte, maar eigenlijk ook
nog erger. Het "beter" legde u uit: er is meer expertise aanwezig. Maar waarom
maakte dit het nu erger?De heer Van Heemst (PvdA):Erger in die zin dat er een schakel tussen zat. Immers, "direct contact
hebben met de BVD" lijkt erop alsof de minister zelf heel direct met de BVD
over die vragen communiceerde, maar er zat altijd een schakel tussen. De ervaring
leert dat naarmate er meer schakels tussen zitten, het vaak lastig is om heel
direct de informatie teruggespeeld te krijgen, in dit geval de informatie
waar je als minister om gevraagd hebt.Mevrouw Halsema (GroenLinks):Ik verwachtte dat u zou zeggen dat men, ongeacht de hoeveelheid mensen
met specialistische kennis, niet in staat is geweest om een dreigingsanalyse
te maken of adequate maatregelen te nemen. Dat zou ik namelijk een logische
constatering vinden en dan is vervolgens de ministeriële verantwoordelijkheid
in het geding.De heer Van Heemst (PvdA):Dat had ik al gezegd. Ik heb aangegeven dat, volgens de commissie-Van
den Haak, de BVD laks was met het maken van een beveiligingsanalyse en geen
echte analyse heeft gemaakt, maar heeft volstaan met een check op aanwezige
informatie. Dit is een vitaal punt om in dit debat op te helderen.De heer Verhagen (CDA):Of er wel of niet een organisatie, een schakel of een niveau tussen zit,
laat toch onverlet dat je een antwoord op een vraag moet krijgen?De heer Van Heemst (PvdA):Dat ben ik helemaal met de heer Verhagen eens.De heer Verhagen (CDA):Los van het feit of de TEC daartussen zit, dient de minister dus een risico-
of dreigingsanalyse te krijgen, wanneer hij die vraagt?De heer Van Heemst (PvdA):Die hoort er dan te komen.De heer Verhagen (CDA):En dan hoor je toch ook zelf te weten of je een antwoord krijgt?De heer Van Heemst (PvdA):Ja, daarover hebben wij een groot aantal vragen gesteld aan de twee betrokken
ministers.De heer Verhagen (CDA):Het is dus geen excuus dat er een TEC tussen zit?De heer Van Heemst (PvdA):Nee, dergelijke excuses bestaan absoluut niet. Het is nu echter wel zaak
om nauwkeurig te weten hoe de zaken zijn gelopen, want alleen op basis van
die door hoor en wederhoor verkregen informatie kan in dit debat uiteindelijk
een conclusie worden getrokken.De heer Herben (LPF):Terecht vraagt de heer Van Heemst of er een mondelinge mededeling is gedaan.
Vindt hij het gebruikelijk voor een ministerie om een grondige dreigingsanalyse
mondeling en niet schriftelijk af te doen? Met andere woorden, is hij het
met de commissie-Van den Haak eens dat er geen grondige analyse heeft plaatsgevonden
en de minister dus de Kamer en het publiek onjuist heeft voorgelicht?De heer Van Heemst (PvdA):Ja, de conclusies van de commissie-Van den Haak zijn mijn uitgangspunt
voor dit debat; dat behelst ook de twee punten die de heer Herben nu aan mij
voorlegt. Een debat moet echter wel verlopen volgens het principe van hoor
en wederhoor. Ik heb in de brief van de twee ministers een aantal tegenwerpingen
gelezen; zij hebben gezegd in dit debat op een aantal van die
punten nader in te gaan. Ik vind het dus van wezenlijk belang dat de Kamer
met name op deze twee punten een duidelijke conclusie kan trekken.De heer Herben (LPF):De heer Van Heemst bevestigt dus dat de minister politiek verantwoordelijk
is voor het tekortschieten van de BVD en het achterwege blijven van de dreigingsanalyse?De heer Van Heemst (PvdA):Als vandaag vast komt te staan dat de BVD te laks is geweest ...De heer Herben (LPF):Dat staat al in het rapport.De heer Van Heemst (PvdA):Ja, maar wij voeren een debat. Als dus vandaag komt vast te staan dat
de BVD te langzaam heeft gewerkt, moeten wij concluderen dat een ambtelijke
dienst verkeerd werk heeft geleverd; de minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties is daarvoor dan verantwoordelijk.De heer Herben (LPF):Dat is duidelijk.De heer De Wit (SP):Als de minister om een dreigingsanalyse vraagt en een antwoord van drie
woorden krijgt, "geen concrete bedreiging", ligt het dan niet op zijn weg
om na te vragen waar dit antwoord vandaan komt, waar de gevraagde dreigingsanalyse
blijft en welke mensen welke visie geven?De heer Van Heemst (PvdA):Dat hangt ook af van het antwoord dat de twee ministers geven op mijn
vragen. In hun brief zeggen zij dat dit een vrij gebruikelijke gang van zaken
is binnen de BVD en de voorzieningen bij Binnenlandse Zaken. Ik wil graag
weten hoe dat precies zit.De heer De Wit (SP):Maar had het niet voor de hand gelegen, nu oordelend over hetgeen de minister
toen had moeten doen, dat de minister zelf meer initiatieven had genomen om
over die dreiging meer gegevens te krijgen, vooral gelet op de incidenten
die al hadden plaatsgevonden en op het feit dat de heer Fortuyn op enig moment
als bijzonder persoon werd aangemerkt?De heer Van Heemst (PvdA):U loopt vooruit op het antwoord van de ministers. Ik begrijp uw vraag.
Maar de vraag of het niet voor de hand had gelegen om meer te doen dan is
gedaan volgens de commissie-Van den Haak kun je pas stellen, als je van de
ministers hoort wat te doen gebruikelijk was en ook – dat geef ik u
graag toe – wat te doen gebruikelijk was in dergelijke zeer unieke situaties.De heer De Wit (SP):Maar juist omdat het een zeer unieke situatie was, vraag ik u of u niet
zelf vindt dat de minister meer had moeten doen in die situatie, gelet op
alles wat er is gebeurd?De heer Van Heemst (PvdA):Dan moet je eerst van deze ministers horen wat de gang van zaken is binnen
het departement in dergelijke situaties. Pas als dat is toegelicht, kunnen
wij zulke vragen in de tweede termijn van een conclusie voorzien. Ik vind
het voorbarig om nu al een positie in te nemen en een opvatting te hebben
over wat er misschien nog meer had moeten gebeuren. Ik vind dat de commissie-Van
den Haak op dit punt vrij hard is en ik neem de opvattingen van deze commissie
als uitgangspunt voor dit debat. Dat lijkt mij een duidelijke stellingname.De commissie-Van den Haak vindt dat de beweringen die de minister die
de BZK heeft gedaan op de persconferentie die op de avond van de moord werd
gehouden, namelijk dat er geen reden was om te spreken van concrete bedreigingen,
niet door het onderzoek worden gestaafd. Op dit punt bevat de brief van de
ministers Remkes en Donner een weerwoord. Kunnen de ministers hun argumenten
verduidelijken en waar nodig nader onderbouwen? Er is natuurlijk terecht door
alle fracties aandacht gevraagd voor die persconferentie op 6 mei.Ik voeg hier nog enkele punten aan toe. Waarom reageert met name de minister
van BZK zo verbeten op de kritiek die de BVD in het rapport krijgt? De commissie-Van
den Haak sprak daar bij monde van de heer Fijnaut bij de briefing haar verwondering
over uit. Hij maakte ons duidelijk dat het rapport niets pretendeert te zeggen
over de BVD in het algemeen, maar dat het alleen gaat over de kwaliteit van
deze twee concrete zaken. Blijft de minister van BZK bij de opmerkingen in
de brief of neemt hij daarvan inmiddels afstand? Zijn reactie in de uitzending
van Den Haag Vandaag heeft niet veel duidelijkheid geschapen. Heeft de BVD
het werk binnen de bestaande regels nu wel of niet goed gedaan? Beoordelen
de ministers en de commissie-Van den Haak het werk van de BVD met dezelfde
maatstaf? Als dat niet zo is, moet het verschil tussen de maatstaven worden
verduidelijkt.Ik begrijp ook niet dat van de beschouwingen die de ministers schriftelijk
hebben gegeven, niets is terug te vinden in het rapport van commissie-Van
den Haak. Die commissie heeft heel lang onderzoek gedaan. Zij heeft meer dan
100 mensen gesproken en oneindig veel archiefmateriaal bekeken en geanalyseerd.
Dan zou er toch iets van het verweer in de brief die de ministers dinsdagavond
naar de Kamer hebben gestuurd, terug te zien moeten zijn in het rapport van
de commissie?De minister van Justitie heeft volgens commissie-Van den Haak geen actieve
rol gespeeld in de kwestie Fortuyn. Welke verklaring is daarvoor te geven?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Voorzitter. Ik besef heel goed dat dit voor zowel de familie van de heer
Fortuyn als de LPF-fractie een moeilijk en met emoties beladen debat is.Mijn fractie heeft waardering voor het rapport van de commissie-Van den
Haak. Het was een langdurig onderzoek. Ik heb daar begrip voor. Ik ben het
ermee eens dat, zoals in het rapport staat, niemand gebaat zou zijn bij een
onderzoek waarvan de uitkomsten discutabel zijn.Het is nu mogelijk om conclusies te trekken, dat kon in mei jongstleden
niet. Wij kunnen wellicht niet op alle fronten al conclusies trekken, omdat
wij nog moeten spreken over de aanbevelingen. Wij weten nu echter wel dat
er nogal wat beeld- en mythevorming heeft plaatsgevonden. Ik denk aan de berichten
over het afluisteren van de heer Fortuyn door de BVD en dat hij aan het eind
van leven overspoeld zou zijn met dreigpost. Ik doel ook op de berichten dat
er bij Leefbaar Rotterdam een hoeveelheid dreigpost zou zijn, die zou zijn
overhandigd aan de politie van Rotterdam. De commissie stelt
vast dat dit niet geloofwaardig is, omdat er niets van is terug te vinden.De heer Herben (LPF):Dat komt ook door de beperkte wijze waarop de commissie haar opdracht
heeft geïnterpreteerd. Zij heeft uitsluitend in de persoonlijke computer
van de heer Fortuyn gekeken en niet in die van het partijbureau. Het is dus
geen mythe.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik heb het wel een mythe genoemd, omdat ik uit rapport van de commissie
heb begrepen dat er eerder berichten waren dat met name Leefbaar Rotterdam
over veel dreigpost zou beschikken en dat die al aan de politie van Rotterdam
zou zijn overhandigd. De commissie zegt dat daarvan niets is gebleken en dat
er geen spoor van is terug te vinden. Zij noemt dat dus niet geloofwaardig.
De heer Herben heeft gevraagd waarom de commissie de e-mail van de LPF en
Leefbaar Rotterdam niet heeft doorgenomen. Welnu, waar zijn fractie al in
mei conclusies had getrokken en vond dat het veel te lang duurde, meen ik
dat dit niet had bijgedragen aan de snelheid die juist die fractie zo graag
had gezien. Verder heb ik begrepen dat een en ander voor de conclusies van
de commissie niet doorslaggevend is geweest. Wat betreft degenen die aangegeven
hebben te beschikken over veel e-mail is, zo maak ik uit het rapport van de
commissie op, niets concreets gebleken.De heer Herben (LPF):Ik wil alleen gemarkeerd hebben dat mensen uit mijn partij die informatie
hebben aangeboden. Het gaat mij nu om de begripsdefinitie. Als in de media
gesteld wordt dat de heer Fortuyn is afgeluisterd, beperkt de commissie zich
tot het tot drie maal toe vaststellen dat de BVD niet heeft afgeluisterd.
In mondelinge gesprekken heeft de commissie mij ook niet de garantie kunnen
verstrekken dat hij niet door een andere instantie is afgeluisterd. Wij weten
allemaal hoe in Nederland de politie-instanties langs elkaar heen werken.
Daarnaast wijs ik op de mogelijkheid van het afluisteren door particuliere
of buitenlandse organisaties. Op grond van dit alles kun je mijns inziens
niet concluderen dat Pim Fortuyn niet zou zijn afgeluisterd en dat ook dit
een mythe zou zijn. Er staat alleen vast dat er niet door de BVD is afgeluisterd.
U hecht aan zuiverheid, dus daarom zeg ik u dit.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Dat blijf ik ook doen, maar weest u dan ook terecht in de weergave van
mijn woorden. Ik heb hier gezegd dat een van de mythes in de beeldvorming
die nu weggenomen zijn, is dat Pim Fortuyn door de BVD zou zijn afgeluisterd.
Ik heb dit dus niet in bredere zin besproken. Overigens moeten wij wel voorkomen
nieuwe verhalen de wereld in te helpen waar geen directe bewijzen of aanwijzingen
voor bestaan. Zonder te gemakkelijk te willen zeggen dat het boek nu dicht
kan, moeten wij ook niet blijven roepen dat de onderste steen op dit en dat
punt niet boven is gekomen als er geen directe aanwijzingen zijn anders dan
die welke in dit rapport naar voren zijn gekomen. Er is een gedegen onderzoek
gedaan. Als voorbeeld refereer ik aan de zogeheten bedreiging van Fortuyn
door Marokkanen, die uiteindelijk door een aanhanger van Fortuyn bleek te
zijn gedaan. Dat soort beelden zijn met dit rapport goed op de plaats gezet
en wat mij betreft ook de wereld uit.Voorzitter. Verder hebben wij scherper zicht gekregen op de houding en
de acties van de heer Fortuyn zelf, Leefbaar Nederland, de LPF en Leefbaar
Rotterdam met betrekking tot de beveiliging en de veiligheid van de heer Fortuyn.
Ik verwijs naar woorden zoals "Fortuyn zelf weinig coöperatief, gekenmerkt
door tegenspraak", met de conclusie dat Fortuyn een doeltreffende aanpak van
zijn veiligheidsprobleem verhinderde. Waar het gaat om de LPF staat er: geen
coherent en professioneel beveiligingsbeleid rond de eigen lijsttrekker. Met
betrekking tot Leefbaar Rotterdam wordt zelfs de kwalificatie "geheel afzijdig"
gebruikt. Deze elementen heb ik wel gemist in de analyse van de heer Herben
waar hij zei dat iedereen wist dat Pim Fortuyn gevaar liep. Deze conclusies
van de commissie vind ik relevante factoren, ook in de beoordeling van het
optreden van andere diensten en de daarvoor politiek verantwoordelijken.Over de onderscheiden verantwoordelijkheden van diverse instanties kraakt
de commissie wel stevige noten. Politiekorpsen geven relevante informatie
niet door aan onder meer de BVD. De BVD heeft twee keer geen echte dreigingsanalyse
gemaakt ondanks het verzoek van de TEC, en heeft mondeling gerapporteerd.
Het KLPD: geen dreigingsanalyse, geen diepgaand onderzoek, maar slechts een
korte check op informatie. De TEC: geen kritische discussie over de adviezen
van BVD en KLPD. De Grote evaluatiedriehoek: niet de nodige leiding gegeven
aan de besluitvorming omtrent de veiligheid en de beveiliging van Pim Fortuyn;
men heeft geen operationele consequenties verbonden aan besluiten en heeft
geen kritische evaluaties gepleegd van de adviezen van de BVD, het KLPD en
de DEC. Dat is niet niets en dat ondersteunt de conclusie dat er sprake is
van een gebrekkige organisatie.En dan de politiek verantwoordelijken. Over de toenmalig minister van
BZK, de heer De Vries, wordt in het rapport geconcludeerd: te afwachtend met
betrekking tot het resultaat van zijn twee interventies richting TEC en GED.
De commissie schrijft dat de minister twee keer voor zichzelf tot het besluit
kwam dat er geen reden was om te spreken van concrete bedreigingen. Ik zou
graag nader willen spreken over dat "voor zichzelf". Had hij dit niet alleen
kunnen vaststellen als er een echte terugkoppeling van een volwaardige dreigingsanalyse
had plaatsgevonden? Daar staat tegenover dat een minister, wanneer hij de
reactie krijgt dat er geen concrete dreiging is, daarvan uit moet kunnen gaan.
Er past een kanttekening bij de verklaring van 6 mei. De toenmalige minister
zei toen met zoveel woorden dat er geen zichtbare dreiging was, waarbij hij
naar de dreigingsanalyse verwees. Hij zei letterlijk: "Zodra zich nieuwe feiten
voordeden in de tijd daarna" – 20 maart – "is telkens opnieuw
een dreigingsanalyse uitgevoerd." Dat gaat nogal ver, zeker gelet op de wetenschap
van nu over wat er niet is gebeurd. "Telkens opnieuw" is toch iets anders
dan twee keer een opdracht geven en het te afwachtend zijn bij het vragen
wat er uit is gekomen. Op dit punt liggen er dus nog wel wat vragen.De heer Teeven (Leefbaar Nederland):Ik ben blij dat u een gedeelte van mijn analyse onderschrijft. Is het
nu niet het moment om aan de minister van Binnenlandse Zaken
te vragen wat er concreet aan de vorige minister van Binnenlandse Zaken terug
is gerapporteerd?De heer Rouvoet (ChristenUnie):Ik zei ook dat er nog wel wat vragen liggen. Ik wil graag eerst meer helderheid
over het mechanisme. Ik vraag dat uiteraard aan degenen die nu verantwoordelijkheid
dragen. Ik wil op dat punt meer toelichting dan in de brief staat om in tweede
termijn een conclusie op dit kernpunt te kunnen trekken.De heer Teeven (Leefbaar Nederland):Deelt u mijn mening dat dit afhangt van het antwoord van de regering?
Wij moeten weten wat er is teruggerapporteerd voordat wij verder kunnen gaan
met het trekken van conclusies.De heer Rouvoet (ChristenUnie):Dat is precies wat ik gezegd heb. Het lijkt mij dat wij niet opschieten
als u iedere keer dat u mij iets goeds hoort zeggen, naar voren komt om te
vragen of ik hetzelfde bedoel. Als ik hetzelfde zeg als u, dan bedoelen wij
hetzelfde. Wij zijn samen benieuwd naar het antwoord van de minister op dit
punt en dan kunnen wij beiden vanmiddag een conclusie trekken. Op voorhand
is overigens niet duidelijk dat dit dezelfde conclusie is.Een belangrijke conclusie van de commissie is dat de heer Fortuyn vanaf
februari/april een vorm van persoonsbeveiliging had moeten krijgen. In dit
verband zijn ook de opmerkingen van de commissie van belang over de vraag
of beveiliging de moordaanslag had kunnen voorkomen. In de samenvatting wordt
in dit verband het woord "illusie" gebruikt. Dat woordgebruik is veelzeggend
en daarmee wordt onderstreept dat de conclusies die al in mei in kringen van
de LPF werden getrokken – ik refereer aan het AO dat wij toen hebben
gehad – niet onderbouwd en dus prematuur waren. Op dat moment waren
zij politiek ook niet verantwoord. Ik zeg dit omdat dit van belang is voor
de manier waarop wij in de Kamer debatteren over zware verantwoordelijkheden
van bewindspersonen.De aanbevelingen van de commissie worden door het kabinet grotendeels
overgenomen. Ik deel niet de diepe teleurstelling van mevrouw Halsema. Het
leek mij niet dat de bewindslieden zich helemaal afsloten van het commentaar
van buiten. Zo heb ik mevrouw Halsema althans begrepen, maar dat kan een misverstand
zijn. Integendeel, veel aanbevelingen worden wel degelijk overgenomen. Het
is goed dat het stelsel van persoonsbeveiliging wordt hervormd. Dit moet worden
geïntegreerd, geprofessionaliseerd en gemoderniseerd en er moet een landelijke
coördinator worden aangesteld. Dit alles is terecht grotendeels al in
gang gezet.Het kabinet weerspreekt op een aantal punten de stevige kritiek op de
BVD/AIVD. Er zou wel zijn vastgesteld dat er geen aanwijzingen zijn voor een
concrete dreiging. Daar kon de minister van BZK op vertrouwen al was het proces
niet gedocumenteerd en geprotocolleerd, zo vat ik het maar even samen. Ik
heb meer informatie van de regering nodig, wil zij mij ervan overtuigen dat
dit afdoende was. Ik verneem graag hoe die procedures horen te verlopen en
hoe zij werkelijk zijn verlopen. Kon op die manier vastgesteld worden dat
er geen aanwijzingen waren voor een concrete dreiging?Ik ben het wel eens met de constatering inzake de huidige wettelijke taken
van de BVD/AIVD. De inlichtingentaak is slechts dreigingsgericht en niet risicogericht.
Niet iedere dreiging rechtvaardigt meteen de inzet van de BVD/AIVD, maar dit
moet passen in de wettelijke taakomschrijving van die dienst. De regering
zegt ook: als een risicobenadering zou zijn gekozen, was het denkbaar geweest
dat een vorm van persoonsbeveiliging zou zijn aangeboden. Zo heb ik de reactie
op die centrale conclusie van de commissie-Van den Haak gelezen. Dat staat
nog even los van de vraag of dat aanbod van beveiliging vervolgens ook aanvaard
zou zijn. Ik wijs op het gesprek met de politie in Rotterdam op 15 april jongstleden.
Dat is echter speculatief. Maar als een vorm van risicobenadering zou zijn
gekozen, dan – zo lees ik de reactie van de regering – zou het
denkbaar zijn geweest dat ... Het staat dus niet vast, het zou denkbaar zijn
geweest. Kunnen de ministers aangeven of ik dat juist heb geïnterpreteerd?Ik ben toe aan mijn voorlopige conclusies. Wij moeten niet met de kennis
van nu of vanuit mogelijk gewenste wijzigingen in bijvoorbeeld wettelijke
taken en bevoegdheden oordelen over het functioneren en over de uitoefening
van verantwoordelijkheden en bevoegdheden. Als het gaat om bedreiginggericht
of risicogericht, kan men misschien vinden dat het risicogericht moet zijn,
maar dan zou men niet vanuit die premisse moeten kijken naar wat toen gebeurd
is. Ik ben echter nog niet toe aan het maken van een keuze op dit punt, ik
zou daar nog iets langer over willen nadenken. Het lijkt mij niet juist om
vanuit die premisse te kijken. Daarmee zouden wij alle diensten onrecht doen.
Dat zou ook in strijd zijn met heel belangrijke principes in onze parlementaire
democratie, hoe wij elkaar dan ook controleren op die uitoefening van verantwoordelijkheden.Er is kritiek geleverd op de houding van de heer Fortuyn zelf en de houding
van de LPF. Die houding wordt genoemd als een van de twee oorzaken dat er
geen beveiliging is gekomen. Die kritiek is relevant, maar doet tegelijkertijd
niet af aan het feit dat de gebrekkige organisatie van de overheid ten aanzien
van beveiliging van personen door de commissie als een zelfstandige oorzaak
wordt genoemd. Het is derhalve goed dat er aanbevelingen zijn gedaan om die
organisatie te verbeteren. Wij zullen daar op een later moment nader over
moeten spreken.De verantwoordelijkheid voor de gang van zaken in dit geval is een tweede
punt. Kon de minister van BZK op 6 mei zeggen wat hij gezegd heeft? Ik heb
daar mijn vragen over geformuleerd. Wij zullen daar later op terug moeten
komen. Ik hoor voorts graag nog een nadere opheldering over een aantal zaken,
zoals het niet maken van een dreigingsanalyse in de letterlijke betekenis
van het woord, het niet documenteren en protocolleren door de BVD, etc., etc.Een kernvraag is inderdaad of het kabinet de conclusie dat Pim Fortuyn
een vorm van beveiliging had moeten krijgen, onderschrijft. Ik heb zojuist
al aangegeven hoe ik de brief van de regering op dat punt heb verstaan. Er
zal vandaag op dat punt een conclusie moeten worden getrokken. De stelling
van de regering dat als voor een risicobenadering zou zijn gekozen, er dan
mogelijk beveiliging zou zijn gekomen, lijkt wel voorbij te gaan aan
het feit dat ook in het bijzondere stelsel van persoonsbeveiliging–
zie de circulaire van 1999 – weliswaar in beginsel sprake moet zijn
van een concrete bedreiging, maar "dat hier met bedreiging niet louter wordt
gedoeld op aantasting van de fysieke veiligheid maar ook rekening kan worden
gehouden met het functioneren in de Nederlandse democratische verhoudingen".
Dat laatste is een citaat uit het rapport van de commissie. Ik hoor daar graag
een expliciete reactie van de minister van Binnenlandse Zaken op. Concrete
dreiging wordt hiermee immers in een iets breder verband geplaatst dan het
algemene stelsel van beveiliging.Ik voel er niet veel voor om in dit hoofdlijnendebat vergaande beslissingen
te nemen over het kader van wettelijke bevoegdheden van bijvoorbeeld de AIVD,
over de vraag of er risicogericht gewerkt moet worden en over "protective
intelligence". Dat raakt, wat mij betreft, aan zeer principiële rechtstatelijke
principes en zou ook nogal wat consequenties hebben, ook voor het klimaat
in ons land. Daarin is helaas het afgelopen jaar al veel veranderd, en niet
ten goede!De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 12.47 uur tot 13.35 uur geschorst.De voorzitter:De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20022003-2721-2743.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl