Debat over het proces van staatkundige vernieuwing van het Koninkrijk (31568)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-02 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2008-2009, pag. 1454-1501

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

03-06-2009

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2008-2009

nr. 32, pagina 1454-1501

19-05-2009

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 31568Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Advocatenwet en de Wet op het notarisambt in verband met het verruimen van de mogelijkheden tot het spoedshalve tuchtrechtelijk optreden tegen advocaten en notarissen (31385)Pagina 1454-1454
Herdenking van de heer van BovenPagina 1453-1454
Behandeling van de Raming der voor de Eerste Kamer in 2010 benodigde uitgaven, evenals aanwijzing en raming van de ontvangsten (EK 2008-2009, 0LXXX)Pagina 1454-1454
Debat over het proces van staatkundige vernieuwing van het Koninkrijk (31568)Pagina 1454-1501
Noot 1 (zie blz. 1454): Rapport van de commissie tot onderzoek van de geloofsbrief van de heer G. BenedictusPagina 1503-1503
Lijst van besluiten (dinsdag 19 mei 2009)Pagina 1501-1501
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 19 mei 2009)Pagina 1501-1502
Beëdiging van de heer G. BenedictusPagina 1454-1454
Presentie en opening (dinsdag 19 mei 2009)Pagina 1453-1453

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 215 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is het debat over het proces van
staatkundige vernieuwing van het Koninkrijk (31568).De voorzitter:Ik heet de minister van Justitie en de staatssecretaris van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties van harte welkom. Ik verwelkom ook de heer Comenencia,
de gevolmachtigde minister van de Nederlandse Antillen, die op de tribune
zit.De heer Van Kappen (VVD):Voordat ik aan mijn eigenlijke bijdrage aan dit debat begin, wil ik de
minister en de staatssecretaris feliciteren met de uitslag van het referendum
op Curaçao. Als een meerderheid van de eilandbevolking het akkoord
over de schuldsanering en de nieuwe staatkundige verhoudingen had afgewezen,
was de situatie wel erg complex en onoverzichtelijk geworden. Dan hadden niet
alleen de staatssecretaris en de minister, maar ook het gehele kabinet er
een extra uitdaging bij gekregen. Los daarvan had dit debat dan een totaal
andere lading gekregen. Een probleem is wel dat de ja-stemmers slechts een
nipte overwinning hebben behaald. Mijn fractie is er dan ook niet gerust op
dat we nu echt in rustiger vaarwater zijn gekomen. Het is nog steeds alle
hens aan dek als we zonder al te veel zeeschade de veilige haven willen halen.Met deze nautische term leg ik de verbinding naar admiraal Van Walbeeck,
die in het jaar 1634 de overgave accepteerde van de laatste 30 Spanjaarden
op Curaçao. Van Walbeek had hiermee voldaan aan de opdracht van de Heren XIX van de West-Indische Compagnie om een uitvalsbasis
voor de kaapvaart en handel in het Caribische gebied te vestigen. Het was
het begin van de permanente Nederlandse aanwezigheid in het Caribische gebied,
die tot op de dag van vandaag voortduurt. Ik denk niet dat admiraal Van Walbeeck
zich in zijn stoutste dromen had kunnen voorstellen dat wij hier, 375 jaar
later, in deze van historie doordrenkte zaal een debat zouden voeren over
de herstructurering van ons Koninkrijk, waar ook Curaçao nog steeds
deel van uitmaakt.Voorzitter, maakt u zich geen zorgen. Ik zal mijn spreektijd niet gebruiken
om een geschiedkundig betoog te houden. De reden dat ik dit historische feit
memoreer, is dat hier de oorsprong ligt van de lotsverbondenheid tussen het
Europese en het Caribische deel van ons Koninkrijk. Het is een historische
gebeurtenis die tot op de dag van vandaag doorwerkt in ons staatsbestel. Was
de lotsverbondenheid tussen de delen van het Koninkrijk in oorsprong niet
het resultaat van een bewuste en vrije keuze, nu is dat wezenlijk anders.
De huidige bewoners van de eilanden hebben er immers in alle vrijheid voor
gekozen om deel te blijven uitmaken van het Koninkrijk. Voor mijn fractie
is deze vrije keus een belangrijk gegeven omdat wij er grote waarde aan hechten
dat mensen in alle vrijheid over hun eigen lot kunnen beschikken en zo veel
mogelijk in staat worden gesteld om hun eigen leefomgeving in te richten.
Wij aanvaarden dan ook zowel de keus van de BES-eilanden om te integreren
in het Nederlandse staatsbestel als de keus van Curaçao en Sint Maarten
om als autonome landen deel te blijven uitmaken van het Koninkrijk.Wel is het zo dat de Koninkrijksband het enerzijds mogelijk maakt voor
Curaçao en Sint Maarten om vanuit een betrekkelijk veilige positie
inhoud te geven aan hun autonomie, maar dat anderzijds deze band de autonomie
juist beperkt. Dat deze beperking op zijn tijd door alle partners als knellend
zal worden ervaren, staat als een paal boven water, temeer omdat de partners
binnen het Koninkrijk weliswaar gelijkwaardig zijn, maar zeker niet gelijk.
Tussen het Caribische en het Europese deel van het Koninkrijk bestaan niet
alleen grote verschillen in cultuur, maar vooral ook in omvang van de bevolking
en in bestuurskracht. Enig gevoel voor verhoudingen bij alle betrokkenen is
een voorwaarde als we dit proces tot een goed einde willen brengen.Het is en blijft overigens een uiterst moeizaam en complex proces waarin
we ons hebben gestort. Als we met een schone lei hadden kunnen beginnen, staat
het wat ons betreft als een paal boven water dat het Koninkrijk er heel anders
zou hebben uitgezien dan wat ons nu voor ogen staat. Enfin, dat is allemaal
water onder de brug. We kunnen ons beter richten op de taak die voor ons ligt.De gezaghebber van Bonaire omschreef het herstructureringsproces tijdens
ons werkbezoek aan Bonaire in januari van dit jaar met de volgende woorden:
"We schilderen samen een nieuw Hollands meesterwerk." Dat mag zo zijn, maar
dat is best lastig als meerdere schilders tegelijkertijd het penseel vasthouden.
Misschien moeten we het meer zien als een proces waarbij alle partijen op
het schilderdoek van het Koninkrijk ieder zo veel mogelijk hun eigen ruimte
invullen. Of het totaal een meesterwerk wordt, valt nog te bezien; het wordt
in ieder geval een interessant werkstuk en misschien is dat wel de essentie
van ieder meesterwerk. Er is al een enorme hoeveelheid werk verzet, maar we zijn er nog lang
niet. Mijn fractie heeft dan ook nog heel wat vragen over een groot aantal
onderwerpen. Ik zal deze vragen nu niet afvuren op de minister en de staatssecretaris.
De meer gedetailleerde vragen komen wel aan de orde bij de behandeling van
de wetsvoorstellen. Ik wil me nu beperken tot de grote lijnen.Zoals eerder gezegd vindt mijn fractie het belangrijk dat burgers in alle
vrijheid hun lot kunnen bepalen en zo veel mogelijk in staat worden gesteld
om hun eigen leefomgeving in te richten. Wij accepteren dat hierdoor een structuur
ontstaat die uit het oogpunt van bestuurlijke effectiviteit en efficiency
zeker niet de schoonheidsprijs verdient. Waar onze acceptatie ophoudt, is
daar waar de eisen die gelden ten aanzien van goed bestuur, rechtshandhaving
en een degelijke financiële huishouding, in het gedrang komen. Deze eisen
markeren wat ons betreft de grenzen waarbinnen de autonomie van Curaçao
en Sint Maarten vorm moet krijgen. Deze begrenzing van de autonomie is een
directe consequentie van de keus van de eilanden om binnen het Koninkrijk
te blijven en niet te kiezen voor onafhankelijkheid. Terecht heeft de regering
het voldoen aan deze eisen als harde voorwaarden gesteld voor het toekennen
van de status van autonoom land aan Curaçao en Sint Maarten. Wij hopen
dat de regering de rug recht houdt en op deze punten geen verdere concessies
doet. Wij zijn daar echter niet helemaal gerust op, gelet op de concessies
die de regering al heeft gedaan.Bij mijn fractie is in ieder geval geen enkele ruimte om verdere concessies
te doen op deze punten. Argumenten dat wij begrip moeten hebben voor het feit
dat door de geografische ligging van de eilanden de lokale cultuur dichter
ligt bij de Latijns-Amerikaanse dan bij de Europese cultuur, snijden wat ons
betreft absoluut geen hout. Ook argumenten dat wij in het verleden wel vaker
een oogje hebben dichtgeknepen op deze punten en dus ook nu wat souplesse
moeten betonen, zijn bij ons gericht aan het verkeerde adres. Begrip voor
cultuurverschillen en een daarop gebaseerd gedoogbeleid strekken zich wat
ons betreft niet uit tot deze gebieden. Goed bestuur, rechtshandhaving en
een degelijke financiële huishouding vormen het fundament waarop een
rechtvaardige en stabiele samenleving rust. Dat geldt voor alle landen binnen
het Koninkrijk; daar hebben alle burgers van het Koninkrijk recht op.Mevrouw Ten Horn (SP):Collega Van Kappen is er niet gerust op, gelet op de concessies die de
regering al heeft gedaan. Kan hij toelichten op welke concessies hij daarbij
in het bijzonder duidt?De heer Van Kappen (VVD):Dat kan ik doen, maar dan loop ik vooruit op mijn betoog. De concessies
die de regering al gedaan heeft, betreffen: geen gemeenschappelijk openbaar
ministerie – in het verlengde van de beslissing om een gemeenschappelijk
Hof te creëren – en het creëren van drie gescheiden politiekorpsen
in plaats van één geheel korps.Een bijzondere uitdaging, om het maar eens heel mild te formuleren, is
het feit dat de kleinschaligheid van de samenlevingen op de eilanden een complicerende
factor is op vrijwel elk gebied. Dit geldt voor Curaçao, maar in het
bijzonder voor Sint Maarten. Het is maar de vraag of het noodzakelijke systeem
van checks and balances, ondanks een degelijke wettelijke verankering, goed
kan functioneren in een kleinschalige gemeenschap zoals die
van Curaçao en Sint Maarten. De minimaal noodzakelijke omvang van het
bestuursapparaat vereist immers een zekere kritische massa van de bevolking,
waaruit het bestuursapparaat moet worden bemenst maar ook betaald. Als de
minimaal noodzakelijke omvang van het bestuursapparaat in relatie tot de omvang
van de bevolking te groot wordt, ontstaat niet alleen een topzwaar bestuur,
maar ook een structureel financieel probleem. Ten aanzien van Curaçao
twijfelt mijn fractie eraan of er sprake kan zijn van een werkbare en betaalbare
verhouding tussen de omvang van het bestuursapparaat en de omvang van de bevolking.
Ten aanzien van Sint Maarten, met ongeveer 50.000 geregistreerde inwoners,
zijn wij ervan overtuigd dat dit eigenlijk niet kan zonder structurele en
blijvende ondersteuning vanuit Nederland. Wij vragen ons af of de regering
dit aspect heeft meegewogen en hoe straks de verhouding komt te liggen tussen
de omvang van het bestuursapparaat en de omvang van de bevolking op zowel
Curaçao als Sint Maarten. Wanneer is er eigenlijk nog sprake van een
werkbare en betaalbare verhouding? Is daar ooit onderzoek naar verricht? Graag
vernemen wij de visie van de staatssecretaris.Een ander aspect is het probleem van de sociale verwevenheid in kleinschalige
gemeenschappen. Hoe is het mogelijk om bijvoorbeeld een politiekorps op te
bouwen dat kan functioneren zonder dat het personeel wordt blootgesteld aan
allerlei ongezonde vormen van sociale druk? Is het wel mogelijk om voldoende
professionele distantie te houden tussen de politie en de bevolking?Even belangrijk is de vraag of het mogelijk is om voldoende professionele
distantie te bewaren tussen het politieapparaat en het bestuur. Mijn fractie
is van mening dat dit niet mogelijk is en onderschrijft de mening van de auteurs
van het verbeterplan voor de politiekorpsen op de Nederlandse Antillen "Nu
of Nooit" dat de eilanden eigenlijk te klein zijn om elk over een zelfstandig
politiekorps te beschikken en dat eigenlijk gekozen had moeten worden voor één
politiekorps Nederlandse Antillen. Mijn fractie betreurt dat dit advies niet
is opgevolgd en dat gekozen is voor drie afzonderlijke politiekorpsen met
een aantal gemeenschappelijke voorzieningen.Wij hebben begrepen dat het idee van één korps op grote
weerstand stuitte bij de Antilliaanse politie en het Antilliaanse bestuur.
Die weerstand was te verwachten en is waarschijnlijk ingegeven door lokale
politieke en electorale overwegingen. Het argument van Antilliaanse zijde
dat zonder een eigen politiekorps geen sprake is van een volwaardige autonomie,
slaat bij ons niet aan. Wat is "volwaardige autonomie"? Het gaat erom een
optimale vorm van autonomie te realiseren, waarbij de bevolking verzekerd
is van goede rechtshandhaving en behoorlijk bestuur. Mijn fractie betreurt
dan ook de beslissing van de regering om, ongetwijfeld tegen beter weten in,
akkoord te gaan met drie afzonderlijke politiekorpsen. We zouden dan ook graag
van de bewindslieden vernemen wat hun overwegingen zijn geweest bij deze beslissing.Ook hebben wij twijfels over de kwaliteit en de continuïteit van
de toekomstige gemeenschappelijke voorzieningen voor de drie politiekorpsen.
De gekozen constructie voor organisatie, beheer en operationele aansturing
verdient zeker niet de schoonheidsprijs. De potentiële conflictstof over
de inzet van deze gemeenschappelijke voorzieningen zit als het ware ingebouwd
in de gekozen constructie van consensus en overleg. Wie is er nu ultima ratio
de facto verantwoordelijk voor de continuïteit, kwaliteit en de verdeling
van de capaciteit over de drie korpsen? Waarom is er niet gekozen voor een
afzonderlijke korpschef voor de gemeenschappelijke voorzieningen die verantwoording
aflegt aan een gezagscollege bestaande uit vertegenwoordigers van de landsregeringen
van de Antillen en Nederland? Ik hoor graag de visie van de bewindslieden
op dit punt.Is er ook gekeken naar de Franse variant, die er op neerkomt dat de lokale
politiekorpsen op de Franse eilanden zich bezighouden met de normale dagelijkse
politiezorg, maar dat de zware georganiseerde grensoverschrijdende criminaliteit
wordt bestreden door één gezamenlijk centraal geleide politieorganisatie?
Ik krijg graag een antwoord van de bewindslieden op deze vraag.Het voornemen om in een jaarlijks overleg tussen de ministers van Justitie
van de nieuwe landen Curaçao, Sint Maarten en Nederland het beleid
vast te stellen voor de opsporing en vervolging van de zwaardere vormen van
criminaliteit is een prima idee, maar dit lost de problemen in de uitvoering
niet op. Consensus, overleg en het gezamenlijk dragen van verantwoordelijkheid
zijn weliswaar prima uitgangspunten voor het planningsproces en het afstemmen
van beleid, maar in de operationele sfeer werkt het verlammend en is het een
recept voor mislukking.In het verlengde hiervan leeft bij ons de vraag of ook Aruba deelneemt
aan dit afstemmingsoverleg en zo niet, waarom niet? Ik krijg graag van de
minister van Justitie een antwoord op deze vraag.Zijn er overigens afspraken gemaakt met Frankrijk over het grensverkeer
in het algemeen en grensoverschrijdende criminaliteit in het bijzonder? Het
Franse deel heeft immers een UPG-status en het Nederlandse deel van Sint Maarten
erft de LGO-status van de Nederlandse Antillen. Is er eigenlijk geen van een
groot gat in de buitengrenzen van de EU? Ik krijg graag een antwoord van de
bewindslieden op deze vragen.Mijn fractie vraagt zich voorts af of – wederom gezien de kleinschaligheid –
de keus om voor elk land een apart Openbaar Ministerie in te richten, wel
de juiste keus is geweest. Was het niet beter geweest om in navolging van
de keus tot het instellen van een gemeenschappelijk hof, ook te kiezen voor
een gemeenschappelijk OM? Wij zijn het eens met de keus om één
procureur-generaal aan te stellen voor zowel Curaçao, Sint Maarten
als de BES-eilanden. Het probleem is echter dat de procureur-generaal leiding
moet geven aan drie OM's. Wij voorzien dat de procureur-generaal door deze
keus een onevenredig deel van zijn energie en tijd moet besteden aan het overleven
in een complex krachtenveld waar hij zaken moet doen met drie ministers van
Justitie. Heeft de procureur-generaal wel voldoende instrumenten en capaciteit
om onder deze omstandigheden de regie te voeren over drie afzonderlijke OM's
? Over dit punt verneem ik graag de visie van de minister van Justitie.Het vervallen van de bevoegdheid om op Koninkrijksniveau de procureur-generaal
een aanwijzing te kunnen geven om tot vervolging over te gaan, is voor mijn
fractie onverteerbaar. Ons standpunt is gebaseerd op onze overtuiging dat
behoorlijk bestuur en rechtshandhaving in kleinschalige samenlevingen kwetsbaar zijn en blijven. Het kan jaren goed gaan, maar de marges zijn klein;
er is niet veel voor nodig om uit koers te raken. Er wordt nu gesteld dat
de aanwijzingsbevoegdheid op Koninkrijksniveau niet nodig is omdat artikel
43, tweede lid, juncto artikel 51 van het Statuut voldoende mogelijkheden
biedt om in het kader van de waarborgfunctie zo nodig maatregelen te treffen.
Daar zit hem wat ons betreft nu net de crux. Artikel 43 is wel een erg grof
instrument om bij te sturen. Bij het navigeren in een nauw vaarwater, en daar
bevinden wij ons in, zijn grove koerscorrecties bij het afwijken van de juiste
koers uit den boze; ze leiden vaak tot ernstige zeeschade. Mijn fractie is
van mening dat er voldoende mogelijkheden moeten zijn om tijdig meer verfijnde
koerscorrecties te kunnen geven bij het afwijken van de juiste koers. De aanwijzingsbevoegdheid
op Koninkrijksniveau van de procureur-generaal paste nu juist in deze visie.
Graag hoor ik van de bewindslieden wat de redenen zijn geweest om op dit punt
water bij de wijn te doen.Ik zie voorts vol spanning uit naar de door de staatssecretaris op 10 maart
jongstleden tijdens een algemeen overleg met de vaste commissie voor Nederlands-Antilliaanse
en Arubaanse Zaken van de Tweede Kamer toegezegde bredere visie op het Koninkrijk
waarin specifiek aandacht zal worden besteed aan de waarborgfunctie. In dit
verband wijs ik de staatssecretaris op de met algemene stemmen in deze Kamer
aangenomen motie van het lid Schuurman c.s. van 14 februari 2006. In
deze motie wordt onder meer gesteld dat nieuwe staatkundige verhoudingen binnen
het Koninkrijk moeten leiden tot een nieuwe definitie van de begrippen Koninkrijk
en de relaties binnen het Koninkrijk. Voorts wordt gesteld dat deze nieuwe
definitie ook een nadere invulling moet geven aan cruciale Koninkrijkstaken
zoals rechtshandhaving, effectief financieel toezicht en deugdelijk bestuur.
Dit is voor ons een extra reden om vol verwachting uit te zien naar de door
de staatssecretaris toegezegde brede visie. Kan zij al aangeven wanneer wij
deze visie tegemoet kunnen zien?Een ander punt van aandacht voor mijn fractie is hoe om te gaan met het
grote verschil in bestuurskracht tussen de Caribische delen van het Koninkrijk
en Nederland. Dit geldt in het bijzonder voor de BES-eilanden, maar zeer zeker
ook voor Sint Maarten. In Nederland zijn wij overgegaan tot gemeentelijke
herindeling om de bestuurskracht van de gemeente te vergroten. De gemeente
Utrechtse Heuvelrug, waar ik woon, is ontstaan door het bij elkaar voegen
van een aantal gemeenten en telt nu ongeveer 49.000 inwoners. Dat is in het
Nederlandse bestel nog steeds een kleine gemeente. De BES-eilanden tellen
samen ongeveer 18.000 inwoners. In feite zijn de BES-eilanden dus microgemeenten
die rechtstreeks zaken moeten gaan doen met de diverse Nederlandse ministeries.
Het verschil in bestuurskracht is dus enorm en deze onevenwichtigheid, in
combinatie met de grote fysieke afstand tussen de eilanden en Nederland, kan
aanleiding zijn voor een scala aan bestuurlijke misverstanden. Het instellen
van de Regionale Service Centra op de eilanden, als tussenschakel tussen de
eilanden en de rijksoverheid, lijkt een oplossing voor dit probleem, maar
of dit in de praktijk echt voldoet, zal nog moeten blijken. Graag verneem
ik van de staatssecretaris wat tot nu toe de ervaringen zijn met deze bestuurlijke
schakelstations. Een andere uitdaging is om voor de BES-eilanden een voorzieningenniveau
vast te stellen dat inpasbaar is in het Nederlandse bestel, maar niet zodanig
in positieve zin afwijkt van het voorzieningenniveau in de omringende landen
dat er een aanzuigende werking van uitgaat op de regio. Dit lijkt op een soort
Catch-22-situatie. Welk mechanisme staat de staatssecretaris voor ogen om
dit niveau te bepalen en vervolgens telkenmale aan te passen aan de actuele
situatie? Ik krijg graag de visie van de staatssecretaris op dit punt.Hoe je het ook wendt of keert, feit is dat het vaststellen van afwijkende
voorzieningen en rechten voor de burgers van de BES-eilanden inhoudt dat delen
van de Nederlandse wetgeving voor de BES-eilanden en burgers buiten werking
worden gesteld. Dat kan omdat de BES-eilanden openbare lichamen worden op
grond van artikel 134 van de Gemeentewet en dit artikel toestaat dat er bij
inrichting en bevoegdheden kan worden gedifferentieerd. De Gemeentewet is
echter bedoeld voor toepassing binnen het Rijk in Europa. Het toepassen van
de Gemeentewet op de BES-eilanden is op zich zelf dus al aanvechtbaar, maar
dit terzijde. Belangrijker is dat professor Elzinga in een artikel gedateerd
12 december 2008 en gepubliceerd in De Gemeentestem, constateert dat
de problemen niet zo zeer boven water zullen komen bij de WolBES, maar bij
de Invoeringswet en de Aanpassingswet. De BES-burgers hebben straks in beginsel
dezelfde rechtspositie als Europese Nederlanders. "De Grondwet, inclusief
artikel 1, is volledig op de BES-burgers van toepassing. Inzake hun rechten
en plichten kan alleen worden gedifferentieerd voor zover er geen sprake is
van ongelijke behandeling." Daar is hier dus geen sprake van, integendeel.
De regering denkt dit op te lossen door een afwijkingsartikel op te nemen
in het Statuut. Maar is het niet merkwaardig dat voor een deel van Nederland
de Grondwet op onderdelen buiten werking wordt gesteld door een artikel in
het Statuut? Horen regelingen voor de BES-eilanden in de nieuwe situatie eigenlijk
nog wel thuis in het Statuut? Mijn fractie is van mening dat deze constructie
eigenlijk niet kan en hoogstens een tijdelijke oplossing kan bieden. Uiteindelijk
is naar onze mening, hoe lastig dan ook, een grondwetswijziging noodzakelijk.
Ik krijg graag de mening van de bewindslieden over dit puntHoewel het voorgaande niet geldt voor Curaçao en Sint Maarten indien
zij de status van autonoom land binnen het Koninkrijk verkrijgen, speelt ook
daar dat het niveau van bijvoorbeeld gezondheidszorg, sociale voorzieningen,
onderwijs en milieu zal moeten voldoen aan normen die binnen het Koninkrijk
en dus ook voor Nederland acceptabel zijn. Eigenlijk gold deze eis in het
verleden ook al voor het land Nederlandse Antillen. Probleem voor mijn fractie
is dat wij ons afvragen wat die acceptabele normen nu eigenlijk zijn. Kunnen
de daaraan verbonden kosten eigenlijk wel opgebracht worden door de bevolking
van Sint Maarten en Curaçao? Hoe verhoudt zich dit tot een gezonde
financiële huishouding? Grijpt Nederland in als bijvoorbeeld de gezondheidszorg
door gebrek aan middelen in elkaar klapt? Doen wij dit dan op grond van de
waarborgfunctie belegd in artikel 43 van het Statuut? Dat is wel een erg zwaar
middel. Wat doen wij dan, trekken we dan maar weer de portefeuille? Ik krijg
graag de visie van de staatssecretaris op dit punt.Voordat ik afrond een laatste punt over Aruba. Hoewel Aruba geen onderwerp
is van de herstructurering, maakt mijn fractie zich echt zorgen
over de kwaliteit van het bestuur en de rechtshandhaving op Aruba. Aruba maakt
ook deel uit van het Koninkrijk en de eisen voor behoorlijk bestuur en rechtshandhaving
gelden voor alle landen van het Koninkrijk. Tijdens het laatste POK dat in
januari van dit jaar op Aruba werd gehouden, werd de Nederlandse delegatie
meerdere malen benaderd door Arubaanse burgers met klachten over corruptie,
intimidatie en wanbestuur op Aruba. Of deze beschuldigingen op waarheid berusten
of dat het ging om opgeklopte geruchten uit de kombuis, was en is voor ons
niet objectief vast te stellen. Wel is het zo dat deze verhalen over corruptie,
vriendjespolitiek en intimidatie werden geuit door Arubanen uit alle lagen
van de bevolking. Vaststaat eveneens dat dit gegeven de goede verhoudingen
tussen Nederland en Aruba negatief beïnvloedt en dat het goed zou zijn
om door het instellen van een onafhankelijk onderzoek werkelijkheid en waan
van elkaar te scheiden. Mijn fractie is in ieder geval van mening dat wij
niet werkeloos moeten toezien, maar de koe bij de horens moeten vatten en
werkelijkheid en waan van elkaar moeten scheiden. Dat is ook van belang voor
Aruba, omdat de reputatie van Aruba als een veilig en goed bestuurd land van
cruciaal belang is voor de toeristenindustrie en de vestiging van bedrijven.
Wat is de visie van de bewindslieden op dit onderwerp? Welke mogelijke stappen
staan de regering voor ogen?Ik moet toegeven dat Curaçao en Sint Maarten goed en hard hebben
onderhandeld en dat Nederland, naar ons oordeel tegen beter weten in, te vaak
water bij de wijn heeft gedaan. Of dit succes van de Antilliaanse onderhandelaars
uiteindelijk in het belang is van de bevolking valt nog te bezien. Wij hebben
in ieder geval twijfels over de vraag of het bereikte onderhandelingsresultaat
zal leiden tot een koninkrijk waar rechtshandhaving, behoorlijk bestuur en
een gezonde financiële huishouding optimaal zijn geborgd; de tijd zal
het leren. Het is hoe dan ook absoluut noodzakelijk dat de Koninkrijksregering
bereid en in staat is om de nu gemaakte afspraken ook te handhaven en niet
weg te kijken als van het rechte pad wordt afgeweken. Wij kijken dan ook vol
spanning uit naar de toegezegde bredere visie op het Koninkrijk en de daarin
vervatte visie op het uitoefenen van de waarborgfunctie.Voorzitter, voordat ik afsluit, kom ik even terug bij admiraal Van Walbeeck.
Ik denk niet dat de admiraal, als hij hier aanwezig had kunnen zijn, antwoorden
zou hebben op onze vragen. Sterker nog, hij zou de vragen waarschijnlijk niet
eens begrijpen en mij met zijn donderbus achter het spreekgestoelte vandaan
schieten. Voor de beantwoording van onze vragen, is mijn hoop daarom gevestigd
op de bewindslieden.Mevrouw Van Bijsterveld (CDA):Mevrouw de voorzitter. Vorige vrijdag heeft de bevolking van Curaçao
in meerderheid "ja" gezegd tegen het traject dat samen met Nederland is ingezet.
Dat is een belangrijke mijlpaal en ik spreek vanaf deze plaats een gelukwens
uit aan alle betrokkenen, en speciaal aan mevrouw Emily de Jongh-EIhage, de
premier van de Nederlandse Antillen, die grote inzet toont om een nieuwe gezamenlijke
toekomst voor de Nederlandse Antilliaanse eilanden en Nederland veilig te
stellen. "Pabien", zoals ze dan in Willemstad zeggen: "Van harte"! De meerderheid
was echter krap. Er speelden veel negatieve emoties mee. Beelden uit het verleden,
echte of gepercipieerde onverschilligheid over en weer en discussies waarin
tegenstellingen overheersen, bevorderen niet de goede onderlinge verhoudingen.In het proces van staatkundige hervorming spelen rechtsstatelijkheid en
financiën een belangrijke rol. Terecht, want samenlevingen waarin deze
zaken structureel niet op orde zijn, kunnen niet tot bloei komen. Het is echter
een verschraling om de aandacht alleen daarop te richten: er is zoveel meer
positiefs te ontdekken in elkaars samenleving. Voor het welslagen van het
Koninkrijk-nieuwe-stijl zijn openheid, interesse in elkaars cultuur en een
wil tot samenwerking essentieel. Juist nu de meerderheid van de kiezers het
"si" heeft uitgesproken, is inzet voor die gezamenlijke toekomst van belang.
De CDA-fractie betrekt daarin uitdrukkelijk alle Antillianen, ook degenen
die afgelopen vrijdag in hun stem wantrouwen lieten overheersen.De CDA-fractie ziet de staatkundige hervormingen niet als doel op zich.
Zij zijn een middel om een verder reikend doel te dienen: dat van een sterk
Koninkrijk dat ook in deze moderne tijd in staat is om op een goede manier
het welzijn van zijn burgers te dienen, in welk deel van het Koninkrijk deze
zich ook bevinden. Bij de "meet and greet"-bijeenkomsten met de bevolking
die een Eerste Kamerdelegatie eerder dit jaar had op enkele van de BES-eilanden,
was één ding duidelijk: vragen van de bevolking gaan niet over
de kneepjes van het staatkundige bestel maar over reële leef- en werkomstandigheden,
werkgelegenheid, toegang tot gezondheidszorg, huisvesting, enzovoort. Dat
zijn onderwerpen die voor burgers in Nederland en waar dan ook ter wereld
van belang zijn.Nu de eerste wetsvoorstellen binnenkort bij de Tweede Kamer worden ingediend,
is dit een goed moment om een aantal hoofdzaken de revue te laten passeren.
Ik besteed aandacht aan het toekomstperspectief van het Koninkrijk, de positie
van de nieuwe landen, de toetsing voor de verkrijging van landstatus, de BES-constructie,
de financieel-economische verhoudingen en tot slot enkele grondwettelijke
en daarmee verwante zaken. Specifieke punten komen aan de orde bij de behandeling
van de wetsvoorstellen.Ik kom allereerst te spreken over het toekomstperspectief. De oorspronkelijke
streefdatum voor de staatkundige verandering – 15 december 2008 –
is niet gehaald. Het gaat ook om een complex proces met een veelheid aan participanten
over een grote geografische afstand. Voor de CDA-fractie staan inhoud en kwaliteit
voorop. Het welslagen vereist draagvlak, zowel politiek en bestuurlijk als
bij de bevolkingen. De CDA-fractie complimenteert beide bewindslieden met
de wijze waarop zij dit veranderingsproces tot nu toe hebben geleid en steunt
hun inzet.Voor de CDA-fractie geldt in dit proces een drietal uitgangspunten. Ten
eerste is het bijzonder dat Europese en Caribische gebiedsdelen in één
Koninkrijksverband opgenomen zijn. Ten tweede is de staatkundige hervorming
niet alleen een sluitstuk, maar vooral ook een startpunt. Ten derde is het
van cruciaal belang om een toekomstperspectief te ontwikkelen dat verder gaat
dan het eren van historische verbanden. Delen de bewindslieden deze uitgangspunten?In het CDA-WI rapport "Naar een Salsa op klompen" wordt gepleit voor het
opstellen van een agenda voor het Koninkrijk, inclusief benchmarks,
waarvan de voortgang bewaakt wordt. Deze is aan te vullen door een soort "Bilderbergconferentie"
op initiatief van ngo's. Hierin kunnen de genoemde uitgangspunten reëel
gestalte krijgen. Zijn de bewindslieden bereid om op Koninkrijksniveau het
initiatief hiertoe te nemen? Als zij dat niet zijn, kunnen zij dan uiteenzetten
waarom niet?Ik kom bij de positie van de nieuwe landen. Zoals ik al zei, is de staatkundige
verandering niet het eindpunt, maar een nieuw startpunt. In de verhouding
binnen het Koninkrijk-nieuwe-stijl zal altijd spanning bestaan tussen autonomie
en het deel uitmaken van een groter geheel. In termen van het Statuut gaat
het om uitersten van autonomie versus optreden op grond van artikel 43, tweede
lid. Met een beetje overdrijving kan gezegd worden dat er tegelijk altijd
te weinig en te veel optreden is. Te veel bijna per definitie, wanneer er
gebruik van wordt gemaakt; te weinig omdat het zover is gekomen. De kunst
zal dus zijn om een evenwicht te vinden. Zien de bewindslieden dit ook zo?Zien de bewindslieden meer in constructieve betrekkingen waarin de gezamenlijkheid
voorop staat – denk aan artikel 37 of 38 van het Statuut – dan
in grotere afzijdigheid met uiteindelijk artikel 43, tweede lid, op de achtergrond?
Ik verwijs hierbij naar de brief van de staatssecretaris van 14 mei jongstleden
over de uitvoering van het protocol Nederland-Aruba waaruit blijkt dat een
aantal mogelijkheden is blijven liggen. De CDA-fractie hoort op dit punt graag
een beschouwing van de bewindslieden, mede in het licht van de hierboven genoemde
uitgangspunten. In aansluiting hierop wijst de CDA-fractie op het feit dat
de verhoudingen tussen overheidslagen horizontaal en verticaal niet waterdicht
afgeschot zijn. Sterker nog, in toenemende mate ontwikkelen zich overal samenwerkingsconstructies
voor de aanpak van concrete problemen. Ook binnen het Koninkrijk is dit van
belang. De CDA-fractie wijst als voorbeeld op de discussie over de zogenaamde
"probleemjongeren". De discussie daarover leek te stranden in de perikelen
rond de VIA. Mijn fractie meent echter dat dit typisch een situatie is waarbij
overheden aan weerszijden van de oceaan kunnen en moeten samenwerken in het
belang van de jongeren zelf en de eigen samenlevingen. Zijn de bewindslieden
het daarmee eens? Hoe beoordelen zij op dit moment de voedingsbodem voor een
dergelijke samenwerking?Ik kom te spreken over de toetsing voor de landstatus. De staatssecretaris
heeft bij herhaling bevestigd dat de verkrijging van de landstatus geen automatisme
is. Er vindt een toetsing plaats aan de criteria die daarvoor zijn afgesproken.
De CDA-fractie ondersteunt deze opstelling. De druk om akkoord te gaan, zal
ongetwijfeld groot zijn en het risico op teleurstellingen is groot. Daarom
is het van belang om eraan vast te houden. Als de beoogde nieuwe landen in
de aanloop tot het verkrijgen van een nieuwe status al niet aan de criteria
kunnen voldoen, zal dat zeker niet het geval zijn na het verkrijgen van die
status.Het is de CDA-fractie bekend dat een Voorbereidingscommissie de toetsing
gaat voorbereiden. Hoe wordt de toetsing van good governance uitgevoerd? Welke
indicatoren en maatstaven gelden daarbij? De staatssecretaris heeft bij herhaling
gezegd dat het niet alleen een toetsing op papier betreft maar ook een toetsing
van het daadwerkelijk functioneren volgens de criteria. Wordt onder "good
governance" vooral rechtsstatelijkheid inclusief rechtshandhaving begrepen?
Of vallen daar ook materiële zaken onder zoals het vermogen tot het ontwikkelen
en uitvoeren van beleid op terreinen die voor de bevolking van belang zijn?
Hoe en in welke zin wordt getoetst of de situatie ook blijvende vooruitzichten
voor de toekomst biedt?Recent heeft de staatssecretaris gemeld dat de aanvraagmethode van PVNA-gelden
(Plan Veiligheid Nederlandse Antillen) gewijzigd is met behoud van de formele
verantwoordelijkheid van de Antilliaanse minister van Justitie. Zo kunnen
de toekomstige landen "zelf de noodzakelijke projecten in gang zetten". Hoe
werkt dit? Wat betekent dat precies? Zijn daar al resultaten van te zien of
zijn die te verwachten?Voor Sint Maarten wordt flink geïnvesteerd in de verbetering van
het politieapparaat. Kan aannemelijk gemaakt worden dat de formatie in de
toekomst ook inderdaad ingevuld kan worden op het juiste niveau? Er schijnen
ook in de huidige situatie al moeilijkheden te bestaan. Het concept van "twinning"
voor de politie vinden wij uitstekend. Hoe zal op termijn gewaarborgd worden
dat het voor Nederlandse politiefunctionarissen aantrekkelijk blijft om op
tijdelijke basis het korps te komen versterken?Voorzitter. Ik ga in op de BES-eilanden. Achter de tekentafel zou niemand
kunnen verzinnen om de BES-eilanden, die op een afstand van 900 km van elkaar
liggen, binnen één constitutionele constructie te vatten. De
werkelijkheid kent echter haar eigen rationaliteit. De CDA-fractie is ervan
overtuigd dat de BES-constructie voor de betreffende eilanden een goede is.
De instelling van de RSC's (Regionale Service Centra) op elk van de BES-eilanden
is ook een vondst. Omdat de eilanden klein zijn en de tussenlaag van de provincie
ontbreekt, kunnen de RSC's een uiterst nuttige functie vervullen als interface
tussen Den Haag en de eilanden. Zien de bewindslieden het zo dat de RSC's
in beide richtingen een verbindingsschakel zijn, dus tussen Den Haag en de
eilanden en andersom? De bestuurlijke capaciteit op de BES-eilanden moet natuurlijk
niet helemaal geabsorbeerd worden door zaken die normaal niet thuis horen
bij die overheidslaag. RSC's kunnen ook hierin een nuttige functie vervullen.
Welke functie hebben de RSC's nu precies voor de bevolking? Natuurlijk moeten
de RSC's geen informele bestuurslaag gaan vormen. Zien de bewindslieden hierin
een gevaar? De vraag is ook of dit opgaat voor de Rijksvertegenwoordiger.Nu de BES-eilanden een openbaar lichaam worden en in de toekomst in beginsel
Nederlandse wetgeving van toepassing zal worden, zal bij iedere wet die daarvoor
in aanmerking komt een BES-paragraaf moeten worden opgenomen. Dat maakt het
wetgevingsproces natuurlijk complex.De heer Engels (D66):Voorzitter. Ik heb zonet collega Van Kappen horen spreken over mogelijke
problemen met de bestuurskracht op de BES-eilanden, vanuit de gemeentelijke
context. Nu wil ik aan mijn collega van de CDA-fractie vragen hoe zij tegen
dat mogelijke vraagpunt aankijkt. Het punt van de RSC's is daarbij immers
ook aan de orde gekomen. Maakt de CDA-fractie zich eveneens zorgen over de
bestuurskracht van de BES-eilanden in de situatie die nu voorgesteld wordt?Mevrouw Van Bijsterveld (CDA):Natuurlijk zijn wij ons ervan bewust dat de eilanden klein zijn qua geografische omvang en qua inwoneraantal, maar dat is een gegeven waar je weinig
aan kunt veranderen. Wij kunnen de eilanden niet groter maken en wij kunnen
ook niet ineens zorgen voor een grote bevolkingsuitbreiding. Je zult het hier
toch mee moeten doen. De kunst is om er vooral voor te zorgen dat je een zodanige
constructie vindt dat de situatie hanteerbaar gemaakt kan worden. Wij achten
de RSC's inderdaad een vondst. Zij kunnen als organisaties een rol spelen,
de schakeling tussen de eilanden met hun kleine bestuurskracht en Nederland
soepel te laten verlopen.Ik was gebleven bij de complexiteit van het wetgevingsproces voor de BES-eilanden.
Waar het gaat om het vaststellen van voorzieningenniveaus is natuurlijk de
regio het ijkpunt en niet Nederland, al was het maar om grote druk in termen
van toestroom naar de eilanden te weerstaan. Bij andere wetgeving moeten weer
andere afwegingen gemaakt worden om aan de bijzondere structuur recht te doen,
bijvoorbeeld op het terrein van de ruimtelijke ordening. Zien de bewindslieden
nu enig model ontstaan, of zal steeds per wet maatwerk moeten worden geleverd
en zal de situatie dus altijd in zekere zin complex blijven?Wat de relatie tussen de BES-eilanden en de nieuwe landen betreft, vragen
wij ons af of de bewindslieden een gevaar zien dat bevolking naar de BES-eilanden
zou toestromen, wanneer bijvoorbeeld het voorzieningenniveau op de BES-eilanden,
al was het maar voor korte tijd, gunstig gaat afsteken ten opzichte van dat
in de nieuwe landen. Als het zo is, hoe kan een dergelijke ontwikkeling worden
tegengegaan, gelet op het feit dat het gaat om verplaatsing binnen het Koninkrijk?
Zien de bewindslieden ook druk ontstaan op immigratie van buiten het Koninkrijk?
Zo ja, kan daar het hoofd aan worden geboden?De BES-eilanden zullen voor een deel aangewezen blijven op de nieuwe landen
voor voorzieningen als bijvoorbeeld gezondheidszorg, vervoer of voor het doen
van inkopen. De CDA-fractie vindt het belangrijk dat de toegankelijkheid van
die voorzieningen gewaarborgd blijft en dat daarover ook afspraken worden
gemaakt, in termen van bijvoorbeeld "Service Level Agreements". Speelt Nederland
een directe rol bij het maken van dergelijke afspraken? Op welke terreinen
worden die afspraken voorzien?Voorzitter. Ik kom nu te spreken over de financieel-economische kanten.
Een belangrijk onderdeel van de staatkundige hervorming is de sanering van
de overheidsfinanciën van de Antillen. In het slotakkoord van 2005 en
daarna zijn daarover heldere afspraken gemaakt. Enerzijds zal Nederland overgaan
tot het overnemen van de schulden van de Nederlandse Antillen en anderzijds
zullen Curaçao en Sint Maarten voor hun begrotingen tijdelijk onder
preventief toezicht worden gesteld van het reeds ingestelde College financieel
toezicht. Na totstandkoming van de nieuwe staatkundige structuur zal de nog
op te richten Overheidskredietbank het toezicht op het naleven van de financiële
normen overnemen. Heeft de regering zich al een oordeel gevormd of deze nieuwe
instelling ook toezicht gaat houden op de financiële huishouding van
de BES-eilanden?Door de schuldsanering zal de begrotingsruimte van de toekomstige landen
Curaçao en Sint Maarten veel minder worden belast met betalingen voor
rente en aflossingen dan nu het geval is. Ook de aanvullende normen zoals
de rentenorm en de eisen op het gebied van goed bestuur moeten ertoe leiden
dat er in de toekomst sprake is van een goed financieel kader. De CDA-fractie
steunt de schuldsanering, waardoor immers ook meer geld beschikbaar komt voor
de echte noden op het gebied van onderwijs, infrastructuur en sociaal beleid.Het is een goede zaak dat het College financieel toezicht reeds een positief
advies heeft kunnen uitbrengen over de begroting 2009 van het land de Nederlandse
Antillen en dat Nederland reeds een begin heeft kunnen maken met gedeeltelijke
schuldsanering. Hoe kijkt de regering op dit moment aan tegen de mogelijkheid
voor Curaçao en Sint Maarten om na het bereiken van de autonome status
te komen tot sluitende begrotingen?De CDA-fractie steunt de inzet van middelen vanuit Nederland op het gebied
van de sociaal economische ontwikkeling, de zgn. Sociaal Economische Initiatieven,
die ertoe moeten leiden dat een structurele economische groei op gang komt
met positieve gevolgen voor de begroting. Uiteraard ondersteunt de CDA-fractie
het meerdere malen door de staatssecretaris geuite standpunt dat van schuldsanering
zoals afgesproken uitsluitend sprake kan zijn als beide eilanden ook daadwerkelijk
land worden. De motie-Schuurman blijft voor ons uitgangspunt. Bij de behandeling
van de consensusrijkswet Financieel toezicht zal voor ons met name van belang
zijn of voldoende is gewaarborgd dat de twee nieuwe landen over een paar jaar
niet weer in grote financiële problemen komen.De situatie voor de BES-eilanden is van een geheel andere orde. Tot voor
kort was de afhankelijkheid van het land Nederlandse Antillen op financieel
gebied zo groot dat er eigenlijk geen sprake kon zijn van een reële begroting.
Hieraan komt nu een einde en de eerste extra bedragen voor 2009 en 2010 zijn
in de begroting Koninkrijksrelaties opgenomen.De financiële steun aan Aruba loopt in 2009 af, afgezien van bijdragen
op het gebied van de rechtshandhaving. Mijn fractie heeft wel zorgen over
de overheidsfinanciën van Aruba. Hoe beoordeelt de regering deze situatie
en hoe verloopt het overleg met Aruba over de overheidsfinanciën zoals
in 2006 is afgesproken?Op dit moment wordt de fiscale verhouding tussen de Nederlandse Antillen
en Aruba geregeld in de Belastingregeling voor het Koninkrijk. Die gaat over
de wijze van voorkoming van dubbele belasting en de heffing van bronbelasting
op dividenden binnen het Koninkrijk. Hoe denkt de regering de verhouding tussen
de BES-eilanden en Nederland met betrekking tot die zaken die nu in deze Koninkrijksregeling
zijn geregeld vorm te geven? Dezelfde vraag geldt voor de nieuwe landen Curaçao
en Sint Maarten.Ik kom bij grondwettelijke en verwante aspecten. Bij de overgang naar
openbaar lichaam wordt voor de BES-eilanden de Nederlandse Grondwet van kracht.
Dit betekent ook dat de wetgeving daarmee in overeenstemming moet zijn, ook
de wetgeving die op de IBES-Iijst komt te staan. Vindt een systematische toetsing
aan de Grondwet plaats? Hierbij valt met name te denken aan de grondrechten,
inclusief delegatiesystematiek daarvan.Voor de verkiezing van de leden van de Eerste Kamer worden de leden van
de eilandsraden van de BES beschouwd als leden van provinciale staten. De
Rob, de Raad voor het openbaar bestuur, heeft de vraag gesteld of
dit wel in overeenstemming is met de Grondwet. Graag ziet de CDA-fractie hierop
een reactie van de bewindslieden. Wordt in dit verband de procedure van artikel
55, derde lid, van het Statuut toegepast? Vergt de toepassing van dit lid
van dat artikel in de visie van de regering ontbinding van de Kamer?Ook vraagt de CDA-fractie een reactie van de bewindslieden op de constatering
van het CDA-WI rapport "Naar een Salsa op klompen" dat het in de toekomst,
met name voor de BES-eilanden, van belang is om een betere politieke integratie
met Nederland te ontwikkelen, zeker waar er ook sprake is van deelname aan
verkiezingen op nationaal niveau. De overheid zou het ontwikkelen van contacten
tussen de politieke partijen volgens het rapport moeten faciliteren. Vinden
de bewindslieden dat ook?Ik kom aan het slot. Het Koninkrijk is nooit af, zoals geen enkel staatsbestel
ooit af kan zijn. Omstandigheden veranderen voortdurend en dat maakt het nodig
om op gezette tijden staatkundige grondslagen opnieuw te doordenken. Om te
houden wat je hebt, is het soms nodig om te veranderen, wordt wel eens gezegd.
Voor de CDA-fractie is dit van toepassing op het Koninkrijk. Voor het behoud
ervan is het nodig te investeren in de definiëring van een Koninkrijk-nieuwe-stijl.
Daarbij zijn er grenzen aan de bemoeienis van overheden. Soms zullen maatschappelijke
organisaties leidend moeten zijn, of dit nu op het terrein van bijvoorbeeld
onderwijs, zorg of welzijn is. Hoogstens kunnen overheden hier trans-Atlantische
activiteiten faciliteren. Zien de bewindslieden hier lacunes of onbenutte
mogelijkheden?Naar de mening van de CDA-fractie heeft de regering zich in het kader
van de staatkundige herziening terecht op het standpunt gesteld dat de wijzigingen
van het Statuut zich in dit stadium tot de noodzakelijke wijzigingen dienen
te beperken. Zal de evaluatie die vijf jaar na de staatkundige hervorming
is voorzien, uitgaan van een langeretermijnvisie op het Koninkrijk? Betrekken
de bewindslieden in die evaluatie ook de positie het Statuut? Waar het de
relatie met de EU betreft, wordt gekozen voor voortzetting van de LGO-status.
Pleidooien voor een UPG-status worden echter ook wel gehoord, zoals bijvoorbeeld
door de voormalig gevolmachtigd minister van Aruba, Croes, in zijn proefschrift
"De herdefiniëring van het Koninkrijk". Wordt deze kwestie ook meegenomen
in de evaluatie?De CDA-fractie ziet met belangstelling de reactie van de bewindslieden
tegemoet.Mevrouw Ten Horn (SP):Voorzitter. Wij zijn met ingrijpende veranderingen in de verhoudingen
binnen ons Koninkrijk bezig. Die zou ik allereerst, net als de heer Van Kappen,
in een historische context willen plaatsen. Nederland veroverde in de zeventiende
eeuw de Antilliaanse eilanden om zijn handelspositie in de Caribische zee
te versterken. Curaçao ontwikkelde zich al snel tot een slavenmarkt,
die ruim tweehonderd jaar zou bestaan. De voormalige slaven verwierven pas
in 1873 het volledige burgerrecht. De bevolkingen van de Nederlands-Antilliaanse
eilanden hebben zich in de afgelopen jaren uitgesproken voor het opheffen
van hun land. De dubbele bestuurslaag op de Antillen werkt niet. Men wil wel
binnen het Koninkrijk verder gaan, als zelfstandig land – dat geldt
voor Curaçao en Sint Maarten – of als openbaar lichaam van Nederland,
de BES-eilanden.Aruba heeft sinds 1986 een status aparte. Het eiland Aruba streefde daar
al naar vanaf de jaren twintig van de vorige eeuw. Dit streven werd ook door
anderen ondersteund tijdens de eerste Ronde Tafel Conferentie in 1948 met
aanvaarding van een motie. Het Statuut van 1954 met de nieuwe rechtsorde in
het Koninkrijk omvatte echter toch eerst nog het land Antillen van zes, naast
Nederland en Suriname, omdat Aruba op uitdrukkelijk verzoek van Nederland
vooralsnog bij de Antillen bleef. Mijn fractie wil overigens benadrukken dat
Nederland de Antillen de status van onafhankelijkheid niet op kan dringen.
Als Caribische eilanden ervoor kiezen om onafhankelijk te worden, maar evenzeer
als deze eilanden ervoor kiezen binnen het Koninkrijk te blijven, hebben wij
dat op grond van dekolonisatieresoluties van de Verenigde Naties te respecteren.Ging het in de jaren vijftig nog om dekolonisatie en volgde in 1975 complete
onafhankelijkheid voor Suriname, nu gaat het, zoals partijgenoot Van Raak
zegt, om het werken aan een nieuwe start voor de verhoudingen binnen het Koninkrijk.
Zoals de minister-president het december jongstleden in de Tweede Kamer verwoordde,
kort voor zijn vertrek naar de eerste Toetsing Ronde Tafel Conferentie (T-RTC):
"Wij hebben een algemene lijn met elkaar uitgezet. Die lijn houdt in dat Nederland
zal bijdragen aan veranderingen van verhoudingen binnen het Koninkrijk –
wat een wens is van de eilanden zelf – en aan het terugdringen van de
financiële problemen, op voorwaarde dat tegelijkertijd sprake zal zijn
van meer integriteit, een betere rechtshandhaving en een betere financiële
systematiek." De fracties van de SP en de VVD hadden de minister-president
overigens naar de Tweede Kamer geroepen om hun zorgen over het staatkundig
proces Nederlandse Antillen te delen en de positie van de Tweede Kamer in
dit proces te onderstrepen. De foute indruk leek namelijk te ontstaan dat
tijdens deze eerste T-RTC definitieve besluiten bekrachtigd zouden worden
waarover de Tweede Kamer dan geen amendeerrecht meer zou hebben.De RTC van december jongstleden is een belangrijk tussenstation, een duidelijk
markeringspunt in het proces. Het was ook het moment om vast te stellen dat
er nog veel moet gebeuren, zoals men zegt moet worden "geïmplementeerd",
om ook in de praktijk feitelijk te voldoen aan de voorwaarden zoals die in
de Slotverklaring zijn vastgelegd. Ook is er al heel veel gebeurd. Er is door
veel mensen aan beide zijden van de plas hard gewerkt aan de voorbereidingen
van de RTC en aan de totstandkoming van de wetgeving die binnenkort de Tweede
Kamer bereikt. Deze mensen, en ook de staatssecretaris en de minister, maken
wij graag een compliment.Het is een ingewikkeld traject, een majeure operatie, waarmee wij bezig
zijn. Het is een hele klus, een grote reorganisatie. Het gaat om opheffing
van een land, het maken van twee nieuwe landen en drie nieuwe bijzondere gemeenten
en het uitwerken van de afspraken die wij met elkaar in de Slotverklaring
op 6 november 2006 hebben gemaakt. Afspraken, ik citeer: "die zullen
leiden tot meer mogelijkheden voor de eilanden om maatschappelijke problemen
zelf op te lossen, en die tegelijkertijd het Koninkrijk een aantal belangrijke
garanties en mogelijkheden bieden om de mensenrechten, de rechtszekerheid
en deugdelijkheid van bestuur op de eilanden te kunnen waarborgen".De SP-fractie wil heel graag dat Curaçao en Sint Maarten autonome,
levensvatbare landen worden met voldoende inkomsten, een goed bestuur en goede
sociale voorzieningen voor hun burgers en dat ook de burgers van de BES-eilanden
er met de gemaakte staatkundige keuzes op vooruit gaan. Dan moet er echter
naar ons idee nog wel het een en ander gebeuren. Ook al maken wij ons zorgen
over zaken als het onderwijs, de voortgang van het Deltaplan, de Isla en veel
meer, ik zal mij vandaag, gelet op de spreektijd, tot drie onderwerpen beperken:
het transitieproces, fiscale aspecten en de waarborgfunctie.Ik begin met het transitieproces en ga daarbij in het bijzonder in op
de situatie voor Sint Maarten. Ik wil proberen verduidelijking van enige essentiële
punten te krijgen. Hopelijk wordt daarmee ook helder waar wij nu exact staan
en wat er nog moet gebeuren vóór de slot-RTC en de definitieve
ontmanteling van de Nederlandse Antillen. Wat zijn in die transitie de belangrijkste
risico's en hoe worden die getackeld? Straks volgen de fiscale aspecten en
tot slot kom ik bij de waarborgfunctie. Daarbij zal ik een relatie leggen
met de motie-Schuurman.Afgelopen weekend heeft de bevolking van Curaçao een belangrijke
knoop doorgehakt, zij het met een nipte meerderheid waarover al vaker gesproken
is. Nu de volgende stappen. Er kan in volle vaart verder worden gegaan met
de uitwerking van de afspraken in de Slotverklaring. Dan komt de toetsing
of er voldaan is aan die afspraken. Er zijn 44 criteria voor die toetsing.
De Voorbereidingscommissie gaf destijds echter aan dat over een elftal punten
nog geen consensus was bereikt en vermeldde verder nog enige punten die niet
door haar waren besproken, waaronder de draaiboeken voor de afbouw van het
land, waarop ik zo nog terugkom. Hoe klaar zijn wij voor de toetsing? Is er
nu een complete lijst van toetsingscriteria? Gebeurt toetsing voor alle criteria
en voor alle entiteiten op hetzelfde moment of is er een gefaseerde planning
van de toetsing? Kan daarvan een overzicht worden gegeven? We vinden daarbij
allemaal, neem ik aan, dat er eerst geïmplementeerd moet zijn alvorens
wij een uitspraak kunnen doen of er voldoende vertrouwen is dat straks het
nieuwe land vanaf dag één van de nieuwe status daadwerkelijk
in staat zal zijn om als land te functioneren.Dan kom ik op de draaiboeken voor de afbouw van het land. Het opheffen
van het land is immers niet het zetten van een simpele streep door enkele
ministeries en diensten. Alle zaken die moeten gebeuren op het gebied van
P&O – bijvoorbeeld het convenant sociaal statuut, de nieuwe organisatiestructuur
van de nieuwe landen, het overzicht van alle lopende rechtspositionele verplichtingen
et cetera – en juridische en financiële zaken zijn met deadlines
op een rij gezet. Ik begrijp dat vanaf juli de landstaken in tranches overgaan.
Daarbij is kennelijk voor een aantal directies, zoals douane, luchtvaart,
scheepvaart en maritieme zaken, een faseverschil van enkele maanden tussen
de overdracht van eenzelfde directie naar Curaçao en naar Sint Maarten.
Het bevreemdt ons dat de inning van landsbelastingen kennelijk nog een landsverantwoordelijkheid
blijft. Voor hoe lang blijft het dat? Hebben de betreffende bestuurscolleges
al hun goedkeuring aan dit ontmanteling- en opbouwtraject gegeven? Loopt een
en ander op schema? Lopen we risico's met die faseverschillen tussen Curaçao
en Sint Maarten? Verwacht de staatssecretaris dat de toetsingsmomenten voor
de nieuwe landen in spe en de ontmantelingsfasen zullen sporen? Waar zitten
de bottlenecks? Hoe spoort een en ander met het wetgevingstraject waaraan
wij vanaf de zomer beginnen?Vorige maand noemde de staatssecretaris het functioneren van het Bureau
Burgerlijke Stand, Bevolkingsregister en Verkiezingen (BSBV) voor Sint Maarten
een zorgpunt. Kan de staatssecretaris toelichten wat hierin kwetsbaar is en
wat haar verwachting is over het tijdig oplossen van de problematiek met betrekking
tot de vreemdelingenketen en het zorgen voor goede afstemming tussen alle
voorzieningen die achtereenvolgens met vreemdelingen van doen hebben? Zijn
de staatssecretaris en de minister het met mij eens dat de kans erg groot
is dat Sint Maarten met een aantal punten op het gebied van rechtshandhaving,
waaronder de politie, nog niet op datum X klaar is om feitelijk land te worden?
Wordt voor datum X nog steeds van maart 2010 uitgegaan? Wat gebeurt er als
Sint Maarten dan nog niet klaar is? Worden de verkiezingen op de Nederlandse
Antillen dan toch uitgeschreven of verder uitgesteld? Worden toetsingsdata
opgeschoven? Komt er een uiterste datum? Is er een selectie van cruciale punten
die absoluut gereed moeten zijn voor toetsing en besluit? Wat gaan we doen
als ook dat niet lukt? Gaan wij voor die cruciale punten extra ondersteuning
bieden? Dat zou ik me kunnen voorstellen, maar voor hoe lang? Wordt eventueel
een werkwijze met een protocol overwogen, zoals destijds met Aruba, en wat
betekent dat voor Curaçao?Een jaar geleden gaf de staatssecretaris aan dat van dit protocol uit
1993 met Aruba een aantal punten nog niet gerealiseerd is en dat het ook wenselijk
zou zijn om die afspraken te actualiseren. Wij vinden het belangrijk te weten
welke punten nog steeds openstaan. Vorige week heeft de staatssecretaris daarover
een brief gestuurd. Daarin gaf zij een aantal antwoorden, maar waarom heeft
die actualisatie zo lang geduurd? Vijftien jaar later actualiseren lijkt een
beetje lang. Zijn de ervaringen ook geëvalueerd? Valt daaruit misschien
voordeel op te doen voor het geval een gefaseerd proces nodig is voor Sint
Maarten en misschien ook voor Curaçao?Dan kom ik op de fiscale aspecten. In de Slotverklaring is overeengekomen
dat er speciale aandacht besteed zal worden aan het inlopen van achterstanden
bij de heffing en inning van belastingen. Hoe staat het er op de verschillende
eilanden op dit punt voor? Wanneer zal integratie van landsbelastingen van
de BES-eilanden met de Nederlandse wetgeving gaan plaatsvinden? Hoever is
het met het Nederlands onderzoek naar het toekomstig fiscale stelsel voor
de BES-eilanden? Begrijpen wij het goed dat de systematiek van de Wet financiële
verhoudingen BES (WfvBES) sterk overeenkomt met de heffing van gemeentebelastingen?
Is dat de reden waarom in de Besluitenlijst BES van 13 januari jongstleden
staat dat op de BES-eilanden met name de winstbelasting verder verlaagd of
afgeschaft zal worden? Is dat omdat winstbelasting onder het rijksbelastingregime
valt of is er een andere aanleiding? Op welke termijn wordt bezien hoe het
regime van rijksbelastingen op de BES-eilanden vorm moet krijgen? De raden
voor het openbaar bestuur en voor de financiële verhoudingen achten immers
afwijkende bepalingen vanwege de bijzondere status van de BES-eilanden en
afwijkende samenstelling van de economie gerechtvaardigd, maar
achten uniformering van de belasting op termijn wel wenselijk.In het algemeen overleg met de Tweede Kamer op 10 maart jongstleden
heeft de staatssecretaris gezegd dat van belastingparadijzen op de BES-eilanden
in elk geval geen sprake kan zijn. Zo hoort het naar onze mening ook. Maar
zij zei ook dat wij met de landen in het Koninkrijk niet onderhandelen over
belastingen.Zoals historisch bewustzijn van belang is, zo is ook omgevingsbewustzijn
van belang, zeker in de context van de veranderingen die wij vandaag bespreken.
Het kan toch niet zo zijn dat wij binnen het Koninkrijk het voortbestaan van
E-zones onbesproken laten en dat wij schulden saneren, maar niet over dit
inhoudelijke uitgangspunt onderhandelen? Daar kunnen velen zich niet in vinden,
mijn partij in elk geval niet. Het druist in tegen afspraken zoals die in
het eerder genoemde Protocol Aruba-Nederland 1993 staan. Daarin kwamen we
het volgende overeen: "Bij regelingen die internationaal breed niet aanvaardbaar
worden geacht of die leiden tot onevenredige benadeling van andere delen van
het Koninkrijk zal het fiscale regime en/of de belastingregeling voor het
Koninkrijk moeten worden aangepast." Ik las in het NRC Handelsblad van 11 april
dat de Antilliaanse staatssecretaris van Financiën kennelijk ook af wil
van belastingparadijzen. Dat biedt perspectief om de E-zones te agenderen.
Vindt de staatssecretaris dit ook?Wij weten dat de vrijhandelszones op de Nederlandse Antillen ook worden
gebruikt voor de doorvoer van verdovende middelen en smokkelwaar zoals drank
en sigaretten en voor het witwassen van criminele gelden. Wij laten het in
ons Koninkrijk toch zeker niet alleen bij het maken van afspraken over betere
rechtshandhaving en bestrijding van zware criminaliteit? Wij bespreken toch
ook opheffing van oorzaken, waarvan deze E-zones er één is?
Vanzelfsprekend zullen daarbij andere wijzigingen in belastingregimes van
de overzeese landen horen, om zelf voldoende, en meer dan in het verleden,
inkomsten te genereren. Besluiten daarover vallen echter onder de fiscale
autonomie van de afzonderlijke landen. Is de staatssecretaris bereid om naar
aanleiding van het geschetste het onderwerp "fiscale aspecten" in de onderhandelingen
met de Nederlandse Antillen te agenderen?Dan kom ik op mijn derde onderwerp: de waarborgfunctie. Wij zijn zeer
verheugd dat de staatssecretaris in maart een notitie heeft toegezegd over
de toekomst van het Koninkrijk, waarin de vraag centraal staat hoe wij in
het Koninkrijk-nieuwe-stijl met elkaar omgaan. Zij richt zich vooral op de
verhouding tussen de autonomie van de onderdelen en de Koninkrijksbemoeienis.
Hoe moet er in de nieuwe structuur worden omgegaan met wat nu artikel 43 is,
de zogenoemde waarborgfunctie? In de notitie gaat het om een brede visie.
Dat sluit naar mijn mening goed aan bij de vernieuwing van het Statuut die
in het eerder genoemde Protocol Aruba-Nederland 1993 werd voorgestaan en bij
de moties van collega Schuurman uit de Eerste Kamer en collega Remkes uit
de Tweede Kamer. Gelet op alles wat al op haar bordje ligt, durf ik de vraag
nauwelijks te stellen, maar zou de staatssecretaris misschien een indicatie
kunnen geven over wanneer wij de notitie over de waarborgfunctie van haar
mogen verwachten?Mijn fractie ziet met belangstelling de beantwoording van de diverse vragen
en het verdere debat tegemoet.Mevrouw Linthorst (PvdA):Voorzitter. Wij kunnen dit debat natuurlijk niet voeren zonder even terug
te blikken op het referendum van afgelopen vrijdag. Het is mooi dat een meerderheid
van de bevolking akkoord is gegaan met de afspraak in het Slotakkoord. Daarmee
ligt formeel in ieder geval de weg vrij om verder te gaan op de ingeslagen
weg, maar wat mijn fractie betreft eindigt hier onze positieve beoordeling
van het referendum. De uitslag toont namelijk een samenleving die tot op het
bot verdeeld is. Ik constateer dat 48% van de bevolking er geen vertrouwen
in heeft dat de afspraken in het Slotakkoord zullen leiden tot een structurele
verbetering van de situatie op Curaçao. Dat is een signaal naar Nederland,
maar het is ook en vooral een signaal naar de politici van Curaçao
zelf. Een zo ingrijpende wijziging in het staatsbestel heeft alleen maar kans
van slagen als zij berust op draagvlak onder de bevolking. Daar is nu geen
sprake van. De minister-president van de Antillen, mevrouw De Jongh-Elhage,
heeft aangekondigd dat zij een hand wil reiken naar de oppositie. Dat lijkt
mijn fractie verstandig. Wij kunnen ons niet mengen in dat proces. Dat zou
pas echt inmenging in een interne aangelegenheid zijn, maar we zouden ons
kunnen voorstellen dat het bestuurscollege met de oppositie om de tafel gaat
zitten om gezamenlijk te bespreken hoe de miljoenen die als gevolg van de
schuldsanering zullen vrijvallen, besteed gaan worden. Daarmee krijgt ook
de oppositie zeggenschap in de manier waarop de toekomst van Curaçao
vorm gegeven wordt. Dat is een eerste begin om de kloof te dichten. Uiteindelijk
zullen de lokale politici de nee-stemmers er door hun beleid van moeten overtuigen
dat de juiste beslissing is genomen.Wij maken een historische periode mee. Ik moet zeggen dat mijn fractie
zich, ook afgezien van het referendum, ietwat ongemakkelijk voelt in dit proces.
De Tweede en de Eerste Kamer hebben zich keurig aan hun duale rol gehouden.
De regering onderhandelt met de regeringen van de Nederlandse Antillen en
Aruba. Het parlement beoordeelt het eindresultaat. Het is echter de vraag
of dat in dit geval wel zo verstandig is geweest. Mijn fractie bekruipt af
en toe het gevoel dat we hiermee wel eens in een fuik kunnen zijn gezwommen.
Het resultaat is een compromis tussen de verschillende regeringen. Voor de
Tweede Kamer geldt dat het ter discussie stellen van een onderdeel het gehele
eindresultaat op losse schroeven zet. De regering moet dan weer terug naar
de onderhandelingstafel, met onbekend gevolg. Wij zitten zelfs in een nog
lastiger positie. Wij kunnen alleen ja of nee zeggen. De druk om het resultaat
goed te keuren, is daarmee wel erg groot.Er is nog een tweede reden waarom wij ons in dit proces wat ongemakkelijk
voelen. Waar de nieuwe staatkundige verhoudingen in het Caribische deel van
het Koninkrijk volop stof tot soms heftige discussie geven, is het in het
Europese deel van het Koninkrijk angstwekkend stil. Dat er hier geen referendum
is gehouden, is begrijpelijk. Stel dat de uitkomst van een dergelijk referendum
geweest zou zijn dat de Nederlandse bevolking van de Antillen af wil, dan
zouden we daar volgens de meeste juristen niet aan kunnen voldoen. Het internationaal
recht gebiedt de ex-kolonisator de wens van de ex-koloniën te respecteren,
ook als zij kiezen voor handhaving van de banden of integratie. Zo'n referendum
zou dus niet alleen zinloos zijn, maar ook tot onnodige commotie
kunnen leiden. Maar het feit dat wij, in tegenstelling tot de Antillen en
Aruba, niet kunnen beslissen om als Nederland uit het Koninkrijk te stappen,
wil natuurlijk niet zeggen dat er geen discussie plaats zou kunnen en moeten
vinden over de vraag hoe wij het Koninkrijk zien. Ook die discussie ontbreekt
en daar voelen wij ons ongemakkelijk bij.De eilanden hebben verschillende keuzes gemaakt. Curaçao en Sint
Maarten opteren voor de status van zelfstandig land. Bonaire, Sint Eustatius
en Saba (de BES-eilanden) hebben gekozen voor nauwere banden met Nederland.
Maar de eilanden hebben allemaal aangegeven, ook Aruba, dat zij binnen het
Koninkrijk willen blijven. Dit gegeven lijkt ons bij uitstek een reden om
eens na te denken over de vraag wat wij eigenlijk onder het Koninkrijk verstaan,
hoe wij binnen dit Koninkrijk met elkaar willen omgaan en of er binnen het
Koninkrijk ook gemeenschappelijke normen zijn waar wij elkaar aan willen houden.Het is mijn fractie opgevallen dat, nu de BES-eilanden "bijzondere Nederlandse
gemeenten" worden, de verschillende Nederlandse ministeries zich opeens verantwoordelijk
voelen voor de kwaliteit van de voorzieningen. Er ontstaat discussie over
het gewenste niveau van de sociale voorzieningen. Er mag niet te veel verschil
zijn met Nederland, maar ook niet te veel met de Caribische omgeving, om aanzuigende
werking te voorkomen. Er ontstaat ook discussie over het niveau van het onderwijs,
de gezondheidszorg, het milieu, ruimtelijke ordening en de veiligheid. Vliegvelden
moeten voldoen aan Europese veiligheidseisen. Eigenlijk is er discussie over
alles. Dat roept de vraag op waarom deze discussie nu pas plaatsvindt en niet
al veel eerder. Zou het niet erg geweest zijn als er op pakweg het vliegveld
van Bonaire een groot ongeluk was gebeurd toen Bonaire "alleen nog maar" deel
uitmaakte van het Koninkrijk? Hoe zit het met de andere landen? Waarom vindt
die discussie alleen plaats ten aanzien van de BES-eilanden? Is het vliegveld
van Sint Maarten niet ook een voorwerp van zorg?Mijn fractie begrijpt heel goed dat de verantwoordelijkheid voor een gebied
dat voor nauwere banden met Nederland kiest, een andere is dan voor een gebied
dat een autonome positie binnen het Koninkrijk wil innemen, maar het laatste,
het deel uitmaken van het Koninkrijk, moet toch wel iets voorstellen. Alleen
een gedeeld Nederlands paspoort lijkt mijn fractie wel erg mager. Het Koninkrijk
is gevormd op basis van vrijwilligheid. De handhaving van het Koninkrijk is
in het Caribische deel bevestigd in een referendum, op basis van vrijwilligheid,
maar vrijwilligheid is niet hetzelfde als vrijblijvendheid.De schulden van de eilanden bedragen ruim 2,4 mld. Nederland heeft toegezegd
een belangrijk deel van deze schulden, 1,7 mld., over te nemen, zodat de eilanden
met een schone lei van start kunnen. Mijn fractie is bereid dit te steunen.
Een zware schuldenlast levert een slechte uitgangspositie op om als zelfstandig
land te kunnen functioneren. Wij vinden dat er optimale omstandigheden moeten
worden gecreëerd, zodat de bevolking van de eilanden ook echt in staat
is om over zijn eigen toekomst te beslissen en te beschikken. Dat roept bij
mijn fractie twee vragen op. Is de financiële sanering voldoende om met
de beoogde schone lei van start te kunnen gaan? Zijn de eisen die aan de schuldsanering
zijn gesteld afdoende? Ik begin met het laatste. Er bestaat binnen mijn fractie grote zorg of
wij op een termijn van zeg tien jaar niet opnieuw geconfronteerd zullen worden
met financiële problemen in met name de autonome landen binnen het Koninkrijk.
Wij beseffen dat er eisen zijn gesteld ten aanzien van de financiën,
goed bestuur en rechtshandhaving, maar de wijze waarop over deze eisen onderhandeld
en gesproken wordt, stemt ons niet optimistisch. Op de eerste plaats betreft
dit de toon van het debat. Met name over het toezicht op de financiën,
de voorgestelde aanwijzingsbevoegdheid van de procureur-generaal en een gemeenschappelijke
"kop" op het politieapparaat is veel commotie ontstaan. Daarbij zijn, vooral
in het kader van het referendum op Curaçao, termen gevallen als "arrogantie"
en zelfs "pogingen tot rekolonisatie". De voorstellen aangaande de aanwijzingsbevoegdheid
en de kop zijn door de Nederlandse regering inmiddels weer ingetrokken. Daarbij
ontstaat soms de indruk dat Nederland zich laat gijzelen door de verwijten
van neokoloniaal gedrag. Wij willen op dit punt volstrekt helder zijn. Toezicht
op de financiën bij een schuldsanering van een dergelijke omvang heeft
wat mijn fractie betreft helemaal niets van doen met neokolonialisme of arrogantie.
Ook voor Nederland gelden binnen de EU strikte begrotingsregels. Een Nederlandse
gemeente met een dergelijke schuld zou allang onder curatele zijn gesteld.
En een burger die bij een bank om een krediet vraagt, moet ook zijn hele financiële
handel en wandel op tafel leggen. Het financieel toezicht is er puur op gericht
een herhaling van het lokaal gevoerde financieel wanbeleid te voorkomen. Het
feit dat de schulden in de afgelopen periode, dus na de toegezegde schuldsanering,
verder zijn opgelopen, onderstreept het belang hiervan.Iets anders ligt het bij de aanwijzingsbevoegdheid voor de procureur-generaal
en de gemeenschappelijke kop op het politieapparaat. We willen hier niet de
vraag beantwoorden of een aanwijzingsbevoegdheid een goed middel is. We kunnen
ons herinneren dat hierover in Nederland enkele jaren geleden ook grote commotie
is geweest. Wel zijn we benieuwd naar het advies van de Raad van State over
deze aanwijzingsbevoegdheid. Wanneer kunnen we dit verwachten? Voor wat betreft
de gemeenschappelijke kop betreuren wij het dat deze is opgegeven en vervangen
door een gemeenschappelijke voorziening, die niet meer centraal wordt aangestuurd.
Deskundigen op het terrein van het politiewezen hebben ons verzekerd dat afzonderlijke
politieapparaten, zeker op deze schaal en in deze omvang, een optimale aanpak
van de criminaliteit niet bevorderen. Maar wat ons het meest zorgen baart,
is dat de onderliggende vraag niet in alle openheid besproken wordt. Die onderliggende
vraag is: hoe zorg je ervoor dat de afgesproken standaarden ten aanzien van
rechtshandhaving ook daadwerkelijk geëffectueerd worden en welke middelen
heb je daartoe tot je beschikking?Als wij gezamenlijk een Koninkrijk vormen, zullen we dat Koninkrijk ook
gezamenlijk vorm moeten geven. Daaraan heeft het tot nu toe aan beide zijden
van de oceaan ontbroken. Wat mijn fractie betreft zou de nieuwe staatkundige
verhouding aanleiding moeten zijn om die vraag te beantwoorden: wat verstaan
we onder het Koninkrijk? In welke mate achten wij ons aan elkaar verbonden
en welke consequenties heeft dat?Daarmee kom ik op de tweede vraag: is de financiële sanering afdoende
om op een goede manier als zelfstandig land van start te gaan?
Wat mijn fractie betreft, moet een land dat zelfstandig gaat functioneren
niet alleen financieel op orde zijn, maar ook voor wat betreft de basale voorzieningen.
Dat is allereerst een kwestie van beschaving. Welke verschillen in levensomstandigheden,
welke verschillen in toekomstperspectief vinden wij binnen het Koninkrijk
acceptabel? Zijn er minimumstandaarden die wij noodzakelijk achten binnen
het Koninkrijk (en dus niet alleen op de BES-eilanden) op het gebied van milieu,
gezondheidszorg of onderwijs? En, zo ja, wat zouden deze standaarden dan moeten
inhouden?Het is niet zo dat problemen die zich op de eilanden voordoen, bijvoorbeeld
op het terrein van onderwijs en volksgezondheid, niet onderkend zijn. Nederland
heeft regelmatig gelden en ook deskundigheid ingezet om knelpunten die zich
op deze gebieden voordoen op te lossen. Maar veel van de geleverde inspanningen
zijn uiteindelijk niet succesvol gebleken. Dat heeft veel te maken met het
uitgangspunt dat het hier een interne aangelegenheid betreft. Hier ligt een
precair probleem. Uiteraard willen wij als Nederlandse politici niet de verdenking
op ons laden dat wij beter dan de lokale politici zouden weten wat goed is
voor de eilanden. Maar mijn fractie heeft de indruk dat de angst om hiervan
beticht te worden soms een zakelijke houding in de weg staat. Wij kunnen ons
verschillende projecten herinneren waarin Nederland gelden heeft verstrekt
om knelpunten op te lossen, waarbij het geld niet is besteed aan het doel
waarvoor het bestemd was. Het effect van het feit dat Nederland de eilanden
daarop niet heeft aangesproken, is geweest dat Nederland heeft weggekeken
van reële problemen die zich op de eilanden voordoen.Laat ik een paar concrete voorbeelden noemen: de raffinaderij in Willemstad,
die regelmatig gevaarlijke stoffen uitstoot waardoor een belangrijk deel van
de bevolking in zijn gezondheid bedreigd wordt, de vuilnisbelt midden in Philipsburg
die soms spontaan in brand vliegt met alle negatieve gevolgen voor de gezondheid
van dien, de gevangenissen op Sint Maarten en Curaçao, waar de veiligheid
van gevangenen en bewakers niet altijd gegarandeerd kan worden. Als de eilandsregeringen
deze problemen niet aanpakken, zou de landsregering het moeten doen. En als
de landsregering dat niet doet, zou het Koninkrijk iets moeten doen. Artikel
43, lid 2, van het Statuut – het is al vaker genoemd – geeft het
Koninkrijk de verplichting om de fundamentele rechten en vrijheden alsmede
het goed bestuur binnen het Koninkrijk te waarborgen. Naar het oordeel van
mijn fractie vallen zaken als volksgezondheid onder de fundamentele rechten
en vrijheden van de bevolking. Als dat het geval is, welke middelen hebben
we dan om deze fundamentele rechten en vrijheden te waarborgen?Artikel 43 en het daarmee samenhangende artikel 51 zijn een erg zwaar
middel. Beide artikelen zijn ook nog nooit gebruikt. Dat wil wat mijn fractie
betreft niet zeggen dat het bestuur van en de stand van zaken op de eilanden
zó goed zijn dat er nooit aanleiding is geweest om bij te sturen, zoals
sommigen stellen. Maar er zijn in het Statuut geen lichtere correctiemechanismen
ingebouwd. We hebben, zoals collega Van Kappen het eens mooi geformuleerd
heeft, de keuze tussen een nagelschaartje en een moker.Tijdens het vorige beleidsdebat dat wij in deze Kamer over de Antillen
hebben gehouden, in februari 2006, is met Kamerbrede steun de motie-Schuurman
aangenomen, ook al eerder vermeld. Deze motie verzocht de regering om een
voorstel tot een nieuw Statuut op de agenda van de Ronde Tafel Conferentie
te zetten. Helaas heeft de regering ervoor gekozen, naar wij hebben begrepen
bewust, om geen nieuw Statuut te ontwerpen, maar het Statuut slechts marginaal
aan te passen. Wij betreuren dat. Een nieuw Statuut zou de weerslag kunnen
vormen van de nieuwe verhoudingen binnen het Koninkrijk. Dat zou ook een zekere
urgentie hebben gegeven aan de discussie over de vraag wat wij eigenlijk verstaan
onder het Koninkrijk, wat het betekent om deel uit te maken van dit Koninkrijk
en hoe de waarborgfunctie binnen het Koninkrijk inhoud gegeven kan worden.
Kan de staatssecretaris uitleggen waarom er niet voor een nieuw Statuut is
gekozen? Zou het, nu hier niet voor gekozen is, niet verstandig zijn om de
Raad van State te vragen om voorlichting over de waarborgfunctie en de vraag
hoe deze binnen de nieuwe staatkundige verhoudingen geconcretiseerd zou kunnen
worden?Laat ik benadrukken dat mijn fractie grote waarde hecht aan een zo groot
mogelijke autonomie voor alle bestuurslagen en alle entiteiten binnen het
Koninkrijk. Maar zolang wij als bestuurslagen en entiteiten deel uitmaken
en willen uitmaken van het Koninkrijk, moeten wij ook gezamenlijk uitmaken
welke ondergrenzen wij binnen dit Koninkrijk willen hanteren. We zouden, naast
de financiële sanering, moeten formuleren wat de ondergrens is die wij
binnen het Koninkrijk voor een aantal basale voorzieningen hanteren en hoe
die op een redelijke termijn gerealiseerd kunnen worden. In dit opzicht kan
en mag het verschil tussen enerzijds de BES-eilanden en anderzijds Curaçao
en Sint Maarten niet te groot zijn. Het feit dat we dit jarenlang hebben laten
liggen, is wat ons betreft geen excuus om dit voort te zetten. De wijziging
van de staatkundige verhoudingen is daar bij uitstek de gelegenheid voor.
Om met de titel van een van de vele uitgebrachte rapporten te spreken: Nu
kan het, nu moet het.Het is niet alleen een kwestie van beschaving om ondergrenzen te stellen,
het is ook uit praktisch oogpunt van belang. Zolang er grote verschillen in
perspectieven bestaan tussen de verschillende gebieden in het Koninkrijk en
zolang Arubaanse en Antilliaanse burgers vrij kunnen reizen binnen het Koninkrijk,
zal er altijd, en terecht, een trek blijven naar die gebieden die het meeste
perspectief bieden. Voor Nederland geldt al vaak dat wie kansarm naar Nederland
komt, hier ter plekke volstrekt kansloos is. Wat dit voor de BES-eilanden
betekent, kunnen wij niet goed overzien. Kunnen inwoners van Sint Maarten
en Curaçao zich vrijelijk vestigen op de BES-eilanden? Zo ja, wat betekent
dit voor de kleinschaligheid van deze eilanden? Zo nee, is het aanvaardbaar
dat er binnen Nederlands grondgebied onderscheid wordt gemaakt tussen de vestigingscriteria
voor inwoners van Curaçao en Sint Maarten?En dan de positie van Sint Maarten. Er wordt door veel mensen getwijfeld
of het eiland (met officieel 40.000 inwoners, maar de schattingen voor het
feitelijk aantal inwoners lopen uiteen van 50.000 tot 70.000) in staat is
om als zelfstandig land te functioneren. De aarzelingen worden niet alleen
veroorzaakt door de schaal, maar ook door de bestaande politieke cultuur en,
last but not least, de verdenking van verbindingen tussen de boven- en de
onderwereld. Tijdens het werkbezoek dat wij in januari als Eerste Kamercommissie
aansluitend aan het parlementair overleg aan de andere eilanden
hebben afgelegd, zijn we op Sint Maarten door allerlei mensen uit verschillende
lagen van de bevolking aangeschoten. De oproep van deze mensen was volstrekt
helder en eensluidend: laat ons niet in de steek. Door sommigen werd zelfs
gesteld dat als wij Sint Maarten nu de status van onafhankelijk land zouden
verlenen, we de bevolking overleveren aan de georganiseerde criminaliteit.
Er zijn serieuze vermoedens van intimidatie en corruptie, en dat baart ons
zorgen.Wij realiseren ons zeer goed dat Sint Maarten hard werkt aan het voldoen
aan de voorwaarden van met name goed bestuur en rechtshandhaving. Wij hebben
daar ook waardering voor. Wij realiseren ons evenzeer dat Sint Maarten het
op dit punt niet gemakkelijk heeft gehad. Voor het realiseren van verbeteringen
is Sint Maarten tot op grote hoogte afhankelijk van het land de Antillen,
en in de praktijk heeft de landsregering, die op Curaçao is gevestigd,
meer oog voor de belangen van Curaçao dan voor die van Sint Maarten.
Dat zal er met de verdere ontmanteling van het land niet beter op worden.Hoezeer wij de inspanningen van Sint Maarten ook waarderen, wij vrezen
wel dat het niet reëel is om te verwachten dat alle benodigde verbeteringen
gerealiseerd zullen zijn voordat het land de Antillen ontmanteld wordt. De
kern van de discussie spitst zich toe op de vraag op welk moment Sint Maarten
aan de voorwaarden heeft voldaan. Volgens Sint Maarten is dat op het moment
dat de regelingen en instituties op papier beschreven staan. Volgens ons en
ook volgens de Tweede Kamer is dat op het moment dat gebleken is dat Sint
Maarten zijn taken ook aankan. Hier doet zich een dilemma voor. Sint Maarten
kan pas bewijzen dat het de taken aankan als het van Curaçao af is
en het land Antillen dus ontmanteld is. Sint Maarten stelt dus: wij moeten
eerst de status van land krijgen en daarna kunnen wij laten zien wat wij waard
zijn. Van Nederlandse zijde zijn hier bedenkingen bij. Wij hebben niet voor
niets het spreekwoord "papier is geduldig".Uitstel van ontmanteling is niet echt een optie. Als de ontmanteling niet
voor maart 2010 gerealiseerd is, moeten er nieuwe verkiezingen plaatsvinden
voor de Staten van de Nederlandse Antillen en dat wil niemand. Door iedereen
wordt erkend dat de situatie van de BES-eilanden niet meer kan worden teruggedraaid.
Dat betekent dat het land Nederlandse Antillen de facto bestaat uit Curaçao
en Sint Maarten. Het handhaven van dat land vormt geen oplossing voor het
probleem waar Sint Maarten mee zit. Integendeel, het land is eerder deel van
het probleem dan dat het deel van de oplossing is. Wij zouden het een optie
vinden om voor Sint Maarten te kiezen voor een ingroeimodel. Dat wil zeggen
dat vergelijkbaar met de BES die taken die Sint Maarten nog niet zelfstandig
aankan tijdelijk worden overgedragen aan het Koninkrijk. Je zou daarbij kunnen
denken aan een zware regeringscommissaris namens de rijksministerraad op Sint
Maarten, van waaruit de verbeteringen worden voorbereid en uitgevoerd. Op
het moment dat Sint Maarten de taken niet alleen op papier maar ook in de
praktijk aankan, worden deze dan overgedragen. Op die manier ontstaat een
geleidelijke ontwikkeling tot autonoom land. Daarmee houd je zelfs de mogelijkheid
open, als dat te hoog gegrepen blijkt, van een andere constructie, bijvoorbeeld
een provincie van Nederland. Hoe kijken de bewindspersonen hier tegenaan? Tot slot kom ik bij de positie van Aruba. Aruba heeft al meer dan twintig
jaar de positie van autonoom land binnen het Koninkrijk. Economisch gaat het
niet slecht op Aruba, zeker niet in vergelijking met de omringende eilanden
in het Caribisch gebied, al is de economie eenzijdig en daarmee kwetsbaar.
Maar op andere gebieden is er veel mis. Er is geen leerplicht, de economie
draait voor een belangrijk deel op deels illegale en onderbetaalde arbeiders
terwijl een deel van de eigen bevolking werkloos is en er blijven hardnekkige
geruchten over corruptie. Dat doet het imago van Aruba en het imago van het
Koninkrijk geen goed. Wij hebben deze kwestie al eens eerder besproken met
beide bewindslieden. Zij gaven toen aan dat zij meldingen zeer serieus zouden
nemen. Maar het probleem is dat er nauwelijks tot geen mensen te vinden zijn
die hun verdenkingen in het openbaar durven te uiten. Zij wonen namelijk op
het eiland. Wat mijn fractie betreft zijn er twee mogelijkheden: de geruchten
zijn waar en dan moet de corruptie worden aangepakt, of de geruchten zijn
niet waar en dan moeten de beschuldigingen voor eens en voor altijd worden
ontzenuwd. De enige mogelijkheid om hierover uitsluitsel te krijgen, is door
een onderzoek waarbij personen onder ede kunnen worden gehoord en onderzoekers
ook vertrouwelijke informatie kunnen inzien. Uiteraard zal een dergelijk onderzoek
geïnitieerd moeten worden in samenspraak met het Arubaanse OM. Hoe kijken
de bewindslieden hier tegenaan? Wij wachten de antwoorden met belangstelling
af.De heer Laurier (GroenLinks):Voorzitter. Verschillende sprekers voor mij hebben al gerefereerd aan
een werkbezoek dat namens de Eerste Kamer is gebracht aan de Nederlandse Antillen.
Dat geeft aan hoe belangrijk zo'n werkbezoek is. Het is niet gebruikelijk
dat leden van de Eerste Kamer een werkbezoek afleggen. Maar gezien de informatie
die werd verkregen, was het belangrijk. Voor mij was het de eerste keer dat
ik op de Antillen was. Ik moet hier mijn verbazing uitspreken, terwijl ik
mijzelf toch als een redelijk geïnformeerd persoon beschouw, hoe weinig
ik feitelijk wist van de Antillen en van de situatie daar. In die zin was
het voor mij extra leerzaam. Ik moest ook ervaren hoe vaak bepaalde beelden
die domineren in discussies in Nederland over de Antillen maar een deel van
de werkelijkheid weerspiegelen.Ontmanteling van de Antillen is volgens mijn fractie een onvermijdelijk
proces. In feite gaat het om een samengeveegd land waarin verschillen in cultuur
en afstand zowel letterlijk als figuurlijk erg groot zijn. Het is een uitermate
complex proces, doordat de verschillende eilanden, niet in de laatste plaats
die welke nu de Nederlandse Antillen vormen, verschillende richtingen voor
hun toekomst hebben gekozen. Tegelijkertijd moet je constateren dat de afzonderlijke
onderdelen van de voormalige Antillen te klein zijn om alles zelfstandig uit
te voeren. Ondanks de ontbinding van het land Nederlandse Antillen zullen
dan ook nieuwe vormen van samenwerking moeten worden gevonden. Het proces
van staatkundige hervorming, het ontbinden van een land, is zeker niet alleen
negatief. Het schept ook veel nieuwe kansen en mogelijkheden voor de bevolking.
Het schept nieuwe perspectieven, niet in de laatste plaats doordat het de
mogelijkheid biedt de enorme staatsschuld, die op dit moment
zo'n 20% van de begroting beslaat, te saneren. Ik zal ingaan op de
verschillende onderdelen. Ik zal dat niet erg gedetailleerd doen, omdat de
details straks nog in afzonderlijke wetgeving aan de orde komen.De BES-eilanden worden onderdeel van het land Nederland. Wie de publieke
discussie volgt, zegt dat het vooral gemeenten lijken te worden, bijzondere
gemeenten, maar dat is toch niet helemaal juist. Het worden openbare lichamen,
zoals vroeger het nieuw ingepolderde land openbaar lichaam werd. Dat gold
trouwens ook voor de van Duitsland geannexeerde gebieden die als schadeloosstelling
aan Nederland toekwamen. Ik kan mij voorstellen dat in een overgangsfase wordt
gekozen voor openbare lichamen. Maar hoe ziet het kabinet die toestand op
een wat langere termijn? Zullen de eilanden dan nog steeds openbare lichamen
zijn of zullen ze toch meer ingroeien in onze normale bestuurlijke verhoudingen?
In feite geldt die vraag ook voor de wetten die zullen gelden in de overgangsfase.
Voor een deel wordt Antilliaans recht omgezet in Nederlands recht, maar hoe
ziet die situatie er op termijn uit? Mijn fractie zou het op prijs stellen
als er vanuit het kabinet wat meer helderheid over werd gegeven. Is er sprake
van een overgangsperiode, hoe lang is die, aan welke termijnen wordt gedacht
en welk eindbeeld bestaat daarbij?De BES-eilanden staan voor grote opgaven. In drie jaar tijd zullen ze
met een sluitende begroting moeten komen en tegelijkertijd staan de eilanden
voor zware infrastructurele vraagstukken. Ik noem het onderhoud van havens
en vliegvelden, die essentieel zijn voor de bereikbaarheid van de eilanden.
Dat is niet een situatie waarmee veel Nederlandse gemeenten worden geconfronteerd.
Er zijn belangrijke natuurgebieden, belangrijk niet alleen voor de eilanden,
maar ook in een groter verband, zowel op het land als maritiem. Goed onderhoud
zal ongetwijfeld hoge kosten met zich brengen. Hoe verhouden de verantwoordelijkheden
die deze openbare lichamen, de BES-eilanden, krijgen zich met de vraagstukken
waarmee men wordt geconfronteerd? Zou het op termijn niet een betere gedachte
zijn om niet een apart BES-fonds te hebben, maar een meer reguliere financiering
te vinden zoals voor de Nederlandse gemeenten via het Gemeentefonds? Welke
aanpassingen van een dergelijk Gemeentefonds zijn daarvoor noodzakelijk?Er bestaan verschillen tussen de BES-eilanden en dit deel van het land
Nederland, maar tegelijkertijd zijn wij wel één land. Dit brengt
ons op een moeilijke vraag: waar differentieer je de wetgeving en waar niet?
Voor welke onderdelen laat je de wetgeving gelden en voor welke onderdelen
niet? Ik kan mij voorstellen dat men op het terrein van de sociale zekerheid
uiterst voorzichtig is, gezien de effecten op het hele gebied als je de Nederlandse
standaarden zou hanteren. Maar hoe zit het met natuurbeheer? In hoeverre is
sprake van differentiatie als het gaat om vraagstukken van monumentenzorg
en om vraagstukken van milieubeleid in het algemeen? Hoe gaat de regering
die differentiatie vormgeven en hoe doet zij dat eventueel tussen de verschillende
BES-eilanden? De kosten van het levensonderhoud zijn, als je in termen van
sociale zekerheid spreekt, op de Benedenwindse eilanden anders dan op de Bovenwindse
eilanden.Saba en Sint Eustatius blijven door hun ligging in grote mate afhankelijk
van Sint Maarten, ook als Sint Maarten een zelfstandig land is. Dat roept
natuurlijk ook de vraag op hoe de bereikbaarheid en de toegankelijkheid door
de lucht en over het water van die stukjes Nederland in de toekomst ook gewaarborgd
worden. Toen Aruba een zelfstandig land werd, had dit bijvoorbeeld flinke
consequenties voor de luchthavenbelasting, waardoor de kosten van heen-en-weerreizen
tussen de eilanden enorm verhoogd werden. Hoe kijkt het kabinet daartegenaan?Als wij het hebben over de normen op de BES-eilanden op het gebied van
gezondheidszorg en sociale zekerheid ligt er natuurlijk ook de omgekeerde
vraag. Wat betekent dat in feite impliciet voor de normen die aangelegd worden
voor de nieuwe landen Sint Maarten en Curaçao? Het kan niet anders
dan dat die twee zaken, ook gezien de nabijheid van de verschillende eilanden,
in elkaars samenhang gezien worden.Ik kom bij het nieuwe land Curaçao. Het is goed dat de bevolking
daar in meerderheid "ja" heeft gezegd, maar, om mevrouw Linthorst te citeren,
hiermee is dan ook al het positieve wel gezegd. De percentages van 52 en 48
wijzen op een enorme verdeeldheid. Er ligt daar dus een enorme opgave voor
zowel oppositie als coalitie om de kloof die in die samenleving is ontstaan,
te dichten. Er zijn op dit ogenblik bewegingen. Er is een uitgestoken hand.
Tegelijkertijd lijken de recente discussies wel een beetje een herleving van
de discussie die eraan voorafging. Dat vervult ons met grote zorg. Dat maakt
ook dat we feitelijk met de nodige zorgvuldigheid moeten kijken naar het proces
van de verwording van Curaçao tot een autonoom land. Kinken in die
kabel kunnen betekenen dat die verdeeldheid die nu op het eiland leeft, alleen
maar groter wordt. Ik denk dat daarbij ook grote behoefte is aan duidelijkheid.
Wat dat betreft zou ik dan ook aan het kabinet willen vragen wat nu eigenlijk
de inschatting is van het traject dat Curaçao tot nu toe heeft doorlopen
naar verzelfstandiging. Is daarmee de beoogde datum nog wel feitelijk haalbaar?
Ik denk dat we op dat soort punten ook duidelijkheid moeten verschaffen.Dan het nieuwe land Sint Maarten. In de ogen van mijn fractie is dat eigenlijk
toch het grootste zorgenkind. Ik kan ook verwijzen naar het WODC-rapport dat
gepubliceerd is over het vraagstuk van de criminaliteit op Sint Maarten, waarin
men spreekt van de gelegenheidscultuur op het eiland. Mijn fractie twijfelt
dan ook of Sint Maarten op dit moment in staat zal zijn de weelde van zelfstandigheid
te dragen. Wij hebben harde criteria gesteld op het gebied van rechtshandhaving,
good governance en financieel beheer. Ondanks het feit dat mijn fractie vindt
dat die zelfstandigheid op termijn moet kunnen, is ze ook van mening dat die
criteria onverkort gelden. Laat ik ook maar heel duidelijk zijn, wat mijn
fractie betreft is een integraal onderdeel van good governance ook dat er
geen structurele verwevenheid is tussen onder- en bovenwereld, zoals mevrouw
Linthorst dat noemde. Verder zal er op dat punt ook zicht moeten zijn op een
oplossing voor het enorme aantal ongedocumenteerden dat op het eiland verblijft
en waar ook in het WODC-rapport zorgelijke dingen over geschreven zijn. De
ogen sluiten voor dat probleem, zoals we in Nederland een beetje bij de Koppelingswet
hebben gedaan, of het administratief wegdefiniëren van het probleem is
wat ons betreft geen oplossing. De criteria die er liggen, zijn hard en scherp
en wat ons betreft is afspraak ook afspraak. Daar willen wij niet aan tornen.
Welke mogelijkheden ziet het kabinet voor een overgangsperiode
waarbij er toegewerkt wordt naar zelfstandigheid, maar er nog geen sprake
is van zelfstandigheid? Welke consequenties heeft dat in de ogen van het kabinet
voor de ontbinding van het land de Antillen?Ik kom tot een aantal andere onderwerpen. Alle landen krijgen een eigen
Openbaar Ministerie onder leiding van een gemeenschappelijke procureur-generaal.
Die pg voert dan het beheer over het OM van al die landen en hij heeft een
bijzondere taak bij grensoverschrijdende criminaliteit. Het beleidsprogramma
dat hij daarvoor jaarlijks moet maken, moet goedgekeurd worden door de Rijksministerraad.
Het lijkt er een beetje op alsof er een soort permanent onderhandelingsproces
ontstaat juist op dat belangrijke terrein van grensoverschrijdende criminaliteit.
Welke visie heeft het kabinet hierop?Er komt een gemeenschappelijke voorziening voor de politie, die personeel
en middelen levert aan de korpsen voor de recherchesamenwerkingstaken. De
directeur is niet ondergeschikt aan een korpschef, maar wat is zijn positie
nu eigenlijk wel? Welke mogelijkheden heeft hij? Hoe zwaar wordt nu in feite
die gemeenschappelijke voorziening en hoe verhoudt deze zich ten opzichte
van de afzonderlijke korpsen, waar de mensen van de directeur van de gemeenschappelijke
voorziening in zijn geplaatst? Wij hechten groot belang aan het feit dat die
korpsen toch uitstekend kunnen functioneren.Hoewel het eigenlijk geen onderdeel van de staatkundige hervormingen is,
kan ik het niet nalaten om ook iets over Aruba te zeggen. Aangezien sommige
zaken gemeenschappelijk moeten worden georganiseerd, is Aruba in feite ook
een partij. De staatssecretaris heeft ons op 14 mei een brief geschreven
over de realisatie van het protocol, waarvoor dank. De conclusie was dat een
belangrijk gedeelte van de afspraak was nagekomen, maar er stond ook een aantal
niet onbelangrijke minpunten in het geheel. Er is een discussie geweest met
betrekking tot het gemeenschappelijk hof en de zetel ervan. Men heeft daar
een beroep op artikel 43, lid 2, gedaan om dat toch maar zo te regelen als
het geregeld moest worden omdat er geen overeenstemming met Aruba bereikt
kon worden. Het zou logisch zijn als Aruba zich zou aansluiten bij het Openbaar
Ministerie dat gevormd wordt, maar dat heeft het niet gedaan. Ook heeft Aruba
zich niet aangesloten bij de Politiewet, hoewel het logisch zou zijn om daar
ook weer die samenwerking te zoeken. Ondanks de afspraken, onder andere op
het gebied van rechtmatigheid van bestuur, is er geen landsverordening over
partijfinanciering en is er geen, zo mogelijk nog belangrijker, onafhankelijke
instantie gekomen voor burgers die klachten hebben over bestuursorganen. Ook
op het gebied van de financiën en het fonds ten aanzien van economische
stabiliteit zijn afspraken nog niet nagekomen.Welke lessen trekt het kabinet uit het feit dat er weliswaar dingen goed
zijn gegaan met Aruba, maar dat er toch ook een heleboel dingen zijn blijven
liggen, dan wel dat niet altijd voor de logische aanpak is gekozen? Welke
lessen trekt het kabinet daaruit voor de verzelfstandigingsprocessen die op
dit ogenblik plaatsvinden met betrekking tot Curaçao en Sint Maarten?
Ik kan daarbij ook al zeggen dat de bijzondere aandacht van mijn fractie uitgaat
naar het verzelfstandigingsproces in Sint Maarten. Mijn fractie wacht met
belangstelling beantwoording van de leden van het kabinet af.Mevrouw Lagerwerf-Vergunst (ChristenUnie):Mevrouw de voorzitter. Ik spreek zowel namens de fractie van de ChristenUnie
als namens de fractie van de SGP.Vandaag reflecteren wij op het proces van de staatkundige herziening en
de toekomst van het Koninkrijk. Dat betekent dat ik niet gedetailleerd inga
op alle ontwikkelingen en afspraken, al dan niet reeds vastgelegd in conceptwetgeving,
maar dat ik met grove potloodstrepen enkele contouren zal schetsen.Bij het langdurige proces van de staatkundige herziening ben ik zelf pas
afgelopen december betrokken geraakt. Redelijk onbevangen stapte ik op 2 januari
jongstleden in het vliegtuig richting de West om daar deel te nemen aan het
POK. Ik kan u verzekeren: die onbevangenheid ben ik vrij snel kwijtgeraakt.
Het POK, zoals dat in januari werd gehouden, bleek een overlegstructuur waarin
de verschillende partners elkaar wantrouwden en bovendien tot elkaar veroordeeld
waren.Immers, lang geleden, in 1954, hebben deze partners – indertijd
tezamen met het toenmalige Koninkrijksdeel Suriname – een bestuursovereenkomst
met volkenrechtelijke aspecten met elkaar gesloten. Men zal begrijpen dat
ik het over het Statuut heb. Het volgende citaat uit het proefschrift Political
Decolonization and Self-Determination van Steven Hillebrink uit 2007 spreekt
voor zichzelf. "Het Statuut was bedoeld als een flexibel instrument om de
gewenste staatsrechtelijke ontwikkeling van de Caribische landen te accommoderen,
maar uiteindelijk heeft het de drie landen vastgeketend in een relatie die
bij tijd en wijle vooral aan de Nederlandse kant tot aanzienlijke ontevredenheid
leidt."Volgens het Statuut hebben Nederland, de Nederlandse Antillen en Aruba
voor onbepaalde tijd – en dat zeg ik er nadrukkelijk bij – vrijwillig
gekozen voor een structuur waarbinnen deze drie autonome landen een aantal
belangen gezamenlijk behartigen op basis van gelijkwaardigheid. In de periode
volgend op 1954, met name in de periode na de rellen op Curaçao in
1969, was er enerzijds sprake van een streven van Nederland om de overzeese
gebiedsdelen zo spoedig mogelijk onafhankelijk te laten worden om zo af te
komen van de stempel van koloniale mogendheid. Anderzijds was daar de drang
van de overzeese gebiedsdelen om het zo begeerde zelfbeschikkingsrecht uit
te oefenen op de wijze waarop zij dat wensten.Tot eind jaren tachtig heerste in Nederland de opvatting dat Aruba en
de Nederlandse Antillen op korte of lange termijn onafhankelijk zouden worden.
Geleidelijk evolueerden in Nederland ideeën over de Nederlandse Antillen.
Aruba mocht in het Koninkrijksverband blijven. Op onafhankelijkheid werd niet
langer aangedrongen, maar als de eilanden in de West bij het Koninkrijk wilden
blijven, zou met het Statuut in de hand de "deugdelijkheid van bestuur" gehandhaafd
moeten worden. Begin 1990 kwam de toenmalig minister van Nederlands-Antilliaanse
en Arubaanse Zaken, de vandaag aanwezig minister van Justitie, de heer Hirsch
Ballin, met een Schets van een Gemenebest voor het Koninkrijk. Uitgangspunt
was dat er een herstructurering binnen het Antilliaanse staatsverband moest
plaatsvinden. Aruba en de Nederlandse Antillen hoefden niet meer onafhankelijk
te worden. Met het daarop volgend proces van staatkundige herziening
tot op de dag van vandaag zijn wij allen bekend.Sinds 1954 is er dus veel veranderd in het denken over de onderlinge verhoudingen
binnen het Koninkrijk. Echter, het Statuut kent nog steeds hetzelfde artikel
55 over de wijzigingsmogelijkheden hiervan. Volgens dit artikel wordt een
voorstel tot wijziging dat door de Staten-Generaal is aangenomen, niet goedgekeurd
alvorens het ook door de overzeese rijksgebieden is goedgekeurd. Hier stuiten
we in de opvatting van onze fracties op hetgeen Hillebrand noemt "het aan
elkaar vastgeketend zijn". Wij vragen ons af in hoeverre een dergelijke tekst,
die inmiddels 55 jaar oud is en die onder geheel andere omstandigheden en
denkbeelden tot stand is gekomen, nog steeds naar de letter uitgelegd moet
worden. Betekent dit dat deze bepaling ook na vandaag nog decennialang de
onderlinge verhoudingen in het Koninkrijk knevelt? Wij zijn benieuwd naar
de zienswijze van de regering hieromtrent. Is de regering bereid om na de
voltooiing van de huidige staatkundige herziening de Raad van State van het
Koninkrijk over dit vraagstuk om advies te verzoeken, wellicht in het kader
van een nieuw Statuut? Ten slotte ligt nog altijd de vandaag veel geciteerde
motie-Schuurman uit 2006 voor, waarin de regering wordt verzocht om een voorstel
voor een nieuw statuut, en dus niet om een voorstel voor een gewijzigd statuut,
zoals nu het geval is.In samenhang hiermee vragen wij aandacht voor het zelfbeschikkingsrecht
van de verschillende delen van het Koninkrijk. Dit zelfbeschikkingsrecht,
op basis waarvan zij het Koninkrijk kunnen verlaten, komt de overzeese delen
toe. Dit schijnt, gelet op het volkenrecht, niet te gelden voor Nederland
als moederland. Het moederland dient in dit opzicht rekening te houden met
de wensen van de bevolking van de Nederlandse Antillen en Aruba. Wij zijn
benieuwd naar de opvatting van de regering over het eventuele zelfbeschikkingsrecht
van Nederland in dezen. Door juristen wordt hier toch wel verschillend over
gedacht. Stel dat de meerderheid van de Nederlandse bevolking op enig moment
van mening is dat de banden met de overzeese gebieden doorgesneden moeten
worden, hoe verhoudt deze wens zich dan tot de wens van de bevolking van de
overzeese gebieden om deze band juist te behouden? Wat dient dan te prevaleren?Thans ben ik aangeland bij het proces van staatkundige herziening, dat
volop gaande is. Tijdens de laatste Ronde Tafel Conferentie, in december 2008,
zijn afspraken gemaakt die in een slotverklaring zijn neergelegd. Pas op het
moment dat de hierop gebaseerde conceptwetgeving de Eerste Kamer bereikt,
zullen wij hierop concreet en gedetailleerd ingaan. Nu volsta ik met het aanstippen
van enkele zaken.De afspraken zijn gemaakt tussen de regeringen van Nederland, de Nederlandse
Antillen en Aruba en de eilandgebieden Bonaire, Curaçao, Sint Eustatius,
Sint Maarten en Saba. Dat betekent dat het parlement zich hierover nog niet
heeft uitgesproken en zich hieraan niet per definitie gebonden hoeft te achten.
Pas op het moment dat de Tweede respectievelijke de Eerste Kamer de conceptwetgeving
behandelen, zullen zij zich hierover uitlaten. Dat impliceert dat de Tweede
Kamer, die het recht van amendement heeft, de mogelijkheid heeft om wijzigingen
aan te brengen. Indien het om de consensusrijkswetgeving gaat, zal de Nederlandse
regering na de aanneming van eventuele amendementen opnieuw moeten onderhandelen
met de overzeese rijksdelen, teneinde opnieuw consensus te bereiken. Deelt
de regering deze analyse? Geldt dit ook indien het niet om consensusrijkswetgeving
maar om gewone rijkswetgeving gaat? Is de regering net als wij van oordeel
dat, mede gelet op de hier geschetste mogelijke gang van zaken, de huidige
streefdatum voor Curaçao en Sint Maarten van 1 maart 2010 te optimistisch
is? Wij nemen aan dat, als deze datum niet wordt gehaald en nadien op de Nederlandse
Antillen verkiezingen plaatsvinden, de volgende regering van de Nederlandse
Antillen gewoon gebonden is aan de gemaakte afspraken. Kan de regering dat
bevestigen?Over de inhoud van de afspraken wil ik slechts enkele informatieve vragen
stellen, met name over de toekomstige politieorganisatie in de West. Tijdens
een gesprek dat de Nederlandse POK-delegatie afgelopen januari met de procureur-generaal
van Curaçao had, heeft deze de wens geuit een vooruitgeschoven post
van het NFI op Curaçao te hebben. Hoe kijkt de regering hiertegen aan?Een andere vraag heeft betrekking op de toekomstige gemeenschappelijke
politievoorziening, en wel in relatie tot het huidige RST. Uit de memorie
van toelichting op de begrotingsstaat van Koninkrijksrelaties 2009 blijkt
dat het bestaan van het RST bij consensusrijkswet wordt vastgelegd. In de
brief van de staatssecretaris van 14 mei jongstleden aan deze Kamer wordt
gesteld dat het RST op de Nederlandse Antillen met uitzondering van Aruba
te zijner tijd zal opgaan in de gemeenschappelijke voorziening politie. Over
deze uitzondering zal ik straks nog iets meer zeggen. Op het eerste gezicht
lijken deze twee uitspraken tegenstrijdig. Kan de regering ons vertellen of
er in de toekomst sprake is van zowel een gemeenschappelijke voorziening als
een RST, dan wel of dat deze laatste, met uitzondering van Aruba, inderdaad
opgaat in de gemeenschappelijke voorziening? Wat betekent dit voor het werkaanbod
en de werkwijze van het RST, dat immers buitengewoon succesvol is? Hoe krijgt
de samenwerking tussen het RST op Aruba en de gemeenschappelijke voorziening
op de overige eilanden gestalte?Ik ga nu in op de status van de afspraken. Curaçao en Sint Maarten
worden op de afgesproken streefdatum autonome landen binnen het Koninkrijk,
mits zij voldoen aan de gestelde voorwaarden. Wat onze fracties betreft is
deze afspraak, inclusief het voldoen aan de gestelde criteria, bikkelhard.
We voegen hieraan toe dat het niet alleen op papier in orde moet zijn, maar
ook in de realiteit. Zoals bekend, zijn er grote zorgen of met name Sint Maarten
in staat is om op de afgesproken streefdatum te voldoen aan de voorwaarden.
Ik doel hierbij vooral op de voorwaarden die betrekking hebben op goed bestuur
en op de rechtshandhaving. Ik noem in dit opzicht slechts de namen van politiechef
Holiday en gedeputeerde Laveist. In de brief van de staatssecretaris van 17 april
jongstleden aan de Tweede Kamer (31568, nr. 35) geeft zij de laatst bekende
informatie over de stand van zaken op Sint Maarten weer. Daarbij richt zij
zich primair op de verbeteringen op het terrein van de rechtshandhaving en
rechtspleging.Zij constateert dat er op diverse terreinen vooruitgang wordt geboekt,
maar zij signaleert eveneens grote zorgpunten. Zij stelt dat er tijdens de
RTC van december 2008 afspraken zijn gemaakt over de toetsing van de uitvoering
ter voorbereiding van de slot-RTC. Ik citeer uit de brief van de staatssecretaris:
"Afgesproken is dat het presidium van de voorbereidingscommissie-RTC aangevuld met een aantal extra leden zal beoordelen en adviseren
in hoeverre de implementatie van de nieuw te vormen Landen voldoet aan de
overeengekomen criteria. Uiteindelijk zal op basis van de toetsing een uitspraak
gedaan moeten worden of er voldoende vertrouwen is dat de beoogde nieuwe landen
Curaçao en Sint Maarten vanaf dag één van de nieuwe status
in staat zullen zijn om daadwerkelijk als Land te kunnen functioneren. Door
deze gemengde ambtelijke commissie wordt thans een plan van aanpak opgesteld
voor de toetsing, ik verwacht dat hierover voor de zomer bestuurlijk besloten
kan worden."Naar aanleiding van dit citaat leven bij onze fracties de volgende vragen.
Is het niet behoorlijk laat om over dit plan van aanpak nog een besluit te
nemen? Wie zal op basis van de toetsing de uitspraak moeten doen of er voldoende
vertrouwen is dat de nieuwe landen vanaf dag één in staat zullen
zijn om daadwerkelijk als land te kunnen functioneren? Is dit bovendien wel
de juiste vraagstelling? Is het niet veeleer zo dat indien de landen niet
aan de gestelde criteria voldoen, zij niet de status van land kunnen krijgen?
Wat is het scenario indien het antwoord ontkennend luidt en dus wordt vastgesteld
dat een land niet op de genoemde streefdatum de status van land kan ontvangen?Aansluitend aan het POK heb ik deelgenomen aan het werkbezoek dat een
delegatie van dit huis aan onder meer de BES-eilanden heeft gebracht. Naar
aanleiding van dit werkbezoek zijn onze fracties tot de voorzichtig optimistische
conclusie gekomen dat de staatkundige herziening met betrekking tot deze eilanden
wel tot een goed eind zal komen, hoewel er nog heel veel werk moet worden
verzet. We verwachten vooral veel van de voorbereidingswerkzaamheden die de
heer Henk Kamp er namens de Nederlandse regering verricht. Uit de wekelijkse
samenvatting van het nieuws uit de kranten van de Nederlandse Antillen is
ons inmiddels duidelijk geworden dat het optreden van de heer Kamp volgens
de avondkrant Nobo op weerstand zou stuiten bij het bestuurscollege. Dergelijke
geluiden hebben ons ook van andere zijden bereikt. In hoeverre klopt deze
berichtgeving? Hoe staat het met de werkzaamheden van de heer Kamp en in hoeverre
is er draagvlak voor zijn optreden en handelen?Voordat ik mijn bijdrage afsluit met enkele beschouwingen over het in
de afgelopen week gehouden referendum op Curaçao, wil ik aandacht vragen
voor Aruba. Het eerder genoemde POK van januari jongstleden had plaats op
Aruba. Ik heb toen van de gelegenheid gebruikgemaakt om buiten het POK om
met mensen te spreken; met vertegenwoordigers van politie, justitie en de
rechterlijke macht, maar ook met de eilandbewoners. Zonder in details te treden,
durven onze fracties de stelling aan dat op Aruba de rechtsstaat soms onder
druk staat, onder meer vanwege de kleine schaal van de samenleving. Ik stel
met nadruk dat onze fracties het uitgangspunt delen dat Aruba een autonoom,
zelfstandig deel van het Koninkrijk is, hetgeen de Nederlandse bemoeienis
met de interne aangelegenheden van Aruba begrenst. Gelet op artikel 43 van
het Statuut zijn wij echter zo vrijmoedig om deze kwestie toch aan de orde
te stellen.Uit het algemeen overleg dat de staatssecretaris op 4 maart jongstleden
met de Tweede Kamer had, is ons duidelijk geworden dat zij zich hierover eveneens
zorgen maakt. Wij zijn blij dat zij deze zorgen heeft vertaald in daden, in
die zin dat de impasse over de consensusrijkswet Gemeenschappelijk Hof, ontstaan
door de weigering van Aruba om ermee in te stemmen, is doorbroken vanwege
de wijziging van de grondslag van deze conceptwetgeving op de genoemde waarborgfunctie.
Wat ons betreft is hiervoor een compliment op zijn plaats. Tijdens het AO
heeft de staatssecretaris toegezegd om na overleg met minister-president Oduber
een nadere rapportage op te stellen. Wij zijn benieuwd naar de huidige stand
van zaken.Een ander punt dat onze fracties aan de orde willen stellen, is het ontbreken
van de leerplicht op Aruba. In het advies van de Raad van State van het Koninkrijk
van 10 december 2004 over 50 jaar Statuut wordt gesteld dat rijkswetgeving
minimumeisen op het gebied van het onderwijs zou kunnen stellen op basis van
artikel 38 of, indien noodzakelijk, artikel 43. Wij zijn van mening dat de
invoering van de leerplicht behoort tot dergelijke minimumeisen. Is de regering
met ons van mening dat die invoering behoort tot de minimumeisen op het gebied
van het onderwijs en er derhalve voor Nederland een rol is weggelegd in dezen?
Ik refereer ook aan wat de staatssecretaris op 4 maart tijdens het AO
met de Tweede Kamer heeft gezegd over artikel 43 van het Statuut, namelijk
dat dit artikel pas kan worden ingezet als er sprake is van structurele misstanden
die in de landen zelf niet kunnen worden geadresseerd. Vindt de regering het
gegeven dat op Aruba de leerplicht niet geldt, een structurele misstand?Een laatste vraag met betrekking tot Aruba betreft het protocol dat Aruba
en Nederland in 1993 hebben gesloten. In dit protocol zijn de regeringen over
en weer verplichtingen aangegaan. Bij brief van 14 mei heeft de staatssecretaris
de huidige stand van zaken hieromtrent weergegeven. Deze brief roept bij ons
de volgende vragen op. Uit de brief blijkt dat Aruba, net als bij de conceptregelgeving
voor het gemeenschappelijk Hof van Justitie, weigert zich aan te sluiten bij
de conceptregelgeving voor Openbaar Ministerie en politie. Dit verklaart de
keuze voor het in stand houden van het RST op Aruba, waarover ik reeds sprak.
Onze fracties vragen zich af of deze weigering daadwerkelijk een belemmering
moet opleveren, aangezien het hier gaat om gewone rijkswetten in plaats van
consensuswetgeving. Daarnaast vragen wij ons af waarom het kabinet hier niet
ook kiest voor een wijziging van de grondslag, in die zin dat de wetgeving
op basis van de waarborgfunctie van artikel 43 van het Statuut ook in dezen
voor Aruba geldt. Graag een reactie van het kabinet.Afgelopen zaterdag werd de uitslag van het referendum op Curaçao
bekend. Na een spannende periode bleek dat het ja-kamp een nipte overwinning
heeft geboekt. Wij zijn hier verheugd over, maar dat laat onverlet dat de
grote verdeeldheid onder de bevolking zorgelijk is. Wij hopen dat de oppositie
op Curaçao de uitgestoken hand van de premier, mevrouw De Jongh-Elhage,
met beide handen aanpakt, zodat men gezamenlijk de schouders onder het verdere
proces kan zetten. Wij wachten de beantwoording van onze vragen door de regering
met belangstelling af.De heer Engels (D66):Voorzitter. Ik begin mijn bijdrage graag met enkele opmerkingen over het
bijzondere karakter van de Koninkrijksstructuur. Als uitdrukking van drie staatsverbanden binnen één Koninkrijk is het
Statuut in zijn regeling van organen en bevoegdheden een normale constitutionele
figuur. Het Statuut heeft echter enkele bijzondere kenmerken, waar het de
onevenwichtige en ongelijksoortige aspecten in de verhouding tussen de drie
landen erkent. De verstrengeling van Statuut en Grondwet maakt de constitutionele
rechtsorde van het Koninkrijk extra complex. Als gevolg van de koloniale geschiedenis
en vanwege het ontbreken van een natuurlijke geografische eenheid zijn de
banden tussen Nederland en de Caribische gebiedsdelen in een aantal opzichten
kunstmatig. Er bestaan zonder twijfel vele en veelsoortige persoonlijke en
zakelijke contacten en relaties, die bijdragen aan processen van verbinding.
Niettemin zijn er ook gevoelens van wantrouwen en afstandelijkheid, die te
maken hebben met grote culturele verschillen. Deze factoren verklaren de behoefte
van de overzeese gebiedsdelen aan maximale autonomie en zelfbeschikking.Mijn volgende punt betreft de afspraken en verantwoordelijkheden in dit
proces. Om recht te doen aan het zelfbeschikkingsrecht is op grond van eerder
gehouden referenda in 2006 gestart met een herziening van de structuur van
het Koninkrijk. De staatkundige eenheid van de Antillen is een fictie gebleken.
De ontbinding ervan en de opbouw van deels meer autonome en deels meer verbonden
figuren is een unieke en buitengewoon complexe operatie met ingrijpende gevolgen
voor het Koninkrijk. Graag wil ik hier markeren dat D66, als partij van de
vooruitgang, ook dit proces van staatkundige hervormingen steunt, en daarmee
de inzet en het optreden van de eerstverantwoordelijke staatssecretaris en
die van de minister van Justitie. Meer zelfstandigheid voor de Antilliaanse
eilandgebieden betekent immers meer vrijheid, bijvoorbeeld om kansen te benutten
en vooruitgang en welvaart na te streven. Meer zelfstandigheid betekent echter
ook meer verantwoordelijkheid, bijvoorbeeld voor democratische en rechtsstatelijke
verhoudingen, voor de bevordering van institutionele checks and balances,
voor de handhaving en stimulering van mensenrechten, ongeacht levensovertuiging,
afkomst of seksuele geaardheid, en ook voor de aanpak van fraude, corruptie,
intimidatie, betalingsachterstanden en coöptatie.Wat D66 betreft heeft Nederland in dit proces dan ook terecht voorwaarden
gesteld aan de opheffing van de Antillen. Het is geenszins onredelijk om te
eisen dat voor wat betreft bestuur, recht en financiën van de nieuwe
landen Curaçao en Sint Maarten aan voorwaarden van deugdelijkheid moet
zijn voldaan. Daarmee wordt geen wezenlijke inbreuk gemaakt op het zelfbeschikkingsrecht
van de eilanden. De Koninkrijksrelaties ontlenen hun relevantie immers voor
een groot deel aan de vele vormen van ondersteuning die Nederland aan de West
biedt. Natuurlijk loopt Nederland het risico om met deze benadering te worden
beschuldigd van neokolonialisme, maar dat mogelijke – of zelfs reële –
verwijt poetst niet weg dat geen van de eilanden op dit moment volledig op
eigen benen kan staan. Mijn eerste vraag aan de regering is of de gemaakte
afspraken over deugdelijk en integer bestuur nog recht overeind staan.Ik kom nu bij de voortgang van het proces in meer politiek-bestuurlijke
zin. De D66-fractie is het eens met de opvatting van de regering dat de verantwoordelijkheid
voor het voldoen aan de gestelde criteria primair bij de eilanden zelf ligt,
maar het is ook mijn fractie niet ontgaan dat er nogal wat belemmeringen bestaan
op het punt van het zelfreflecterende en zelfcorrigerende vermogen van de
eilanden. De politieke cultuur is volstrekt monistisch, de kleinschaligheid
van de eilanden verhoogt de risico's van belangenverstrengeling, de nieuwe
staatkundige plaatsbepaling van de eilanden is geografisch zeer kunstmatig
en de vooral op toerisme georiënteerde economieën zijn kwetsbaar.
De vraag is dan ook of men in staat is om voldoende eigen prioriteiten te
stellen om aan de gestelde eisen van deugdelijkheid en integriteit te voldoen.Mijn fractie maakt zich om die reden zorgen over de voortgang van het
proces. Hoe is precies de afstemming van het ontbindingsproces van het land
Nederlandse Antillen met de opbouw van de nieuwe entiteiten? Blijft de overdracht
van bevoegdheden in de pas lopen met de planning? Wat gebeurt er als Curaçao
en Sint Maarten achterblijven in hun ontwikkeling naar deugdelijk bestuur?
Hoe is gewaarborgd dat het wetgevingsproces, met name de vaststelling van
de consensusrijkswetten, door met name politieke gevoeligheden niet zodanig
wordt vertraagd dat het staatkundige hervormingsproces verzandt? Gaat de schuldsanering
dan inderdaad niet door, zoals de minister-president na afloop van de Ronde
Tafel Conferentie heeft verklaard?Kortom: lopen wij niet het gevaar dat wij een proces ingaan van waaruit
op een zeker moment geen weg terug of zelfs geen uitweg meer is? Graag hoor
ik van de bewindslieden op deze punten nader over de stand van zaken, het
vervolgscenario en de beoogde definitieve transitiedatum. Nadrukkelijk vraag
ik hun om de uitkomst van het referendum op Curaçao bij hun antwoord
te betrekken. In hoeverre legt de met de dunne positieve uitslag van 52%
bevestigde economische en sociaal-culturele tweedeling een hypotheek op de
afspraken over het staatkundige hervormingsproces?Ik kom nu bij het wet- en regelgevingsproces. De staatkundige hervormingen
zullen gepaard gaan met een omvangrijk en ingewikkeld wetgevingsprogramma.
Het transitieproces raakt aan Statuut en Grondwet, vraagt consensusrijkswetgeving
op het punt van politie, justitie en financieel toezicht, noodzaakt tot aanpassing
van bestaande rijkswetgeving en Antilliaanse regelgeving en dwingt tot een
wettelijk omklede overgang van de BES-eilanden naar Nederland. De uitvoering
van dit alles staat bovendien onder grote politieke druk, vraagt een nauwgezette
planning en vergt de nodige discipline bij de betrokken wetgevende organen.
Naar de mening van de D66-fractie heeft de regering er in dat licht terecht
voor gekozen om vanwege het bijzondere karakter van de noodzakelijke regelgeving
vroegtijdig inzicht te geven in de opzet, uitgangspunten en juridische keuzes
van de in voorbereiding zijnde wetgeving, en daarover voorlichting te vragen
van de Raad van State.Dit is natuurlijk niet de plaats en het moment om substantieel vooruit
te lopen op alle vraagstukken en complicaties die zich in deze operatie aandienen.
Wij hebben gezien dat er een creatieve en flexibele invoeringssystematiek
is ontwikkeld om tot de noodzakelijke aanpassing en harmonisatie van bestaande
en nieuwe regelgeving te komen. Om de Antilliaanse regelgeving zo eenvoudig
en goed mogelijk in de Nederlandse rechtsorde te integreren, kiest de regering
in de vorm van een overgangsfase voor een geleidelijke invoering. Daarnaast
kunnen wij vangnetvoorzieningen tegemoetzien om rond de transitiedatum
nog onvolkomenheden en omissies te kunnen herstellen.De gekozen constructies beogen vooral in juridische zin de overzichtelijkheid
te bewaren, flexibel te kunnen inspelen op nieuwe ontwikkelingen en veranderende
omstandigheden en de voortgang van het proces niet onnodig te belasten. Als
gevolg daarvan zullen echter in de nieuwe Koninkrijksstructuur nog enige tijd
twee rechtssystemen functioneren. Bovendien zal de wetgever buitengewoon pragmatisch
moeten omgaan met een aantal belangrijke constitutionele wetgevingsbeginselen
en procedures. Zo kan in de aanpassingswetgeving tijdelijk van formele wetgeving
worden afgeweken en kan in dat verband bestaande regelgeving worden gewijzigd
bij AMvB of ministeriële regeling.De D66-fractie acht met name de keuze voor een ruimer gebruik van delegatiebevoegdheden
opmerkelijk, omdat daarmee formeel afbreuk wordt gedaan aan het grondwettelijk
in artikel 89 verankerde legaliteitsbeginsel, dat invulling geeft aan wezenlijke
uitgangspunten van democratie en rechtsstaat. De heerschappij van de wet als
legitimatiegrondslag voor het handelen van de regering staat of valt immers
met de beslissende inbreng van de rechtstreeks gekozen Tweede Kamer. In beginsel
zijn delegatiebepalingen die de mogelijkheid bieden om zonder parlementaire
machtiging af te wijken van de wet, staatsrechtelijk niet geoorloofd. Met
een dergelijke aantasting van de rule of law kan en mag niet lichtvaardig
worden omgegaan, zoals ook de D66-fractie in de motie-Jurgens uit 2005 heeft
aangegeven. De vraag is of met deze figuur de in de grondwettelijke wetgevingsprocedure
neergelegde eis van consistente en zorgvuldige wetgeving geweld wordt aangedaan.Mijn fractie realiseert zich dat in betrekkelijk korte tijd een grote
hoeveelheid regelgeving tot stand moet worden gebracht over zaken die nog
niet geheel zijn uitgewerkt en nog niet geheel zijn te overzien. Van belang
is dat het hier uitdrukkelijk om een tijdelijke voorziening gaat. Net als
de Raad van State en de betrokken commissies uit de Eerste Kamer heeft ook
de D66-fractie om die reden begrip getoond voor de vanwege het uitzonderlijke
karakter van deze wetgevingsoperatie voorgestelde wettelijke inkadering achteraf.
Wij vragen de regering echter wel nadrukkelijk om deze constructie in de op
handen zijnde wetsvoorstellen uitvoerig te motiveren en te onderbouwen, zodat
onze verantwoordelijkheid als wetgevende organen voor deze bijzondere constitutionele
werkwijze op een zo goed mogelijke wijze kan worden gerechtvaardigd. Is de
regering daartoe bereid en kunnen de bewindslieden reeds aangeven welke rechtvaardigingsgronden
daarbij gehanteerd zullen worden?Mevrouw Ten Horn (SP):Heeft D66 daarbij ook een termijn in het hoofd? Ik verwijs naar het protocol
van Aruba uit 1993, dus zestien jaar geleden. Of geeft u de regering qua tijd
alle ruimte?De heer Engels (D66):Ja, in dit geval wel. Ik heb immers aangegeven dat dit een bijzonder proces
is. Mijn afsluitende opmerking was dat dit alleen gerechtvaardigd kan worden
als in de komende wetgeving in de memorie van toelichting op deze constitutionele
punten heel nadrukkelijk wordt aangegeven wat het belang daarvan is en op
welke wijze daarna alsnog zal worden gezorgd voor een correcte constitutionele
inbedding. Wij hebben geen behoefte om daar nu een termijn aan te stellen;
dat lijkt mij wat voorbarig. Misschien hebben wij die behoefte straks, bij
de komende wetgeving, wel. Uiteraard doen wij alles om het de regering heel
moeilijk te maken, maar er zijn natuurlijk bepaalde grenzen.Tot slot ga ik in op constitutionele vragen rond Statuut en Grondwet.
Vanuit wetenschappelijke kringen is van meet af aan scherpe kritiek geuit
op de wijze waarop in dit proces met het Statuut en de Grondwet wordt omgegaan.
Deze kritiek is vooral afkomstig van enkele Groningse deskundigen op het gebied
van het Koninkrijksrecht; ik noem met name Elzinga, Hoogers en Nap. Die kritiek
is op verschillende plaatsen geuit, bijvoorbeeld in het rapport Schurende
Rechtsordes, in de bladen Regelmaat, De Gemeentestem en Binnenlands Bestuur
en in het boek 50 jaar Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden. Ik voel
mij om twee redenen verplicht om een aantal van die constitutionele dilemma's
hier en nu aan de orde te stellen, allereerst en uiteraard primair vanwege
mijn verantwoordelijkheid als lid van een belangrijk wetgevend orgaan. Minder
belangrijk maar niet geheel zonder betekenis is dat ik graag wil voorkomen
dat mij morgen op de Groningse faculteit onplezierige bejegeningen ten deel
vallen.Allereerst is er de vraag of de Grondwet een uitsluitend tot het Nederlandse
grondgebied beperkte werking heeft. De Grondwet zegt daar niets over, en het
Statuut overigens ook niet. Hoe moet nu de situatie worden beoordeeld dat
de werking van de Grondwet wordt uitgebreid naar drie Caribische eilanden,
zonder dat de Grondwet die mogelijkheid zelf opent? Kan de Nederlandse grondwetgever überhaupt
buiten het Statuut om de werkingssfeer van de Grondwet voor overzeese gebieden
uitbreiden of inperken? En als wordt aangenomen dat dit alles mogelijk is
via een bij rijkswet tot stand te brengen wijziging van het Statuut, kan daarbij
in dat geval, al dan niet tijdelijk, worden afgeweken van de Grondwet? Ik
denk daarbij aan de afwijkende toepassing van artikel 55 dat reeds eerder
is genoemd over de verkiezing van de Eerste Kamer en het buiten toepassing
laten van hoofdstuk 6 over de rechterlijke organisatie. Deze vragen zijn relevant
in verband met de betekenis van artikel 55, lid 3, van het Statuut, dat bepaalt
dat een bij rijkswet tot stand te brengen wijziging van het Statuut die afwijkt
van de Grondwet, een procedure vergt met twee lezingen. Is het niet zo dat
een norm die machtigt van de Grondwet af te wijken, afwijkt van de Grondwet?
Graag vraag ik de regering een reactie op dit punt.Dan is er ten tweede het punt van het gelijkheidsbeginsel dat de ontvlechting
van de Nederlandse Antillen ernstig zou compliceren, zo heb ik gelezen. De
op zichzelf noodzakelijke wettelijke differentiaties ten aanzien van de positie
van de BES-eilanden in de Nederlandse rechtsorde worden geregeld buiten het
Statuut en de Grondwet om. De vraag is dan wat dit betekent voor de werking
van het gelijkheidsbeginsel. In de literatuur worden grote vraagtekens gezet
bij de constitutionele aanvaardbaarheid van het aanbrengen van op zichzelf
begrijpelijke en zelfs noodzakelijke verschillen in voorzieningen en tussen
inwoners hier en overzee. Betwijfeld wordt of er een voldoende objectieve
rechtvaardiging is voor deze ongelijke behandeling en voor het in dit verband
omzeilen van Grondwet en Statuut. Graag vraag ik ook op dit punt het oordeel
van de regering. Ik stel deze constitutionele vragen bewust in dit beleidsdebat en niet
op het moment dat de aangekondigde wetgeving deze Kamer bereikt. Voor de legitimatie
van dit bijzondere en ingrijpende proces is het van grote betekenis dat binnen
de wetgevende organen in een zo vroeg mogelijk stadium en in een openbaar
debat helderheid wordt geschapen over de mogelijke spanningen met of tussen
Statuut en Grondwet. De antwoorden op deze constitutionele vragen zijn immers
ook van betekenis voor de gedachtevorming over de uiteindelijke toekomst van
het Koninkrijk en over het nieuwe Statuut. Voor mijn fractie geldt deze constitutionele
houdbaarheid zwaar, zonder ons overigens op voorhand in een al te strak formeel
grondwettelijk keurslijf te willen laten dwingen. Het maken van politieke
afspraken die een gemeenschappelijk en wenselijk eindperspectief dichterbij
brengen zonder daarbij constitutionele formaliteiten ernstig en blijvend aan
te tasten, is niet op voorhand verwerpelijk. Wel moet worden voorkomen dat
tijdens of na het wetgevingsproces moet worden vastgesteld dat een belangrijke
hervorming van de staatkundige structuur van het Koninkrijk toch al te zeer
via gelegenheidswetgeving tot stand is gebracht. Graag nodig ik de regering
nogmaals uit de Kamer op dit punt een zo groot mogelijke helderheid te verschaffen.
Mijn fractie wacht de antwoorden van de minister en de staatssecretaris, zoals
altijd, met grote belangstelling af.De heer Ten Hoeve (OSF):Mevrouw de voorzitter. Wij zijn het er allemaal wel over eens dat onze
voormalige koloniën zelfbeschikkingsrecht hebben. En als wij het daar
niet over eens waren, dan zouden de Verenigde Naties ons daar wel aan herinneren.
Wij zijn het er ook over eens dat dit zelfbeschikkingsrecht alle eilanden
afzonderlijk toekomt. Dat is niet in alle opzichten praktisch, maar de eilanden
zijn zo verschillend en ze hebben in de loop van de tijd zo veel weerzin tegen
elkaar en vooral tegen een gezamenlijk bestuur opgebouwd dat het niet realistisch
zou zijn om ze als één geheel te beschouwen. Het probleem bij
de uitoefening van het zelfbeschikkingsrecht is dat een keuze moet worden
gemaakt tussen óf zelfstandigheid, zelf baas zijn, óf integratie
in het centralistische land Nederland, óf daar ergens tussen in. En
alles heeft natuurlijk zijn voor en zijn tegen.De BES-eilanden zijn zo klein dat ze in dit dilemma niet veel anders konden
dan kiezen voor de geborgenheid van de integratie met Nederland. Curaçao
en Sint Maarten kunnen zich, waarschijnlijk, wel permitteren te kiezen voor
zo veel mogelijk zelfstandigheid, maar ook zij willen niet de veilige band
met het Koninkrijk doorsnijden. Of die keuze nu gemaakt wordt vanwege de veiligheid
van het Nederlandse paspoort – pragmatisch – of vanwege de historische
verbondenheid met Nederland – idealistisch – maakt voor de gang
van zaken niet echt uit. Voor mij zou dit laatste overigens wel de legitimatie
voor het Koninkrijk zijn.In het kader van het Statuut voor het Koninkrijk betekent de gemaakte
keuze onvermijdelijk dat het Koninkrijk de waarborg blijft vormen voor de
fundamentele menselijke rechten, de rechtszekerheid en de deugdelijkheid van
bestuur. Dat is, onder omstandigheden, een beperking van de autonomie, want
het Koninkrijk kan ingrijpen in wat uitdrukkelijk taken van het land zijn,
maar het is ook wel juist de kern van de veiligheid die het Koninkrijk te
bieden heeft. Dus misschien is ook dát wel juist een van de redenen
om te stemmen voor de band met het Koninkrijk. Een vraag daarbij is hoever
die waarborgfunctie reikt en het lijkt mij erg goed als de staatssecretaris
daar apart aandacht aan besteedt in een discussie over de visie op het Koninkrijk
in het algemeen en de reikwijdte van de waarborgfunctie in het bijzonder.
Misschien kan zij nog even ingaan op de vraag hoe zij dit precies wil opzetten
en wie zij bij die discussie wil betrekken.Een tweede vraag die zich voordoet, is wie dat Koninkrijk nu eigenlijk
is. In principe is duidelijk dat dit de gezamenlijke landen zijn, maar daar
is wel iets meer van te zeggen. Ook daarover komt binnenkort een discussie
in het kader van het democratisch deficit in het Koninkrijk, maar ik zal daar
straks ook nog wel even op terugkomen.Duidelijk moet wel zijn dat de keuze van Curaçao en Sint Maarten
voor autonomie natuurlijk echt een keuze voor autonomie is en niet voor een
gedetailleerd toezicht op van alles en nog wat door het Koninkrijk of via
allerlei regelingen door het land Nederland. Dat kan niet bedoeld zijn met
de waarborgfunctie en Nederlandse politici moeten ook niet de indruk wekken
dat zij in feite volledige controle willen omdat zij menen dat alleen zo de
waarborgfunctie tot zijn recht kan komen, of, nog erger, omdat zij menen dat
zonder Nederland alles fout gaat. Ik ga er van uit dat de bewindslieden dit
met mij eens zijn, maar ik hoor hun daar graag over.Toch zijn er enkele zaken geregeld op een manier waarvan men zou kunnen
denken dat Nederland daar aan de touwtjes wil blijven trekken. Die regelingen
zijn natuurlijk ook de reden geweest dat Aruba zich daar niet onmiddellijk
bij wilde aansluiten. Die regelingen hebben ook geleid tot de enorme polarisatie
op Curaçao. Ik ben ontzettend blij dat het referendum op Curaçao
een meerderheid heeft opgeleverd van ja-stemmers. Ik feliciteer de regering
van de Antillen, de bewindslieden en dan in het bijzonder de staatssecretaris
hier graag mee. Die meerderheid is echter wel zo krap dat niet alleen de Antilliaanse
premier maar ook Nederland wel mag proberen een hand uit te steken naar de
oppositie om toch tot een werkbare acceptatie van elkaar te komen.Mevrouw Ten Horn (SP):Ik begrijp de heer Ten Hoeve wel als hij spreekt over meerderheid en oppositie.
Het referendum is duidelijk: er is een meerderheid van 52% die het
slotakkoord onderschrijft. Zouden wij er niet beter aan doen om nu te kijken
hoe de zaken zo snel mogelijk voor de hele bevolking goed kunnen worden geregeld
in plaats van te blijven spreken over meerderheid en oppositie?De heer Ten Hoeve (OSF):In de eerste plaats: iedereen heeft hier vandaag gesproken over meerderheid
en oppositie. Het probleem is dat de bevolking van Curaçao buitengewoon
gepolariseerd is. Dat lossen wij niet in een keer op. In het hele proces proberen
wij de zaken zo goed mogelijk te regelen, juist in het voordeel van de bevolking
van het eiland. De staatssecretaris en de minister doen daar erg hun best
voor. Dit is ons uitgangspunt. Ik zal verder in mijn betoog tot de conclusie
komen dat wat wij tot nu toe op touw hebben gezet, daar zeker
een juiste bijdrage aan kan leveren. Daar twijfel ik niet aan.Dit neemt niet weg dat wij de gevoelens van de oppositie in ieder geval
serieus moeten nemen. Wij moeten de mensen juist in hun bezwaren tegen wat
er gebeurt, wel als zodanig erkennen. Als wij dat niet willen doen, zien wij
niet de werkelijke emoties die op Curaçao toch wel een grote rol spelen.
Die moeten wij dus erkennen.Mevrouw Linthorst (PvdA):Kan de heer Ten Hoeve aangeven wat hij bedoelt met de opmerking dat de
Nederlandse regering een hand moet uitsteken naar de oppositie? Houdt hij
de mogelijkheid open dat er van Nederlandse zijde verdere concessie gedaan
kunnen worden aan het nu bereikte akkoord?De heer Ten Hoeve (OSF):Nee. Ik heb niet de bedoeling om de Nederlandse regering tot verdere materiële,
concrete concessies te brengen. Het gaat mij om de gevoelens die leven bij
de oppositie op Curaçao; dat zijn werkelijke gevoelens van gekrenkt
te zijn in het recht op autonomie. Laten wij die gevoelens serieus nemen.
Dat gebeurt niet altijd op de juiste manier.Mevrouw Linthorst (PvdA):Toezicht op de besteding van zo'n grote schuldsanering heeft toch niets
te maken met autonomie?De heer Ten Hoeve (OSF):Tot die conclusie kom ik zelf ook. Ik ben dat helemaal met u eens.Nederland doet zo nu en dan dingen die polarisatie en tegenstelling, ten
opzichte van Nederland, in de hand werken. De ruzie over de datum voor het
volgende Parlementair Overleg en het eenzijdig afwijken van gemaakte afspraken
zijn natuurlijk geen best begin. Daarbij heeft Nederland niet alleen de Curaçaose
oppositie maar alle fracties, en niet alleen op Curaçao, tegen zich
in het harnas gejaagd. Onze bewindslieden kunnen daar echter niets aan doen;
dat is een kwestie van het Nederlandse parlement dat in dezen natuurlijk ook
een zware verantwoordelijkheid heeft.De tegenstellingen op het eiland zelf spitsen zich toe op de heikele punten
van financiën en rechtshandhaving. De controle door het College financieel
toezicht dat op zich adviserend van karakter is, maar wel is opgelegd aan
de toekomstige landen, en de mogelijkheid van ingrijpen in de begrotingsprocedures
van de landen door de Koninkrijksregering vormen, vind ik, inderdaad een beperking
van de autonomie die beide eilanden krijgen. Dat geldt eigenlijk nog sterker
voor de BES-eilanden, maar daar vormt het onderdeel van wat in het gecentraliseerde
Nederland verwacht mocht worden. Daar hoort het er nu eenmaal bij. Voor Curaçao
en Sint Maarten geldt dat het toezicht in principe als tijdelijk bedoeld is
en vooral dat het gezien moet worden als het gevolg van de Nederlandse bereidheid
om de Antilliaanse schulden voor een groot deel over te nemen. "Voor wat,
hoort wat" lijkt mij inderdaad heel goed verdedigbaar in dit geval. Wij mogen
echter misschien wel blijven beseffen dat de oppositie dit ervaart als pure
controle door de voormalige kolonisator en daar heeft deze op zich geen ongelijk
in, ondanks alle goede redenen.Ik kom te spreken over de rechtshandhaving. De opzet van het gemeenschappelijk
hof met eigen rechtspersoonlijkheid, dus financieel met een zekere onafhankelijkheid
ten opzichte van de drie betrokken landen, en de gerechten per land, moet
voldoende gemeenschappelijkheid waarborgen om de nadelen en de risico's van
een te kleinschalige opzet te vermijden. Het is logisch dat dit er ook toe
moet leiden dat de wetgeving in de drie betrokken landen bij elkaar in de
buurt blijft; dat is ook goed binnen één koninkrijk. Eén
procureur-generaal voor de drie afzonderlijke Openbaar Ministeries lijkt mij,
vanuit dezelfde redenering, ook nog steeds een betere oplossing dan drie afzonderlijke.
Gelet op de bezwaren daartegen – op Sint Maarten zegt men dat dat tot
nu toe heel slecht gefunctioneerd heeft – wil het kabinet misschien
wel aangeven of deze keuze na verloop van tijd serieus geëvalueerd kan
worden.Ik ben er niet rouwig om dat de aanwijzingsbevoegdheid van de Nederlandse
minister van Justitie is vervallen. Dat het totale vervolgings- en opsporingsbeleid
via afspraken onderling wordt afgestemd en dat voor grensoverschrijdende criminaliteit
door de rijksministerraad een beleidsprogramma wordt vastgesteld, lijkt mij
passender. Wij zijn één koninkrijk, met gezamenlijke belangen,
maar de indruk dat het ene land dwingend aanwijzingen wil kunnen geven ten
aanzien van het andere land hoort daar niet bij. Ik vind dat er ook in relatie
tot de politie juiste keuzes gemaakt zijn, alhoewel op dat punt nog wel wat
vragen liggen. De keuze voor drie afzonderlijke korpsen wordt hier veel bekritiseerd
en is misschien niet het meest praktisch maar voor mij wel het meest logisch.
Als wij in Nederland regionale politiekorpsen hebben, dan zou het erg vreemd
zijn als de landen binnen het Koninkrijk geen eigen korps zouden hebben. Het
kunnen inzetten van een eigen politiekorps is voor een regering natuurlijk
niet alleen een statuskwestie maar ook een logisch complement van de wetgevende
bevoegdheden. Daar moet bij gezegd worden dat ook hier de schaal van de eilanden
het op zijn minst moeilijk en waarschijnlijk onverantwoord maakt om alleen
op het eigen kleine korps met beperkte capaciteiten te vertrouwen. Dat kan
Nederland binnen de Europese Unie ook al niet meer. Er moet dus samengewerkt
worden en de gemeenschappelijke voorziening moet een belangrijke rol gaan
spelen. De opzet van die gemeenschappelijke voorziening wordt in overleg vastgesteld
en er moet samen betaald worden. Als ieder land echter zijn eigen aandeel
in het gebruik moet betalen, wordt er misschien wel zo weinig mogelijk gebruik
van gemaakt; het kost dan immers veel geld. Als Nederland de kosten van de
voorziening draagt, wat ik mij ook wel voor kan stellen, dan wordt het misschien
wel weer aantrekkelijk om er zo veel mogelijk gebruik van te maken. Hoe stelt
het kabinet zich de vaststelling van de capaciteit, de betaling en de inzet,
en ook de benoeming van de directeur, van de gemeenschappelijke voorziening,
concreet voor? Ik sluit mij op dit punt graag aan bij de vragen van collega
Laurier.In ditzelfde verband ga ik in op de aanloop naar de nieuwe statussen.
De nieuwe landen stellen, neem ik aan, vanuit hun komende autonomie, hun eigen
prioriteiten met betrekking tot de opbouw en uitrusting van hun politiekorpsen.
In het kader van de eindbeoordeling of Curaçao en Sint Maarten klaar
zijn om land te kunnen worden, wordt ook in onderling overleg bekeken hoe
de politiekorpsen van de beide nieuwe landen kwantitatief en kwalitatief moeten
worden opgebouwd om de situatie op de eilanden meester te kunnen blijven,
of worden. Als Nederland in dit overleg van mening zou zijn
dat er bijvoorbeeld op Sint Maarten veel meer politie nodig is dan het eiland
bereid en in staat is te betalen, wat gebeurt er dan? Ik kan mij dat wel voorstellen,
want het is een klein eiland met weinig legale inwoners en heel grote problemen
en veel zaken die controle vereisen. Daar is dus misschien wel een onevenredig
grote politiecapaciteit nodig. Ik hoor hierop graag een bespiegeling van de
bewindslieden.Ik kom op de belangrijke vraag wanneer de overgang naar de nieuwe situatie
gaat plaatsvinden. Dat zou uiterlijk maart 2010 moeten gebeuren omdat er anders
nieuwe verkiezingen voor het land Antillen moeten worden gehouden. Het is
echter nog maar de vraag of tijdig alle noodzakelijke wetgeving in kannen
en kruiken is. Bovendien flakkert in Nederland ook telkens de discussie op
over de vraag of Sint Maarten wel klaar is voor de landstatus. Hoe lossen
wij het op als het later wordt? Kunnen de BES-eilanden dan toch alvast onderdeel
van Nederland worden, formeel of praktisch? Moet er dan in Curaçao
en Sint Maarten gestemd worden voor een statencollege van een Antillen zonder
BES-eilanden? De Raad van State had een mooie oplossing bedacht: laat de gouverneur
maar uit naam van het Koninkrijk regeren, in plaats van een nieuwe Antilliaanse
regering te moeten vormen. Daar is echter niet veel animo voor, wat niet helemaal
onbegrijpelijk is.In relatie tot Sint Maarten is, als ik het goed begrepen heb, pas kortgeleden,
in maart, in de politieke stuurgroep de beslissing genomen dat de twee nieuwe
landen en Nederland zelf hun plannen in het kader van het Plan Veiligheid
Nederlandse Antillen kunnen indienen bij USONA. Dat gebeurt uiteraard nog
steeds onder de eindverantwoordelijkheid van de Antilliaanse minister van
Justitie. Pas nu is bepaald dat het eiland, dat daar al jaren om vraagt, zijn
eigen prioriteiten met betrekking tot de politie mag stellen. Er is zonder
twijfel nog veel mis, want op een eiland met evenveel illegalen als legalen,
met enorme aantallen toeristen en casino's die veel geld opleveren en werkgelegenheid,
maar ook veel ongerechtigheden met zich meebrengen, is altijd veel mis als
daar niet adequaat uitgeruste politie, douane en kustwacht tegenover staan.
Voor zover ik kan zien, is er ook veel eerlijke inspanning om als land te
slagen en de problemen onder controle te brengen. Ook is er veel bereidheid
om zich daarbij door Nederland te laten helpen. Denkt het kabinet dat de keuzes
die gemaakt zijn en de prioriteiten die Sint Maarten stelt, en de hulp die
Nederland daar bij kan bieden, voldoende zijn om, misschien niet direct maar
wel op termijn, grootschalige criminaliteit aan te kunnen, want die is er
blijkbaar, en het gebrek aan integriteit in het apparaat en in het bestuur
te bestrijden waar die zich voordoet? Moet dan van die beoordeling afhangen
of Sint Maarten straks tegelijk met Curaçao land kan worden? Hoe denken
de bewindslieden daarover?Hoe belangrijk is daarbij trouwens het feit dat het eiland in de huidige
constellatie blijft opgescheept met een monistische bestuursstructuur? Daarbij
kan, zoals nu blijkt, toch heel makkelijk een situatie ontstaan waarin er
geen meerderheid in de Eilandraad mogelijk is en waarbij het systeem ook niet
voorziet in nieuwe verkiezingen.Ten slotte, voorzitter. Het is moeilijk om de balans tussen autonomie
en Koninkrijksverantwoordelijkheid te vinden. Daar krijgen wij dus een discussie
over met de staatssecretaris. Een extra probleem is echter – ik noemde
het al even – dat het verschil tussen het Koninkrijk en het land Nederland
niet heel helder is. Een commissie buigt zich over het democratische deficit.
Daar krijgen wij ook nog een discussie over. Het heeft dus geen zin om daar
nu al over uit te weiden. Om toch een klein begin te maken: het Statuut heeft
een ondoorzichtig Koninkrijk gemaakt, dat niet in normale staatsrechtelijke
schema's past. Het Deense parlement is een koninkrijksparlement met vertegenwoordigers
van de Fåröer en Groenland, die beide toch intern volledige autonomie
hebben. Het Finse parlement vertegenwoordigt de hele republiek, alhoewel de Ålandeilanden
volledige autonomie hebben. De structuur van het Verenigd Koninkrijk is eigenlijk
vergelijkbaar, al gaat het om veel grotere eenheden. Bij ons is het zo geregeld
dat over Koninkrijkswetgeving door alle parlementen gepraat mag worden, maar
dat het parlement van het land Nederland de beslissing daarover neemt. Als
het echt nodig is, kun je natuurlijk regelen dat er alleen een beslissing
wordt genomen als er consensus is. Dat is trouwens nog knap ingewikkeld, zoals
wij intussen wel in de gaten hebben. Zelfs dan is het echter formeel nog altijd
het Nederlandse landsparlement dat de voor wetgeving vereiste parlementaire
goedkeuring geeft. Is dat niet een vreemde regeling? Dit vraag ik vooruitlopend
op een volgende discussie. Daar hoor ik de bewindslieden graag kort over.
Ook verder ben ik benieuwd naar de antwoorden.De vergadering wordt van 16.30 uur tot 17.30 uur geschorst.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Voorzitter. Ik ben blij dat wij deze gelegenheid hebben om eens wat uitgebreider
dan gebruikelijk met elkaar in gesprek te gaan over het staatkundig proces
op de Nederlandse Antillen. Dat is niet alleen een uiterst actueel onderwerp
vanwege het referendum op Curaçao van afgelopen vrijdag. Ik kom daar
zo nog op terug, want de woordvoerders hebben er ook allemaal over gesproken.
Het is ook een onderwerp dat heel breed is. Dat bleek vandaag uit de beschouwingen
en dat zagen wij bij de voorbereiding van dit debat ook al. Het bestrijkt
het veld van de conceptwetgeving voor de BES-eilanden en de toekomstvisie
voor het Koninkrijk, tot Protocol 93 rondom Aruba en de toekomstige samenwerking
in het Koninkrijk op het gebied van politie en justitie. Het is door alle
sprekers al gezegd: een aantal zaken zal terugkomen bij het wetgevingsproces.Ik zal proberen aan het merendeel van deze onderwerpen aandacht te besteden
en wil samen met de minister van Justitie trachten om het plaatje voor u compleet
te maken. Ik wil proberen aan te geven waar wij op dit moment staan in het
Koninkrijk – die vraag is daar een aantal uwer gesteld – en waar
wij hiervandaan naartoe gaan. Wij zullen het plaatje op een later moment nog
nader invullen als wij gaan praten over de voorstellen rondom de consensuswetgeving
ten behoeve van de staatkundige veranderingen – ik hoop dat dit zo snel
mogelijk aan de orde zal zijn – en de BES-wetgeving, die de transitie
van Bonaire, Saba en Sint Eustatius tot een bijzondere gemeente van Nederland
mogelijk moet maken. De laatstgenoemde wetgeving hebben wij gisteren kunnen
indienen bij de Tweede Kamer. Ik weet niet of u die voorstellen
al gezien hebt. Ik zie aan het knikken dat dit zo is. Dat zal dus waarschijnlijk
het eerste zijn wat u ter behandeling krijgt.Ik ben het eens met wat mevrouw Van Bijsterveld zei: veel komt weer terug
bij de behandeling van de wetgeving. Het is een beetje zoeken voor ons vandaag.
De heel specifieke vragen – een aantal uwer zei dat ook – zullen
ongetwijfeld daarin ook weer terugkomen. Wij zullen ons vandaag tot de grote
lijn beperken en willen meer op hoofdlijnen stilstaan bij het proces en samen
vooruitkijken.Ik wil beginnen met het referendum. Vooruitkijken is ook wat minister-president
De Jongh-Elhage heeft gedaan en wat zij de bevolking heeft voorgehouden met
het oog op het maken van een keuze, in het referendum, voor een "ja" of een
"nee". In de aanloop naar het referendum heeft minister-president De Jongh-Elhage
de bevolking gewezen op het belang van een solide toekomst voor de kinderen
en het creëren van nieuwe kansen. Uit uw bijdragen hoorde ik dat het
referendum u allen waarschijnlijk net zo heeft beziggehouden al ons. 52%
stemden voor en 48% stemden tegen de wijze waarop wij het staatkundige
proces nu hebben ingevuld. Ik heb het van het weekend al gezegd, maar wil
het hier graag herhalen: ik ben blij dat de meerderheid van de bevolking "ja"
heeft gezegd in het referendum op Curaçao. Dat betekent dat het proces
van staatkundige vernieuwing door kan gaan op basis van de afgesproken maatregelen
voor goed bestuur, voor veiligheid, voor rechtshandhaving en voor solide financiën.
Dat zeg ik ook maar tegen de heer Van Kappen, want dat is waar het ons om
gaat. Het lijkt mij echter ook belangrijk om hier te zeggen dat het tegelijkertijd
zorgelijk is dat een groot deel van de bevolking tegen stemde. Dat lijkt erop
te duiden dat de tweedeling wordt bevestigd die al langer bestaat op Curaçao.
Dat kan u ook niet ontgaan zijn als u bij het laatste POK was. Dat legt een
grote verantwoordelijkheid bij de bestuurders en politici van Curaçao
om de verbinding te zoeken. Ik ben het eens met allen die hebben gezegd dat
het daarom van belang is dat minister-president De Jongh-Elhage de hand heeft
uitgestoken naar de tegenstemmers. Ik hoop van harte dat de tegenstemmers
onder de bevolking en onder de politici die hand zullen pakken en dat politiek
Curaçao inderdaad eensgezind aan de slag gaat om het staatkundig proces
tot een succes te maken. Dat is in het verleden niet altijd zo geweest. De
minister-president heeft de oppositie wel vaker de hand gereikt, maar daar
is tot op heden niet op ingegaan. Ik hoop dat dit nu wel gebeurt.Met het "ja" op het referendum zijn wij nog helemaal niet klaar. Wij beseffen
dat als geen ander. Ik zie in dit nipte "ja" een belangrijke verantwoordelijkheid
voor de coalitie op Curaçao om de nee-stemmers te laten zien dat de
afspraken die wij hebben gemaakt goed zijn. Ik merk voor alle helderheid op
dat eensgezindheid bereiken op Curaçao wat mij betreft nooit ten koste
kan gaan van de afspraken die wij hebben gemaakt. Daar is geen misverstand
over. Wij hebben afspraken gemaakt met het land Nederlandse Antillen, met
de bestuurders van Curaçao en Sint Maarten en met de BES-eilanden.
Het land Curaçao moet worden opgebouwd, het is een land in wording.
Daar moet je met elkaar de verbinding zoeken. Ik denk dat het van belang is
dat dit gebeurt.Vele woordvoerders vroegen naar het tijdpad van en de toetsingscriteria
voor het verdere traject. Vanaf 15 december tot nu hebben wij wat betreft
het maken van wetten best grote stappen gezet, ook in de ontmanteling. Wij
hebben ons in het traject – ik zeg dat nog maar een keer voor alle helderheid –
nooit vastgelegd op een einddatum, want die is met te veel onzekerheden omgeven.
Zoals bekend, hebben wij wel laten bekijken hoe snel het zou kunnen gaan.
Er is bij ons ook nooit een misverstand over geweest dat het parlement gewoon
zijn werk moet doen. Dat betekent dat wij het wetgevingstraject goed met elkaar
moeten lopen.Wij hebben ons niet vastgelegd op een datum. Ik kan dus op dit moment
nog niet zeggen of verkiezingen op de Nederlandse Antillen nodig zijn en,
zo ja, hoe. Natuurlijk hebben wij voortdurend overleg met de bestuurders,
maar wij houden ze aan de gemaakte afspraken in het traject. Dat betekent
dat de wetgeving er eerst moet zijn. Pas dan kunnen de nieuwe landen ontstaan.
Een datum is wat ons betreft nooit in het geding geweest en dat wou ik maar
zo zouden. Ik heb al eens uitgelegd dat wij voor de politieke stuurgroepen
hebben laten onderzoeken hoe snel het zou kunnen gaan, wanneer wij klaar zouden
kunnen zijn. Een datum van eind 2010 lijkt realistischer dan januari 2010.
De Kamer kan zich daar ongetwijfeld, ook als wetgever, van alles bij voorstellen.Alle fracties hebben gevraagd naar de T-RTC, de criteria en de ontmanteling.
In de RTC is afgesproken dat Curaçao en Sint Maarten de status van
land kunnen krijgen – zo is het gezegd – als zij aan de afgesproken
criteria voldoen. Er is dus nooit sprake geweest van een automatisme bij het
worden van land. Dat geldt ook heel nadrukkelijk voor Sint Maarten, wat men
daar zelf ook over zegt. Gezamenlijk is er in de Slotverklaring van november
2006 een set van criteria vastgesteld en is een aantal afspraken gemaakt over
specifieke terreinen. Die liggen met name op de gebieden van rechtshandhaving
en financiën, ongeacht de omvang van het eiland. Je kunt daar van alles
over denken, zoals de heer Van Kappen deed. Ik denk daar zo af en toe ook
het mijne over. Die afspraken zijn echter nu eenmaal gemaakt ongeacht de omvang
van het eiland. Ik heb altijd gezegd dat Nederland betrouwbaar is, dus dat
wij ons houden aan hetgeen in het slotakkoord is afgesproken en dat wij dat
consistent uitwerken.Ik hecht eraan te benadrukken dat de criteria gezamenlijk zijn bepaald
en ook gezamenlijk zijn vastgesteld en dat de toetsing gezamenlijk plaatsvindt.
Het is dus niet Nederland alleen dat toetst. De vraag is waar wij naar kijken.
Wij kijken ernaar dat de landen vanaf dag één moeten kunnen
functioneren. Dat betekent inderdaad dat de toetsing niet alleen op papier
zal plaatsvinden, maar dat ook daadwerkelijk naar de praktijk zal worden gekeken.
De toetsing zal breed zijn. Een belangrijk criterium is dat het overheidsapparaat
toegesneden is op de door hem te verrichten taken. Dat betreft dus niet alleen
de rechtshandhavingsinstituties, maar alle onderdelen van het apparaat. Het
gaat dus ook om bijvoorbeeld de bevolkingsadministratie, die op Sint Maarten
zeker een probleem vormt.Over de wijze waarop de toetsing precies moet plaatsvinden, zal in juni
2009, dus volgende maand, ambtelijk worden gesproken in het presidium van
de voorbereidingscommissie-RTC. Ik kan dat dus nu niet precies melden, maar
ik zal het de Kamer zeker laten weten als dat gesprek heeft plaatsgevonden.
Uiteindelijk zal op basis van een advies van de voorbereidings­commissie-RTC
in een slot-RTC moeten worden beoordeeld of de partners, dus alle partners
in het Koninkrijk, er vertrouwen in hebben dat de nieuwe landen ook als nieuwe
landen kunnen functioneren. Het spreekt voor mij vanzelf dat hierbij ook wordt
gekeken naar de situatie en de blijvende perspectieven voor de toekomst. Het
spreekt voor zich dat de opbouw en de afbouw tegelijkertijd moeten plaatsvinden.
Hierover vindt overleg plaats met het land Nederlandse Antillen en met de
eilandgebieden.Mevrouw Ten Horn vroeg of voor Sint Maarten wordt overwogen om een protocol à
la Aruba op te stellen. Vooralsnog overweeg ik dat niet. Ik vind zelf vijftien
jaar nu ook niet zo'n succes, als ik daarnaar kijk. Als Aruba wel klaar is
en Sint Maarten niet – dat is mogelijk in theorie – zal daar op
dat moment een oplossing voor moeten worden gevonden, ook in overleg met de
partners. Als de woordvoerders de debatten in de Tweede Kamer volgen –
ik neem aan dat zij dat doen – weten zij dat ik altijd heb gezegd dat
wij uiteraard een plan-B hebben. Daar hebben wij ook over gesproken. Het plan-B
voor Sint Maarten laten wij nog even ons plan-B, want Sint Maarten mag zich
op dit moment bewijzen. Uiteindelijke bekijken wij of het voldoet aan de criteria.Mevrouw Lagerwerf-Vergunst (ChristenUnie):De staatssecretaris heeft het opnieuw over het vertrouwen dat de diverse
partners erin moeten hebben dat de verschillende eenheden land kunnen worden.
Ik vind "vertrouwen" zo'n diffuus begrip. Er ligt een aantal criteria. Er
wordt getoetst of daaraan wordt voldaan. Als dat niet het geval is, gaat het
niet door en als dat wel het geval is, wel. Dat heeft voor mijn gevoel niet
zoveel met vertrouwen te maken.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Ik bedoel dat wij erop moeten vertrouwen dat men echt aan de criteria
voldoet. Er wordt gewoon naar de criteria gekeken, zoals ik al heb gezegd.
Er is gewoon een lijst met criteria en daar wordt naar gekeken. Op de slot-RTC
wordt dat vastgesteld. Het kan dus zijn dat wij moeten vaststellen dat Sint
Maarten niet voldoet aan de criteria. Voor Sint Maarten is nog specifiek naar
de politie gekeken. Als dat het geval is, moeten wij op dat moment een alternatief
hebben.Mevrouw Ten Horn (SP):De vraag of de lijst inmiddels compleet is, is nog niet beantwoord. Toen
de oorspronkelijke lijst van 44 is vastgesteld, is ook vastgesteld dat er
nog 11 items waren die het laatste jaar uitonderhandeld zijn waarvoor de criteria
ook nog zouden worden vastgesteld.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Daar zijn wij mee bezig. Dat wordt in de voorbereiding van de RTC in juni
besproken. Ik zal de Kamer daarover informeren, zodat zij weet waaraan wij
toetsen.De heer Van Kappen (VVD):Ik ben nieuwsgierig waar het gaat om Sint Maarten. Als je ziet wat er
straks allemaal aan overheid moet worden gecreëerd, dus het bestuursapparaat
en ook de douane politie en ga zo maar door, hoe verhoudt dat zich nu tot
de inkomsten van Sint Maarten? Welk percentage daarvan bedragen de kosten?
Hoeveel geld moet er straks worden uitgegeven aan de overheid? Is dat allemaal
wel betaalbaar? Het is een eiland. Het moet een haven, een luchthaven en een
douane-, politie- en bestuursapparaat runnen. Wat kost dat als je dat allemaal
bij elkaar optelt? Welk percentage van de verwachte inkomsten van Sint Maarten
is dat? Dat heeft voor mij te maken met de vraag of het wel betaalbaar is.
Moeten wij in de toekomst elke keer bijspringen?Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Ik begrijp dat de achtergrond van uw vraag is of Sint Maarten wel zelfstandig
kan worden op basis van wat het moet doen. Wij zouden ons die vraag inderdaad
kunnen stellen, maar ik redeneer vanuit het feit dat wij in het Slotakkoord
al besloten hebben dat Sint Maarten zelfstandig wordt. Ik heb daar mijn gedachten
over en ik heb er ook met de heer Remkes over gediscussieerd. Ik weet hoe
het zat en waarom Sint Maarten erbij is gekomen; juist vanuit voorstellen
van de heer Remkes. Ik neem dat als een gegeven. Wij hebben dat afgesproken.
Wat betreft de financiën maak ik mij het minste zorgen om Sint Maarten.
Daar is op dit moment geen sprake van een financieel probleem. Ik maak me
eerder zorgen over andere zaken op Sint Maarten. Het is dus een keus geweest
om land te worden binnen het Koninkrijk en dat is in het Slotakkoord neergelegd.Als ik de blauwdrukken zie, vind ik ook wel dat men het een beetje groot
bouwt met nogal veel ministeries. Dat is echter niet onze verantwoordelijkheid.
De opbouw van het land Sint Maarten is echt de verantwoordelijkheid van het
eiland zelf. Wij kijken naar de criteria en de randvoorwaarden die wel onze
verantwoordelijkheid zijn. Ik heb wel een beoordeling over de vraag of het
kan naar aard en schaal, maar dat is niet relevant want het is aan Sint Maarten
zelf om dat op te bouwen. Voor mij is relevant dat er sprake is van goede
rechtshandhaving, het niet meteen in financiële problemen komen en deugdelijkheid
van het bestuur. Die dingen wegen op Sint Maarten veel zwaarder dan elders.
Dat blijkt ook uit het WODC-rapport en uit eerder gevoerde debatten.De heer Van Kappen (VVD):Ik begrijp dat de staatssecretaris deze positie inneemt, maar ik ben gewoon
nieuwsgierig of is uitgerekend hoeveel van de overheids­inkomsten wegvloeit
naar het bestuursapparaat en hoeveel er over blijft om vrij te besteden. Is
daar ooit naar gekeken?Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Wij weten wel wat Sint Maarten doet in de opbouw. Ik kan best bekijken
of wij daarover in de toekomst iets kunnen zeggen.De heer Van Kappen (VVD):Ik zou het heel fijn vinden als ik daarover iets kan horen. Wat gaan wij
doen als straks blijkt dat het onbetaalbaar is, dat er meer geld in dat overheidsapparaat
moet en dat er te weinig inkomsten zijn? Gaan wij dan bijspringen?Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Nee. Wij geven nu nog een financiële bijdrage en de heer Van Kappen
weet ook dat wij het samenwerkingsbeleid afbouwen. Wij gaan ervan uit dat
ook het land Sint Maarten een goede startpositie kan hebben en dat dit de
reden is waarom wij geen ontwikkelingssamenwerkingsbeleid voor Sint Maarten
meer hoeven te hebben in de toekomst. Dat wordt afgebouwd. Mevrouw Ten Horn vroeg of de bestuurscolleges hun goedkeuring hadden gegeven
aan het hele ontmante­lingstraject. Voor de ontmanteling van het land
Nederlandse Antillen proberen wij in samenspraak met het land zo veel mogelijk
aan te sluiten bij de voorstellen die door het land op dit vlak worden gehanteerd.
Wij gaan binnenkort de planning die wij voor de overname van taken voor de
BES hebben gemaakt, bespreken in de ministerraad. Vervolgens zullen wij met
het land en de eilandgebieden in overleg treden over de tijdstippen en de
wijze waarop de taken kunnen worden overgebracht. Aan de opbouw van de BES
wordt op de eilanden zelf heel voortvarend gewerkt. Ik zal daar zo nog wel
meer over zeggen. Alle departementen op de BES hebben inmiddels kwartiermakers.
Die maken plannen van aanpak. Ik zal zo nog op de specifieke vragen over de
RSC's ingaan.Wij moeten niet doen alsof alles in het staatkundig proces draaide om
het referendum op Curaçao. Het staatkundig proces is meer dan Curaçao
alleen, zoals wij zojuist al bij de datumkwestie en de criteria aan de orde
hadden. Sint Maarten volgt zijn eigen weg naar grotere zelfstandigheid en
ook met Bonaire, Sint Eustatius en Saba beginnen wij echt op stoom te komen.
Het referendum markeert echter wel een moment. Er is tot nu toe veel discussie
geweest over de vormgeving van de wet- en regelgeving die geleid heeft tot
de Ronde Tafel Conferentie van december en dit referendum. Wat ons betreft
is dat nu voorbij. Wij willen graag vooruitkijken en meters maken; een beetje
zoals mevrouw Van Bijsterveld aangaf.De laatste keer dat wij bij elkaar gezeten hebben om de afspraken verder
in te vullen, is in de politieke stuurgroep van maart geweest. Het verslag
daarover heeft de Kamer van mij op 20 april ontvangen. In die vergadering
is een volgende stap gezet in het bouwen aan de verantwoordelijkheid van Curaçao
en Sint Maarten. Met het Plan Veiligheid Nederlandse Antillen zal bij de invulling
van de projecten een hogere mate van verantwoordelijkheid voor het eilandgebied
zelf worden gerealiseerd. Hiermee zullen Curaçao en Sint Maarten in
toenemende mate hun verantwoordelijkheid kunnen waarmaken in de opbouw van
hun eigen politieapparaat. De minister van Justitie zal zo ingaan op de vragen
over de politiewetgeving. Op het terrein van het vreemde­lingenbeleid
is afgesproken om intensiever samen te werken. Er is een regeling overeengekomen
die bijdraagt aan de samenwerking bij het tegengaan van illegale immigratie,
mensenhandel en mensensmokkel. Ook hierop zal de minister van Justitie nog
ingaan.Tijdens deze vergadering is naar aanleiding van de gezamenlijke adviesaanvraag
rondom de consensusrijkswet Openbaar Ministerie aan de Raad van State ook
gesproken over de zogenaamde aanwijzingsbevoegd­heid. Wij hebben toen
gezamenlijk specifieke aandacht gevraagd voor die aanwijzingsbevoegdheid.
De Raad van State was daarover kritisch. Wij hebben daarover overeenstemming
bereikt. Ook dit onderwerp zal door de minister van Justitie worden toegelicht.Ik wil ingaan op de voortgang van de wetgeving en de keuzes op met name
het terrein van de BES-wetgeving. Ik heb al het een en ander over de wetgeving
gezegd. Over de vormgeving van de wetgeving van de BES-eilanden heb ik met
beide Kamers in het afgelopen jaar overleg gehad. Ik wil kort iets zeggen
over hoe wij dat voor ogen hebben. In zijn algemeenheid kenmerkt de BES-wetgeving
zich door de volgende uitgangspunten. Er komt een invoeringswet BES waarin
algemene regels gesteld worden over het recht dat van toepassing wordt in
de BES en waarin zo veel mogelijk het algemene overgangsrecht wordt geregeld.
Het algemene uitgangspunt is dat er bij aanvang van de nieuwe staatsrechtelijke
positie van de BES zo veel mogelijk van het bestaande Antilliaanse recht van
toepassing blijft; daarover hebben wij nooit misverstand laten bestaan. Er
is ook een lijst waarop dit allemaal te zien is. De tot Nederlands recht omgevormde
Nederlands-Antilliaanse regelingen worden in een rijksbrede Aanpassingswet
BES aangepast voor toetsing in het Nederlandse rechtssysteem. Op bepaalde
beleidsterreinen zal BES-regelgeving tijdelijk op een lager niveau kunnen
worden vastgesteld, waar de materie voor Nederland op het niveau van formele
wet is geregeld.De heer Engels zei dat op dit onderdeel voor een pragmatische aanpak is
gekozen. Dat is in ieder geval mijn samenvatting van zijn woorden. Ik dacht:
dat sluit mooi aan bij zijn partij en achtergrond. Hij had vanuit de Groningse
gang toch een paar kritische kanttekeningen. Ik ben daar blij om. Ik debatteer
op het terrein van BZK wel met meer Groningse hoogleraren, maar dit keer spreekt
er maar één Groningse hoogleraar. Hij vroeg of ik deze delegatiebepalingen
en de gemaakte keuzes wil toelichten. Natuurlijk doe ik dat. Daar laat ik
het bij wat betreft de achtergrond van de wetgeving. Het wetsvoorstel is inmiddels
ingediend bij de Tweede Kamer. Wij komen daar dus nog uitgebreid verder over
te spreken.Dan nog een aantal specifieke vragen over de BES-eilanden. De eerste vraag
had betrekking op de rol van de RSC's en de ervaring daarmee. De vondst van
die RSC's was een heel belangrijke, want zij vormen de verbindingsschakel
tussen de eilanden en Den Haag, in beide richtingen. Daarover geen misverstand.
De kwartiermakers gaan in samenspraak met de eilanden de plannen van aanpak
uitvoeren. Daarnaast zullen ze, want daar zijn ze ook voor, signalen vanuit
de eilanden in Den Haag kenbaar maken. Over de taakverdeling tussen de regionale
servicecentra, die wij oorspronkelijk uitvoeringskantoren noemden –
de nieuwe term sluit echter beter aan de bedoeling ervan – wordt door
de RSC's en de eilandbesturen momenteel een voorstel ontworpen, waarin komt
te staan wat in de toekomst de gewenste verdeling is. Het is namelijk van
groot belang dat men zich niet beweegt op elkaars terrein. Dat voorstel wordt
natuurlijk met de eilandbesturen besproken. Wij zullen daarbij rekening moeten
houden met het absorptievermogen van de eilandbesturen. Wij moeten ons tevens
realiseren dat het allemaal vrij klein en van een beperkte capaciteit is.Er is ook gevraagd wat het RSC betekent voor de burger. Het RSC is een
informatiepunt voor de rijksoverheid in brede zin. Daar is ook rekening mee
gehouden bij de inrichting van de kantoren. Een delegatie van dit parlement
heeft inmiddels een bezoek gebracht aan de RSC's. De RSC's vervullen ook een
loketfunctie voor de rijksoverheid. De RSC's zullen voor de burger een belangrijke
rol gaan spelen als het gaat om de uitvoering van een aantal overheidsvoorzieningen,
zoals de sociale zekerheid en de ziektekostenverzekering. De RSC's kunnen
ook vragen op dat punt beantwoorden. Na de RTC ben ik met een aantal mensen
op pad gegaan om de RSC's te openen. Er was een drietalige folder ontworpen.
Het viel mij op dat de folders snel op waren. Er was dus wel degelijk heel
veel belangstelling bij de bevolking voor de RSC's. Het risico
dat het RSC als een extra bestuurslaag op de BES-eilanden gaat werken, zie
ik niet. Ik zie het RSC veel meer als een bedrijfsverzamelgebouw voor de Nederlandse
ministeries dat zich met de uitvoering bezighoudt. De Rijksvertegenwoordiger,
nu nog Commissaris voor de BES, speelt daarbij een coördinerende rol,
ook richting Nederland.Daarmee kom ik bij die Commissaris voor de BES. Mevrouw Lagerwerf vroeg
naar het beeld dat in de Antilliaanse pers van de heer Kamp wordt geschetst,
maar ik kan dat geenszins onderschrijven. De heer Kamp rapporteert mij elke
week over zijn werkzaamheden. Als hij zich op de BES ergens presenteert, zeg
hij er altijd keurig bij dat hij als mijn rechterhand werkt. Ik ben ervan
overtuigd dat hij zijn werkzaamheden met heel veel energie en enthousiasme
ter hand heeft genomen. Mocht de delegatie van dit parlement daar weer een
keer gaan kijken, dan zal men dat ook constateren. De heer Kamp is dus niet
alleen zeer betrokken, hij is wel degelijk ook kritisch op een aantal zaken.
Dat is nodig om in dit proces het beoogde resultaat te bereiken, want wij
hebben nogal wat voor ogen. Het is niet zomaar iets waarmee wij bezig zijn.
Ik sluit niet uit dat dit niet altijd door alle betrokkenen als prettig wordt
ervaren, maar dat is inherent aan de functie van de commissaris en aan de
uitvoering van de politieke besluiten die wij nemen. Naar mijn vaste overtuiging
hebben wij daar goed contact over. Een voorbeeld. De laatste tijd is er hard
gewerkt aan de ruimtelijkeordeningskant. Er is op Bonaire een voorbereidingsbesluit
genomen. Mevrouw Linthorst heeft daar regelmatig naar gevraagd. Er wordt tevens
hard gewerkt aan de bestemmingsplannen, ook met behulp van technische assistentie.
Het wordt niet altijd leuk gevonden dat dit gebeurt, maar het is wel van heel
groot belang, want dan kan er tenminste niet meer worden gerommeld met grond.
Dat is een kwestie die beide Kamers mij in brede zin altijd voorhouden. Wij
volgen een en ander nauwgezet en wij spreken zelf ook met de bestuurders.Mevrouw Van Bijsterveld heeft een vraag gesteld over de toestroom van
de bevolking naar de BES-eilanden door het verhoogde voorzieningenniveau.
Vooralsnog is er geen aanleiding voor zorg over zo'n toestroom. Het voorzieningenniveau
is een van de gronden waarop wij kunnen afwijken. Er wordt geen Nederlands
bijstandsniveau ingevoerd. Er wordt rekening gehouden met de lokale en regionale
context, want het zijn eilanden, gelegen in het Caribische deel. Lokaal personeel
wordt geworven op lokale arbeidsvoorwaarden. Het lokale personeel dat wij
aanstellen, wordt echt geworven op basis van lokale arbeidsvoorwaarden. De
uitkeringsniveaus worden specifiek voor de eilanden bepaald en op een bepaald
niveau gebracht. Er zijn overigens nog andere instrumenten om de toestroom
te beperken, op basis van de rijkswet op het personenverkeer, maar daarover
zal de minister van Justitie spreken.Er is een aantal vragen gesteld over de Grondwet en het Statuut. Ook daar
zal de minister van Justitie op ingaan. Met de Antillen, Curaçao en
Sint Maarten hebben wij afgesproken dat de wijziging van het Statuut zich
zal beperken tot het hoogst noodzakelijke. Wij zijn bezig met een ingewikkeld
proces, namelijk met het opheffen van een land en het opbouwen van twee nieuwe
landen, terwijl drie eilanden onderdeel van Nederland worden. Een discussie
over het Statuut is zeker zinnig. In dat kader kijken wij ook naar de motie
van de heer Schuurman, maar die loopt nog te veel door het traject heen. Dat
zullen wij dus op een later moment doen. Ik kom er zo nog uitgebreider op
terug als ik kom te spreken over de toekomst van het Koninkrijk.Mevrouw Linthorst (PvdA):Voorzitter. Wij spreken dus later over het Statuut, maar is dan niet het
momentum voorbij? In dit kader stelde iemand dat je aan elkaar vastgeketend
zit. Dat betekent dat je gezamenlijk moet besluiten om die ketenen los te
willen maken. Als de stap tot autonomie is gezet en als die autonomie is verworven,
hebben de eilanden er dan nog wel belang bij om na te denken over een ander
Statuut?Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Volgens mij wel. Wij hebben er allemaal belang bij, niet alleen de eilanden,
maar wij ook, goed na te denken over de toekomst en over hoe wij met elkaar
willen omgaan. Er is altijd sprake van een weging, maar wij hebben een en
ander zodanig gewogen dat wij nu, ook vanwege de ingewikkeldheid van het traject,
alleen de hoogst noodzakelijke dingen doen om het proces verder vorm te kunnen
geven.De heer Van Kappen (VVD):Voorzitter. Nog even iets over het voorzieningenniveau. Ik heb het omschreven
als een Catch-22-situatie. Je probeert een voorzieningenniveau te creëren
dat ook in Nederland acceptabel is, maar niet te veel aanzuigende werking
heeft op de mensen in het gebied. Mijn vraag was: hoe stel je dat vast? Is
dat een eenmalige vaststelling, moet je het om de twee jaar bijstellen, of
is er een systeem dat start op dit niveau en langzaam toegroeit naar een ander
niveau? Ik ben nieuwsgierig hoe de staatssecretaris dit oplost.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:De minister van Sociale Zaken is hiernaar aan het kijken. Op dit moment
is men bezig met een economisch onderzoek in de regio. Op basis van de afspraken
die in den beginne zijn gemaakt, wordt bekeken, beginnend bij Curaçao,
wat wij acceptabel vinden. Het antwoord daarop kan ik nog niet geven. De Kamer
zal daarover in de komende tijd zeker nog met de minister van Sociale Zaken
spreken, die hiervoor uiteindelijk verantwoordelijk wordt. Er wordt dus goed
gekeken naar de situatie op de drie eilanden, naar het fiscale systeem dat
wordt ingevoerd, naar de economische situatie in de regio en naar de omliggende
eilanden. Op basis daarvan wordt een beginniveau vastgesteld.De heer Van Kappen (VVD):Ik begrijp het. Voor mij is de grote vraag welk criterium wordt aangelegd.
Wat is in Nederland nog een minimaal acceptabel niveau? Dat is immers de andere
kant van de vergelijking. Je wilt een niveau hebben dat geen aanzuigende werking
in de regio uitoefent, maar het moet wel minimaal aanvaardbaar zijn in Nederland.
Hoe meet je dat? Ik begrijp dat ik daarop antwoord krijg van de minister van
Sociale Zaken.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Ja. Is dat niet mooi?De heer Van Kappen (VVD):Hartstikke mooi!Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:De heer Van Kappen heeft inderdaad een vraag gesteld over de aanzuigende
werking. De bestuurders op de drie eilanden willen die ook niet. Wij hadden
het zo-even over de ruimtelijke problematiek, en de heer Van Kappen sprak
in zijn betoog over de aard en de schaal. Ik weet niet of hij hierover al
eens heeft gesproken met de bestuurders, bijvoorbeeld op Bonaire. Zij zien
dit als een groot gevaar voor hun samenleving. Als het niveau van de sociale
zekerheid te hoog zou worden, kunnen de aard, de schaal en de charme van het
eiland Bonaire niet in stand blijven. Men heeft daarvoor dus wel degelijk
zelf oog. Een van de dingen die aan de orde is gekomen in de voorlichtingsbijeenkomsten
die ik niet zo lang geleden op alle eilanden heb gehouden, is het feit dat
in de afgelopen jaren met name op Bonaire veel Nederlandse pensionado's zijn
komen wonen. Dat verandert voor een deel het karakter van het eiland. Het
is dus wel degelijk van groot belang om goed te bekijken wat je doet. Daarom
vind ik niet alleen de ruimtelijke planning maar ook de rijkswet personenverkeer,
waarover dadelijk gesproken zal worden, van zo groot belang. Je moet daarnaar
dus in de hele breedte kijken.Voorzitter. Ik ben toe aan Aruba. Over het Statuut heb ik zonet heel kort
iets gezegd. Daarop gaat de minister van Justitie verder in. Het Statuut en
de wijzigingen die daaruit voortvloeien, brengen mij automatisch op het protocol.De heer Laurier (GroenLinks):Ik begrijp dat het hoofdstuk van de BES-eilanden is afgesloten. Een van
de vragen die ik daarover heb gesteld is deze. Als je kijkt naar de maat van
de BES-eilanden en de voorzieningen die men nodig heeft, bijvoorbeeld uit
het oogpunt van bereikbaarheid – denk aan de haven, de luchthaven en
alles wat daarbij hoort – is dat dan te dragen voor deze eilanden met
de middelen die ze krijgen?Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Daar is naar gekeken. Er is oorspronkelijk een berekening gemaakt van
wat er aan geld nodig is voor die eilanden. Daarbij moet je er rekening mee
houden dat er op Bonaire inderdaad een luchthaven is, en dat deze een levenslijn
vormt voor zo'n eiland. Hetzelfde geldt voor Saba en Sint Eustatius. Een van
de leden vroeg hoe dit met Sint Maarten geregeld wordt als het om Service
Level Agreements gaat. Nederland maakt voor deze eilanden afspraken met Sint
Maarten, en ik denk dat het beter wordt dan in het verleden, doordat wij dat
heel strak en consciëntieus doen. Wij hebben toch wat meer juridische
kennis en kunnen dit wat beter afspreken, denk ik. Er is gewoon een basisberekening
gemaakt van wat op zo'n eiland nodig is. Daarbij is ook met dit soort zaken
rekening gehouden. Er is rekening gehouden met aanvliegroutes. Aangezien Winair
een overheids-NV is, moeten wij ook bekijken hoe wij dat uiteindelijk willen
regelen.Mevrouw Linthorst (PvdA):Wij hebben naar schatting een halfjaar geleden de decentralisatie van
de luchthavens hier besproken. Van een aantal regionale luchthavens werd gesteld
dat ze een zo groot, regio-overstijgend belang hadden, dat dit toch centraal
geregeld moest worden. Zou dit er niet voor pleiten om dat ook met de luchthavens
overzee te doen? Wij kunnen constateren dat sommige luchthavens een overstijgend
belang hebben en dat de Staat der Nederlanden zich daarvoor verantwoordelijk
voelt; en dat niet alleen binnen de context van de Antillen en de schuldsanering
enzovoorts.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Ik zal over dit punt met de collega van Verkeer en Waterstaat moeten spreken.
Ik heb het debat over de regionale luchthavens niet helemaal voor ogen. Wel
woon ik vlak bij een regionale luchthaven; dat deel heb ik dus wel gevolgd.
Maar het is niet voor niets dat wij ons de staat van de luchthaven op Bonaire
hebben aangetrokken. Dat was op zich een omstreden punt in de Tweede Kamer.
De minister van Verkeer en Waterstaat heeft geld vrijgemaakt om in ieder geval
de luchthaven op Bonaire aan basale veiligheidsvoorwaarden te laten voldoen,
mede naar aanleiding van een inspectierapport. Zo zullen wij wel degelijk
ook op Saba en Sint Eustatius kijken. Dat moet de minister tot zijn verantwoordelijkheid
rekenen, en dat doet hij ook. Er is geld voor vrijgemaakt, zodat de meest
basale zaken op Bonaire kunnen worden geregeld. Wij hebben zelf op de begroting
van BZK geld vrijgemaakt om de brandweervoorzieningen op peil te brengen.
In de toekomst zullen wij daar verder naar kijken.Mevrouw Linthorst (PvdA):Komt de staatssecretaris nog terug op de vraag of dit ook zou moeten gelden
voor het vliegveld op Sint Maarten?Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Ik was niet van plan om daarop terug te komen, maar nu mevrouw Linthorst
mij dit zo vraagt, moet dat natuurlijk wel. De luchthaven van Sint Maarten
moet natuurlijk ook aan de internationale voorwaarden voldoen, maar die luchthaven
blijft in de toekomst van Sint Maarten. Ik heb gehoord wat mevrouw Linthorst
in haar inbreng naar voren bracht over het verschil in verantwoordelijkheden.
Dit punt willen wij daar laten. Wij hebben alleen te maken met afspraken die
wij maken voor Saba en Sint Eustatius. Daarvoor moeten wij bekijken of het
aan de minimale eisen voldoet.Mevrouw Linthorst (PvdA):Komt de staatssecretaris hierop nog terug in de context van wat wij minimale
randvoorwaarden vinden voor het Koninkrijk? Daar hoort Sint Maarten immers
wel bij.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Als het gaat om de waarborgkant et cetera.De heer Van Kappen (VVD):Mijn vraag ligt in het verlengde van wat mevrouw Linthorst naar voren
heeft gebracht en in het verlengde van mijn vraag over het voorzieningenniveau.
Op Saba en Sint Eustatius is de situatie, heel concreet, nu zo: als iemand
midden in de nacht een hartaanval krijgt, is het heel lastig om hem van het
eiland af te krijgen. Bovendien zijn de vliegtuigen van Winair verkocht. Die
worden nu geleaset. Het is kortom heel lastig om de connectie te maken tussen
Saba en Sint Eustatius, met name als het gaat om medische noodgevallen. Is
dit iets wat wij moeten regelen, nu deze eilanden straks openbare lichamen
zijn bij het land Nederland? Binnen Nederland kan het niet aanvaardbaar zijn
dat iemand die een hartaanval krijgt, niet vervoerd kan worden. Hoe gaan wij
dat doen? Gaan we er een helikopter inzetten? Gaat de kustwacht het doen?Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Dat kan allemaal. Wij hebben afgesproken dat wij dat regelen. Wij vinden
dit niet aanvaardbaar en hebben daarover een afspraak gemaakt. Het kan een
helikopter zijn en het kan de kustwacht zijn. De zorg moet zeven keer 24 uur
bereikbaar zijn, ook voor de inwoners op Saba en op Sint Eustatius. Die afspraak
hebben wij gemaakt met de minister van VWS en wij zullen er dus voor zorgen
dat dit geregeld wordt.De heer Van Kappen (VVD):Daar ben ik heel blij om. Dank u wel.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:De bestaande situatie is inderdaad niet aanvaardbaar. Dit is, naast het
onderwijs, een van de eerste punten die wij hebben opgepakt. Zoals ik al heb
laten weten in een informeler gesprek, hebben wij voor de BES-eilanden gekozen
voor een aantal prioritaire gebieden waarmee wij als eerste aan de slag gaan.
Veiligheid, onderwijs en volksgezondheid zijn daarin belangrijke punten. Dit
punt is dus ook door ons opgepakt.Ik ga verder met Aruba en het Protocol van 1993. Zoals ik u heb geschreven,
meen ik inderdaad dat aan een belangrijk deel van de afspraken met Aruba tegemoet
is gekomen. Veel onderwerpen uit de afspraken zijn op diverse manieren actueel
gebleven en hebben nooit aan actualiteit ingeboet. De actieve uitvoering van
het protocol heeft jarenlang weinig aandacht gehad, niet alleen van de Arubaanse,
maar ook van de Nederlandse regering. Op diverse manieren is er wel steeds
aandacht voor onderliggende onderwerpen geweest, wat ook in meer of mindere
mate tot activiteiten heeft geleid, veelal in een andere context dan in de
context van het Protocol van 1993. Hierdoor is aandacht geweest voor en uitvoering
gegeven aan een belangrijk deel van de afspraken. Wel is het nodig om die
afspraken te actualiseren aan de huidige tijd en situatie. De staatkundige
ontwikkelingen in de Nederlandse Antillen zijn hierbij uiterst relevant. Ik
wil met Aruba afspraken maken over die actualisering en bezien hoe hiermee
aangesloten kan worden bij afspraken die met Curaçao en Sint Maarten
zijn gemaakt.Een belangrijk aandachtspunt daarbij is hoe de geactualiseerde afspraken
daadwerkelijk tot uitvoering worden gebracht. Mevrouw Ten Horn heeft terecht
gezegd dat het daaraan heeft ontbroken. Ik denk oprecht dat Aruba en zijn
bevolking gebaat zijn bij een verdere uitvoering van deze onderwerpen, net
als andere landen binnen het Koninkrijk. De onderwerpen uit het Protocol blijven
belangrijk en hebben mijn aandacht. Ik zal mij ervoor inzetten dat ze uitvoering
krijgen.Dit brengt mij op de vraag van de heer Van Kappen over de visie op de
staat van het bestuur op Aruba; mevrouw Linthorst ging er ook heel uitgebreid
op in. Ik heb inderdaad een toezegging gedaan aan de Tweede Kamer om er uitgebreid
naar te kijken, omdat ik mij met u zorgen maak over Aruba. Ik zal volgende
week op verzoek van de Tweede Kamer – dat is nog steeds mijn planning –
een overzicht van de staat van het bestuur en de rechtshandhaving aan de Tweede
Kamer doen toekomen. Ik zal u daarvan een afschrift sturen. Vooruitlopend
daarop kan ik u wel zeggen dat een aantal signalen mij zorgen baart. Mevrouw
Linthorst heeft dat min of meer zo gezegd en ook de heer Van Kappen noemde
het heel nadrukkelijk. Ik wil dan ook met Aruba overleggen – dat zal
een van mijn conclusies zijn – over verdergaand onderzoek naar de staat
van het bestuur en de rechtshandhaving. Nu kan er om de reden die de heer
Van Kappen heeft genoemd niet een heel systematisch beeld ontstaan op basis
waarvan wij een goede beoordeling kunnen maken en ook kunnen kijken welke
maatregelen wij moeten nemen, wat noodzakelijk is en wat niet, en op welk
niveau maatregelen moeten worden genomen door Aruba zelf of door het Koninkrijk.
Deze vraag is terecht opgeworpen. Op basis van datgene wat wij nu zelf op
papier kunnen krijgen, kunnen wij dat niet goed genoeg beoordelen. Ik denk
dat er nader onderzoek nodig is. Dat is ook de reden waarom ik gesprekken
voer met de regering van Aruba. Ik denk hierbij aan een wetenschappelijk onderzoek à
la het WODC-onderzoek dat wij over Sint Maarten hebben gezien. Ik moet er
nog verder over praten. Ik acht het heel goed denkbaar dat op basis van de
resultaten van dat onderzoek ook met Aruba kan worden gesproken over bijvoorbeeld
aansluiting bij consensusrijkswetten. Dat moeten wij afwachten. Ik wil er
heel kritisch en serieus naar kijken, omdat ik mij met u zorgen maak over
datgene wat is gezegd. Het punt van de aansluiting bij de consensusrijkswetten
kwam van mevrouw Lagerwerf. Ik sluit niet uit dat wij er na dat onderzoek
over spreken.Mevrouw Linthorst (PvdA):Houdt dat wetenschappelijk onderzoek dan ook de mogelijkheid in om onder
ede te verhoren en om vertrouwelijke informatie in te zien?Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Bij een wetenschappelijk onderzoek kan het eerste niet. Vertrouwelijke
informatie kan vaak wel worden ingezien. Ik heb het punt gehoord dat u hebt
ingebracht. Ik bezin mij er op het ogenblik op hoe dat verder vorm moet krijgen.
Omdat u er zo nadrukkelijk naar vroeg, vond ik dat ik dit punt hier naar voren
moest brengen. Ik zal kijken of het tot meer kan leiden.Mevrouw Van Bijsterveld (CDA):Het is heel verheugend om te horen dat de staatssecretaris deze stappen
wil zetten. Ook de CDA-fractie vindt dat belangrijk. Toch wil zij er in dit
verband op aandringen dat zo'n onderzoek weliswaar goed, maar ook een beetje
snel wordt uitgevoerd. Als ik mij niet vergis, heeft het WODC-rapport een
jaar of drie op zich laten wachten. Voor de verhoudingen en voor de hele staatkundige
hervorming, hoewel Aruba daarbuiten staat, is het heel belangrijk dat het
niet een heel lang slepende zaak wordt.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Dit lijkt mij een terechte opmerking. Het WODC-onderzoek over Sint Maarten
heeft behoorlijk wat tijd in beslag genomen. Zelf dacht ik aan een halfjaar.
Ik kan het u op dit moment niet zeggen, want ik moet er nog naar kijken. Een
van uw collega's zegt dat het wellicht korter kan, maar er moet wel zorgvuldig
naar worden gekeken. De signalen zijn best zorglijk en wij kunnen zelf niet
alles boven tafel krijgen op basis van de huidige informatie. Daarom moet
er verder naar worden gekeken. Dan heb je zo een halfjaar nodig om er goed
naar te kijken.Mevrouw Lagerwerf-Vergunst (ChristenUnie):De staatssecretaris sluit niet uit dat wij na het onderzoek de weg van
aansluiting ingaan. Bedoelt zij daarmee dat zij ook de grondslag
wijzigt op grond van artikel 43, de waarborgfunctie?Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Dat zou kunnen. Ik sluit geen enkele mogelijkheid uit, maar wat mij betreft
krijgen wij eerst de feiten.De heer Van Kappen (VVD):Ik wilde graag weten op grond van welk artikel de staatssecretaris dat
doet, want het kan natuurlijk ook worden opgevat als inmenging in de interne
aangelegenheden van Aruba. Dat vind ik niet; ik vind het ook een Koninkrijksaangelegenheid.
Wij zijn in ieder geval ontzettend blij dat de staatssecretaris onze zorg
deelt en dat er iets aan zal worden gedaan.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Ik kom bij de vraag van mevrouw Van Bijsterveld over de overheidsfinanciën
van Aruba en de zorgen daarover. Zij heeft mij gevraagd een beoordeling daarvan
te geven en te melden hoe het periodiek overleg verloopt. Wij hebben periodiek
overleg met Aruba over de financiën. In de brief over het Protocol van
1993 heb ik er iets over gezegd. Wij zijn toen overeengekomen dat de overheidsfinanciën
van Aruba op dat moment relatief gezond zijn, dat de schuld beheersbaar is
en dat er een laag overheidstekort is. Ik zeg er serieus bij dat Aruba op
het terrein van de financiën een belangrijke prestatie heeft geleverd,
want er is nooit sprake geweest van schuldsanering. Voor de Antillen gaan
wij daar wel toe over om het land een goede startpositie te geven, maar voor
Aruba is dat nooit het geval geweest. Ik heb op dit moment niet zo veel zorgen
over de financiën, omdat men er heel strak op gestuurd heeft. In het
periodiek overleg tussen de ministers van Financiën en mij worden financieel-economische
zaken regulier besproken. Ik heb op dit moment geen aanleiding om mij extra
zorgen te maken ten opzichte van datgene wat ik u heb geschreven. Er is net
veel kritiek van mijn kant over tafel gegaan in de richting van Aruba. Daarom
is het goed om te zeggen dat men zonder die schuldsanering heel veel heeft
bereikt in de huidige economische situatie. Dat mag ook wel eens worden gezegd.Ik kom bij de vraag van mevrouw Van Bijsterveld over de visie op het Koninkrijk.Mevrouw Lagerwerf-Vergunst (ChristenUnie):Ik had nog een vraag gesteld over de leerplicht op Aruba. Wat mij betreft,
mag die ook in tweede termijn worden beantwoord.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Ik herinner mij nu uw vraag. Ik zal het navragen, want men was bezig de
leerplicht in te voeren. Ik zal er in tweede termijn op terugkomen.Ik was aangekomen bij de visie op het Koninkrijk. Ik wil in het komend
jaar een discussie voeren over de vraag hoe wij naar het Koninkrijk en naar
de toekomst moeten kijken. Daar komt wat mij betreft ook het Statuut bij kijken.
Hoe wil ik dat oppakken; hoe wil ik er in eerste instantie aan beginnen? Wij
zijn nog druk bezig met het staatkundige traject, dat ook veel van ons vergt.
Collega Hirsch Ballin heeft mij er al herhaaldelijk op gewezen dat het niet
door elkaar moet lopen. Toch vind ik het van belang dat we dat doen, dat we
ook naar de toekomst kijken, zoals mevrouw Van Bijsterveld terecht zei. Ik
wil daaraan eigenlijk invulling geven door in eerste instantie verschillende
wetenschappers een essaybundel te laten schrijven, en daarnaast een serie
symposia te organiseren in Nederland, maar ook op Aruba en de Nederlandse
Antillen. Zowel de motie van de heer Schuurman over de herijking van het Koninkrijk
en de relaties binnen het Koninkrijk en de daarvoor benodigde wijziging in
het Statuut, als de motie van de heer Remkes over de waarborgfunctie –
hier maak ik apart een notitie over – zal onderdeel van dat traject
moeten zijn.Natuurlijk realiseer ik mij dat de Kamers ook zelf nog de commissie-Brooks
aan het werk hebben, als uitvloeisel van het POK over het democratisch deficit.
Dat zou best ook interessant kunnen zijn om te betrekken bij die discussie
over de toekomst. De vaste commissie voor NAAZ van beide Kamers zal dan ook
zeker worden uitgenodigd om hieraan deel te nemen, om op een gezamenlijke,
meer fundamentele wijze te kijken naar de manier waarop we in de toekomst
de samenwerking in het Koninkrijk willen vormgeven. Ik meen dat dit heel goed
aansluit bij datgene wat mevrouw Van Bijsterveld naar voren bracht; die visie
op het Koninkrijk is inderdaad van groot belang. We zijn nu heel intensief
met die staatkundige wijzigingen bezig. Ik heb wel altijd gezegd, we wijzigen
de staatkunde niet omdat we het zo leuk vinden om de staatkunde te wijzigen,
maar omdat het wat moet betekenen voor de bevolking. Het geld moet daadwerkelijk
terechtkomen bij mensen die het ook nodig hebben, maar het is wel degelijk
van belang om daar ook wat overheen te kijken en te kijken naar welke verwachtingen
je hebt van de toekomst. Dat zullen we erbij betrekken.Ook vind ik dat we erbij moeten betrekken de vraag wat het aflopen van
de samenwerkingsprogramma's betekent voor de relatie tussen de landen. Het
gaat dan niet alleen om de spanningsvelden tussen waarborgfunctie en autonomie,
maar ook om de interculturele dimensie. Ik vind dat juist het element van
de waarden die we hebben binnen het Koninkrijk te weinig naar voren komt.
Ik ken het rapport "Naar een Salsa op klompen", ik heb het zelfs in ontvangst
genomen. In het kader van deze hele operatie zouden wij met elkaar, ook met
het oog op de toekomst, deze waarden goed in ogenschouw moeten nemen.Bovendien wil ik kijken naar een soort agenda voor het Koninkrijk, waarbij
ook die bredere Statuutswijziging betrokken zou kunnen worden. Ik denk dat
dit voor nu voldoende reactie is op het punt dat door mevrouw Van Bijsterveld
is ingebracht.Dan heb ik nog een aantal losse vragen te beantwoorden. De heer Van Kappen
heeft een vraag gesteld over afdoende voorzieningen op Curaçao en Sint
Maarten. Hij heeft in relatie tot het overheidsapparaat op Sint Maarten specifiek
gevraagd of Nederland opnieuw zal bijspringen. Daarop is het antwoord "nee".
Dat geldt in brede zin, dus ook voor andere voorzieningen. Nu wij met de schuldsanering
zijn begonnen, ben ik ervan overtuigd dat er voldoende ruimte is op de begrotingen
van de eilanden om middelen te heralloceren naar uitgaven aan bijvoorbeeld
gezondheidszorg, sociale zaken en armoedebestrijding. Ik was het heel erg
eens met diegenen die zeiden: laat dan de coalitie ook de oppositie daarbij
betrekken om hier de verbinding in te zoeken naar de noden die er inderdaad
op het eiland zijn. Uiteraard hoop ik dat juist aan dit type doelen ook aandacht
besteed wordt. Daarvoor zijn wij niet aan zet. Wij kunnen wel benadrukken
in de richting van de eilanden dat wij dat belangrijk vinden,
maar uiteindelijk gaan de eilandbestuurders daar zelf over. Wij kijken slechts
of het financieel toezicht zich binnen de afgesproken voorwaarden beweegt.
We hebben ons overigens niet voor niets zo ingezet voor die gezonde financiële
startpositie.De heer Van Kappen (VVD):Ik begrijp dat en ik begrijp ook wat u zegt. Wat wij graag zouden willen
weten, is wat nu eigenlijk de grenzen van die waarborgfunctie zijn. Als straks
Curaçao een autonoom land is en de gezondheidszorg daar door de vloer
heen zakt omdat die toch op een of andere manier niet te betalen is, valt
dat dan onder de waarborgfunctie? Als ze daar beneden de minimale eisen die
we binnen het Koninkrijk als aanvaardbaar achten zakken, gaan wij dan weer
de portemonnee trekken? Hoe lossen we dat op? Of zeggen we: laat ze maar door
de bodem zakken? Dat kan toch ook niet?Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:In principe valt het niet onder de waarborgfunctie. Gezondheidszorg is
aan de eilanden zelf, net zoals onderwijs en andere taken. Zoals u weet, heb
ik inderdaad een notitie toegezegd over die waarborgfunctie en de reikwijdte.
Wat we nu hebben gecreëerd, is een eenmalige unieke kans voor de eilanden,
ook om die gezonde startpositie te hebben. We hebben met elkaar ook een aantal
criteria voor deugdelijkheid van bestuur afgesproken. In het kader van het
financieel toezicht kijken wij wel degelijk of de begroting in evenwicht blijft,
zodat we niet meer in zo'n groot probleem terechtkomen. Met al die waarborgen
die wij nu hebben ingebouwd, moeten wij ervan uitgaan dat het geld ook terechtkomt
daar waar de noden in de Curaçaose samenleving zijn. Ik ga ervan uit
dat de verantwoordelijke bestuurders – of het nu hier is of aan de overzijde –
weten dat publieke dienstverlening iets moet betekenen voor de mensen in de
samenleving, ook op Curaçao. Wij moeten er op vertrouwen dat dat gebeurt,
maar de waarborgen dat men niet meer in die financiële problematiek,
die grote schuldenproblematiek terechtkomt, zijn mijns inziens heel goed.
Dan vind ik het niet erg om als neokolonialist neergezet te worden. Dan denk
ik: dat is dan maar voor een goed doel.De heer Van Kappen (VVD):In 1954 hebben wij ervoor gekozen om alle Caribische burgers van het Koninkrijk
een Nederlands paspoort te verschaffen, waarin staat dat ze Nederlander zijn.
Er staat niet "Nederlands onderdaan", er staat "Nederlander". Hoe je het ook
wendt of keert, Curaçaoënaren zijn straks ook Nederlanders.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Dat zijn ze nu ook, ze blíjven Nederlanders.De heer Van Kappen (VVD):Ze blijven Nederlanders. Als daar de gezondheidszorg door de bodem zakt,
zeggen we dan: dat valt niet onder de waarborgfunctie, we doen een stap achterwaarts?
Dat kan toch niet? Wat doen we dan eigenlijk? Wat zijn nu de waarden in het
Koninkrijk? Waar trekken we de streep? Wat mij betreft trekken we de streep
als bijvoorbeeld de gezondheidszorg door de bodem zakt. Dan kun je niet zeggen:
we laten voor een gedeelte van de Nederlanders de gezondheidszorg door de
bodem zakken. Het zijn namelijk gewoon Nederlanders.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Zeker. Voor dit moment neem ik kennis van de stelling van de heer Van
Kappen. Ik heb al toegezegd dat wij op dat punt bezig zijn met een notitie
en in dat kader komt deze discussie terug. Dit hoort ook bij het kijken naar
de toekomst van het Koninkrijk, een punt dat terecht door mevrouw Van Bijsterveld
is aangehaald.Mevrouw Linthorst (PvdA):In mijn betoog heb ik aangehaald dat er aan beide kanten van de oceaan
heel weinig ondernomen is om te komen tot een gevoel van een Koninkrijk. Wat
ik nu zo onbevredigend vind aan het verloop van de discussie is het volgende.
Binnen mijn fractie is er grote zorg over die 1,7 mld. De reden waarom zij
ermee akkoord zou willen gaan, is dat je daarmee de eilanden in een positie
brengt waarin ze een frisse, goede start kunnen maken. Maar dan kan het toch
niet zo zijn dat wij vervolgens zeggen dat de wijze waarop de eilanden die
vrijvallende middelen besteden een interne aangelegenheid is en dat wij daar
niet over gaan? Ik kan het niet uitleggen, zelfs niet aan de keukentafel thuis,
dat op het moment dat er sprake is van een schuldsanering, er in de krant
staat dat de bestuurders van Curaçao hun salaris willen verhogen met
50% en dat wij ons daar niet mee mogen bemoeien omdat het een interne
aangelegenheid is. Naar mijn mening gaat onze verantwoordelijkheid heel ver.
Die betreft vragen zoals welk minimumbestaansniveau wil je realiseren, met
welke minimale gezondheidszorg en in welke minimaal toelaatbare omgeving kunnen
mensen leven en kinderen opgroeien? Over die vragen moeten wij de discussie
aangaan. Wij moeten uit het patroon geraken waarin wij daarvan niks mogen
vinden en waarin wij, als wij daar wel iets van vinden, onmiddellijk worden
beticht van neokoloniaal gedrag. Ik ben daar klaar mee.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Net zoals ik dat bij de stelling van de heer Van Kappen heb gedaan, neem
ik ook kennis van de stelling van mevrouw Linthorst. Zij heeft in haar betoog
het voorbeeld van de Isla gegeven. Zij heeft kunnen zien dat ik daarin verder
ben gegaan dan alle bewindspersonen voor mij. Ik deelde immers de zorgen die
Kamerbreed, maar ook in de samenleving op Curaçao, leefden, namelijk
dat de Isla een te grote schade toebracht aan het milieu en aan de gezondheid.
Daarom heb ik daar kritisch over gesproken met het bestuurscollege en daarover
een aantal afspraken gemaakt. Dat kan ook een methode zijn om iets te bereiken.
Curaçao blijft natuurlijk een zelfstandig land binnen het Koninkrijk,
maar de discussie daarover zullen wij ongetwijfeld met elkaar voeren.Wij saneren de schuld opdat het nieuwe land Curaçao – daar
concentreren wij ons nu dan maar even op – een gezonde financiële
startpositie heeft, zodat op zijn begroting ook geld vrijgemaakt kan worden
voor volksgezondheid, voor onderwijs en voor sociale zekerheid. Geld voor
armoedebestrijding, ook aan ngo's, is de afgelopen jaren vaak uit het samenwerkingsgeld
gekomen. Daar doen wij het voor: voor een gezonde startpositie. Daar houden
wij ook toezicht op, zodat men niet meer in dezelfde problematiek terecht
komt. Wij bemoeien ons niet met het beleid. Daar ligt de grens tussen ons.
Het nieuwe parlement van Curaçao zal zijn eigen bestuurders moeten
controleren. Men heeft kunnen zien dat ik zoiets als de pensioenen en salarissen in de afgelopen tijd niet onbesproken heb gelaten. Die dingen zijn
dus ook niet doorgegaan. Zo is het ook wel als je veel opener en transparanter
bent dan in het verleden en de dingen durft te benoemen. Dat durfden Nederland
en de eilanden niet altijd te doen. Alleen al doordat wij zo'n punt als de
pensioenverhoging van bestuurders durfden te benoemen, is die verhoging niet
doorgegaan. Ik heb dat gedaan bij de start van de schuldsanering bij het land
Nederlandse Antillen. Ik heb toen gezegd dat een verhoging van de pensioenen,
de salarissen, niet het eerste kan zijn wat er gebeurt. Pensioen is immers
uitgesteld loon; ik heb in het verleden ook sociale zekerheid gedaan. En dat
is ook niet verhoogd. Het is mijn vaste overtuiging dat je in de toekomst
veel verder kunt komen door veel opener en transparanter met elkaar om te
gaan dan door de dingen altijd maar niet te bespreken. Dat zou voor mij ook
horen bij een visie op het Koninkrijk, die mevrouw Van Bijsterveld naar voren
haalde. Wij moeten dingen veel opener met elkaar durven te bespreken. De interculturele
waarde hoort daar wel degelijk ook bij. Ik meen dat nu helder is wat mijn
visie is op het financieel toezicht.Mevrouw Ten Horn heeft een vraag gesteld over de belastingen op de BES-eilanden.
Toen ik haar hoorde, was het alsof ik de heer Van Raak hoorde spreken. De
toekomstvisie en het wetsvoorstel over de toekomstige belastingen op de BES-eilanden
liggen momenteel bij de Raad van State voor advies. Mijn collega De Jager
zal het voorstel indienen bij de Tweede Kamer. Ik ben wel medeondertekenaar
van het voorstel. Daarin gaat het vooral over de rijksbelastingen op de BES-eilanden,
waaronder de winstbelasting. De lokale belastingen zijn geregeld in het ingediende
voorstel van wet over de financiën op de BES-eilanden. Die wetgeving
lijkt inderdaad erg op hetgeen wij in Nederland voor de gemeenten hebben geregeld.
Het is bekend dat wij voor de BES-eilanden de structuur van de Gemeentewet
en alles wat daaromheen zit, hebben gevolgd. Ik moet wel zeggen dat wij het
eenvoudiger hebben gemaakt waar dat mogelijk was. Dat moet de heer Doek toch
goed in de oren klinken.Ik heb met staatssecretaris De Jager afgesproken dat ik samen met hem
binnenkort een notitie naar de Kamer zal sturen over de E-zones. Ik denk dat
deze notitie er nog voor de zomer zal zijn. Dan zal onze visie daarop bekend
zijn.Mevrouw Van Bijsterveld heeft een vraag gesteld over het PVNA. In de politieke
stuurgroep van 26 maart is afgesproken dat Curaçao, Sint Maarten
en Nederland voor de BES-eilanden zelf hun afzonderlijke plannen kunnen indienen
bij USONA. Op deze wijze kunnen de eilanden zelf al invulling geven aan hun
toekomstige verantwoordelijkheid. De komende tijd zal dus duidelijk worden
of dat ook gaat gebeuren. Dat is voor ons een belangrijk toetspunt. Ik weet
nog wel dat mij in een vorig informeel debat dat wij hier voerden, werd gezegd
dat Sint Maarten zich verschuilt achter het land. Nu wij dit zo hebben geregeld,
kan dat dus niet gebeuren. Wij kunnen nu dus kijken wat Sint Maarten zelf
doet op het terrein van het PVNA. De plannen van de eilanden moeten passen
binnen hetgeen wij in het staatkundig proces hebben afgesproken. Daarom toetsen
wij dit in de politieke stuurgroep. Wij moeten dus maar afwachten wat daaruit
komt.Verder is nog gevraagd of wij voor de politieorganisatie op de BES-eilanden
nog hebben gekeken naar de manier waarop de politie in Frankrijk is georganiseerd.
Wellicht zegt de minister van Justitie daar ook nog iets over. Bij de voorbereiding
is naar allerlei modellen gekeken, ook naar het Franse model. Ook is bekeken
hoe het Verenigd Koninkrijk de rechtshandhaving heeft geregeld. De verschillen
in positie van bijvoorbeeld het Franse Saint Martin of Anguilla ten opzichte
van het moederland zijn aanzienlijk. Ik heb daar wel eens met mijn Franse
collega over gesproken. Deze positie is ook weer wezenlijk anders dan de positie
van de Antillen ten opzichte van Nederland. Politie is geen Koninkrijksaangelegenheid.
Ik neem aan dat de minister van Justitie daar verder over zal spreken en zal
aangeven op welke manier wij dat willen vormgeven in politiewetgeving.De heer Ten Hoeve (OSF):Het onderdeel politie is een lastig onderdeel. Dat blijkt uit alle inbrengen
van vandaag. Dat de eilanden, de toekomstige landen, zelf hun prioriteiten
kunnen stellen, is een kant van de zaak. Welke prioriteiten zij stellen en
wat zij realiseren is de andere kant en in hoge mate bepalend voor het antwoord
op de vraag of zij voldoen aan de eisen die aan een land worden gesteld. In
hoeverre is nu sprake van Nederlandse beïnvloeding in overleg? In hoeverre
kun je samen tot de conclusie komen dat prioriteiten worden gesteld die inderdaad
voldoende zijn om de status van land te kunnen bereiken? Als wij daar helemaal
niet over praten, gaat er ook iets fout.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Dat toetsen wij bij de slot Ronde Tafel Conferentie. Over politie zijn
aparte criteria opgenomen. Voor Sint Maarten zijn die zelfs specifieker dan
voor de andere eilanden, juist vanwege de zorgen die er zijn. De minister
van Justitie zal over alle aspecten inzake de politie praten. Mij blijkt dat
ik die ene losse vraag beter had kunnen laten liggen. Misschien kan de heer
Ten Hoeve daarna beoordelen of zijn vraag door ons bevredigend is beantwoord.Voorzitter. Hierbij wil ik het laten.Minister Hirsch Ballin:Mevrouw de voorzitter. Uiteraard sluit ik mij graag aan bij hetgeen de
staatssecretaris voor Koninkrijksrelaties al over het proces in het algemeen
heeft gezegd. Ik kan mij in feite ook heel goed aansluiten bij veel van hetgeen
door de leden van de Kamer in grondige betogen over de uitgangspunten en de
uitwerking is gezegd. Wij zijn nu op een belangrijk punt gekomen in het proces
van de staatkundige hervormingen van de Nederlandse Antillen. Na de zorgen
die er in de afgelopen maanden waren over het referendum en het mogelijk derailleren
van het proces, kunnen wij nu constateren dat de inspanningen die vooral door
mijn collega namens de Nederlandse regering en namens de Koninkrijksregering
als geheel zijn gedaan, van grote betekenis zijn in dit proces van staatkundige
hervormingen. In wezen fungeert zij daarbij als een echte motor.We zijn nu op het moment gekomen waarop de dynamiek – om bij de
beeldspraak van de motor te blijven – kan worden voortgezet in een aantal
zeer ingrijpende praktische hervormingen in de bestuurlijke, justitiële
en politionele organisatie op de Nederlandse Antillen aan de ene kant, en
de verdere uitwerking en voltooiing van het wetgevingsproces aan de andere
kant. Uiteraard is dit allemaal gebaseerd op het gemeenschappelijke
constitutionele kader in het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden.
Ik zal daarmee dus beginnen, en met de relatie tot de Grondwet van de wijzigingen
in het Statuut. Over de achtergrond, de vormgeving en de procedure van de
verschillende wijzigingen en wetsvoorstellen heeft de Kamer een briefing gehad.
Uiteraard zal ik die hier niet overdoen; zij heeft een eigen karakter.De veranderingen die worden mogelijk gemaakt door de wijziging in het
Statuut, houden in dat de Grondwet van toepassing wordt op de drie eilanden
Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Dat geldt ook voor het gelijkheidsbeginsel,
waarnaar door enige leden werd gevraagd. Voor het gelijkheidsbeginsel geldt
echter altijd, en ook in deze verhoudingen, dat relevante verschillen niet
uit het oog moeten worden verloren. Integendeel; naar de mate waarin er relevante
verschillen zijn, mag daarmee rekening worden gehouden. Dat mag alleen niet
neerkomen op discriminatie, maar het verbod op discriminatie betreft juist
het rekening houden met en verbinden van gevolgen aan verschillen die niet
relevant mogen zijn voor de overheid.In overeenstemming met het gelijkheidsbeginsel moeten er dus ook verschillen
zijn met Nederland – of zoals we straks moeten zeggen: het Europese
deel van Nederland – in de wetgeving, die verband houden met de sociaaleconomisch
uiteenlopende omstandigheden. Daarbij zullen enkele criteria worden geformuleerd
die ook in ander verband bekend zijn. Ik noem bijvoorbeeld de mate waarin
er binnen de Europese Unie rekening kan worden gehouden met sociaaleconomische,
geografische en andere verschillen in de regels die gelden op het Europese
"mainland" en in de verder verwijderde delen van de Europese Unie. Het is
dus geen afwijking van artikel 1 van de Grondwet; het is het juist rekening
houden met de verschillen die er realiter zijn in vereisten voor een levensstandaard
die beantwoordt aan de voor het gehele staatsbestel geldende standaarden.
Op die manier zullen wij in de verhouding tussen Statuut en Grondwet ook serieus
werk maken van de rechtsregels die zullen gelden voor Saba, Sint Eustatius
en Bonaire; om de B, de E en de S maar eens om te keren. Wij zullen dit uiteraard
goed toelichten wanneer de wijziging van het Statuut aan de orde komt en de
andere wetten tot stand komen.Een van de onderwerpen waarbij de gelijkheid en de gelijke rechten van
de verschillende burgers van het land Nederland naar voren komen, en dus ook
die van de burgers van Bonaire, Sint Eustatius en Saba, is de verkiezing van
de leden van de Eerste Kamer door de leden van de eilandsraden. Mevrouw Van
Bijsterveld en de heer Engels hebben daarnaar gevraagd. In de memorie van
toelichting bij de wijziging van de Kieswet is ook een beschouwing opgenomen
over de verhouding tot de Grondwet. Daarin zijn we tot een conclusie gekomen
die ik hier graag toelicht: met de verkiezing van de Eerste Kamer door de
eilandsraden wordt recht gedaan aan de artikelen 4, 53 en 55, in hun onderling
verband bezien. Deze opvatting is bevestigd in de advisering door de Raad
van State.Het komt er eigenlijk op neer dat de eilandsraden in de specifieke verhoudingen
van de drie eilanden een dubbelrol vervullen die vergelijkbaar is met zowel
de rol van de gemeenteraden in het staatsbestel hier in Europa als met die
van provinciale staten voor bepaalde andere bevoegdheden, zoals die tot verkiezing
van de leden van uw Kamer. Dat is ook nodig, want als je bij deze toch al
behoorlijk kleinschalige delen van het Nederlands staatsbestel ook nog eens
twee bestuurslagen zou maken in de decentrale organisatie – een gemeentelijk
en een provinciaal niveau – zouden er weinig ruimte, tijd en aandacht
overblijven voor wat er verder nog in het leven van de eilanden gedaan moet
worden. Dat zal overigens ook gelden voor bepaalde andere functies. Wat in
Europa op veel grotere schaal wordt verdeeld over verschillende instanties,
zal daar vaak in één hand moeten zijn; zo ook bepaalde functies
die we hier hebben uitgesplitst naar de gemeente en provinciale staten. Dat
brengt met zich dat de toepassing van artikel 55, derde lid, van het Statuut
voor het Koninkrijk niet nodig is.Hoofdstuk 6 van de Grondwet gaat over de rechtspraak. De heer Engels sprak
daarover. Ook wat betreft de rechtspraak zijn wel bijzondere regels gesteld,
maar wordt niet afgeweken van de regels in onze Grondwet. De consensusrijkswet
Gemeenschappelijk Hof regelt het gemeenschappelijke Hof van Justitie en de
Gerechten van eerste aanleg. Dat is geheel in overeenstemming met wat hoofdstuk
6 van de Grondwet vereist. Daarin wordt immers niet voorgeschreven hoe de
rechterlijke macht in Nederland dient te worden ingericht in de zin van een
bepaalde verdeling van taken tussen de rechterlijke colleges. Dat hebben we
ook gezien bij de wijzigingen die de rechterlijke organisatie in Nederland
heeft ondergaan en in de toekomst mogelijk nog zal ondergaan. Hoofdstuk 6
van de Grondwet laat dit over aan de wetgever. Daaraan wordt ook toepassing
gegeven in de consensusrijkswet die gaat over de rechterlijke organisatie
die van toepassing zal zijn voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba.Mevrouw Lagerwerf heeft gevraagd waarom de Nederlandse Antillen en Aruba
moeten instemmen met een wijziging van artikel 55 van het Statuut. Als ik
haar vraag goed heb begrepen, vroeg ze of het eigenlijk zo wel goed geregeld
is en of een en ander niet gecompliceerd is. Hoewel er een enkele keer een
andere opvatting over naar voren wordt gebracht, denken wij dat artikel 55
van het Statuut helder is. Er kan geen misverstand over bestaan dat er instemming
nodig is, en dus niet alleen een opvatting, van de Staten van de Nederlandse
Antillen en Aruba en straks van de Staten van Aruba, Curaçao en Sint
Maarten, als het Statuut wordt gewijzigd. Bij gewone rijkswetten is dat anders.
Daarbij is er een betrokkenheid van de regeringen en van de Staten van de
andere landen van het Koninkrijk, maar worden de uiteindelijke beslissingen
genomen door de Staten-Generaal, eventueel met bijzondere afgevaardigden uit
de Staten van de andere landen van het Koninkrijk daarbij.Dat heeft inderdaad twee consequenties. De eerste consequentie is dat
Nederland voor de rechtsorde die met het Statuut in het leven is geroepen,
niet de uiteindelijke vrije zeggenschap heeft. De andere consequentie is dat
de wijzigingen van het Statuut een zekere complexiteit hebben, die nogal ongewoon
en uitzonderlijk is. Dat zijn de beslissingen die in 1954 zijn genomen en
het is eigen aan de beslissing dat het Statuut alleen bij consensus kan worden
gewijzigd – dus met instemming van de parlementen van de verschillende
landen van het Koninkrijk – dat de regeling alleen met instemming van
de parlementen van de landen van het Koninkrijk kan worden gewijzigd.Mevrouw Lagerwerf-Vergunst (ChristenUnie):Dat is nou precies waarom de partners elkaar af en toe gijzelen. Ik heb
niet voor niets die ontwikkeling aangegeven. In die 55 jaar is er dus heel
veel veranderd in het denken. De letter van de tekst is helder. Echter, hoe
lang moeten wij deze tekst nog letterlijk interpreteren? Bijna niets in dit
leven duurt tot in de eeuwigheid. Mevrouw Bijleveld wil hierover symposia
en wetenschappelijke onderzoeken laten organiseren. Het zou heel goed zijn
als dit punt daarbij wordt meegenomen. Ik onderschrijf dus wat u zegt, maar
daar zit volgens mij precies het knelpunt. Zo blijven wij elkaar vasthouden.Minister Hirsch Ballin:Het is zeker een zeer rigide regeling. In de constitutionele theorie noemt
men onze Grondwet, met het vereiste van twee lezingen en twee derde meerderheid,
reeds een rigide constitutie. Dit is nog rigider dan de rigiditeit in de constitutionele
theorie die wij voor onszelf hebben aanvaard. Dat is inderdaad een complicatie
en onder omstandigheden ook een verlammende factor in het besluitvormingsproces.
Ik zei echter al dat het eigen is aan de regeling die in 1954 door ons is
aanvaard – ik bedoel niet door hier aanwezige personen, maar door de
Tweede en de Eerste Kamer der Staten-Generaal – dat die vastigheid er
in die mate in zit. Gelukkig zijn er wel enige versoepelingen in het stelsel
van het Statuut aan te wijzen. Eén daarvan is dat uiteindelijk de nodige
besluiten genomen kunnen worden over de gebondenheid van het gehele Koninkrijk
aan de fundamentele principes van de rechtsstaat en van deugdelijk bestuur
via artikel 43, tweede lid, van het Statuut. Het is tot nu toe niet gebeurd,
maar het is ook mogelijk – de Raad van State van het Koninkrijk heeft
daar enige jaren geleden al op gewezen – dat op grond van artikel 14,
juncto artikel 43, tweede lid, van het Statuut voor het Koninkrijk der Nederlanden
een rijkswet tot stand wordt gebracht die nodig is om de waarborgfunctie ten
aanzien van fundamentele rechten en vrijheden en deugdelijkheid van bestuur
te realiseren. Hetzelfde geldt voor de bevoegdheden om maatregelen te treffen
als verdragsverplichtingen worden geschonden.Dat is ook meteen het antwoord op de vraag of het denkbaar is dat dit
ten aanzien van het onderwijs gebeurt als dat niet in overeenstemming is met
wat sociaal en grondrechtelijk uit het oogpunt van goed onderwijs nodig is.
De Raad van State van het Koninkrijk heeft dat inderdaad gezegd. Wij zien
dat niet anders.Mevrouw Linthorst (PvdA):Het is natuurlijk toch een beetje vreemd dat een artikel waarin staat
dat de landen van het Koninkrijk daarover gezamenlijk een besluit moeten nemen,
onverkort in stand blijft terwijl het aantal landen verandert. Het veranderen
van de constellatie en het aantal landen is bijna bij uitstek het argument
om te bekijken hoe je dat gaat regelen met een wijziging van het Statuut.
We kunnen er straks immers misschien nog een land bij krijgen en dan blijft
het allemaal in consensus.Minister Hirsch Ballin:Gelet op de betrekkelijke rust van het vulkanische proces in dat deel
van de wereld, lijkt het mij onwaarschijnlijk dat we er nog een land bij krijgen.
U hebt er echter gelijk in dat er aanvaard wordt – dat behoort tot de
uitgangspunten van wat in 2006 is aanvaard – dat op dat punt geen wijziging
in het Statuut wordt aangebracht.Ik kom nu bij het punt van de zelfbeschikkingsrecht in de volkenrechtelijke
betekenis, waarover mevrouw Lagerwerf heeft gesproken. Dat zelfbeschikkingsrecht
is in het volkenrecht omschreven en aanvaard als een bevoegdheid voor voorheen
gekoloniseerde naties om het lot weer in eigen hand te nemen. De volkenrechtelijke
leer van het zelfbeschikkingsrecht houdt niet in dat de vroegere koloniale
mogendheden zich eenzijdig kunnen ontdoen van hun verantwoordelijkheid ten
opzichte van de vroegere koloniën. Aruba en de Nederlandse Antillen –
straks Aruba, Curaçao en Sint Maarten – zijn allang geen koloniën
meer. De Algemene Vergadering van de VN heeft geconstateerd dat het dekolonisatieproces
is voltooid met het Statuut van 1954. In die zin is voldaan aan het volkenrechtelijke
vereiste van dekolonisatie, dit in weerwil van de retoriek die af en toe in
andere delen van het Koninkrijk te horen is.Wij hebben in de Koninkrijksverhoudingen aanvaard dat een voortgezette
uitoefening van het zelfbeschikkingsrecht denkbaar is en aanvaard zal worden
als een der eilanden het Koninkrijksverband zou willen verlaten. Wij hebben
het in die zin dus op ons genomen om mee te werken aan de wijziging van het
Statuut die nodig zou zijn als enig eiland het staatsverband van het Koninkrijk
zou willen verlaten. Die situatie heeft zich tot nu toe niet voorgedaan. Voor
Aruba is daarvoor op verzoek van Aruba een speciale procedure voorzien in
het Statuut voor het Koninkrijk. Voor Curaçao, Sint Maarten en de andere
eilanden is dat niet het geval, maar het is denkbaar dat dit in de toekomst
gebeurt. Zoals bekend geven de op de eilanden gehouden referenda geen reden
om aan te nemen dat dit op korte termijn zal gebeuren. Het is echter misschien
wel goed om, net zoals collega Bijleveld en ik bij herhaling hebben gedaan
in het overleg, ook hier nog eens uit te spreken dat Nederland daaraan in
geen enkel opzicht in de weg staat. Dat is de eigen beslissing en vrijheid
van de betrokken eilanden.Het zelfbeschikkingsrecht betekent niet dat elke relatie binnen het Koninkrijksverband
vrij verkrijgbaar is al naar gelang een eiland verkiest te kiezen. Als ervoor
wordt gekozen om binnen het staatsverband van het Koninkrijk te blijven, moet
er ook overeenstemming zijn tussen de landen van het Koninkrijk – met
inbegrip van Nederland – over wat die voortgezette Koninkrijksband inhoudt.
Ieder ander antwoord op die vraag zou nog een stap verder gaan dan de regeling
van 1954, waarvan zojuist ook aan uw kant is geconstateerd dat die op dat
punt al heel ver gaat. Vandaar dat er overeenstemming moest en moet zijn over
de veranderingen en hervormingen in de staatkundige verhoudingen, die wij
nu toepassen.De heer Engels (D66):Bent u helemaal uitgesproken over de constitutionele aspecten van het
staatkundig proces?Minister Hirsch Ballin:Nog niet helemaal, maar het komt naderbij.De heer Engels (D66):Dan wacht ik nog even of er nog iets komt wat een vraag van mij kan voorkomen.Minister Hirsch Ballin:Ik heb op dat punt niet veel hoop meer.De heer Engels (D66):Dan zal ik meteen maar even doorbijten, in figuurlijke zin. U hebt gezegd
dat de hele operatie is gebaseerd op de constitutionele basis van Grondwet
en Statuut. Ik versta die opmerking zo dat u daarmee aangeeft dat de regering
van oordeel is dat de hele operatie binnen de grenzen van de Grondwet en het
Statuut plaatsvindt en daarmee dus niet in strijd is.Minister Hirsch Ballin:Zeker.De heer Engels (D66):Dat is een belangrijke uitspraak, want dat is het type uitspraak waarnaar
ik heb gevraagd. Dat is voor de verdere gang van zaken in het wetgevingsproces
van belang. Vervolgens hebt u gezegd dat dit geen probleem is, want de Grondwet
en het gelijkheidsbeginsel worden ook van toepassing op de eilanden. Ik had
echter ook een tussenvraag gesteld waarop u niet bent ingegaan: waarop is
gebaseerd dat de Grondwet en dus ook het gelijkheidsbeginsel van toepassing
worden op de eilanden? Hier en daar wordt beweerd dat de Grondwet en het Statuut
dat zelf niet zo bepalen en dat dus moet kunnen worden aangewezen waarop die
werking is gebaseerd. Ik ben het met u eens dat het aanbrengen van differentiatie
op zich niet in strijd behoeft te zijn met het gelijkheidsbeginsel, maar er
gaat een vraag vooraf aan de uitkomst van die toetsing. Is de gelding van
het gelijkheidsbeginsel en van de Grondwet op de eilanden constitutioneel
waar te maken? Dat is een belangrijk punt.Minister Hirsch Ballin:Ik heb de hoofdvraag van de heer Engels al beantwoord: op de gronden die
ik hier heb genoemd maar die uiteraard ook in de toelichting op de wijziging
van het Statuut te vinden zullen zijn, zijn wij van oordeel dat dit het geval
is. Anders zouden wij hier niet staan en zouden wij dit niet verdedigen. Daarover
willen wij dus geen twijfel laten bestaan. Ik wijs trouwens ook op de eerdere
advisering en voorlichting door de Raad van State van het Koninkrijk. Wij
realiseren ons natuurlijk dat wij op bepaalde stukken van de wetgeving –
dat geldt voor de fiscale wetgeving en voor de wetgeving op het punt van de
sociale zekerheid – andere onderscheiden aanbrengen dan waar wij tot
nu toe aan gewend waren. Dat komt echter doordat er ook andere relevante verschillen
zijn in het geografisch, demografisch en sociaaleconomisch grotere Nederlandse
staatsverband dat ook Saba, Sint Eustatius en Bonaire zal omvatten. Om daarover
geen misverstand te laten bestaan, zullen wij dat ook tot uitdrukking brengen
in de Statuutsbepaling over deze nieuwe constitutionele positie van de drie
betrokken eilanden en de toelichting op die bepaling.De heer Engels (D66):Mevrouw de voorzitter, nog even voor de goede orde. De minister verwijst
naar het advies van de Raad van State, maar de externe kritiek op het constitutionele
gehalte, die ik erg hoog opneem omdat ik van mening ben dat dit een mogelijke
bedreiging vormt voor de legitimatie van het proces die ook belemmerend zou
kunnen werken voor een goede afloop, richt zich onder andere ook precies op
de voorlichting van de Raad van State. Er wordt ernstig betwijfeld of het
aannemen van in alle opzichten overeenstemming met de werking van Grondwet
en Statuut houdbaar is. Vanwege de legitimatie van het proces en de verantwoordelijkheid
die wij met elkaar hebben als wetgevende organen, wil ik benadrukken dat het
van belang is om te proberen – in eerste instantie door de regering –
zo veel mogelijk buiten twijfel te stellen dat de scherpe kritiek die is geuit,
bij nader inzien kan worden ontzenuwd. Ik vraag dit niet om hier een politiek
spel van te maken, maar omdat mij dit voor de kwaliteit en het gehalte van
de wetgeving essentieel lijkt.Minister Hirsch Ballin:Ik meen dat mijn antwoorden van zo-even al duidelijk hebben gemaakt dat
ik de vragen van de heer Engels zeer serieus neem. Ik zou opmerkingen uit
Groningen trouwens nauwelijks als externe kritiek durven aan te merken. Ik
zou ook zeker niet zeggen dat die uit een soort ultraperifeer gebied komt.
Wij zullen proberen alle argumenten aan te leveren waarmee de heer Engels
en ik kunnen thuiskomen.Dan wat betreft de amendementen op consensusrijkswetten. Wij hebben met
de delegaties van de Nederlandse Antillen en van Curaçao en Sint Maarten
op het punt van de procedure het een en ander afgesproken over de amendering.
Ik wil hier nog wel een opmerking bij maken en dit is in zekere zin een appel
dat ik hier mede namens de staatssecretaris doe op de gesprekspartners in
het Koninkrijk, namelijk om het consensusvereiste op zo'n manier te zien en
te hanteren dat wij ook echt consensus erin kunnen houden. Dit is meer dan
na eindeloze gesprekken min of meer zuchtend zeggen dat er een formulering
is gevonden waar niemand meer tegen is. Dit vraagt om een gezamenlijke doelgerichtheid
en een gezamenlijke wens om tot resultaten te komen. Met die gedachte heeft
naar mijn stellige indruk de Raad van State van het Koninkrijk enige jaren
geleden de vorm van de consensusrijkswetten aanbevolen en onder de aandacht
gebracht, namelijk als een middel om die gezamenlijke doelgerichtheid en die
wens om tot gezamenlijke resultaten te komen te realiseren. Als dit in de
praktijk te vaak uitmondt of zelfs verzandt in een gesprek dat alleen nog
maar gaat over de laatste detailformulering, dan komt dit de onderliggende
consensus niet ten goede. Daarom denk ik, hoop ik en verwacht ik – in
de dubbele betekenis van het woord – dat wij consensus vooral weten
te verstaan als gezamenlijke doelgerichtheid en gezamenlijke resultaatgerichtheid
als wij verder werken aan de consensusrijkswetten. Wij moeten ons daarbij
ook allemaal realiseren dat het tot een goed einde brengen van het proces
van het tot stand brengen van consensusrijkswetten ook vereist dat wij –
en de staatssecretaris en ik zijn daarvoor ten volle beschikbaar in deze kabinetsperiode –
samen met de Tweede en de Eerste Kamer en de partners in het Koninkrijk tot
afronding van de besluitvorming komen.In antwoord op de vragen van mevrouw Van Bijsterveld heb ik al gezegd
dat de Grondwet ook in andere onderdelen van toepassing zal zijn en dat dit
ook in het oog wordt gehouden met betrekking tot de wetgeving die tot stand
wordt gebracht voor de BES-eilanden. Dit is bijvoorbeeld de verklaring voor
het feit dat de wetgeving voor de bescherming van persoonsgegevens ook een
wet in formele zin zal zijn die voor Bonaire, Saba en Sint Eustatius tot stand
wordt gebracht gelet op artikel 10 van de Grondwet.In antwoord op de vragen die zijn gesteld door mevrouw Ten Horn, de heer
Laurier en de heer Van Kappen zeg ik toe dat wij de nieuwe staatkundige structuur
in werking zullen evalueren na ommekomst van vijf jaren. Wij zullen dan ook
nagaan of de verankering van Bonaire, Saba en Sint Eustatius
voldoende is. Uiterlijk dan zullen wij ook tot een conclusie moeten zijn gekomen
over de toekomstige relatie tot het EU-recht en andere wetgeving die in het
Europese deel van Nederland van kracht is.Dan kom ik op de aanwijzingsbevoegdheid. De achtergrond van het proces
is bekend. Terecht hebben verscheidene leden van de Kamer erop gewezen dat
een goed functioneren van de rechtshandhaving in het gehele Koninkrijk van
belang is en moet behoren tot de uitgangspunten van de staatkundige hervormingen
die nu aan de orde zijn.Het advies van de Raad van State van het Koninkrijk – daarbij heeft
het advies van de Raad van Advies van de Nederlandse Antillen ook een rol
gespeeld – was voor ons aanleiding om te bezien of het goed functioneren
van de rechtshandhaving op een andere manier kan worden bereikt dan door de
aanwijzingsbevoegdheid die voor de minister van Justitie van het Koninkrijk
namens de Koninkrijksregering was neergelegd in de ontwerpen die conform de
afspraken van 2006 waren voorgelegd aan de Raad van State van het Koninkrijk.
Dit overleg heeft tot de conclusie geleid dat het mogelijk en verantwoord
is om die aanwijzingsbevoegdheid te laten vervallen in een kader dat aan de
ene kant zorgt voor voldoende eenheid in het opsporings- en vervolgingsbeleid
in het gehele gebied dat wij nu kennen als de Nederlandse Antillen en aan
de andere kant ook voor voldoende afstand tussen de lokale politiek en het
Openbaar Ministerie. Zoals iedereen weet, vereist het functioneren van het
Openbaar Ministerie ook een zekere afstandelijkheid en objectivering ten aanzien
van de gevallen die onder haar aandacht komen. Dit is ook in deze Kamer geheel
los van de Caribische context bij herhaling uitgesproken. Dit is ook de reden
dat van Vrouwe Justitia wordt verwacht dat zij aan de ene kant in zekere zin
een blinddoek draagt, namelijk handelen en oordelen zonder aanziens des persoons,
maar aan de andere kant wel alles scherp in het oog houdt. Degenen die vertrouwd
zijn met de afbeeldingen van Vrouwe Justitia weten ook dat zij soms met en
soms zonder blinddoek wordt afgebeeld en dat geeft ook die twee kanten van
het goed justitieel functioneren mooi weer. Wij moeten ons daarbij wel realiseren
dat de weegschaal, namelijk het evenwicht, evenzeer tot haar vaste attributen
behoort als het zwaard dat zo nodig wordt gehanteerd, zij het in de huidige
rechtsorde van het Koninkrijk alleen in overdrachtelijke zin.Met die nieuwe afspraken die de staatssecretaris mede namens mij heeft
gemaakt, heeft het Nederlandse kabinet graag ingestemd. Daarin zijn de vereiste
afstandelijkheid en evenwichtigheid voldoende verzekerd doordat een aanwijzing
in een bijzonder geval een mandaat van het Hof van Justitie vereist dat toeziet
op het goed functioneren van het Openbaar Minister terwijl tegelijkertijd
is vastgelegd dat de drie ministers van Justitie en de gemeenschappelijke
procureur-generaal afspraken maken over het opsporings- en vervolgingsbeleid
in de volle breedte. Daarnaast zijn in dit verband de reeds opgenomen voorzieningen
voor de grensoverschrijdende criminaliteit van belang, waarbij de rijksministerraad
het beleidsplan vaststelt op basis van de betrokkenheid van alle landen van
het Koninkrijk. Naar ons oordeel is daarmee op een andere manier een evenwichtige
verankering van het Openbaar Ministerie tot stand gekomen die een toereikende
waarborg heeft op de punten die ook deze Kamer ter harte gaan, naar mij is
gebleken uit de bijdragen van de leden.De heer Van Kappen heeft gevraagd of de procureur-generaal beschikt over
voldoende instrumenten en capaciteit om de regiefunctie, die eigen is aan
het ambt van procureur-generaal, te vervullen. Ook die vraag kan met "ja"
worden beantwoord. De hoofdofficieren van justitie zijn uiteraard ondergeschikt
aan de procureur-generaal. De procureur-generaal heeft de bevoegdheid om de
andere leden van het Openbaar Ministerie de nodige opdrachten te geven. De
procureur-generaal en de hoofdofficieren van justitie zijn het bevoegd gezag
van de politiekorpsen en de gemeenschappelijke voorziening voor de politie
waar ik straks op terugkom.De vraag van mevrouw Van Bijsterveld over de inrichting van het Openbaar
Ministerie kan ik zo beantwoorden dat met het oog op het goed functioneren
van de Openbaar Ministeries en de procureur-generaal op dit moment een driemanschap
aan het werk is. Dat driemanschap bestaat uit de heer Jaar, de procureur-generaal
van de Nederlandse Antillen, de heer De Goede, een te goeder naam en faam
bekend staande bestuurskundige van de Nederlandse Antillen en de heer De Wit,
de vroegere hoofdofficier van justitie te Amsterdam. Het driemanschap is belast
met de voorbereiding en inrichting van de Openbaar Ministeries met inbegrip
van de functie van procureur-generaal. Daarbij is uiteraard een goede bezetting
van posten in personele zin van cruciaal belang.Dit bepaalt ook het antwoord op de vraag die de heer Van Kappen heeft
gesteld, net als de heer Ten Hoeve en de heer Laurier, over de drie politiekorpsen
in de Caribische delen van het Koninkrijk. Uiteraard staat goede politiezorg
voorop. Wij menen dat dat in de verhouding tussen de afzonderlijke politiekorpsen,
met een gemeenschappelijke voorziening, waartoe ook het recherchesamenwerkingsteam
zal gaan behoren, voldoende is gewaarborgd. De specialistische functies die
een goed functionerende politie natuurlijk moet hebben en die de schaal van
de afzonderlijke politiekorpsen zou overstijgen, kunnen in die gemeenschappelijke
voorziening worden ondergebracht. Ook de forensische expertise moet daarin
een plaats krijgen. Het is duidelijk dat dit onmisbaar is en de achtergrond
van de opmerkingen van de heer Van Kappen kan ik alleen maar onderschrijven.
Als de politie onvoldoende is toegerust en onvoldoende professioneel kan opereren,
dan kun je nog zo'n goed Openbaar Ministerie hebben en nog zo'n goed beleid,
maar dan blijft het resultaat ineffectief. De directeur van de gemeenschappelijke
politievoorziening is in ambtelijke zin verantwoordelijk. Het Openbaar Ministerie
is echter het bevoegd gezag.Het verbetertraject waar mevrouw Van Bijsterveld naar vroeg, is een van
de onderdelen van de manier waarop wij het nu aanpakken, ook met betrokkenheid
van mijn collega van BZK. Die heeft de beheersverantwoordelijkheid in Nederland
voor de politie. In het kwaliteitstraject zullen gedurende een periode van
drie jaar vijftien Nederlandse politieambtenaren een bijdrage leveren aan
de ondersteuning van de drie korpsen. Dat is ook nodig. In bepaalde opzichten
wordt daar nu al op geanticipeerd, ook met de inzet en medewerking, die wij
zeer op prijs stellen, van de Koninklijke Marechaussee.Ik kom bij de vragen die door mevrouw Linthorst en anderen zijn gesteld
over de rijkswet personenverkeer. De rijkswet personenverkeer is geen uitvloeisel
van de afspraken van 2006 maar wel iets dat onder ogen is gezien
bij de totstandkoming van het huidige kabinet. In het coalitieakkoord is ook
neergelegd dat er zo'n rijkswet personenverkeer moet komen. Daarbij is onder
ogen gezien – die relatie is expliciet gelegd bij de totstandkoming
van het kabinet – dat er zoiets moet zijn op het moment dat de Nederlandse
Antillen worden uitgesplitst naar drie landen. De bestaande complicaties in
het personenverkeer van de Nederlanders tussen de landen van het Koninkrijk
zouden anders verveelvoudigd worden. Internationaal bezien is het eigenlijk
heel merkwaardig dat door Nederlanders bij de verplaatsing in de ene richting
binnen het Koninkrijk briefjes moeten worden ingevuld die sterk doen denken
aan wat moet worden ingevuld bij het verkrijgen van visa bij het bezoeken
van een vreemde staat waarmee de betrekkingen beperkt zijn. Dat is zeker vreemd
omdat wij het gemeenschappelijk staatsburgerschap hebben. Bovendien worden
die eisen van het invullen van de briefjes, die doen denken aan een visa waver
programme, alleen in één richting gesteld. Van deze kant vragen
wij dat niet aan de Nederlanders die ingezetene zijn van de Nederlandse Antillen
en Aruba. Als men zich voorstelt wat de gevolgen zijn als dat straks gaat
gelden voor nog meer territoriale eenheden en als men zich realiseert wat
het betekent voor mensen die zich in een ander land van het Koninkrijk willen
vestigen en hun dierbaren willen meebrengen om daar legaal te wonen en te
werken, en de inspanning die dat vergt in administratieve zin van de diensten
die daarmee belast zijn, dan moet men constateren dat het in het belang van
alle burgers van het Koninkrijk is dat wij daarin tot een vereenvoudiging
komen. Dat is ook in het belang van de Curaçaose, Sint Maartense en
Arubaanse Nederlanders. Ik hecht eraan om dit zo hier uit te spreken want
de rijkswet personenverkeer en de regeling die wordt getroffen voor grensbewaking
en het vreemdelingentoezicht is in het belang van allen die Nederlander zijn,
dus ook van de Nederlanders van Curaçao, Aruba, Sint Maarten, Bonaire,
Sint Eustatius en Saba.De consultaties voor deze rijkswet beginnen binnenkort. Er doen wat wildwestverhalen
over de West de ronde, alsof het om een soort nieuwe editie zou gaan van een
onder de vorige minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie ingediend wetsvoorstel
gericht op de verwijdering van sommige jonge Nederlanders uit dit deel van
het Koninkrijk. Dat zijn echt wildwestverhalen. De strekking van de voor te
stellen rijkswet zal heel anders zijn dan die van het ingetrokken wetsvoorstel.
Het is goed om dat in alle helderheid in alle delen van het Koninkrijk uit
te spreken, zodat er geen enkele verwarring bestaat over dat ingetrokken wetsvoorstel
en deze regeling die gebaseerd is op artikel 3 van het Statuut voor het Koninkrijk
der Nederlanden dat immers tot Koninkrijksaangelegenheid maakt, de status
van het staatsburgerschap, dus het Nederlanderschap, en bepaalde aspecten
van zowel het personenverkeer van Nederlanders als van vreemdelingen.Ik hoop hiermee antwoord te hebben gegeven op de vragen die door mevrouw
Linthorst en Van Bijsterveld zijn gesteld over vreemdelingen en vreemdelingentoezicht
op de eilanden Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Ik ben met collega Albayrak
inmiddels bezig om ook dit aspect van de toekomstige verhoudingen goed te
regelen. Uiteraard ontstaan hier ook bijzondere situaties, gelet op de geografie
van de eilanden ten opzichte van de internationale omgeving. Wij zijn naar
mijn overtuiging tijdig begonnen met het treffen van voorbereidingen voor
wetgeving en voor praktische uitvoering op dit terrein.Ik hoop hiermee mijn aandeel in de beantwoording in aanvulling op die
van collega Bijleveld te hebben geleverd.Mevrouw Linthorst (PvdA):Ik heb gevraagd of het nu ook mogelijk wordt voor inwoners van Curaçao
en Sint Maarten om zich vrijelijk te vestigen op de BES-eilanden en wat dat
zou betekenen voor de kleinschaligheid van de eilanden als dat zou worden
toegestaan. Als het niet wordt toegestaan, dan is mijn vraag of dat juridisch
is toegestaan. Curaçaoënaars en Sint Maartenaars mogen zich wel
vrijelijk in Nederland vestigen. Is het op Nederlands grondgebied toegestaan
om daar verschil tussen te maken?Minister Hirsch Ballin:De precieze uitwerking van de antwoorden zal uiteraard te vinden zijn
in het voorstel van rijkswet. Ik spreek wel graag uit dat het uitgangspunt
van deze wetgeving het vrije personenverkeer zal zijn. Het stellen van beperkingen
daaraan moet in alle delen van het Koninkrijk worden gerechtvaardigd door
dringende overwegingen van openbare orde, zoals wij gewend zijn in andere
verbanden waarin het vrije personenverkeer het uitgangspunt is.Mevrouw Linthorst (PvdA):Dat maakt het des te urgenter dat wij nu toch echt een keer praten over
de vraag wat de minimale randvoorwaarden zijn voor het Koninkrijk. Als ik
op Sint Maarten woon en ik weet dat de nabijgelegen eilanden Saba of Sint
Eustatius veel betere voorzieningen bieden en dat mijn kinderen daar een veel
beter perspectief hebben, dan ga ik daarheen. Dat zou natuurlijk rampzalig
zijn voor de schaal van die eilanden. Wij ontkomen er dus niet aan, uiteindelijk
vast te stellen wat de minimumvoorwaarden zijn die wij aan het Koninkrijk
stellen, al was het maar uit oogpunt van beschaving en om te voorkomen dat
er een trek ontstaat – en die ontstaat onvermijdelijk als je dat niet
doet – naar de plek waar het het beste toeven is.Minister Hirsch Ballin:Mevrouw Linthorst legt de vinger op een heel belangrijk punt dat geldt
voor elke regeling van vrij personenverkeer. Het geldt ook voor het vrije
personenverkeer in de Europese Unie. Het is dan ook altijd een punt van aandacht
bij de toetreding van nieuwe lidstaten. Dat kan alleen functioneren dankzij
een minimaal evenwicht in het voorzieningenniveau en in de waarborgen die
er gelden voor burgers. Als de staten die lid zijn geworden van de Europese
Unie nog in dezelfde toestand zouden verkeren als medio jaren tachtig, dan
was het vrije personenverkeer daar ook op een rampzalige trek uitgedraaid.Vrij personenverkeer veronderstelt inderdaad een bepaald niveau van gelijke
waarborgen. Dat is eigenlijk ook precies waar wij het Koninkrijk voor hebben:
een levens- en bestuursstandaard die in alle delen van het Koninkrijk voldoet
aan minimale eisen, die acceptabel is en waar mensen goed mee kunnen leven.
Dat geldt – ik zei het al aan het begin van mijn antwoord en collega
Bijleveld zei er eigenlijk ook al iets over – ook voor zoiets als het
onderwijs.De voorzitter:De heer Van Kappen tot slot.De heer Van Kappen (VVD):Voorzitter. Ik bewaar mijn vraag voor de tweede termijn, gezien de tijd.De vergadering wordt van 19.30 uur tot 20.30 uur geschorst.De heer Van Kappen (VVD):Voorzitter. Ik zal het kort maken. Ik wil kort uiteenzetten waarnaar wij
op zoek waren. Wij willen dat aangegeven wordt wat de grenzen zijn van en
wat de ruimte is voor de autonomie. Wij hebben uitgebreid gesproken over de
drie bekende eisen: financieel toezicht, behoorlijk bestuur en rechtshandha­ving.
Wij vinden namelijk dat alle Nederlanders daar recht op hebben.Ik wil memoreren dat wij in 1954 de Caribische Nederlanders allemaal een
paspoort hebben gegeven en de Nederlandse nationaliteit. Wij hebben toen niet
gekozen voor het alternatief dat destijds eveneens besproken is, namelijk
om in dat paspoort te zetten "Nederlands onderdaan". Dat betekent dat wij,
als wij gaan praten over de normen binnen het Koninkrijk, op zoek zijn naar
wat de normen zijn die wij binnen het Koninkrijk met zijn allen hanteren.
Wat moeten wij nu eigenlijk waarborgen? Waar begint die waarborgfunctie en
waar houdt die op? Ik heb begrepen dat wij dat allemaal kunnen vinden in de
brede notitie over het Koninkrijk die eraan komt. Daar zijn wij ontzettend
blij mee en daar kijken wij vol belangstelling naar uit.Heel kort een paar opmerkingen over de BES-eilanden. Wij hebben allemaal
in ons achterhoofd dat wij moeten proberen om de bevolking van de BES-eilanden
toch een beetje te beschermen tegen een al te grote toevloed van buitenaf.
Ik vraag mij af of het misschien mogelijk is om een soort van wetgeving te
introduceren zoals wij die ook voor de Waddeneilanden hebben gehad, waarbij
wij toch een vestigingsbeleid hanteren om te voorkomen dat de eilanden overspoeld
worden door autochtone Nederlanders en Nederlanders uit Curaçao en
Aruba. Het is gewoon een idee dat ik bij de bewindslieden neerleg. Wij hebben
die wetgeving destijds ook voor de Waddeneilanden gemaakt.Ik ben blij met de uitleg over de RSC's. Ik ben ook heel blij met het
feit dat ze niet alleen maar een verlengstuk zijn van het beleid van de ministeries,
maar toch ook een soort helpdesk voor het lokale bestuur en "één
loket" voor de mensen van Bonaire die op allerlei mogelijke manieren de weg
willen vinden in het Nederlandse stelsel. Ik vraag mij wel af of het niet
mogelijk is om bestuursambtenaren vanaf Bonaire stage te laten lopen in Nederlandse
gemeenten, om het niveau van die ambtenaren zoveel mogelijk te verbeteren
en om hen ook ervaring te laten opdoen in een Nederlandse omgeving.Ik heb nog een kort punt, namelijk het Toekomstproject Antilliaanse Militie
(TAM). Wij hebben uitgebreid gesproken over de problemen die wij hebben met
bepaalde groepen Antillianen in de grote steden van Nederland. Als er nu één
project is dat werkt, dan is het TAM wel: de militaire dienstplicht wordt
gebruikt om mensen na een korte militaire opleiding een startkwalificatie
te geven en om ze daarna een leerwerktraject in te sluizen. Ik heb begrepen
dat daar geld voor ter beschikking is gesteld door het ministerie van BZK.
Toch wil ik vragen om er nog eens goed naar te kijken of dat project misschien
kan worden uitgebreid, want dat project werkt.Ik wil kort memoreren wat de toezeggingen zijn die ik heb opgepikt. De
staatssecretaris heeft toegezegd dat zij ons toch een overzicht zou geven
van de verhouding van de kosten die het bestuur met zich meebrengt, in relatie
tot de overheidsinkomsten. Verder ligt er een toezegging dat wij iets regelen
voor de medische noodgevallen op Saba en Sint Eustatius. Wij zorgen ervoor
dat het in de toekomst niet kan voorkomen dat iemand een hartaanval heeft
en niet van het eiland af kan, omdat er 's nachts niet gevlogen mag worden.
Ik ben ontzettend blij met het standpunt van de bewindslieden inzake Aruba
en de afspraken die gemaakt worden om de regelingen van Aruba beter te laten
aansluiten op die van de Nederlandse Antillen. Wij zien vol spanning uit naar
het overzicht van de staat van bestuur en de rechtshandhaving. Dat overzicht
zal naar de Tweede Kamer worden gestuurd, maar ik heb begrepen dat wij nu
ook zijn opgenomen op de distributielijst.Uit het betoog dat ik gehouden heb in eerste termijn blijkt dat wij heel
blij zijn met het feit dat de bewindslieden de situatie op Aruba serieus nemen
en dat zij van plan zijn om daar actie op te nemen. Gedacht wordt aan een
WODC-achtig rapport of zoiets en er is een termijn genoemd van ongeveer een
halfjaar. Dat spreekt ons allemaal zeer aan. Wij zien vol spanning uit naar
de realisatie daarvan.Ik heb geen antwoord gekregen op de vraag wat nu eigenlijk een acceptabel
voorzieningsniveau is binnen het Koninkrijk. Ik heb van de staatssecretaris
begrepen dat ik daarvoor bij de minister van SZW moet zijn. Hoe kom ik daar
nu achter? Komt dat via BZK tot ons of moet ik een briefje schrijven? Ik begrijp
nu van de staatssecretaris dat het antwoord via BZK naar deze Kamer zal komen.Ik heb geen antwoord van de minister van Justitie gehad op twee vragen.
De Gemeentewet wordt nu van toepassing verklaard op buitengewone lichamen.
Die wet was eigenlijk bedoeld voor het Rijk binnen Europa. Rekken wij de zaak
niet heel erg op door deze wet ook van toepassing te verklaren op het Rijk
buiten Europa? Hoe staat de minister van Justitie tegenover het feit dat wij
toch een deel van de Nederlandse Grondwet voor de BES-eilanden, dus voor een
deel van de burgers van het Koninkrijk, buiten werking stellen middels een
wijzigingsartikel in het Statuut?Er is nog een vraag waarop wij geen antwoord hebben gekregen. Wij hebben
het even gehad over het gat in het gordijn naar de EU op Sint Maarten. Er
is sprake van een open grens naar het Franse gedeelte. Het Franse gedeelte
is een ultraperifeer gebied terwijl het Nederlandse gedeelte de status erft
van Landen en Gebieden Overzee. Er is de facto geen grensbewaking. Is dat
eigenlijk niet een groot gat in de buitengrenzen van de EU en zijn daar afspraken
over gemaakt met de Fransen?Mevrouw Van Bijsterveld (CDA):Voorzitter. Ik dank de minister en de staatssecretaris voor de heel uitgebreide
en ook heel heldere beantwoording van de vragen. Ik kom terug op enkele daarvan
en ik wil nog een enkele opmerking maken. Ik begin met het laatste. Wij zien dat het hervormingsproces vooral wordt bediscussieerd in termen
van de mate van zelfstandigheid van de samenstellende delen en de grenzen
daarvan. Het gaat vooral om de positie van de eilanden. Dat is begrijpelijk
en ook belangrijk. Ook vandaag in het debat is dat een paar keer naar voren
gekomen, met name in het kader van het spanningsveld tussen autonomie en de
waarborgfunctie van het Koninkrijk. Wij zien dat in het recente verleden vooral
de nadruk heeft gelegen op autonomie, met de positieve en ook de minder goede
de kanten daarvan, en dat nu, naast de autonomie, ook de waarborgfunctie weer
wat meer in het vizier komt. In de toekomst zal dat spanningsveld blijven
bestaan, dat beseffen wij.Ik denk dat het belangrijk is dat wij ervoor waken dat wij niet in een
verouderde inkleuring van het begrip autonomie blijven steken, in een soort
achterhaald idee over hoe het openbaar bestuur in deze tijd functioneert.
Ik zal uitleggen wat ik daarmee bedoel. Ik kom even terug op iets wat ik in
de eerste termijn noemde, namelijk dat tegenwoordig de verhouding tussen overheden
niet heel waterdicht kan worden afgeschot. Dat kan niet horizontaal, wanneer
het gaat om overheden die op dezelfde bestuursniveau functioneren, en ook
niet verticaal. Dat zien wij binnen Nederland, maar ook in de verhouding tussen
de lidstaten van de EU en de EU. Wij zien het eigenlijk overal. De wereld
werkt niet helemaal meer zo. Ik denk dat wij ervoor moeten zorgen dat wij
binnen het Koninkrijk niet ineens gaan doen alsof dat nog steeds het geval
is, want dan blikken wij toch een beetje terug.Autonomie is belangrijk, daar wil ik geen enkel misverstand over laten
bestaan. Deze is echter geen bastion om je op terug te trekken en ook geen
vrijbrief voor afzijdigheid. Ik denk dat wij moeten kijken – daarom
noemde ik de toekomstvisie ook – of wij op basis van wederzijdse erkende
autonomie, dus eigen zelfstandige posities die erkend worden, met behoud van
eigen verantwoordelijkheden en bevoegdheden wat meer kunnen komen tot eventuele
samenwerking. Ik noemde de artikelen 37 en 38 van het Statuut als voorbeeld,
niet meer dan dat. Ik noemde in dat verband ook als probleem de discussie
die wij hebben gehad over de jongeren. Die moet worden gevoerd vanuit de eigen
verantwoordelijkheid en de eigen bevoegdheden, maar daarbij moeten toch een
beetje de verbindingen en de samenwerking worden gezocht. Daarin moet je heel
erg investeren en daar is nog het nodige te doen.Ik ben heel erg blij met hetgeen de staatssecretaris aan initiatieven
heeft aangekondigd om een toekomstvisie voor het Koninkrijk te ontwikkelen,
zoals de symposia en de essaybundel. Ik denk dat dit heel belangrijke stappen
zijn. Ik ga ervan uit dat de regering op basis daarvan zelf ook een eigen
visie gaat ontwikkelen, niet alleen als Nederlandse regering, maar ook in
trans-Atlantisch perspectief. Het lijkt mij ook verstandig om daarin de rol
van maatschappelijke organisaties te betrekken, want die kunnen over en weer
veel voor elkaar betekenen aan weerszijden van de oceaan. De staatssecretaris
noemde ook de agenda voor de toekomst. Die is heel belangrijk. Ik ga ervan
uit dat het geen eenmalig vastgestelde agenda is die eventueel wordt afgewikkeld,
maar dat deze dynamisch is en in de toekomst steeds aanwezig blijft in de
onderlinge verhoudingen. Ik heb nog enkele korte vragen. De staatssecretaris heeft heel helder
geantwoord over de taken van de voorbereidende commissie voor de RTC. Zij
zei dat het niet alleen gaat om de papieren constructies, maar ook om de praktijk.
Het lijkt mij wel lastig om juist dat element te toetsen. Misschien kan zij
daar nog iets meer over vertellen.De staatssecretaris heeft gezegd dat de Service Level Agreements er komen
en dat Nederland er direct partij bij is. Er is een aantal elementen genoemd,
zoals gezondheidszorg en transport. Ik neem aan dat zaken als onderwijs daar
ook onder vallen en misschien nog wel een hele waaier van andere beleidsterreinen.
Misschien dat daar nog een enkel woord aan kan worden besteed.Wij hebben een paar financiële vragen gesteld, zoals of er al zicht
is op de vraag of de Overheidskredietbank ook toezicht zal gaan houden op
de financiën van de BES-eilanden. Dat was nog een open vraag, heb ik
begrepen. Misschien is daar nu meer zicht op. Hoe gaat de Koninkrijksregeling
ter voorkoming van dubbele belastingen er in de toekomst uitzien? Wordt daar
een andere vorm voor gekozen of niet?Ik heb de opmerking van de minister van Justitie dat hij met anderen acht
dat er geen strijdigheid met de Grondwet is wanneer voor de verkiezing van
de leden van de Eerste Kamer ook de Eilandsraden medekiezer zijn, goed begrepen.
Ik ben benieuwd naar de opvatting van de minister over de vraag of artikel
55, lid 3, Kamerontbinding vergt, los van zijn antwoord op de vraag over de
verkiezing van de leden van de Eerste Kamer.De minister van Justitie heeft een oproep gedaan inzake het verdere verloop
van het proces. Hij zei dat het belangrijk is om nu de consensus in het proces
te behouden. De CDA-fractie wil deze oproep van harte onderschrijven.Mevrouw Ten Horn (SP):Voorzitter. Ik dank de minister en de staatssecretaris voor de antwoorden.
Mijn fractie onderstreept wat de staatssecretaris net zei, namelijk dat zij
hoopt dat mensen op Curaçao nu eensgezind aan de slag gaan met het
realiseren van hun nieuwe land en de afspraken die zijn gemaakt. Het draait
immers allemaal om het verbeteren van de situatie voor de bevolking. De staatssecretaris
zei ook dat het was alsof de heer Van Raak aan het woord was. Dat was wel
een erg rake opmerking. Wij vinden het belangrijk dat zij de toezegging deed
om zelfs nog voor de zomer samen met haar collega van Financiën met een
notitie over E-zones te komen. Ik dank haar hartelijk voor die toezegging.
Ik hoop dat die notitie koninkrijksbreed wordt geagendeerd tegen de achtergrond
van die interculturele waarden. Uiteindelijk is het de bedoeling dat wij op
dat front met elkaar een stap verder kunnen komen in het Koninkrijk.De staatssecretaris heeft de waarborgfunctie opnieuw bevestigd. Wij vinden
het heel plezierig dat zij die notitie op zich neemt en aangeeft dat dit nog
dit jaar wordt opgepakt. Ik hoop niet dat die notitie gaat ondersneeuwen in
de symposia- en essaybundels die ook zijn aangekondigd. Ik hoop ook dat de
waarborgfunctie opgepakt wordt vanuit de zin die in Willemstad op het Koninkrijksbeeld
aan de Fokkerweg staat. De essentie van het Koninkrijk is om "steunend op
eigen kracht doch met de wil elkander bij te staan" te werken. Ik denk dat dit een samenvatting is van wat intussen in het Koninkrijk gegroeid
is, zoals de staatssecretaris ook al aangaf.Het is goed dat de staatssecretaris het voorbeeld aanhaalt waaruit blijkt
hoe het gegaan is met de pensioenen. Zij gaf aan dat het belangrijk is dat
wij veel opener en transparanter met elkaar omgaan om werkelijk discussie
in het Koninkrijk te krijgen. Hiermee heb ik de fiscale aspecten en de waarborgfunctie
besproken. Inzake het derde punt, de transitieperiode, heeft de staatssecretaris
aangegeven dat de voorbereidingscommissie voor de RTC in juni aanstaande met
een compleet beeld van de criteria komt waaraan getoetst wordt. Ik begreep
dat de staatssecretaris een plan-B voor Sint Maarten achter de hand heeft.
Verder heeft zij echter weinig van onze vragen over de transitieperiode beantwoord.
Ik kreeg geen antwoord op de vragen hoe het nu precies zal gaan met het maken
van de nieuwe landen en wanneer er getoetst gaat worden. Ook heb ik niet gehoord
hoe de ontmantelingsprocessen zullen verlopen en welke waarborgen daarin zitten.
In Den Haag zijn wij bezig met de wetgevingsprocessen. Ik heb gevraagd hoe
deze drie gebieden met elkaar sporen.Ik begrijp dat dit een lastige vraag is. Het deed me denken aan een zin
uit een artikeltje over reclasseringswerk overzee. Dat zal de minister van
Justitie aangenaam verrassen. Daarin staat dat projectleider Ernst Wesselius
de reclassering in Bonaire probeert af te stemmen op die in Nederland, waarschijnlijk
vooruitlopend op deze wetgeving. Hij vat daarin samen dat in zijn taak zich
het voor zo'n tropisch gebied bizarre beeld opdringt dat hij een veilige route
moet proberen te kiezen in een landschap van ijsschotsen. Alles is in beweging
en weinig is zeker. Ik hoop dat de staatssecretaris ons in die notitie van
juni meer zekerheid kan bieden over waar wij ons tussen die drie schotsen
bevinden. Het is toch een riskante onderneming.Mevrouw Linthorst (PvdA):Voorzitter. Ik dank de bewindslieden voor hun antwoorden. Ik moet wel
zeggen dat het kennelijk lastig is om te antwoorden op vergezichten. Ik heb
in dit debat geprobeerd om los te komen van de ad-hocpraktijk van vandaag
de dag en wat diepgaander na te denken over wat wij met het Koninkrijk willen,
hoe wij met elkaar willen omgaan en of wij gemeenschappelijke normen hebben
waarop wij elkaar willen aanspreken. Ik heb echt geworsteld met het onderwerp
en geprobeerd om iets neer te leggen. Ik vind dat daarop uiteindelijk weinig
terugkomt en dat vind ik een beetje teleurstellend.Ik ga daarom maar concrete vragen stellen, want daarop komen ten minste
concrete antwoorden. Ik hoop dat de concrete vragen uiteindelijk zullen leiden
tot het schetsen van het vergezicht. Gaat de staatssecretaris de vragen behandelen
wat wij willen met het Koninkrijk, waar wij naartoe gaan en welke minimumvoorwaarden
gelden als zij straks symposia gaat organiseren? Ik zou het zeer op prijs
stellen als de minimumvoorwaarden niet alleen betrekking zouden hebben op
de onderwerpen waarover wij afspraken hebben, namelijk goed bestuur, financiën
en rechtshandhaving, maar ook op de meer morele aspecten van het Koninkrijk.
De betrokkenheid bij het Koninkrijk is minimaal; niet alleen aan de overzijde
maar ook in Nederland. Die betrokkenheid zal niet vanzelf ontstaan. Wij zullen
daar hard aan moeten werken.Ik heb wat licht geconstateerd tussen de opvattingen van de staatssecretaris
en de minister over wat onder de waarborgfunctie van het Koninkrijk valt.
Ik heb al eerder gezegd dat ik het jammer vind dat er geen nieuw Statuut is
gekomen. Dat zou een drang hebben gegeven om daar goed over na te denken en
wat stevige punten en komma's te zetten. Dat is helaas niet gebeurd. Hoe denken
de bewindslieden over het vragen van voorlichting bij de Raad van State over
de waarborgfunctie en over de concretisering daarvan? Wat valt er eigenlijk
onder die waarborgfunctie? In het Statuut staan de fundamentele rechten en
vrijheden heel globaal omschreven. Daarmee kun je natuurlijk alle kanten op.
Ik hoorde de minister zeggen dat onderwijs onder de waarborgfunctie valt.
Dat doet mij zeer veel genoegen en daar hou ik hem graag aan. Ik hoorde de
staatssecretaris echter in antwoord op de heer Van Kappen zeggen dat volksgezondheid
niet onder de waarborgfunctie valt en een eigen verantwoordelijkheid is van
de eilanden. Daarover moeten wij dus een discussie hebben, eens te meer omdat
wij een technisch wetgevingsoverleg hebben gehad waarin ons werd gezegd dat
er van vrije vestiging op de eilanden geen sprake zou zijn. Ik hoor hier dus
iets anders. Als wij vrij verkeer hebben tussen alle landen van het Koninkrijk
is het onvermijdelijk dat wij de ondergrenzen formuleren van de voorzieningen
binnen het Koninkrijk. Als er echt vrij verkeer en vrije vestigingsmogelijkheden
zijn, zadelen wij de minst sterke landen binnen het Koninkrijk op met een
probleem dat zij niet aankunnen. Het is onze verantwoordelijkheid om daar
van tevoren over na te denken.Wij zijn zeer tevreden met de toezegging om een nader onderzoek te doen
naar de staat van het bestuur op Aruba. Wij denken echter wel dat je met een
onderzoek alle kanten op kunt. Een onderzoek waarin mensen niet onder ede
gehoord kunnen worden en waarbij geen toegang bestaat tot gevoelige informatie
kun je net zo goed niet houden. Wij waren in januari op Aruba en spraken daar
mensen die zeiden dat zij hun verdenkingen nooit openbaar zouden durven maken.
Men weet waar hun kinderen op school zitten, hun vrouw werkt en waar ze de
boodschappen doen. Zo'n onderzoek kun je dus net zo goed laten. Die sfeer
van verdachtmakingen moet er gewoon vanaf. Dat is ook in het belang van Aruba
en het Koninkrijk. Het moet een onderzoek zijn waarbij onderzoekers echt de
diepte in kunnen gaan en waarbij echte feiten boven tafel komen.De heer Laurier (GroenLinks):Voorzitter. Ik dank de bewindspersonen voor de beantwoording van de vragen,
opmerkingen en kanttekeningen. Er moet mij nog wel iets van het hart. Ik had
de indruk dat een deel van de beantwoording nogal voorzichtig was, in die
zin dat men het proces van transitie absoluut niet wil verstoren. Dat siert
de regering, maar anderzijds is het ook onbevredigend.Er is gesproken over het vrij verkeer en de eventuele normen die in dat
kader in het Koninkrijk zouden moeten gelden. Op het moment dat sprake is
van vrij verkeer ontkomen wij er niet aan om minimumgrenzen in het Koninkrijk
vast te stellen en wel om twee redenen. In de eerste plaats krijgen wij dan
te maken met een dilemma waarbij het risico bestaat dat de
normen voor het levensonderhoud voor de delen die straks onderdeel worden
van Nederland zo hoog worden vastgesteld dat een bepaalde stroom van personen
in die richting zal gaan. Dat brengt risico's voor die eilanden met zich.
Daarnaast bestaat het risico dat, daarop anticiperend, het niveau van levensonderhoud
in feite te laag wordt vastgesteld om die stroom te voorkomen. Ik wil daar
graag meer duidelijkheid over hebben. Hoe kijken de bewindslieden aan tegen
die minimumstandaarden? Hoe komt het dat die kwestie momenteel zo weinig aandacht
krijgt?Mijn tweede opmerking heeft betrekking op de BES-eilanden. Dat worden
openbare lichamen waar uiteindelijk Nederlandse wetgeving zal gelden. Er is
een aantal prioriteiten gesteld. Die hebben vooral te maken met de zorg rond
de levensomstandigheden van personen. Daarnaast is sprake van een aantal vraagstukken
over de ruimtelijke kwaliteit en natuur en milieu. De heer Kamp is inmiddels
begonnen met een voorberei­dingsbesluit waar allerlei bestemmingsplannen
aan ten grondslag liggen. Dat geeft de actualiteit van die thema's aan. Het
gaat om belangrijke natuurgebieden en belangrijke milieuvraagstukken. Mij
schoot tijdens de discussie een stukje Sint Eustatius te binnen waar een olieoverslagstation
naast een natuurgebied ligt waar op koraalriffen wordt geankerd. Hoe zien
de bewindslieden de prioriteit van dat soort kwesties?Straks is normalisatie van de betrekkingen met de BES-eilanden van belang.
Hoe wenselijk is het in dat kader om een BES-fonds te handhaven? Is het niet
van belang om uiteindelijk te komen tot financiering via het Gemeentefonds?
Overigens zullen wij dan wel heel creatief moeten omgaan met een aantal criteria
dat wij in het kader van het Gemeentefonds gebruiken voor de verdeling. Maar
als het in Nederland mogelijk is om per strekkende kademuur een aantal zaken
te bepalen, dan kan dat wellicht ook per strekkende meter koraal. Dat is ook
goed voor de bescherming van de koraalriffen.Mijn derde opmerking heeft betrekking op de fasering. Het streven is om
te komen tot twee zelfstandige landen en om de BES-eilanden in feite bij Nederland
te halen. Daarnaast gaat het om de ontmanteling van de Antillen. Dat zijn
eigenlijk drie processen naast elkaar. Wij proberen die in gelijktijdigheid
te zien, maar het risico van fasering is natuurlijk enorm. Kunnen de BES-eilanden
uittreden uit de Antillen zonder dat het land de Antillen wordt ontmanteld?
De staatssecretaris zei in haar termijn een aantal interessante zaken wat
dat betreft. Zij sprak over een plan-B voor Sint Maarten, al wil zij daar
in dit stadium verder niet zoveel over zeggen. Daar heeft mijn fractie begrip
voor. De staatssecretaris noemde ook 2010 als haalbaarheidsdatum. Ik heb de
staatssecretaris gevraagd hoe zij aankijkt tegen het proces van Curaçao
in het kader van de verzelfstandiging. Begrijp ik goed dat de staatssecretaris
eind 2010 voor Curaçao haalbaar acht, gelet op de ontwikkelingen die
daar nu plaatsvinden? Klopt het ook dat zij niet uitsluit dat het proces van
verzelfstandiging van Sint Maarten wat langer kan duren, zodat plan-B in werking
zal treden? Wat betekent dat verder voor de ontmanteling van de Antillen?Ik heb ook gevraagd naar de gemeenschappelijke voorziening voor de politie.
De minister heeft daarop geantwoord, maar ik kan mij niet aan de indruk onttrekken
dat tussen hier en de overkant – een andere overkant dan die wij hier
gebruikelijk als term hanteren – verschillende visies bestaan. In de
Antillen wordt gedacht aan een aanzienlijk lichtere vorm van gemeenschappelijke
voorziening, meer in de zin van een coördinatiekantoortje, terwijl de
mensen die het werk moeten doen in de politiekorpsen zijn geplaatst. Ik wil
graag van de minister weten in hoeverre die inschatting juist is en hoe zijn
positie ten opzichte van die visie is.Mijn fractie wacht de beantwoording van de vragen met belangstelling af.Mevrouw Lagerwerf-Vergunst (ChristenUnie):Voorzitter. Ik dank de bewindslieden voor de beantwoording. Ik was aangenaam
getroffen – ik zeg expres getroffen en niet verrast, want dan lijkt
het alsof ik iets anders had verwacht – door de reactie van de staatssecretaris
op de interruptie van mevrouw Linthorst. De staatssecretaris gaf aan dat er
ook andere methoden zijn om te spreken en te onderhandelen over Koninkrijkszaken.
Dat moet vooral open en constructief gebeuren. De staatssecretaris heeft ook
voorbeelden genoemd van zaken die zij op die manier heeft bereikt. Daardoor
heb ik er alle vertrouwen in dat de regering deze kwestie tot een goed einde
zal brengen.Ik ben blij met het voornemen van de staatssecretaris om een aantal wetenschappers
op een aantal zaken te laten studeren. Zij komen daarna met hun bevindingen
en daarover wordt een symposium georganiseerd. Tijdens het interruptiedebatje
met de minister gaf de staatssecretaris non-verbaal aan dat de vraag over
artikel 55 van het Statuut wordt meegenomen. Ik verzoek de staatssecretaris
de vraag over het zelfbeschikkingsrecht in dat kader ook mee te nemen. De
minister heeft aangegeven hoe het daar zijns inziens mee staat. Ik denk dat
hij zich daarmee bevindt in het goede gezelschap van veel juristen, maar ik
wijs nog graag op een artikel in de afscheidsbundel van professor Prakke,
een artikel van professor Jessurun d'Oliveira, waarin een afwijkend standpunt
wordt ingenomen. Helemaal unaniem zijn de opvattingen op dat punt dus niet.Ik heb in eerste termijn gesproken over de leerplicht. De staatssecretaris
heeft toegezegd dat daar nog een antwoord op komt. De minister stelt dat dit
valt onder de minimumeisen die ook de Raad van State in zijn advies aangeeft.
Wat is de stand van zaken nu? Is het nog noodzakelijk dat Nederland daar een
rol in speelt? Een tweetal vragen is nog niet beantwoord. Ik heb een vraag
gesteld over een vooruitgeschoven post van het NFI op Curaçao. De procureur-generaal
heeft daar in overleg om gevraagd. Ik heb daar nog niets over gehoord. Wat
is straks in de nieuwe status de verhouding tussen de gemeenschappelijke politievoorziening
en het RSC?De heer Ten Hoeve (OSF):Voorzitter. Ik dank de bewindslieden voor hun uitgebreide beantwoording,
waarbij heel veel aan de orde is gekomen. Met mevrouw Van Bijsterveld constateer
ik dat in de discussie de spanning centraal heeft gestaan tussen enerzijds
autonomie en anderzijds de waarborgfunctie, of de vraag wat wij tolereren
in het Koninkrijk. Allereerst moet voor het land voldaan worden aan de voorwaarden,
maar vervolgens, als wij nieuwe landen hebben, is sprake van die
spanning. Beide, autonomie en waarborgfunctie, zijn natuurlijk van heel groot
belang. Ik ben heel blij dat het element van de autonomie door de staatssecretaris
en de minister toch ook benadrukt wordt. Het is van belang dat vanuit Nederland
met respect met de autonomie wordt omgegaan. Juist ten opzichte van de oppositie
op Curaçao op dit moment, bijvoorbeeld, is het van heel groot belang
dat wij daar niet zomaar omheen willen lopen. Maar de waarborgfunctie en de
vraag wat kan in het Koninkrijk is natuurlijk eveneens van groot belang. Daarvoor
zal de discussie over de visie op het Koninkrijk die de staatssecretaris op
touw gaat zetten, erg belangrijk zijn. Ik ben heel blij dat de staatssecretaris
dit op een brede manier oppakt, waarbij zowel van hieruit als van daaruit
inbreng geleverd moet worden. Wat verstaan wij aan beide kanten van de oceaan
onder het Koninkrijk? Hoe willen wij daarmee omgaan?Ik denk dat het element van het democratisch deficit, waarmee op het ogenblik
natuurlijk een andere commissie bezig is, daarmee onmiddellijk te maken heeft.
Daarop zou ik graag een reactie van de bewindslieden krijgen. De parlementaire
wetgevende instantie voor Koninkrijkswetgeving is de Staten-Generaal, maar
de Staten-Generaal zijn niet generaal in die zin dat het een Statenvergadering
voor het hele Koninkrijk is. Dit blijft een fundamentele weeffout, denk ik.
Ik zou van de bewindslieden niet een eindoordeel over deze kwestie willen
hebben – dat zullen zij vast niet willen geven – maar misschien
zouden zij kunnen aangeven dat de wijze waarop wij met dit vraagpunt van het
democratisch deficit moeten omgaan, mede een cruciaal punt zou kunnen zijn
in de visie die wij met elkaar ontwikkelen op het Koninkrijk. Voor de vraag
hoe wij naar het Koninkrijk kijken is het belangrijk of wij hiermee iets kunnen
doen. Als wij er uit zijn, kan er misschien een nieuw Statuut komen, of zou
dat er moeten komen.Ik sluit mij graag aan bij de vraag die collega Laurier nog eens heeft
gesteld over de gemeenschappelijke voorziening. Deze zat en zit mij ook wat
dwars. Een andere vraag in dat verband betreft de politie. De staatssecretaris
antwoordde zonet een beetje nonchalant op de vraag hoe het ervoor komt te
staan met de politie-inzet op Sint Maarten. Men heeft daar nu zelf de mogelijkheid
om prioriteiten te stellen, zo zei zij, en dan zien wij wel hoe dat afloopt
en of men voldoet aan de normen. Daarbij dacht ik: wij zijn er toch met elkaar
verantwoordelijk voor dat er juiste keuzes worden gemaakt? Als Sint Maarten
keuzes maakt – het eiland heeft het recht om zijn eigen prioriteiten
te stellen – dient het er toch, na het overleg dat heeft plaatsgevonden,
van overtuigd te zijn dat dit keuzes zijn die mogen leiden tot de conclusie
dat er uiteindelijk voldaan kan worden aan de voorwaarde, of zie ik dat verkeerd?
Welke garantie geven wij zo'n land in opbouw?Daarnaast heb ik een vraag gesteld over het bestuur op Sint Maarten. Ik
weet niet hoe op dit moment de situatie is, want de berichten bereiken mij
soms niet onmiddellijk. Er kan dus intussen best weer wat veranderd zijn.
Na het aftreden de heer Laveist en zijn mededeling dat hij niet meer achter
het bestuurscollege stond, was de situatie van het bestuur zo dat er geen
meerderheid meer was op Sint Maarten. Ik neem aan dat dit nog zo is. Dat is
natuurlijk een hoogst ongelukkige zaak als men een eiland bestuurbaar wil
houden. In Nederland zouden wij dan nieuwe verkiezingen uitschrijven, want
dat is de ultieme oplossing voor dat soort problemen. Dat kan daar echter
niet. Dat is een probleem in de huidige structuur van het land. Moet dat er
ook toe leiden dat de omvorming tot land iets heel urgents krijgt teneinde
tot betere bestuurlijke verhoudingen te kunnen komen? Ook daarover zou ik
graag iets horen.Er is veel over Aruba gesproken. De staatssecretaris heeft gezegd dat
daar een wetenschappelijk onderzoek zal worden ingesteld. Dat lijkt mij heel
goed. Ik ben het eens met de opmerking van mevrouw Linthorst dat dit ook een
echt goed onderzoek moet zijn, want anders levert het natuurlijk nog niets
op. Ten aanzien van de vraag die ik aan het begin stelde over de grens tussen
autonomie en de verantwoordelijkheid van het Koninkrijk, vormt dit natuurlijk
een beetje een gevaarlijk grenspunt. De waarborgfunctie waarmaken door beslissingen
op te dringen, werkt vernietigend op het Koninkrijk. De waarborgfunctie waarmaken
door met elkaar over de dingen te praten, in openheid en alle kanten op, kan
heel opbouwend werken in het Koninkrijk. Is het bij de vraag of het noodzakelijk
is om daar een wetenschappelijk onderzoek te doen, mogelijk om dit met Aruba
te regelen door op deze manier om te gaan met de verantwoordelijkheid van
het Koninkrijk, of kan dat niet?Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Voorzitter. Ik zal de vragen langslopen in de volgorde van de sprekers.Ik begin bij de vragen van de heer Van Kappen. Hij begon zijn bijdrage
in tweede termijn met de opmerking dat hij op zoek was naar de grenzen voor
de autonomie en de waarborgfunctie. Daaraan koppelde hij direct, zoals ik
overigens ook altijd doe, financieel toezicht, behoorlijk bestuur en rechtshandhaving.
Wij zijn het er helemaal over eens dat dit de punten zijn waarnaar wij kijken.
In de notitie die ik heb toegezegd, zullen wij die vraag in brede zin beantwoorden
als het gaat om de waarborg voor de toekomst. In reactie op wat mevrouw Van
Bijsterveld en mevrouw Linthorst zeiden, zal ik daarop nog terugkomen.De heer Van Kappen vroeg naar de bevolking en het vestigingsbeleid op
de BES-eilanden. Zolang er nog niets geregeld is, kan er ook sprake zijn van
een vestigingsverordening. Dat kan geregeld worden op de eilanden, zoals wij
het hier ook wel eens hebben gedaan. Hierover ben ik in gesprek met de eilandsbesturen,
omdat dit hun de mogelijkheid biedt om ook voor henzelf ongewenste ontwikkelingen
tegen te houden. Daarnaast blijft datgene staan wat de minister van Justitie
heeft gezegd. Als het gaat om de vraag wat de bevolking wil, is het van groot
belang – daarover heb ik in eerste termijn ook iets gezegd – dat
wij goed de situatie van voorbereidingsbesluiten regelen en zo snel mogelijk
bestemmingsplannen hebben et cetera, zodat er geen ongewenste ontwikkelingen
kunnen ontstaan. In het verleden hebben wij die wel gezien, onder meer met
grond. Wij zetten nu alles op alles om dat voor elkaar te krijgen en allerlei
ongewenste ontwikkelingen tegen te gaan. Ik meen dat de heer Laurier hierop
eveneens is ingegaan. Als je niet zo makkelijk kunt wonen, wordt het voor
mensen ook minder aantrekkelijk om op dat eiland te gaan wonen.De heer Van Kappen maakte zich zorgen over de omvang van de voorzieningen.
Zelf haalde ik het feit naar voren dat de bevolking van Bonaire het zelf ook
niet zo leuk vindt dat omgekeerd zoveel mensen die wel veel
geld hebben daar komen wonen. Dit zouden wij ook moeten meenemen bij de vraag
hoe wij in het Koninkrijk met elkaar willen omgaan, maar dat is meer toekomstgericht.De heer Van Kappen vroeg verder of de Gemeentewet van toepassing wordt
op de BES-eilanden. Dat is niet het geval. Dit had ik inderdaad ook in de
eerste termijn van de heer Van Kappen gehoord. De BES-eilanden worden namelijk
geen gemeente – dan zou het heel gemakkelijk zijn geweest – maar
het worden openbare lichamen op grond van artikel 134 van de Grondwet. De
Gemeentewet wordt daarom niet van toepassing. De hele bestuurlijke inrichting
van de BES-eilanden wordt geregeld in de Wet openbare lichamen BES –
anders gezegd de WolBES – die ik net gisteren heb ingediend bij de Tweede
Kamer. Nu volgt de WolBES in grote delen wel de systematiek van de Gemeentewet –
wellicht schuilt daar het misverstand – maar het is echt specifieke
wetgeving, gemaakt voor de BES-eilanden.De heer Van Kappen vroeg naar de cursussen voor bestuursambtenaren en
stages voor ambtenaren van Bonaire, maar ik neem aan dat het net zo goed voor
Saba en Sint Eustatius kan gelden. Wij zijn daarmee bezig. Er is een programma
opgezet in samenwerking met de VNG en de Bestuursacademie. Voor een deel heeft
de Bestuursacademie al aan scholing gedaan. Bijvoorbeeld de Belastingdienst
heeft in de afgelopen jaren een heel succesvol programma voor de financiële
ambtenaren op de eilanden ontwikkeld. Het is een voorbeeld dat wij ook gebruiken
voor anderen. Mevrouw Ten Horn had het over de twinning bij de politie. Zoals
ook mevrouw Van Bijsterveld heeft gezegd, is dat succesvol geweest voor Curaçao,
waar wij in samenwerking aan een soort kadervorming hebben gedaan. Dat willen
wij hier ook doen met de programma's van de Bestuursacademie. Ik heb vorige
week met de Gouverneur van de Nederlandse Antillen besproken of dat specifieker
kan worden geregeld voor een aantal groepen op die drie kleine eilanden. Wij
hebben er oog voor.Het project TAM, Toekomst Antilliaanse Militie, is succesvol, in ieder
geval zoals het door onze marinemensen wordt uitgevoerd. U hebt er wel eens
gekeken en ikzelf ook een paar keer. Een van de dingen waaraan het in de afgelopen
jaren mank ging, was dat er niet genoeg kandidaten werden aangeleverd voor
het programma door het Bestuurscollege vanuit Curaçao. Dat is nu wel
redelijk op peil. Ik ben zeker bereid om te kijken hoe dat in enigerlei vorm
tot een vervolg kan leiden; ik heb daarover overlegd met collega Van Middelkoop.
Als er zoveel is geïnvesteerd, is het jammer als het eventueel zou ophouden
te bestaan. Ik kan er nu niet verder op antwoorden.U was blij met de toezeggingen. Die blijven natuurlijk ook in tweede termijn
staan. U was ook blij met het toegezegde onderzoek in verband met Aruba. Ik
heb gezegd dat ik zal proberen om dat in ongeveer een halfjaar te doen. Ik
ben het wel met mevrouw Linthorst eens dat het goed, degelijk en onderbouwd
moet zijn. Ik heb uw punten, onder andere over het onder ede verhoren, goed
gehoord en ik zal er zeker naar kijken. Het gaat er nu juist om dat wij meer
gegevens boven tafel krijgen dan nu. Dat was mijn doel zoals u hebt gehoord;
u zult dat volgende week wel zien in de brief die ik over Aruba naar de Tweede
Kamer en ook naar u stuur. Ik heb goed gehoord wat u daarover zegt. Overigens
heb ik ook goed gehoord dat in deze Kamer de zorg over Aruba breed wordt gedeeld.
Dat was in de Tweede Kamer ook het geval. Daarom schrijf ik de brief over
de staat van het bestuur en de rechtshandhaving op Aruba. Ik denk dat het
alleen kan door zo'n onafhankelijk extra onderzoek. Als ik iedereen zo hoor,
zijn wij het daarover eens.Ik kom bij mevrouw Van Bijsterveld. Collega Hirsch Ballin en ik hebben
in ieder geval geprobeerd om aan te geven hoe wij in het traject staan en
hoe wij ernaar kijken. Hoewel het een hoofdlijnendebat is, hebben wij geprobeerd
uw concrete vragen zo veel mogelijk te beantwoorden. Ik ben blij dat u daar
verheugd over bent.U haalde nog eens de spanning aan tussen autonomie en waarborgfunctie.
Ik denk dat dit spanningsveld zal blijven bestaan; dat zei u ook. Het is van
belang om samen goed na te denken over de toekomst. Dat wil ik doen in de
door mij al toegezegde notitie in de richting van de Tweede Kamer: hoe zit
het met die waarborgfunctie en hoe zit het sowieso met het Koninkrijk in de
toekomst?U haalde aan dat wij waren ingegaan op de Service Level Agreements. Die
zijn op meerdere terreinen denkbaar naast de terreinen die ik al heb genoemd.
Bij de gesprekken met het land Nederlandse Antillen over de ontmanteling van
dat land en de opbouw van de nieuwe landen en de nieuwe "bijzondere gemeenten",
zullen ook hierover verdere afspraken worden gemaakt. Wij zullen het serieus
opnemen.In verband met uw toekomstvisie gaf u nogmaals het voorbeeld van de probleemjongeren
in het kader van samenwerking. U vroeg of wij dat voorbeeld belangrijk vonden.
Het antwoord is "ja". Er zullen in de toekomst in het Caribisch deel van het
Koninkrijk meer landen en een aantal openbare lichamen zijn. Inderdaad staan
die entiteiten in een horizontale relatie tot elkaar. Dan is samenwerking
wellicht nog belangrijker dan in het verleden tussen de specifieke eilanden.
Ik ben het met u eens dat voor die goede samenwerking verwachtingen van partijen
over en weer van cruciaal belang zijn. Die moet je ook uitspreken: wat verwachten
wij nu van elkaar? Kijk wat er bijvoorbeeld rondom het referendum gebeurt,
kijk naar Curaçao. Dat was een van de achterliggende vragen van mevrouw
Linthorst. Er is verdeeldheid over de verwachtingen. Die zijn niet altijd
goed genoeg uitgesproken ten opzichte van elkaar. Ik wil dat meenemen in de
discussie hoe wij kijken naar het Koninkrijk van de toekomst, zodat wij er
veel opener over spreken en er ook inhoudelijk aandacht aan besteden. Als
je dat zo doet, draagt dat uiteindelijk bij aan een betere voedingsbodem voor
samenwerking, omdat je dat beter kunt beredeneren. In ieder geval is dat mijn
opvatting. Wij spreken er verder over en dan hoor ik ongetwijfeld ook uw kanttekeningen
daarbij.U had nog een specifieke vraag over de Kieswet in reactie op datgene wat
collega Hirsch Ballin inbracht. Nu ben ikzelf verantwoordelijk voor de Kieswet.
Hij is ook in Nederland verantwoordelijk voor de Kieswet en het organiseren
van de verkiezingen. U vroeg of het toekennen van kiesrecht voor de Eerste
Kamer aan de leden van de eilandsraden van de BES niet in strijd was met artikel
55 van de Grondwet. Wij hebben er uitgebreid naar gekeken. Niet alleen artikel
55, maar ook de artikelen 4 en 53 van de Grondwet zijn daarbij van belang.
Als u die vraag nu niet beantwoord wilt hebben, zullen wij
dat later doen. Als het niet nodig is, slaan wij het over.Mevrouw Van Bijsterveld (CDA):Ik had het antwoord van de minister op die vraag voor kennisgeving aangenomen
en ik wilde er eigenlijk niet verder op ingaan. Los van die vraag was ik gewoon
benieuwd naar de interpretatie van met name de minister van artikel 55, derde
lid, of dat Kamerontbinding zou vergen. Maar ik begrijp uit zijn antwoord
dat het nu in feite niet nodig is om dat artikel toe te passen.Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Precies. Als u benieuwd bent naar de interpretatie van de minister, neem
ik aan dat hij er nog een keer op zal ingaan. Ik laat dit dan verder voor
wat het is. U zult zelf de Kieswet hier krijgen en dan kunt u het verder beoordelen.Twee financiële vragen waren nog niet beantwoord. De eerste vraag
is of na de staatkundige vernieuwing ook de overheidskredietbank toezicht
gaat houden op de financiële huishouding in de BES. Het antwoord is "nee".
Het College financieel toezicht BES zal na de staatkundige vernieuwing gewoon
blijven voortbestaan en het toezicht blijven uitoefenen op de BES. Dat wordt
geregeld – dat zult u zien als de wetgeving bij u komt – in de
Wet financiën BES. Overigens is er überhaupt geen sprake meer van
de oprichting van een overheidskredietbank, maar dat komt u uiteindelijk ook
te weten. Ook voor Curaçao en Sint Maarten zal er een College financieel
toezicht Curaçao en Sint Maarten blijven bestaan. Beide colleges delen
een secretariaat, maar hebben een verschillende samenstelling en een verschillend
mandaat. Wij spreken er later verder over.De tweede vraag is hoe de regering aankijkt tegen de mogelijkheid voor
Curaçao en Sint Maarten om na het bereiken van de autonome status te
komen tot sluitende begrotingen. Curaçao en Sint Maarten hoeven na
het bereiken van de autonome status geen sluitende begroting te hebben, ze
mogen schuld hebben tot aan het bedrag dat behoort bij de rentelastnorm. Dat
is zo afgesproken. Aangezien ook na de transitie het College financieel toezicht
in functie blijft en zal toezien op het nakomen van die afspraak, heeft de
regering er vertrouwen in dat de schulden de rentelastnorm niet te boven zullen
gaan. Dit college zal daar nadrukkelijk op blijven toezien. Dat is weer een
van de waarborgen die in het proces zitten en dat kan men in de wetgeving
uiteindelijk ook beoordelen.Mevrouw Ten Horn, ik hoop van harte met u dat er eensgezind aan de slag
wordt gegaan op Curaçao. Dat heb ik niet voor niets zo benadrukt. Het
gaat uiteindelijk om het verbeteren van de situatie van de bevolking. We zijn
hier met een ingewikkeld staatkundig traject bezig, maar we doen het niet
omdat we die staatkunde willen wijzigen. Dat is echt wel mijn intrinsieke
motivatie. Natuurlijk zullen we Koninkrijksbreed kijken naar de E-zones, en
dit verwerken in een notitie. We zullen daar zeker over spreken.Mevrouw Ten Horn was blij met het feit dat opener en transparanter met
elkaar omgaan ook tot resultaat leidt. Ik vind inderdaad dat we in het verleden
wellicht wel eens wat te bangelijk zijn geweest om ook open met elkaar de
inhoud te bespreken. Als we met elkaar het Koninkrijk vormen, moeten we ook
durven benoemen waar het om gaat. Op dat punt was ik het ook bijzonder eens
met mevrouw Linthorst, ondanks dat ze misschien een beetje teleurgesteld was
in onze visieantwoorden. Op die punten deelde ik haar visie. Juist als je
dat zo doet, kun je uiteindelijk gezamenlijk een beter resultaat bereiken.
Daar is het ons uiteindelijk om te doen.Mevrouw Ten Horn, ik kan u geen antwoord geven wanneer die nieuwe landen
er zullen zijn. Ik kan natuurlijk wel zeggen dat in juni de voorbereidingen
voor de Ronde Tafel Conferentie zullen plaatsvinden. Dan zullen we ook de
criteria vaststellen. Wanneer die nieuwe landen er zijn, hangt af van hoe
het traject loopt, van de slot Ronde Tafel Conferentie en van de vraag of
de landen in oprichting kwalificeren en voldoen aan de criteria.Ten slotte haalde mevrouw Ten Horn een artikel over het reclasseringswerk
op Bonaire aan. Ik ken de heer Wesselius als officier van justitie in Almelo
en ik ben zelf voorzitter van Reclassering Nederland geweest, dus mevrouw
Ten Horn doet mij daar een groot plezier mee. De heer Wesselius had het over
een riskante onderneming. Ik heb ook wel eens met de heer Wesselius gesproken
op Bonaire over het vermijden van ijsschotsen. Gelukkig zijn er niet al te
veel ijsschotsen in het Caribisch gebied, dus ik heb er het volste vertrouwen
in dat we door goed voor ogen te houden wat het doel is – want dat is
voor mij heel belangrijk – iedere ijsschots of rots zouden kunnen vermijden.Mevrouw Linthorst, vergezichten zijn altijd lastig. U zei zelf al: ik
heb er zelf ook mee geworsteld hoe ik dat zou doen. Onze bedoeling was juist
om nu aan te geven hoe wij staan in het staatkundig traject en mijn bedoeling
is inderdaad om nu te gaan werken aan het punt dat u ook voor ogen staat;
hoe gaan we nu, vanuit wat we nu hebben in het Koninkrijk, met elkaar om?
Daar zitten die twee kanten in, de autonomie en de waarborgen. Ik heb niet
voor niets gezegd in weliswaar niet zo'n groot vergezicht, dat ik op het Isla-terrein
een andere koers ben gaan varen dan in het verleden. Dat heeft voor een deel
te maken met hoe ik nu kijk naar de verhouding tussen de landen en tussen
de eilanden. In die brede visie zullen de door u genoemde punten aan de orde
worden gesteld. Het gaat wel degelijk ook om morele aspecten. Voor mij gaat
het ook om waarden, die we binnen het Koninkrijk hoog willen houden. Dat heb
ik ook in eerste termijn gezegd. Dan moeten we ook juist de rijkdom van die
interculturele kant met elkaar durven bespreken, naast de kritische kanten
die u terecht aanhaalde. Misschien bent u dan nu een beetje teleurgesteld,
maar als we die notitie af hebben, hoop ik dat we met elkaar een goed debat
kunnen voeren en ook kunnen zeggen hoe we de komende jaren met elkaar omgaan
in het Koninkrijk. Daar hoort dan wat mij betreft die Statuutswijziging bij.Mevrouw Linthorst (PvdA):Om mijn dag toch nog een beetje goed te maken: komt dan in die notitie
ook een beschrijving van wat nu wel en niet tot de waarborgfunctie hoort?
Er zijn twee kanten aan. De ene kant betreft de vraag wat onder die waarborgfunctie
valt. Dit zou wat mijn fractie betreft verder moeten gaan dan alleen het op
orde hebben van de financiële huishouding en de rechtshandhaving. De
andere kant betreft de vraag hoe je ervoor zorgt dat je die waarborgfunctie
ook effectief kunt inzetten. Het gaat mij vooral om het eerste punt. Gaan
we die discussie dan ook aan?Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Ja, wat mij betreft hoort dat erbij. Toen het aan de orde
kwam in de Tweede Kamer hebben wij dat ook nadrukkelijk met elkaar besproken.
Je moet dus naar het geheel kijken.Met betrekking tot Aruba heb ik aan het adres van de heer Van Kappen al
gezegd dat ik er ook rekening mee zal houden dat wij alle gegevens boven tafel
moeten kunnen krijgen.De heer Laurier heeft een vraag gesteld over de prioriteiten. De prioriteiten
lagen inderdaad meer op het sociale terrein. Door de actieve manier waarop
de heer Kamp aan het werk is gegaan en door alle kwartiermakers die wij op
Bonaire bij het REC hebben zitten, hebben wij geconstateerd dat er op het
ruimtelijk terrein vele vraagstukken zijn. Inmiddels zijn er kwartiermakers
van VROM die ernaar kijken. Ten aanzien van natuur en ruimtelijk beleid heb
ik aan de gezaghebbers extra technische ondersteuning aangeboden, zodat men
op Bonaire, Saba en Sint Eustatius de regelingen voor zichzelf zo kan maken
dat er ook echt wat tot stand komt. Dus ruimte en natuur vormen wel degelijk
een prioriteit. Bovendien zal een kwartiermaker van Landbouw naar Bonaire
gaan.De heer Laurier (GroenLinks):Ik ben blij dat te horen. Als het gaat om ruimtelijke kwaliteit, natuur
en milieu, is er binnen de Nederlandse verhoudingen sprake van een duidelijke
landsverantwoordelijkheid. Hoe moet ik uw opmerking dat de kwartiermakers
daarheen zijn gegaan, zien in het licht van de verantwoordelijkheid van de
openbare lichamen in spe en de landsverantwoorde­lijkheid van de Nederlandse
ministers en de Nederlandse regering? Bijvoorbeeld bestemmingsplannen bewegen
zich binnen ruimtelijke kaders die voor een deel nationaal zijn vastgesteld;
ze kunnen er althans niet strijdig mee zijn. Hoe verhoudt dit zich nu tot
die nieuwe stukjes Nederland?Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Zoals u weet, is het nu nog geen Nederland maar is het nog Nederlandse
Antillen. U weet ongetwijfeld ook dat bestemmingsplannen de verantwoordelijkheid
van de gemeenten zijn in Nederland. Dus Bonaire maakt nu een bestemmingsplan
binnen zijn eigen mogelijkheden. Het voorbereidingsbesluit is niet voor niets
vastgesteld. Men bestemt nu in ieder geval alle grond. Daarover vindt dan
een debat plaats in de Eilandsraad. Er zijn nu nog geen landelijke kaders
waaraan dat getoetst wordt, aangezien het nog niet om een deel van Nederland
gaat. Uit het feit dat wij kwartiermakers hebben van VROM en van Landbouw
kunt u wel opmaken dat wij wel meekijken naar wat daar gebeurt. Niet alleen
op Bonaire maar ook op Sint Eustatius is het een acuut probleem. Saba is wat
overzichtelijker, omdat daar niet zo veel ruimte is te vergeven. Wij bekijken
binnen bepaalde kaders die wij ook aanvaardbaar achten, hoe een en ander zich
beweegt. Dat is wat wij op dit moment kunnen doen. Meer nog niet, want het
is niet onze verantwoordelijkheid. Wij proberen daar zo veel mogelijk een
mouw aan te passen.Moet het BES-fonds niet naar het Gemeentefonds of iets dergelijks? Nou
ben ik ook de fondsbeheerder in Nederland. Daar hebben wij hier heel specifiek
naar gekeken, maar wij doen dat met opzet niet. De positie van de BES-eilanden
is echt een andere dan van de Nederlandse gemeenten. Zij zijn ook piepklein.
Wij hebben in Nederland één zo'n kleine gemeente, namelijk de
gemeente Rozendaal. Het wordt daarom een eigen wet. Daarbij past ook een andere
financieringssystematiek, waarin meer recht wordt gedaan aan voorzieningen.
Bij de Waddeneilanden kijken wij soms ook specifiek naar voorzieningen. Er
zijn inderdaad voorzieningen die niet in een gemiddelde Nederlandse gemeente
van deze omvang voorkomen. Daar is dus met opzet specifiek naar gekeken.De heer Laurier sprak verder over de fasering en de drie processen naast
elkaar, die uiteindelijk tot een gelijktijdig einde moeten komen. Ik weet
niet wat ik nog moet toevoegen aan hetgeen ik hierover al in eerste termijn
heb gezegd. De toetsing op de criteria is uiteindelijk het ultieme moment
voor Curaçao en Sint Maarten. In een Ronde Tafel Conferentie zeggen
wij op basis daarvan "ja" of "nee". De genoemde criteria worden gemaakt.De heer Laurier (GroenLinks):Dat antwoord begrijp ik. Het is eigenlijk een toespitsing op mijn vraag
die ik in eerste termijn heb gesteld, maar die niet beantwoord is, namelijk
hoe de staatssecretaris op dit moment de voortgang van het proces op Curaçao
inschat. Als de staatssecretaris een termijn van eind 2010 noemt, zegt zij
daarmee dan in feite dat dit een realistische termijn is voor Curaçao?
En als zij een plan-B heeft voor Sint Maarten, houdt zij er dan rekening mee
dat dit proces langer kan duren?Staatssecretaris Bijleveld-Schouten:Op beide vragen is het antwoord "ja". Ik dacht dat ik al in eerste termijn
heb laten weten dat ik er zo naar kijk. Ik heb heel specifiek benoemd dat,
als Sint Maarten niet aan de criteria voldoet, er een plan-B moet zijn. Dat
zal in alle gevallen betekenen dat Sint Maarten geen land kan worden en dat
er dus een alternatief moet zijn. Daarvoor zijn vandaag verschillende opties
over tafel gegaan.Bij de voorbereiding van de ontmanteling proberen wij zo veel mogelijk
bij het tempo van het land Nederlandse Antillen aan te sluiten. Het is geen
geheim dat Curaçao in de afgelopen weken niet zo veel werk van de opbouw
van dat land noch van het personeelsplan heeft gemaakt. Ik verwijs hierbij
naar alle inzet voor het referendum. De afgelopen tijd is dus vertraging opgelopen
ten opzichte van de oorspronkelijke planningen die zowel het land als het
eilandgebied Curaçao op papier had staan. Dat is iets wat wij wel tegenkomen.Mevrouw Lagerwerf was aangenaam getroffen. Dat is natuurlijk altijd mooi.
Ik denk echt dat transparantie en elkaar duidelijk aanspreken tot iets leiden.
Dat hebben wij al een aantal keren gezien. Ik vind het van belang dat wij
daarbij niet te bangelijk zijn. Ik ben er blij mee dat dit hier in de Kamer,
bijvoorbeeld ten opzichte van Aruba, zo open is gebeurd.Op haar vraag of ik bij de visie op het Koninkrijk ook het zelfbeschikkingsrecht
zal betrekken, kan ik antwoorden dat ik dat zal doen.Verder was ik haar nog een antwoord schuldig over de leerplicht. Ik had
beloofd op deze vraag in tweede termijn te antwoorden. In aanvulling op hetgeen
de minister van Justitie in eerste termijn heeft gezegd over de vraag of minimumeisen
kunnen worden gesteld op het terrein van onderwijs op basis van artikel 38
of 43 van het Statuut, noem ik nog een paar dingen. Onderwijs is een autonome
aangelegenheid van de landen van het Koninkrijk. Dat was mevrouw Lagerwerf
niet onbekend. De landen zijn daarbij gehouden aan onder andere
internationale verdragen, bijvoorbeeld mensenrechtenverdragen. Het is van
groot belang dat wij ons dat realiseren. In die verdragen is het recht op
onderwijs vastgelegd. Dat is ook voor ons een belangrijk element. Het is dus
in eerste instantie aan Aruba om zodanige voorzieningen te treffen dat de
toegang tot het onderwijs gewaarborgd is. Dat is van belang. Laat er geen
misverstand over bestaan dat ik een leerplicht echt belangrijk vind. Ik heb
daar ook herhaalde malen over gesproken met de bewindslieden op Aruba, en
overigens niet alleen op Aruba. Het waarborgen van de toegang tot onderwijs
moet echter niet worden verward met het opleggen van een leerplicht door de
overheid. Daar zit wel een verschil in. Over de leerplicht op Aruba kan ik
melden dat een commissie – "nog steeds", zou ik haast willen zeggen –
beziet hoe de leerplicht kan worden ingevuld. Daarbij is ook de handhaving
een belangrijk punt. Een leerplicht invoeren zonder dat er handhaving is,
heeft geen enkel resultaat. Dat zeg ik dan maar even als oud-gemeentebestuurder.
In juni ben ik weer op Aruba. Nu dit aspect zo nadrukkelijk is ingebracht,
zal ik dit nadrukkelijk bespreken. Ik zal erop aandringen dat besluiten worden
genomen.Op de Nederlandse Antillen is wel een leerplicht vastgelegd, maar daar
is de handhaving op dit moment een probleem. De handhaving op de nieuwe eilanden
moet nog geregeld worden. Wij kijken daar nu heel specifiek naar.Ik ga in op de vragen van de heer Ten Hoeve. Op de visie op het Koninkrijk
ben ik nog eens ingegaan. Ik meen niet dat wij daarover zo veel van opvatting
verschillen, maar daarover moeten wij wel een goed debat voeren.Wat ik zei over het PVNA was helemaal niet bagatelliserend bedoeld. Sterker
nog, ik vind juist dat wij een goede stap hebben gemaakt in de stuurgroep.
Het PVNA-geld komt van mijn begroting en ik wil dat dit goed terechtkomt.
Er zijn criteria voor gemaakt en er is een kader vastgelegd. Ik weet niet
of de heer Ten Hoeve daarbij was, maar ik ben in deze Kamer wel eens bevraagd
over het feit dat Sint Maarten steeds verwees naar het land Nederlandse Antillen
met de opmerking dat het geen geld kreeg, dat het geen plannen kon maken en
daardoor bijvoorbeeld niet aan goede rechtshandhaving, aan politie et cetera
kon werken. Dat element hebben wij nu door anders te werken met het PVNA eruit
gehaald. Sint Maarten is nu zelf verantwoordelijk geworden. Onze coördinator
PVNA legt in de politieke stuurgroep verantwoording af. Daar zitten wij dan
allemaal bij: én Curaçao, én Sint Maarten, die zelf verantwoordelijk
is, én het land Nederlandse Antillen, waarvoor de formele verantwoordelijkheid
ligt bij de minister Dick, en ik, omdat het geld van Nederland is. Sint Maarten
kan dan niet zomaar zeggen dat het niet mocht van minister Dick. Dan is Sint
Maarten zelf verantwoordelijk en dat heb ik bedoeld te zeggen. Het komt nu
aan op wat Sint Maarten zelf doet. Daaraan kunnen wij ook beter zien of het
in de praktijk gaat werken. Ik denk hierbij ook aan de opmerkingen hierover
van mevrouw Ten Horn, de heer Van Kappen en alle anderen. Ik heb er niet zo
lang over gesproken, maar ik vind dit juist een heel goede beweging waardoor
de verantwoordelijkheid wordt gelegd waar die hoort. Het eiland Sint Maarten
kan de verantwoordelijkheid niet afschuiven op de minister van Justitie van
de Nederlandse Antillen. Ik herinner mij nog goed dat mevrouw Linthorst die
vragen nadrukkelijk heeft gesteld in een informeel overleg. Daarom is dat
dus gedaan. Ik ben zelf erg enthousiast over dit punt.Ik hecht erg aan transparantie in brede zin, het punt waar de heer Ten
Hoeve mee afsloot, maar ook aan goede en open verhoudingen in het Koninkrijk
waarin wij gewoon benoemen waar het om gaat. Ik heb er het volste vertrouwen
in dat, als wij dat zo doen, dit traject tot een goed einde kan worden gebracht
en dat wij met elkaar goed kunnen nadenken over de visie op het Koninkrijk.Minister Hirsch Ballin:Mevrouw de voorzitter. Wederom in aansluiting op de vele al door collega
Bijleveld behandelde onderwerpen, ga ik nog in op een paar aspecten die aan
de orde zijn gesteld.Ik ga eerst in op de vraag van de heer Van Kappen wat zich aan de grenzen
afspeelt. Hij ging daarbij ook in op de werking van de gemeenschappelijke
rechtsorde in het Koninkrijk. Hij heeft terecht gewezen op het belangrijke
uitgangspunt dat in het Statuut van het Koninkrijk der Nederlanden zoals dat
in 1954 is vastgesteld, een gemeenschappelijk staatsburgerschap is aanvaard.
De ingezetenen die het staatsburgerschap van het Koninkrijk hebben, zijn dus
allen Nederlander, toen in Nederland, Suriname en de Nederlandse Antillen,
thans in Nederland en Aruba en de Nederlandse Antillen. Dat was een verschil
met het regime dat gold in toenmalig Nederlands Nieuw-Guinea, waarvan de inwoners
werden aangeduid als Nederlandse onderdanen. Op hen was het Nederlanderschap
in de zin van de rijkswet op het Nederlanderschap dus niet van toepassing.
Ik ben blij dat de heer Van Kappen het belang en het principiële karakter
van die keuze heeft onderstreept en onderkend. Die keuze is eigenlijk ook
het fundament en een bouwsteen voor de visienota van de kwaliteit van rechtsorde,
ook uit het oogpunt van rechtstaat en deugdelijk bestuur, die we voor alle
staatsburgers van het Koninkrijk willen realiseren. Uiteindelijk is het ook
de toetssteen bij moeilijke beslissingen waarvoor wij nog komen te staan,
bijvoorbeeld als zou blijken dat er onverhoopt niet tijdig voldaan is aan
elementaire eisen op dat terrein door een van de beoogde nieuwe landen van
het Koninkrijk. Staatssecretaris Bijleveld is daarover zeer helder geweest
ten aanzien van Sint Maarten.Ik zou bij het betoog van de heer Van Kappen ook in die zin willen aansluiten,
dat hij terecht wijst op het feit dat het daar gaat om het staatsburgerschap
en niet, zoals de woordkeuze helaas vaak is, om het hebben van een paspoort.
Het paspoort is een bewijsstuk omtrent identiteit en nationaliteit dat je
gebruikt bij grensoverschrijding. Het is echter niet een uitdelen van reisdocumenten.
Als wordt gesproken over het hebben van het Nederlandse paspoort, alsof dat
iets is wat buiten het staatsburgerschap om gaat en iets handigs is, vergelijkbaar
met een ticket – helaas gebeurt dat in alle delen van het Koninkrijk –
dan wordt daarmee tekortgedaan aan de principiële, waardevolle keuze
die is gemaakt ten opzichte van alle staatsburgers van het Koninkrijk, inclusief
de gelijkheid in waardering, behandeling en respect die daaraan verbonden
moet zijn. Ik ben dus blij dat dit punt zo aan de orde is gesteld. Ik onderstreep
dat, omdat het ook voor ons beleid een referentiepunt is in
wat ons te doen staat. Het zal ook een van de uitgangspunten zijn als de praktische
betekenis van het gemeenschappelijke staatsburgerschap verdere uitwerking
krijgt in de tot stand te brengen rijkswet op het personenverkeer.De heer Van Kappen stelde terecht de vraag of er voldoende rekening wordt
gehouden met mogelijk moeilijk te hanteren bewegingen voorafgaand aan de inwerkingtreding
van de Statuutwijziging. Het antwoord op die vraag is dus ja. De heer Van
Kappen heeft dat zojuist ook gehoord van de staatssecretaris in de vergelijking
met de Waddeneilanden. Natuurlijk moeten we er rekening mee houden dat het
draaglijk is; dat er geen ondraaglijke situaties worden gecreëerd. Dat
hebben we overigens in Europees verband ook aanvaard bij het vrije personenverkeer,
met de uitzondering die daarin kan worden gemaakt op grond van concreet gebleken
bezwaren uit het oogpunt van de openbare orde.De heer Van Kappen legde ook een relatie met de situatie op Sint Maarten
wat betreft de grensbewaking. Het noordelijke deel van Sint Maarten behoort
als ultraperifeer gebied inderdaad tot de Europese Unie en de Europese Gemeenschap
in de volle juridische betekenis van het woord. Zoals dat echter bij ultraperifere
gebieden mogelijk is, zijn er wel enkele afwijkende, bijzondere regelingen
getroffen. Zoals dat bij de overige ultraperifere gebieden ook is gedaan,
is daar geen toepassing gegeven aan het vrije personenverkeer in de zin van
het vrije personenverkeer zonder grenscontroles dat voor het Schengengebied
is aanvaard. Het is niet hetzelfde. Men heeft vaak gedacht dat vrij personenverkeer
betekent dat er geen controle is, maar je kunt vrij personenverkeer hebben
en toch controles. Dat is het geval in die delen van de Europese Unie –
ook aan binnengrenzen – waar de Schengenregeling niet van toepassing
is. Het Schengengebied strekt zich dus niet uit tot Saint Martin, Saint Barthélemy,
Guadeloupe, Martinique, Guyane en Réunion. Die vallen buiten het Schengengebied
en daarom wordt een controle uitgevoerd op de reisdocumenten bij het verlaten
of betreden van het Franse Schengengebied; ook ten opzichte van de andere
delen van de Franse republiek die ultraperifeer gebied zijn.Dat neemt niet weg dat er praktische vragen en problemen zijn. Sint Maarten
heeft een open grens tussen het Franse deel en het deel dat behoort tot het
Koninkrijk der Nederlanden. Die open grens bestaat sinds 1648 en daarvoor
eigenlijk ook al, maar toen waren er nog geen mensen op het idee gekomen dat
er een grens moest zijn. Vanaf het moment dat de grens is getrokken, is het
een open grens, ingevolge een oud verdrag tussen Frankrijk en de toenmalige
Republiek der Verenigde Nederlanden. Dat geeft natuurlijk een paar praktische
problemen. Die hebben aanleiding gegeven tot het tot stand brengen in 1994
van een verdrag over grenscontroles op de ene internationale luchthaven op
het eiland, Princess Juliana International Airport, die zowel het Franse deel
bedient als het deel dat behoort tot het Koninkrijk der Nederlanden. Het verdrag
heeft enige tijd op ratificatie moeten wachten; een deel van de leden van
deze Kamer weet dat. Het is het enige voorbeeld van een verdrag waarvan ik
de ondertekening heb meegemaakt en dertien jaar later de bekrachtiging. De
procedure is een beetje langdurig geweest. De verklaringen daarvoor waren
gelegen in nadere gedachten over de wenselijkheid van het destijds met de
volle medewerking van de Nederlandse Antillen tot stand gekomen verdrag. Het
was zelfs de toenmalige viceminister-president die het mede had ondertekend.
Er waren tien jaren van nadere gedachten over. Het heeft dus enige tijd geduurd
voordat het praktische probleem ten aanzien van Sint Maarten/Saint Martin
via een verdrag is opgelost. Het verdrag voorziet erin dat de controles op
Princess Juliana International Airport worden uitgevoerd in samenwerking tussen
Franse en Nederlands-Antilliaanse ambtenaren van de grensbewaking.Dat betekent niet dat die controle ook werkzaam is voor de zee. Zoals
bekend kan men ook via zee aan land komen op Sint Maarten, met allerlei bedoelingen.
Daarom wordt van Franse zijde aangedrongen op het tot stand brengen van een
verdrag dat even effectief is ten aanzien van het bereiken van Sint Maarten/Saint
Martin met de open binnengrens vanaf zee; een verlangen dat wij goed kunnen
begrijpen. Er zijn op Sint Maarten dus inderdaad praktische problemen in verband
met de open grens tussen het Franse deel en het deel dat tot het Koninkrijk
behoort; de heer Van Kappen heeft daarin gelijk. Die problemen zijn echter
niet aan Schengen gerelateerd, maar aan het nog niet volledig gerealiseerd
zijn van gezamenlijke grenscontroles en de effectuering daarvan voor de zeegrens.De opmerkingen van mevrouw Van Bijsterveld hebben betrekking op de verhouding
tot de Grondwet. Ik heb in eerste termijn al gezegd dat de Grondwet ook volledig
en zonder uitzondering wordt toegepast op Bonaire, Saba en Sint Eustatius,
maar dat dit wel moet gebeuren op een manier die rekening houdt met de bijzonderheid
en de eigenheid van deze eilanden. Daarom ook wordt bijzondere wetgeving tot
stand gebracht en zal het een geleidelijk proces zijn om de verschillen op
legislatief terrein zo veel mogelijk te beperken en te verminderen.Mevrouw Van Bijsterveld heeft terecht aangegeven dat dit betekent dat
de toepassing van artikel 55, derde lid, van het Statuut, namelijk de bijzondere
regeling voor het in overeenstemming brengen van de Grondwet met het Statuut,
op dit moment een theoretische kwestie is. Ook theoretische kwesties kunnen
echter interessant zijn en ooit praktisch van belang worden. Ik laat mij de
vraag van mevrouw Van Bijsterveld over de uitleg van artikel 55, derde lid,
dus graag welgevallen en zal trachten om die te beantwoorden. In artikel 55,
derde lid, staat dat de procedure voor grondwetswijziging van toepassing is,
met dien verstande dat in tweede lezing een gewone meerderheid volstaat en
dat dus geen tweederdemeerderheid in beide Kamers der Staten-Generaal nodig
is. "Met dien verstande" betekent dat er een afwijking is. Aangezien dit de
enige afwijking is, moet ervan worden uitgegaan dat er niet wordt afgeweken
op het punt van een tweede lezing na Kamerontbinding. Dit is het antwoord
op de vraag van mevrouw Van Bijsterveld over de uitleg van deze bepaling.Mevrouw Linthorst heeft een aantal vragen gesteld over de vergezichten
en de waarborgfunctie. Die vragen raakten voor een deel de toepassing van
artikel 43, tweede lid, eventueel in relatie tot artikel 14 van het Statuut.
Ik meen dat die punten al zo perfect duidelijk door collega Bijleveld zijn
beantwoord dat ik daar weinig aan toe te voegen heb. Mocht dat anders zijn,
dan zal ik dat nu heel gauw merken.Mevrouw Linthorst (PvdA):Ik zou wel graag van de minister – het had ook van
de staatssecretaris gekund – antwoord krijgen op de vraag of het, als
er voorlopig niet gekozen is voor een nieuw Statuut, niet verstandig is om
op dit punt voorlichting te vragen aan de Raad van State. Dat betreft met
name de vraag hoe naast het heel zware middel van artikel 43, lid 2, de waarborgfunctie
in de huidige en in de nieuwe situatie concreet vorm kan krijgen.Minister Hirsch Ballin:Het antwoord op die vraag is tweeledig: wij zullen in de notitie ingaan
op die vraag en de Raad van State heeft op dit punt reeds voorlichting gegeven.
Dat was misschien niet in een van de opvallendste passages, maar bij gelegenheid
van het 50-jarig bestaan van het Statuut heeft de Raad van State van het Koninkrijk
voorlichting gegeven. Daarbij heeft de Raad van State van het Koninkrijk opgemerkt
dat het goed zou zijn om bij de realisering van de Statuutsbepaling waarvan
mevrouw Linthorst het belang terecht onderstreept, niet te blijven hangen
in de situatie die heel lang heeft bestaan. In die situatie werd ofwel gezegd
dat dit een landsverantwoordelijkheid of autonome verantwoordelijkheid is
en dat toepassing van artikel 43, tweede lid, een ultimum remedium is –
met de boodschap die in het verleden wel eens is gegeven, maar van ons hebt
u daarover andere teksten gekregen, ook in de recente antwoorden op Kamervragen –
ofwel er werd gezegd dat er moest worden ingegrepen. In het laatste geval
is het meteen heel zwaar en is er een doorkruising van de gewone bevoegdheden.
In die voorlichting is ingegaan op deze situatie en is gesteld dat daar iets
tussenin moet zitten, zodat het niet gaat om een keuze tussen "het valt allemaal
misschien niet mee, maar het is niet ernstig genoeg om in te grijpen" en "het
is zo ernstig dat de gewone bevoegdhedenverdeling moet worden doorkruist".Ik denk dat mevrouw Linthorst precies vraagt naar de mogelijkheid om daartussenin
iets te doen. Een van de mogelijkheden is een rijkswet ex artikel 14, juncto
artikel 43, tweede lid, van het Statuut. Dat is aan de orde geweest in de
voorlichting die eind 2004 is gegeven door de Raad van State van het Koninkrijk.
Die zullen wij uiteraard betrekken bij de voorbereiding van de studie waarvan
collega Bijleveld al melding maakte.Mevrouw Lagerwerf, de heer Ten Hoeve en de heer Laurier hebben gesproken
over een aantal aspecten die de politie betreffen. De gemeenschappelijke voorziening
is in onze ogen noodzakelijk om te kunnen verwachten dat de politiezorg de
vereiste kwaliteit heeft in de nieuwe verhoudingen. Die zullen immers ook
meebrengen dat wat er aan eenheid is in het KPNA, het korps van de politie
van de Nederlandse Antillen, daaraan komt te ontvallen tenzij aanvullende
voorzieningen worden getroffen. Door het in de gemeenschappelijke voorziening
opnemen van het recherchesamenwerkingsteam, dat ook in de huidige verhoudingen
ondersteunend werkt ten opzichte van het KPNA, worden twee dingen bereikt.
Ten eerste is hierdoor de gespecialiseerde recherchekwaliteit van het RST
beschikbaar voor alle drie politiekorpsen in de nieuwe verhoudingen. Ten tweede
wordt hiermee bereikt dat het als het ware dichter bij elkaar komt en dat
men minder dan soms helaas nog wel eens het geval is, zal zeggen: je hebt
het RST, je hebt het KPNA en die moeten samen iets doen. Nee, het is dan een
onderdeel van de gemeenschappelijke voorziening voor de politie. Wij verwachten
dat iets dergelijks ook moet gebeuren op het punt van de forensische expertise
in samenwerking met het NFI, het Nederlands Forensisch Instituut, dat tot
ministerie behoort en dat graag zal meewerken aan het inrichten van de vereiste
specialistische expertise in de nieuwe verhoudingen via de gemeenschappelijke
voorziening.Ik hoop dat ik hiermee in tweede termijn mijn antwoorden voldoende heb
gegeven.De heer Ten Hoeve (OSF):Ik heb nog één vraag. Ik zal die vraag toespitsen ter verduidelijking.
Is de minister van mening dat er in het Koninkrijk een democratisch deficit
is waaraan eigenlijk iets zou moeten gebeuren om met meer vrucht tot een gezamenlijke
invulling van een visie op het Koninkrijk te kunnen komen?Minister Hirsch Ballin:Het antwoord op die vraag is zonder enige twijfel "ja". Als wij het hebben
over "rechtsstaat", "deugdelijk bestuur" en dergelijke, hebben wij het wis
en zeker over een democratische rechtsstaat. Op dat punt zijn in het Statuut
eisen gesteld aan de staatsinrichting aan alle landen van het Koninkrijk.
Het democratisch karakter daarvan staat niet ter vrije beschikking in de staatsregelingen
van de landen. Daarvoor geldt volop wat ik zojuist heb gezegd in antwoord
op de vragen van mevrouw Linthorst over de waarborgfunctie van het Koninkrijk:
dat behoort inderdaad tot de uitgangspunten van het Statuut. Dat blijkt ook
uit de preambule. Al is een preambule geen wet, de wet – in dit geval
de constitutionele wet van het Koninkrijk, het Statuut voor het Koninkrijk
der Nederlanden – moet daaraan uitwerking geven. Het democratisch karakter
van een staatsbestel is onder andere daaraan af te meten dat verkiezingen
integer verlopen, dat de financiering van politieke partijen doorzichtig is –
een van de punten uit het protocol met Aruba uit 1993 – enzovoorts.De heer Ten Hoeve (OSF):Als de preambule van het Statuut zo duidelijk voorschrijft dat er een
democratische opzet binnen het Koninkrijk moet zijn, dwingt dit dan naar de
mening van de minister ook tot aanpassing van het Statuut?Minister Hirsch Ballin:De aanvaarding van het Statuut is gebaseerd op een nieuwe rechtsorde:
eigen belangen, zelfstandig behartigd, gemeenschappelijke bezorgdheden en
er kan bijstand gegeven worden. Dit is uitgewerkt in de bepalingen in het
Statuut die onder andere betrekking hebben op de staatsinrichting van de landen.
Daarvoor is een van de eisen dat de rechtszekerheid, deugdelijkheid van bestuur
en de fundamentele mensenrechten en vrijheden zijn geregeld. Daartoe behoren
de grondrechten in ons begrip die betrekking hebben op het kiesrecht en op
de openbaarheid van de meningsvorming. Van de artikelen die betrekking hebben
op de bevoegdheden van de vertegenwoordigende lichamen van de landen zegt
artikel 44, eerste lid, dat voor wijzigingen op dat punt de instemming van
de Koninkrijksregering is vereist.De heer Ten Hoeve (OSF):Het ging mij meer om het aspect van het democratisch tot wetgeving voor
het Koninkrijk kunnen komen, waar toch een parlementaire procedure bij hoort
die verantwoordelijk kan zijn voor het hele Koninkrijk.Minister Hirsch Ballin:Wij hebben op dit moment daarvoor de vorm van een rijkswet. Een Koninkrijksparlement
is niet voorzien in de orde van het Statuut. Daarover zijn in het verleden
wel eens gedachten geformuleerd. Daarbij hebben zich moeilijkheden voorgedaan
die vergelijkbaar zijn met de kwadratuur van de cirkel, want in het geval
van gelijk kiesrecht van alle inwoners van het Koninkrijk voor zo'n Koninkrijksparlement
zouden de Nederlanders die in de Caribische delen van het Koninkrijk wonen
zich overstemd kunnen voelen en dat gegeven de getalsverhoudingen natuurlijk
ook feitelijk zijn, terwijl bij een andere uitwerking degenen in het Europese
deel van het Koninkrijk zich overstemd zouden kunnen voelen door een minderheid.
Daarom hebben wij tot op dit moment niet anders uitgevonden dan de redelijk
ingewikkelde overlegprocedures, maar er is een commissie aan het werk, ook
uit uw midden naar ik meen, die daarmee bezig is. Ik hoop dat wat ik net heb
gezegd over de kwadratuur van de cirkel niet ontmoedigend werkt voor die commissie.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik dank de bewindslieden voor hun reactie in de tweede termijn en voor
de wijze waarop zij dit debat hebben willen voeren.Sluiting 22.05 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20082009-1454-1501.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl