Behandeling van:   - het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de rechterlijke organisatie en van de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften, strekkende tot vervanging van de mogelijkheid van beroep in cassatie door de mogelijkheid van hoger beroep, alsmede het aanbrengen van enige andere wijzigingen (vervanging in Mulderzaken van beroep in cassatie door hoger beroep bij het gerechtshof Leeuwarden) (25927);  - het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering, de Wet op de rechterlijke organisatie en enkele andere wetten met betrekking tot het beroep in cassatie in strafzaken (uitsluiting beroep in lichte overtredingszaken en invoering verplichte schriftuur van een advocaat) (26027)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1998-1999, pag. 3267-3288

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

11-02-1999

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

nr. 48, pagina 3267-3288

04-02-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25927Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 26027Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Regeling van werkzaamheden (donderdag 4 februari 1999)Pagina 3266-3267
Behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de rechterlijke organisatie en van de Wet administratiefrechtelijke handhaving verkeersvoorschriften, strekkende tot vervanging van de mogelijkheid van beroep in cassatie door de mogelijkheid van hoger beroep, alsmede het aanbrengen van enige andere wijzigingen (vervanging in Mulderzaken van beroep in cassatie door hoger beroep bij het gerechtshof Leeuwarden) (25927); - het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering, de Wet op de rechterlijke organisatie en enkele andere wetten met betrekking tot het beroep in cassatie in strafzaken (uitsluiting beroep in lichte overtredingszaken en invoering verplichte schriftuur van een advocaat) (26027)Pagina 3267-3288
Presentie en opening (donderdag 4 februari 1999)Pagina 3253-3253
Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van enkele wetten in verband met invoering van het regresrecht in de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten en versterking van het regresrecht in de Ziekenfondswet, alsmede enkele technische wijzigingen (Wet invoering en versterking regresrecht in AWBZ en ZFW) (26238)Pagina 3253-3266
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (donderdag 4 februari 1999)Pagina 3288-3288

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 129 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van de Wet op de rechterlijke organisatie en van de Wet administratiefrechtelijke
handhaving verkeersvoorschriften, strekkende tot vervanging van de mogelijkheid
van beroep in cassatie door de mogelijkheid van hoger beroep, alsmede het
aanbrengen van enige andere wijzigingen (vervanging in Mulderzaken van beroep
in cassatie door hoger beroep bij het gerechtshof Leeuwarden) (25927);het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafvordering,
de Wet op de rechterlijke organisatie en enkele andere wetten met betrekking
tot het beroep in cassatie in strafzaken (uitsluiting beroep in lichte overtredingszaken
en invoering verplichte schriftuur van een advocaat) (26027).De algemene beraadslaging wordt geopend.De heer Weekers (VVD):Voorzitter! Ter beperking van de groeiende werklast van de Hoge Raad zijn
twee wetsvoorstellen aan de orde. In het eerste wetsvoorstel, 25927, wordt
voorgesteld het beroep in cassatie van de Mulderzaken te vervangen door de
mogelijkheid van hoger beroep bij het gerechtshof in Leeuwarden, althans voorzover
de sanctie in eerste aanleg meer dan ƒ 150 heeft bedragen. De VVD heeft
in de schriftelijke ronde hierbij de kanttekening geplaatst dat in het algemeen
het antwoord op te grote werkdruk en achterstanden bij de Hoge Raad moet zijn
het aantrekken van meer mensen, het ter beschikking stellen van voldoende
middelen of het verbeteren van de administratieve organisatie en niet het
schrappen van voorzieningen in de rechtsgang. De rechtsbescherming van de
rechtszoekende is hiermee namelijk in het geding. Wij hebben echter ook geconstateerd
dat dit wetsvoorstel tegemoetkomt aan de in praktijk gebleken behoefte van
rechtszoekenden om de zaak voor te leggen aan een tweede feitenrechter. Wat
dat betreft sluit het wetsvoorstel beter aan bij het rechtsgevoel van de burger.
De Hoge Raad kan immers geen feitenonderzoek plegen en moet zich beperken
tot de rechtsvragen. De rechtsbedeling van de burger is daardoor met deze
wetswijziging gediend, zodat de VVD-fractie met dit wetsvoorstel kan instemmen.Het tweede wetsvoorstel, 26027, introduceert de verplichte procesvertegenwoordiging
van een advocaat in een strafproces, althans in de cassatiefase. Met deze
maatregel wordt het beginsel dat in strafzaken iedereen zichzelf moet kunnen
verdedigen, doorbroken. Ofschoon hiertegen principiële bezwaren kunnen
worden opgeworpen, dunkt mij dit een verantwoord middel om het aantal cassatiezaken
te beperken en de kwaliteit van de rechtsbedeling te verbeteren. Het gaat
bij cassatie om principiële rechtsvragen. Het is goed dat de cassatiegronden
door een deskundige op schrift worden gesteld. De cassatiepraktijk vereist
overigens ook een andere benadering dan de andere juridische procedures.De VVD-fractie meent dat hier een behoorlijke drempelwerking en selectieve
werking van uitgaat. De advocaat zal als filter fungeren,
want hij zal niet gauw een volstrekt kansloze zaak aan de Hoge Raad voorleggen.
Ook de rechtszoekende zal zich, mede vanwege de financiële kant van de
zaak, wel twee keer bedenken voordat hij cassatie aantekent. Met dit onderdeel
van het wetsvoorstel kan mijn fractie dan ook instemmen.Ik wil namens de VVD-fractie nog wijzen op het volgende. Zoals gezegd,
kan in het strafrecht thans iedereen zelf cassatie aantekenen. Hij of zij
hoeft zich niet door een advocaat te laten bijstaan, maar dat mag wel. De
justitiabele kan zich ook door anderen laten bijstaan. In het fiscale strafrecht
kan de justitiabele zich laten bijstaan door een fiscaal jurist, die terzake
zeer deskundig kan zijn, mogelijk meer dan een willekeurig advocaat op de
hoek van de straat.Met het voorliggende wetsvoorstel wordt dat onmogelijk. Ik kan mij niet
indenken dat dat de bedoeling van het wetsvoorstel is. Het gaat mij echter
te ver om met de behandeling van dit wetsvoorstel de discussie te openen om
het domeinmonopolie van de advocatuur ook voor andere juridische beroepsgroepen
open te stellen. Dat vereist immers een discussie ten principale die ik niet
hier en nu wil voeren. Bovendien heb ik geen enkel zicht op het aantal fiscale
strafzaken dat aan de Hoge Raad wordt voorgelegd. Mogelijk is dat marginaal.
Ik wil echter wel signaleren dat het domeinmonopolie van de advocatuur met
deze wetswijziging groter wordt. Gezien de toezegging van de vorige minister
van Justitie aan de Eerste Kamer om specifiek te kijken naar de positie van
gespecialiseerde fiscaal juristen in het fiscale procesrecht, zullen wij in
de toekomst niet aan die discussie ontkomen. Ik zal hier straks nog heel even
op terugkomen.Voorzitter! Naar aanleiding van de opmerkingen van de VVD, D66, de RPF
en het GPV heeft de minister een nota van wijziging ingediend om de ambtshalve
cassatie te behouden. Hiermee is hij aan een belangrijk bezwaar tegen het
oorspronkelijke wetsvoorstel tegemoetgekomen. De VVD is de minister daar dan
ook erkentelijk voor. Wij hebben echter nog wel grote moeite met het andere
onderdeel van het wetsvoorstel: de uitsluiting van het middel cassatie voor
overtredingen waarbij in hoger beroep niet meer dan ƒ 500 boete is
opgelegd. De minister vindt dat een efficiënt gebruik van de in de strafrechtspleging
beschikbare middelen met zich brengt dat gekeken moet worden naar de proportionaliteit
tussen de aard der zaak en de inzet van de in de strafrechtspleging beschikbare
middelen. De VVD-fractie is het met de minister eens dat wij het hoogst gekwalificeerde
rechtscollege in ons land niet moeten belasten met echte bagatelzaken, maar
dan heeft zij het over bagatels naar de aard van de zaak. Maar om nu te zeggen
dat alle zaken waarbij een boete van minder dan ƒ 500 is opgelegd,
naar de aard der zaak bagatelzaken zijn, is naar de mening van mijn fractie
wat te kort door de bocht.De hoogte van de boete bepaalt lang niet altijd het principiële belang
van de zaak. Dat heeft in 1923 het zogenaamde opticienarrest ons wel geleerd.
Dat heeft de basis gelegd voor het begrip "noodtoestand" waarop de latere
euthanasiepraktijk is gebaseerd. Ik zal een toelichting geven. De gemeente
Amsterdam had in de jaren twintig een winkelsluitingsverordening. Na de sluitingstijd
die in die plaatselijke verordening stond, klopte er nog iemand aan de deur
van de opticien. Zijn bril was kapot. Hij zag niets meer zonder bril en vroeg
de opticien of hij hem kon helpen. Die opticien heeft vervolgens nieuwe brillenglazen
aangemeten en heeft daarmee in strijd gehandeld met de verordening van de
gemeente Amsterdam op de winkelsluitingswet.Ik kan mij niet voorstellen dat de boete voor dit geval hoog is geweest.
In deze zaak is het echter wel tot een procedure voor de Hoge Raad gekomen.
Daarin is het begrip "noodtoestand" uitgewerkt en is gezegd dat de opticien
in dit geval moest kiezen tussen twee onmogelijke zaken: enerzijds het overtreden
van bepaalde regels en anderzijds het niet helpen van iemand die in hulpeloze
toestand voor zijn deur staat. De opticien heeft ervoor gekozen om die persoon
wel te helpen en de Hoge Raad heeft de betrokken opticien uiteindelijk gelijk
gegeven.Hiermee wordt aangetoond dat in bagatelzaken van financiële aard
toch principiële rechtsvragen kunnen spelen. Er zijn natuurlijk wel meer
arresten te noemen waarbij sprake was van een gering financieel belang, maar
die gezien de aard van de zaak en de rechtsvragen die speelden, toch van belang
waren voor de rechtseenheid en de rechtsvorming. Wij kunnen ons ook zaken
indenken zoals overtredingen van algemene plaatselijke verordeningen of andere
lagere regelgeving, waarbij een boete is opgelegd waarvan je je kunt afvragen
of de regeling an sich niet in strijd is met wetgeving in formele zin, wetgeving
van hogere orde of misschien wel verdragen. Dergelijke zaken zouden door de
justitiabele aan de Hoge Raad moeten kunnen worden voorgelegd, omdat zij principiële
rechtsvragen in zich dragen.In dit verband is het wel aardig dat in het recente exemplaar van Nederlandse
jurisprudentie is aangegeven dat door de Hoge Raad een arrest is gewezen in
een zaak waarbij in hoger beroep een boete van ƒ 110 was opgelegd,
maar waarbij de Hoge Raad een aantal overwegingen heeft opgevoerd. Uiteindelijk
heeft de Hoge Raad geen ander oordeel geveld, maar de overwegingen van de
Hoge Raad waren zodanig dat NJ ze deze maand heeft gepubliceerd. Met andere
woorden: ook geen bagatel naar de aard van de zaak.De minister heeft in de schriftelijke voorbereiding erkend dat in lichte
overtredingszaken belangrijke en principiële rechtszaken aan de orde
kunnen zijn. De VVD-fractie vindt het dan ook op zichzelf in het belang van
de rechtseenheid, de rechtsbescherming en de rechtsvorming in die zaken de
mogelijkheid van cassatieberoep te handhaven. Wij vinden de grens van ƒ
500 boete arbitrair. Dat is vlees noch vis. Zaken waar hogere boetes zijn
opgelegd, kunnen, zoals gezegd, rechtens bezien méér bagatel
zijn. Wat wij nodig hebben, is een middel om zoveel mogelijk de niet-principiële
zaken weg te filteren en dat is niet de botte bijl. Omdat het vanuit de kerntaken
van de Hoge Raad op het terrein van de rechtseenheid, de rechtsbescherming
en de rechtsvorming gewenst is dat het cassatieberoep blijft openstaan voor
principiële overtredingszaken, en dat wij niet met een botte bijl door
het leggen van arbitraire financiële grenzen het risico lopen een deel
daarvan uit te sluiten, heb ik een amendement ingediend om in principe het
cassatieberoep in strafzaken open te houden. Of in lichte overtredingszaken
principiële rechtsvragen aan de orde zijn, blijkt in
de praktijk in één oogopslag, heb ik mij laten vertellen. Wanneer
dat het geval zal zijn, zal de afhandeling van het cassatieberoep niet veel
tijd behoeven te kosten. Het cassatiedossier in lichte overtredingszaken beslaat
veelal niet meer dan enkele losse pagina's en de werkdruk die deze zaken zullen
opleveren, is dan ook betrekkelijk. De niet-principiële gevallen kunnen
in mijn ogen met een standaardmotivering eenvoudig worden afgedaan.Zoals gezegd, kan de op straffe van niet-ontvankelijkheid voorgeschreven
verplichting om een cassatieschriftuur in te dienen, en wel door een advocaat,
al als een voldoende barrière gelden voor het lichtvaardig instellen
of doorzetten van cassatieberoep. Als dit onvoldoende filterend effect heeft,
wil de VVD-fractie de minister aanbevelen en zo nodig oproepen om samen met
de Nederlandse Orde van advocaten te komen tot een groep van gespecialiseerde
advocaten die de cassatiepraktijk in het strafrecht voor hun rekening kunnen
nemen. Dat sluit enerzijds aan bij de bestaande civiele cassatiepraktijk waar
ook niet elke advocaat kan instellen, en anderzijds bij het beleid van de
Nederlandse Orde van advocaten dat gericht is op het bevorderen van specialisaties
met de daarbijbehorende kwaliteit.Overigens heeft advocaat-generaal Leijten vorig jaar in een artikel in
NJB ook een vurig pleidooi gehouden om dit nader uit te werken, omdat het
ook naar zijn oordeel een goed middel is om niet-bagatelzaken bij de Hoge
Raad te doen belanden en om de rechtsbedeling en de kwaliteit daarvan te bevorderen.
Er zijn al precedenten als het gaat over exclusieve deeldomeinen.De heer Dittrich (D66):De Hoge Raad vindt het altijd heel leuk om juist op fundamentele rechtsvragen
een beslissing te kunnen geven. De Hoge Raad heeft toch aan de minister geadviseerd
om de cassatie weg te halen, omdat in de praktijk is gebleken dat daar eigenlijk
nooit principiële rechtsvragen aan de orde zijn, maar meestal alleen
feitelijke vragen. Bent u dan niet bang dat u met uw amendement de deur weer
openzet voor heel veel feitelijke vragen, en dus weer de werkbelasting bij
de Hoge Raad verhoogt?De heer Weekers (VVD):Ik ben er niet bang voor dat met dit amendement de deur weer open wordt
gezet voor een grote stroom van onbenullige zaken naar de aard der zaak bij
de Hoge Raad. Als de heer Dittrich bedoelt te zeggen dat wij toch moeten voorkomen
dat het hoogste rechtscollege wordt overstelpt met zaken die daar eigenlijk
niet thuishoren, ben ik dat met hem eens. De vraag of iets principieels van
aard is, laat zich echter niet afleiden uit het antwoord op de vraag of het
onder de grens van ƒ 500 zit, of net daarboven.De heer Dittrich (D66):Op dat punt heeft u gelijk, vind ik. Laat mij het anders vragen: denkt
u niet dat u met het amendement die deur toch openzet, maar vervolgens die
deur weer een beetje dicht probeert te doen met de verplichting tot inschakeling
van een advocaat voor een schriftuur? Aarzelt u eigenlijk zelf ook niet over
de instrumenten die u nu wetgevingstechnisch hebt gekozen?De heer Weekers (VVD):Nee, ik denk juist dat met de voorstellen die ik heb gelanceerd, en die
overigens niet door mijzelf zijn bedacht, dat zeg ik er maar even bij...De heer Dittrich (D66):Wat jammer nou.De heer Weekers (VVD):Ik heb ze uit het rapport van de commissie-Haak. En, zoals ik al zei,
advocaat-generaal Leijten heeft er ook voor gepleit. Ik denk dat de deur op
een zodanige wijze opengezet wordt, dat de zaken die bij de Hoge Raad thuishoren,
daar ook kunnen komen en dat de zaken die daar niet thuishoren, weggefilterd
worden. Ik denk dat die gespecialiseerde advocaten, die er een proeve van
bekwaamheid voor hebben moeten afleggen, zich wel tien keer zullen bedenken
voordat zij een zaak aan de Hoge Raad voorleggen waarmee zij zichzelf belachelijk
zouden kunnen maken. Daar ben ik dus niet zo bang voor. Ik denk dat het een
geavanceerder methode is om zaken die naar de Hoge Raad gaan te filteren,
dan de methode die op dit moment in het wetsvoorstel besloten ligt.Voorzitter! Overigens zijn er al precedenten.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Ik kan wel zeggen dat ik warme gevoelens koester voor de principiële
benadering van de heer Weekers. Het is mij echter niet duidelijk wat hij verstaat
onder de principiële zaken die aan de Hoge Raad voorgelegd moeten kunnen
worden. Wat verstaat hij hieronder?De heer Weekers (VVD):Principiële zaken zijn zaken waarin bepaalde rechtsvragen aan de
orde zijn die nog moeten worden beantwoord. Dit is nog steeds vaag. Ik doel
bijvoorbeeld op de mogelijkheid dat een bepaling uit lagere regelgeving in
strijd is met een bepaling uit hogere regelgeving. In een dergelijke zaak
zou de Hoge Raad uiteindelijk uitspraak moeten kunnen doen. In het arrest
dat ik zojuist aanhaalde en dat deze maand in het NJ is verschenen, gaat het
over een dergelijke zaak. Het opticienarrest is een tastbaar voorbeeld van
het soort zaken dat ik bedoel.De heer Rabbae (GroenLinks):De heer Weekers beperkt het begrip "principiële zaken" tot zaken
die de lagere wetgeving betreffen. Zie ik dat goed?De heer Weekers (VVD):Dat zijn in elk geval de zaken die het eerst bij mij opkomen. Je zou verder
kunnen graven om te zien of er nog andere zaken zijn waarbij een principiële
rechtsvraag aan de orde komt. Ik kan daarvan op dit moment geen voorbeelden
uit mijn mouw schudden.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat is het probleem dat ik heb met uw amendement. Wie bepaalt wat principieel
is? Als het de heer Weekers om zaken gaat die de lagere wetgeving betreffen,
vind ik dat prima, maar dan kan hij zich ook aansluiten bij mijn amendement.
Als hij verder wil gaan, ligt op hem de plicht aan te geven wat hij verstaat
onder principiële zaken. Doet hij dat niet, dan wordt het een arbitraire
beslissing van deze en gene.De heer Weekers (VVD):Heel veel zaken zijn arbitrair. Het gaat erom of in een zaak een rechtsvraag
speelt, waarvan deskundigen menen dat het zinvol is om daarover een uitspraak
van de Hoge Raad te vragen. Dit wetsvoorstel verplicht een justitiabele een
advocaat in te schakelen die de zaak op zijn juridische merites moet
beoordelen en moet bekijken of de zaak voor cassatie in aanmerking komt. Het
filterend effect zou nog groter worden als de zaak moet worden voorgelegd
aan een advocaat die gespecialiseerd is in de cassatiepraktijk, en met name
in de cassatiepraktijk van het strafrecht. Op dit moment bestaat die groep
van gespecialiseerde advocaten nog niet, maar de Nederlandse Orde van advocaten
is bezig met het organiseren van een gespecialiseerde opleiding voor het strafrecht.
Het Pompe-instituut is daar ook mee bezig. Dat zou je verder kunnen ontwikkelen.
Je zou ook kunnen denken aan een proeve van bekwaamheid, specifiek gericht
op de cassatiepraktijk. Het is niet nu aan mij om te bepalen wat principieel
is en wat niet principieel is. Ik kan dat niet op deze plaats. Het gaat erom
of zaken ook naar het oordeel van deskundigen die ernaar hebben gekeken, kunnen
worden voorgelegd aan het hoogste rechtscollege.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik heb destijds als nieuw Kamerlid het een en ander moeten leren. Ik heb
onder andere moeten leren dat, als je een wetsvoorstel wilt beïnvloeden,
je het moet amenderen. Als je het oordeel overlaat aan een advocaat, een rechter
of een deskundige die verbonden is aan een universiteit, weet je dat je er
geen exacte invloed op kunt uitoefenen.De heer Weekers (VVD):Ik begrijp dat de heer Rabbae weinig fiducie heeft in de advocatenstand
en de rechterlijke macht die zich hierover zou moeten buigen. Ik denk dat
je pas een oordeel kunt geven als naar de inhoud van de zaak met juridische
ogen is gekeken. Je kunt daar nu geen generale uitspraak doen in deze Kamer.Voorzitter! Ik had het er zojuist over dat wij moeten komen tot een exclusief
deeldomein voor wat betreft de cassatiepraktijk in het strafrecht. Er zijn
precedenten van exclusieve deeldomeinen, zoals rechtshulp bij gedwongen psychiatrische
opnames. Niet elke advocaat kan als zodanig optreden. Men zal eerst bepaalde
proeven van bekwaamheid moeten hebben afgelegd. Een advocaat moet aan bepaalde,
specifieke kwaliteitscriteria voldoen om te mogen optreden. In een nadere
uitwerking van dit voorstel kan de positie van de zo-even geschilderde, deskundige
fiscaal jurist worden betrokken, voorzover het gaat om fiscale zaken.Wanneer slechts gespecialiseerde advocaten die zich aantoonbaar hebben
bekwaamd in de cassatiepraktijk, beroep in cassatie kunnen instellen, zullen
naar mijn vaste overtuiging de bagatelzaken naar de aard der zaken en de aan
de orde zijnde rechtsvragen niet meer door het hoogste rechtscollege in ons
land worden beoordeeld. Ik zeg dit uitdrukkelijk in de richting van de heer
Dittrich. De VVD-fractie is van mening dat deze benadering voor de rechtsorde
in ons land principieel juister is dan de benadering die is gekozen in het
onderhavige wetsvoorstel en bovendien op termijn ook effectiever voor de werkbelasting
van de Hoge Raad.De heer Van Oven (PvdA):Voorzitter! Als wij één persoon bij deze behandeling missen,
is het wel de voorzitter van de commissie werkbelasting strafkamer Hoge Raad,
de heer Haak. Hij is de inspirator geweest van de twee wetsvoorstellen die
nu voorliggen. Het zijn er twee van een trits, alle bedoeld om de werkbelasting
van de Hoge Raad te beperken.De PvdA heeft begrip voor de situatie die is ontstaan en waarin gesproken
kan worden van een toenemende werkbelasting van de strafkamer van de Hoge
Raad en heeft ook begrip voor de oplossing die nu in praktische zin is gekozen
om daarin verbetering te brengen. Daarbij moeten wel twee uitgangspunten gehandhaafd
worden. In de eerste plaats mag dat niet ten koste gaan van de positie van
justitiabelen, waarbij met name de toegankelijkheid tot de rechter een rol
speelt. In de tweede plaats mag dat niet ten koste gaan van laat ik zeggen
de rechtseenheid en de rechtsontwikkeling zoals die door de Hoge Raad worden
bevorderd.Naar de mening van de fractie van de Partij van de Arbeid voldoen beide
wetsvoorstellen aan die vereisten. Ik zou mij daar in grote trekken bij willen
aansluiten. Voor wat betreft het hoger beroep in Mulderzaken is het belangrijkste
aspect natuurlijk dat de justitiabelen die nu van de kantonrechter naar de
Hoge Raad stappen met een cassatieberoep, veelal een feitelijke herbeoordeling
verwachten, die zij vervolgens niet krijgen, omdat de Hoge Raad zich moet
beperken tot de toetsing van het toegepaste recht. Het is voor de justitiabelen
een belangrijke verbetering wanneer nu het gerechtshof wordt ingeschakeld
om die zaken af te handelen, zeker nu het instituut cassatie in belang der
wet blijft bestaan. Ik kom daar nog op terug.Daarbij hoort overigens wel de mogelijkheid om feitelijk fysiek bij die
behandeling aanwezig te zijn, als men dat bepaald wil. Wat dat betreft is
de fractie van de Partij van de Arbeid minder tevreden met de regeling inzake
de aanwezigheid ter zitting die nu in de ontwerpwet-Mulder is neergelegd.
Die houdt immers in dat het gerechtshof in Leeuwarden zelf kan bepalen of
een justitiabele uiteindelijk bij de behandeling aanwezig is. Natuurlijk wordt
er daarbij van uitgegaan dat die aanwezigheid niet te gemakkelijk zal worden
uitgesloten, maar zekergesteld zou moeten worden dat de paar justitiabelen
die de moeite nemen om zo ver door te procederen, er ook recht op hebben om
zelf bij de zitting aanwezig te zijn. In die zin moet het door mij ingediende
amendement op stuk nr. 10 worden verstaan.Ik kom nu op het andere wetsvoorstel, over hoger beroep, cassatie en invoering
van een verplichte cassatieschriftuur in wat ik nu maar bagatelzaken noem.
Ook daar kan de fractie van de Partij van de Arbeid instemmen met de voorstellen
die zijn gedaan, met de opmerking dat het een vergaande wijziging is. In de
eerste plaats wordt het hoger beroep in overtredingszaken tot ƒ 100
volledig uitgesloten. In de tweede plaats wordt cassatie uitgesloten voor
een groep overtredingen waarbij tot ƒ 500 boete kan worden opgelegd.
Bovendien zijn er nog de extra vereisten van de verplichte cassatieschriftuur
en de verplichte procesvertegenwoordiging.Zoals gezegd, in het licht van de werkbelasting van de strafkamer van
de Hoge Raad moet altijd een afweging worden gemaakt tussen enerzijds het
belang van de toegankelijkheid en anderzijds de efficiëntie van de strafrechtspleging.
De voorstellen die nu zijn gepresenteerd, bereiken daarin een redelijk evenwicht.
Ik heb nog wel een vraag naar aanleiding van dit wetsvoorstel, namelijk hoe
het zich verhoudt tot het zevende protocol bij het Europese
verdrag voor de rechten van de mens, waarin het hoger beroep als recht wordt
gegarandeerd, behoudens bepaalde beperkingen. Komt de beperking die in het
wetsvoorstel is aangebracht overeen met dat protocol, dat overigens nog niet
is geratificeerd. Als ik het goed heb, heeft de minister bij de begrotingsbehandeling
in de antwoorden op de schriftelijke vragen toegezegd dat wij de indiening
van de goedkeuringswet voor dat protocol binnenkort kunnen verwachten. Ik
koppel er daarom de vraag aan wanneer wij dat wetsvoorstel tegemoet kunnen
zien.Voorzitter! Ik zou het hierbij kunnen laten, maar dat zou al te eenvoudig
zijn, omdat een principieel vraagstuk aan de orde is. Voor de komende tijd
zullen wij met deze wetsvoorstellen wellicht geholpen zijn, maar wij moeten
ons realiseren dat dit slechts praktische oplossingen zijn met een beperkte
levensduur. Tenzij er andere oplossingen worden gevonden, zal er op een zeker
moment weer van een zodanige toename van strafzaken sprake zijn, dat de Hoge
Raad opnieuw in verlegenheid komt.Ik wijs hier ook op in verband met het verlofstelsel, dat al eerder in
discussie geweest; dit zou erop neerkomen dat men apart verlof moet hebben
voordat men een cassatieverzoek bij de Hoge Raad kan indienen. De commissie-Haak
maakt daar niet veel woorden aan vuil. Zij hoeft dat ook niet, omdat zij terecht
opmerkt dat dit vraagstuk in het kader van de derde fase van de reorganisatie
van de rechterlijke macht aan de orde zal gaan komen. Dat laatste schreef
de commissie-Haak in december 1996, omdat zij er toen nog van uitging dat
die derde fase binnen afzienbare tijd zou volgen. Zoals bekend, heeft de voorganger
van deze minister dit onderwerp in de ijskast geplaatst en heeft het nieuwe
kabinet het er nog niet uitgehaald. Tijdens een algemeen overleg in september
hebben wij het daarover nog gehad met staatssecretaris Cohen. Mijn fractie
merkte toen op dat het niet invoeren van de derde fase, het denken over dit
vraagstuk niet hoeft te beperken. Ik heb nog geen enkele beweging bij de regering
gezien, zodat ik mij nu afvraag of zij het denken over dit onderwerp geheel
heeft gestaakt. Dat zou mijn fractie verdriet doen, omdat die derde fase nu
eenmaal het logische sluitstuk vormt van het reorganisatiepad dat wij hebben
gekozen. Het zou als het ware de indruk wekken dat de zaak nog niet af is.Hierbij behoort ook het vraagstuk van het verlofstelsel. Ik wijs erop
dat de commissie-Haak opmerkt dat het wellicht goed is om in het kader van
de derde fase ervaring met het verlofstelsel op te doen, maar dan beperkt
tot het bestuursrecht. Als dit na enige jaren een succes mocht blijken, dan
zou er kunnen worden overwogen om het uit te breiden naar andere rechtsgebieden.
Zoals het er nu naar uitziet, zullen wij voorlopig geen cassatie in bestuursrechtelijke
zaken krijgen. Dat betekent dus dat wij die ervaring moeten missen, waardoor
wij eerder in de situatie kunnen komen waarin de maatregelen die nu aan de
orde zijn, onvoldoende soelaas bieden, zonder dat er nog zicht op een meer
fundamentele oplossing bestaat. In dit verband vraag ik de minister of hij
zich wil uitlaten over het verlofstelsel en of hij bereid is om hiernaar een
aparte studie te laten verrichten, los van de derde fase. Of is hij van plan
om de derde fase spoedig ingang te doen vinden, zodat de ervaringen binnen
het bestuursrecht een oplossing zouden kunnen bieden?Er zijn naast het verlofstelsel natuurlijk ook andere oplossingen denkbaar.
De verplichte indiening van een cassatieschriftuur kan wellicht helpen, alhoewel
ik bang ben dat dit spoedig tot een sjabloon zal verworden. Daarnaast kan
men meer in het algemeen denken aan de noodzaak van meer deregulering, een
principe dat gemakkelijker wordt uitgesproken dan nageleefd, om de werklast
van de Hoge Raad te beperken. Ik vraag de minister nadrukkelijk om commentaar
hierop.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Kan mijn collega Van Oven aangeven wat hij hierbij verstaat
onder deregulering?De heer Van Oven (PvdA):Ik moet toegeven dat het een wel heel brede opmerking was. In het algemeen
betekent deregulering dat regels, wetten en bestuursmaatregelen worden getoetst
op hun noodzaak en dat ze worden afschaft als ze niet meer noodzakelijk zijn.In verband met de derde fase heb ik nog een punt: de aanwijzing van het
hof van Leeuwarden als specifieke appèlinstantie voor verkeerszaken.
Nogmaals, principieel ben ik het eens met die verschuiving. Het is echter
de vraag of dit vooruitloopt op de aanwijzing van één bestuursrechtelijke
instantie binnen het totale gebouw van de rechterlijke organisatie. Met andere
woorden: betekent de aanwijzing van het gerechtshof Leeuwarden dat wij moeten
afzien van een aparte cassatievoorziening in bestuursrechtelijke zaken? Is
het voornemen van de regering bestuursrechtelijke zaken over de volle breedte
in Leeuwarden te concentreren? Ik heb niets tegen Leeuwarden en het hof aldaar
en uit een oogpunt van fysieke toegankelijkheid is het wel verdedigbaar dat
daar één bepaalde categorie rechtszaken wordt ondergebracht.
Het gaat mij echter te ver om alle bestuursrechtelijke zaken in hoger beroep
in de toekomst naar dat excentrisch gelegen deel van het land te laten vloeien.Ik wil enige opmerkingen maken over wat moet overblijven in verband met
de bevordering van de rechtseenheid en de rechtsontwikkeling. Het is juist
dat, zoals collega Weekers stelde, overtredingszaken waarin een boete is opgelegd
van minder dan ƒ 500, op zich niet minder principieel hoeven te zijn
dan andere zaken. Vanuit dat gezichtspunt kan ik mij zijn amendement wel voorstellen.
Maar de angel wordt uit het wetsvoorstel gehaald omdat de belangrijke beperking
van strafzaken die het gevolg zou kunnen zijn van het wetsvoorstel, aanzienlijk
kan worden doorkruist als dit amendement wordt aangenomen. Voorshands voel
ik daar dan ook weinig voor, maar ik wacht met belangstelling het commentaar
van de minister af.Resteert de vraag hoe kan worden gegarandeerd dat principiële zaken
van "minder belang" de Hoge Raad kunnen bereiken. De enige weg die nu openblijft
is cassatie in het belang der wet. Mijn fractie maakt zich zorgen over de
gegroeide praktijk. Ik heb de moeite genomen om een aantal jaarverslagen van
de Hoge Raad door te nemen, met name het hoofdstukje parket waarin dat onderwerp
wordt behandeld. Er worden zeer weinig verzoeken ingediend om tot cassatie
in het belang der wet te besluiten. Vanaf 1988 tot 1996 varieert
het aantal verzoeken tussen de 49 en 61. De procureur-generaal bij de Hoge
Raad selecteert daaruit slechts 5 à 6 zaken per jaar. Op deze manier
heeft dat voor de rechtsontwikkeling en rechtseenheid betrekkelijk weinig
betekenis als je dit afzet tegen de enorme vloed aan zaken die de Hoge Raad
bereikt. Waarom zijn het er zo weinig?Ik merk dit ook op omdat wij een oud, en misschien wel verouderd, artikel
kennen in het reglement betreffende de wijze van eedaflegging der onderscheiden
rechterlijke ambtenaren, de afwezigheid, de afwisseling en de orde van de
inwendige dienst van de Hoge Raad, gelijk mede van de hoven en rechtbanken.
Dit is het zogenoemde reglement 1 dat al uit 1838 dateert. In artikel 83 waar
staat "de ambtenaren van het Openbaar Ministerie zenden van een in kracht
van gewijsde gegaan vonnis of arrest in strafzaken, gewezen door het kantongerecht,
de rechtbank of het hof waarbij zij werkzaam zijn een afschrift in aan de
procureur-generaal bij de Hoge Raad, indien naar hunne mening de uitspraak
hetzij om haar algemeen belang, hetzij om haar bedenkelijkheid te zijner kennis
behoort te komen" is, in deze toch al moeilijk leesbare zin, telkens de "ch"
door een "g" vervangen!De inzending van dergelijke vonnissen en uitspraken geschiedt maandelijks.
Dit is domweg een verplichting voor de leden van het OM, die zelf mededeling
moeten doen aan de procureur-generaal van een uitspraak die niet in overeenstemming
is met wat zou moeten en die niet op een andere manier de Hoge Raad bereikt.
De Hullu signaleert dat dit voorschrift niet strikt wordt nageleefd. Dat lijkt
mij een eufemisme, want ik denk dat het feitelijk een dode letter is. Ik zou
de minister graag willen vragen om daarop zijn commentaar te geven. Het gaat
hier om een wettelijke verplichting, die niet onnuttig is en waarvan de betekenis
zou kunnen toenemen, nadat de wetten die op basis van deze wetsvoorstellen
in werking zullen treden, functioneren. Dan is het van groter belang dat wij
inzicht krijgen in de reden waarom dat instituut op die manier eigenlijk niet
werkt.Maar er is nog een tweede kant aan dit vraagstuk en dat is de positie
van de procureur-generaal bij de Hoge Raad, die immers de beslissing neemt
of hij al of niet tot zo'n vordering komt. Dat hij dit geheel alleen doet,
is mijn stellige indruk. Immers, bij vragen aan advocaten-generaal, die door
de vaste commissie voor Justitie wel zijn gesteld, werd toch bepaald de indruk
bekomen dat de advocaten-generaal, dus de overige leden van het parket bij
de Hoge Raad, eigenlijk niet of nauwelijks bij die beslissingen worden betrokken.
Als we dan ook nog zien dat daarover nauwelijks verantwoording wordt afgelegd,
dan is het toch een merkwaardig instituut. In de jaarverslagen van de Hoge
Raad, bij het hoofdstuk parket, vinden we wel enkele vage aanduidingen en
enkele algemene redenen waarom verzoeken tot cassatie in het belang der wet
niet in vorderingen worden omgezet, maar een systematisch overzicht ontbreekt
en ook dat krijgt nieuw belang onder invloed van deze wet. Kan de minister
zich daarover uitlaten, over de verslaglegging door de procureur-generaal
van de Hoge Raad?Ten slotte speelt er op het gebied van de cassatie in het belang der wet
nog een derde punt en dat is de verhouding tussen de minister van Justitie
en de procureur-generaal bij de Hoge Raad. In het huidige systeem is het zo
dat de procureur-generaal bij de Hoge Raad weliswaar de hoogste in rang is
van het openbaar ministerie, maar normaal gesproken uitgezonderd is van de
aanwijzingsband met de minister van Justitie, omdat hij nu juist degene is
die politieke ambtsdragers kan vervolgen, ook op eigen initiatief. Het zou
zich daarmee niet verstaan dat de minister van Justitie aan een dergelijke
functionaris aanwijzingen zou kunnen geven.Nu wordt in de discussie wel betwist of het niet bestaan van die aanwijzingsbevoegdheid
uitsluitend geldt voor de opdrachten tot vervolging, of dat het zich ook tot
andere terreinen van werkzaamheid van de procureur-generaal uitstrekt, zoals
het instellen van cassatie in het belang der wet. Immers, het is heel goed
voorstelbaar dat het de regering van belang voorkomt om ten aanzien van een
onderwerp dat door een lagere rechter is beslist en waarvan om wat voor reden
dan ook geen cassatie is ingesteld, zodat het niet aan het oordeel van de
Hoge Raad onderworpen wordt, een cassatieberoep zelf te initiëren. Dat
zou dan eigenlijk alleen kunnen door het geven van zo'n aanwijzing aan de
procureur-generaal bij de Hoge Raad. Er is verdedigd, met name door Corstens
en De Hullu, dat dit in het huidige stelsel ook kan. Maar ik ben weer gaan
twijfelen door een uitspraak van de Raad van State uit 1978, waarin nu juist
in een soort bijzin die gedachte wordt verworpen, omdat, zo stelt het betreffende
lid van de Raad van State, er geen wettelijke bevoegdheid tot die aanwijzing
zou zijn.Welnu, daar wordt dus kennelijk verschillend over gedacht en het interesseert
mij bijzonder om op dat punt het standpunt van de minister te vernemen. Maar
de zaak wordt nog gecompliceerd door de nieuwe wet betreffende de reorganisatie
van het openbaar ministerie, omdat daaruit argumenten zijn te distilleren
die ervoor pleiten dat het ontbreken van die aanwijzingsbevoegdheid nu formeel
zou zijn vastgelegd. Er wordt namelijk verschil gemaakt tussen het openbaar
ministerie als zodanig en de procureur-generaal bij de Hoge Raad, zodat het
hele artikel 5 van de Wet op de rechterlijke organisatie niet meer op de procureur-generaal
bij de Hoge Raad betrekking zou hebben. Dat zou opmerkelijk zijn overigens,
omdat in de voorbereiding van het wetsvoorstel nauwelijks op dit aspect is
ingegaan. De andere mogelijkheid is dat, ondanks de verschillende indeling,
de aanwijzingsbevoegdheid blijft bestaan. Ik vind steun voor die gedachte
op bladzijde 5 van de memorie van toelichting, waar staat dat de taken en
de bevoegdheden die de procureur-generaal bij de Hoge Raad thans heeft, overigens
ongewijzigd blijven. Dus wij kunnen beide kanten op. Dit punt is bepaald van
belang. Daarbij is het denkbaar dat de minister van Justitie in het geregelde
contact met de procureur-generaal bij de Hoge Raad als het ware op vrijwillige
basis hetzelfde zou kunnen bereiken. Maar dan is het wel interessant om te
vernemen of een dergelijke praktijk, een dergelijke wisselwerking bestaat
en tot welke resultaten dat in de praktijk leidt.De heer Dittrich (D66):Voorzitter! Ik begrijp dat de heer Van Oven er een hele studie van heeft
gemaakt. Blijven er bepaalde rechtsvragen liggen en hebben wij daarom een
 maatschappelijk knelpunt, omdat er bij de procureur-generaal
zo weinig vorderingen komen in cassatie in het belang der wet?De heer Van Oven (PvdA):Het is ontzettend moeilijk om daarvan een indruk te hebben. Hoe komen
wij aan onze kennis van de rechtsontwikkeling? Uit uitspraken die worden gepubliceerd.
Dat zijn voor het overgrote deel uitspraken van de Hoge Raad. Er zijn niet
veel uitspraken van lagere rechters die worden gepubliceerd. Hier gaat het
nu juist om een soort donker gebied, een "dark number" van uitspraken die
heel interessant zouden kunnen zijn, maar die wij niet kennen. Wij weten het
dus niet. Er is eigenlijk een enquête onder rechtsbeoefenaren noodzakelijk
om dat boven water te krijgen. Misschien is de minister bereid om ook dat
te bevorderen.De heer Dittrich (D66):Wellicht is in de "dark room" van dit rechtsgebied in het verleden een
lichtje ontstoken door bijvoorbeeld universitair docenten, hoogleraren en
wetenschappers die na bestudering van bepaalde uitspraken die niet zijn doorgedrongen,
aangeven dat het een knelpunt betreft. Mijn vraag is, mijnheer Van Oven, of
u dat bekend is. Ik begrijp dat het een moeilijk te beantwoorden vraag is.De heer Van Oven (PvdA):Ik kan u slechts wijzen op de uitlatingen van De Hullu en Corstens. Beiden
hebben veel kennis van de rechtspraktijk en komen tot de uitspraak dat het
te weinig tot veel te weinig gebeurt.De heer Dittrich (D66):Mijn vraag is dan: te weinig, afgemeten aan het belang van de rechtsvragen
die zijn blijven liggen? Of: te weinig, afgemeten aan het aantal rechtsvragen
dat doorgedrongen is?De heer Van Oven (PvdA):Dat eerste heb ik aangenomen. Ik kan nauwelijks aannemen dat zij anders
tot die uitspraak zouden komen.Voorzitter! Dan kom ik bij de vrijkomende capaciteit bij de strafkamer
van de Hoge Raad. Vrijkomende capaciteit kan tussen aanhalingstekens worden
gezet, omdat er zulke achterstanden zijn. Maar goed, het gaat toch om een
besparing van meer dan 50% van de strafzaken. Dat levert niet een proportionele
en evenredige besparing aan werklast op. Ik meen dat het ongeveer 20% scheelt.
De neiging kan bestaan om de desbetreffende leden van de strafkamer iets anders
te laten doen. Zij kunnen niet ontslagen worden, omdat zij voor het leven
zijn benoemd. Maar men zou deze leden in andere kamers kunnen inzetten. Het
is de vraag of dat verstandig is, juist nu wij de ontwikkeling kennen dat
er megazaken met steeds ingewikkelder problemen op het bordje van de Hoge
Raad worden geschoven. Ik raad de minister aan om nu niet te schuiven, voorzover
hij daartoe überhaupt de bevoegdheid heeft, en om voorlopig ook niet
af te zien van het vervullen van gewone vacatures. Het lijkt mij heel goed
dat de Hoge Raad even op krachten komt. Dat zou ook in het voordeel kunnen
werken van onderdelen van het werk van de Hoge Raad die tot nu toe misschien
wat minder aandacht hebben gekregen, zoals de behandeling van verzoeken in
het kader van de cassatie in het belang der wet en ook de advisering aan de
regering.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Een van de belangrijkste kenmerken van de rechtsstaat is de
rechtsbescherming. Dat is ook neergelegd in onze Grondwet. In dat verband
gaat het zeker om rechtsbescherming van de burger tegenover de overheid en
is de mogelijkheid tot het instellen van beroep en cassatie cruciaal. Bovendien
zijn wij als beschaafd land gehouden de internationale verdragen op dit punt
na te leven, al weet ik dat er uitzonderingen kunnen gelden en dat die bij
wet geregeld zijn. Dat neemt niet weg dat wij zeer terughoudend moeten zijn
als het gaat om het snijden in de mogelijkheden tot het instellen van cassatie.De commissie-Haak is naar aanleiding van overbelasting van de strafkamer
van de Hoge Raad aan het werk gegaan. Wij kennen de geschiedenis en de aanbevelingen
en er is voor mij geen reden om daarop terug te komen.Er is hierbij evenwel een capaciteitsvraagstuk aan de orde en op een capaciteitsvraagstuk
dient eigenlijk een capaciteitsantwoord te komen. Als de strafkamer overbelast
is, hebben wij de neiging te denken aan uitbreiding van de strafkamer. Nu
weet ik dat de minister met name het argument gebruikt dat een verdere uitbreiding
van de strafkamer effect heeft op de rechtseenheid van de Hoge Raad. Als ik
mij niet vergis, heeft dit punt altijd gegolden. Waarschijnlijk is vanaf het
moment waarop de Hoge Raad uitgebreid werd, deze vraag telkenmale aan de orde
geweest en kennelijk telkenmale opgelost. Dus dit is meer
een historisch punt dan iets van fundamentele aard. Het is een kwestie van
organiseren. De Hoge Raad heeft met meer mensen in dienst dan voorheen de
rechtseenheid kunnen bewaken en daarom is deze mogelijkheid aanwezig.Bovendien geldt nog wat anders. Als het argument, dat de rechtseenheid
in gevaar kan komen, hout snijdt, wil ik herinneren aan het noodwetje dat
deze en de Eerste Kamer snel is gepasseerd. Dat noodwetje geldt inmiddels
en houdt in dat de Hoge Raad met vier personen wordt uitgebreid. Geldt deze
uitbreiding alleen de andere kamers en niet de strafkamer of mag ook de strafkamer
van deze uitbreiding profiteren? Op deze vraag krijg ik graag een reactie.
Ten principale moeten wij terughoudend zijn met het snijden in de mogelijkheden
tot cassatie en beroep.Voorzitter! Een aspect van deze operatie betreft de belasting naar aanleiding
van de wet-Mulder. Voorop zij gesteld dat mijn fractie het eens is met de
benadering van de regering van deze kwestie. Immers, men concentreert de behandeling
van alle beroepszaken bij één gerechtshof, namelijk dat in Leeuwarden.
De mogelijkheden tot het instellen van beroep zijn beperkt tot zaken waarbij
de rechter een hogere boete dan die van ƒ 150 heeft opgelegd. Voorts
is in de regel de procedure schriftelijke.Nogmaals, mijn fractie kan hiermee leven, omdat wij de zaken in hun verhoudingen
moeten blijven zien. Dat is punt één. Punt twee: door deze constructie
wordt de rechtseenheid gehandhaafd: er wordt hiermee één gerechtshof
belast. Verder geldt dat er op dit terrein gelukkig sprake is van twee lagen
waarop de burger zijn gelijk kan halen. De officier van justitie kan in het
kader van een administratief beroep wel of niet zorgen voor genoegdoening
voor de burger. Daarnaast is er de kantonrechter. Wij weten dat in de praktijk
het administratief beroep vaak leidt tot een aanzienlijk snijden door de officier
van justitie in de politiesancties en wel voor 30 tot 50%. Dat is dus een
behoorlijke constructie. Om die reden is mijn fractie bereid om dit deel van
de voorstellen te ondersteunen. Ik ben overigens wel van mening dat het amendement
van de heer Van Oven dat strekt tot het openhouden van deze mogelijkheid voor
de burger die de moeite neemt om helemaal naar Leeuwarden te gaan om daar
aangehoord te worden, op zijn plaats is.Voorzitter! Ik kom op het tweede deel van onze discussie van vanmiddag.
Dit betreft de bagatelzaak. Kleine overtredingen moeten volgens de regering
een eigen constructie kennen om de strafkamer van de Hoge Raad niet blijvend
te belasten. In dat verband wordt gedacht aan de volgende constructies. Boetes
tot ƒ 100 worden door de eerste rechter afgedaan. Bij boetes tot ƒ
500 kan beroep aangetekend worden. Van de mogelijkheid tot cassatie kan alleen
gebruik gemaakt worden bij een uitspraak van de beroepsrechter waarbij een
boete van meer dan ƒ 500 wordt opgelegd. Dat is duidelijk. Wij zijn
ook niet blind voor de benadering van een en ander door de regering. Er zit
echter ook een principiële kant aan deze kwestie, namelijk wanneer het
lagere wetgeving betreft. Mijn fractie wil de mogelijkheid tot cassatie openhouden
voor zaken betreffende conflicten omtrent lagere wet- en regelgeving. Wij
weten namelijk – dat is in de praktijk ook vaak gebleken – dat
de kwaliteit van de lagere wetgeving achterblijft bij die van de wetten in
formele zin. De Tweede Kamer kan zich beroepen op de Raad van State. Allerlei
colleges en hoogleraren bemoeien zich met de wetsvoorstellen etc. Voordat
een wetsvoorstel wet wordt, is het een heel lange weg gegaan. En dat komt
de kwaliteit ten goede. Een dergelijke procedure vindt echter niet plaats
bij lagere wetgeving. Verder komt het voor dat lagere wetgeving zich als het
ware op het terrein van de wetgeving in formele zin begeeft. Dat schept ook
problemen.Een van de belangrijkste redenen voor mijn fractie om de mogelijkheid
van cassatie open te houden, is gelegen in de handhaving van de Grondwet.
Die is beperkt, want conform artikel 120 van de Grondwet mag de rechter de
wet niet aan de Grondwet toetsen. Omdat de Hoge Raad een aantal lagere wetten
kan toetsen aan de Grondwet en internationale verdragen, is het evenwel belangrijk
dat onze grondwettelijke rechten verankerd worden voor het geval er correcties
plaatsvinden of sommige delen van de lagere wetgeving vernietigd worden. Ik
denk hierbij aan zaken als de integriteit van het lichaam, de vrijheid van
beweging, de vrijheid van meningsuiting etc. Mijn collega's en de minister
zullen de publicaties op dit terrein kennen en zeker die van de heer Winter
van de universiteit van Maastricht. Natuurlijk ben ik op de hoogte van de
reactie hierop van een van de ambtenaren van het ministerie van Justitie,
namelijk dat de voorbeelden die de heer Winter heeft gegeven, niet helemaal
zuiver zijn. Echter, zelfs na schifting van die voorbeelden door die ambtenaar
van de minister zijn er nog voldoende redenen om, waar het om lagere wetgeving
gaat, de mogelijkheid van cassatie open te houden. Volgens prof. Leijten,
gewezen advocaat-generaal bij de Hoge Raad, gaat het in dit licht om hoogstens
5 tot 10 gevallen per jaar die de Hoge Raad bereiken. Aangezien het om een
klein aantal gevallen gaat en deze gevallen van groot belang zijn voor de
rechtsvorming en -ontwikkeling in Nederland, denk ik dat wij disproportioneel
bezig zijn als wij deze mogelijkheid nietig verklaren. In die zin is het niet
juist om te kiezen voor een zuinigheidsoperatie die wat de rechtsontwikkeling
betreft aanzienlijke kosten met zich brengt.De heer Van Oven (PvdA):Het amendement is mij wel sympathiek, met name omdat de toetsing van lagere
regelgeving erin is opgenomen. Toch heb ik er problemen mee, maar misschien
is dat puur een kwestie van formulering. De heer Rabbae heeft het over de
lagere regelgeving, dat wil zeggen de regelgeving door de lagere wetgever.
Zoals het amendement nu is geredigeerd, valt daar alles onder wat buiten wettelijk
voorschrift valt. Dat betekent dat ook allerlei ministeriële voorschriften
en algemene maatregelen van rijksbestuur eronder zouden vallen, zoals het
rijtijdenbesluit. Als dat de consequentie is, dan zou het wel eens een veel
groter aantal overtredingen kunnen betreffen dan hij nu aangeeft, terwijl
daarvoor de gebreken van de lagere wetgeving niet behoeven te gelden, zeker
niet als het gaat om voorgehangen algemene maatregelen van bestuur.De heer Rabbae (GroenLinks):In de literatuur worden ook de algemene maatregelen van bestuur daaronder
gebracht. Het gaat in eerste instantie om wetgeving door de
lagere overheden, de gemeenten en provincies. Naar de mening van een aantal
deskundigen op dit terrein zullen ook ministeriële besluiten dan wel
algemene maatregelen van bestuur hiervoor in aanmerking komen. Het is in eerste
instantie belangrijk om de aandacht te richten op de vermenging tussen lagere
wetgeving en wetten in formele zin.De heer Van Oven (PvdA):Ik ben met u benieuwd naar het antwoord van de minister op de vraag om
hoeveel voorschriften het dan in feite gaat.De heer Rabbae (GroenLinks):Akkoord.Voorzitter! Bij de mogelijkheid tot cassatie wordt een verplichte schriftuur
opgelegd. Betrokkene moet schriftelijk aangeven waar het om gaat. Dat lijkt
mij goed. Op die manier kan men zaken schiften en de juiste zaken op het bord
van de Hoge Raad krijgen. Bij de verplichte procesvertegenwoordiging gaat
het echter anders. Dan doel ik op de situatie waarin betrokkene zich verplicht
door een advocaat moet laten bijstaan. De minister heeft gezegd dat de Wet
op de rechtsbijstand op zodanige wijze veranderd kan worden dat minder draagkrachtigen
in aanmerking komen voor een toevoeging. Wij weten echter dat er veel grensgebieden
zijn als het erom gaat te bepalen welke bevolkingsgroepen in aanmerking komen
voor rechtsbijstand en welke groeperingen niet. Bovendien vraag ik mij af
waarom wij een maatregel moeten nemen die de Staat alleen maar geld kost,
terwijl het, zoals ik al aangaf, om een beperkt aantal zaken gaat. Het principe
is toch dat de burger in ons land zichzelf mag verdedigen. Ik weet wel dat
als het gaat om economische delicten en Antilliaanse zaken, bijstand door
een advocaat ook verplicht is, maar dan gaat het meestal om specifieke karakteristieken
van deze wetgeving. Bij belastingzaken moet natuurlijk sprake zijn van een
schriftuur, maar betrokkene kan zich verder zelf verdedigen. Waarom kan dat
bij de onderhavige wetgeving niet? Waarom is die extra handicap voor de burger
van het opstellen van een schriftuur opgenomen? Bovendien zal het de burger
heel wat kosten om een advocaat in te huren. Dat kost vaak het driedubbele
van die boete van ƒ 500. Dan is het natuurlijk disproportioneel als
iemand verplicht wordt bijstand te vragen van een advocaat. Mijn fractie is
van mening dat die verplichting moet worden geschrapt en heeft op dit punt
een amendement ingediend.De heer Dittrich (D66):Mevrouw de voorzitter! Vandaag bespreken wij twee wetsvoorstellen. Het
ene gaat over het hoger beroep in de zogenaamde wet-Mulderzaken, het ander
gaat over het beroep tegen lichte overtredingen en het oordeel van de rechter
daarin. Ik wil beginnen met het eerste, met de Mulderzaken.Een belangrijke oorzaak voor het instellen van cassatie in Mulderzaken
is dat degene die door de kantonrechter is veroordeeld, het niet eens is met
het vonnis. Vaak betreft het klachten van feitelijke aard. Iemand is bijvoorbeeld
veroordeeld omdat hij door rood licht heeft gereden. Dat heeft de kantonrechter
zo besloten, maar de persoon zelf is er absoluut van overtuigd dat het nog
niet rood was, ook al is dat misschien gefotografeerd of zijn er getuigenverklaringen.
Dat soort zaken leent zich in feite niet voor cassatie, omdat in cassatie
veel meer gekeken wordt naar rechtsvragen. Daarom ondersteunt mijn fractie
het wetsvoorstel waarin een nieuwe feitelijke instantie wordt geïntroduceerd,
zodat in hoger beroep voor de nieuwe feitenrechter de zaak nog eens helemaal
doorgespit kan worden. De regering stelt voor om dat hoger beroep bij een
instantie mogelijk te maken, namelijk het gerechtshof in Leeuwarden, en dat
niet bij alle gerechtshoven in Nederland te doen. Dat is eigenlijk om pragmatische
redenen voorgesteld.In de schriftelijke voorbereiding heb ik gevraagd of het niet nuttig was
indien het gerechtshof in Leeuwarden misschien een nevenzittingsplaats zou
openen, opdat ook niet zo excentrisch gelegen delen van het land bediend zouden
kunnen worden. Gelet op het aantal zaken ben ik overtuigd geraakt van het
antwoord van de regering. Op dit punt zal ik dan ook geen amendement indienen.Overigens wordt niet in alle Mulderzaken hoger beroep mogelijk gemaakt.
Er is een grens gelegd bij ƒ 150. In zaken die eindigen in een vonnis
met een bedrag lager dan ƒ 150, kan men dus niet in hoger beroep gaan.
Net als de regering ben ik van mening dat dit, gelet op artikel 6 van het
Europese verdrag voor de rechten van de mens en artikel 14 van het Verdrag
burgerlijke rechten, ook nog wel onder de uitzonderingscategorie kan vallen.
Het feit dat geen hoger beroep mogelijk wordt gemaakt, lijkt mij niet in strijd
te zijn met die verdragen. Kortom: D66 ondersteunt ook op dat punt het voorstel
van de regering.Nu de Mulderzaken verschuiven naar het gerechtshof in Leeuwarden, heb
ik in de schriftelijke voorbereiding gevraagd hoeveel formatie-eenheden daardoor
bij de Hoge Raad zullen vrijvallen. De regering heeft gezegd dat daar inderdaad
plaatsen zullen vrijvallen. Voorts staat er dat de regering nog niet heeft
besloten dat die daar blijven, ook al beseft zij dat de werkdruk bij de Hoge
Raad erg hoog is. Collega Van Oven heeft daar ook al over gesproken. Hij heeft
de minister de suggestie gedaan de plaatsen daar niet weg te halen, maar de
Hoge Raad op krachten te laten komen. Ik wil mij daar graag bij aansluiten.
Het lijkt mij geen goede zaak om aan de hand van dit wetsvoorstel daar te
gaan beknibbelen op al dat werk dat verzet moet worden.Het was volgens mij niet zo'n goede suggestie van collega Van Oven om
te bekijken of de Hoge Raad de regering misschien wat meer kan gaan adviseren.
Misschien was het ironisch bedoeld. Ik kan mij het vorige regeerakkoord herinneren,
waarbij aan de Hoge Raad werd gevraagd te adviseren over hoger beroep in vreemdelingenzaken.
Ik weet dat de Hoge Raad daar erg veel werk van heeft gemaakt en in dat advies
heel veel tijd heeft gestoken. Vervolgens heeft dat niet geleid tot het overnemen
van dat advies. Dat hoeft natuurlijk ook niet. Ik denk dat het ook, meer principieel
benaderd, zuiverder is dat de Hoge Raad de regering niet of echt in zeer uitzonderlijke
situaties adviseert. Anders krijg je misschien de situatie dat over wetgeving
wordt geadviseerd, waar de Hoge Raad op een gegeven moment ook mee moet gaan
werken. Ik zou dat dus eigenlijk zoveel mogelijk uit elkaar willen trekken.Het amendement van de heer Van Oven is mij daarentegen zeer sympathiek.
Mijn fractie zal dat dan ook steunen.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! De analyse van de heer Dittrich is duidelijk, maar dat geldt
dan ook voor de Raad van State.De heer Dittrich (D66):Ja, daar hebben wij het beroemde Procola-arrest gehad. De heer Rabbae
kan zich ongetwijfeld de 40 vergaderingen herinneren waarin wij daarover gesproken
hebben. Wij zullen heel goed op moeten letten dat de Raad van State daar geen
vermenging van functies in aanbrengt. De laatste wetenschappelijke inzichten
daarover zijn dat het met een bepaalde organisatie niet zou hoeven te leiden
tot uitspraken zoals die met betrekking tot Luxemburg zijn gedaan. Ik vind
inderdaad wel dat wij dat heel goed in de gaten moeten houden.Voorzitter! Ik kom te spreken over het andere wetsvoorstel. Dat is het
wetsvoorstel inzake het beroep tegen de lichte overtredingen, de zogenaamde
bagatelzaken. Hier speelt natuurlijk de werklast van de strafkamer van de
Hoge Raad een grote rol. Er zijn allerlei factoren die uitwijzen dat de strafkamer
van de Hoge Raad inderdaad enorm veel zaken te verstouwen heeft. De regering
heeft in de stukken voor een beetje economische benadering van het recht gekozen,
door te zeggen dat de toegang tot de rechter een schaars goed is en dat daar
een afweging in gemaakt moet worden. De regering heeft het in de stukken dan
ook over de proportionaliteit van de inzet van mensen en middelen ten opzichte
van de aard en het gewicht van de individuele strafzaak.Een economisch getinte benadering spreekt mij niet zo aan. Aan de andere
kant: als je kijkt naar de wijze waarop het in de praktijk uitpakt en je ziet
dat er zoveel cassaties en strafzaken bij de Hoge Raad liggen, die daar vervolgens
niet binnen een redelijke termijn op kan reageren, dan is het inderdaad zinvol
om te kijken hoe je moet gaan schiften in die zaken.De regering heeft dat gedaan door bij echte bagatelzaken – overtredingen
die geen hoger boetebedrag dan ƒ 100 hebben opgeleverd – geen
hoger beroep in te stellen en ook geen cassatie mogelijk te maken. Het blijft
daar dus bij één feitelijke instantie. Alles afwegende, is mijn
fractie het met die keuze eens. De regering heeft er verder voor gekozen dat
bij overtredingen met een boete tussen ƒ 100 en ƒ 500 wel rechtspraak
in twee feitelijke instanties mogelijk moet zijn, maar dat geen cassatie meer
mogelijk is. De regering zegt dat er eigenlijk een keuze moet worden gemaakt
tussen ofwel een extra feitelijke instantie ofwel cassatie. Met de regering
ben ik van mening dat de burger op zichzelf meer gebaat is bij een extra feitelijke
instantie, dus bij een vol hoger beroep.De heer Weekers (VVD):Is het de heer Dittrich bekend dat de regering in het antwoord op het
verslag heeft gezegd dat er eigenlijk geen sprake is van een uitbreiding van
het aantal feitelijke instanties, maar dat alleen maar het schrappen van de
mogelijkheid om naar de Hoge Raad te gaan aan de orde is?De heer Dittrich (D66):De vragen die D66 in de schriftelijke voorbereiding gesteld heeft, gaan
onder andere over dat punt. Mijn fractie heeft gevraagd of het niet te gevaarlijk
is om die cassatiemogelijkheid helemaal te schrappen. Ook andere fracties
hebben dat punt overigens aan de orde gesteld. De regering heeft geantwoord
dat bij dat soort bagatelzaken de kantonrechter naast een lage boete vaak
ook een onttrekking aan het verkeer oplegt of een verbeurdverklaring uitspreekt.
Tegen dat soort beslissingen kan degene die veroordeeld wordt wel degelijk
een rechtsmiddel aanwenden. Dan kom je te spreken over die wetgeving in materiële
zin. Iemand kan bijvoorbeeld wegens een gedraging die indruist tegen de algemene
plaatselijke verordening, worden veroordeeld. Als de boete dan onder een bepaalde
grens ligt, zijn met dit wetsvoorstel inderdaad geen hoger beroep en geen
cassatie meer mogelijk. Als tevens een verbeurdverklaring wordt uitgesproken,
is overigens weer wel cassatie mogelijk. Ik denk dan ook dat er voor een deel
zaken bij zullen zitten die wel kunnen doorstromen naar de Hoge Raad, maar
voor een deel zal dat inderdaad niet meer gelden.De heer Weekers heeft nu een amendement om dit toch weer mogelijk te maken.
Aan de ene kant heeft hij daarbij een punt. Als bijvoorbeeld een kwestie van
vrijheid van meningsuiting – genoemd door collega Rabbae – niet
tot de Hoge Raad zou kunnen doordringen, zou dat inderdaad heel vervelend
zijn. Anderzijds geldt dat, doordat er vaak bijkomende beslissingen bij zitten,
de Hoge Raad zich toch in een groot aantal gevallen erover kan uitspreken.
Ik ben op dat punt benieuwd naar het antwoord van de minister.Daarnaast is ook cassatie in het belang van de wet mogelijk. Collega Van
Oven heeft daar een fraaie verhandeling over gehouden. In de praktijk blijkt
cassatie in het belang van de wet zeer weinig voor te komen, terwijl de regering
er toch vrij makkelijk naar verwijst in de stukken. Ik schaar mij achter de
vragen van de heer Van Oven hierover en verwacht een visie van de regering
hoe zij dat instrument dan nader ingevuld zou willen zien door de procureur-generaal.
Als dit inderdaad veel te weinig voorkomt, is het wel erg gemakkelijk om te
zeggen dat toch cassatie in het belang van de wet mogelijk is en dat het daarbij
kan blijven.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik wil even terugkeren naar het voorbeeld van de vrijheid van meningsuiting.
U zegt dat, als daarbij ook iets in beslag wordt genomen of verbeurd wordt
verklaard, bijvoorbeeld een emmertje, er toch cassatie mogelijk is. Stel echter
dat er geen emmertje bij is, kan die zaak de Hoge Raad dan inderdaad niet
meer bereiken?De heer Dittrich (D66):Dat is dus het punt van collega Weekers die hierover een amendement heeft
ingediend. Ik probeer uiteen te rafelen dat er een aantal instrumenten zijn,
maar je houdt inderdaad een categorie over. Daarom vind ik ook dat hier echt
een punt ligt. Als het alleen gaat om een geringe boete en verder geen inbeslagname
of verbeurdverklaring plaatsvindt, kan betrokkene inderdaad niet meer naar
de Hoge Raad. Ik heb het daar moeilijk mee en daarom heb ik dit punt ook zelf
in de schriftelijke voorbereiding aan de orde gesteld. Ik ben benieuwd hoe
de minister het amendement van de heer Weekers zal beoordelen en zout mijn
definitieve oordeel op tot de tweede termijn.Tot slot nog iets over de cassatieschriftuur. De regering legt degene
die toch in cassatie gaat de verplichting op om een advocaat in de arm te
nemen die een cassatie schriftuur moet indienen, op straffe
van niet-ontvankelijkheid. Volgens de regering wordt daarmee lichtvaardige
cassaties afgeremd. Dat lijkt mij ook, en in de stukken zijn allerlei argumenten
genoemd waarom dit ook in het systeem van de wet past. De heer Weekers heeft
in dit verband de regering opgeroepen om contact te zoeken met de Orde van
advocaten om in samenspraak een soort opleiding of specialisatiecursus op
te zetten, om te bereiken dat alleen gespecialiseerde advocaten een cassatieschriftuur
gaan indienen. Ik ben geneigd te zeggen dat dit aan de Orde van advocaten
overgelaten zou moeten worden. Ik voel er niet veel voor dat de regering actief
met de Orde van advocaten om de tafel gaat zitten om dat te bevorderen. Ook
op dit punt wacht ik met belangstelling de antwoorden van de minister af.De heer Weekers (VVD):Maar uiteindelijk zijn het toch de Kamer en de regering die beslissen
hoe de procedure in cassatie wordt? In het wetsvoorstel wordt al voorgeschreven
dat het in elk geval een advocaat moet zijn. In het civiele recht moet het
nu al een procureur bij het arrondissement Den Haag zijn. Ik heb daarnaast
alleen nog een derde mogelijkheid geopperd die volgens mij beter is dan de
andere twee mogelijkheden.De heer Dittrich (D66):U probeert als het ware van bovenaf te regelen dat het een in cassatie
gespecialiseerde advocaat moet zijn. Ik kan mij echter voorstellen dat uit
de praktijk blijkt dat de advocaten die cassatieschrifturen indienen, al een
zekere mate van specialisatie hebben bereikt. Als de Orde van advocaten zelf
zegt dat zij niet al te dwingend wil optreden, laat ik het toch liever over
aan het vrije krachtenveld binnen de advocatuur. Mocht over een jaar of twee
uit de praktijk blijken dat het vreselijk slecht werkt en dat burgers er de
dupe van worden, dan ben ik graag bereid om hierover verder na te denken.
Ik vind het, gelet op de reacties uit de praktijk, eigenlijk een beetje prematuur
om het nu in dit wetsvoorstel te regelen.De heer Weekers (VVD):Voorzitter! Het is niet mijn bedoeling om dat al in dit wetsvoorstel te
regelen, want dan had ik wel een amendement ingediend. Ik doe wel een oproep
om te bevorderen dat iets dergelijks tot stand komt, want dat kan alleen maar
in goed, gezamenlijk overleg, aangezien de uitwerking uiteindelijk door de
Orde van advocaten moet geschieden.Ik wil wijzen op een artikel van prof. Leijten, waarin hij stelt meer
dan eens te hebben geconstateerd dat advocaten die eens in de zoveel jaren
een strafzaak in cassatie behandelen, voor de zoveelste keer trachten het
wiel uit te vinden. Wij kunnen van advocaten niet het onmogelijke verwachten
en daarom zou het goed zijn om de groep te beperken tot advocaten die bedreven
zijn in het formuleren van grieven. Daarmee zou tevens de druk op de Hoge
Raad kunnen worden beperkt.De heer Dittrich (D66):Op zichzelf heeft u daar gelijk in. Ik denk echter dat mensen die een
advocaat zoeken om hun zaak in cassatie voor te leggen, ook zelf zullen letten
op de kwaliteit van de advocaat. Gisteren heeft de vaste commissie voor Justitie –
het was jammer dat u daar niet bij was – een uitgebreide bespreking
gehad met de Nederlandse Orde van advocaten over dit soort aspecten. Hierbij
kwam aan de orde waar een en ander geregeld zou moeten worden en wat verbeterd
zou kunnen worden. In dat gesprek is dit helemaal niet naar voren gebracht
door de Orde van advocaten als een knelpunt in de praktijk.De heer Weekers (VVD):Voorzitter! Mijn laatste interruptie voor dit moment.De heer Dittrich (D66):U moet zichzelf niet te veel beperkingen opleggen!De heer Weekers (VVD):Voorzitter! Helaas kon ik er gisteren niet bij zijn, omdat ik een algemeen
overleg zat; anders had ik dit punt wel opgeworpen.Op dit moment is er in de civiele praktijk slechts een beperkte groep
van advocaten die cassatie kan instellen. Daar wordt de justitiabele dus ook
beperkt in de keuze van zijn advocaat. Ik zou het criterium willen leggen
bij de kwaliteit, bij de bekwaamheid en niet bij de regionale gebondenheid.
Die objectieve criteria moeten worden vastgesteld door de Orde van advocaten.
Alleen, ik zou als criterium niet de regionale gebondenheid willen hanteren,
maar de kwaliteit, de bekwaamheid, aan de hand van objectieve criteria vast
te stellen door de Orde van advocaten.De heer Dittrich (D66):Nu hoor ik u zelf zeggen: vast te stellen door de Orde van advocaten.
Ik zou mij ook kunnen voorstellen dat u een brief aan de Orde van advocaten
stuurt met de vraag of dit geen goed idee is en of de orde daarmee niet aan
de slag wil. Is het uw bedoeling dat de minister van Justitie de Orde van
advocaten opdraagt dit in een verordening te regelen?De heer Weekers (VVD):Wij zouden als Kamer de Orde van advocaten daartoe kunnen oproepen.De voorzitter:Bij mij is de laatste keer, altijd de laatste keer!De heer Weekers (VVD):Het was een vraag en ik beantwoord vragen graag.De heer Dittrich (D66):Het is inderdaad een heel interessant punt. Ik stel voor maar af te wachten
wat de minister gaat antwoorden.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Ik leid hieruit af dat D66 vóór het verplicht
stellen van een advocaat is.De heer Dittrich (D66):Dit punt hebben we in de schriftelijke voorbereiding aan de orde gehad
en wij hebben het antwoord van de regering gelezen. Om de werklast bij de
Hoge Raad te verminderen – en daar is dit wetsvoorstel voor bedoeld –
verdient het onzes inziens in de afweging van belangen de voorkeur om inderdaad
een verplichtstelling van een advocaat te introduceren. Als dat uit het wetsvoorstel
wordt gehaald, wordt de kern eruit gehaald. De commissie-Haak was daar juist
voor ingesteld.De heer Rabbae (GroenLinks):In verband met de overbelasting van de strafkamer van de Hoge Raad is
een groot aantal zaken van de strafkamer verschoven naar het gerechtshof in
Leeuwarden. U vraagt zelf aan de minister de mensen die vrijkomen te handhaven.
U bevestigt daarmee mijn punt. Mijn vraag is: bent u het met mij eens dat
het verplicht stellen zich te laten bijstaan door een advocaat, een extra
belemmering is voor de burger om toegang te krijgen tot de
Hoge Raad?De heer Dittrich (D66):Dat ben ik met u eens. Dat is ook de bedoeling van het wetsvoorstel, omdat
men anders te lichtvaardig naar de Hoge Raad gaat en dat college onder werk
bedolven wordt. Daarom is de advocaat ertussen geschoven. Die kan bijvoorbeeld
tegen zijn cliënt zeggen: wij kunnen het beter niet doen, want daar leent
deze zaak zich niet voor. Als de advocaat besluit toch de cassatieschriftuur
in te dienen, mag je ervan uitgaan dat die van een hogere kwaliteit is dan
wanneer in uw optie de burger dat doet zonder bijstand van een advocaat.De heer Rabbae (GroenLinks):Realiseert u zich dat de toegang tot de Hoge Raad – ik chargeer
het een beetje, maar het komt er wel op neer – voorbehouden wordt aan
mensen die kapitaalkrachtig zijn en dat mensen met een krappe beurs daartoe
niet in staat worden gesteld?De heer Dittrich (D66):Dat zou zo zijn, als de regering had voorgesteld om ook wijzigingen aan
te brengen in de Wet op de gefinancierde rechtshulp, maar dat is niet gedaan.
Mensen die het menen nodig te hebben, kunnen een toevoegingsaanvraag voorleggen
aan de Raad voor rechtsbijstand. Die kan beoordelen of zo'n zaak voor toevoeging
in aanmerking komt. Vooral als er wat principiële kanten aan die zaak
zitten, zal de Raad voor rechtsbijstand nooit zeggen: dit komt niet voor toevoeging
in aanmerking. Men kan dus bij een advocaat terecht tegen een gereduceerd
tarief. Soms moet men een eigen bijdrage betalen, maar dat vind ik geen zodanige
drempel dat je kunt zeggen: mensen kunnen hun recht niet halen.De heer Rabbae (GroenLinks):Vindt u dat niet in strijd met het principe dat de burger zichzelf moet
kunnen verdedigen? Het geldt op andere terreinen wel en waarom dan niet op
dit terrein?De heer Dittrich (D66):Ik vind het daarmee niet in strijd. Als ik het daarmee in strijd zou hebben
gevonden, had ik er zelf een punt van gemaakt.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.Voorzitter: WeisglasMinister Korthals:Voorzitter! Ik dank de geachte afgevaardigden voor hun uitgebreide en
ook vaak doorwrochte inbreng bij de twee wetsvoorstellen. Dat geeft aan dat
er enkele duidelijk principiële kanten zijn. De meeste sprekers hebben
het wijzigingsvoorstel wet-Mulder en het wijzigingsvoorstel Wetboek van Strafvordering
tegelijkertijd behandeld. Ik denk dat het voor het overzicht beter is als
ik ze gescheiden behandel. Zo nodig kom ik op beide terug.Ik ben het volstrekt eens met de beschouwing van de VVD, dat de rechtsbescherming
van de burger met het wetsvoorstel wijziging wet-Mulder is gediend. De burger
heeft behoefte aan een tweede feitenrechter. Die krijgt hij dan ook werkelijk.Ook de heer Van Oven van de Partij van de Arbeid is het eens met het wetsvoorstel,
waarvoor mijnerzijds dank. Op zijn vragen en opmerkingen ga ik straks wat
uitvoeriger in, want hij is zeer diep op een en ander ingegaan.De heer Rabbae moet ik uiteraard ook danken voor zijn steun voor het wetsvoorstel.De heer Van Oven heeft gevraagd wanneer de indiening van de goedkeuringswet
zevende protocol EVRM te verwachten is. Het beraad over de vraag of en, zo
ja, wanneer de goedkeuringswet zevende protocol, inzake het recht op hoger
beroep, te verwachten valt, is nog niet voltooid. Dat hangt nauw samen met
de vraag of wij over de gehele linie rechtspraak in twee instanties in bestuursrechtelijke
zaken wensen. Zover ben ik nog niet. Ook hier zeg ik: laten wij de modernisering
van de rechterlijke organisatie afmaken en daarna bezien of het wenselijk
is op welke terreinen wij rechtspraak in twee feitelijke instanties nodig
blijven hebben en op welke terreinen niet. Zonder een goed en onderbouwd antwoord
op deze vragen is het niet goed mogelijk om ons nu al uit te spreken over
de vraag of wij het zevende protocol zullen moeten goedkeuren.De heer Van Oven (PvdA):Als ik het goed begrijp, betekent dit dat indiening van de goedkeuringswet
in ieder geval niet te verwachten is voordat de besluitvorming over de invoering
van de derde fase heeft plaatsgevonden.Minister Korthals:In ieder geval niet voordat wij verder zijn met de reorganisatie van de
zittende magistratuur. Dan weten wij hoe wij ons alles precies moeten voorstellen.
Ik denk dat het te lang zal duren om nog helemaal te wachten op indiening
van de derde fase.De heer Van Oven (PvdA):Dat is juist mijn punt. De minister vindt het wellicht met mij niet fraai
als wij jaren en jaren na ondertekening wachten met de behandeling van de
goedkeuringswet.Minister Korthals:Dat ben ik volledig met u eens. Vandaar dat ik zeg dat wij primair wachten
op de reorganisatie van de zittende magistratuur.Vervolgens vroeg de heer Van Oven hoe het wetsvoorstel zich verhoudt tot
het zevende protocol. Artikel 2 van dit protocol geeft recht op een hogere
voorziening. Hieraan is reeds voldaan als hoger beroep openstaat. Bovendien
laat artikel 2, lid 2, een uitzondering toe voor bagatelzaken. Dat wil zeggen
dat daarin überhaupt geen rechtsmiddel vereist is. De uitsluiting van
overtredingszaken tot en met ƒ 150 is dus geoorloofd, op grond van
het zevende protocol. Op zichzelf zijn er op dat punt geen moeilijkheden.De heer Van Oven vraagt altijd met enige volhardendheid naar het verband
met de derde fase herziening rechterlijke organisatie. Ik merk daarom aan
zijn adres uitdrukkelijk op dat er geen verband is tussen het voorstel inzake
hoger beroep in de ontwerpwet-Mulder en de derde fase van de herziening van
de rechterlijke organisatie. Dat moet ook niet als een precedent worden gezien.De concentratie van het hoger beroep bij het gerechtshof te Leeuwarden
is een keuze op praktische gronden geweest. In de eerste plaats is daarvoor
gekozen vanwege de onmiddellijke nabijheid van het Centraal justitieel incassobureau,
het CJIB. Deze nabijheid kan de uitwisseling van gegevens vergemakkelijken.
Afstanden worden door de voortschrijdende technologie weliswaar steeds minder
belangrijk, maar op het ogenblik is het nog wel van belang,
zo heeft men mij verteld. In de tweede plaats is daarvoor gekozen, omdat daardoor
geen behoefte aan een afzonderlijke rechtseenheidsvoorziening bestaat als
de cassatie wegvalt. Ik meen dat de heer Rabbae en de heer Dittrich hierop
wezen. De keuze voor het gerechtshof van Leeuwarden is dus enkel en alleen
gebaseerd op de wet-Mulder. Bovendien handhaafde de staatssecretaris van Justitie
in het algemeen overleg van 2 september jl. zijn standpunt uit de brief van
26 augustus 1998, dat inhield dat aan de modernisering van de rechterlijke
organisatie voorrang wordt gegeven. Ik deel deze opvatting uiteraard volledig.De modernisering van de rechterlijke organisatie zal in de komende drie
jaar erg veel tijd en energie vergen. In de contourennota is daarover uitvoerig
geschreven. Ik hoop dat de heer Van Oven begrip heeft voor het oordeel van
het kabinet dat alles op zijn tijd moet gebeuren: eerst de in gang gezette
modernisering van de rechterlijke organisatie en pas na voltooiing daarvan –
ik zie hier de datum 1 januari 2002 staan – komt er tijd beschikbaar
om na te denken over de derde fase herziening rechterlijke organisatie. Op
dit moment is de vraag naar cassatie in bestuursrechtelijke zaken niet aan
de orde.In het verlengde hiervan meen ik dat het ook niet opportuun is om een
studie te laten verrichten naar een mogelijk verlofstelsel. Dat is een zeer
principiële aangelegenheid, waarover zeer veel te zeggen zou zijn. Ik
benader de zaak op dit moment liever praktisch; het voorliggende wetsvoorstel
is namelijk ook een praktische oplossing voor problemen die in de praktijk
zijn gerezen. Ik geef er de voorkeur aan om per onderwerp te bekijken welke
praktische oplossing het meeste soelaas kan bieden. Dat neemt niet weg dat
op een gegeven moment, als de praktijk wederom aangeeft dat de Hoge Raad met
capaciteitsproblemen zit, zeker zal worden bekeken of er andere mogelijkheden
zijn. Ik wijs erop dat er al veel over het verlofstelsel is geschreven. De
heer Van Oven wil meer in de richting gaan van het Amerikaanse systeem, waar
ook een vorm van verlofstelsel bestaat, maar daar zitten nogal wat haken en
ogen aan, zoals hij zelf ook weet.De heer Van Oven vroeg voorts of de minister van Justitie de bevoegdheid
heeft om de procureur-generaal bij de Hoge Raad een aanwijzing te geven om
cassatie in het belang der wet in te stellen. Het is bekend dat de minister
van Justitie de leden van het OM, dus ook de procureurs-generaal van het college
van procureurs-generaal, een aanwijzing kan geven, ook op grond van de nieuwe
Wet reorganisatie openbaar ministerie. Maar het is de vraag of dit kan bij
de procureur-generaal bij de Hoge Raad. Dit is een zeer interessante discussie,
zoals uit het betoog van de heer Van Oven al bleek, maar misschien is het
antwoord toch niet zo moeilijk. De Afdeling bestuursrechtspraak – daar
houd ik mij maar even aan vast – is duidelijk: de minister heeft die
bevoegdheid niet. Daarmee zou ik kunnen volstaan, maar wij moeten meer in
beschouwing nemen. Ten eerste staat er in de Grondwet dat de procureur-generaal
bij de Hoge Raad als enig lid van het OM voor het leven is benoemd. Ten tweede
hebben verschillende procureurs-generaal, namelijk Berger en Remmelink, betoogd
dat de minister deze bevoegdheid niet heeft. Dat deden zij publiekelijk, in
het juridisch studentenblad Ars Aequi. De voormalige procureur-generaal Remmelink
voegde hieraan toe: "Als de minister mij zo'n aanwijzing geeft en ik volg
die niet op, dan bestaat er geen sanctie, want ik ben voor het leven benoemd."
Duidelijke taal, zou ik zeggen. In zo'n geval hebben wij een soort constitutionele
crisis, en daar zit eigenlijk niemand op te wachten. Ik ben dan ook voornemens
om in de geest van de heer Van Oven contact op te nemen met de procureur-generaal
en te bekijken of er mogelijkheden zijn op grond waarvan hij meer cassaties
in het belang der wet zou kunnen instellen.De heer Rabbae (GroenLinks):Dit is tegenstrijdig. De minister kiest enerzijds voor een zuivere lijn.
Hij heeft die bevoegdheid niet. Anderzijds wil hij voor een grijs gebied kiezen.
Ik denk hierbij aan zakenlunches tussen de minister van Financiën en
de voorzitter van De Nederlandsche Bank. Wij zijn hier echter niet mee gebaat.
De zaak moet goed worden geregeld, maar het is "ja" of "neen" en niet iets
daartussen.Minister Korthals:Dat weet ik niet. Het is constitutioneel zuiver als vastgesteld wordt
dat de minister geen aanwijzingsbevoegdheid ten aanzien van de procureur-generaal
bij de Hoge Raad heeft. Een andere mening hierover zal vooraf moeten worden
gegaan door een principiële beschouwing. Wij kunnen vaststellen dat er
te weinig gebruik gemaakt wordt van cassatie in het belang der wet. Wat is
er tegen dat de minister daarover overleg pleegt met de procureur-generaal?
Hij kan op het kleine aantal gevallen wijzen. Ik ben dan snel uitgesproken.
Ik zal dit de Kamer mededelen en dan moet de Kamer maar met voorbeelden komen
dat er wel sprake is van vele gevallen. Misschien zegt de procureur-generaal
dat hij om verschillende opportuniteitsredenen indertijd hiertoe niet is overgegaan.
Hij kan ook de Hoge Raad erop wijzen dat hij helemaal vol zit met strafzaken
waarover hij zijn oordeel moest geven. De laatste mogelijkheid is –
en dat staat hem vrij, maar ik meen dat dit zo in Nederland niet werkt –
dat hij vraagt waar de minister zich mee bemoeit. Maar, nogmaals, zo zijn
de omgangsvormen niet in Nederland en ik verwacht dit dan ook niet.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat is duidelijk, daar neem ik genoegen mee. Ik wil even terug naar de
aanwijzingsbevoegdheid. Wij hebben het met elkaar geregeld dat de minister
van Justitie aanwijzingsbevoegdheid heeft als het gaat om het vervolgen, maar
niet als het gaat om het niet-vervolgen.Minister Korthals:Voor alle duidelijkheid: ik meen dat u nu geen duidelijk onderscheid maakt
tussen de procureur-generaal bij de Hoge Raad en de procureurs-generaal die
lid zijn van het college van procureurs-generaal.De heer Rabbae (GroenLinks):U hebt gelijk, maar ik ben bezig met de opbouw van mijn verhaal en u interrumpeert
mij. Maar dat doen wij, dat is dus geen probleem.De voorzitter:U draait nu wel de zaken om. U interrumpeert de minister en dat gebeurt
niet met een verhaal, maar met een korte vraag. Ik wil graag dat u het daarbij
houdt.De heer Rabbae (GroenLinks):De vraag luidt: acht u het mogelijk dat, hoewel dit veel
meer tijd en discussie vergt, op een gegeven moment dezelfde constructie tussen
de minister en de rest van het college van procureurs-generaal ook tussen
de minister en de procureur-generaal bij de Hoge Raad getransponeerd kan worden?
Het gaat hierbij met name om het vervolgen en niet om het niet-vervolgen.
Op dat punt bestaat er volgens mij minder gevoeligheid dan daar waar de procureur-generaal
de leden van het kabinet kan vervolgen.Minister Korthals:Het gaat hier niet om vervolgen. Dat doet de procureur-generaal bij de
Hoge Raad niet. Het gaat hier om het instellen van cassatie in het belang
der wet. Is er een mogelijkheid dat ik die procureur-generaal ook een aanwijzing
geef? Ik heb u verteld dat dit constitutioneel niet erg voor de hand ligt,
omdat de procureur-generaal voor het leven benoemd is. Stel, dat de minister
van Justitie een aanwijzing geeft en dat daaraan geen gevolg wordt gegeven,
wat gebeurt er dan? Dan hebben wij een constitutioneel punt. Daarom geef ik
er de voorkeur aan in overleg te treden met de procureur-generaal.De heer Dittrich (D66):Stel, dat de procureur-generaal vanuit zijn eigen taakopvatting dat niet
doet, terwijl de minister vindt dat bij sommige zaken wel die cassatie in
het belang der wet moet worden ingesteld, dan is er een probleem. Gesprekken
zullen dan niet helpen, want er is een principieel verschil van inzicht.Minister Korthals:Dat heb ik ook, dacht ik, in uw richting toegezegd. Wanneer nu bij het
gesprek met de procureur-generaal blijkt dat hier van een totaal andere visie
sprake is, maar dat het niet gaat om praktische problemen en dergelijke, dan
komen we in een andere situatie. Dan zullen we moeten kijken – dat kan
ik nu niet direct zeggen – of een aanwijzingsbevoegdheid van de minister
van Justitie wel of niet gewenst is. Ik heb alleen gezegd, in dit stadium,
dat er nogal wat bezwaren zitten aan die aanwijzingsbevoegdheid van de minister
van Justitie. Hoe je het dan oplost, weet ik nog niet, maar daar zouden we
dan over kunnen praten.Voorzitter! Zowel de heer Van Oven als de heer Dittrich heeft gevraagd
naar het beleid van de regering ten aanzien van de inzet van het instrument
cassatie in het belang der wet. Welnu, ik denk dat ik daar voor een belangrijk
deel al op ingegaan ben en dat ik daar niet verder op hoef door te gaan.Voorzitter! Dan wat betreft de nevenzittingsplaatsen bij het gerechtshof
te Leeuwarden, waarnaar de heer Dittrich vroeg. Ik ben dankbaar voor de opvatting
dat het, gelet op de omvang van de zaken die bij het gerechtshof Leeuwarden
komen, niet wenselijk is om het hof nevenzittingsplaatsen te laten hebben.
Dat is dan ook niet mogelijk en dat houden we zo. Ik voel niet voor nevenzittingsplaatsen,
om de doodeenvoudige reden dat dan het argument dat ik aanvankelijk heb aangegeven,
de nabijheid van het Centraal justitieel incassobureau, niet meer opgaat.
In beginsel streven we ernaar al die zaken bij het gerechtshof te Leeuwarden
af te handelen.Voorzitter! Dan vragen de heren Van Oven en Dittrich naar de FTE's bij
de Hoge Raad. Ja, het is waar dat er straks, door het wetsvoorstel hoger beroep
Mulderzaken en het andere wetsvoorstel, logisch gesproken ruimte moet komen
bij de Hoge Raad. Die behoeft de Hoge Raad toch niet in te leveren, zo vroegen
de heren Van Oven en Dittrich bezorgd. Nee, dat zijn wij niet van plan, want
men zit er juist tegen de grenzen van de eigen mogelijkheden aan te werken,
met een achterstand.In dit verband vroeg de heer Rabbae waar nu de grens ligt, want hij voelde
ook wel de spanning met de eenheid van recht. Hier is, zo zei hij, in feite
sprake van een capaciteitsprobleem. Nu, dat kan ik als minister van Justitie
niet helemaal overzien. Dat hangt ook van de opvattingen van de president
en van de Hoge Raad zelf af. Zelf hebben zij laatstelijk gevraagd om een kleine
uitbreiding, juist met het oog daarop dat zij bang zijn dat die eenheid verloren
zou gaan. Zij wilden dus niet verdergaan: zij hadden méér kunnen
vragen, maar dat wilden zij niet. Ik denk derhalve dat die grens op het ogenblik
vrijwel bereikt is.Voorzitter! Dan kom ik bij het amendement van de heer Van Oven. Het door
de heer Van Oven ingediende amendement, waarmee de heren Rabbae en Dittrich
het eens lijken te zijn, strekt ertoe dat het gerechtshof een verzoek om een
zitting altijd moet honoreren. Dat geeft mij echter bedenkingen. Laat ik mij
nu eens voorstellen dat ik het met de indieners eens ben, namelijk dat een
verzoek om een zitting in principe gehonoreerd moet worden. Ik vrees echter
dat het amendement dan een averechts effect kan hebben. De gerechten gaan
immers gebukt onder een grote werklast van zaken. Ik zie daarom niet goed
in waarom het gerechtshof niet een verzoek zou mogen afwijzen, als voor de
afdoening naar het oordeel van de betrokken rechter geen zitting is vereist.
Dat zou voor het gerechtshof wat ruimte geven; het moet toch uit de lengte
of de breedte komen. Bovendien hebben wij het hier over zeer eenvoudige zaken,
namelijk de Mulderzaken, waarbij het om relatief kleine belangen gaat. Als
voor de afdoening van de zaak een zitting echt niet nodig is, vind ik het
verdedigbaar dat het hof de tijd die het kost om een zitting te beleggen,
beter kan besteden aan de afdoening van andere zaken. Let wel, ik heb het
dan alleen over zaken waarvoor een zitting niet is vereist. Ik denk bijvoorbeeld
aan beroepen die kennelijk ongegrond zijn. Ik vind ook dat de afweging of
een verzoek gehonoreerd moet worden in het volste vertrouwen aan het gerechtshof
kan worden overgelaten.Voorzitter! Hiermee heb ik in belangrijke mate de wijziging van de wet-Mulder
besproken. Ik ga over tot de behandeling van het andere wetsvoorstel. De strafkamer
van de Hoge Raad heeft het druk, zoals ook al bij de behandeling van het vorige
wetsvoorstel is gebleken, en krijgt het steeds drukker. Wil men de toegang
tot ons hoogste rechtscollege blijven waarborgen en wil men tevens de hoge
kwaliteit handhaven die wij van het hoogste rechtscollege in strafzaken verwachten,
dan moet berechting binnen redelijke termijn plaatsvinden. En dan moet er
iets gebeuren. Met het oog hierop hebben wij dan ook beide wetsvoorstellen
ingediend.Voor de gewone strafzaken wordt voorgesteld dat in elke zaak door een
advocaat een schriftuur moet worden ingediend. Thans kan de verdachte door
het enkele aantekenen van het rechtsmiddel van cassatie bewerkstelligen dat
de Hoge Raad zich over de zaak buigt. Dit komt heel veel voor. Dat betekent
een enorme werklast voor de Hoge Raad. Door het schriftuurvereiste
wordt de verdachte gedwongen zijn bezwaren tegen de uitspraak te verwoorden.
Het indienen van de schriftuur past bovendien goed bij de procedure die in
hoofdzaak schriftelijk wordt gevoerd en waarbij geen feiten aan de orde kunnen
komen. Gelet op de ingewikkeldheid van de juridische toetsing in cassatie
is gekozen voor verplichte rechtsbijstand van een advocaat. Bovendien vergt
het inschakelen van de advocaat van de verdachte het nodige initiatief. Hij
zal een advocaat moeten zoeken en aan hem zijn zaak moeten voorleggen. Daarnaast
wordt voor de gewone strafzaken voorgesteld om zaken waarin geen hogere geldboete
is opgelegd dan ƒ 100 uit te sluiten van het rechtsmiddel van cassatie
in hoger beroep. Hierbij heeft een rol gespeeld dat de voor de rechtspraak
beschikbare middelen niet onbeperkt zijn.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Ik heb een vraag over de verplichtstelling van de procesvertegenwoordiging,
de advocaat dus. Is de minister het met mij eens dat de mogelijkheid van cassatie
ambtshalve op basis van de schriftuur van betrokkene juist een pre is, een
positieve kwestie? Als het beroep in behandeling wordt genomen, kunnen desgewenst
aanvullende vragen worden toegevoegd aan de vragen van betrokkene. Er is als
het ware voorzien in een soort begeleiding van de schriftuur van betrokkene
via juist de ambtshalve cassatie. In die zin heeft betrokkene eigenlijk geen
advocaat nodig.Minister Korthals:Het is mij niet helemaal duidelijk wat u bedoelt.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik ga ervan uit dat u een advocaat verplicht wilt stellen, zodat de Hoge
Raad de zaak hapklaar op zijn bord krijgt. Dat begrijp ik. Er worden financiële
belemmeringen et cetera opgelegd aan betrokkene. Als er sprake is van een
cassatie ambtshalve waarbij via de Hoge Raad aanvullende vragen kunnen worden
gesteld en beantwoord, bestaat er eigenlijk impliciet een begeleiding van
de schriftuur van betrokkene. Het zou jammer zijn als betrokkene met extra
kosten wordt geconfronteerd als met deze constructie zijn schriftuur toch
wel aan bod komt.Minister Korthals:Maar dan verliest u het doel van het wetsvoorstel uit het oog, namelijk
om de werklast bij de Hoge Raad te beperken. Als een schriftuur door een verdachte
zelf wordt ingediend, zal de Hoge Raad natuurlijk ambtshalve toetsen. Maar
dat betekent een enorm werk en gepuzzel voor de Hoge Raad zelve. Vraag is
of wij in zaken met zo'n betrekkelijk gering belang dat de Hoge Raad wel moeten
aandoen. Men vat het hoog op en men heeft al geprocedeerd voor de feitelijke
rechter, maar men vindt het niettemin toch nog nodig om cassatie in te stellen.
Dat hoort dan ordelijk en behoorlijk te gebeuren door middel van een heldere
schriftuur van een advocaat die weet welke rechtsvragen er in cassatie aan
de orde kunnen komen.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat is duidelijk, maar ik heb op dit punt nog een vraag. Ik ga ervan uit
dat de betrokkene hulp zoekt als hij zijn eigen schriftuur niet kan opstellen.
Een kapitaalkrachtige burger zal naar een advocaat kunnen gaan, maar een ander
zal misschien iemand anders zoeken om zijn schriftuur op te opstellen. Met
andere woorden, heeft men hier niet te maken met de toegankelijkheid van de
Hoge Raad voor de burger?Minister Korthals:U komt iedere keer te spreken over de toegankelijkheid van de burger tot
het recht. Ik meen dat de heer Dittrich al heel duidelijk heeft aangegeven
dat door iedereen die een advocaat wil hebben, ook in civiele zaken, een afweging
gemaakt moet worden. Bij die afweging speelt het inkomen een rol. Naarmate
het inkomen lager is, is de eigen bijdrage voor rechtsbijstand beperkter.
Dat geldt natuurlijk ook voor de rechtsgang bij de Hoge Raad. Wanneer je je
tot een advocaat wendt om een schriftuur in te dienen, moet je daarvoor een
toevoeging krijgen. Vervolgens is de hoogte van het inkomen bepalend voor
de hoogte van de bijdrage voor de hulp van de advocaat. Ik vind het niet zo
gek dat ons systeem een moment van afweging kent en dat de vraag geldt: wanneer
gaan we naar de rechter? Ik vind dat iedereen die vraag moet stellen en dat
we niet lukraak te werk mogen gaan. Nu gaat het om de feitelijke situatie
dat mensen in twee instanties een zaak al aan de rechter hebben voorgelegd.
Ik zie daarom geen enkel bezwaar tegen het voorgestelde. Als je daarmee de
druk op de leden van de Hoge Raad kunt verminderen, is dat een goede zaak.
Ik kom overigens nog te spreken over het amendement van de heer Rabbae, maar
eerst wil ik een gecombineerde reactie geven op de amendementen van de heren
Rabbae en Weekers, de amendementen op de stukken nrs. 9 en 7.De gedachten die ten grondslag liggen aan de amendementen van de heren
Rabbae en Weekers vind ik sympathiek. Ook in bagatelzaken, waarbij het financieel
belang gering is, moet de burger de mogelijkheid hebben om principiële
rechtsvragen aan de Hoge Raad voor te leggen. De heer Weekers wil de ƒ 500-grens
laten vervallen en het voorstel van de heer Rabbae leidt, overigens met alle
respect voor de heer Rabbae, tot ingewikkelde uitzonderingen op een uitzondering.
Overigens wil ik geenszins het belang van bijvoorbeeld gemeentelijke verordeningen
en hun gevolgen voor bijvoorbeeld de vrijheid van meningsuiting bagatelliseren.Is de zorg van de heren Rabbae en Weekers, dat door de voorgestelde appèlgrenzen
de rechtseenheid in gevaar komt, nu wel terecht? De praktijk valt mee. De
appèlgrenzen zijn namelijk niet absoluut. Zo hebben wij bewust in gevallen
van ontslag van rechtsvervolging of niet-ontvankelijkheid van het openbaar
ministerie de mogelijkheid van hoger beroep en beroep in cassatie opengelaten.
Dat soort uitspraken hebben immers vaak een principiële achtergrond.
Ook wanneer de rechter een bijkomende straf – de heer Dittrich heeft
daar nadrukkelijk op gewezen – heeft opgelegd, bijvoorbeeld de verbeurdverklaring
van plakspullen – dat gebeurt vaak; om dit punt gaat de geachte afgevaardigde
het vooral – blijft hoger beroep mogelijk. Mijn stelling is, dat de
bedoelde principiële rechtsvragen vroeg of laat er altijd wel zullen
doorglippen en de Hoge Raad zullen bereiken. Bovendien is de mogelijkheid
van cassatie in het belang der wet altijd aanwezig. Maar – en ik denk
aan de vraag van de heer Van Oven – dan moeten wij ervan verzekerd zijn
dat daarvan gebruik wordt gemaakt. Daarom zal ik daarover overleg voeren met
de PG.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Ik begrijp de redenering van de minister. Juist van een minister
van Justitie verwacht ik evenwel dat hij continu werkt aan het verfijnen en
versterken van ons rechts- en wetgevingssysteem. Ik verwacht van hem dat hij
aandacht heeft voor de rechtseenheid en de toetsing door een hogere rechter
van de regelingen op een lager niveau. Wij kunnen twisten over de hoogte van
het aantal voorbeelden en ons afvragen of dat er 5 of 100 zijn. Toetsing van
lagere wetgeving aan de Grondwet heeft echter in vele gevallen tot correctie
van dit soort wetgeving geleid. In die zin hebben de burger en de samenleving
hier baat bij. Het gaat om een klein aantal gevallen per jaar. Volgens de
heer Leijten, gewezen advocaat-generaal bij de Hoge Raad, zijn het 5 tot 10
gevallen per jaar. Als de winst daarvan hoger is dan het kengetal 15, dan
denk ik dat het een goede investering is voor de ontwikkeling van het recht.Minister Korthals:Als je die mogelijkheid openstelt, dan pak je echter alle gevallen mee
van mensen die veroordeeld zijn op basis van een gemeentelijke verordening
of beschikking. De heer Van Oven heeft in dit verband al gevraagd wat daar
nu allemaal onder valt. Men moet niet vergeten dat verordeningen die door
de gemeenten worden vastgesteld, meestal goedkeuring behoeven van de regering.
Bovendien kunnen zij getoetst worden door iedere rechter. Een lagere regeling
behoort immers getoetst te worden aan een hogere regeling. Daarvoor is het
op zichzelf niet nodig dat die zaken bij de Hoge Raad voorkomen. In die enkele
gevallen die zo sprekend zijn – de heer Rabbae zegt zelf dat het er
5 tot 10 per jaar zullen zijn – kunnen wij volgens mij beter cassatie
in het belang der wet instellen.De heer Rabbae (GroenLinks):U zegt dat elke rechter dit kan toetsen. Ik heb u zo-even echter horen
pleiten voor bewaking van de rechtseenheid. Die rechtseenheid wordt volgens
mij beter bewaakt in een constructie met één hoge rechter dan
in een constructie met bijvoorbeeld 19 rechters.Minister Korthals:Dat is op zichzelf waar, maar dan kom je, zoals gezegd, op cassatie in
het belang der wet.Voorzitter! Tegen de heer Weekers zeg ik dat ik, overigens in het voetspoor
van de commissie-Haak, niet alleen vanwege de werkbesparende effecten voor
de Hoge Raad hecht aan de appèlgrenzen. Het voorgestelde stelsel is
een evenwichtig stelsel waarbij aan verschillende categorieën zaken,
al naar gelang hun zwaarte, de rechtsmiddelen hoger beroep en beroep in cassatie
worden toebedeeld. Het is een getrapt stelsel geworden met in de allerlichtste
zaken tot en met ƒ 100 één feitelijke instantie, in een
iets zwaardere categorie tot en met ƒ 500 ook hoger beroep en in de
rest van gevallen hoger beroep en beroep in cassatie. Het gaat om evenredigheid
in ons stelsel van rechtsmiddelen. Door aan de appèlgrenzen te morrelen,
komt die evenredigheid in gevaar. Mocht de Kamer toch hechten aan cassatie
bij lagere regelgeving, dan geef ik de voorkeur aan het amendement-Rabbae
boven dat van de heer Weekers. Ik blijf het echter onnodig en niet mooi vinden.Tot slot kom ik op het amendement van de heer Rabbae op stuk nr. 10 inzake
de afschaffing van de bijstand door een advocaat. De heer Rabbae stelt voor
om de verplichte inschakeling van een advocaat uit het wetsvoorstel te schrappen.
Het inschakelen van een advocaat in de cassatieprocedure levert een aantal
voordelen op. Ik zet die even op een rijtje. De cassatieprocedure heeft ten
opzichte van de procedures in feitelijke aanleg een specifiek juridisch karakter.
De feiten kunnen niet meer aan de orde komen. De cassatiegronden zijn beperkt.
Er kan immers alleen worden beoordeeld of de lagere rechter het recht heeft
geschonden of essentiële vormen heeft verzuimd. Dit staat in artikel
99 van de Wet op de rechterlijke organisatie. Gelet op dit beperkte juridische
toetsingskader, vereist het formuleren van cassatiemiddelen een specifieke
kennis en vaardigheid die de verdachte niet zal bezitten. In het rapport van
de commissie – ik verwijs hier heel nadrukkelijk naar – is aangetekend
dat de ervaringen die de Hoge Raad heeft opgedaan met cassatieschrifturen
die door de verdachte zelf zijn ingediend, alsmede met de verplichte motivering
van de klachten in cassatie bij wet-Mulderzaken, uit een oogpunt van kwaliteit
van rechtsbedeling – het is voor de normale burger toch erg moeilijk
om de cassatieprocedure te doorgronden – en werkbesparing niet tot optimisme
leiden. En dan wordt het natuurlijk nog vriendelijk gezegd. De aangevoerde
klachten zijn doorgaans van feitelijke aard waardoor de Hoge Raad ze niet
kan beoordelen. Het systeem van de verplichte schriftuur bestaat overigens
al tot volle tevredenheid in Antilliaanse en economische zaken.Het inschakelen van de advocaat heeft ook voordelen. In de eerste plaats
zal van de verdachte al enig initiatief moeten worden verlangd om de stap
naar een advocaat te maken. De inschakeling van de advocaat kan leiden tot
een zekere selectie in de zaken. De echt kansloze zaken, met puur feitelijke
klachten bijvoorbeeld, kunnen worden uitgezeefd.De heer Van Oven (PvdA):Ik kan de redenering van de minister heel goed volgen, ook wat de Antilliaanse
zaken betreft. Toch zit er een gevaar in de redenering. Stel dat de advocaat
die verplicht bijstand verleent, de cassatie ingesteld heeft, maar vervolgens
geen schriftuur indient. Dan wordt de justitiabele daarvan toch het slachtoffer?
Met name in de Antilliaanse praktijk komt dit wel voor. Heeft de minister
daar een oplossing voor of beschouwt hij dat als een beroepsfout van de kant
van de ingeschakelde advocaat?Minister Korthals:Dat is op het ogenblik, ook in civiele zaken, een van de grote problemen.
Ik vind dat een advocaat altijd dominus litis moet zijn. Als hij vindt dat
een schriftuur niet moet worden ingediend, zal hij dat met redenen moeten
omkleden, zeker als de cliënt het wel wil. Hij heeft het recht om dat
te weigeren. Is betrokkene het daar niet mee eens, dan kan deze zich wenden
tot de deken van advocaten en bijvoorbeeld vragen om een andere advocaat.
Het zou een kostbare en tijdrovende situatie worden wanneer je het systeem
invoert waarbij de verdachte wenst dat er een schriftuur wordt ingediend,
zonder dat de advocaat zelf daar zijn oordeel tegenover mag stellen. Ik denk
dat de advocaat in dezen een eigen verantwoordelijkheid heeft.De heer Van Oven (PvdA):Dat denk ik ook. Ik denk echter dat een advocaat die accepteert
in een cassatieprocedure op te treden, de verplichting heeft om een schriftuur
in te dienen.Minister Korthals:Ja, dat lijkt mij vanzelfsprekend. De cliënt komt bij hem en dan
zal hij een advies geven. Op basis van dat advies zal hij zeggen: ik wil wel
of niet voor u optreden. Als hij toezegt de cliënt te vertegenwoordigen,
is hij uiteraard verplicht om ook een schriftuur in te dienen.De heer Van Oven (PvdA):Dus zo is de kans dat de cliënt uiteindelijk van een koude kermis
thuiskomt wel minimaal.Minister Korthals:Ja, bijzonder minimaal. Het zou onaanvaardbaar zijn als advocaten weigeren
omdat zij vinden dat het allemaal te veel tijd gaat kosten en te ingewikkeld
is.Voorzitter! Dan kom ik weer op het amendement van de heer Rabbae. Voor
de Hoge Raad heeft de verplichte inschakeling van een advocaat tot gevolg
dat de Hoge Raad zich kan concentreren op de vragen die een beoordeling in
cassatie verdienen. Dit komt de doelmatigheid en de kwaliteit van de rechtsbedeling
in cassatie ten goede. Voor de verdachte heeft het inschakelen van een advocaat
tot voordeel dat hij verzekerd is van deskundige rechtsbijstand. De raadsman
zal een deskundig advies kunnen geven over de vraag of cassatie zinvol is,
gelet op de bezwaren van de verdachte tegen de uitspraak van de lagere rechter.
Hij zal de juiste middelen kunnen verwoorden en indienen. Uiteraard moet wel
verzekerd zijn dat ook minder draagkrachtige verdachten in cassatie over een
advocaat kunnen beschikken. Daartoe zal het besluit rechtsbijstand en toevoegingscriteria
ook worden gewijzigd. Ik kan mij dan ook niet vinden in het voorstel om de
inbreng van de advocaat weer teniet te doen en ontraad dan ook aanvaarding
van het amendement van de heer Rabbae.De heer Dittrich (D66):Ik krijg graag van de minister een reactie op de vraag van de heer Weekers
of hij nog met de Orde van advocaten gaat bespreken of een gespecialiseerde
advocatuur in cassatiezaken opgezet kan worden. Ik had mij daar voorzichtig
tegen verklaard.Minister Korthals:Ik ben niet een type dat zich wil bemoeien met de wijze waarop de advocatuur
haar zaken wil inrichten. Met andere woorden: ik denk dat het in de praktijk
niet zo moeilijk zal zijn als de heer Weekers doet vermoeden. Als een advocaat
een strafzaak heeft en hij meent dat er reden is voor cassatie – hij
heeft al twee keer een vonnis gekregen van een feitelijke rechter dat onredelijk
is, dat slecht is voor zijn cliënt en bovendien enkele rechtsvragen openlaat –
zal hij bijna altijd hulp vragen van een advocaat die deskundig is op het
gebied van het instellen van cassatie. Die lijn zou ik willen bewandelen.
Sommige advocaten willen dat allemaal zelf doen. Sommige kunnen het, maar
ik meen dat dit niet verstandig is.De heer Weekers (VVD):Hoe ziet de minister dit als alternatief in relatie tot mijn amendement?
Hij zegt dat dit het complement is van het amendement: aan de ene kant stel
je geen grens meer bij ƒ 500, maar aan de andere kant maak je het wat
moeilijker door ervoor te zorgen dat iemand zich in eerste instantie tot een
verder gespecialiseerd advocaat moet wenden.Minister Korthals:Het probleem is dat ik in feite al het aannemen van het amendement heb
ontraden. Aan die andere vraag kom ik dus niet toe.De vergadering wordt van 15.58 uur tot 16.05 uur geschorst.De heer Weekers (VVD):Voorzitter! Ik wil de minister allereerst danken voor zijn uitvoerige
beantwoording van de punten die wij naar voren hebben gebracht. Wij vinden
het prima dat de minister contact zal opnemen met de procureur-generaal om
te kijken of er meer cassatie in het belang der wet kan plaatsvinden. Maar
het zou, wat ons betreft, ook nog wat sterker mogen. Als de cassatiemogelijkheid
in lichtere gevallen wordt afgeschaft – waar wij het op zichzelf niet
mee eens zijn – kan dat in elk geval wel een doekje voor het bloeden
betekenen. Wij constateren dat cassatie in het belang der wet door de procureur-generaal
op dit moment inderdaad bijna niet voorkomt. Dat kan op dit moment ook geen
alternatief zijn om de door ons geschetste knelpunten op te lossen. Wanneer
daar meer werk van gemaakt zou kunnen worden, is dat mogelijk een alternatief,
maar ik ben daar niet zeker van.Voorzitter! Ik leg de link naar het amendement dat wij op tafel hebben
gelegd. Ook de VVD-fractie ziet het probleem dat de Hoge Raad tegen de grenzen
van zijn capaciteit oploopt en dat er achterstanden zijn. Wij vinden ook dat
daar wat aan gedaan moet worden en wij beseffen dat de oplossing, met name
bij het college dat moet zorgen voor de rechtseenheid, op een gegeven moment
niet meer kan liggen in het nog extra aantrekken van rechters. Wij vragen
ons echter af of wij met wetsvoorstel 26027 niet wat ver doorschieten. Voor
ons is althans nog niet duidelijk of wij zover moeten gaan. De minister heeft
hedenmiddag immers aangegeven dat er straks toch een behoorlijk forse capaciteit
vrijkomt, met name vanwege het feit dat de Mulderzaken niet meer bij de Hoge
Raad terechtkomen. Hij verwacht echter ook de nodige oplossingen van de verplichte
schriftuur. Het is voor ons dan de vraag of je nog een stuk verder moet gaan.
Wij staan dan voor het dilemma, zoals ik dat in eerste termijn heb geschetst.De heer Dittrich (D66):Waar leiden deze ernstige bedenkingen tegen het wetsvoorstel toe? Als
het amendement van de VVD wordt afgewezen, stemt de VVD-fractie dan tegen
het wetsvoorstel?De heer Weekers (VVD):Dat zou met het oog op mijn andere opmerkingen niet consequent zijn. Ik
heb gezegd dat er wat moet gebeuren om de druk op de Hoge Raad te verminderen.
Ik heb gezegd dat wij kunnen instemmen met een groot deel van het wetsvoorstel.
Er zit alleen een klein principieel punt aan vast dat ons wat ver gaat, dat
naar onze smaak niet nodig is en waarvoor naar de mening van de VVD alternatieve
oplossingen denkbaar zouden zijn. Ik heb al een alternatieve oplossing aangegeven.
Maar goed, ik heb begrepen dat de meerderheid van de Kamer niets ziet in de
alternatieve oplossing die wij hebben aangedragen en dat de minister van Justitie
daar evenmin van geporteerd is. De vraag is dus of ik moet
blijven vasthouden aan dat alternatief. Ik denk het niet. Immers, zou je naar
dat systeem toe willen, dan zal dat toch in de Kamer besproken moeten worden.
Het heeft geen zin om iets te roepen wat hier te weinig draagvlak heeft.Wij zitten hier dus mee. Vooralsnog wil ik het amendement niet van tafel
halen, want het is voor ons toch een principiële zaak. Wel willen wij
een en ander nog eens goed overdenken. Daarbij speelt een rol dat de argumentatie
van de minister niet geheel overtuigt. Hij zegt dat het voorgestelde stelsel
evenwichtig en getrapt is, maar dat het getrapt is, heeft uitsluitend met
een financieel punt te maken, namelijk de hoogte van de opgelegde boete. Verder
zegt de minister – ook collega Dittrich zei dat – dat er bij een
bijkomende straf, bijvoorbeeld verbeurdverklaring, toch cassatie bij de Hoge
Raad mogelijk is. In veel gevallen is er echter geen sprake van een bijkomende
straf. In het opticienarrest dat ik in eerste termijn noemde, was er geen
bijkomende straf en ook in het andere arrest waar ik vanmorgen op duidde,
zat er geen bijkomende straf bij. Die gevallen zouden dus nu uitgesloten worden
van beroep in cassatie en wij zouden dat jammer vinden.Mocht blijken dat de overige maatregelen, waar wij mee kunnen instemmen,
op termijn onvoldoende soelaas bieden, dan zou alsnog de in het wetsvoorstel
neergelegde stap overwogen kunnen worden. Als echter die overige maatregelen
al wel voldoende soelaas bieden, zou het jammer zijn als dit schepje er nog
bovenop zou zijn gedaan.De heer Rabbae (GroenLinks):Collega Weekers komt tot de conclusie dat hij waarschijnlijk niet over
de hele linie gelijk krijgt, ook niet van de minister. Is hij dan bereid om
op het onderdeel dat mijn amendement dekt, dus de wetgeving van lagere overheden
(provincies, gemeenten en waterschappen), mijn amendement te steunen?De heer Weekers (VVD):Ik wil mij daar nader op beraden. Als je niet de beste oplossing kunt
bereiken die je zelf in gedachten hebt, zul je moeten zien of de second-bestoplossing
mogelijk is. Wel merk ik op dat de heer Rabbae met zijn amendement op een
onderdeel een stukje verdergaat dan het amendement van de VVD-fractie, namelijk
bij de allersimpelste zaken die alleen maar aan het kantongerecht kunnen worden
voorgelegd en waar dus niet eens hoger beroep kan plaatsvinden. Het gaat daarbij
om de zaken tot ƒ 100. Ik zie de heer Rabbae nu bedenkelijk kijken,
in de trant van "kan daar dan niet iets principieels spelen?", maar hier gaat
het toch om zaken van andere orde, zoals stroperij, die met name in de wetgeving
zijn genoemd. Vooralsnog blijf ik dus bij het amendement dat ik namens de
fractie heb ingediend, maar ik zal mij er met mijn fractie nader over beraden.Voorzitter: Van NieuwenhovenDe heer Van Oven (PvdA):Voorzitter! In de eerste plaats hartelijk dank voor de beantwoording door
de minister.Wat het zevende protocol betreft heb ik begrip voor het standpunt van
de minister. Ik raad hem toch aan om daar niet te lang mee te wachten. Je
kunt de uitvoering van de contourennota beschouwen als iets van vele jaren,
maar je kunt ook zeggen dat er op een bepaald moment een punt is bereikt waarop
wij toch veilig tot behandeling van de goedkeuringswet zouden kunnen overgaan.Ten aanzien van het verlofstelsel herhaalt de minister, in lijn met eerdere
uitspraken van de staatssecretaris, dat men nog niet aan de derde fase wil
beginnen en voorrang wordt gegeven aan uitvoering van de contourennota. Mijn
fractie betreurt het dat daarmee kennelijk ook het denken over de derde fase
stilstaat. Het is nu echter niet het moment om daarop terug te komen. De contourennota
biedt daar wellicht een goede aanleiding voor. Voor het moment neem ik er
genoegen mee dat met die derde fase ook het verlofstelsel niet direct aan
de orde is.Ook al is dit een praktisch wetsvoorstel, ik blijf het bezwaarlijk vinden
dat wij niet eens wat fundamenteler over de positie en de mogelijkheden van
de Hoge Raad kunnen nadenken en dat wij de verschillende rechtssystemen niet
eens vergelijken. Als ik het goed heb, zijn Nederland en Italië de enige
landen waar men een ongebreidelde toegang heeft tot cassatie in strafzaken.
Dat zou betekenen dat in allerlei andere EU-lidstaten belemmeringen bestaan.
Het zou interessant zijn om eens op een rijtje te zetten wat in die landen
de verschillende toegangsfilters tot het hoogste rechtscollege zijn en of
daar wenselijkheden voor de toekomst uit zijn te distilleren. Ik wil de minister
die gedachte eens meegeven.Mijn volgende opmerking betreft de Mulderzaken. De minister heeft mijn amendement ontraden. Dit amendement gaat over de kwestie wie
het laatste woord heeft bij de vraag of men aanwezig mag zijn bij de zitting
van het gerechtshof in Leeuwarden. Eerlijk gezegd, vind ik de opstelling van
de minister hier wat minimalistisch. De Hoge Raad behandelt nu zo'n 1100 Mulderzaken
per jaar. Als ik het goed zie, wordt 70% daarvan überhaupt aan hoger
beroep onttrokken door de ƒ 150-grens. Er blijven dan nog zo'n 400
zaken over. In een groot aantal van die zaken zal de justitiabele van een
dergelijke zaak niet persoonlijk aanwezig willen zijn en zich door een advocaat
laten vertegenwoordigen. Het gaat natuurlijk om de kleine groep die dat wel
wil. Ik vind dat wij consequent moeten zijn en dat wij ons bij de Hoge Raad
moeten beperken tot de rechtstoetsing. Dat is bijna wetenschap. Je hebt daarbij
een schriftuur nodig en je bent verplicht je te laten bijstaan door een advocaat.
Ik schaar mij wat dit betreft achter het wetsvoorstel; ik ben dus tegen het
amendement van GroenLinks op dat punt. De andere kant is dat men de normale
consequenties moet durven trekken: als de feitelijke behandeling wordt uitgebreid
en aangekleed, zoals in de Mulderzaken, moet iemand die dat per se wil, aanwezig
kunnen zijn. Mocht dit uitgesloten blijven, dan is dat een unicum bij de behandeling
van strafzaken en, wat mijn fractie, betreft geen gewenst unicum. De Partij
van de Arbeid zal het amendement dus handhaven.Wat het tweede wetsvoorstel (26027), de bagatelzaken, betreft heb ik mij
al uitgelaten over het amendement van collega Weekers, dat ik overigens wel
sympathiek vind. Lastiger vind ik het amendement van de heer Rabbae over de
lagere voorschriften. De minister is daar niet vóór en zegt
dat men al snel met dat soort zaken bij de Hoge Raad komt, bijvoorbeeld als
er beslag mogelijk is. Dat vind ik eerlijk gezegd niet zo'n principieel argument.
Of verslag mogelijk is, is vaak een kwestie van toeval. Het zou er bijvoorbeeld
toe kunnen leiden dat iemand die wild plakt en de uitspraak in zijn zaak door
de Hoge Raad wil laten beoordelen, in ieder geval zijn plakemmertje mee moet
nemen. Dat lijkt mij een wat oneigenlijke weg. Anderzijds ben ik wel bang
dat als die uitzondering ook zou worden gemaakt voor de lagere voorschriften
van de gewone wetgever, dus de ministeriële besluiten en algemene maatregelen
van bestuur, het veld van uitzonderingen wel erg groot zou worden. Ik geef
collega Rabbae in overweging de uitzondering op zich te beperken tot de lagere
regelgeving.Over zijn amendement inzake de afschaffing van verplichte rechtsbijstand
heb ik mij ook al uitgelaten. Daar is mijn fractie niet voor.Met betrekking tot het instituut cassatie in het belang der wet heeft
de minister interessante opmerkingen gemaakt over de verhouding tussen hemzelf
en de procureur-generaal van de Hoge Raad. Ik wijs erop dat lang niet iedereen
zijn standpunt deelt, dat het onmogelijk is om de PG op dit gebied aanwijzingen
te geven. Ik ben het eens met zijn opmerking: wij zitten niet op een constitutionele
crisis te wachten; als ik die aanwijzing geef en hij volgt haar niet op, kan
ik hem toch niet ontslaan. Dat komt overigens wel meer voor. De Hoge Raad
als zittend college zou kunnen weigeren een advies uit te brengen en dat college
kan dan niet ontslagen worden. Maar in het goede verkeer worden dat soort
verzoeken meestal wel gehonoreerd. Alleen spelen bij cassatie in het belang
der wet – ik heb in mijn eerste termijn daarop al gewezen – nog
twee andere dingen een rol: ten eerste het gebrek aan verantwoording door
de procureur-generaal van de Hoge Raad en ten tweede het vrijwel ontbreken
van de toepassing van artikel 83 van het eerste reglement, wat inhoudt dat
leden van het openbaar ministerie die op huns inziens onjuiste uitspraken
stuiten, dit maandelijks moeten melden aan de PG van de Hoge Raad. Ik verneem
hierop graag de reactie van de minister. Hieromtrent wil ik wel vast mede
namens de collegae Dittrich, Rabbae en Weekers de Kamer de volgende motie
voorleggen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat systematische rapportage over de beslissing van de procureur-generaal
bij de Hoge Raad om al of niet een vordering te doen tot het instellen van
cassatie in het belang der wet ontbreekt, zodat geen inzicht bestaat in het
gevoerde beleid terzake;overwegende, dat het aantal daadwerkelijk ingediende vorderingen de afgelopen
jaren beperkt is gebleven;overwegende, dat kennelijk nauwelijks gevolg wordt gegeven aan het voorschrift
voor leden van het openbaar ministerie om maandelijks rechterlijke uitspraken
die in verband met hun bedenkelijkheid ter kennis behoren te komen van de
procureur-generaal bij de Hoge Raad naar hem op te zenden;verzoekt de regering: 1. te bevorderen dat er door de procureur-generaal
bij de Hoge Raad jaarlijks een verslag wordt opgesteld met betrekking tot
de gevoerde praktijk inzake het instituut cassatie in het belang der wet;2. te bevorderen dat het desbetreffende meldingsvoorschrift voor
leden van het openbaar ministerie daadwerkelijk wordt nageleefd en daarvan
verslag aan de Tweede Kamer wordt gedaan,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door de leden Van Oven, Dittrich, Rabbae en
Weekers. Naar mij blijkt, wordt zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 12 (25927,26027 ).De heer Van Oven (PvdA):Voorzitter! Ten slotte wijs ik er nog op dat waar staat "bevorderen" dit
letterlijk bedoeld is en dat niet wordt geprejudicieerd op de constitutionele
verhouding tussen de minister en de procureur-generaal, omdat het gebruik
van die terminologie in beide interpretaties mogelijk is.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Ik dank de minister voor zijn beantwoording. Ik vond zijn
optreden verfrissend en ook vlot. Dat spreekt mij aan.Over de inhoud merk ik het volgende op. Ik heb reeds gezegd dat wij de
Mulderkwestie, zoals ik die maar even noem, volledig onderschrijven.Ten aanzien van de bagatelzaak wijs ik op de mogelijkheid om cassatie
open te houden voor zaken betreffende de regelgeving van de lagere overheden.
Naar aanleiding van de interventie van collega Van Oven van de PvdA zal ik
mijn amendement beperken tot met name de regelgeving van provincies, gemeenten
en waterschappen, zodat het kader duidelijk en beperkt is. Het belang voor
de rechtsontwikkeling is denk ik al voldoende aangegeven. Ik meen dan ook
dat het niet nodig is daarop terug te komen.Ik kom tot een principieel punt. Is het juist dat de wetgever betuttelend
optreedt in de richting van de burger door het inschakelen van een advocaat
verplicht te stellen, zeker als het gaat om de toegang tot de cassatierechter
en wij weten dat veel is uitgezuiverd aan "oneigenlijke" zaken? Er blijven
een beperkt aantal gevallen over. Het kabinet zegt: je moet je eigen schriftuur
hebben. Dat onderschrijf ik. Het kabinet zegt ook: je moet een advocaat inschakelen.
Ik ben benieuwd naar de reactie van de minister, waarbij ik speciaal denk
aan de mening van de Europese rechter op dit punt. Ik meen dat er een arrest
is waarbij dit punt fundamenteel aan de orde is geweest. Is het principieel
juist dat de wetgever de burger verplicht tot het inschakelen van een advocaat?De heer Dittrich (D66):Doet de heer Rabbae nu niet net alsof er iets heel nieuws, iets heel zwaars
in het wetsvoorstel wordt geïntroduceerd, terwijl wij al meer dan een
eeuw een verplichte procureurstelling hebben? Daar dwingt de wetgever de burger
ook om naar een advocaat te gaan die procureur is, om een bepaalde zaak bij
de rechtbank aanhangig te maken.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik heb die debatten niet meegemaakt. Ik weet wel dat het eigenlijk ook
geldt bij economische delicten en Antilliaanse zaken. Wij toetsen nu elkaars
standpunten in dit debat. Omdat de toegang tot de cassatierechter aanzienlijk
beperkt wordt, vraag ik mij af of die extra verplichting nog meegenomen moet
worden. Ik weet eigenlijk niet of dat nog helemaal conform de geest van de
openstelling voor rechtsbescherming van de burger bij de rechter is.Mijn laatste punt is de cassatie in het belang der wet. Ik begrijp de
redenering van de procureurs-generaal die door de minister ten tonele zijn
gebracht. Ook zijn redenering begrijp ik. De minister heeft geen aanwijzingsbevoegdheid
jegens de procureur-generaal bij de Hoge Raad, die eigenlijk degene is die
leden van het kabinet kan vervolgen. Ik heb tot nu toe niet begrepen hoe het
komt dat de minister van justitie in Israël of in Amerika wel kan beslissen
tot vervolging van de minister-president respectievelijk de president. Is
dat een compleet andere figuur, een eigenlijk verkeerde constructie?Minister Korthals:Het gaat hier niet om vervolgen!De heer Rabbae (GroenLinks):Dat realiseer ik mij volledig. Ik stel alleen een vraag, omdat wij hier
een soort Chinese muur tussen de minister van Justitie en de procureur-generaal
opbouwen. In andere landen kan het kennelijk wel. Is het, niet in het kader
van de discussie van vanmiddag, maar in de toekomst, mogelijk dat er op een
gegeven moment een studie komt of een aanwijzing aan de procureur-generaal
komt voor cassatie in het belang der wet? Gaat het om het belang van de wet,
dan zijn er geen personen die er direct belang bij hebben. Het gaat om de
rechtsontwikkeling en de ontwikkeling van de wetgeving. De beïnvloeding
van de procureur-generaal als het gaat om leden van de regering et cetera,
raakt deze kwestie eigenlijk helemaal niet. De minister zegt dat hij wel een
aanwijzing kan geven, maar dat hij is uitgepraat als de procureur-generaal
die niet wil uitvoeren. Wij zijn toch wetgever om wetten te veranderen als
dat nodig en wijs mocht blijken?De heer Dittrich (D66):Mevrouw de voorzitter! Allereerst dank aan de minister voor zijn antwoorden.
Ik moet zeggen dat ik aanvankelijk gemeld had dat ik in tweede termijn niet
meer het woord zou voeren en ik had ook nooit gedacht dat in het kader van
de behandeling van de wet-Mulder toch nog de Chinese muur ter sprake zou komen
en de vervolging van president Clinton door de minister van justitie. Ik vond
het mooi dat de wet-Mulder blijkbaar zulke raakvlakken met de internationale
politiek heeft.Nog twee opmerkingen naar aanleiding van het antwoord van de minister.
Hij ontraadt de Kamer aanvaarding van het amendement van mijn collega Van
Oven op stuk nr. 10. Ik moet zeggen dat ik de argumentatie van de minister
daarvoor niet echt overtuigend vond. Ik denk dat er van het gerechtshof in
Leeuwarden gevraagd mag worden dat als een burger te kennen geeft zijn zaak
mondeling te willen toelichten, men hem dat toestaat. Het standpunt van de
minister op dit punt zal dus niet op steun van mijn fractie kunnen rekenen,
denk ik.Tot slot de motie die ik heb medeondertekend. Ik vond de relatie tussen
de minister van Justitie en de procureur-generaal eigenlijk een van de belangrijkste
onderwerpen in dit debat. De heer Van Oven heeft dit punt goed uitgediept.
Ik ben ook zeer benieuwd naar het resultaat van het onderzoek, de gesprekken
en het overleg, op basis van de motie van de heer Van Oven, en ik denk dat
het instituut van de procureur-generaal bij de Hoge Raad op zichzelf meer
aandacht van de Kamer verdient.Minister Korthals:Voorzitter! De heer Weekers hield nog een klemmend pleidooi voor zijn
amendement. Hij merkte en passant op dat de kans dat het wordt aangenomen,
niet bijzonder groot is. Ik wil herhalen dat het principiële in deze
zaak mij wel aanspreekt, maar dat er wel degelijk argumenten zijn om te zeggen
dat het zo'n vaart niet zal lopen: ten eerste er zijn altijd wel bijkomende
straffen en ten tweede is cassatie niet mogelijk wanneer het OM niet ontvankelijk
is in zijn vervolging en ook niet wanneer ontslag van rechtsvervolging volgt.
Verder heb ik gezegd dat ik zal proberen om te stimuleren dat, indien dat
mogelijk is, de cassatie in het belang der wet wordt uitgebreid. Met andere
woorden: ik geloof dat ik wel degelijk argumenten heb gegeven die hout snijden.De heer Van Oven heeft nogmaals gewezen op het zevende protocol bij het
EVRM. Ik ben het met hem eens. Ik ga proberen om het zo snel mogelijk te ratificeren,
maar toch niet te vroeg. Ik ga dus eerst door met de reorganisatie van de
rechterlijke macht, om dan direct het zevende protocol voor mijn rekening
te nemen.Dan gaat hij door over het verlofstelsel. Hij zou over de positie van de Hoge Raad graag eens een fundamentele discussie willen voeren.
Een dergelijke discussie heeft eigenlijk alleen zin wanneer de positie van
de Hoge Raad echt in discussie is. Tot dusver heb ik dat gevoel nog niet,
ware het niet dat wij altijd met capaciteitsproblemen te maken hebben. Dit
wetsvoorstel probeert dit probleem voor een belangrijk deel op te lossen.
Met andere woorden: die principiële discussie heeft naar mijn gevoel
op dit moment niet zo'n haast. Dat neemt niet weg dat ik het nuttig vind om
in te gaan op de suggestie van de heer Van Oven om eens na te gaan hoe de
verschillende toegangsfilters zijn bij de supreme courts in andere landen.Verder pleitte de heer Van Oven met kracht voor zijn amendement. Ik wil
hem erop wijzen dat de mogelijkheid om af te zien van een zitting bekend is
in het bestuursrecht. Zo kent artikel 7:17 van de AWB in twee gevallen een
uitzondering op de hoorplicht: kennelijke niet-ontvankelijkheid en kennelijke
ongegrondheid. Maar ook als het gerechtshof een zaak als kennelijk gegrond
beoordeelt, kan het inwilligen van het verzoek om een zitting overbodig zijn.
Het is te begrijpen dat de betrokken verkeersovertreder in zo'n geval graag
naar een zitting wil. Dat is naar mijn stellige overtuiging geen efficiënte
gang van zaken. In zo'n geval krijgt de betrokkene ook zonder een zitting
altijd zijn recht.De heer Van Oven (PvdA):Is de minister het met mij eens dat het karakter van de wet-Mulderzaken
op zijn minst een mengvorm is van bestuursrecht en strafrecht en dat het zelfs
door de justitiabele veelal als een strafrechtelijke procedure zal worden
ervaren? In die zin zal het in de belevingswereld van de justitiabele als
een uitzondering worden beschouwd als hij hier niet zijn recht krijgt.Minister Korthals:Op het ogenblik zijn wij duidelijk bezig zaken bestuursrechtelijk af te
doen. Wij gaan de kant op van het strafrecht richting bestuursrecht. Zo zullen
wij ook in het kader van de Algemene wet bestuursrecht binnenkort komen met
een nieuw stelsel voor het opleggen van bestuurlijke boetes, om de doodeenvoudige
reden dat niet alles meer door het strafrecht te behappen is.De heer Van Oven (PvdA):Het was toch niet voor niets dat de wet-Mulderzaken tot dusver door de
strafkamer van de Hoge Raad worden behandeld? Het is toch ook niet voor niets
dat het nu wordt opgedragen aan een hof dat geen aparte bestuursrechtelijke
voorziening kent, dus ook aan de strafkamer van het hof in Leeuwarden?Minister Korthals:Er zijn natuurlijk raakvlakken. Verder ga ik niet over de interne organisatie
bij de Hoge Raad. Ook heb ik u de argumenten gegeven waarom het naar het hof
van Leeuwarden gaat. Overigens ben ik minder tegen het amendement dan iedereen
hier doet geloven. Ik weet niet meer of ik het woord "ontraden" heb gebruikt,
maar als dit zo is, zal ik me nog genuanceerder uitlaten.Het gerechtshof Leeuwarden heb ik om raad en advies gevraagd over de mogelijkheid
om een zitting niet te handhaven. Het hof acht handhaving belangrijk om de
redenen die ik al eerder heb genoemd. Ik denk dat de huidige tekst de voorkeur
verdient boven het amendement van de heer Van Oven. Dit is toch heel mild!
Ik zeg er wel bij dat wij deze zaak aan de prudentie van het gerechtshof zelf
moeten overlaten. Ik heb daar in ieder geval vertrouwen in. Voor de rest laat
ik het over aan de Kamer.Dan kom ik bij de motie van de heer Van Oven met betrekking tot cassatie
in het belang der wet. Hij geeft overwegingen waar ik het op zichzelf mee
eens ben. Ik geef er de voorkeur aan, gehoord de discussie in de Kamer en
wetend dat de procureur-generaal in de Hoge Raad daarnaar luistert, om op
die basis dat gesprek te voeren, maar dit is enigszins achterhaald door de
motie van de heer Van Oven. Ontraden zal ik de motie zeker niet. In wezen
is zij een ondersteuning van mijn beleid, die ik liever zonder deze motie
had gekregen.De heer Van Oven (PvdA):Wil de minister ingaan op het tweede onderdeel van het verzoek waar het
de verhouding met het OM regardeert die in ieder geval wel onder zijn hiërarchische
bevoegdheid valt?Minister Korthals:Ik ben voornemens dat te doen. Tegen dat onderdeel heb ik helemaal geen
bezwaar.Ik ben de heer Dittrich erkentelijk voor zijn steun aan de beide wetsvoorstellen.
Ik heb het gewijzigde amendement van de heer Rabbae gekregen en ik ben hierop
al ingegaan. Mijn bezwaren zijn verminderd en ik heb al gezegd dat ik, als
de Kamer al deze richting uit wil, een voorkeur heb voor het amendement van
de heer Rabbae boven dat van de heer Weekers.De heer Rabbae vroeg of het principieel juist is een advocaat verplicht
te stellen. Er bestaat geen absoluut recht om persoonlijk de verdediging te
voeren in het Nederlandse stelsel. Het EVRM laat toe dat de wetgever rechtsbijstand
verplicht stelt als de aard van de procedure dat vereist. Dit geldt bijvoorbeeld
voor cassatieprocedures die bijzonder technisch en ingewikkeld van aard zijn.
Bovendien is inschakeling van een advocaat ook in het voordeel van de verdachte,
juist in een cassatieprocedure. Dit als antwoord op de vraag of het kan.Tot slot de vraag van de heer Rabbae betreffende cassatie in het belang
der wet. Nu, ik dacht dat ik er zojuist, in antwoord op de motie van de heer
Van Oven, al over gesproken heb. Ik weet het niet zeker, maar ik denk dat
het feit dat het minder gebeurde, te maken heeft gehad met de geweldige overbelasting
bij zowel het openbaar ministerie als de rechterlijke macht. Ik denk dat de
wetsvoorstellen die wij hier vandaag bespreken, ertoe bijdragen dat er meer
ruimte is voor de procureur-generaal om meer aandacht daaraan te besteden,
maar ook voor het openbaar ministerie om meer tot maandelijkse rapportages
over te gaan dan tot dusver kennelijk is gedaan; áls het niet gedaan
is, want dat weet ik niet eens zeker.Ik ben overigens, voorzitter, het laatste halfjaar zeer onder de indruk
gekomen van de enorm omvangrijke taken die het openbaar ministerie heeft.
Iedere keer is alles wat niet helemaal uitgezocht is, op het bord van het
openbaar ministerie gelegd. Die taken zijn echt heel erg groot.De algemene beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, op een nader te bepalen tijdstip te stemmen.Daartoe wordt besloten.Sluiting 16.40 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19981999-3267-3288.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl