Behandeling van: het onderdeel Cultuur van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 1997 (25000 VIII)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1996-1997, pag. 676-685

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

28-02-1997

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

nr. 18, pagina 676-685

18-02-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25000-VIIIToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van besluiten (dinsdag 18 februari 1997)Pagina 717-718
Voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband met de bestuursorganisatie van en medezeggenschap in universiteiten (modernisering universitaire bestuursorganisatie) (24646)Pagina 685-704
Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband met de bestuursorganisatie van en medezeggenschap in universiteiten (modernisering universitaire bestuursorganisatie) (24646)Pagina 659-676
Lijst van ingekomen stukken (dinsdag 18 februari 1997)Pagina 718-719
Behandeling van: het onderdeel Cultuur van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 1997 (25000 VIII)Pagina 676-685
Voortzetting van de behandeling van: het onderdeel Cultuur van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 1997 (25000 VIII)Pagina 704-717
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Wegenverkeerswet (wijziging wegsleepregeling) (23491); - Wijziging van de Wet op de telecommunicatievoorzieningen en het Wetboek van Strafvordering in verband met de volledige wederzijdse erkenning van goedkeuringen van randapparatuur en van apparatuur voor satellietgrondstations (24662); - Instelling van een Raad voor de financiële verhoudingen (Wet op de Raad voor de financiële verhoudingen) (24781)Pagina 659-659
Presentie en opening (dinsdag 18 februari 1997)Pagina 659-659
Behandeling van:de Rijksrekening 1994 (25205, nr. 1)Pagina 659-659

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 58 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het onderdeel Cultuur
van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten
van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het
jaar 1997 (25000 VIII).De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Luimstra-Albeda (CDA):Mijnheer de voorzitter! Het zal de staatssecretaris niet verbazen dat
ik begin met een opmerking over de BTW. Wellicht herinnert u zich de bijdrage
van vorig jaar van mijn fractie bij de behandeling van de cultuurbegroting.
Wij hadden grote twijfels over de mogelijkheid om BTW-verlaging bij de podiumkunsten
in den lande te realiseren. De staatssecretaris bezwoer ons toen met grote
stelligheid: voor 1 april is de zaak rond! Voorzitter! Onze twijfel was niet
weggenomen en wij hebben, helaas, gelijk gekregen. Gelijk krijgen is meestal
leuk, maar in dit geval had ik liever gezien dat de staatssecretaris gelijk
had gekregen. Maar hoe nu verder? Is de staatssecretaris nog aan het broeden
en zint hij op mogelijkheden om de BTW-verlaging alsnog te realiseren? Onderhandelt
hij nog of ligt alles stil?Mijnheer de voorzitter! Mijn fractie heeft grote waardering voor de ideeën
van de staatssecretaris, neergelegd in de Cultuurnota 1997-2000, Pantser of
ruggengraat. Jammer genoeg hebben de voornemens niet altijd hun uitwerking
gekregen in de toekenning van subsidies. Ik kom daar nog op terug.De Raad voor cultuur heeft zich ingespannen om in betrekkelijk korte tijd –
voor een nieuwe raad was het zeker een korte tijd – uitstekende adviezen
te geven. Daarvoor verdient die raad alle lof. In dit kader heb ik wel een
vraag aan de staatssecretaris. In de NRC van 8 november jongstleden levert
Benno Premsela, toch niet de eerste de beste, zware kritiek in verband met
de omvang van de Raad voor cultuur. Hij stelt: hij is te veel uitgekleed en
zelfs ondemocratisch. Volgens hem komt met name de zorgvuldigheid in het gedrang.
Als zowel de bestaande als de nieuwe ontwikkelingen gevolgd moeten worden,
is dit een onmogelijke opgaaf voor zo'n betrekkelijk kleine groep. Verder
vindt hij dat de adviezen serieus genomen dienen te worden en hij omkleedt
zijn mening met redenen waar ik, om des tijds wille, niet verder op in zal
gaan.De coalitiepartners in de Tweede Kamer hebben voor cultuur 16 mln. extra
gevonden. Prachtig! De toedeling die men heeft bedacht, wijkt echter behoorlijk
af van de adviezen van de Raad voor cultuur. Zou deze handelwijze, waar ik
overigens begrip voor heb, de Raad voor cultuur niet extra demotiveren? Hoe
denkt de staatssecretaris hierover? En: wat was de reactie van de Raad voor
cultuur? Is het voor de raad mogelijk om zowel bestaande als nieuwe ontwikkelingen
over vier jaar te volgen met zo weinig mensen?Mijnheer de voorzitter! De aandacht voor kunsteducatie en amateurkunst
wordt door de CDA-fractie toegejuicht. Immers, miljoenen Nederlanders zijn
via de betrokken instellingen bezig met kunst en cultuur. Nu is het beleid
inzake de kunsteducatie gedecentraliseerd. De vraag is of daarmee recht gedaan
wordt aan de bevolking in de regio's waar geen steunfunctie, een muziekschool
of instelling voor kunsteducatie is. Dergelijke regio's zijn er: Overijssel,
Limburg en het Gooi, om er maar enkele te noemen. Een echt sluitend netwerk
is er niet. Welke sturing kan de staatssecretaris in dit verband geven?Ook is er het probleem van de vakdocenten. De opleiding sluit onvoldoende
aan op de praktijk van de instellingen. Begrijpelijk is dat een kunstenaar
zich schoolt met zijn opleiding tot kunstenaar. Hij/zij is dan absoluut niet
voorbereid op onderwijs in groepsverband, laat staan op onderwijs in klassikaal
verband. Ook de scholen worden namelijk nauwer bij de kunsteducatie betrokken.
Men is in het algemeen nog wel ingesteld op lesgeven aan één
of een paar leerlingen, maar het lesgeven aan een hele klas en dan ook nog
aan leerlingen met verschillende nationaliteiten wordt een groot probleem.
Er zal veel aan bijscholing gedaan moeten worden. Ziet de staatssecretaris
hier ook voor hem een rol weggelegd?De inzet ten behoeve van kunsteducatie prees ik al, maar is ook de duurzaamheid
gewaarborgd? Vaak ijlen in de praktijk beleidsvoornemens jaren na: het resultaat
van alle inspanningen kan misschien pas over jaren duidelijk zijn. Hoe waarborgt
de staatssecretaris continuïteit? En wat gebeurt er als de instellingen
over vier jaar nog niet helemaal daar zijn waar hij ze wil hebben? Komt er
dan een nieuw aandachtsveld of versterken we dit?De convenanten met de regio's waar ik indertijd twijfels over had, blijken
nu gelukkig toch meer inhoud te krijgen. Dat is een goede zaak. Is er al meer
duidelijkheid te geven over de bereidheid van de provincies en gemeenten om
het benodigde en vereiste geld bij te leggen? Zijn er al convenanten ondertekend?
En is het misschien mogelijk dat wij kennisnemen van de inhoud van de convenanten?Mijnheer de voorzitter! De notitie Cultuur en school biedt vele mogelijkheden.
Daar zijn wij erg blij mee. De notitie biedt de mogelijkheid om op jonge leeftijd
actief en passief met kunst en cultuur bezig te zijn. Juist in de grote steden
met scholen waarin zoveel verschillende nationaliteiten zijn, is dit een groot
goed. Er zal echter een flinke inspanning gevraagd worden van zowel scholen
als kunsteducatie-instellingen. Gelukkig geeft de staatssecretaris in zijn
notitie enkele zeer aansprekende voorbeelden van scholen die in de praktijk
al bezig zijn en hopelijk leiden tot navolging. De cultuurgidsen kunnen daarbij
van groot nut zijn.De samenwerking met Onderwijs werpt dus haar vruchten af. Gaat de staatssecretaris
nu ook met andere betrokken ministeries aan de slag? Cultuur is breder dan
kunst. Investeren in cultuur is investeren in de samenleving. En dan zijn
er heel veel ministeries bij betrokken!Mijnheer de voorzitter! Cas Smithuijsen van de Boekmanstichting zegt in
een artikel in Trouw: "Allochtone kunst komt in een kale 'protestantse' schouwburgzaal
nauwelijks tot haar recht." Hij stelt daarbij dat de Nederlandse theaters
en musea worden gezien als neutrale accommodaties voor kunst. Je kunt er alles
uit het verleden laten zien en horen. Ook alles uit andere culturen, mits
dat maar voldoet aan de universalistisch werkende kwaliteitstoets. Maar die
accommodaties zijn helemaal niet zo neutraal als ze er in autochtone ogen
uitzien, aldus Cas Smithuijsen. Ze zijn evengoed het product van religieuze
ontwikkelingen als die welke de allochtone kunst vaak omgeven. Terwijl men
wel begrijpt waarom een godsdienstoefening uit een andere cultuur zich moeilijk
verdraagt met de ambiance van een witte, protestantse kerk, wordt een opvoering
van Turks toneel in een zwarte doos, zoals de ideale theaterzaal heet, in
het kunstbeleid als een normale zaak ervaren. Hij werkt dit nader uit in het
binnenkort verschijnend Boekmancahier. Ik beveel dit zeer aan ter lezing.
Het is verleidelijk het hele artikel hier voor te lezen, maar daarvoor ontbreekt
mij helaas de tijd.Waar het om gaat, is dat we niet zomaar onze kwaliteitseisen en onze ideeën
kunnen opleggen aan kunst en cultuur van allochtonen. Ook wij hebben eeuwen
van verandering achter de rug. Integratie is op de lange duur het einddoel,
maar er is tijd voor nodig, tijd, aandacht en informatie. Dat geduld zullen
we moeten opbrengen, willen we straks in onze vele stadsschouwburgen in den
lande nog publiek krijgen. Nu reeds ontwikkelen zich allochtone kunstcircuits
waar we geen enkel zicht op hebben en die niet optreden in onze bekende instellingen.
Er zullen bruggen geslagen moeten worden. Het fonds voor de podiumkunsten
kan best een actief beleid voeren door zelf te zoeken naar kunst en cultuur
van allochtone groepen en de samenwerking met bestaande kunstinstellingen
te bevorderen.In Amsterdam is Cultural Coalition opgericht, onder voorzitterschap van
oud-burgemeester Ed van Thijn. De bedoeling van Cultural Coalition is om talent
in de grote multiculturele wijken te activeren en te begeleiden, een soort
scouting. De projecten die zij bedenken moeten de uitstraling hebben dat een
grotere wederzijdse bekendheid wordt bereikt tussen het reguliere circuit
enerzijds en de beoogde doelgroep anderzijds. De Amsterdamse Kunstraad stelt
dat hieraan grote behoefte is. Ook de Raad voor cultuur is positief en adviseert
subsidie te verstrekken. Helaas, dit advies wordt niet opgevolgd, terwijl
juist hier de brugfunctie wordt voorgesteld die zo nodig is. Bovendien past
het zo prachtig in de doelstelling van de bevordering van allochtone kunst
in reguliere instellingen. Waarom is de staatssecretaris juist op dit punt
afgeweken van het advies van beide kunstraden? Er is over en weer informatie
nodig. Het kan niet zo zijn zoals een allochtone theatermaker zei: ach, wat
heeft het voor zin, de witten weten het toch altijd beter. Ze laten ons zoals
gebruikelijk in de steek!Mijnheer de voorzitter! Wij hopen dat via de scholen, met de beleidsvoornemens
die nu aan de orde zijn, meer begrip, meer onderling vertrouwen ontstaat.
Daar zijn de vele allochtone jongeren. Integratie is niet een eenzijdige zaak,
maar zal van beide kanten moeten komen.Overigens zijn er ook hoopgevende initiatieven te melden, zoals de zwarte
Stand-Up comedians in het De la Martheater in Amsterdam. Het begint te komen.Ook de televisie kan in breder maatschappelijk verband een belangrijke
rol spelen in de integratie van minderheden. NMO, de Nederlandse moslimomroep,
richt zich op de verbetering van de positie van moslims in onze samenleving
en de OHM, de stichting Organisatie voor hindoecultuur, op integratie van
de hindoecultuur in Nederland. Is de staatssecretaris, als hij deze tv-activiteiten
overziet, van oordeel dat hiermee een wezenlijke bijdrage tot integratie wordt
gegeven? Kan hij op basis van objectieve gegevens hiervan een beeld geven?Een veel gehoorde opmerking is dat vele immigranten, misschien wel het
merendeel daarvan, nauwelijks of niet naar onze publieke netten kijken, maar
zich via schotelantennes concentreren op de eigen zenders van het land van
herkomst. Mocht dit het geval zijn, wat denkt de staatssecretaris dan te doen
om onze televisie meer ingang te doen vinden? Kunnen integratieprogramma's
en inburgeringscontracten bijvoorbeeld gekoppeld worden aan facilitering van
kabelabonnementen?Vorig jaar is in dit huis de motie-Glasz aangenomen. Wij hebben ons daarmee
uitgesproken voor verlenging van het toezicht op de kabel door het Commissariaat
voor de media. In het vorige maand gepresenteerde evaluatierapport "Het Commissariaat
voor de media en de toegang tot de kabel" bepleit het commissariaat, dit toezicht
op grond van artikel 69 van de Mediawet tot 1 januari 2000
te continueren. Hoe denkt de staatssecretaris hierover?Mijnheer de voorzitter! Tot slot. Van groot belang voor de Nederlandse
cultuur is de aandacht voor regionale talen en culturen. De erkenning van
het Fries, het Nedersaksisch en volgens de kranten nu ook het Limburgs, is
een stap in de goede richting. Deze eerste stap dient gevolgd te worden door
bijvoorbeeld ondersteuning van de regionale televisie. Is de staatssecretaris
met de CDA-fractie van mening dat hiermee de kwaliteit van de Nederlandse
cultuur kan worden vergroot?De heer Van Heukelum (VVD):Mijnheer de voorzitter! Met het uitbrengen van de cultuurnota "Pantser
of ruggengraat" heeft de staatssecretaris een uitwerking van de begroting
voor de komende jaren op tafel gelegd. Hij geeft daarmee tevens een uitwerking
aan zijn eerder uitgebrachte uitgangspuntennota "Pantser of ruggegraat". De
titel is inmiddels "verrijkt" met een culturele "n", zo heb ik ontdekt.Mijnheer de voorzitter! Mijn fractie wil niet verhelen dat zij met gemengde
gevoelens kennis heeft genomen van deze cultuurnota. Positief is dat er een
redelijke verdeling is tussen de diverse kunstuitingen en spreiding over het
land. Mijn fractie constateert voorts met voldoening dat er meer wordt gedecentraliseerd
naar provinciale en lokale overheden. Dit kan alleen maar een grotere betrokkenheid
van de lagere overheden stimuleren. Dat geldt zowel de vraag alsook de financiën,
en dat achten wij winst.Een woord van waardering is op zijn plaats voor de Raad voor cultuur.
De bedenkingen die mijn fractie had bij de instelling van de raad zijn in
ieder geval niet bewaarheid geworden wat de advisering van de raad met betrekking
tot deze begroting betreft. Het is bewonderenswaardig hoe de raad in zo'n
korte tijd in staat is geweest, te adviseren over de honderden subsidieaanvragen.Mijnheer de voorzitter! Bij deze begrotingsbehandeling zal mijn fractie
zich niet bezighouden met de verdeling van de gelden over de diverse instellingen
en instituten. Dat zou namelijk ook een inhoudelijke beoordeling van deze
instellingen en instituten vragen. Mijn fractie is van mening dat de overheid
zich niet met de inhoud van kunstuitingen moet bezighouden. Daarvoor is nu
juist een Raad voor cultuur ingesteld. Dat de staatssecretaris in een aantal
gevallen wel van het advies van de raad is afgeweken, is uiteraard zijn goed
recht. Wij heffen hierbij toch een waarschuwende vinger: het gevaar van een
hellend vlak is aanwezig. Om af te wijken van een advies van een raad die
je zelf heb ingesteld, moet je wel een erg goed verhaal hebben. In de NRC
van 25 september 1996 lees ik dat de Raad voor cultuur hierover een kritische
brief aan de staatssecretaris heeft geschreven. Kan hij aangeven of hij dit
probleem tussen hem en de raad inmiddels uit de wereld heeft geholpen? Heeft
hij hierover overleg gehad met de raad, en zo ja, wat is dan de uitkomst daarvan?Voorzitter: Heijne MakkreelDe heer Van Heukelum (VVD):In overeenstemming met het voorgaande betreuren wij het ook dat bij de
behandeling van deze begroting aan de overzijde wel uitgebreid is ingegaan
op de verdeling van de gelden. Dat er meer geld voor cultuur werd gevraagd
is alleszins begrijpelijk. Bovendien is het in overeenstemming met het advies
van de Raad voor cultuur. Het was naar onze mening echter beter geweest om
advies aan de Raad voor cultuur te vragen over de verdeling van deze extra
middelen en om dit advies te volgen. Kan de staatssecretaris aangeven in hoeverre
de verdeling van de extra middelen nog spoort met het advies van de raad?Ik ga terug naar de Cultuurnota. De staatssecretaris stelt in de inleiding
van de nota dat cultuur dat is wat mensen gemeen hebben en dat dit geldt voor
cultuur in de ruimere betekenis van gebruiken, normen en waarden, maar ook
voor cultuur in meer specifieke zin. En naarmate er meer mensen aan deelnemen,
kan cultuur zich rijker ontwikkelen. Tot zover de staatssecretaris. Maar als
wij nagaan hoeveel mensen deelnemen aan deze cultuur in specifieke zin, dan
is dat bepaald niet erg bemoedigend. Optimistisch stelt de staatssecretaris
in de uitgangspuntennotitie dat in de jaren negentig de belangstelling van
de Nederlandse bevolking voor cultuur over het algemeen is gegroeid. Ik verneem
graag van de staatssecretaris waarop hij dit standpunt baseert. Ik heb het
hoofdstuk Vrije tijd, media en cultuur uit het Sociaal en cultureel rapport
1996 nauwgezet gelezen en ik vind geen enkele bevestiging van de stelling
van de staatssecretaris. Als ik in dit rapport de periode 1991-1995 bekijk,
constateer ik geen of nauwelijks verschuivingen. Sterker nog, het aantal mensen
dat bijvoorbeeld nooit een museum bezoekt, is van 65% in 1991 gestegen naar
70% in 1995. Er is dus geen stijging te constateren van de publieke belangstelling
voor kunstuitingen, of het nu gaat om toneel, cabaret, ballet, musea of concerten,
zowel klassiek als pop. De belangstelling neemt niet toe en is nog steeds
uiterst miniem. Over een langere termijn, vanaf 1979, zien wij weliswaar een
zeer beperkte groei, maar dan voornamelijk in die zin dat mensen die naar
de een of andere vorm van kunstuiting gaan, vaker gaan. De staatssecretaris
onderkent dit zelf ook wel en geeft in zijn uitgangspuntennota aan dat niet
alleen lager opgeleiden, maar ook jongeren die wel goed zijn opgeleid, weinig
affiniteit met en interesse voor de officiële cultuur blijken te hebben.Mijnheer de voorzitter! Wat mijn fractie in de nota van de staatssecretaris
mist, is een analyse van de oorzaken hiervan. Als je hier iets aan wilt doen –
en dat wil deze staatssecretaris – dan zul je toch moeten weten wat
de oorzaken zijn van deze geringe belangstelling, zeker bij jongeren. Zonder
een grondige analyse is het risico van verkeerde oplossingen levensgroot.
Ik stel niet dat kunstenaars zich moeten aanpassen aan datgene wat het publiek
wil – wat wil dat publiek overigens? – maar als zo weinig mensen
zo weinig gebruik maken van iets wat de staatssecretaris van eminent belang
voor de samenleving vindt, dan is er reden om je oprecht zorgen te maken.
Hoe denkt de staatssecretaris de belangstelling voor cultuur in specifieke
zin te vergroten? Hoe wil hij meer mensen – om zijn eigen woorden te
gebruiken – een ruggengraat geven? Wij vernemen graag de mening van
de staatssecretaris hierover.Mijnheer de voorzitter! De Cultuurnota van de staatssecretaris suggereert
een forse beleidsombui ging. Hij wil geen cultuurreservaat van
elitaire subsidiekunst en daarom zet hij cultuureducatie in, bijna als een
soort wondermiddel. Musea, bibliotheken en instellingen van kunstuitleen moeten
educatieve programma's ontwikkelen. De relatie tussen culturele instellingen
en scholen moet worden verbeterd. Cultuureducatie krijgt dan een meer praktische
uitwerking in de nota Cultuur en school, die de staatssecretaris samen met
zijn collega van onderwijs heeft uitgebracht.De nota behandelt drie thema's. Ik zal daar niet uitvoerig op ingaan,
maar maak een enkele opmerking. Het eerste thema betreft de inhoud van het
onderwijs. Cultuur dient een facet te zijn van het gehele onderwijsprogramma.
Mijn fractie onderschrijft dit. Denkt de staatssecretaris nu echt dat een
verbetering van de culturele dimensie van het onderwijs een forse toename
van belangstelling voor cultuur met zich zal brengen? En wat is er nu zo nieuw
aan dit thema? De nota stelt: "Cultuureducatie dient geïntegreerd te
zijn in het onderwijs en met een natuurlijke vanzelfsprekendheid zijn plaats
daarin te vinden." Het gaat erom, aldus de nota, dat aan de bestaande vakken
op scholen meer kleur en inhoud kan of moet worden gegeven. Het gaat dus over
de vraag hoe er les wordt gegeven. Hoe onderwijzen wij aardrijkskunde, biologie,
geschiedenis, taal? Alle vakken op school hebben met cultuur te maken. Maar
nogmaals, wat is er nu zo nieuw aan al die plannen? Kinderen worden door het
onderwijs in deze vakken al jarenlang cultureel gevormd. Hebben de scholen
het dan tot nu toe steeds verkeerd gedaan? Is de didactiek van onderwijzend
personeel dan niet goed? Gaan zij wat dat betreft onvoldoende met hun tijd
mee? Is er misschien reden om aan te nemen dat ons onderwijs kinderen niet
genoeg cultureel vormt, niet genoeg ruggengraat geeft? Werkt het huidige onderwijs
dan te veel als pantser? Je kunt het bijna een diskwalificatie van het onderwijzend
personeel noemen. Wij zijn benieuwd naar de reactie van de staatssecretaris.Staatssecretaris Nuis:Voorzitter! Ik heb het gevoel dat veel vragen een retorisch gehalte hebben
en er allemaal op neerkomen dat, als je zegt dat je iets verbetert of wil
verbeteren, je daarmee een negatieve kwalificatie geeft aan het onderwijs
dat er is. Dat is niet de bedoeling. Dat staat ook nergens in de nota. Als
je het op die manier stelt, kom je natuurlijk nooit uit het dilemma dat de
heer Van Heukelum noemt: hoe verbeter je het culturele klimaat via het onderwijs?
Of je zegt dat alles al zo goed is als het maar kan zijn, of je probeert middelen
aan te geven ter verbetering als dat niet zo is. Ik vraag dit maar even ter
verduidelijking, anders weet ik niet zo goed wat ik met de stapel vragen van
de heer Van Heukelum aan moet.De heer Van Heukelum (VVD):De kern van de vraag is wat nu anders wordt. Als ik de nota Cultuur en
school lees, lees ik niet veel vernieuwends vergeleken met de huidige methodiek
van het onderwijs. Dat is de kern van mijn vraag.Staatssecretaris Nuis:Oké.De heer Van Heukelum (VVD):Voorzitter! Het tweede thema van de nota gaat over het klimaat van de
school. Aandacht voor cultuur kan een bijdrage leveren aan het klimaat van
een school. In hun advies naar aanleiding van de nota plaatsen de Onderwijsraad
en de Raad voor cultuur vraagtekens bij dit thema. Zij stellen dat deze hoofdlijn
van beleid meer te maken heeft met jeugd- en achterstandsbeleid dan met cultuureducatiebeleid.
Graag vernemen wij de reactie van de staatssecretaris hierop.De nota's van de staatssecretaris zijn in het algemeen boeiend en gemakkelijk
leesbaar. Toch zijn zij in een bepaald opzicht ook moeilijk en dat moeilijke
zit hem in het feit dat de staatssecretaris twee definities voor het begrip
"cultuur" hanteert. Er is een brede definitie, zoals gegeven in de uitgangspuntennota:
"Ruim bemeten hoort alles wat mensen maken, denken, weten of menen te weten,
de wijze waarop ze zich van hun gevoelens bewust worden en vorm geven aan
hun handelen tot cultuur." Daarnaast is er een smalle definitie, cultuur in
specifiekere zin, met zaken die het beleidsterrein van de staatssecretaris
betreffen. Zij staan in vier punten keurig omschreven op blz. 111 van de begroting.
Ik stel mij meermalen de vraag: welk cultuurbegrip hanteert de staatssecretaris
hier nu? In het hoofdstuk "intercultureel" van de uitgangspuntennota schrijft
de staatssecretaris: "Een stevig cultureel bewustzijn is bijna een voorwaarde
voor een open bejegening van anderen." Ongetwijfeld wil de staatssecretaris
hiermee het begrip "cultuur" in brede zin aanduiden. Maar als ik de uitwerking
van het hoofdstuk in de Cultuurnota beschouw, begrijp ik dat het gaat over
cultuur in specifieke zin. Dat schept verwarring.Maar ik vind het met name in dit hoofdstuk een gemiste kans dat de staatssecretaris
zich beperkt tot cultuur in haar specifieke betekenis. Een interculturele
samenleving heeft alleen kans van slagen als de verschillende groeperingen
in die samenleving begrip voor elkaar hebben. Dat kan alleen maar als men
elkaar kent en niet alleen op het gebied van diverse kunstuitingen, maar op
het gehele brede culturele terrein, op het gebied van zeden en gewoonten,
op het gebied van normen en waarden, van religie, geografie, geschiedenis,
enz.Er is echter nog een aspect van de interculturele samenleving dat mijn
fractie in dit hoofdstuk mist. Dat is een beschouwing over de kennis van en
de integratie in de Nederlandse cultuur. Willen wij migranten in de Nederlandse
samenleving echt ruggengraat geven, dan zullen wij ze kennis van die cultuur
moeten bijbrengen. Migranten kiezen er al dan niet noodgedwongen voor in de
Nederlandse samenleving te komen. Dan hebben zij er ook alle belang bij de
cultuur van die samenleving te kennen. Naar de mening van mijn fractie wordt
te veel de nadruk gelegd op het vergroten van de kennis van andere culturen
en te weinig op het belang van de kennis van de Nederlandse cultuur. Het kan
niet zo zijn dat leerlingen op scholen straks alles weten over andere culturen
en de feiten uit de Nederlandse geschiedenis niet meer kennen en dus ook de
samenleving waarin zij terechtgekomen zijn, niet meer begrijpen. Het kan en
mag niet zo zijn, dat leerlingen straks alles weten over Mohammed en Boeddha
maar niet meer de betekenis van Willem van Oranje voor Nederland kennen of
de achtergronden van de schilderijen van Jan Steen, om maar iets te noemen.
Het mag niet zo zijn dat zij wel begrip hebben voor de sluiers van de Islamitische
vrouwen maar niet voor de klederdracht van Staphorster vrouwen. De vraag is
 echter of wij ons met dit soort aangelegenheden nog bezighouden
met het beleidsterrein van deze staatssecretaris.Voorzitter! Ik kom tot een afronding. De staatssecretaris wil veel, hij
heeft grote ambities. Hij wil iedereen bereiken, iedereen ruggengraat geven.
Onze vraag is in hoeverre deze begroting, deze verdeling van financiële
middelen daaraan bijdraagt. Wij hebben betoogd dat de financiële middelen
die aan het beleidsterrein van deze staatssecretaris worden uitgegeven slechts
een zeer beperkt deel van de bevolking bereiken en dat deze begroting maar
over een zeer klein gedeelte gaat van wat wij onder cultuur verstaan. Zou
het niet te overwegen zijn – om allerlei verwarring in dezen te voorkomen –
dat het beleidsterrein van de staatssecretaris maar weer gewoon kunst wordt
genoemd? De fractievoorzitter van de VVD in de Tweede Kamer heeft hiervoor
bij eerdere gelegenheden ook al eens gepleit. De staatssecretaris zal het
ongetwijfeld een verschraling vinden, maar het zou de duidelijkheid wel eens
ten goede kunnen komen.Mevrouw Grewel (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Vandaag hebben wij het over de begroting cultuur.
Mijn fractie zal zich beperken tot een aantal vraagpunten over subsidiëring
en economisch rendement. Wij zullen niet ingaan op de inhoudelijke beslissing
over het Kunstenplan, omdat wij er niet over gaan, maar ook omdat de staatssecretaris
mij verleden jaar in theater Bellevue heeft toegezegd dat hij een keer in
een informele bijeenkomst de leden van de commissie voor Cultuur van de Eerste
Kamer zou informeren over belangrijke beslissingen en afwegingen betreffende
het Kunstenplan. Mijn fractie wacht nog op de verzilvering van die toezegging.Voorzitter! Als mijn fractie het gehele circuit van de subsidiëring
en de voorafgaande adviezen van deskundigen en raden goed heeft gevolgd, dan
valt op dat de verschillende geldstromen op de diverse terreinen eigenlijk
op hun plaats schijnen te vallen onder regie van de staatssecretaris. Er is
eerst een advies, dan gaat er bericht uit wie wat krijgt. De Tweede Kamer
buigt zich erover en verandert nog wat. Klaar is de staatssecretaris. In werkelijkheid
doen zich andere dingen voor. De staatssecretaris verdeelt een deel van het
geld, maar heeft het gehele jaar geld over. Hij sluit convenanten met gemeentebesturen,
zonder veel democratische controle. Maar als een gemeenteraad zegt, dat dit
hem niet bevalt, dan mag een wethouder weer bij de staatssecretaris terugkomen,
als hij geld meebrengt. Typisch een convenant dus. Als wij goed kijken naar
de gang van zaken, dan zien wij een zeer zorgwekkende ontwikkeling. Immers,
de exploitatie van gebouwen, de salariëring van theatergroepen, het Concertgebouworkest,
concertzalen, materialen voor kunstenaars, alles wordt steeds duurder. Eigenlijk
heeft de staatssecretaris niet genoeg geld om daarin mee te gaan. Wij moeten
dus constateren dat er verschraling en verarming optreden, terwijl ogenschijnlijk
het geld voor de kunst in brede zin niet afneemt. Zou het niet een goed idee
zijn om een keer naar buiten te brengen hoe de verschraling in de komende
jaren verder zal toenemen, als er niets gebeurt? Zou het niet interessant
zijn als de staatssecretaris een nieuw rapport zou uitbrengen over de economische
betekenis van de kunst en de behoefte aan betrokkenheid van de bevolking,
waarbij het natuurlijk interessant is om na te gaan hoe de laagdrempeligheid
bevorderd kan worden. Er is een enorm amateurcircuit, maar tussen dat circuit
en de elitaire kunst gaapt een kloof die soms voor een stukje wordt gedicht
door een tentoonstelling die veel bekijks heeft. Hoe zou je kunnen bevorderen
dat door het veranderen van de subsidievoorwaarden meer mensen betrokken raken
bij allerlei circuits en de toegankelijkheid tot opleidingen en uitvoeringen
zo wordt vergroot dat ook in de kunstenwereld "integratie" geen loze kreet
blijft?Voorzitter! KPMG heeft voor Amsterdam een rapport uitgebracht onder de
titel "De kunsten gewaardeerd". Daarin wordt de betekenis van de kunstsector
onderzocht. Ik doel nu op de maatschappelijke en de economische betekenis,
de motieven van de bezoekers, de bestedingen van de consument enz.; ik doe
maar een greep. Niet alleen de scheppende en uitvoerende instellingen worden
bekeken, maar ook alles wat eromheen hangt: galeries, veilingen, kunstonderwijs,
filmproducenten enz. Daarna is er gekeken naar omzet en werkgelegenheid, de
regionale economie, de sfeer in de stad, de door de kunsten gegenereerde werkgelegenheid.
Zou het doenlijk zijn om een nieuwe landelijke verkenning te laten uitvoeren
en na te gaan waar en hoe de economie belang heeft bij de cultuursector, om
de naderende verpaupering van de kunst tegen te gaan? Hoeveel duizenden banen
in aanverwante sectoren zouden er verdwijnen in technische bedrijven, toeleveringsbedrijven,
horeca enz. enz. wanneer de kunst zich niet verder kan ontplooien? Hoeveel
Melkert-I-banen zijn er in de kunstsector te genereren, bijvoorbeeld in scholen,
buurten en kunstinstellingen om vervolgens, wellicht samen met andere departementen,
conclusies te trekken ten aanzien van de gelden die nodig zijn om het culturele
klimaat in Nederland in stand te houden en de subsidiëring niet op grond
van armoede-overwegingen vast te stellen, zoals nu gebeurt?Voorzitter! Vervolgens maak ik enkele korte opmerkingen over de media.
In tal van opzichten komt er nieuwe wetgeving aan en dus zullen wij hierover
in de nabije toekomst veel en rustig spreken. Toch maakt mijn fractie zich
wat ongerust over het tempo waarin deze besluitvorming verzeild is geraakt.
Een slak wint het op z'n slofjes. Mijn fractie ziet het nog gebeuren dat aan
het einde van de huidige kabinetsperiode deze wetgeving nog niet door de Eerste
Kamer is behandeld; dan gebeurt er dus niks.Een ander punt van zorg is de naar ons oordeel toenemende kloof tussen
mensen die geloven in de puur technologische ontwikkelingen en nog slechts
kijken naar de elektronische snelweg en mensen die denken dat de ontwikkelingen
in de media voor gewone mensen in een normaal tempo zullen doorgaan. Kan de
staatssecretaris een boekje opendoen over de manier waarop hij denkt in dit
probleem te kunnen bemiddelen?Mevrouw Tuinstra (D66):Mijnheer de voorzitter! De staatssecretaris heeft niet stil gezeten. Dat
siert hem, maar eerlijk gezegd: hij moest ook wel, want er vielen verwachtingen
 waar te maken. Verleden jaar lag daar de Uitgangspuntennotitie
waarin de algemene uitgangspunten de belangrijkste thema's en knelpunten van
cultuurbeleid waren neergelegd. Nu heeft de staatssecretaris bij de begroting
voor 1997 de Cultuurnota gepubliceerd waarover onlangs ook met de Tweede Kamer
is gesproken. Deze Cultuurnota is over het algemeen positief ontvangen. Ook
mijn fractie heeft hiervoor waardering vooral nu ook aandacht aan amateuristische
kunstbeoefening is geschonken of, beter gezegd, kunstbeoefening door amateurs.
Dat gebeurt terecht want de regering hanteert een brede cultuuropvatting,
namelijk cultuur als een systeem van waarden en normen dat betekenis en vorm
geeft aan ons handelen in de samenleving. En in ons eigen leven, zo voeg ik
eraan toe. Cultuur als cement van de samenleving? Prima, want dat draagt bij
aan het zelfvertrouwen van die samenleving, maar kunst tilt het individu uit
boven de beperkingen van het dagelijkse bestaan, juist door de oefening in
de kracht der verbeelding. Kunst is er dus ten behoeve van de samenleving,
ze vormt een integraal onderdeel van de samenleving en ze heeft een intrinsieke
waarde voor het individu.Mijnheer de voorzitter! Dit zijn geen louter filosofische bespiegelingen,
ze leiden ons direct naar de altijd weer opduikende vraag wat de rol van de
overheid is. En dan bedoel ik natuurlijk de overheid op ten minste drie niveaus:
landelijk, provinciaal en lokaal, met complementaire bevoegdheden. Nu hebben
wij voor de beantwoording van die vraag zo langzamerhand een heel instrumentarium,
namelijk de Wet op het specifieke cultuurbeleid, de Raad voor cultuur en de
cultuurconvenanten, maar het blijft een voortdurend gevecht om cultuur hoog
op de politieke agenda te houden. Mijn eerste vraag aan de staatssecretaris
is dan ook, hoe hij het vuur brandend houdt. Hoe bewaakt hij nu dat proces
van de uitgangspuntennotitie naar de Cultuurnota, naar de uitvoering?Ik neem als voorbeeld het bibliotheekwezen. Onder het hoofd "De talen
en de taal" vinden wij in de uitgangspuntennotitie goede voornemens, zoals:
"Een herkenbaar taalbeleid voor het Nederlands en het Fries is nodig." In
de Cultuurnota is aan dit thema ook een degelijk hoofdstuk gewijd. Origineel
en prijzenswaardig vindt mijn fractie dat er ook 12 regels in de Friese taal
in dit hoofdstuk staan. Over een toch belangrijk beleidsinstrument als de
bibliotheken op dit terrein zwijgt dit hoofdstuk. De bibliotheken duiken wel
op bij de beleidsplannen en bij de informatieverzorging en de staatssecretaris
zegt middelen toe voor de nieuwe media, mits ook van de kant van de bibliotheken
een substantiële bijdrage wordt geleverd. Maar, mijnheer de voorzitter,
de bibliotheken verkeren in nood. Je kunt geen krant opslaan of je leest over
contributieverhoging, sluiting van filialen of het weglopen van jongeren bij
de bibliotheek. De staatssecretaris was er even verbaasd over, maar dat gebeurt
echt, wanneer de contributie verhoogd wordt. In mijn eigen woonplaats heeft
een wethouder het zelfs bestaan, voor te stellen om de openbare bibliotheek
op te heffen en de potentiële lezers per bus naar de naburige stad te
vervoeren, waar zij konden gaan lezen en lenen, want dat zou voor mijn 20.000
inwoners tellende dorp goedkoper zijn. Gelukkig is hij teruggefloten.Nu weet ik dat de bibliotheken zijn gedecentraliseerd, maar toch vraag
ik de staatssecretaris, hoe hij dit cultuurbarbarisme te lijf gaat. Hij is
nu toch niet van alle verantwoordelijkheid af? Zeker, er is de stichting Lezen.
Zij krijgt van de staatssecretaris subsidie. Ik hoop wel onder de voorwaarde
dat zij orde op zaken stelt, want de kritiek van de Raad voor cultuur op de
organisatie van de stichting Lezen is mij uit het hart gegrepen. Ik heb er
helaas ervaring mee. Maar goed, deze stichting mag dus in elk geval nog vier
jaar stevig gesubsidieerd aan leesbevordering doen. Nu zit ik er gewoon mee
in mijn maag dat bibliotheekfilialen gesloten worden terwijl regering en parlement
terecht het lezen willen bevorderen. Ik weet dat ook de landelijke club van
bibliotheken zich zorgen maakt. En dit is meer dan het gewone probleem van
een zekere gewenningsperiode na decentralisatie. Het betreft het overeind
houden van het bibliotheekstelsel als geheel. En dat, zo staat er in de Cultuurnota
op blz. 33, is een punt van aandacht voor het Rijk. Ik herhaal na dit voorbeeld
mijn algemene vraag: hoe verloopt de procesbeheersing van uitgangspuntennotitie
naar Cultuurnota naar uitvoering? Denkt de staatssecretaris dat de systematiek
nu goed is? Blijft de overheid voldoende voeling met het veld houden? Bevalt
de planperiode van vier jaar? Mijn fractie is er ook nieuwsgierig naar, hoe
het met het bedrag van 16 mln. zal gaan dat de Tweede Kamer vrij onverwachts
aan de staatssecretaris extra heeft toebedeeld, een aangename verrassing.
Maar hoe gaat het eigenlijk met de verdeling, nu de planprocedures zo zorgvuldig
zijn? Kan de staatssecretaris daar wat over zeggen? Is hij nu blij of toch
nog wat zorgelijk vanwege de verdeling en het doorkruisen van de procedures?
Voorts sluit ik mij aan bij de vragen van mevrouw Luimstra daarover.Nog iets over de participatie. De afgelopen jaren is er veel aandacht
besteed aan cultuurparticipatie. Daarover spreken nota's en/of begroting nu
niet in algemene termen. Ten behoeve van de participatie is er echter één
terrein specifiek uitgelicht: het onderwijs. Dat is een goede zaak. De aardige
notitie Cultuur en school concretiseert punten uit de Cultuurnota. Eerst een
vraag over de titel: Cultuur en school. Hoe breed is hierin het woord school?
In de besprekingen worden steeds het basisonderwijs en het voortgezet onderwijs
genoemd. Aandacht is er vooral voor MAVO en beroepsonderwijs, maar hoe zit
het met het volwassenenonderwijs, de ROC's en de deeltijd-MBO? Juist ook de
populatie van deze onderwijsvormen dient bij cultuureducatie betrokken te
worden. Hoe gaat de staatssecretaris – of de staatssecretarissen –
dat opzetten?De nota Cultuur en school wordt nu het veld ingestuurd. Gelukkig is die
zeer leesbaar en vol met aardige, praktische voorbeelden. Het grootste gevaar
dat de nota bedreigt, is dat het veld moe is en denkt: o help, ook dat nog.
Het is van het grootste belang dat duidelijk gemaakt wordt dat het hierbij
niet iets extra's betreft en dat het niet het gewone schoolprogramma is waar
nu cultuur aan toegevoegd is, maar dat het ingebed kan zijn in het geheel
van de schoolplannen, vaak binnen het rooster.Veel zal ook afhangen van het enthousiasme van de cultuurinstellingen.
Zij hebben er alle profijt van, later, met het oog op de verjonging van hun
participanten. Daarom is het goed dat er een stimuleringsregeling is die via
het LOKV een premie verstrekt aan scholen die geld en aandacht
steken in cultuureducatie. Ook dan zal het evenwel tijd vragen om tot inspanningen
op dit terrein te komen. Vele culturele instellingen zijn, zoals eerder gezegd,
niet ingespeeld op jongeren. Dat vereist bijscholing en methodiekontwikkeling,
ook op de pedagogische academies en lerarenopleidingen.Nu begrijp ik dat de stimuleringsregeling voor drie jaar geldt en dat
het cultuurtraject, zoals de samenwerking tussen school en culturele instelling
zo mooi heet, dan zelfstandig moet voortbestaan. Maar is dat niet een heel
korte termijn? Lopen wij dan niet het gevaar dat pas begonnen initiatieven
verzanden? Om zoveel geld gaat het toch ook weer niet? En hoe staat het momenteel
met de uitvoering? Er zijn waarschijnlijk al veel plannen ingediend, nietwaar?
Kan men inderdaad per september starten? Graag zie ik dat hierover duidelijkheid
wordt verschaft aan zowel ons als vooral het veld. Immers, dat moedigt aarzelenden
aan.Het volgende onderwerp gaat over Europa. Nederland heeft het voorzitterschap
van de Europese Unie. Wat betekent dat voor het cultuurbeleid? De economische
samenwerking heeft in de discussie over een verenigd Europa een overheersende
plaats ingenomen. Justitie en Binnenlandse Zaken komen langzaam meer naar
voren. Sociaal beleid is mager besproken en cultuurbeleid heeft gewoon nog
geen body. Toch staat in het Verdrag van Maastricht in artikel 128, vierde
lid: de Gemeenschap houdt bij haar optreden uit hoofde van andere bepalingen
van het verdrag rekening met de culturele aspecten. Dat is dus heel wat meer
dan uitwisselingsprogramma's, museale samenwerking en dergelijke. Het betekent
dat bij onderwerpen zoals landbouw, hogesnelheidslijn en mediabeleid rekening
gehouden moet worden met, ja, mede getoetst moet worden aan de culturele implicaties.
Wat gaat de staatssecretaris doen om dit culturele aspect meer naar voren
te halen?Ons bereikte een uitnodiging voor een seminar dat dezer dagen wordt gehouden
in Amsterdam onder dagvoorzitterschap van onze collega Eric Jurgens. Het betreft
een seminar over de positie van publieke omroep in Europees verband. Dat lijkt
mij een nuttige stap om tot nadere bezinning te komen over de resolutie over
de publieke omroep in Europa, die vorig jaar in het Europees Parlement is
aangenomen. Dezelfde vragen spelen immers overal. Hoe moet de verhouding zijn
tot de commerciële omroepen? Hoe dient de publieke omroep gefinancierd?
Wat is de rol van de overheid? Het zou boeiend zijn van de staatssecretaris
te vernemen in welke richting hij de discussie wil sturen. Een probleem voor
onze publieke omroep vormen bijvoorbeeld de hoge kosten van aankoop van buitenlandse
producties. Moeten wij op dit terrein niet toe naar samenwerking, in plaats
van concurrentie, tussen de diverse nationale publieke omroepen en vooral
tussen de diverse Europese publieke omroepen? Wat is het oordeel van de staatssecretaris
hierover?Dat brengt mij op mediabeleid in Nederland. Wij hebben het rapport-Ververs,
een goed rapport waarvan de inhoud aanvankelijk onderbelicht bleef door gekrakeel
over omroepverkiezingen die al weer van de baan zijn. De centrale boodschap
is: blijvende pluriformiteit van het publieke bestel en gezonde bedrijfsvoering.
De regering heeft de aanbevelingen van het rapport grotendeels overgenomen,
maar gelukkig niet het voorstel tot het wegreorganiseren van de kleine, niet-ledengebonden
zendgemachtigden zoals IKON, HOS, Islamitische omroep, educatieve omroep en
andere. Dat zou inderdaad een verarming geweest zijn van de pluriformiteit
en van de kwaliteit, want deze kleine omroepen leveren doorgaans kwaliteitswerk
en worden breed bekeken, zeker niet alleen door "eigen publiek".De financiering van de publieke omroep blijft moeilijk, nu de reclame-inkomsten
teruglopen. Het rapport van de Rekenkamer over het financieel toezicht op
de omroepverenigingen toont wel aan dat het toezicht beter kan. De indirecte
kosten kunnen en moeten minder. Dat levert structureel al iets op, maar niet
genoeg. Ook de kijker of luisteraar – want laten wij vooral de radio
niet vergeten – zou iets meer moeten betalen voor zijn genoegens. Wie
tientjeslid is van een omroepvereniging, is niet gebaat bij achteruitgang
in kwaliteit – niemand trouwens. Het voorstel het tientje met ƒ
15 te verhogen is dan ook vrij logisch in de ogen van mijn fractie.De omroepverenigingen zouden er wel verstandig aan doen zich de kritiek
van de Algemene Rekenkamer aan te trekken en veel meer duidelijkheid te verschaffen
aan hun leden over de besteding van de gelden, zodat dezen zien waar hun geld
blijft: bijvoorbeeld hoeveel besteed wordt aan de programma's en hoeveel aan
overheadkosten. Op deze wijze worden de leden ook meer volwassen aangesproken
en wordt het lidmaatschap bewuster. Dit kan mede leiden tot een duidelijker
identiteitsbesef bij de bewuste omroep.Ik geloof niet in de stelling, mijnheer de voorzitter, dat het profileren
van identiteit samenwerking in de weg staat. Nederland is een pluriforme samenleving
en het begrip identiteit is geen vervanging voor de vroegere zuil. Het is
een veel breder begrip en duidt op identificatie. Het kan dus zijn: jong,
oud, amusant, kunstzinnig, leerzaam, sociaal bewogen en dergelijke. Dit kan
ook afhankelijk zijn van de stemming van het individu. Dat is juist het prettige
van de ruime keuzemogelijkheden. Soms heb je meer zin in ontspanning, soms
ligt het anders. Is de staatssecretaris het daarmee eens?Ten slotte de monumentenzorg. Mijn oud-collega mevrouw Marie-Louise Tiesinga
was een onvermoeibaar strijder voor monumentenzorg. En terecht. Wij dienen
ons cultureel erfgoed te koesteren; het is iets bijzonders. Wij zijn er soms
zo aan gewoon. Als ik naar Leiden ga, met zijn grachten, zijn gevels, molens,
hofjes en tientallen musea, waaronder wereldberoemde zoals de Lakenhal en
het Museum voor Oudheden, dan heb ik daar twintig minuten voor gefietst, maar
duizenden komen daar twintig uren voor gereden of gevlogen. Het is al die
moeite meer dan waard en niet alleen in Leiden. De staatssecretaris zet, als
ik het goed begrepen heb, 275 mln. in om de achterstand enigszins in te lopen.
Maar monumentenzorg is voortdurende zorg. Hoe zit het structureel, hoe gaat
het na 2000? Dit kabinet zal opnieuw moeten investeren. Is dit wellicht iets
voor de belastingmeevaller? Ik lees over allerlei claims maar er ligt er nog
geen van de staatssecretaris. Wellicht kan hij zijn claim voor monumentenzorg
erbij leggen en er werkelijk voor vechten. Het is goed voor
de werkgelegenheid, bevordert het vakmanschap en het trekt toeristen. Wij
hebben het dus bepaald niet over een softe sector. Graag krijg ik hierop een
reactie.Ik rond af, voorzitter! Gelukkig staat cultuur weer op de politieke agenda
en gelukkig was het een productief jaar voor de staatssecretaris. Het beleid
heeft echter nog een paar duwtjes nodig. Het mag niet bij goede voornemens
blijven. Juist tot realisatie en continuering ervan roept mijn fractie met
mij de staatssecretaris graag op.De heer Veling (GPV):Mijnheer de voorzitter! Ik spreek vanmiddag mede namens de fracties van
SGP en RPF.Voorzitter! Wist u dat er een gedicht gewijd is aan een parlementair cultuurdebat?
Het is een gedicht van Jan Boerstoel en het gaat zo. "Je zou je
regelrecht in Artis wanen:een kleine kikker kwaakt en blaast zich
op,luid toegejuicht door kippen zonder kop,de ezels huilen
krokodilletranen.Een zevenslaper zit discreet te snurken,een zwartekousenkraai krast ach en wee,de ratelslang heeft weer eens
geen idee,maar wijt in stilte alles aan de Turken.Ziedaar
een blik in 's lands vergaderzaal,het onderwerp is de cultuur ditmaal."Mijnheer de voorzitter! Ik vond dit vers te mooi om het niet te citeren.
Maar of het wel zo trefzeker is? Ik bedoel nu niet – wat u misschien
zou denken – dat de rolverdeling dubieus is. Dat is ook het geval. Ik
persoonlijk zie althans geen aantrekkelijke rol in het beestenspul. Nee, mijn
aarzeling heeft te maken met de dramatiek van het beschreven debat. Er wordt
gekwaakt en geblazen, gehuild, gekrast en gerateld. Je moet wel een zevenslaper
zijn om daar doorheen te snurken.En het onderwerp is de cultuur? Met alle respect voor Jan Boerstoel, maar
zo gaat het niet. Zeker ging het niet zo bij de behandeling van de begroting
cultuur en de Cultuurnota in de Tweede Kamer. Daar was helemaal geen dramatiek.
De staatssecretaris kon nog wel wat meer geld uitgeven dan hij had voorgesteld.
Natuurlijk groeit het geld ook de Kamer niet op haar rug, maar cultuur moet
omdat het moet: dus niet te karig, mijnheer Nuis.Daar heb je het al, deze kraai gaat ach en wee roepen. Maar nee, dat is
te gemakkelijk. Ik wil me eens hardop afvragen hoe die eensgezindheid over
het belang van cultuur, ook in de toegespitste betekenis van kunst en aanverwante
zaken, te verklaren is.Op het eerste gezicht lijkt die verklaring niet zo moeilijk. Cultuur is
goed voor de samenleving. In de notitie Pantser of ruggengraat schrijft de
staatssecretaris dat cultuur "voor ieder mens het instrument is om mentaal
een herkenbare plaats te vinden in de wereld". Cultuur bindt mensen samen
in groepen en onderscheidt ze van andere groepen. Er zijn natuurlijk verscheidene
zingevingssystemen maar ook "het geheel van vaak onuitgesproken regels waarmee
mensen het serieuze, eindeloos gevarieerde spel van de verbeelding spelen,
is zo'n systeem, dat in het bijzonder aan de kunsten ten grondslag ligt".
Welnu, daar heb je als overheid en ook als parlement natuurlijk geld voor
over.Bij nadere beschouwing blijven er toch vragen. Hans Blokland stelde er
een paar in de Staatscourant van 24 oktober 1996. "Cultuur verbindt dus mensen
en schept gemeenschappen", zo citeert Blokland de staatssecretaris. ... "De
vraag is nu – een vraag waar Nuis helaas niet op ingaat – welke
bijdrage de kunsten, die slechts een onderdeel van de cultuur uitmaken, hieraan
feitelijk leveren. Deze bijdrage valt vandaag enigszins tegen", aldus Blokland
en hij geeft cijfers over deelname aan het kunstleven in Nederland. Collega
Van Heukelum heeft zojuist ook al gezegd, dat deze mager zijn. Het CBS-maandblad
Index van eind vorig jaar gaf nog eens een bevestiging van de stelling, dat
kunst slechts een minderheid van de Nederlanders raakt: "Qua samenstelling
van het publiek is er weinig veranderd sinds de jaren zeventig." Het zijn
nog altijd de hoog opgeleide en welgestelde landgenoten die de hoofdmoot van
de deelnemers aan cultuur vormen.Deze gegevens doen wat mij betreft weinig af aan de stelling, dat cultuur
een maatschappelijke functie kan hebben. Als bijvoorbeeld in de notitie over
cultuureducatie Cultuur en school staat, dat cultuur "een middel tot sociale
binding" is en "tegelijk de mogelijkheid tot het uitdragen van het eigene"
geeft, dan herken ik dat en waardeer ik dat. Maar de toch beperkte effectiviteit
van cultuurbeleid ten bate van de maatschappelijke samenhang – die lijkt
mij duidelijk – doet opnieuw vragen naar de reden voor de eenstemmigheid
over overheidssteun voor cultuur. Waarom zijn we het daarover zo eens? De
tijd waarin cultuur werd beschouwd als onderdeel van welzijn en cultuur de
samenleving geacht werd te emanciperen, ligt achter ons. En toch zijn we allemaal
unaniem voor steun aan kunst.Er is een ander aspect van het belang van kunst dat misschien wel belangrijker
is voor de legitimering van overheidssteun voor cultuur. Ik doel nu op formuleringen –
in Pantser of ruggegraat – in de trant van: cultuur biedt "juist in
haar meer kunstzinnige aspecten een oefening in de kracht van de verbeelding
die mensen boven de beperkingen van het dagelijks leven vermag uit de tillen".
Cultuur vertegenwoordigt een intrinsieke waarde. Er is klaarblijkelijk iets
van belang in cultuur zelf, nog los van de maatschappelijke functie.In het Boekmancahier van december 1996 gaat de filosoof Kees Vuyk in op
de vraag waarom de overheid zich met de kunst bezighoudt. Hij vertrekt vanuit
een interessante historische vraagstelling. Vuyk schrijft: "Terwijl de scheiding
van kerk en staat sinds jaar en dag een feit is, zijn de scheidslijnen tussen
staat en kunst ondanks Thorbecke nog altijd diffuus. De overheid heeft blijkbaar
een belang bij kunst. Welk belang is dat?" Zo kan het dus ook gevraagd worden:
waarom zijn we het zo eens over het belang van steun aan kunst?Dat de kerk nauwelijks meer belang heeft voor de overheid, is duidelijk.
Voor de meeste mensen is een religieuze legitimering van het overheidsgezag
nietszeggend geworden. Maar met kunst ligt het volgens Vuyk anders: "Een moderne
kunstenpolitiek is gebaseerd op de autonomie van de kunst." De vrijheid die
kunstenaars wordt gegund, symboliseert de vrijheid van alle burgers. Een land
waarin de kunsten zich vrij ontwikkelen en zelfs gesubsidieerd worden, is
een land waarin de burgers vrij zijn. "En hoe vrijer de burgers, des te sterker
de legitimatie van de overheid, die immers niets anders is
dan de uitdrukking van de vrije wil van de burgers."Zo is het lange tijd geweest, aldus Vuyk. Maar als er in de samenleving
nauwelijks meer behoeft te worden gevochten om vrijheid, en dus vrijheid subjectiviteit
is gebleken en een kwestie van smaak, van esthetiek, verliest de kunst deze
legitimerende functie. Mogelijkerwijze is dit dus ook niet echt meer steekhoudend
als legitimatie. Het is volgens Vuyk tijd voor een alternatief en ik kom daar
straks nog even op terug. Ik begrijp er niet alles van, maar ik laat het nu
even voor wat het is.Vuyks gedachtegang is interessant. Mijns inziens legt hij terecht zo sterk
de nadruk op het belang dat de samenleving hecht aan de vrijheid van de kunsten.
Maar anders dan Vuyk denk ik niet, dat we het allemaal zo gauw eens worden
over de subjectiviteit en de esthetisering van die autonome kunsten. Alsof
het daarmee ook wat minder relevant zou zijn. Als dat het geval zou zijn in
de meningsvorming, zou dat een verrassende doorbraak betekenen. Want kunst
is niet vrijblijvend in onze opvatting en dat is het ook niet geworden. Vele
kunstenaars en ook vele beleidsmakers, inclusief staatssecretaris Nuis, zien
in de kunst een groot menselijk belang. Menszijn vraagt om zicht op mogelijkheden,
op het andere. De doorbreking van het gewone door de kracht van de verbeelding
biedt een soort openbaring van zin. Met andere woorden: de vergelijking die
Vuyk maakte tussen de kerk en de kunst levert niet slechts een contrast op –
wel scheiding van kerk en Staat, niet van kunst en Staat – maar ook
een parallel en dat is misschien nog interessanter. Kunst heeft naar mijn
opvatting in onze tijd nog altijd bepaalde religieuze trekken. Als er over
kunst gesproken wordt, krijgt dat iets verhevens.Het historische verhaal is al vaak verteld: in zogenaamde primitieve culturen
zijn religie en kunst ten nauwste met elkaar verbonden. Het sacrale wordt
nabijgebracht in afbeeldingen, in woorden en in muziek. Door allerlei factoren
is in de geschiedenis van Europa de kunst in tal van opzichten verzelfstandigd.
Het nadrukkelijke verbod aan Israël om afgoden te maken of zelfs Jahweh
te vereren in de vorm van een gesneden beeld, heeft daartoe stellig bijgedragen.
Die verzelfstandiging versterkt het ambachtelijke van de kunst. De kunst kreeg
meer een zelfstandige functie ter verfraaiing en ter verrijking van het leven,
onder andere ook het religieuze leven maar zeker niet exclusief, want het
religieuze leven was niet van de esthetiek en van de kunst afhankelijk.Toen de westerse culturele elite zich door de Verlichting gaandeweg ontgroeid
achtte aan de oude religieuze vormen, kreeg de kunst opnieuw een soort religieuze
functie. De al eerder verworven zelfstandigheid wordt dan tot volstrekte en
individuele autonomie. De romantiek heeft de kunst opgevat als een voor slechts
het genie weggelegde verbinding met een diepere waarheid die het gewone leven
overstijgt. Inderdaad, stem ik Vuyk toe, de kunsten werden autonoom, maar
niet als speeltjes van mensen die ongebonden zijn en doen wat zij leuk vinden.
Kunst is een hoogst serieuze zaak, zeker in die tijd, en nu nog naar mijn
opvatting; een serieuze zaak die als zij niet voor de gewone man is weggelegd,
toch in museum en concertzaal kan worden bewonderd en wellicht hogere gevoelens
en inzichten teweegbrengt.Mijns inziens is zo'n als religieus te typeren geladenheid van de kunst
ook in onze tijd werkzaam. De kunsten zijn vrij, niet alleen als symbool van
de vrije samenleving, zoals Vuyk zei, maar als een soort voorrecht van hen
die nu eenmaal kunstenaar zijn. Kunstenaars worden gedreven door de macht
van hun verbeelding en moeten dus niet naar kleinburgerlijke maatstaven worden
beoordeeld, om het eens toe te spitsen in die richting.De autonomie van de kunsten is daarom ook zo onaantastbaar. Breideling
of zelfs maar de schijn van breideling van kunstuitingen kan rekenen op algemeen
verzet. Een toneelstuk over het koninklijk huis niet subsidiëren, is
een schandaal. Uitingen die in gewone menselijke verhoudingen zonder enige
twijfel als laakbaar zouden worden beschouwd – u kunt zelf wel voorbeelden
bedenken, ook recente – worden in een kunstcontext geaccepteerd en zelfs
bewonderd. Om een voorbeeld te geven dat mij persoonlijk nogal eens dwarszit:
scholen die in gewone menselijke verhoudingen worden geprezen omdat zij hun
pedagogische opdracht serieus nemen en bepaalde waarden hooghouden, wordt
sektarisme verweten als zij met die waarden botsende toneelstukken, cabaretvoorstellingen
of romans terughoudend tegemoettreden. Dat is dan ineens helemaal fout. Dat
heeft naar mijn opvatting te maken met die specifieke geladenheid van kunst.De eerdergenoemde Kees Vuyk vindt dat de tot persoonlijke smaak afgezakte
vrijheid van de kunsten voor de overheid niet meer relevant is. Kunstbeleid
van de overheid moet actiever worden en, ik citeer, "kunst bevorderen die
keuzeprocessen belicht en verlicht". Ik snap niet helemaal goed wat hij bedoelt.
Als hij echter wil afdingen op de autonomie van de kunst, geef ik hem niet
veel kans.In dit verband zou ik de staatssecretaris een vraag willen stellen over
een passage in zijn nota Pantser of ruggengraat. Ook hij lijkt een risico
te zien in de autonomie van de kunsten. Sprekend over de cultuurfondsen, die
kunnen gelden als bevestiging van de zelfregulering van de kunsten, schrijft
hij: "Het risico bestaat dat een bepaald fonds met zijn adviescommissie een
zeker smaakmonopolie ontwikkelt." Hij vindt dat dit probleem serieus genomen
moet worden en kondigt een zorgvuldige evaluatie aan. Hij zou daarop in de
Cultuurnota uitvoerig ingaan, zo stelde hij. Is dat inderdaad gebeurd? Heb
ik iets gemist? Want behalve de verzekering dat bij de relatieve autonomie
waarin fondsen werken, publieke verantwoording hoort, biedt de Cultuurnota
naar mijn mening heel weinig dat kan worden uitgelegd als een inlossing van
deze toezegging.Hoe ziet de staatssecretaris de autonomie van de kunsten, niet alleen
ten opzichte van de samenleving, maar ook ten opzichte van de overheid en
de volksvertegenwoordiging? Hoe gaat hij verder om met het risico van inteelt
in culturele fondsen, een probleem dat hijzelf ook als serieus beschouwt?
Dat zou wel eens een heel geladen vorm kunnen zijn die moeilijk te doorbreken
valt.Mijnheer de voorzitter! Onze fracties hebben weinig sympathie voor de
haast sacrale autonomie van de kunsten. Dat wil niet zeggen dat de kunsten
en de kunstenaars hun zelfstandigheid zouden moeten kwijtraken. Wij geloven
dat in Gods schepping veel verschillende aspecten zijn te onderscheiden.
Cultuurarbeid kent veel verschillende vormen. Die kunnen ook niet tot elkaar
herleid worden. Het zou dwaas zijn om dat te proberen.Wij geloven dat wij mensen in een wereld leven die het zinvol maakt te
vragen naar de zin en de normativiteit ervan. Kunst kan het leven verrijken,
doordat het een eigen kant van die normativiteit zichtbaar maakt of thematiseert.
Maar deze zelfstandigheid van de kunsten moet niet worden verward met onaantastbaarheid,
met autonomie.In een interessant artikel analyseert de Amerikaanse christen-filosoof
Lambert Zuidervaart de verhitte discussies die ginds worden gevoerd over de
National Endowment for the Arts, het Amerikaanse cultuurfonds. Daar vindt
echt een verhitte discussie plaats en die is anders dan zij hier tot nu toe
was. Zuidervaart vindt dat zowel de voorstanders als de liberaal-conservatieve
tegenstanders de positie van de kunstenaar verkeerd taxeren. De kunsten vormen
in zijn ogen geen randverschijnsel, die als bijproduct van de commerciële
markten wel ergens terechtkomen. De kunsten moeten echter ook weer niet worden
gemarginaliseerd door ze in een reservaat onder te brengen. Zuidervaart vindt
dat het een of het ander met de discussie gebeurt. Hij pleit ervoor de kunstenaar
ook niet vanzelfsprekend als een atomistisch individu te beschouwen. Waarom
zouden kunstenaars, wat Zuidervaart betreft ook in gemeenschappen, niet hun
eigen plaats in de samenleving innemen en dat meer doen dan vaak gebeurt.
Hij zegt: "Het ontstaan van culturele groepen, kunstenaarsorganisaties, van
productie in gemeenschappen en van samenwerking tussen beroeps- en amateurkunstenaars,
is niet maar een randverschijnsel of incident binnen de kunst sinds de jaren
zestig." Zuidervaart ziet een mogelijkheid om een andere beweging op gang
te brengen. We zouden dus van de geschetste situatie gebruik kunnen maken.
Zuidervaart ziet in de ontwikkeling een belangrijke bijdrage aan wat hij het
culturele complex noemt en volgens hem zijn op grond daarvan goede argumenten
te vinden voor overheidssteun aan de kunsten. Daarbij zou het dan niet gaan
om het ondersteunen van een haast sacraal, autonoom geachte kunstwereld. In
de Amerikaanse situatie zou de verbeten strijd tussen voorstanders van endowment,
die de kunsten beschouwen als autonome avant-garde, en de tegenstanders, die
verwachten dat de markt wel zal uitmaken wat van waarde is, kunnen veranderen.
Naar onze opvatting zou Zuidervaarts gedachte over de betrokkenheid van de
samenleving bij de kunst ook voor de Nederlandse situatie leerzaam kunnen
zijn. Collega Grewel sprak over de verbinding tussen professionele en amateurkunsten.
Dat wijst ook in deze richting.Ten slotte citeer ik nog een keer de woorden van Zuidervaart: "Wanneer
wij eenmaal onderkennen hoeveel de kunst betekent voor onze diverse levensverbanden,
en hoe kwetsbaar zij is binnen een door de staat gesteunde economie van grote
bedrijven, zullen wij nieuwe en overtuigende argumenten hebben om kunst als
een algemeen goed te beschouwen, waarvan de ondersteuning in het belang is
van ons allemaal." Deze uitspraak is natuurlijk gedaan in de Amerikaanse context,
maar zij is ook voor ons van belang.Mijnheer de voorzitter! Ik heb in het voorgaande maar weinig expliciete
vragen aan de staatssecretaris gesteld. Ik heb een poging gedaan om het begrip
"autonomie" van de kunsten te analyseren. Daarbij heb ik kritische noten geplaatst
en vervolgens ook een suggestie gedaan voor een onzes inziens betere richting
voor de discussie over de legitimatie van overheidsbemoeienis met de kunsten.
Daarmee heb ik een thema aangesneden dat ook voor de huidige staatssecretaris
lastig is en vol dilemma's. Dat heeft hij ook laten blijken. Ik zou het daarom
op prijs stellen zijn reactie op mijn betoog te vernemen.De heer Tjeenk Willink (PvdA):Voorzitter! De heer Veling hield een interessant betoog. Zou hij daarin
ook niet een onderscheid moeten maken tussen de vraag naar de autonomie van
de kunsten en de kunstenaar en de autonomie die naar mijn waarneming zo nu
en dan door sommige beheerders van de kunst daaraan wordt ontleend? Dat laatste
gebeurt wel ten onrechte. Naast de discussie over de autonomie van de kunstenaar
en zijn zelfstandigheid, staat de vraag naar de autonomie, de gepretendeerde
zelfstandigheid van en de gebrekkige publieke controle op de beheerders van
de kunst. Is dat eigenlijk niet een veel groter probleem?De heer Veling (GPV):Voorzitter! Feitelijk is dit wellicht een nog groter probleem. Gelet op
de context van mijn verhaal, zou mijn antwoord zijn, dat de door mij gesignaleerde
autonomie van de kunsten een prachtig alibi of verhaal is voor de beheerders
van de culturele instituties om zich af te schermen van kritiek. Dat zie je
inderdaad gebeuren.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.Voorzitter: Tjeenk Willink 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19961997-676-685.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl