Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 1999 (26200 VIII)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1998-1999, pag. 1606-1647

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

24-11-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

nr. 25, pagina 1606-1647

17-11-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26200-VIIIToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Stemmingen in verband met het voorstel van rijkswet Goedkeuring van het op 3 mei 1996 te Genève tot stand gekomen Protocol inzake het verbod of de beperking van het gebruik van mijnen, valstrikmijnen en andere mechanismen, zoals gewijzigd op 3 mei 1996 (Protocol II zoals gewijzigd op 3 mei 1996), en van het op 13 oktober 1995 te Wenen tot stand gekomen Aanvullend Protocol inzake blindmakende laserwapens (Protocol IV), gehecht aan het Verdrag inzake het verbod of de beperking van het gebruik van bepaalde conventionele wapens die geacht worden buitensporig leed te veroorzaken of een niet-onderscheidende werking te hebben (25925, R1614); en over enige motiesPagina 1594-1594
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Fonds economische structuurversterking voor het jaar 1999 (26200 E)Pagina 1595-1595
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 3 november 1998 over publiek-private samenwerkingPagina 1595-1601
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 12 november 1998 over riooloverstortenPagina 1601-1606
Stemming over een motie, ingediend bij de behandeling van het wetsvoorstel inzake de benoeming van de commissaris van de Koning en de burgemeester, te weten: de motie-Schutte c.s. over het aanhouden van de beslissing over het voorstel tot grondwetsherziening (25620, nr. 6)Pagina 1594-1594
Stemmingen in verband met: - het wetsvoorstel Aanvulling van de Algemene wet bestuursrecht met een regeling over de behandeling van klachten door bestuursorganen (25837), en over: - de motie-Apostolou c.s. over de positie van de commissies voor de Verzoekschriften (25837, nr. 8).Pagina 1593-1593
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Ziekenfondswet, de Wet tarieven gezondheidszorg en de Wet ziekenhuisvoorzieningen in verband met wijzigingen in de taak, samenstelling en werkwijze van de in die wetten geregelde bestuursorganen, alsmede wijziging van andere wetten in verband daarmee (uitvoeringsorganen volksgezondheid) (26011)Pagina 1592-1592
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Machtiging tot medewerking aan de oprichting van een Waarborgfonds voor de zorgsector (25627)Pagina 1592-1592
Presentie en opening (dinsdag 17 november 1998)Pagina 1577-1578
Stemmingen in verband met: - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van Koninkrijksrelaties (IV) voor het jaar 1999 (26200 IV), en over: - de motie-Rosenmöller/Scheltema-de Nie over het beheer van de nationale parken (26200 IV, nr. 7); - de motie-Rosenmöller over uitzendingen van de Wereldomroep (26200 IV, nr. 8); - de motie-Scheltema-de Nie over prioriteit voor de jeugdhulpverlening (26200 IV, nr. 9); - de motie-Van Middelkoop over modernisering van het Statuut (26200 IV, nr. 10); - de motie-Van der Knaap over de sociaal-economische problematiek (26200 IV, nr. 11); - de motie-Van der Knaap over een uniforme toelatingsregeling voor alle delen van het Koninkrijk (26200 IV, nr. 12); - de motie-Gortzak over een bestuurlijk akkoord (26200 IV, nr. 13)Pagina 1593-1594
Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 1999 (26200 VIII)Pagina 1606-1647
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 17 november 1998)Pagina 1589-1592
Vragen van het lid Bijleveld-Schouten aan de minister van Justitie en de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, over het melden van kindermishandeling.Pagina 1586-1588
Stemmingen in verband met: - het wetsvoorstel Regelen ter beheersing en versnelling van de procedures inzake de aanleg van de vijfde baan van de Luchthaven Schiphol (Wet procedures vijfde baan Schiphol) (25863), en over: - de motie-Stellingwerf over administratieve onteigeningsprocedures (25863, nr. 12).Pagina 1592-1593
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 17 november 1998)Pagina 1647-1648
Vragen van het lid Verhagen aan de minister voor Ontwikkelingssamenwerking, over de situatie in IndonesiëPagina 1583-1585
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Verklaring dat er grond bestaat een voorstel in overweging te nemen tot verandering in de Grondwet, strekkende tot het doen vervallen van de bepaling inzake de benoeming van de commissaris van de Koning en de burgemeester (25620)Pagina 1594-1594
Stemmingen over twee moties, ingediend bij het debat over het asielbeleid, te weten: - de motie-Dittrich over intrekking van A-statussen (19637, nr. 385); - de motie-Verhagen over gedwongen terugkeer naar 'open cities' (19637, nr. 387)Pagina 1594-1594
Vragen van het lid Marijnissen aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, over het toenemend aantal bedrijven dat overgaat tot grote reorganisaties waarbij veel werkgelegenheid verloren gaatPagina 1578-1583

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 199 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Vaststelling
van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 1999 (26200
VIII).De algemene beraadslaging wordt geopend.De voorzitter:Ik deel aan de Kamer mee dat staatssecretaris Van der Ploeg onderweg is
naar Den Haag. Hij had een Cultuurraad in Brussel en zal straks in de Kamer
verschijnen. Er wordt echter voor hem opgelet!Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Mevrouw de voorzitter! Wij hebben het vandaag over de onderwijsbegroting.
Dat is meer dan kijken of het huishoudboekje klopt. Wij kijken behalve naar
wat wij uitgeven ook naar waarom wij het uitgeven en naar de prioriteitenstelling.
Het regeerakkoord gaf het al aan: voor deze periode geen stelselwijzigingen
in het onderwijs, maar implementatie van bestaande wet- en regelgeving. Deze
prioriteitenstelling is wat mijn fractie betreft een goede keuze. De kaders
zijn gesteld, nu is het onderwijsveld aan zet. Mijn fractie wenst de minister
en de staatssecretaris alle succes en wijsheid toe. In de contacten van de
afgelopen maanden hebben wij hen leren kennen als bevlogen en enthousiaste
mensen, met een luisterend oor en oog voor de werkvloer. De problemen die
zij zullen tegenkomen, zijn ongetwijfeld groot en divers.Voorzitter! Over de begroting eerst een algemeen oordeel. Ja zeker, wij
leven in een kennissamenleving. Ja zeker, onderwijs is ook een aanjager van
de economie. Maar dat is slechts één deel van de werkelijkheid.
Wat het CDA betreft, gaat het om meer dan alleen kennis, kennis, kennis. Het
gaat vooral ook om creativiteit, om sociale vaardigheden, om anders leren
leren met behulp van computers en om overdracht van waarden en normen. Het
gaat niet alleen om het hebben van een goed stel hersens en zoveel mogelijk
kennis, maar om het ontwikkelen van alle talenten. Mijn dochter kan straks
best een hoge Cito-score hebben, maar zich toch niet in onze ingewikkelde
samenleving kunnen redden omdat zij bijvoorbeeld niet geleerd heeft samen
te werken, naar anderen te luisteren en haar eigen gedachten en gevoelens
onder woorden te brengen; kortom, omdat zij niet stevig in haar schoenen staat
en niet lekker in haar vel zit. Thuis doen wij ons best om haar een goede
persoonlijke ontwikkeling te laten doormaken. Vele ouders zullen dat doen.
Als ouders verwachten wij dat de school waarop zij zit ons daarin ondersteunt.
De meeste ouders kiezen bewust voor de school en rekenen de school daar ook
graag op af. Dus niet alleen op het klaarstomen voor de Cito-toets. Ik vraag
mij af of de staatssecretaris serieus meent dat de Cito-toets hét instrument
voor ouders is waarmee zij de kwaliteit van de school en de leerkracht kunnen
beoordelen.De overheid hoort ervoor te zorgen dat er deugdelijk onderwijs wordt gegeven
en dat er voldoende en goed opgeleide leraren zijn. Maar als
het gaat om het geven van onderwijs en om de inhoud ervan, gaat het over een
pedagogische opdracht. Het CDA kiest voor een autonome school en voor de verantwoordelijkheid
van ouders en opvoeders in het leerproces en zeker niet voor 'de overheid
betaalt, dus de overheid bepaalt'. Het CDA kiest helemaal niet voor een overheid
die zich tot in detail met de inrichting van een school bemoeit.Voorzitter! Mijn fractie vindt het een goed idee om eerst maar eens te
bekijken hoe op de werkvloer uitwerking kan worden gegeven aan de opdrachten
die er liggen. Wat verstaan de minister en de staatssecretaris daar eigenlijk
precies onder? Zij komen al na drie maanden met een bijstelling van het beleid.
Is dat een gevolg van het feit dat hun voorgangers zoveel wetsvoorstellen
met grote snelheid door het parlement hebben gejaagd? Hebben zij misschien
ook twijfels op andere beleidsterreinen dan de tweede fase in het voortgezet
onderwijs? Over de tweede fase – door velen ten onrechte het studiehuis
genoemd – wil ik ook enkele opmerkingen maken. Als er echt zulke grote
problemen aan de invoering kleven, moeten er natuurlijk aanpassingen komen.
Dat zal wat ons betreft pas na een grondige analyse moeten gebeuren. Krijgen
wij die analyse binnenkort onder ogen? Het is uitermate demotiverend voor
scholen, ouders en leerlingen als na jaren van zorgvuldige voorbereiding ineens
in de vakprogramma's wordt ingebroken, terwijl nog maar eenderde van de scholen
twee maanden bezig is.Over de basisvorming bereiken ons signalen uit het veld dat tal van scholen
met problemen worstelen. Komt de minister daar misschien ook met bijstellingen?Ook over de voortgang en het realiseren van de nieuwe leerwegen in het
voortgezet middelbaar beroepsonderwijs willen wij graag de stand van zaken
horen. De gemengde leerweg schijnt in de praktijk moeilijk aan te bieden te
zijn.Mevrouw Lambrechts (D66):Mevrouw Ross geeft toch een beetje de indruk dat zij de signalen niet
heeft gekregen die de staatssecretaris en ik wel gekregen hebben. Deze signalen
vond ik zeer herkenbaar. Het lijkt er toch echt op dat er iets aan de hand
is met de tweede fase. Als dit ook geldt voor de basisvorming, vindt mevrouw
Ross het dan niet heel erg goed dat de staatssecretaris juist nu bereid is
met aanpassingen te komen? Het is nu namelijk nog niet op zo'n schaal ingevoerd
dat het grote veranderingen voor scholen en voor leerlingen teweeg hoeft te
brengen.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Voorzitter! Op deze vraag kan ik alleen maar antwoorden dat wij heel erg
gelukkig zijn wanneer zaken, na een grondige analyse, aangepast zullen worden.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik mag toch aannemen dat ook mevrouw Ross de monitorrapporten dit weekend
heeft ontvangen?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Wij hebben signalen gekregen, maar dat betekent nog niet dat je op korte
termijn moet ingrijpen. Het is namelijk nog niet heel erg duidelijk waar het
precies aan schort. Waar het aan schort, is ons in ieder geval nog niet duidelijk
genoeg en daarom vragen wij om een heldere analyse van de totale problematiek.
Dat is zo kort na de invoering niet mogelijk, omdat nog maar een paar scholen
er mee werken. De signalen tot nu toe zijn voor ons niet voldoende reden om
zo snel in te grijpen.Mevrouw Lambrechts (D66):Het gaat om 74 scholen. Volgens mij is het verhaal zeer duidelijk.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Volgens mij mag er nog wat meer aan analyse gedaan worden!Wij hebben signalen opgevangen over de basisvorming, het middelbaar voortgezet
onderwijs en de integratie van het voortgezet speciaal onderwijs. Wij vragen
ons met name over de integratie van het voortgezet speciaal onderwijs af of
de deskundigheid die daar in huis is, overeind blijft.Het CDA is het eens met de doelstelling de kwaliteit van het basisonderwijs
te verbeteren. De extra gelden voor de klassenverkleining moeten dan ook alleen
in het basisonderwijs terechtkomen. Wij zijn het er niet mee eens dat scholen
het geld alleen voor de onderbouw mogen gebruiken. Wij vinden dat veel te
star. Scholen moeten zelf kunnen bepalen hoe zij de kwaliteit van het onderwijs
kunnen verbeteren. Dit is bijvoorbeeld mogelijk door extra assistentie in
de klas.De heer Cornielje (VVD):Bij de groepsgrootteverkleining hebben wij afgesproken om de extra gelden
te concentreren in de onderbouw. Wat geeft mevrouw Ross aanleiding om de gelden
nu ook uit te smeren over de bovenbouw en daarmee over het hele onderwijs?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Ik heb gezegd dat wij het eens zijn met de doelstelling om door klassenverkleining
de kwaliteit van het basisonderwijs te verbeteren. Het is goed dat scholen
de mogelijkheid krijgen om de 'extra handen' in groep 5 in te zetten als zij
daar problemen hebben. Het is aan de scholen om te kijken hoe zij het beste
aan kwaliteitsverbetering kunnen werken. Als wij onze aandacht rigide op de
onderbouw richten, beperk je de scholen in hun creativiteit. Dat vinden wij
geen goede zaak.De heer Cornielje (VVD):Voorzitter! Het was toch de bedoeling om het gemiddelde aantal leerlingen
in de onderbouw van 25 terug te brengen tot 20? Als je de extra gelden over
meerdere leerjaren uitsmeert, blijft er van die doelstelling niets over. Ik
zou dat zeer betreuren.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Wanneer de staatssecretaris echt werk wil maken van deregulering en autonomievergroting,
vinden wij het een uitgelezen kans om te laten zien dat je mooie woorden ook
in daden kunt omzetten wanneer je het proces van klassenverkleining en kwaliteitsverbetering
op de basisschool ook echt aan de scholen overlaat.Voorzitter: Van ZuijlenMevrouw Ross-van Dorp (CDA):Een andere belangrijke ontwikkeling is de integratie van gehandicapte
kinderen in het regulier onderwijs. Wij zien dit als een goed streven. Maatwerk
via leerlinggebonden financiering, ook wel het 'rugzakje' genoemd, is voor
deze groep leerlingen van groot belang. Het CDA maakt zich wel zorgen over
de uitvoering van de plannen. Hoe zit het met de clustervorming, met name
in het tweederde veld? Is de staatssecretaris hierover in overleg met
het veld zelf? Hoe zit het met de indicatiestelling? Is de staatssecretaris
het met ons eens dat niet alleen medische factoren, maar ook omgevingsfactoren,
zoals de gezinssituatie, een rol moeten spelen bij het in kaart brengen van
de hulpvraag? En dan, hoe wordt de financiering op die hulpvraag afgestemd?Wat het CDA betreft, moet samen met het expertiseveld een plan van aanpak
ontwikkeld worden voordat tot implementatie van de wetgeving wordt overgegaan.
Wij vragen de staatssecretaris dan ook een uitnodiging aan de deelnemers in
het veld te doen om zich gezamenlijk op het traject en de fasering te oriënteren.Als implementatie van wet- en regelgeving aan de orde komt, komt er zonder
voldoende draagvlak niets van terecht. De kans om zoveel mogelijk mee te denken
en mee te beslissen vergroot dat draagvlak. In het regeerakkoord wordt gesproken
over de participatie van ouders in het onderwijs. Het CDA heeft begrepen dat
de minister met een nadere uitwerking over de zeggenschap van ouders in bestuur
of medezeggenschapsraad zal komen. Betrekt u in uw gesprekken hierover ook
de ouders zelf? Het CDA hecht aan een stevige en volwassen positie van ouders
die op alle fronten serieus genomen worden. Ouders zijn als eersten verantwoordelijk
voor hun kinderen en hun rol moet daarom zoveel mogelijk versterkt worden.
Het gaat daarbij niet alleen over het veranderen van de grondslag van de school,
maar ook over praktische zaken zoals het lesgeld. Het onderwijs gaat ouders
steeds meer kosten door onder andere het stijgen van de lesgelden.Mevrouw Lambrechts (D66):Hebben ouders er recht op te weten hoe het gesteld is met de Cito-scores
op een school?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Ik ben hierop al ingegaan toen ik over kwaliteit sprak. Het is op zich
een goede zaak als scholen de resultaten van Cito-toetsen bekendmaken in de
schoolgids, zodat ze voor alle ouders zichtbaar zijn.Mevrouw Lambrechts (D66):Als een Cito-toets wordt gehouden, vindt u – met mij – dat
de ouders het volste recht hebben om van de resultaten op de hoogte te worden
gesteld.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Ik zie geen reden om scholen daartoe te verplichten, maar op zich hebben
ouders er recht op.Mevrouw Lambrechts (D66):Heel goed!Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Had u van mij iets anders verwacht?De heer Cornielje (VVD):Ik kom terug op de betrokkenheid van ouders bij de grondslag van een school.
In een interview met Trouw hebt u daarover behartigenswaardige woorden gesproken,
maar die herhaalt u hier niet. Wat is uw opvatting over de betrokkenheid van
ouders ten aanzien van de grondslag van een school in deze Kamer?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):De school moet duidelijk blijk geven van haar identiteit en moet ouders
duidelijke keuzen bieden. De school moet duidelijk maken waar zij voor staat,
zodat de ouders een bewuste keuze kunnen maken. In die zin kunnen ouders worden
gestimuleerd om mee te denken en te praten over de invulling van de identiteit
van de school.De heer Cornielje (VVD):Dat ben ik met u eens. Betekent dit ook dat als ouders tot de school zijn
toegelaten, ze op een gelijke wijze behandeld moeten worden?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Hoe bedoelt u dat?De heer Cornielje (VVD):Dat alle ouders die toegelaten zijn op school een gelijke positie innemen.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):In welke zin 'een gelijke positie'? Als ouders toegelaten zijn, probeer
je ze zoveel mogelijk te stimuleren bij het reilen en zeilen van de school.De heer Cornielje (VVD):Hebben ze dezelfde rechten en plichten als het schoolbestuur ze heeft
toegelaten?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Dat hangt ervan af. U spreekt over rechten en plichten, maar u doelt op
wat in het regeerakkoord staat. Mogen ouders op grond van identiteit geweigerd
worden... enz.? Het is van belang te constateren dat ouders, als ze respect
hebben voor en de grondslag van de school kunnen onderschrijven, zoveel mogelijk
moeten participeren in het denken over de invulling en de richting die de
school aanduidt.De heer Cornielje (VVD):Of ouders de grondslag respecteren of onderschrijven doet er nu even niet
toe in het voorbeeld dat ik geef. De school heeft besloten de leerling toe
te laten. Hebben de ouders van die leerling dan dezelfde rechten als andere
ouders?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Wat bedoelt u precies?De heer Cornielje (VVD):Stel, dat ouders de grondslag niet onderschrijven en ze worden toch tot
een school toegelaten, hebben ze dan in uw ogen gelijke rechten als ouders
van leerlingen die de grondslag wél onderschrijven?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Ik hoor graag dat u die 'gelijke rechten' specificeert. Als ouders de
grondslag van de school niet onderschrijven, zullen ze niet van harte meewerken
aan het verder uitwerking geven van die grondslag en identiteit. Als u spreekt
over rechten, moet je kijken naar wat voor die ouders verstandig en goed is.
Dit moet in overleg met die ouders geschieden. Als een ouder de grondslag
totaal niet kan onderschrijven, of zelfs niet eens respecteert, heeft de school
wat laten liggen. Ik begrijp niet waarop u doelt als u over 'rechten' spreekt.
Tot welk recht wil zo'n ouder dan komen?De heer Cornielje (VVD):Een school hoeft niet iedereen toe te laten. Een bijzondere school is
vrij om ouders toe te laten. Zij kan eisen stellen, óf om de doelstelling
te respecteren, óf om de doelstelling te onderschrijven. Als de school
dat niet doet en ouders toch toelaat...Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Dan heeft die school een probleem. Als de eigen identiteit niet duidelijk
is, als de school die niet duidelijk weet te maken aan ouders en als een school
niet vraagt of zij weten waar ze aan beginnen, niet aangeeft welke kwaliteiten
en doelstellingen de school heeft en in welke sfeer en overtuiging de kinderen
worden opgevoed, dan kun je je afvragen wat de identiteit van
de school zelf inhoudt. Dan schiet men als school tekort. Het is dus een heel
goede zaak als scholen dat wel doen. Als je ouders echt tot hun recht wilt
laten komen, moet je ervoor zorgen dat ze kunnen participeren. Als ouders
niet weten waarin ze participeren, heb je als school een probleem. Die ouder
misschien ook, maar in de eerste plaats is dat een groot probleem van de school
zelf.De heer Cornielje (VVD):Dus ouders worden gelijk behandeld.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Ja, in eerste instantie wel.De heer Van der Vlies (SGP):Mevrouw Ross heeft gesproken en op interrupties geantwoord, maar het is
toch wel zo dat het schoolbestuur de drager is van de identiteit?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Ja.De heer Van der Vlies (SGP):Dat is toch helder?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Dat is heel helder.De heer Van der Vlies (SGP):En de samenspraak tussen bestuur en ouders, eventueel alle ouders, kan
een vruchtbare zijn, maar het bestuur beslist? Zo heb ik u toch goed begrepen?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Ja. En wij zijn er ook een groot voorstander van dat ouders zelf in besturen
participeren. Wat ons betreft is er ook niet een grote afstand tot ouders
en bestuur. Dan kan dus heel goed.De heer Van der Vlies (SGP):Maar dan zouden ouders die in een schoolbestuur participeren, waar het
schoolbestuur de drager is van de identiteit, voldoende affiniteit moeten
hebben met de grondslag van de school.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Dat lijkt mij wel. Anders doe je aan beide geen recht, noch aan de ouder
noch aan de verantwoordelijkheid van het bestuur.De heer Stellingwerf (RPF):Het kan toch ook zo zijn dat ouders die hun kind aanmelden bij een school,
heel bewust daarvoor kiezen, wetende dat zij de grondslag niet kunnen onderschrijven
en dat zij bijvoorbeeld niet in de oudervereniging of het bestuur ervan kunnen
worden opgenomen. Dat kan toch ook een heel bewuste keus zijn? Erkent u dat?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Dat zou kunnen. Ik vind wel dat het in het onderwijs de bedoeling moet
zijn dat je ouders zoveel mogelijk betrekt bij alles wat zich in de school
afspeelt. Op het moment dat er ouders zijn die hun kinderen alleen op school
doen en daar verder eigenlijk niets willen, moet je ouders goed vertellen
wat er op die school gebeurt en welke kwaliteit wordt aangeboden, zodat ouders
niet later kunnen zeggen dat ze het niet wisten en dat het hen niet bevalt.
Ik vind het de dure plicht van een school om ouders te betrekken bij het onderwijs
en hen ook te laten zien wat de school te bieden heeft aan kwaliteiten en
waar zij de ouders bij wil betrekken. Ik hoop niet dat er veel ouders zijn
die op die gronden hun kind naar een school sturen.Ik sprak over de lesgelden. Ouders hebben op de stijging van lesgelden
geen enkele invloed, maar zij betalen wel hun 20% aandeel. Het CDA zou dan
ook heel graag zien dat zij ook betrokken worden bij de besprekingen over
de technische uitwerking van plannen, omdat die vaak grote financiële
consequenties met zich brengt. Hoe denkt de staatssecretaris hierover? Is
het niet ook zo dat wij een internationaal verdrag hebben ondertekend dat
het voortgezet onderwijs op termijn voor ouders kosteloos moet zijn? Het CDA
pleit, zoals u weet, voor een gerichte lastenverlichting. Volgens onze voorstellen
in het plan 'De moeite waard', zouden de studiekosten voor kinderen niet meer
dan 10% van het gezamenlijk belastbaar inkomen moeten zijn. Wij zouden graag
horen wat de staatssecretaris van dat idee vindt.Een ander praktisch punt is dat er geen goede bekostiging is van de klachtenregeling
in het onderwijs, zoals deze geldt onder de kwaliteitswet van 1 augustus.
Hiervoor is binnen de Londovergoeding geen geld uitgetrokken, terwijl het
afhandelen van klachten door deskundigen, zoals de regel voorschrijft, natuurlijk
wel geld kost. Gaat de minister hier iets aan doen?De heer Cornielje (VVD):Gaat de CDA-fractie daar iets aan doen? Komt er een amendement om middelen
naar de klachtencommissies te laten gaan?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Wij zullen afwachten wat het antwoord van de minister is of van de staatssecretaris; afhankelijk van wie waarvoor verantwoordelijk
is.Minister Hermans:Samen.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Samen? Gelukkig! Ik wacht dus het antwoord af. Op grond daarvan zullen
wij verder beslissen.In de begroting zien wij dat voor leerlingparticipatie niets is uitgetrokken.
Omdat leerlingparticipatie op veel scholen nog niet gewoon is en ook nog helemaal
niet laagdrempelig, vragen wij de bewindslieden om hierop te reageren en of
zij kunnen toezeggen dat zij erop zullen toezien dat leerlingparticipatie
ook echt gestalte krijgt. Daarnaast willen we aandacht vragen voor jongeren
die op de een of andere manier structureel deel uitmaken van advies- en overlegorganen
van diverse ministeries. Wanneer bijvoorbeeld het Landelijk aktie komitee
scholieren goed wil functioneren, moet het ook financiële middelen hebben
voor ondersteuning. Wij hebben gehoord dat het daaraan schort. Is de minister
bereid daar iets aan te doen en ook bij zijn collega's te informeren naar
de financiële situatie van soortgelijke jongerenadviesgroepen?Voor implementatie is ook draagvlak nodig bij de lagere overheden, waar
gedecentraliseerd beleid uitgevoerd moet worden. Komt er boter bij de vis,
bijvoorbeeld waar het beleid gevolgen heeft voor huisvesting en zijn die gevolgen
al helemaal in kaart gebracht? Nog steeds wachten wij op de uitvoering van
twee moties over leerlingenvervoer. Komt de 9,1 mln. er voor de gemeenten
en heeft de staatssecretaris al uitsluitsel gekregen?Dan over de leraren, voorzitter. Het CDA maakt zich, waarschijnlijk net
zoals anderen, grote zorgen over het enorme tekort aan leraren en over het
imago dat het leraarschap heeft. Het plan van aanpak voor de arbeidsmarktproblematiek
dat de minister heeft gelanceerd, stelt ons teleur. Wij hadden een fundamentele
analyse van het lerarenberoep op weg naar de toekomst verwacht. Hoe zien de
minister en staatssecretaris de rol van de leraar in onze complexe samenleving
en de manier waarop die rol ingevuld wordt? Mijn fractie hoopt dat de bewindslieden
zich visionair willen opstellen en alsnog die analyse willen maken. Daarbij
moet nadrukkelijk ook de rol van niet-onderwijzend personeel worden betrokken,
want een goede conciërge is voor velen goud waard.In het basisonderwijs is een groot tekort aan leerkrachten. Veel afgestudeerden
van een PABO gaan het onderwijs niet in of besluiten er in ieder geval niet
lang in te blijven. Degenen die dat wel doen, hebben steeds meer het gevoel
dat zij niet professioneel kunnen werken. Ze voelen zich een speelbal van
de overheid, die steeds weer met nieuwe regels komt. Wij hebben gehoord dat
schooldirecteuren massaal de handdoek in de ring hebben gegooid; zij vragen
zich af of de overheid hen nog wel serieus neemt, wanneer alle vernieuwing
van bovenaf wordt opgelegd. Vooral schoolleiders van kleinere scholen zijn
heel zwaar belast, zo hebben wij gehoord. Een groot deel van hun takenpakket
is wel hetzelfde als dat van hun collega's van grote scholen, maar daarnaast
staan zij ook nog vaak minimaal 20 uur voor de klas. Mijn fractie zou hun
taak graag willen verlichten door een substantieel deel van de 50 mln. die
structureel voor administratie-, beheers- en bestuurskosten in het regeerakkoord
staat, in te zetten voor deze kleinere basisscholen.Ook in het voortgezet onderwijs zijn de problemen binnenkort niet meer
te overzien. Er dreigt een schrikbarend tekort aan leraren; het lijkt in de
tienduizenden te lopen. Verder weten we uit onderzoek dat 49% de keuze voor
dit beroep betreurt. Dat is toch wel een rampzalig beeld. Hoe denkt het kabinet
dit tekort op te heffen?Goed onderwijs heeft enthousiaste en deskundige leerkrachten nodig en
opleidingen die daaraan inhoud geven, anders is wat ons betreft alle zorg
voor de kwaliteit van het onderwijs tevergeefs. Het is de hoogste tijd om –
laat ik het maar wat plat uitdrukken – de echte lesboer weer de waardering
te geven die hem toekomt. Nu even niet de bovenschoolse managers die in de
witte villa naast het schoolgebouw zetelen.Leraren horen een inkomen te hebben dat vergelijkbaar is met dat van soortgelijke
functies; dat is nu bepaald niet het geval. De financiële mogelijkheden
van de minister bieden geen uitzicht op een marktconforme en structurele verbetering
van de inkomenspositie van mensen werkzaam in het onderwijs: een onderwijsveld
dat zo in de problemen is, vinden wij een echt maatschappelijk probleem, een
probleem van het hele kabinet. Ik wil de minister daarom namens mijn fractie
oproepen tot het houden van een Hermansronde in navolging van de Toxopeusronde.Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter! Weet mevrouw Ross dat de aanvangssalarissen in het onderwijs
hoger liggen dan bijvoorbeeld in het welzijnswerk of bij Defensie of bij de
politie?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Ja.Mevrouw Barth (PvdA):Als u het dan heeft over een generieke salarisronde, omdat u tekorten
constateert ten opzichte van andere sectoren, hoe verhoudt zich dat dan tot
elkaar?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Ik denk dat je moet kijken naar opleiding, verantwoordelijkheid, enz.
Het is u toch ook bekend, zo denk ik, dat de salarissen van het onderwijzend
personeel achterliggen en zeker niet marktconform zijn? Het lijkt ons derhalve
een goede zaak om eens te kijken naar de verhouding tussen wat wij in de aanbieding
hebben – dat wil zeggen: wat de minister in de aanbieding heeft –
en wat de bonden eisen. Daar zit een enorm gat tussen en wij willen graag
de minister oproepen om in ieder geval stakingen te voorkomen, want daar wordt
ook mee gedreigd. In die zin zeggen wij dat wat wij doen, natuurlijk ook reëel
moet zijn. Wij willen helemaal niet ook nog eens stakingen in het onderwijs,
alsjeblieft niet. Het is een groot maatschappelijk probleem, wanneer behalve
het feit dat er al een tekort aan leraren is, de leraren ook nog niet eens
gemotiveerd zijn. Een groot deel heeft er spijt van dit beroep te hebben gekozen.
Als je er iets aan kunt doen door in ieder geval de salarissen op een niveau
te brengen dat de mensen zelf enigszins tevreden stemt, vinden wij dat een
heel goede zaak.Mevrouw Barth (PvdA):Dat is natuurlijk het nastreven waard: totdat de leraren zelf tevreden
zijn, al vraag ik mij af waar dan het plafond ligt. Maar voor welke prioriteit
zou de CDA-fractie kiezen: specifieke reparaties waar het echt niet goed zit
of generieke loonsverhoging?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Wij kiezen voor een marktconforme beloning, maar daarnaast gaat het ook
om secundaire arbeidsvoorwaarden. Wij maken natuurlijk geen deel uit van het
overleg, maar ik kan mij zo voorstellen dat er nog heel wat andere zaken zijn
dan een 'poencontract'. Er zijn meer zaken dan alleen de centen; er zijn omgevingsfactoren,
waardoor het werken aangenamer wordt. In andere beroepen is bijvoorbeeld een
reiskostenvergoeding normaal, dus waarom kunnen leerkrachten die niet krijgen?
Wellicht is daar financiële ruimte voor.Mevrouw Barth (PvdA):Maar hoeveel financiële ruimte heeft u zelf dan in gedachten?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Ik had geen financiële ruimte in gedachten; ik weet alleen dat de
minister zwaar tekortkomt.Voorzitter! In de begroting staat met enige trots dat het Nederlandse
onderwijs getypeerd kan worden als sober en doelmatig. Zoals het Zeeuws meisje
dat stralend roept: 'Ons bin zuunig, geen cent teveel hoor!'. Het zal misschien
goed in de oren klinken omdat wij Nederlanders van een licht calvinistische
inslag worden verdacht, maar toch zou het mij liever zijn wanneer het kabinet
zou adverteren met een wervende tekst die ook leerkrachten zou aantrekken.
Wij willen toch creatieve trendsetters zijn, een voortrekkersrol vervullen
en niet als ploeteraars blij zijn dat wij niet al te ver achterlopen bij de
laatste ontwikkelingen? We hoeven er per slot van rekening helemaal niet trots
op te zijn dat wij sinds Kok I de OESO-norm niet halen.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter! Uw opmerking is 'Ons bin zuunig'. Het is bijna te gemakkelijk,
maar hoe royaal is het CDA, als ik vragen mag? Wat had u zelf voor Onderwijs
gedacht in de komende periode?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Wat in ons verkiezingsprogramma staat, was ook te weinig geweest. Dat
weet u net zo goed als wij. Het verkiezingsprogramma is een paar jaar geleden
geschreven. In de afgelopen jaren hebben zich zoveel dramatische ontwikkelingen
voorgedaan, dat wij allemaal heel realistisch moeten zijn. Wij vragen ook
niet voor niets om een Hermansronde; we komen allemaal dik tekort.Mevrouw Lambrechts (D66):Dat is absoluut het geval, maar hoeveel minder was het dan er nu is uitgetrokken?Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Als ik mag zeggen wat wij wenselijk achten – dat is heel gemakkelijk
in de oppositierol – vraag ik om 5 mld. erbij omdat het dan aardig zou
opschieten. Maar daar heeft u ook niets aan.Mevrouw Lambrechts (D66):Nee, maar om nu het verwijt te maken naar een regering dat zij 'zuunig'
is en zelf een verkiezingsprogramma te hebben waar 1 mld. minder in zit voor
onderwijs dan nu wordt uitgegeven, vind ik toch iets te gemakkelijk!Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Ik zei alleen maar dat het niet zo'n wervende tekst was! Ook al heb je
weinig geld in de portemonnee, dan nog kun je enthousiast zijn over je kwaliteiten.
Ik vind het helemaal niet wervend als je roept dat je lekker sober en zuinig
bent. Slijp dat potloodje maar op tot het laatst, dan zie je dat het nog schrijft!
Dat is leuk en dat doe je wel, maar het is niet iets waar je mee werft. Ik
had gehoopt dat het enthousiasme van de bewindslieden in de begroting was
terug te vinden, dat zij een voortrekkersrol wilden vervullen en zouden inzetten
op een paar terreinen om die voortrekkersrol zo snel mogelijk te kunnen vervullen.Onderwijs vormgeven is een fantastische uitdaging en een opdracht waarbij
je idealen moet willen waarmaken. Daarbij hoort een overheid die dat begrijpt
en recht doet aan die uitdaging door de juiste voorwaarden te scheppen; niet
méér maar zeker ook niet minder dan dat. Namens mijn fractie
wens ik beide bewindslieden dit vermogen toe.De voorzitter:Het woord is aan de heer Wijn, die zijn maidenspeech zal houden.De heer Wijn (CDA):Mevrouw de voorzitter! Nadat mijn collega Clemence Ross is ingegaan op
het primair en voortgezet onderwijs, kan ik direct beginnen met het beroepsonderwijs
en het hoger onderwijs. Na deze vormen van onderwijs ben je klaar voor je
eerste echte baan. En die zijn er gelukkig in overvloed. Sterker nog, in een
groot aantal sectoren blijven vele vacatures onvervuld. 140.000 bedrijven
in het MKB hebben volgend jaar één of meer vacatures. 53% daarvan
is op MBO-niveau en 20% is op niveau leerlingwezen. In 2002 is er een tekort
van 200.000 tot 300.000 HBO'ers en academici. Het tekort aan gekwalificeerde
werknemers kan de economie zelfs gaan afremmen. Hoewel het kabinet dit probleem
erkent, hebben wij nog geen glimp van een oplossing mogen ontvangen. Tijdens
de algemene beschouwingen vroegen met name de regeringsfracties om een plan
van aanpak. Er zijn nu weliswaar enkele afspraken gemaakt met de onderwijssector,
maar dat heeft, zeker gezien de urgentie en de breedte van het probleem, te
weinig om het lijf en is te vrijblijvend. Een echt volwaardig plan van aanpak,
dat aansluit bij het gevraagde ambitieniveau, is er nog niet. Wanneer gaat
de minister ons dit plan toesturen?Het belang van de sector beroepsonderwijs en volwasseneneducatie is dus
groot. Deelnemers moeten met up-to-date kennis in het bedrijfsleven aan de
slag kunnen. In mei maakte de vorige minister bekend dat er ongeveer 0,5 mld.
nodig is om de achterstanden in de inventaris en apparatuur weg te werken.
Maar die 0,5 mld. komt er niet. De 100 mln. uit het regeerakkoord is veel
te mager, zo vindt de minister en zo vinden wij. Vervolgens belooft de minister
25 mln. structureel extra. Maar dat blijkt een sigaar uit eigen doos. Het
is een verschuiving ten koste van andere zaken, zoals de implementatie van
nieuwe taken en het bestrijden van schooluitval. Dat laatste is toch een van
de kernproblemen?Een idee om verbetering van kwaliteit te realiseren, is het plan om zogenaamde
technocentra op te zetten. Hiervoor is 40 mln. ter beschikking gesteld. Daar
kun je nog geen schilderij voor kopen, laat staan een technocentrum inrichten.
Het CDA vindt deze gang van zaken slecht, want wij vinden het achterliggende
idee uitstekend. Met veel tamtam zijn de technocentra aangekondigd. Maar wat
bleek: veel beloven, weinig geven, doet het beroepsonderwijs
niet in vreugde leven. Er komt van het oorspronkelijke idee dus weinig of
niets terecht. Het lijkt ons beter om af te stappen van het fysieke technocentrumconcept.
Het geld – ik neem tenminste aan dat die 200 mln. hard is – kan
beter worden gebruikt om de ontwikkeling van regionale kennisnetwerken te
stimuleren.Het belang van de BVE-sector is niet alleen groot, het is ook breed. Juist
in deze sector is het van belang om achterstanden tegen te gaan van jongeren
die buiten de boot dreigen te vallen. De hoge uitvalpercentages van soms meer
dan 50 zijn voor ons dan ook niet acceptabel. Drop-outs moeten worden voorkomen
en moeten liefst weer drop-ins worden. Wanneer kunnen wij na de vele woorden
de eerste daden en het plan van aanpak verwachten, een plan dat de premier
nog dit najaar heeft beloofd? Het CDA vindt het belangrijk om jongeren van
wie het onwaarschijnlijk is dat zij een volledige startkwalificatie halen,
niet te laten vallen. Bied ook hen kansen, geef bijvoorbeeld een beperkte
maatwerkopleiding die een kwaliteitsaantekening geeft. De BVE-raad wil hierin
zijn verantwoordelijkheid nemen. Wij vragen het kabinet om hierbij ondersteuning
te bieden.Dan kom ik nu bij het hoger onderwijs. Waarom wordt deze sector wel met
een arbeidsproductiviteitskorting geconfronteerd en waarom worden de andere
sectoren daar niet mee geconfronteerd? De vorige korting in het hoger onderwijs
is nog niet eens verwerkt. Zo'n negatieve erfenis van je voorganger is natuurlijk
niet leuk. Maar goed, de tweede fase van Kok kan natuurlijk niet over de eerste
fase klagen. Maar ook nu wordt weer over het graf heen bezuinigd. En dan zitten
wij – ik bedoel het CDA – in het volgende kabinet met een probleem.
Maar de minister lijkt er gelukkig zelf ook mee in zijn maag te zitten. Hij
doet tenminste aan alle sectoren beloften: aan de universiteiten en HBO-scholen
dat er geen verdere kortingen op de eerste geldstroom zullen plaatsvinden.
Aan het HBO is daarbovenop zelfs beloofd om de mogelijkheid te verkennen om
incidenteel extra middelen ter beschikking te stellen om de frictiekosten
van de bezuinigingen op te vangen en de budgettaire implicaties van het stijgende
aantal studenten mee te nemen bij de volgende begroting. Ik neem aan dat dit
een einde aan de daling van de vergoeding per student betekent. Ik zou het
op prijs stellen als de minister zijn beloften hier nog eens exact bevestigt.Wij zouden overigens ook voor het wetenschappelijk onderwijs graag incidenteel
extra middelen zien om de frictiekosten van de bezuinigingen op te vangen.
Wij overwegen in tweede termijn een motie in te dienen. Je zou dit vorm kunnen
geven met een nieuwe impuls aan het project kwaliteit en studeerbaarheid.
Sowieso is daar een evaluatie van nodig. De projecten hebben decentraal invulling
gekregen en nu is het tijd om ervaringen uit te wisselen.Wij vinden het onacceptabel dat 42% van de HBO-studenten hun studie te
gemakkelijk vindt. Studenten noemen het 'de ondraaglijke lichtheid van het
HBO' en zij vinden het zonde dat de ontplooiing van hun talenten niet ten
volle wordt ondersteund. Tegelijkertijd is er in het HBO veel uitval. Wellicht
kan de minister hier een nadere analyse van maken.Mevrouw de voorzitter! Een van de speerpunten in de begroting is flexibilisering
en autonomievergroting. Onderwijsinstellingen moeten flexibel kunnen inspringen
op snelle veranderingen in hun omgeving. Wij zijn dus niet bang voor flexibilisering,
sterker: als je het verstandig aanpakt, juichen wij het toe. U kent onze ideeën
over een verantwoordelijke samenleving en wij gaan dan ook uit van de eigen
verantwoordelijkheid van de onderwijsinstellingen. Wat ons betreft mag de
sector veel zelf regelen. In dit kader wil ik op drie punten ingaan: loting,
samenwerking met het bedrijfsleven en studiefinanciering.De plannen voor een nieuw lotingssysteem hadden wat het CDA betreft verder
mogen gaan. Als je echt voor meer beleidsvrijheid van universiteiten en HBO's
bent, moet je toch ook de toelating volledig vrij willen laten? Net als bij
het kunstvakonderwijs: ook daar kan het volledig decentraal. Misschien wil
de minister op het volgende reageren: laat de instellingen zelf kiezen of
zij hetzij meedoen met centrale loting en eventueel een contingent zelf selecteren,
hetzij volledig, maar dan ook echt volledig, zelf selecteren. Omdat het onderwerp
direct de toekomst van mensen beïnvloedt, lijkt het ons sowieso goed
om een en ander eerst op meer experimentele basis uit te voeren.Wij vinden het ook prima dat er meer ruimte komt voor samenwerking met
het bedrijfsleven. Dit kan wederzijds goed uitpakken. Bedrijven krijgen beter
gekwalificeerd personeel en het onderwijs houdt er kennis en financiële
middelen aan over. Het CDA heeft echter wel een aantal randvoorwaarden. Wij
vinden bijvoorbeeld dat de vrijheid van onderwijs gewaarborgd moet worden
en dat niet gaat gelden: wie betaalt, bepaalt. De contacten moeten op de een
of andere wijze de eigenlijke kerntaken van de instelling ten goede komen.
Voorts moet het onderwijs voldoende breed blijven en ook niet afhankelijk
worden van de economische conjunctuur. En wij willen ook geen preselectie
voor de arbeidsmarkt nog voordat iemand aan zijn studie is begonnen. Wij zijn
voor een benadering per branche. Bijvoorbeeld: een hogeschool voor het bankwezen
vinden wij prima, maar wij willen geen ABN Amro-klasjes of een Rabo-academie.
Wij zouden het goed vinden als de HBO-instellingen, evenals de universiteiten,
op dit punt een brede code ontwikkelden.Recent werd bekend dat ongeveer de helft van de aanstaande studenten niet
weet wat een basisbeurs is of wat de prestatiebeurs inhoudt. Er wordt bovendien
niet optimaal gebruik gemaakt van de mogelijkheden die de studiefinanciering
biedt. Meteen heeft het ministerie een nieuwe folder gemaakt, maar het probleem
is natuurlijk fundamenteler en ontstijgt het niveau van foldertjes.De studiefinanciering werkt momenteel eerder ontoegankelijkheid in de
hand dan dat zij de toegankelijkheid verbetert. Het CDA vindt het echt de
omgekeerde wereld als de minister in januari met een nieuw plan komt zonder
dat hij een duidelijke visie op de toekomst van het onderwijs heeft ontvouwd.
Wat wil hij precies met flexibilisering, duale opleidingen, internationalisering,
employability en een leven lang leren? Daar gaat het natuurlijk echt om. Het
lijkt er zo langzamerhand op dat we het onderwijs om de studiefinanciering
heen bouwen. De studiefinanciering zou de onderwijsfilosofie moeten volgen
en onder steunen, niet andersom. Is de minister dit met ons
eens?Wij willen dus in januari de visie van de minister op de toekomst van
het onderwijs en daarna pas zijn visie op de studiefinanciering. Zeker als
hij rust in het veld wil, lijkt het ons beter daar goed over na te denken
of anders, als hij toch het tempo wil halen, een pasje harder te lopen.Wij zijn altijd tegen de prestatiebeurs geweest en hebben, in tegenstelling
tot PvdA en VVD, daar ook tegen gestemd. Nu is terugdraaien voor ons als oppositiepartij
helaas onmogelijk, maar laten we het ideaal van het CDA om de prestatiebeurs
af te schaffen niet nog meer onbereikbaar maken door de OV-jaarkaart in de
prestatiebeurs op te nemen. Ik vind het overigens dubieus dat je geen geld
terugkrijgt als je de kaart niet neemt.Onze opvatting over ICT in het onderwijs sluiten aan bij die over de flexibilisering.
Ook hier: mooie verhalen, bijna grootheidswaanzin, totdat de munten op tafel
moeten komen. Daarmee is kostbare tijd verloren en dat kun je op dit veld
natuurlijk niet hebben. Ik neem aan dat de minister ook geschrokken is. Kok
II moet dus wederom een eigen erfenis opruimen. Daarover een vraag: welke
verplichtingen is de regering precies aangegaan?Er wordt nu een nieuw plan gemaakt. Ik heb daarvoor een aantal tips. Overleg
goed met andere ministeries. Voorkom Europese aanbesteding. Geef scholen veel
beslissingsvrijheid en een eigen budget. Wij hebben dus geen behoefte aan
dwingende, centrale deltaplannen. De computer neem je er niet bij als een
loutere tekstverwerker. Essentieel is de integratie in het algehele didactische
concept. Daarom is het van groot belang dat ICT ook in de lerarenopleiding
wordt geïntegreerd. Ik reken erop dat de minister dat in het nieuwe plan
meeneemt.Nu wij het hebben over ICT, maak ik graag een enkele opmerking over de
media. In het wetgevingsoverleg van 30 november komt dit nader aan de orde.
Bovendien zie ik de staatssecretaris niet, dus ik wil er niet te veel op vooruitlopen.
Een van de belangrijkste uitdagingen en kansen is de doorbraak naar en op
de nieuwe media. Welke rol willen en kunnen omroepverenigingen spelen op bijvoorbeeld
het Internet? Is de staatssecretaris bereid om de publieke omroepen te stimuleren
op deze nieuwe weg?Tot slot wil ik aandacht vragen voor een van de grootste uitdagingen waar
onze maatschappij voor staat: de integratie van allochtone jongeren. Er is
grote reden tot zorg. De al kort aangestipte drop-outproblematiek doet zich
in versterkte mate voor bij allochtonen. De werkloosheid binnen deze groep
is onrustbarend hoog. Dit leidt tot gebrek aan perspectief voor individuele
mensen en daar moeten wij als politiek iets aan doen. Het leidt ook tot mensen
die geen boodschap meer hebben aan de maatschappij. Daar moeten wij als politiek
ook iets aan doen.Emancipatie begint bij goed onderwijs. Ook voor allochtonen is emancipatie
echt nodig. Recent hoorden wij een positief bericht in de media: meer en meer
volgen allochtonen een HAVO- of VWO-opleiding. Wij moeten vooruitkijken en
ons nu al gaan richten op de volgende stap die zij zullen zetten: het hoger
onderwijs. In het HOOP worden er enkele woorden aan gewijd: diverse betrokkenen
zouden met elkaar gaan praten. Ik kan niet overzien in hoeverre dat is gebeurd.
Ik weet van enkele initiatieven, bijvoorbeeld van de Fontys-hogeschool, die
problemen ondervond bij het vinden van stageplaatsen voor allochtonen. Toch
zei de voorzitter van MKB Nederland recent: ondernemers zijn kleurenblind.
Er zijn dus wel degelijk mogelijkheden. Allochtonen kunnen helpen aan de oplossing
van het vacatureprobleem. Zou het niet fantastisch zijn als meer allochtonen
een lerarenopleiding gaan volgen? Juist zij zouden een perfect rolmodel kunnen
zijn en een beetje kunnen bijdragen aan een oplossing voor het lerarentekort.Om meer allochtonen in het hoger onderwijs te krijgen, kun je meerdere
dingen doen. Waarschijnlijk moeten taalvaardigheidsprogramma's worden ontwikkeld,
moet trajectbegeleiding worden opgezet, moet studieadvies worden verbeterd
en moeten contacten worden gelegd met allochtone netwerken, met ouders en
tussen het middelbaar en hoger onderwijs. Ik weet dat de minister elke gulden
twee keer moet omdraaien voor hij hem uitgeeft, maar misschien wil hij eens
uitzoeken of hij nog ergens een bedrag kan vinden om hiervoor een aantal experimenten
op te zetten.Voorzitter! Daarmee kom ik weer op de algehele visie die het CDA heeft
op onderwijs. Het mag wat ons betreft verantwoord geflexibiliseerd zijn en
het moet ook in relatie tot het bedrijfsleven midden in de maatschappij staan.
Maar onderwijs is en blijft een kerntaak van de overheid. Het gaat namelijk
niet alleen om het economisch belang, maar ook om de wijze waarop mensen zich
ten behoeve van zichzelf en ten behoeve van onze samenleving optimaal kunnen
ontplooien.De voorzitter:Ik feliciteer de heer Wijn met zijn maidenspeech.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.Mevrouw Barth (PvdA):Mevrouw de voorzitter! Ik feliciteer de heer Wijn hartelijk met zijn maidenspeech.
Ik vond dat hij het fantastisch deed. Zelf was ik zeer opgelucht dat ik mijn
maidenspeech niet vandaag hoefde te houden.Iemand heeft eens gezegd: een bewindspersoon van Onderwijs en Wetenschappen
doet het nooit goed. Je hebt ruzie met de studenten of met de leraren en,
als je pech hebt, met allebei. Wij hopen van harte dat de drie nieuwe bewindslieden
dit lot de komende jaren bespaard blijft. Wij heten hen welkom en wensen hen
veel sterkte en wijsheid toe.Mevrouw de voorzitter! De behandeling van de eerste begroting van dit
kabinet kan wat ons betreft niet voorbijgaan zonder even stil te staan bij
de bewindslieden die het departement deze zomer verlaten hebben. Zij hebben
met hard werken een solide basis gelegd voor de investeringen die deze coalitie
de komende jaren pleegt. Wij bedanken hen daarvoor en wensen hen veel geluk
in hun nieuwe bestaan.Onderwijs en kennisinfrastructuur spelen een belangrijke rol onderweg
naar een sterkere en socialere samenleving. Sterker, omdat de school aan kinderen
de mogelijkheid biedt om zich te emanciperen en om uit te groeien tot zelfstandige,
mondige burgers. Daarnaast vormen onderwijs en kennisinfrastructuur noodzakelijke
voorwaarden voor een moderne, bloeiende kenniseconomie. Socialer, omdat mensen
elkaar als geen ander kunnen leren kennen in de schoolbanken.
Voor veel kinderen vormt de school de eerste kennismaking met de samenleving.
Als kinderen daar de waarde leren zien van verschillen, staan zij later als
meer open en solidaire mensen in het leven.Deze coalitie heeft besloten tot een investering in onderwijs en kennisinfrastructuur
die recent haar weerga niet kent: 4,5 mld. tot het jaar 2010. Ook de ambities
zijn hoog. Alle grotere en kleinere maatregelen tezamen moeten leiden tot
een verhoging van de kwaliteit van het onderwijs, en wel op zo'n manier dat
'kwaliteit' geen holle term wordt.Want wat is een goede school eigenlijk? Dat is geen vraag die in een paar
woorden beantwoord kan worden, al was het maar omdat het zo'n subjectieve
kwestie is. Het ene kind kan op een school floreren, terwijl een ander kind
er doodongelukkig is. Voor de PvdA-fractie staat voorop dat ieder kind op
school maximaal tot zijn recht komt. Dat vergt veel, bijvoorbeeld uitstekend
taal- en rekenonderwijs. Recent bereikten ons weer zorglijke signalen over
het begrijpend lezen. Wij vragen de staatssecretaris hoe het staat met de
keuzegids voor taalmethoden en het expertisecentrum taal.Een goede school bereidt voor op de informatiemaatschappij. Wij zien reikhalzend
uit naar het nieuwe plan van de minister. Wij vinden de optie dat voorrang
wordt gegeven aan kennisnet, nascholing en software interessant, maar de minister
is toch niet van plan zijn handen geheel van de hardware af te trekken? Wij
zouden het geen goede zaak vinden als al te grote verschillen tussen scholen
ontstaan.Een goede school bereidt kinderen voor op de multiculturele samenleving.
In 1994 is een werkgroep intercultureel onderwijs van start gegaan. Sindsdien
is het stil. Hoe staat het ermee?Een goede school is een plek waar kinderen van allerlei achtergrond en
aanleg elkaar ontmoeten. De 'rugzak' zal daar, na 'Weer samen naar school',
een nieuwe impuls aan geven. Ook nu al gaan steeds meer, inmiddels zo'n 5000,
zeer moeilijk lerende kinderen naar een reguliere school. Kan de staatssecretaris
toezeggen dat de bestaande belemmeringen bij ambulante ondersteuning, scholing
van leerkrachten en extra formatie worden weggenomen, vooruitlopend op de
invoering van de 'rugzak'?De heer Van Bommel (SP):Mevrouw Barth zei dat een goede school een school is waar kinderen van
allerlei achtergronden samenkomen. Wat vindt zij van de eenzijdig zwarte en
witte scholen in de grote steden?Mevrouw Barth (PvdA):Een zwarte school hoeft niet eenzijdig te zijn. Er zijn vele zwarte scholen
waar tientallen nationaliteiten binnen het gebouw zitten. Ik vind dat de kwalificatie
'wit' en 'zwart' onrecht doet aan de diversiteit die er binnen wit en zwart
aanwezig kan zijn. Anderzijds zijn wij daar ook niet altijd even gelukkig
mee. Wij hebben liever dat mensen zo divers mogelijk naar school gaan.De heer Van Bommel (SP):Vindt mevrouw Barth dit een zodanig probleem dat zij daar iets aan wil
doen? Wij kunnen in ieder geval vaststellen dat op een school waar overwegend
allochtone leerlingen zitten, geen sprake is van de diversiteit die op gemengde
scholen aanwezig is. Kwalificeert mevrouw Barth dit ook als een probleem?Mevrouw Barth (PvdA):Nogmaals, in de diversiteit hoeft dat geen probleem te zijn. Het gaat
erom – ik neem aan dat dit het punt van de heer Van Bommel is –
in hoeverre het bestaan van zwarte scholen integratie al dan niet belemmert.
Ook dat hangt ervan af. De vrijheid van ouders om voor een school te kiezen,
vinden wij een heel groot goed. Wij willen zwarte ouders niet dwingen om hun
kind naar een witte school te sturen, en wij willen witte ouders ook niet
dwingen om hun kind naar een zwarte school te sturen. Wij zijn er echter geen
voorstander van dat mensen hun kind elke morgen in de auto laden om het aan
de andere kant van de stad naar een witte school te doen. Dat vinden wij geen
verantwoord gedrag. Dat neemt niet weg dat als mensen min of meer bewust voor
een zwarte school kiezen, integratie ook daar wel degelijk kan plaatsvinden.De heer Van Bommel (SP):Ik vraag dit slechts, omdat mevrouw Barth de kwalificatie 'goed' koppelt
aan diversiteit. Dat brengt een zekere spanning met zich, lettend op de situatie
die nu in de grote steden is ontstaan.Mevrouw Barth (PvdA):Ik geef toe dat wat dat betreft sprake is van een zeker spanningsveld.Een goede school betekent ook een veilige school. Dat begint met de weg
ernaartoe. Nog steeds is er geen dekking gevonden voor het bedrag van 9 mln.
dat nodig is om het leerlingenvervoer veiliger te maken. Ergens in al die
miljarden die in het regeerakkoord voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen
en Verkeer en Waterstaat zijn uitgetrokken, moet dat bedrag toch te vinden
zijn?Uit het Sociaal en cultureel rapport van 1998 blijkt dat het de Nederlander
beter gaat dan ooit. Zijn welvaartspeil is hoog, zijn opleidingsniveau ook.
De vreugde daarover wordt echter getemperd door geweld en verloedering. De
coalitie heeft de aanpak daarvan hoog op het lijstje staan. Daar moet ook
in en om de school wat van te merken zijn. Worden scholen inmiddels veiliger
sinds daar beleid op is gezet? Onlangs bleek uit een onderzoek van J. Junger-Tas
en J. van Kesteren hoe groot de samenhang is tussen pesten op school en crimineel
gedrag daarbuiten. Vorige week lazen wij in Trouw dat leraren bij pesten vaak
niet ingrijpen, omdat ze vinden dat kinderen dat onderling moeten regelen.
Ouders vinden juist dat een leraar in zo'n geval niet langs de zijlijn mag
blijven staan. Dit toont weer aan hoe belangrijk de dialoog tussen ouders
en school over de opvoeding van kinderen is. Wordt er nog gediscussieerd over
de pedagogische opdracht van het onderwijs?Ik vat samen. Een goede school betekent voor de PvdA-fractie: ieder kind
moet tot zijn recht komen. Het ideaal van de PvdA is: meer ruimte en aandacht
in het onderwijsproces voor de individuele talenten en beperkingen van leerlingen
in meer divers samengestelde groepen. Wij vinden dat ook terug in de begroting.
De groepsgrootteverkleining, de ICT en de verbetering van de positie van de
leraar dragen allen bij aan de verwezenlijking daarvan. Maar hoe staat het
met de onderlinge samenhang? Mijn fractie heeft behoefte aan een notitie,
waarin de inzet van die drie middelen naar dat ene doel stapsgewijs wordt
verduidelijkt. De controle op dat traject door een vernieuwde
en verstevigde onderwijsinspectie wordt daar wat ons betreft in meegenomen.
Dat verschaft ouders, die ook kiezers en burgers zijn, het broodnodige inzicht
in waar zij de politiek straks op af mogen rekenen. Willen de minister en
de staatssecretaris daarin voorzien?Sterk en sociaal gaan bij uitstek hand in hand in de brede buurtschool.
De PvdA wil landelijk zoveel mogelijk ondersteuning geven aan dit concept,
dat een heel positieve invloed kan hebben op de sociale cohesie in een buurt.
De buurtschool kan bovendien een flinke ontlasting voor leraren betekenen.
Een leraar die twee deuren verder een maatschappelijk werker heeft zitten,
hoeft zelf niet meer te doen alsof hij er een is. Hetzelfde geldt voor ander
cultuur-, welzijns-, justitiële, onderwijs-, kinderopvang- en sportorganisaties.
Zij profiteren van de lage drempel van de school. De school profiteert van
hun nabijheid. In de begroting wordt gesproken van het verspreiden van ervaringen
van voorlopers en over de duidelijkheid die de komende jaren moet ontstaan
over eventueel hinderlijke landelijke regelgeving. Het zou goed zijn als dat
voortvarend gebeurt. Misschien kan dan in één moeite door aandacht
besteed worden aan de positie van de ouders bij de brede buurtschool. Zij
raken door de brede buurtschool meer betrokken bij het onderwijs, zowel dat
van hun kinderen als van henzelf. Hoe zit het overigens – wij vragen
het maar weer eens – met de wachtlijsten voor taalles voor oudkomers
en opvoeders?Een andere vraag die speelt rond de brede buurtschool, is dat enkele gemeenten
die al veel ervaring hebben met dit concept, bijvoorbeeld de gemeente Rotterdam,
de coördinator voor zo'n project bekostigen uit het grotestedenbeleid.
Dat loopt binnenkort af. Zijn de bewindslieden bereid met hun collega Van
Boxtel voor GSI te overleggen over de toekomst van dat geld?De heer Cornielje (VVD):Voorzitter! Is mevrouw Barth van oordeel dat de brede buurtschool past
in het lokale onderwijsbeleid en jeugdbeleid, of is het een verantwoordelijkheid
voor de rijksoverheid?Mevrouw Barth (PvdA):Wij vinden dat geen kwestie van of-of, maar van en-en. Het klopt dat het
lokaal beleid is. Dat moet vooral ook zo blijven. Wij zitten er niet mee dat
voor dit concept tal van verschillende namen in omloop zijn. Het gaat ons
erom dat door het werken met dit soort concepten de sociale samenhang in een
buurt wordt versterkt. Dat moet je vooral niet doodknuffelen met allerlei
landelijke criteria of blauwdrukken. Dat neemt niet weg dat bijvoorbeeld landelijke
regelgeving, zoals wij wel horen zeggen, die samenwerking in de weg kan staan.
Op zo'n moment moet de landelijke overheid haar verantwoordelijkheid nemen
en daaraan wat doen.De heer Cornielje (VVD):Zeker. Wij hebben in het regeerakkoord afgesproken dat, mochten er belemmeringen
zijn in de regelgeving, wij die zullen wegnemen. Mijn vraag is eigenlijk of
mevrouw Barth nog een stap verder wil gaan. Wil zij dat de rijksoverheid die
brede buurtschool gaat bekostigen? Of vindt zij het lokaal onderwijsbeleid
en lokaal jeugdbeleid, dat op dat niveau thuishoort?Mevrouw Barth (PvdA):Voor die bekostiging – de heer Cornielje heeft zojuist gehoord dat
ik daarvoor aandacht vroeg – denken wij aan een aspect, namelijk de
coördinatie van zo'n project. Die mag uitdrukkelijk niet rusten op de
schouders van de schoolleider, tenzij hij daarvoor vrijgesteld wordt, maar
dan is hij op dat moment geen schoolleider meer. De schoolleider heeft immers
al een zwaar bestaan. Voor zo'n project is er dan als een soort vliegwiel
een tijdlang een extra coördinator. Die coördinator wordt nu uit
het grotestedenbeleid gefinancierd. Het lijkt ons een goede zaak om dat te
continueren. Voor het overige moet de financiële meerwaarde van de brede
buurtschool vooral ontstaan uit de samenwerking. Waarschijnlijk bespaart het
heel veel geld. Als je projecten toestaat om het geld dat zij uit die samenwerking
halen zelf te behouden en goed te besteden, dan stimuleer je ze ook echt.De heer Cornielje (VVD):Ik beluister mevrouw Barth goed dat er geen onderwijsgeld naar de brede
buurtschool moet gaan, maar wel grotestedengeld.Mevrouw Barth (PvdA):Ja.Mevrouw Lambrechts (D66):Mevrouw de voorzitter! Zou mevrouw Barth het geen goed idee vinden als
er vanuit de Kamer een bredere visie op die buurtschool komt, waarbij uitdrukkelijk
wordt aangegeven wat niet alleen de minister van Onderwijs, maar inderdaad
ook die voor het grotestedenbeleid, van VWS en zelfs van Justitie ervoor over
hebben en er op dit moment misschien zelfs aan uitgeven? Als wij van gemeenten
integraal beleid vragen, moeten wij zelf op zijn minst een integrale visie
kunnen presenteren. Wat vindt zij daarvan?Mevrouw Barth (PvdA):Op zichzelf heeft mevrouw Lambrechts daarin gelijk. Wij gaan er eerlijk
gezegd van uit dat de minister voor GSI – wij hebben daarop in de formatie
niet voor niets aangedrongen – zorgdraagt voor die coördinatie.
Als wij een batterij bewindslieden bij elkaar zetten met hun ambtenaren, lopen
wij het levensgrote risico verstrikt te raken in een enorme stammenstrijd.
Wij willen graag dat op lokaal niveau het concept tot bloei gebracht wordt.
De gemeente, de buurt, kan het beste beoordelen waaraan de meeste behoefte
bestaat. Voorlopig zien wij voor de landelijke overheid vooral als verantwoordelijkheid
na te gaan waar zij in de weg staat. Wij zijn een beetje huiverig dat als
de landelijke overheid zich daar te veel mee bemoeit, wij meer kapot maken
dan ons lief is.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik vraag mij af of het grotestedenbeleid overigens de goede plek is om
die visie in haar geheel uit te werken. Ik zie veel reden de staatssecretaris
van Onderwijs op dit terrein coördinerend bewindspersoon te maken. Wij
vragen uitdrukkelijk daarbij de minister voor GSI te betrekken, maar ook de
ministers van VWS en Justitie. Zij horen daar echt ook bij.Mevrouw Barth (PvdA):Ik heb de staatssecretaris net gevraagd voortvarend te zijn met de inventarisatie
van knelpunten. Als zij daarvoor bij haar collega's langsgaat, juichen wij
dat alleen maar toe.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter! Ik keer even terug naar de positie van de schoolleider en
het schoolteam. Ik onderstreep daarbij het woord schoolteam. De primaire taak is toch het onderwijs. Alles wat er verder op die locatie gebeurt,
kan best het karakter hebben van winst, maar het zou ook taakverzwarend kunnen
uitwerken voor het team. Hoe kijkt mevrouw Barth daar tegenaan? Moet daar
in de formatie mee gerekend worden, hetgeen dus ook bekostiging betekent?
Ik denk dat dit een van de grootste knelpunten zal zijn. Ik bedoel hiermee
niet om op voorhand uw idee af te schieten, maar wel om reëel bezig te
zijn met de ontwikkeling van dat idee.Mevrouw Barth (PvdA):In de verkiezingscampagne heb ik een vrij groot aantal brede buurtscholen
bezocht en daar heb ik gezien dat het in de praktijk niet leidt tot taakverzwaring,
maar juist tot taakverlichting. Leraren worden elke dag opnieuw geconfronteerd
met een opeenstapeling van maatschappelijke problemen en omdat leraren in
het algemeen idealistische mensen zijn, voelen ze zich ook geroepen om daar
wat aan te doen. Die maatschappelijke problemen hinderen trouwens ook vaak
het leerproces, dus dat geeft leraren een extra stimulans om die problemen
weg te nemen. Vervolgens echter ontstaat het probleem dat leraren niet meer
aan hun lesgevende taak toekomen door al die verantwoordelijkheden op hun
eigen bordje te stapelen. Daarom heb ik gesproken over het in de school aanwezig
zijn van een maatschappelijk werker of een welzijnswerker. Dan kan een leraar
die bijvoorbeeld door een ouder wordt geconfronteerd met een formulier voor
huisvesting, twee deuren verder lopen en vragen of die maatschappelijk werker
of die welzijnswerker de ouder kan helpen met dit formulier. De leraar hoeft
het dan niet meer zelf te doen.De heer Van der Vlies (SGP):Kennelijk hebben wij verschillende scholen bezocht, want ik heb toch andere
indrukken opgedaan, overigens niet vanuit een negatieve grondhouding. Uw perceptie
is dat maatschappelijk werkenden of andere derden in de school actief gaan
zijn. Mijn idee zou vooreerst zijn: houd de onderwijsgevenden daarbij betrokken
en stel ze voor een deel vrij om die maatschappelijke taken te kunnen oppakken,
zo ze dat zelf willen.Mevrouw Barth (PvdA):Ik zie veel meer in goede samenwerking tussen professionals die voor verschillende
problemen en aanpakken zijn opgeleid. Juist wanneer zij met elkaar gaan samenwerken,
kan dat een enorme meerwaarde geven. Wij zullen allemaal het artikel in Vrij
Nederland hebben gelezen over een gezin in Amsterdam-Noord waar maar liefst
elf hulpverleningsinstanties mee bezig waren. Voor mijn fractie is dat een
schoolvoorbeeld van hoe het niet moet. Die instanties horen zodanig met elkaar
samen te werken dat één of hooguit twee hulpverleningsinstanties
met het gezin zelf communiceren en de overige alleen op de achtergrond aanwezig
zijn. De buurtschool kan, door de lage drempel die basisscholen nu eenmaal
hebben, een zeer goede plek zijn waar professionals uit verschillende hoeken
met elkaar in gesprek raken.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Mijn fractie omarmt het idee van de brede buurtschool. Het kan een goed
voorbeeld zijn van de manier waarop integraal jeugdwerk tot stand kan komen
en kan ook de docent zeer ontlasten. Ik vind het alleen jammer dat de brede
buurtschool vaak direct wordt geassocieerd met achterstandsbeleid. Ik zou
het zeer toejuichen als brede buurtscholen ook in dorpen of kleinere steden
aanwezig zouden kunnen zijn. De vraag is dan wel, hoe dat gefinancierd zou
kunnen worden. U spreekt over grotestedenbeleid, maar ik zou dit eigenlijk
overal gestalte willen laten krijgen. Hoe denkt u daarover?Mevrouw Barth (PvdA):Ik meen dat die afweging voor een belangrijk deel overgelaten moet worden
aan de plek waar het speelt. Uitgaande van de stelling dat de brede buurtschool
bij uitstek een wijkgebonden concept is, zal in die wijk zelf een afweging
moeten worden gemaakt. Naar aanleiding van uw opmerking over achterstandsbeleid
wijs ik nog op bijvoorbeeld de kantoorurenschool in Haarlem. Die kan ook doorgaan
voor een brede buurtschool, omdat de buitenschoolse opvang daar aan het onderwijs
is gehangen. Echter, de ouders die kinderen op die school hebben, zijn in
het algemeen kapitaalkrachtig genoeg om zelf een flinke bijdrage te leveren
voor de buitenschoolse opvang. Ik vind het niet irreëel om ook de vraag
waar ouders zelf toe in staat zijn in de afweging te betrekken.Voorzitter! Geen hogere kwaliteit in het onderwijs zonder excellente leraren.
Zowel de kwaliteitsslag die de komende jaren van het onderwijs verwacht wordt,
als het opdoemende lerarentekort vraagt om een slagvaardige verbetering van
de positie van leraren. De Kamer zal binnenkort uitgebreid over dit thema
debatteren en vandaag houden wij het daarom bij de vraag hoe de PvdA in hoofdlijnen
de toekomst van het leraarschap ziet. De minister moest eens weten op welke
aardige suggesties hij nog enige weken zal moeten wachten.Van termen als 'prestatiebeloning' en 'competentiebeloning' gaat ons hart
niet sneller kloppen. Waar het de fractie van de PvdA om gaat, is dat scholen
zelf goed personeelsbeleid kunnen voeren. Landelijk worden een aantal kwaliteitseisen
gesteld conform de motie-Dijksma/Rijpstra en vastgelegd in de Wet op het leraarschap.
Geen taakomschrijving meer afgeleid van die van ambtenaren, maar een waarbij
waardering voor het pedagogisch-didactisch ambacht centraal staat. Op basis
daarvan beslissen scholen vervolgens zelf hoe ze het beste kunnen investeren
in hun menselijk kapitaal. Dat kan met zich meebrengen dat iemand die het
zeer goed doet, extra salaris krijgt. Maar goed personeelsbeleid houdt zich
ook bezig met mensen met wie het even minder gaat. Iedere werknemer op school
moet ervaren dat er in hem of haar wordt geïnvesteerd. Om dat te bereiken
hebben scholen ruimte nodig.De heer Cornielje (VVD):U zegt dat uw hart niet sneller gaat kloppen van competentie- of prestatiebeloning,
maar tegelijkertijd zegt u dat iemand die goed presteert, beter beloond moet
kunnen worden. Hoe moet ik dat met elkaar rijmen?Mevrouw Barth (PvdA):Het belonen van iemand die goed presteert, is een noodzakelijke maar geen
voldoende voorwaarde voor een goed personeelsbeleid. Personeelsbeleid is meer,
en wij willen heel uitdrukkelijk meer in de school dan alleen dat.De heer Cornielje (VVD):Dat is duidelijk, maar dan bent u dus wel voor vormen van
competentiebeloning. Mensen met extra competenties mogen extra worden beloond?Mevrouw Barth (PvdA):Ik heb er bezwaar tegen de schijnwerper uitsluitend op dat aspect te richten.
Goed personeelsbeleid houdt zich ook bezig met mensen die een extra impuls
nodig hebben als het wat minder gaat.De heer Cornielje (VVD):Ik ben het met u eens dat het slechts één facet is en dat
je van mening kunt verschillen over het etiket dat erop moet worden geplakt.
Maar u bent er ook voor om mensen extra te belonen als daar aanleiding voor
is? Op deze manier vermijd ik het woord 'competentiebeloning'.Mevrouw Barth (PvdA):Ja zeker.De heer Schutte (GPV):Hoe denkt mevrouw Barth over de voorstellen van dit kabinet om te bezuinigen
op de incidentele looncomponent? Dat lijkt mij een instrument dat je daar
al gauw bij nodig zult hebben.Mevrouw Barth (PvdA):Dat is inderdaad een ingewikkeld probleem, maar wij denken dat er langs
andere wegen voldoende ruimte is te creëren voor een goed personeelsbeleid.
Daarvoor is in het regeerakkoord ook een apart potje gereserveerd. Het probleem
waarop u doelt, speelt veel meer bij de CAO-onderhandelingen.De heer Schutte (GPV):Bij u gaat het als bij de processie van Echternach: twee stapjes vooruit
en één stapje terug.Mevrouw Barth (PvdA):Wij vinden het twee van elkaar te onderscheiden trajecten, maar soms is
de politiek inderdaad een Echternachprocessie.De heer Van Bommel (SP):Mevrouw Barth is van mening dat iemand die goed presteert, beter moet
kunnen worden beloond. Wij mogen hopen dat iedereen in het onderwijs goed
presteert, maar wat verstaat zij daar precies onder? Is dat niet een subjectief
begrip?Mevrouw Barth (PvdA):Juist om dit soort discussies te vermijden, hebben wij een lichte afkeer
van het woord 'prestatiebeloning'. Ik weet niet wanneer een leraar goed presteert.
Ik weet welke centrale eisen ik aan een leraar wil stellen, maar voor het
overige moet de afweging worden overgelaten aan de school. Een school formuleert
haar missie: wat willen wij met ons onderwijs en welke mensen passen daar
het beste bij? Dat moeten scholen vervolgens kunnen belonen. Wij kunnen echter
niet voor scholen uitmaken wat een goede leraar is.De heer Van Bommel (SP):Als er geen objectieve criteria zijn, is het toch heel moeilijk om subjectiviteit
te vermijden? Het is dan aan individuele schoolleiders om een oordeel uit
te spreken.Mevrouw Barth (PvdA):Ja, maar die mensen kunnen met het oog daarop worden geschoold. Op andere
terreinen van de arbeidsmarkt is dat ook heel gewoon. Personeelsmedewerkers
zijn toch opgeleid om die beoordeling te kunnen maken?De heer Van Bommel (SP):Dan stel ik vast dat u die subjectiviteit geen probleem vindt bij het
prestatieloon en dat u het aan de scholen zelf overlaat.Mevrouw Barth (PvdA):Wij zijn voorstander van een modern personeelsbeleid en dat is breder
dan alleen maar prestatiebeloning.De heer Van Bommel (SP):Ja, maar tegelijkertijd vertelt u dat u het graag aan de scholen overlaat
om prestatiebeloning te gaan invoeren. In feite bent u dus voor prestatieloon.Mevrouw Barth (PvdA):U kunt het zo nauw interpreteren als u wilt, maar ik heb al gezegd dat
een element van prestatiebeloning een noodzakelijke maar geen voldoende voorwaarde
is voor een modern personeelsbeleid. Als iemand in het kader van de onderwijsmissie
van een school uitmuntend functioneert, moet de mogelijkheid bestaan om hem
of haar iets extra's te geven. Tegelijkertijd moet er ook beleid gevoerd kunnen
worden op iemand die altijd goed heeft gefunctioneerd, maar met wie het een
tijdje wat minder gaat. Zo iemand moet je de gelegenheid kunnen geven aan
nascholing te doen of een tijdje verlof te nemen. Die moet op de een of andere
manier de motor weer kunnen opladen. Dat is goed personeelsbeleid. Wij vinden
dat de professionals die in het onderwijs aan het werk zijn, daar recht op
hebben.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter! Ik kan de redenering van mevrouw Barth een heel eind volgen.
Ik wil even kijken of wij het helemaal met elkaar eens zijn. Vindt zij dat
je als je les geeft op een zwarte school, automatisch meer moet verdienen,
of zou ook daar gekeken moeten worden of er echt sprake is van een zwaardere
taak?Mevrouw Barth (PvdA):Ik vind dat de discussie over de beloning op witte of zwarte scholen hier
voor een deel los van staat. In ons verkiezingsprogramma staat dat leraren
op zwarte scholen hoger beloond moeten worden. Nu hebben wij het over een
onderdeel van de arbeidsmarkt waar ook een landelijke verantwoordelijkheid
voor geldt. Wij constateren aan de ene kant dat de tekorten aan leraren die
sowieso dreigen zich het pijnlijkst doen gevoelen op dat soort scholen. Wij
redeneren dan dat het volgens de wet van vraag en aanbod niet onlogisch is
om daar dan wat meer salaris aan te bieden. Aan de andere kant vinden wij
de maatschappelijke taak van die scholen zo belangrijk en zo groot, dat wij
daar landelijke prioriteit aan zouden willen geven.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Wanneer elke school zelf mag vaststellen op grond waarvan en hoe de docent
wordt beloond, is dan niet het risico dat rijkere scholen gemakkelijker elders
krachten kunnen wegkopen? Zij kunnen wat extra's geven, om de mensen te trekken
die zij willen hebben. Is er niet een groot risico dat je toch een beetje
met willekeur te maken krijgt? Ik sluit mij aan bij de heer Van Bommel. Het
stelt mij niet zo gerust dat elke school een beetje wordt vrijgelaten.Mevrouw Barth (PvdA):Ik ben er niet van overtuigd dat de weg naar het hart van de leraar uitsluitend
via zijn portemonnee loopt. Je kunt ook op secundair niveau personeelsbeleid
voeren, waardoor je mensen aan je bindt. Je kunt ervoor zorgen dat mensen
zich op een andere manier heel prettig voelen op een school, dat zij veel
ruimte krijgen om dingen aan te pakken, dat zij projecten kunnen
trekken en noem maar op. Het leraarsvak houdt ook een enorme intellectuele
uitdaging in.Voor het overige: zolang de concurrentie die misschien binnen het onderwijs
ontstaat, binnen de perken blijft – ik verwacht eerlijk gezegd niet
dat die de perken te buiten zal gaan, want zulke stuitend rijke scholen hebben
wij nu ook weer niet in Nederland –, vind ik dat geen probleem. Ik zou
het goed vinden als scholen gemotiveerd raakten om met een compleet personeelsbeleid
te investeren in de mensen van wie zij het moeten hebben.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik begrijp dat mevrouw Barth uiteindelijk toch voor een soort prestatiebeloning
is, al is het woord 'prestatie' een beetje negatief. Is zij echter vervolgens
van mening dat het hele lerarenkorps recht heeft op een ophoging van salarissen?
Ik heb het niet over de beginsalarissen, want wat dat betreft had zij gelijk
met haar interventie. Zij wil, terecht, de leerkracht centraal stellen. Vindt
zij eigenlijk dat het hele korps recht heeft op een ophoging? Ik geef toe
dat het financieel misschien niet gemakkelijk zal zijn om dat meteen te regelen.
Moet dat recht echter toch niet gerealiseerd worden in de komende tijd?Mevrouw Barth (PvdA):Deze vraag gaat in de eerste plaats de minister aan. Deze zaak speelt
typisch tussen werkgever en werknemers. Wij hebben een beperkt budget tot
onze beschikking. Als de bomen tot in de hemel groeien, kan natuurlijk alles.
Als het niet zo is, en het is niet zo, zijn wij niet zulke enorme voorstanders
van een grote generieke loonsverhoging. Er zijn ook sectoren in het onderwijs
die op dit moment niet zo slecht betaald worden ten opzichte van andere sectoren.
Er is een duidelijk verschil. Maar wij vinden het niet erg als de minister
de ruimte vindt om het wel te doen!Voorzitter! Om het goede personeelsbeleid dat wij voorstaan te bereiken,
hebben scholen ruimte nodig. De fractie van de Partij van de Arbeid creëert
die ruimte graag op twee terreinen. Om te beginnen moet dat gebeuren in de
regelgeving. Wat ons betreft, gaan de vaste indeling in loontabellen en de
vaste ontslagvolgorde van tafel. Maar die ruimte hebben scholen ook nodig
in geld. In het regeerakkoord is ruim 200 mln. voor de modernisering van het
personeelsbeleid uitgetrokken.Inmiddels is algemeen bekend dat de minister voor de komende onderwijs-CAO
met een probleem zit. Die 210 mln., wij benadrukken het maar, is niet bedoeld
om dat probleem op te lossen. Wij voegen dat bedrag liever toe aan het schoolprofielbudget
dat voor personeelsbeleid bedoeld is. Er bereiken ons echter steeds signalen
dat dit geld aan allerlei andere goede doelen op school wordt besteed. Is
de minister bereid met spoed te onderzoeken waar dat geld op dit moment aan
uitgegeven wordt? Geven de investeringen uit het regeerakkoord daarin geen
lucht? Zo'n opgeschoond en aangevuld schoolprofielbudget kan dan voortaan
geoormerkt naar de scholen. Er zijn ongetwijfeld veel goede bestemmingen voor
het geld te bedenken, maar voor mijn fractie heeft modern personeelsbeleid
prioriteit. Scholen kunnen er zelf hun nascholingsbudget en verlofspaarpot
aan toevoegen. Alles bij elkaar levert dat een substantieel bedrag op, waarmee
scholen aan de slag kunnen.Als je spreekt over versterking van het leraarschap, spreek je ook over
versterking van de opleidingen. De broodnodige vernieuwing van de opleidingen
zit in het slop. Komt het nieuwe plan van aanpak inderdaad voor de kerst?
Wij zijn bereid een deel van de 210 mln. in verbetering van de opleidingen
te steken. Ook zien wij graag de dubbele kwalificatie bij de lerarenopleiding
terugkeren. Daarmee creëren wij een grotere stille reserve en die zullen
wij straks nodig hebben.Ik noem – last but not least – de positie van de schoolleiders
in het basisonderwijs. Steeds meer van hen bezwijken onder een hoge werkdruk
en verantwoordelijkheid waar veel te weinig tegenover staat. Extra erkenning
is nodig bovenop het bedrag uit het regeerakkoord. Dat kan in de vorm van
meer taakuren, een hogere salarisschaal, betere opleidingen of het liefst
een combinatie daarvan. Graag horen wij een reactie van de minister.Afgelopen vrijdag heeft het kabinet gesproken over de inzet van Melkertbanen.
Op hoeveel Melkertbanen kan het onderwijs rekenen ter ondersteuning van de
directeur?Ik kom tot mijn laatste punt. In 1999 zal de basisvorming worden geëvalueerd.
Hoewel de basisvorming indertijd van mijn fractie een forse scheut water in
de wijn vroeg, heeft ze voor ons grote waarde. Het concept geeft een impuls
aan zowel een sterker als een socialer onderwijs, maar we kunnen de signalen
dat de invoering niet vlekkeloos verloopt, niet ontkennen. Op vele scholen
zou de basisvorming 'beleidsarm' zijn ingevoerd. Wij zouden dat betreuren.
Daarom hechten wij aan een evaluatie waarin op een open wijze alle aspecten
van de implementatie van de basisvorming aan de orde kunnen komen.Wij stellen het op prijs als de staatssecretaris kan toezeggen dat de
volgende vragen in de evaluatie in ieder geval aan de orde zullen komen. 1.
Komen de vakverbreding en de integratie van vakken voldoende tot hun recht?
2. Heeft het handhaven van de bestaande structuren negatieve invloed gehad
op de implementatie van de basisvorming? 3. Hoe is de positie van zij-instromers
in de basisvorming?De heer Cornielje (VVD):Worden deze vragen toegevoegd aan het evaluatieplan dat wij twee jaar
geleden al besproken hebben? Moet de inspectie zich hier nog over buigen?
Ik neem namelijk aan dat de inspectie al bijna klaar is met het onderzoek.Mevrouw Barth (PvdA):De inspectie heeft nog ruim een halfjaar. Wij vinden het niet erg als
er een licht uitstel optreedt om deze vraagstukken mee te nemen.De heer Cornielje (VVD):Hebt u er dan bezwaar tegen dat het SCP eventueel hand- en spandiensten
verleent om die informatie beschikbaar te krijgen?Mevrouw Barth (PvdA):Geen enkel bezwaar.Mevrouw Lambrechts (D66):Misschien kan aan het rijtje vragen de opmerking worden toegevoegd dat
15 vakken gewoon veel te veel zijn. Ik ben het met haar eens dat je in een
halfjaar veel kunt onderzoeken, dus ook dat punt.Mevrouw Barth (PvdA):Ik noemde al de vakverbreding en de integratie van vakken.Mevrouw Lambrechts (D66):Dat is een slag anders, maar dat mag van mij ook bekeken worden.De heer Van der Vlies (SGP):Ik kom terug op de tweede vraag van mevrouw Barth. Een evaluatie dient
vaak een doel. Essentieel voor de basisvorming en het draagvlak voor de basisvorming
was nu juist dat die bestaande structuren overeind zouden blijven. Ik hoef
toch niet te veronderstellen dat zij daar op termijn aan wenst te peuteren.Mevrouw Barth (PvdA):Dat staat voor ons op dit moment geheel open. Dat hangt af van het antwoord
op de vraag. Alles wat wij nu willen, is de vraag stellen.De heer Van der Vlies (SGP):Akkoord, bij een evaluatie moet je alles ter discussie kunnen stellen.
Dat zou ook mijn invalshoek zijn. Wij bepleiten echter met elkaar ook rust
in het onderwijs. Dat aspect had ik in gedachten toen u die vraag stelde.
Iets wat onrust geeft in het veld, is opnieuw de vraag naar de bestaande structuren
ter discussie stellen, althans in dit stadium en tegen de achtergrond van
dit proces.Mevrouw Barth (PvdA):Ja, daarom stellen wij op dit moment de inhoud niet ter discussie. Alles
wat wij willen, is een vraag stellen.De heer Rehwinkel (PvdA):Mevrouw de voorzitter! Ook ik feliciteer de heer Wijn met zijn maidenspeech.
Ik voel mij met hem verbonden en beschouw hem als een waardig opponent tegelijk.
Ik hoop dat wij elkaar nog vaak mogen treffen.Bestrijding van schooluitval en verbetering van de aansluiting tussen
onderwijs en arbeidsmarkt zijn onderwerpen die hoog op de onderwijsagenda
van de PvdA prijken. Ons verkiezingsprogramma zegt het zo: 'Onderwijs is meer
dan het voorportaal naar betaalde arbeid, maar het is onmiskenbaar dat scholing
steeds zwaarder telt op de arbeidsmarkt.' Scholing met succes en een plek
op de arbeidsmarkt; dat moet eenieder in zijn leven worden gegund. Ik heet
bij deze eerste begrotingsbehandeling in het bijzonder minister Hermans van
harte welkom, terug op het Binnenhof. Wij hebben het vertrouwen dat in de
komende jaren zijn agenda en die van de PvdA in behoorlijke mate overeen kunnen
komen.Jaarlijks verlaten 41.000 jongeren het onderwijs zonder minimumstartkwalificatie.
Hun kans op een baan is vervolgens klein. Gelukkig zien wij de laatste jaren
bij de meeste schoolsoorten een daling van het aantal voortijdig schoolverlaters.
Dat is helaas niet het geval in het MBO. De minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschappen moet krachtig leiding blijven geven in de strijd tegen schooluitval.
Hij heeft reeds toegezegd dat rond de jaarwisseling een plan van aanpak wordt
gepresenteerd; niet alleen door hem, maar ook door andere bewindslieden. Op
de begroting van OCW staat 61 mln. gereserveerd voor de bestrijding van voortijdig
schoolverlaten. Leidt de betrokkenheid van andere ministeries ook tot een
financiële bijdrage van hun kant?De beste preventie tegen voortijdig schoolverlaten is onderwijs waarin
leerlingen zich herkennen. Leerlingen moeten worden gemotiveerd. Ouders vervullen
daarbij een belangrijke rol. Er wordt ook veel van scholen en hun docenten
gevraagd. Speciaal gericht op allochtone leerlingen worden in het voortgezet
onderwijs en de ROC's allochtone leerlingbegeleiders aangesteld. Naast begeleiding
bij het volgen van onderwijs kunnen zij ook zorgen voor een soepele overgang
tussen verschillende vormen van onderwijs en van opleiding naar werk. Hoe
is het voornemen om allochtone leerlingbegeleiders aan te stellen uitgewerkt?
De begroting biedt daarover geen duidelijkheid.Terecht wordt een financiële impuls gegeven aan het beroepsonderwijs.
Er zal een modernisering van lesmateriaal en lokalen plaatsvinden. Ook komt
geld beschikbaar voor de voorbereiding van leerkrachten op nieuwe taken. Ik
wil de minister oproepen om zijn energie nu vooral te richten op overleg met
het bedrijfsleven om het aanbod van praktijkervarings- en stageplaatsen te
vergroten. Werkend leren kan de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt
verbeteren. Een paar weken geleden bleek uit een Nipo-enquête dat 140.000
MKB-bedrijven behoefte hebben aan extra personeel, waaronder werknemers met
een opleiding in het leerlingwezen. De heer Wijn heeft ook al aan die enquête
gerefereerd. Tegelijk zijn steeds minder bedrijven bereid om in dat leerlingwezen
op te leiden. De minister zou eens goed moeten kijken naar de daarvoor genoemde
oorzaken, waaronder te weinig voorlichting. De PvdA-fractie wil graag dat
in de tweede ronde van het najaarsoverleg kwantitatieve afspraken met het
bedrijfsleven worden gemaakt over de verdere ontwikkeling van het leerlingwezen.De heer Wijn (CDA):Mevrouw de voorzitter! De heer Rehwinkel vroeg om vele interrupties en
dit is meteen een interruptie in constructieve zin, want ik vind dat hij hier
een terechte problematiek constateert. Als het gaat om de oorzaken van een
gebrek aan stageplaatsen, denk ik overigens dat het probleem iets genuanceerder
ligt dan hij het nu aangeeft, maar daar kom ik zo op terug. Vanuit het bedrijfsleven
wordt bijvoorbeeld gewezen op een verandering in de SPAK-regeling in de fiscaliteit,
betreffende de aftrekbaarheid van bepaalde loonkosten van mensen in deze situatie.
Ten aanzien van een verandering van de urennorm, van 32 naar 36 uur, zou er
sprake zijn van een belemmering. Begrijp ik nu dat de heer Rehwinkel zegt
dat op het moment dat dit straks bij het belastingplan 1999 aan de orde is,
wij op de PvdA kunnen rekenen om niet de 36-urige norm te hanteren, maar aan
32 uur vast te houden?De heer Rehwinkel (PvdA):Ik heb inderdaad niet alle nuances kunnen noemen die er zijn als het gaat
om het tegenvallende resultaat in het leerlingwezen. Voorlichting is er daar
één van. Het is mij bekend dat de fiscale regeling een andere
is. Dat is iets waar we ook eens goed naar zouden moeten kijken, zonder dat
ik nu tot in detail kan aangeven wat onze opstelling bij het belastingplan
zal zijn. Wat mij betreft gaan we er overigens al eerder naar kijken.De heer Wijn (CDA):Dat kan ik mij voorstellen, want het is een heel ingewikkeld plan. Maar
de intentie die u uitspreekt, stelt mij wat dat betreft al wat gerust.Iets anders is dat u als u het over stageplaatsen heeft, de gezondheidszorg
niet noemt. Heeft u daar ook ideeën over, zo is mijn vraag,
want juist daar schijnt een tekort aan stageplaatsen te ontstaan.De heer Rehwinkel (PvdA):Ja, maar ik zou niet weten waarom ik nu de gezondheidszorg in het bijzonder
hier moet noemen. Ik constateer dat er in het leerlingwezen in zijn algemeenheid
sprake is van een behoefte aan plaatsen bij instellingen en dat men in die
behoefte wel eens wordt teleurgesteld; er is namelijk sprake van een teleurstellend
aanbod van de kant van het bedrijfsleven. Dat is een vrij algemene ontwikkeling
die we constateren, waarbij ook zeker de situatie in de gezondheidszorg de
aandacht verdient.De heer Wijn (CDA):Ik kom er met name op, omdat u heel goed weet wat u aan de marktsector
zou willen voor- of opleggen. Maar ik denk dat er ook wat de collectieve sector
betreft een verantwoordelijkheid ligt van regeringszijde.De heer Rehwinkel (PvdA):Ook die collectieve sector zal onze aandacht hebben, mijnheer Wijn. U
gaat inderdaad meteen goed tekeer. Ik had overigens gezegd dat ik u als een
waardig opponent beschouwde. Dat is nog weer wat anders dan dat ik interrupties
zou hebben uitgelokt.De heer Cornielje (VVD):Voorzitter! De fiscale regeling werkt niet zo goed, helaas. De minister
heeft ons vorige week nog een notitie gestuurd, waarin ook een heleboel andere
maatregelen staan opgesomd die overwogen zijn. Zijn die wat de heer Rehwinkel
betreft ook bespreekbaar om juist het leerlingwezen te stimuleren?De heer Rehwinkel (PvdA):Als ik zeg hoe belangrijk het is dat het leerlingwezen gestimuleerd wordt,
dan is ook wat ons betreft al gauw alles bespreekbaar. Dat varieert van voorlichting,
die op sommige punten wellicht steviger zou kunnen, tot fiscale regelingen.
U kunt ervan op aan dat veel voor ons bespreekbaar is, als er ook maar een
behoorlijke inzet van de kant van de minister mag worden verwacht.De heer Cornielje (VVD):U zei dat u de minister wilt afrekenen op het aantal leerlingen dat naar
het leerlingwezen gaat. Welnu, dan moeten er ook voldoende instrumenten zijn
om dit te bevorderen en zouden de maatregelen op dat lijstje – ik meen
dat het er een stuk of achttien waren – ook allemaal zeer serieus overwogen
moeten worden en eventueel aangereikt moeten worden.De heer Rehwinkel (PvdA):Dat ben ik met u eens. Ook u bent overigens wat vrij in uw interpretatie
van mijn woorden, want wat ik gezegd heb, is: minister, zou het nu niet mogelijk
zijn om met het bedrijfsleven tot kwantitatieve afspraken te komen? Inderdaad,
dan zullen we goed naar het resultaat kijken en in die zin de minister er
ook op afrekenen.De heer Cornielje (VVD):Voorzitter! Dat kun je alleen maar doen als je ook het bedrijfsleven meerdere
instrumenten geeft om leerlingen aan te nemen; die instrumenten staan allemaal
genoemd in het lijstje dat de minister vorige week gestuurd heeft.De heer Rehwinkel (PvdA):Het hele lijstje heeft onze aandacht.Voorzitter! Dan kom ik bij de hogeropgeleiden. Daaraan dreigt in de komende
jaren een sterk groeiend tekort te ontstaan. De Sociale nota voorspelt een
aanbodstekort van 200.000 tot 350.000 in 2007. Van universiteiten en hogescholen
zal een grote inspanning worden verwacht om meer studenten op te vangen. Bij
het debat over de regeringsverklaring en bij de algemene politieke beschouwingen
is door onze fractie met name aandacht gevraagd voor de positie van het HBO.
Wij hebben als PvdA-fractie de regering uitdrukkelijk verzocht om voor de
begrotingsbehandeling een meerjarenaanpak te presenteren. Inmiddels is aan
de VSNU en de HBO-raad toegezegd dat in deze kabinetsperiode geen verdere
kortingen op het budget voor WO en HO zullen plaatsvinden. De mogelijkheden
zullen worden verkend om incidenteel extra middelen ter beschikking te stellen
om de omslagkosten als gevolg van bezuinigingen te dekken. Wij hebben overigens
in de beantwoording van de vragen over de overheveling geconstateerd dat dit
ook aan het WO is toegezegd. De heer Wijn hoeft daarom zijn motie waarschijnlijk
niet in te dienen.De budgettaire implicaties van de voortgaande stijging van het aantal
studenten zal worden meegenomen in het kader van de begroting voor 2000. Mijn
vraag is iets terughoudender dan die van de heer Wijn: beschouwt de minister
deze afspraken met VSNU en HBO-raad als het door hem toegezegde plan van aanpak?Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter! De heer Rehwinkel refereert aan de afspraken en aan het zoeken
naar frictiekosten. Zou hij het, net als wij, een goed idee vinden dat de
minister dat wat hij op zijn zoektocht vindt, eerst in het HBO investeert?De heer Rehwinkel (PvdA):Ik heb geconstateerd dat de minister het kennelijk ook aan het WO heeft
toegezegd. Wij hebben eerder uitgesproken dat het HBO, ook gezien de concrete
situatie, een hoge prioriteit heeft, zonder dat ik daarmee wil zeggen dat
de vergoeding van de omslagkosten in het geheel in de richting van het HBO
moet gaan. Dat vinden wij nog onderwerp van nader gesprek, want de Kamer moet
goed bij de zaak betrokken blijven.Mevrouw Lambrechts (D66):Als de minister wat geld vindt, gaat het eerst daar naartoe waar de knelpunten
het grootst zijn, namelijk het HBO.De heer Rehwinkel (PvdA):Als de minister wat geld vindt... Er mag toch van uitgegaan worden dat
de minister wat vindt! Hij heeft dat toegezegd en ik ben daar dus iets minder
voorzichtig in dan u!Mevrouw Lambrechts (D66):Wie zoekt, wekt de verwachting dat hij wat vindt. Dat is waar.De heer Rehwinkel (PvdA):Met die verwachting leven wij echt.De heer Wijn (CDA):Voorzitter! De heer Melkert heeft bij de algemene beschouwingen terecht
de aandacht gevraagd voor het vacatureprobleem. Ik heb de regeringsfracties
daarvoor geprezen, maar nu vraagt de heer Rehwinkel de minister of deze dat
wat voorligt een plan van aanpak vindt. De heer Rehwinkel heeft om dat plan
gevraagd en hoe kijkt hij ertegenaan? Ik heb zelf gezegd het erg vrijblijvend
en mager te vinden.De heer Rehwinkel (PvdA):In de eerste plaats: als de heer Melkert concreet om iets vraagt, moet
u niet meteen alle regeringsfracties daarvoor bedanken! Ik herinner mij namelijk
nog heel goed dat de heer Dijkstal uitsprak dat die extra aandacht voor de
positie van het HBO al gauw ten koste kon gaan van andere prioriteiten in
het onderwijs, bijvoorbeeld de kleine klas. Het is goed dat de minister, min
of meer in afwijking van het standpunt van zijn eigen fractie, prioriteit
heeft gegeven aan het HO wat betreft die drie punten.Voorzitter! De tweede vraag van de heer Wijn is mij even ontgaan!De heer Wijn (CDA):De grap is dat dit eigenlijk de echte vraag was!Vindt u dat dit een voldoende plan van aanpak is?De heer Rehwinkel (PvdA):In mijn woorden klonk al een en ander door, maar ik wilde het iets terughoudender
formuleren. Ik beschouw dit nog niet als een volledig plan van aanpak, maar
de minister moet ook zelf maar aangeven wat hij daarvan vindt. Ik wil er wel
direct aan toevoegen dat wij de minister absoluut steunen in zijn poging om
universiteiten en hogescholen een beter financieel perspectief te bieden.Ik kom op het vervolg van die steun die de minister heeft toegezegd aan
WO en HBO. Het gesprek met de VSNU en de HBO-raad heeft meer dan een maand
geleden plaatsgevonden. We hadden, eerlijk gezegd, verwacht dat de minister
ons voor deze begrotingsbehandeling zou hebben aangegeven wat zijn verkenning
naar mogelijkheden tot vergoeding van de omslagkosten inmiddels heeft opgeleverd.
Nu worden wij ongetwijfeld tijdens deze begrotingsbehandeling daarover geïnformeerd.
Aan welke bedragen denkt de regering? Wordt bijvoorbeeld gedacht aan de 50
tot 100 mln. die de HBO-raad op jaarbasis wenselijk acht? Hoe zullen de benodigde
financiële middelen worden vrijgemaakt? De extra middelen die de minister
weet te vinden, zullen wat ons betreft gericht moeten worden ingezet. Daarbij
kan bijvoorbeeld aan een aanpak als bij kwaliteit en studeerbaarheid worden
gedacht. Door het studeerbaarheidsfonds werd in de afgelopen jaren, ondanks
financiële krapte in het hoger onderwijs, toch extra inzet voor vernieuwing
gerealiseerd. Ook in deze kabinetsperiode blijft financiële druk op het
hoger onderwijs aanwezig. Extra inzet voor vernieuwing is opnieuw gewenst.
Lag bij de vernieuwing in de afgelopen periode het accent op het thema studeerbaarheid,
nu moet de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt meer centraal staan.
Flexibele opleidingen, ook in het kader van levenslang leren, dienen te worden
ontwikkeld. Evenals vier jaar geleden zal kunnen worden bezien welke ruimte
de wachtgeldreservering hoger onderwijs biedt. Is de minister daartoe bereid?Er zijn met de VSNU eveneens afspraken gemaakt over het ongedaan maken
van de overheveling van 500 mln. uit de onderzoeksbudgetten van de universiteiten
naar NWO. Hoewel hieraan op 3 december in een afzonderlijk algemeen overleg
aandacht wordt besteed, wil ik wel nu opmerken dat deze beleidswijziging met
de Kamer had moeten worden besproken. Heel duidelijk eindigde immers het algemeen
overleg van eind mei over versterking van tweedegeldstroomonderzoek met de
conclusie: de regering gaat door met de voorbereiding van de NWO-wet en de
algemene maatregelen van bestuur. Ik vraag ook aandacht voor de positie van
de NWO, die zich drastisch heeft gereorganiseerd om de aangekondigde verdeling
van het onderzoeksgeld goed te laten verlopen.De heer Wijn (CDA):Ik begrijp dat de heer Rehwinkel zegt dat het eerst besproken had moeten.
Misschien wilde hij zelfs dat het bij de kabinetsformatie keurig was afgestemd.
Maar wat wil hij precies? Wil hij dat de geldstroom van 500 mln. alsnog naar
de tweede geldstroom gaat? Of is hij het ermee eens dat het bedrag in de eerste
geldstroom blijft zitten?De heer Rehwinkel (PvdA):Wij zijn daarover in het verleden erg duidelijk geweest. Wij zullen er
ongetwijfeld op 3 december nog over spreken. Ik constateer dat minister Ritzen
bij het naar voren brengen van zijn voornemens niet vreselijk veel in de weg
is gelegd. Daarom wil ik nu zeggen: de versterking van het tweedegeldstroomonderzoek
achten wij van groot belang. Dat is destijds ook door anderen gememoreerd.
Wij hadden ons kunnen voorstellen dat er eerst overleg was gevoerd over dit
soort voornemens. Dat punt heb ik vooral naar voren willen brengen.De heer Wijn (CDA):Wilt u nu dat die 500 mln. in de eerste geldstroom blijft, of niet?De heer Rehwinkel (PvdA):Wij hadden de voornemens die er destijds waren en waartegen door de Kamer
weinig is ingebracht, gewoon willen uitvoeren. Wij achten het van belang dat
in algemeenheid, dus op 3 december, over versterking van het tweedegeldstroomonderzoek
wordt gesproken, indachtig de ontstane situatie.De heer Rabbae (GroenLinks):Ziet u het feit dat de minister zijn move niet in eerste instantie heeft
besproken met de Kamer, als een ernstige fout of als een beginnersfoutje?De heer Rehwinkel (PvdA):Als iets wat anders had gekund. Laat ik het deze eerste keer zo vriendelijk
formuleren.Mevrouw De Vries (VVD):Voorzitter! Het is nog altijd zo dat de regering regeert en dat de Kamer
controleert. De minister had het dus helemaal niet vooraf aan de Kamer hoeven
vragen.De heer Rehwinkel (PvdA):Nogmaals, wij hebben er vrij uitvoerig met elkaar over gesproken. Het
zou anders zijn als dat niet het geval was geweest. Als je een beleidslijn
aanzienlijk verlegt, kunnen wij ons een bestuursstijl voorstellen waarbij
je dat eerst met de Kamer bespreekt. Maar goed, de minister heeft gekozen
voor deze bestuursstijl. En wij mogen daarover onze mening geven.Dan kom ik bij een ander onderwerp waarover de minister zijn licht heeft
laten schijnen: de toelatingsproblematiek bij de numerus-fixusopleidingen.
Hierover zijn tijdens de kabinetsformatie afspraken gemaakt. Er komen experimenten
met alternatieve vormen van toelating. Middelbare scholieren met een gemiddeld
eindcijfer van acht of hoger worden direct geplaatst, zo stond al in een bij
de Kamer ingediend wetsvoorstel. Daarin was ook reeds de mogelijkheid van
decentrale selectie opgenomen. De ruimte voor decentrale selectie
wordt nu vergroot en wel tot 30% van het aantal beschikbare plaatsen. Mijn
fractie is verbaasd over deze vertaling van het regeerakkoord door de minister.
Houden de deze zomer afgesproken experimenten niet meer in dan het eenvoudig
vergroten van de mogelijkheid van decentrale toelating? De minister zou moeten
stimuleren dat meer alternatieve vormen van toelating worden beproefd. Bovendien:
wanneer maar liefst 30% van het aantal plaatsen door decentrale toelating
wordt vervuld, kan nauwelijks meer van een experiment worden gesproken. De
commissie-Drenth heeft ook uitdrukkelijk geadviseerd om niet meer dan 10%
aan te houden.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Het is de heer Rehwinkel bekend dat zowel de heer Van Kemenade,
toch een bekend figuur bij de PvdA en zeker op het gebied van onderwijs, als
de heer Drenth afstand hebben genomen van de constructie die de minister nu
heeft bedacht als vertaling van het gestelde in het regeerakkoord op dit punt?
Is dat voor de PvdA reden enige afstand te nemen tot het voorstel van de minister
of kan zij zich daarin toch vinden?De heer Rehwinkel (PvdA):Voor ons geldt: afspraak is afspraak. Een man een man, een woord een woord,
zegt collega Te Veldhuis van de VVD altijd. Wij hebben gezegd akkoord te gaan
met het doen van experimenten. Aan die toezegging houden wij ons. Alleen,
de afspraak in het regeerakkoord wordt nu wel erg opgerekt. Misschien is het
goed dat ik dat nu aangeef. Men handelt naar de mening van de PvdA-fractie
in strijd met het experimentele karakter van alternatieve vormen van toelating
als men nu al wettelijk het percentage van 30 vastlegt. De universiteiten
hebben aangegeven dat zij tot 2002-2003 eerst maar eens met 10% aan de slag
willen gaan. Alleen diergeneeskunde begint meteen met 30%. Is het niet mogelijk
om na een evaluatie in 2002 pas besluitvorming over de 30% te laten plaatsvinden?De VSNU heeft gewezen op de uitvoeringslast van decentrale toelating.
In Trouw van 5 november komen we verschillende morrende instellingen tegen.
Een woordvoerder van de Universiteit van Maastricht zegt: 'Het betekent dat
we met 2000 gegadigden moeten praten om 60 plaatsen te verdelen. Dat gaat
gewoon niet.' Hoe wordt in het HBO over decentrale toelating gedacht? Heeft
de minister daarover signalen ontvangen? De PvdA-fractie wil duidelijkheid
over de uitvoeringsmogelijkheden van wat door de minister wordt voorgesteld.Wij vinden eveneens dat voor decentrale toelating landelijke randvoorwaarden
moeten worden vastgesteld. Het lijkt ons dat bij deze wijze van toelating
niet opnieuw cijfers een rol moeten kunnen spelen. Hoe kunnen bij decentrale
toelating afgewezen studenten in beroep gaan? Het mag duidelijk zijn dat de
PvdA-fractie bij het voorstel van de minister nogal wat kanttekeningen plaatst.
Wat ons betreft is de minister erg voortvarend met zijn wens om behandeling
van het wetsvoorstel voor het kerstreces in de Kamer af te ronden. De nota
van wijziging is nog niet eens bij de Kamer ingediend. Wanneer zal dat gebeuren?Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter! Ik wil graag weten of de heer Rehwinkel van mening is dat
experimenten niet in wettelijke regelingen kunnen worden vervat. Vindt hij
dat die op een andere manier geregeld moeten worden? Houdt dat zijn bezwaar
in?De heer Rehwinkel (PvdA):Wij zijn met de experimenten akkoord gegaan. Wij vinden dus dat die uitgevoerd
moeten worden. Verder vinden we dat in de wet ruimte geboden moet worden voor
het doen van die experimenten en dat het tijdelijke karakter daarvan onderstreept
moet worden. Het is toch een beetje gek als je nu al zegt: we gaan experimenten
doen, maar we weten nu al wat de uitkomst zal zijn, namelijk het vastleggen
van het percentage van 30 in de wet en het decentraal laten vaststellen van
de criteria. Wij zijn bereid tot het doen van experimenten, maar wij vinden
dat er – ik stel me voor in 2002 – een moment moet komen waarop
wordt geëvalueerd hoe de experimenten verlopen zijn en waarop we besluitvorming
plegen over de definitieve wetgeving. Ik zeg nogmaals: het is gek om experimenten
te doen en de uitkomst ervan al vast te leggen. Als men nu al de uitkomst
vaststelt, worden de experimenten belachelijk.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter! Diezelfde discussie hebben we twee jaar geleden met minister
Ritzen gevoerd toen we het hadden over de LIO. Toen hebben we het probleem
opgelost door in de wet een horizonbepaling op te nemen. Misschien kunnen
wij het probleem nu op dezelfde, eenvoudige manier oplossen.De heer Rehwinkel (PvdA):Dat sluit ik zeker niet uit. Als men maar niet handelt zoals men nu van
plan is. Maar nogmaals, de concrete nota van wijziging heb ik nog niet aangetroffen.
Het gaat er mij om dat de uitkomst nog niet vast moet staan. Nadat de experimenten
zijn gehouden, moet eerst een evaluatie worden uitgevoerd.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! De benadering van collega Rehwinkel spreekt mij aan, maar
ik heb op dit punt twee vragen. Heeft hij problemen met het feit dat het percentage
sowieso 30 is of heeft hij problemen met het feit dat de minister dit percentage
nu al graag in de wet opneemt? Of heeft hij zowel met het een als met het
ander problemen?De heer Rehwinkel (PvdA):Wij hadden ons kunnen voorstellen dat je eerst op 10% ging zitten. Dat
is ook uitdrukkelijk door de commissie-Drenth geadviseerd. Diergeneeskunde
vraagt echter zelf uitdrukkelijk om 30%. Die discussie moeten wij misschien
ook in het kader van het wetsvoorstel nog voeren, maar mijn probleem heeft
vooral betrekking op het nu al in de wet vastleggen van die 30%. Er valt met
ons te praten over de vorm waarin kan worden geëxperimenteerd.Mevrouw De Vries (VVD):Dan zit de oplossing in de horizonbepaling, zoals mevrouw Lambrechts al
heeft gezegd. Maar is het niet vreemd dat u het hebt over centraal regels
willen stellen terwijl het gaat over decentrale toelatingsmogelijkheden? Dat
is toch een contradictio in terminis.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik heb al gezegd dat wij ons kunnen voorstellen – ik hoor er graag
de opvatting van de minister over – dat je bijvoorbeeld
landelijke randvoorwaarden stelt en dat cijfers geen rol gaan spelen bij de
decentrale toelating. In de huidige situatie krijg je de rechtstreekse instroom
van de acht-plussers. Wij krijgen de gewogen loting, dus ook daarbij spelen
cijfers een rol. Het lijkt ons dat cijfers niet opnieuw een rol moeten spelen
bij de derde categorie van de decentrale toelating. Nogmaals, ik hoor er graag
de opvatting van de minister over. Wij kunnen ons voorstellen dat je zekere
landelijke randvoorwaarden stelt.Ik stond al eerder stil bij het vervagen van de grenzen tussen leren en
werken. Ook wees ik op de noodzaak van flexibelere opleidingen om meer hogeropgeleiden
de arbeidsmarkt te laten betreden. Daartoe zal het stelsel van studiefinanciering
ook flexibeler moeten worden. Op dit moment kunnen zowel in het HBO als in
het WO duale opleidingen worden gevolgd, waarbij leren en werken wordt gecombineerd.
Het experiment in het WO trekt minder studenten dan was verwacht. De bestaande
opleidingen in het HBO hebben eveneens last van ons inflexibele stelsel van
studiefinanciering. Studenten met duale opleidingen zijn genoodzaakt om voor
de aanvang van het cursusjaar aan te geven wat de omvang van hun werkdeel
zal zijn, op een moment dat soms nog geen werkgever is gevonden. Is het niet
mogelijk om achteraf te laten weten welk deel van het studiejaar daadwerkelijk
is gewerkt? De minister heeft aangegeven dat hij op termijn de regelgeving
zal versoepelen voor studenten die deelnemen aan duale trajecten. Daar hebben
huidige studenten echter weinig aan. Zijn er mogelijkheden om voor studenten
met duale opleidingen in het huidige cursusjaar specifiek iets te regelen?De afgelopen zomer was niet al te heet. Toch hadden de onderwijsonderhandelaars
tijdens de kabinetsformatie de transpiratie af en toe flink op het hoofd staan.
Ook al was er de mogelijkheid extra in het onderwijs te investeren, prioriteitenstelling
bleef noodzakelijk. Het lukte om voor flexibilisering van de studiefinanciering
geld vrij te maken oplopend tot een bedrag van 15 mln. in 2002. Daarbij zijn
ook in het regeerakkoord uitdrukkelijk twee mogelijkheden genoemd: het introduceren
van deeldiploma's en het verlengen van de diplomatermijn. Het vrijgemaakte
geld is in de meerjarenraming bij de begroting echter niet terug te vinden.Een belangrijke bijdrage aan flexibilisering van de studiefinanciering
is het afschaffen van de leeftijdsgrens van 27 jaar. Dat is nog zo'n maatregel
die de nodige inspanning heeft gekost. Hiervoor is deze zomer 30 mln. uitgetrokken
voor deze kabinetsperiode. In de meerjarenraming bij de begroting wordt nu
20 mln. begroot. Dat leidde bij ons tot de gedachte dat de leeftijdsgrens
van 27 jaar wellicht eerder kon worden afgeschaft. Tijdens het begrotingsonderzoek
begreep ik van de minister dat een wetsvoorstel niet op korte termijn kon
worden ingediend. Ik wil de minister dan ook vragen of het, los van de financiën,
überhaupt nog mogelijk is om de 27-jarigenmaatregel eerder af te schaffen.Mevrouw De Vries (VVD):Voorzitter! Begrijp ik dat de heer Rehwinkel het allemaal het liefst dit
jaar had gezien? Was dat volgens hem ook de afspraak? Naar onze mening was
dat niet de afspraak, maar ging het inderdaad om de hele kabinetsperiode.
Wat is het doel van zijn vraag, nu hij dit zo memoreert? Het kan eigenlijk
alleen maar betekenen dat hij bedoelt dat het nu had moeten gebeuren, maar
dan zou hij het niet eens zijn met de afspraak in het regeerakkoord.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik constateer dat wij voor het afschaffen van de leeftijdsgrens 30 mln.
hebben uitgetrokken en dat daarvan uiteindelijk 20 mln. is begroot. Dat leidde
op dat moment bij ons tot de vraag of het mogelijk was om dat naar voren te
halen. Dat heeft zo zijn financiële consequenties; daar zullen wij ook
bij stil moeten staan. Ik wil graag eerst van de minister horen of het überhaupt
nog mogelijk is. Er moet een wetstraject worden doorlopen, terwijl ook voorlichtingsaspecten
een rol spelen. Wij constateren dat er minder geld begroot is dan wij deze
zomer hebben uitgetrokken. De vraag is nu van belang of het überhaupt
technisch nog mogelijk is om dit naar voren te halen.De heer Rabbae (GroenLinks):Is deze zomer wel of niet afgesproken om de leeftijdsgrens van 27 jaar
het komend jaar af te schaffen?De heer Rehwinkel (PvdA):Op basis van de toen beschikbare gegevens hebben wij deze zomer gesproken
over een ingang van de maatregel in 2000. De situatie is echter gewijzigd.
Kennelijk is thans meer geld beschikbaar, hetgeen tot de vraag leidt of het
mogelijk is om de maatregel naar voren te halen. Nogmaals, op dit moment vind
ik het vooral interessant of het technisch mogelijk is om de vervroeging van
de maatregel te realiseren. Ik neem aan dat de heer Rabbae deze ambitie ondersteunt.De heer Rabbae (GroenLinks):Maar wil de heer Rehwinkel vasthouden aan deze ambitie?De heer Rehwinkel (PvdA):Ik houd alleen aan ambities vast als de realisering mogelijk is. Nogmaals,
ik vind het niet verkeerd om je ambities te verkennen, om de mogelijkheden
na te gaan.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat geeft altijd enige zelfbevrediging.De heer Rehwinkel (PvdA):Wat zegt u?De heer Rabbae (GroenLinks):Dat is altijd positief.De heer Rehwinkel (PvdA):Dat lijkt mij ook.Voorzitter! Ik rond af. Politiek is de kunst van het haalbare.De heer Wijn (CDA):De heer Rehwinkel heeft gesproken over een aantal flexibiliseringen in
de studiefinanciering. In mijn verhaal heb ik gezegd dat je eigenlijk eerst
een goede visie moet hebben op wat je verder met het onderwijs wilt. Wij hebben
gesproken over flexibilisering, employability, een leven lang leren, internationalisering,
duale opleidingen in het wetenschappelijk onderwijs en noem maar op. Vindt
de heer Rehwinkel het niet veel verstandiger om eerst te spreken over een
visie op het hoger onderwijs? Op grond van die visie kunnen wij bezien waar
wij prioriteiten moeten leggen. Vervolgens kan worden bezien wat wij met de
studiefinanciering doen.De heer Rehwinkel (PvdA):Dat vind ik een te laag gestelde ambitie. Samen met de
VVD en D66 hebben wij deze zomer een aanvang gemaakt met de flexibilisering
van de studiefinanciering. De heer Wijn wil eerst gaan praten, maar wij zijn
deze zomer al begonnen met het afschaffen van de 27-jarigenmaatregel. Wij
hebben ook een aanvang gemaakt met het uittrekken van geld voor de doorstroming
van MBO naar HBO. Ik wil er best met de heer Wijn over praten, maar wij zijn
al begonnen, als hij het niet erg vindt.De heer Wijn (CDA):Nee, dat vind ik niet erg. Ik hoorde de heer Rehwinkel zijn prestaties
al beroemen en ik neem aan dat hij nog krokodillentranen zal huilen over de
OV-jaarkaart. Ik geef aan dat er eerst een visie moet worden ontplooid, voordat
besluiten worden genomen over de studiefinanciering. Ik zeg niet dat ik de
maatregelen slecht vind, maar misschien moeten wel heel andere prioriteiten
worden gesteld. Misschien had er wel veel meer moeten worden gedaan aan internationalisering
in de studiefinanciering. Als je niet eerst een visie hebt, kun je maatregelen
niet in een kader plaatsen.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik denk niet dat het ons aan een visie ontbreekt. Wellicht bent u er wel
eens wat van tegengekomen. Wij moesten deze zomer met elkaar constateren dat
er een brede politieke behoefte was om de leeftijdsgrens van 27 jaar af te
schaffen. Dan gaan wij inderdaad niet zitten wachten op de meer algemene discussie
in februari over de flexibilisering van de studiefinanciering. Dan proberen
wij daarvoor middelen te vinden. Dat is gelukt.Dan die krokodillentranen over de OV-kaart. Ik zal inderdaad nog iets
over de OV-kaart zeggen, maar de heer Wijn kan dat beter even afwachten. Mijn
krokodillentranen vallen echter in het niet bij wat ik mij van de fractie
van het CDA kan herinneren als het om de OV-jaarkaart gaat. Ik kan mij nog
herinneren dat de heer Lansink heeft geroepen – daar hoor ik de heer
Wijn echter niet meer over – dat wij weer terug moesten naar die oude
OV-kaart. Dat was de kaart waarmee wij zijn begonnen. Dat was die kaart met
volledig vrij reizen. Van de vertaling van dat voornemen heb ik verder niets
meer gehoord van het CDA.De heer Wijn (CDA):Voorzitter! De heer Rehwinkel zegt dat zijn fractie niet meer wilde wachten
op het ontwikkelen van die visie op onderwijs. Dat zou te lang duren. Daarom
is zijn fractie alvast begonnen. Wil de heer Rehwinkel daarmee zeggen dat
het nog lang zou duren voordat een dergelijke visie zou zijn ontwikkeld?De heer Rehwinkel (PvdA):Ik zei dat die visie er al was. De minister heeft ons voorts laten weten
dat er in februari een nota over de studiefinanciering verschijnt. In dat
kader wil hij verdere stappen tot flexibilisering zetten. Wat mij betreft
gaan wij in de richting van de trekkingsrechten en vouchers. Ik hoop dat de
minister dat ook nog steeds wil. Hij heeft daar als voorzitter van de commissie
studiefinanciering het een en ander over gezegd. Ik wil die vervolgstappen
graag samen met de minister zetten.De heer Wijn (CDA):Is de heer Rehwinkel het met mij eens dat de invoering van vouchers en
trekkingsrechten afschaffing van de prestatiebeurs zou betekenen? Is hij het
ook met mij eens dat het brengen van de OV-jaarkaart onder de prestatiebeurs
dat doel in ieder geval niet dichterbij brengt?De heer Rehwinkel (PvdA):Voorzitter! Het lijkt wel alsof de heer Wijn net iets heeft ontdekt, maar
er is inmiddels al een aanvang gemaakt met de afschaffing van de prestatiebeurs.
De aanvullende beurs in het eerste jaar is al onder de prestatiebeurs vandaan
gehaald. De heer Wijn ontdekt nu pas dat de flexibilisering van de studiefinanciering
misschien betekent dat de prestatiebeurs moet worden afgeschaft, maar dat
betekent het inderdaad. Daar is ook al een aanvang mee gemaakt. Volledige
afschaffing van de prestatiebeurs is een zeer kostbare aangelegenheid, oplopend
tot 3 mld. Het verkiezingsprogramma van mijn partij heeft daar als enig programma
rekening mee gehouden, want daar staat in dat de kosten hiervan à la
het AOW-fonds over een aantal jaren moeten worden uitgesmeerd. Die vervolgstappen
zetten wij dus graag, maar de heer Wijn blijft wel een beetje achter.Politiek is de kunst van het haalbare. Laten wij er niet omheen draaien –
de heer Wijn komt dus nog aan zijn gerief –: in het regeerakkoord staan
mooie en minder mooie voornemens. Mooi vind ik bijvoorbeeld de uitbreiding
van de tegemoetkoming studiekosten. Ook het onder de prestatiebeurs vandaan
halen van de aanvullende beurs, het afstel van het pro-ratolesgeld en het
afstel van de prestatienormverhoging hebben vooral betekenis voor de lagere-
en middeninkomensgroepen. Minder mooi in het regeerakkoord – de krokodillentranen
biggelen echter nog niet over mijn wangen – vindt de PvdA-fractie het
onder de prestatiebeurs brengen van de OV-kaart voor studenten, al blijft
de keuzevrijheid tussen week- en weekendkaart behouden. Het laatste is conform
een uitspraak van de Kamer. De motie daarover voeren wij dus wel uit.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! De heer Rehwinkel zal zich herinneren dat dit een heftig punt
in de Kamer is geweest. In alle eerlijkheid merk ik op dat de fractie van
de PvdA daar een heel goede rol in heeft gespeeld, maar ook de inzet van de
PvdA-fractie was een heel andere en niet gericht op het schuiven van de OV-jaarkaart
onder de prestatiebeurs.De heer Rehwinkel (PvdA):De inzet van de fractie van de PvdA was gericht op het behouden van de
keuzevrijheid. Wij zouden het jammer vinden – dat zou ook grote problemen
met zich hebben gebracht – als die vrijheid zou zijn verdwenen, dus
als een uitwonend student bijvoorbeeld over een weekendkaart zou gaan beschikken.
Dat zou namelijk ook allerlei problemen met stages opleveren. De inzet was
om de OV-kaart te behouden en om de keuzevrijheid overeind te houden. Dat
is gelukt. Het was wel lastig, want wij werden toen geconfronteerd met een
coalitiepartner die de OV-kaart wilde afschaffen. Wij zagen daar echter weinig
in, want dat zou misschien hebben betekend dat studenten ƒ 60 of ƒ
70 per maand terug zouden hebben gekregen. Ik denk dat de meeste studenten
dan toch echt voor het behoud van de OV-kaart kiezen. De prijs die wij daarvoor
hebben moeten betalen, is het onder de prestatiebeurs brengen
van de OV-kaart. Gelukkig kan dat nog een jaar later ingaan en heeft de minister
de mogelijkheid gecreëerd om van een OV-kaart af te zien.De heer Cornielje (VVD):Voor de geschiedschrijving is het misschien goed om te vermelden dat het
voorstel van de Partij van de Arbeid kwam om de OV-kaart onder de prestatiebeurs
te brengen.De heer Rehwinkel (PvdA):Het voorstel van de VVD was om die kaart af te schaffen. Wij hebben daar
lang en breed met elkaar over gesproken. Toen ik aan mijn afronding begon,
zei ik dat politiek de kunst van het haalbare is. Ik constateer dat wij ons
aan ons woord hebben gehouden: de OV-kaart blijft bestaan en de keuzevrijheid.
Op een gegeven moment zoek je met elkaar naar een oplossing. De VVD heeft
daar overigens ook voor getekend. De heer Cornielje moet in zijn eerste termijn
dan vooral verklaren waarom hij dat uiteindelijk iets vond waar je gezamenlijk
voor kon staan.De heer Cornielje (VVD):De heer Rehwinkel wekt met zijn armgebaren de suggestie dat het onder
de prestatiebeurs brengen van de OV-kaart werd bewerkstelligd door de coalitiepartner.
Wij wilden die OV-kaart niet behouden. Dat is juist. Wij hebben dat voor de
verkiezingen ook gezegd. Uiteindelijk hebben wij ingestemd met het blijven
bestaan. De partij van de heer Rehwinkel heeft echter voorgesteld de OV-kaart
onder de prestatiebeurs te brengen. Dat moest ook om het voorstel financieel
kloppend te maken. Voor de geschiedschrijving vind ik het belangrijk dat hier
even te vermelden.De voorzitter:Ik sta verder geen interrupties meer toe. De heer Rehwinkel rondt nu zijn
betoog af. Daarna zie ik wel of men nog wil interrumperen.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik begrijp de verontwaardiging van de heer Cornielje niet zo. Geconstateerd
kan worden dat wij tot het einde toe samen met anderen – het was dus
niet alleen iets van de Partij van de Arbeid – voor het behoud van de
OV-kaart hebben gevochten. Dat geldt ook voor de keuzevrijheid. Aan dat door
ons gegeven woord hebben wij ons gehouden.Ik was in mijn betoog gekomen tot de mogelijkheid van die OV-kaart af
te zien. De student krijgt dan geen geld terug, maar bouwt voor de OV-kaart
ook geen schuld op. Van die mogelijkheid, van de OV-kaart af te zien, zal
ongetwijfeld gebruik worden gemaakt met als gevolg dat studenten minder gaan
reizen. Daarom wil ik de minister vragen met het vervoersbedrijf te bezien
of de afgesproken contractprijs omlaag kan. Als dat lukt, kan de opbrengst
misschien tot een lagere prijs voor de kaart leiden.De voorzitter:Nee, ik sta nu geen interrupties meer toe. Dat geldt voor iedereen. Als
wij vanavond vóór elf uur klaar willen zijn, moet ik het op
deze manier doen.De heer Rehwinkel (PvdA):Voorzitter! Ik rond af. Ik sprak over de transpiratie van deze zomer.
Die transpiratie hebben wij ons van het voorhoofd gewist. Zelfs als er een
strenge winter komt, moet deze minister met zijn soepele slag en op zijn Friese
doorlopers de finish kunnen halen!De heer Wijn (CDA):Ik vond de suggestie van de heer Rehwinkel heel aardig. Hij zei namelijk
dat als de studenten de OV-kaart niet kiezen, er minder studenten gaan reizen,
waardoor een lagere prijs bij de openbaarvervoersbedrijven kan worden bedongen.
Wat wil hij nu? Moet dat ten goede komen van de mensen die de OV-kaart wel
kiezen, zodat zij minder schuld opbouwen als het toch fout gaat met die prestatie?
Of moeten de opbrengsten ten goede komen van degenen die de kaart niet nemen?De heer Rehwinkel (PvdA):Dat laatste lijkt mij niet. De OV-bedrijven zouden kunnen zeggen: afspraak
is afspraak. Ik zou dat niet verstandig van hen vinden, want wij komen over
de toekomst van de OV-kaart nog met elkaar te spreken en al vrij snel. Men
zou zich dan uit de markt prijzen. Ik wil de minister dus vragen om met de
OV-bedrijven te bekijken of er sprake is van een zekere redelijkheid. Als
zij zelf constateren dat er door studenten minder gereisd zal worden, kan
daardoor het afgesproken bedrag misschien iets omlaag gebracht worden. Ik
wil eigenlijk de huid niet verkopen voordat ik de beer geschoten heb. Wij
moeten eerst afwachten of het lukt en als het lukt, moeten wij vervolgens
bekijken hoe wij dat geld inzetten. Ik zou mij kunnen voorstellen dat daardoor
de prijs van de kaart iets naar beneden gebracht kan worden. Je moet je daar
natuurlijk geen gigantische verlaging bij voorstellen. Het zou er echter wel
toe kunnen leiden dat men minder schuld opbouwt dan nu het geval is.De heer Wijn (CDA):U begon uw antwoord vrij stevig, maar nu maakt u toch een draai. U zegt
nu dat u zich het kunt voorstellen, maar dat het nog bekeken moet worden en
dat u de beer nog niet hebt geschoten. U zegt dus in ieder geval dat u de
opbrengst niet gaat gebruiken om studenten die de OV-kaart niet nemen, geld
terug te geven. Dat wilt u dus niet?De heer Rehwinkel (PvdA):Wat zou ik nu niet zeggen?De heer Wijn (CDA):Ja, ik formuleer het wat ingewikkeld, met een aantal ontkenningen achter
elkaar. Mijn excuus daarvoor.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik begon overigens even stevig als ik eindig, of ik eindig net zo stevig
als ik begon.De heer Wijn (CDA):Nee, ik zei dat u een draai maakt. U zegt dat als de OV-kaart niet wordt
gekozen, de student geen geld terugkrijgt, ook al zorgt die er daardoor mede
voor dat de minister wellicht wél geld terugkrijgt.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik heb gezegd dat wij moeten bekijken of de contractprijs naar beneden
kan. Dat levert geld op en dan is het misschien mogelijk – maar daar
moeten wij het dan met elkaar over hebben, waarbij kan blijken wat de voorkeur
van de Kamer heeft – om tot een lagere kaartprijs te komen dan het bedrag
dat daar nu voor is gereserveerd. Dan zou in ieder geval verkend kunnen worden
of die mogelijkheid aanwezig is.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik wil graag aan collega Rehwinkel een vraag stellen over de voorgenomen
collegegeldverhoging. Daar heeft hij niets over gezegd.De heer Rehwinkel (PvdA):Dat is weer heel wat anders.De heer Rabbae (GroenLinks):Mag ik u vragen of u dit voornemen van de minister volledig ondersteunt?
De Kamer heeft tot nu toe elke verhoging gekoppeld aan de kwaliteit van de
studeerbaarheid.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik wil die vraag best beantwoorden, maar het is volgens mij wel enigszins
vragen naar de bekende weg. Wij hebben onze handtekening onder het regeerakkoord
gezet en ik heb zojuist al gezegd: afspraak is afspraak, een man een man,
een woord een woord. Bovendien hebben wij hier niet zoveel moeite mee. Ik
heb in mijn bijdrage geprobeerd om eerlijk te zijn over wat mooi en wat minder
mooi is, zoals ik het heb genoemd. Ik constateer dan dat de collegegeldverhoging
volledig wordt gecompenseerd in de aanvullende beurs. Dat leidt tot een zekere
nivellering en daar hebben wij niet zo vreselijk veel moeite mee. Dit is dus
iets waar wij niet zo lang van wakker hebben gelegen.De heer Rabbae (GroenLinks):In een periode van drie à vier jaar is het collegegeld met ongeveer ƒ
750 verhoogd. Daarmee is een aanzienlijk beslag op het budget van de student
gelegd en iedereen erkent dat het budget van de student eigenlijk te krap
is. Ook de heer Hermans doet dat, als voorzitter van zijn commissie. Toch
vindt u het billijk dat het collegegeld ook in de komende tijd weer wordt
verhoogd?De heer Rehwinkel (PvdA):Ik huil daar niet de krokodillentranen over die u daarover huilt. Nogmaals:
de verhoging van het collegegeld waarvoor wij getekend hebben, wordt volledig
gecompenseerd in de aanvullende beurs. Lagere- en middeninkomensgroepen (en
u weet dat daar ons hart vooral naar uitgaat) worden daardoor dus niet getroffen.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik heb nog een vraag over de OV-jaarkaart. Het is natuurlijk een packagedeal
die op een bepaald moment is afgesloten en wij hebben voor dat contract 660
mln. aan de NS betaald. Geldt niet dat je, hoe je het ook wendt of keert,
op dit moment en ook over drie jaar als een nieuw contract wordt gesloten,
altijd duurder uit bent wanneer je dat voor een beperkte groep doet, dan wanneer
je een packagedeal voor de hele groep sluit? Moeten wij het dan wel willen,
terwijl het voor de groep die het dan betreft alleen maar veel duurder wordt?De heer Rehwinkel (PvdA):Over de toekomst van de OV-kaart komen wij nog te spreken. Uw fractievoorzitter
heeft daar al wel over gesproken, overigens met iets minder bescheidenheid
dan ik nu opbreng. Volgens hem was het D66 dat ervoor heeft gezorgd dat de
OV-kaart is blijven bestaan en dat de keuzevrijheid overeind is gebleven.Mevrouw Lambrechts (D66):Dat is een ándere keuzevrijheid.De heer Rehwinkel (PvdA):Die eer moet u op z'n minst ook aan ons gunnen en die wil ik ook nog wel
aan het CDA en aan andere fracties gunnen, omdat ook zij zich voor het behoud
van de OV-kaart hebben ingezet. Ik constateer verder dat u inmiddels door
heeft dat het niet zo ligt als uw fractievoorzitter gisteren stelde, namelijk
dat wanneer je studenten de vrijheid geeft om van een OV-kaart af te zien,
dit in de komende jaren ertoe zal leiden dat andere studenten met een hogere
kaartprijs worden geconfronteerd. Volgens uw fractievoorzitter zou dat de
reden zijn voor D66 om te stellen dat studenten die OV-kaart móéten
kiezen. Kennelijk had hij het gisteren dus niet helemaal zo op het netvlies
als u het nu wel hebt.Mevrouw Lambrechts (D66):Dat weet ik nog helemaal niet zeker. Laten wij eerst maar eens het antwoord
van de minister afwachten om te horen of het toch niet duurder zal worden.
Als bijvoorbeeld de helft van het aantal studenten de OV-kaart niet neemt,
zouden wij dan 330 mln. terugkrijgen?De heer Rehwinkel (PvdA):U hebt kennelijk het contract niet goed voor ogen.Mevrouw Lambrechts (D66):Dat heb ik inderdaad niet.De heer Rehwinkel (PvdA):Er is sprake van een bedrag waarbij rekening is gehouden met 475.000 studenten.
Als er sprake is van een hoger aantal studenten met recht op studiefinanciering,
leidt het tot een hoger bedrag dat de overheid moet betalen. Uw fractievoorzitter
zei echter volstrekt ten onrechte dat als studenten de mogelijkheid wordt
geboden van een OV-kaart af te zien om aldus geen schuld te hoeven opbouwen,
dit zal leiden tot een duurdere kaart voor de andere studenten. Als ik u was,
zou ik er dus nog maar eens goed over nadenken om studenten die keuzemogelijkheid
te onthouden. Ik prijs de minister ervoor dat hij studenten die keuzemogelijkheid
wél biedt. Als ik een in Den Haag wonende student was die aldaar de
hotelschool zou bezoeken, zou ik ook liever geen schuld willen opbouwen en
dan zou ik dus van die OV-kaart afzien. Ik bied de studenten graag die keuze,
maar u helaas niet.De vergadering wordt van 19.33 uur tot 21.00 uur geschorst.Voorzitter: Van NieuwenhovenDe heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Aan het begin van mijn interventie wil ik de kans grijpen
om aan het adres van de collega's van de Paarse coalitie mijn waardering ervoor
uit te spreken dat zij erin geslaagd zijn tot en met 2002 1,8 mld. vrij te
krijgen voor het onderwijs. Dat is niet niks. Vanuit mijn eigen achtergrond
en gezien de gezamenlijke arbeid die wij hebben verricht op het gebied van
de schooluitval, wil ik er mijn waardering voor uitspreken dat de collega's
zich ervoor hebben ingezet om dat aspect op de agenda te krijgen. Wij komen
daarover begin volgend jaar te praten met de minister en de staatssecretaris.
Dank daarvoor, want door deze inzet kan het onderwijs een beetje terugkomen
van weggeweest.Ik hoop alleen dat de collega's ook zo eerlijk willen zijn om in te zien
dat wij er ook met deze operatie van 1,8 mld. nog niet zijn. Er moeten nog
meer inspanningen verricht worden om het onderwijs zijn eerherstel te gunnen
en deze belangrijke sector tot zijn recht te laten komen in de Nederlandse
samenleving. Wij praten over de belangrijkste sector in Nederland. Iemand
heeft gezegd dat kennis het verschil tussen Bangladesh en Nederland is. Dat
is het grootste verschil tussen ontwikkeling en onderontwikkeling,
welvaart en gebrek aan welvaart, armoede en welzijn. Wij weten allen hoe belangrijk
kennis is. Kennis is de belangrijkste grondstof van Nederland, het kapitaal
van Nederland. Het aardgas kan daaraan niet tippen, laat staan dat andere
grondstoffen dat kunnen.Het herstel is goed, maar er valt nog heel wat te doen om het onderwijs
op het juiste niveau terug te krijgen. Wie 'onderwijs' zegt, zegt 'ontwikkeling'.
Wie 'ontwikkeling' zegt, zegt ook: verheffing van de kansarmen in de samenleving.
Achter de regeringstafel zien wij een liberaal en een sociaal-democraat. Met
veel oprechtheid en eerlijkheid zeg ik vanuit GroenLinks dat het juist de
liberalen zijn geweest die via de oprichting van de HBS als het ware de democratisering
van het onderwijs een handje hebben geholpen. Het is goed om vast te stellen
dat Nederland in die tijd veel meer Nobelprijzen heeft gewonnen dan later.
Het is ook goed om te constateren dat de sociaal-democraten hun best hebben
gedaan om de arbeidersklasse te verheffen naar een hoger niveau.Ondanks deze overeenkomsten tussen deze initiatieven in de geschiedenis,
en voorts ook in de afgelopen twintig jaar, moeten wij helaas nog steeds constateren
dat kinderen uit kansarme milieus maar in beperkte mate de universiteit halen,
ondanks het onderwijsvoorrangsbeleid. Dat onderwijsvoorrangsbeleid heeft hoogstens
de achterstand, het verschil tussen deze kinderen en andere kinderen, kunnen
stabiliseren en niet erger laten worden. Kennelijk is het opheffen van ouderlijke
milieufactoren bijna onbegonnen werk.Achteraf moeten wij constateren dat ons beleid ter bestrijding van achterstanden
te laat is ingezet. Ik hoop dat ik steun krijg van de bewindslieden en zeker
van de collega's in de Kamer als mijn fractie ervoor pleit om de bestrijding
van de achterstand te brengen naar een preventieve fase, eerder dan de fase
van groep 1, namelijk naar de leeftijdsfase van 2 tot 4 jaar. Het is van groot
belang dat wij een voorschool creëren als voorziening voor achterstandsgroeperingen.
Als de kinderen dan naar groep 1 gaan, zijn zij in staat om op eenzelfde niveau
als de andere kindertjes te functioneren. Wij hopen dat na de opheffing van
de achterstand dat niveau vastgehouden kan worden in de groepen daarna. Zo
niet, dan ebt het weer weg.De heer Cornielje (VVD):Wij hebben net het achterstandenbeleid op nieuwe leest geschoeid. Dit
jaar is in augustus voor het eerst het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid
begonnen. Is het wellicht verstandig om eerst eens te bekijken hoe gemeenten
dit aanpakken voordat wij een nieuwe dimensie aan het achterstandenbeleid
toevoegen? Op lokaal niveau dienen de gemeenten de ruimte te krijgen om een
eigen invulling aan dit beleid te geven.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik zie dat in, maar achterstand van bepaalde categorieën kinderen
hangt niet af van een bepaalde stad. Problemen van sociale groeperingen zijn
niet lokaal gebonden, het is een landelijke kwestie. Naarmate de schooljaren
klimmen, worden de signalen over uitval duidelijker. Het is goed dat de gemeenten
de ruimte krijgen om te experimenteren, maar niet alles mag aan de kleur van
zo'n gemeente worden overgelaten. De ene gemeente zal bevlogen en geëngageerd
te werk gaan, maar een andere – met een andere politieke kleur –
zal een veel passiever beleid volgen. Het is van groot belang dat in tien
tot vijftien jaar wordt geprobeerd dit aspect tot redelijke proporties terug
te brengen.De heer Cornielje (VVD):Wij hebben in het landelijk beleidskader opgenomen dat aandacht moet worden
gegeven aan de Nederlandse taal. Of het nu een sociaal-culturele of sociaal-economische
achterstand is, kennis van de Nederlandse taal moet centraal worden gesteld.
Is collega Rabbae het ermee eens dat in het landelijk beleidskader gemeentelijk
onderwijsachterstandenbeleid topprioriteit moet worden gegeven aan de Nederlandse
taal?De heer Rabbae (GroenLinks):Ja zeker, dat hebben wij afgesproken, hoewel het de vraag is of er gebeurt
wat wij zo graag willen. De geschiedenis van het onderwijsvoorrangsbeleid
heeft ons laten zien dat deze aanpak niet volledig adequaat werkt als het
gaat om het opheffen van achterstanden. Het is van groot belang dat wij in
de voorschoolfase investeren. Gisteren bekeek ik een voorschoolvoorziening
in Amsterdam en het deed mij deugd te zien hoe kleine kinderen van 2 of 3
jaar al met een computermuis spelen, terwijl hun ouders waarschijnlijk nog
nooit een computer van buiten hebben gezien, laat staan van binnen. Zo'n voorziening
is een belangrijk element bij de poging om deze kinderen, die thuis niet over
de mogelijkheden beschikken, in de toekomst op hetzelfde niveau van andere
kinderen te brengen. Ik vraag de staatssecretaris, waarbij ik kijk naar haar
achtergrond en gesteund door de liberale traditie, dit beleid op te pakken.
Ik vraag op dit moment niet om honderden miljoenen. Ik vraag wel om een beleid
waarin de staatssecretaris aangeeft wat zij rondom de voorschool als voorziening
wil gaan opbouwen samen met de gemeenten, in de hoop dat er op een gegeven
moment één beleid tot stand is gekomen. Kortom, ik vraag om
een sterke innovatie-impuls van de kant van het ministerie.Mevrouw Barth (PvdA):Het klinkt aantrekkelijk, maar wat heeft de heer Rabbae voor ideeën?
Is de voorschool bedoeld voor alle 2-jarigen? Zo ja, dan komen die honderden
miljoenen wel degelijk om de hoek kijken. Wil hij de peuteropvang in het welzijnswerk
laten en via een brede school de verdere vormgeving regelen? Of wil hij dat
2-jarigen onder de verantwoordelijkheid van Onderwijs vallen? Wil hij dit
vormgeven via leerplicht voor 2-jarigen?De heer Rabbae (GroenLinks):Via de leerplicht lukt dat niet, dat is niet de huidige systematiek. Ik
ben er echter van overtuigd dat het zou kunnen, wanneer wij zouden komen met
een voorziening die gratis is en toegankelijk voor alle kindertjes in de onderwijsvoorrangsgebieden.
Ik ben mij ervan bewust dat wij het vanwege de middelen moeten richten op
de gebieden waar het nodig is, liefst met autochtone en allochtone kinderen
samen, zodat de wisselwerking in de taal ook een rol speelt. Ik zie het ook
als een voorziening van de school. Veel allochtone ouders met een bijstandsuitkering
hebben nu eenmaal geen middelen om voor vier kinderen een peuterspeelzaal
te financieren. Daarom moet het gratis zijn. Daarnaast weten
wij uit eigen ervaring dat een allochtone ouder de crèche, het kinderdagverblijf
en de peuterspeelzaal ziet als een overbodige voorziening, waar kinderen alleen
maar spelen. Als zij toch moeten spelen, dan maar bij de moeder. Men ziet
weinig in, welk een ontwikkelingsdynamiek zo'n voorziening heeft.Als wij ervoor willen zorgen dat de ouders massaal, in mijn overtuiging
en hoop, in de richting van zo'n voorschool willen gaan, moeten wij het in
elk geval aan de school koppelen. Dan moeten wij het gratis doen en dan moeten
wij het aanbieden aan alle kinderen in de gebieden van het onderwijsvoorrangsbeleid,
autochtonen en allochtonen samen.Mevrouw Barth (PvdA):Ook in onderwijsvoorrangsgebieden is al heel veel peuteropvang aanwezig.
Het blijkt elke keer dat juist de ouders die wij graag willen bereiken, er
geen gebruik van maken. Ik zie overigens enorme haken en ogen om het maar
in bepaalde stukjes van Nederland te doen, maar verwacht u nu werkelijk dat
die kinderen wel komen als het aan de school wordt gehaakt, terwijl zij niet
naar de peuteropvang gaan?De heer Rabbae (GroenLinks):Ja, daar ben ik van overtuigd. Ik spreek nu over allochtonen. Voor veel
ouders is de school serieuzer dan een kinderdagverblijf. Dat heeft een andere
waardering. Zeker als dat geld kost, is het twee keer minder interessant voor
ze. Als je het gekoppeld aan een school presenteert, zoals ik ook heb meegemaakt
in sommige stadsdeelraden in Amsterdam, zie je dat sommige ouders meedoen.
Soms moet je zelf proberen te selecteren welke kinderen wel en welke kinderen
niet meedoen, alhoewel ik dat eigenlijk niet goed vind. Ik ben van mening
dat het voor alle kinderen in onderwijsvoorrangsgebieden toegankelijk moet
zijn. Ik denk dat het zo werkt en beter werkt dan nu, omdat de werkloosheid
bij vele mensen in deze sociale regio's toeslaat. Een tientje per kind per
dag is veel als je vier of vijf kinderen hebt.De heer Stellingwerf (RPF):De heer Rabbae zet zijn visie heel bevlogen neer. Ik heb het gevoel dat
daar een enorme overheidstaak uit voortvloeit. Maar dat even daargelaten,
begrijp ik goed dat hij bij wijze van spreken 2- en 3-jarigen al aan de computer
wil hebben? Is dat dan pedagogisch wel verantwoord? Mij dunkt dat dit niet
de eerste prioriteit zou moeten hebben.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik ben geen pedagoog. Beleidsmatig heb ik wel een opvatting, maar hoe
de kindertjes moeten worden beziggehouden, wil ik overlaten aan deskundigen.
Alleen tijdens mijn bezoek aan een paar scholen zag ik inderdaad kleintjes
van 3 jaar met z'n vieren met een spelprogrammaatje op de computer spelen
en met een muis omgaan. Ik denk niet dat wij dit moeten forceren, maar als
het uit zichzelf gaat, ben je toch goed bezig. Dat is ICT op een lager niveau.
Maar los van de computers gaat het om de taal, om het spelen en om een structuur
in de dagelijkse gedachten. Ik ben geen pedagoog, maar dat is wat ik heb geconstateerd
in de praktijk.Mevrouw Lambrechts (D66):U zegt dat het eigenlijk veel meer is dan school. Wij noemen het 'school',
want dat spreekt de ouders heel erg aan. Bent u het met mij eens dat als daarop
een visie ontwikkeld zou moeten worden, zeker niet alleen Onderwijs daarmee
moet komen, maar dat ook VWS, grotestedenbeleid en misschien Justitie hun
licht erover moeten laten schijnen hoe je dit moet invullen? Ook al noemen
wij het 'school', het is niet alleen onderwijsbeleid en misschien wel niet
in de eerste plaats.De heer Rabbae (GroenLinks):Als u hiermee doelt op de vraag waar wij makkelijker geld kunnen vinden
en of het misschien niet beter via het grotestedenbeleid kan, dan zeg ik:
daar ben ik niet voor, maar het zal mij een zorg zijn. Maar als u bedoelt
om qua verantwoordelijkheid, initiatieven en ontwikkelingsbeleid de zaak te
leggen bij het grotestedenbeleid, dan deel ik dit absoluut niet, omdat ik
vind dat het eigenlijk een taak is van pedagogiek, van onderwijs en van ontwikkeling
van kinderen. Daar heeft het grotestedenbeleid niet direct mee te maken; wel
in het faciliëren van dingen of misschien het subsidiëren of financieren,
maar niet als het gaat om het inhoudelijk pedagogisch omgaan met deze groep
kinderen.Mevrouw Lambrechts (D66):Even doorredenerend op uw antwoord: dan doen we het op uw manier en halen
we het weg bij Onderwijs. Dan is mijn vraag: waar wilt u dan bij Onderwijs
geld weghalen – want we hebben te besteden wat we hebben te besteden –
om de voorschool te realiseren?De heer Rabbae (GroenLinks):Dat heb ik toch niet voorgesteld?Mevrouw Lambrechts (D66):Nee, maar dat vraag ik u. Ik heb gezegd dat we eens moeten kijken naar
al die andere beleidsterreinen, gezien ook de maatschappelijke en sociale
problemen die je ermee wilt oplossen. Dan is misschien niet alleen Onderwijs
in beeld, maar ook andere beleidsterreinen...De voorzitter:Nu geeft u zelf het antwoord. De heer Rabbae moet het antwoord geven.Mevrouw Lambrechts (D66):Nu, dat doen we dan niet en dan doen we het wel bij Onderwijs, en dan
vraag ik de heer Rabbae: waar halen we het vandaan? Wat doen we dan niet wat
we nu wel doen?De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Misschien ligt het aan mijn fonetische respons, maar ik heb
de vraag niet helemaal goed gevolgd.De voorzitter:Dit lijkt mij een uitstekend onderwerp om er, nadat de bewindslieden hebben
geantwoord, in tweede termijn op terug te komen. Ik stel voor dat de heer
Rabbae zijn betoog vervolgt.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik vind het wel een heel belangrijke vraag...De voorzitter:Nee, mevrouw Lambrechts, toevallig bepaal ik de orde. Mijnheer Rabbae
gaat nu door met zijn betoog.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik heb nog geen antwoord gehad.De voorzitter:Dat hadden we al geconstateerd.De heer Rabbae (GroenLinks):Nee, voorzitter, het was geen fonetisch trucje van mij
om van mevrouw Lambrechts af te zijn, maar ik heb haar echt niet kunnen begrijpen,
zodat ik haar inhoudelijk geen antwoord kan geven. Ik hoop dat het misschien
in tweede termijn het geval kan zijn. In ieder geval ben ik van mening dat
dit gewoon een schoolvoorziening is.Ten slotte wil ik op dit punt van de voorschool, voorzitter, in de richting
van mevrouw Adelmund nadrukkelijk vragen of zij bereid is om bijvoorbeeld
met een notitie daarover bij de Kamer terug te komen. Dan weten wij wat zij
op dit terrein denkt terzake van mogelijkheden, initiatieven en perspectieven
in de toekomst, als het erom gaat een beetje een andere wending te geven aan
het achterstandsbestedingsbeleid zoals dit tot nu bestaat, in de hoop in ieder
geval dat wij dan op de goede koers zijn.Voorzitter! Als het gaat om achterstanden, speelt natuurlijk de klassenverkleining
een belangrijke rol. Wel zullen ook beide bewindslieden inzien, zo denk ik,
dat alleen een kleine klas, maar wel met dezelfde manier van lesgeven, natuurlijk
geen verschil uitmaakt. Het moet eigenlijk onderwijs op maat zijn en dat betekent
dat ook binnen de scholen het een en ander veranderd moet worden om het effect
te sorteren dat juist via deze operatie optimaal kan worden gemaakt.Hetzelfde geldt wat betreft de brede school. Te dien aanzien sluit ik
mij aan bij de PvdA-fractie, daar waar deze zegt dat de brede buurtschool
een belangrijke voorziening is, zeker als het gaat om samenvoeging van welzijn,
maatschappelijk werk, jeugdwerk en onderwijs. Waarom, voorzitter? Omdat wij
moeten constateren dat de tijden zijn veranderd in Nederland en dat maatschappelijke
problemen met de voetjes van de kinderen de school binnenkomen. Wij hebben
allemaal kunnen zien in Haagse klassen, het programma van vorig jaar, dat
een jochie van 5 of 6 jaar gewoon plat moest liggen in de klas, omdat hij
niet geslapen had de avond daarvoor: hij had – kennelijk voor zijn ouders
geen probleem – de hele avond voor de buis gezeten. Nu ja, dan kun je
als leerkracht geen les geven aan zo'n uitgeput jochie. Dat is een zaak die
bijvoorbeeld door anderen binnen de school zelf opgevangen kan worden, met
de ouders, zodat de leerkracht geconcentreerd kan blijven werken aan het lesgeven.De brede school is dus een belangrijke zaak. Alleen, ik hoop dat ook wat
dit betreft de staatssecretaris en de minister een positieve wending daaraan
willen geven, meer dan alleen maar het doorvertalen van de ervaringen hier
en daar. Het is op een geven moment ook een kwestie van geld, laten we eerlijk
zijn, je kunt niet zoveel gratis bewerkstelligen in het leven. Ik ben mij
er ook van bewust dat het geld niet voor het opscheppen is op dit moment,
maar dan vergt het wel enige creativiteit van de beide bewindslieden om te
kijken of via het grotestedenbeleid of anderszins dit soort voorzieningen
toch handen en voeten kunnen krijgen in een aantal grote en middelgrote steden.
Het is niet allemaal gekoppeld aan achterstand, want in sommige scholen wordt
muzikale en kunstzinnige vorming gegeven evenals theaterlessen en sport. Het
gaat niet allemaal om het bestrijden van de achterstand maar er wordt gewerkt
aan de ontwikkeling van kinderen. Wat zij thuis missen, zeker in sommige lagen
van de bevolking, wordt juist door de school aangeboden.Voorzitter! Vele ouders hebben geen contact met de school en andersom.
In die zin is het goed om de staatssecretaris te vragen of zij het idee van
een contract of een convenant tussen de school en de ouders – individueel –
het overwegen waard vindt. Het contract kost niets, maar het kan wel de kloof
dichten tussen de ouders en de school. In zo'n contract kunnen enerzijds de
rechten van de ouders ten opzichte van de school worden neergelegd, maar anderzijds
ook de plichten van de ouders ten opzichte van het kind en de school en andersom.
Als het kind bijvoorbeeld ziek is, wordt de school direct door de ouders gebeld
en als het kind niet op school verschijnt, wordt door de school meteen naar
de ouders terug gerapporteerd. Als dergelijke afspraken in zo'n contract worden
opgenomen, kan worden voorkomen dat bijvoorbeeld een jochie van 11 jaar anderhalve
maand verdwijnt, zoals vorig jaar in Utrecht gebeurde. Hij kwam precies om
drie uur of half vier naar huis. De ouders wisten niet beter of hij kwam terug
van school, terwijl de school ervan uitging dat zij het wel zouden horen als
er problemen waren. Intussen belandde het jongetje in een crimineel circuitje
en kwam uiteindelijk bij de kinderrechter terecht. De kinderrechter heeft
het probleem gesignaleerd. Dat kan worden voorkomen door zo'n contract. Het
mag niet zo'n zwaar beladen begrip zijn, maar wel een instrument om de kloof
te dichten.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Voor welke ouders bedoelt u precies zo'n contract? Voor wie zou zo'n convenant
moeten gelden?De heer Rabbae (GroenLinks):In principe voor alle ouders.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):U pleit dus voor strakke afspraken tussen ouders en school over wat ouders
moeten doen en laten als het gaat om eten geven, op tijd naar bed, en dergelijke?
Dat moet gelden voor alle ouders, over heel Nederland en over alle scholen?De heer Rabbae (GroenLinks):Ja. Ik ben ook ouder van drie kinderen en ik zie het niet als een probleem
als de school tegen mij zou zeggen dat zij zich inzetten voor mijn kinderen
en ervoor zullen zorgen dat mijn kinderen het schooljaar moet een goede afloop
doorlopen, maar dat zij van mij verwacht dat ik naar de vergaderingen van
de ouders kom, of dat ik af en toe meehelp bij een excursie en zeker dat ik
het meld als een van mijn kinderen ziek is. Ik zou dat geen enkel probleem
vinden.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):En als ik er mij dan niet aan houd? Wat doet de school dan?De heer Rabbae (GroenLinks):Wij gaan niet werken met politiële acties en dan houdt het dus op.
Het is de bedoeling dat zo'n afspraak enig effect sorteert bij beide partijen.
Je mag elkaar daarop aanspreken, maar als een ouder het vertikt, houdt het
op. Het is niet de bedoeling dat hij dan naar de officier van justitie wordt
gebracht.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Dat lijkt mij inderdaad erg ver gaan, maar ik zou graag zien dat u dat
wat verder uitwerkt zodat wij over dat plan kunnen nadenken. Ik zie het in
de uitvoering namelijk nog niet zo haalbaar.De heer Rabbae (GroenLinks):U bent moeder van kinderen en als u mij wilt helpen met
deze exercitie, kunnen wij dat samen uitwerken.De heer Schutte (GPV):Voorzitter! Brengt de heer Rabbae dit als punt op om over te discussiëren
of stelt hij voor om dit de scholen verplicht te stellen?De heer Rabbae (GroenLinks):Nee, ik wil het niet verplicht stellen. Ik ken het systeem in Nederland,
maar aan de andere kant zou het goed zijn als de staatssecretaris of de minister
tijdens een bezoek aan een school dit idee als een soort management by speech
lanceert om te zien of de scholen dit willen oppakken.Voorzitter! Ik heb begrepen dat de staatssecretaris wel voelt voor de
introductie van een monitoringsysteem in de basisscholen. Daarmee kan de school
jaarlijks laten zien wat de meerwaarde is geweest voor het kind en kan de
inspanning van de school voor succes en resultaat ook zichtbaar worden gemaakt.Als het gaat om de bestrijding van achterstand, over de kwaliteit etc.,
moeten wij het hebben van de scholen en van de leerkrachten. Ik sluit mij
op dit punt aan bij collega Barth. Ik constateer dat de leerkrachten in Nederland
toe zijn aan een herwaardering. Zij verdienen een hogere waardering dan tot
nu toe het geval is. Er moet worden gewerkt aan het opkrikken van het niveau
van de salarissen van de leerkrachten in Nederland. Ik treed niet in de onderhandelingspositie
van de minister van Onderwijs, maar ik wil wel dit signaal afgeven.Een belangrijke factor in dit geheel is de schoolleider. De schoolleider
is een manusje-van-alles. Hij bevindt zich in een moeilijke positie: tegenover
het bestuur, tegenover de leerkrachten en tegenover de ouders. Zijn positie
is overigens niet duidelijk geregeld. Wat vindt de staatssecretaris van OCW
van mijn idee om een statuut te ontwikkelen voor de schoolleider? Daarmee
kan duidelijkheid worden gecreëerd omtrent zijn of haar positie.Het is bekend dat veel schoolleiders afhaken, afbranden. Het is ook bekend
dat zij veel doen en weinig tijd hebben. Er zijn zelfs schoolleiders die soms
ook conciërge moeten spelen of nog andere activiteiten moeten verrichten.
Dat wordt dan te veel. Het is tevens bekend, vooral op kleine scholen, dat
er nauwelijks een verschil is in salariëring tussen een schoolleider
en een leerkracht. Dat verschil is soms nauwelijks een paar tientjes of een
paar honderd gulden per maand. Daarmee wil ik aangeven dat de functie van
schoolleider voor velen niet aantrekkelijk zal zijn. Er zijn ook schoolleiders
die de opdracht teruggeven. Zij willen liever leerkracht worden, simpel en
zonder allerlei trammelant. Dat scheelt veel problemen. Dit probleem is bekend
in het land en ook bij de bewindslieden. De fractie van GroenLinks meent dat
met de beschikbare middelen een mogelijkheid moet worden gevonden om de salariëring
van de schoolleiders minstens op schaal 11 te brengen. Dat is een goede investering.
De schoolleiders moeten, samen met de leerkrachten, immers alle vernieuwingen
handen en voeten geven. Met het oog daarop is het wellicht mogelijk om een
deel van het vernieuwingsgeld aan te wenden voor het opkrikken van het salaris
van de schoolleiders.De voorzitter:U heeft mij gevraagd om u op een bepaald moment te waarschuwen. Dat moment
is nu aangebroken.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik zal nog snel enkele punten bespreken, voorzitter.Ik begin met het hoger voortgezet onderwijs. Wij komen nog terug op de
vernieuwingen in de tweede fase van het VMBO. Ik neem aan dat wij in december
terugkomen op het studiehuis. Daarom zal ik er op dit moment niet op ingaan.
Ik wil nog wel stilstaan bij de gehandicapten binnen de ROC's. De ROC's krijgen
een lumpsumbedrag om met gehandicapte kinderen te werken. Het lijkt mij echter
beter als ook hier een leerlinggebonden budget zou gelden. Op die manier kan
een lumpsumkader niet passief werken voor bepaalde scholen. Dan kom ik nog
bij de risicoleerlingen binnen de ROC's. Ik heb de minister van OCW eerder
gevraagd of hij bereid is om te bezien in hoeverre de risicoleerlingen een
extra traject kunnen volgen in de ROC's, zodat zij niet afhaken en niet op
straat komen te staan, maar juist binnenboord blijven en wellicht later nog
gekwalificeerd worden. Is de minister bereid om de outputfinanciering of de
diplomering voor leerlingen met een achterstand te differentiëren, te
wegen? De ROC's die naar verhouding veel diploma's kunnen geven aan kinderen
die in een achterstandspositie zaten, verdienen een beloning. Zij moeten gehonoreerd
worden, zodat zij hun belangrijke inspanningen zullen voortzetten.Voorzitter! De minister zal een notitie uitbrengen over het middelbaar
beroepsonderwijs en ik zou graag zien dat hij daarin ook het punt van de reiskosten
voor deelnemers aan het middelbaar beroepsonderwijs behandelt. Na het verschijnen
van de notitie zal ik dan op dit onderwerp terugkomen.Voorzitter! Ik wil vervolgens iets zeggen over het hoger onderwijs. Wij
hebben kunnen constateren dat de bezuinigingen in het hoger onderwijs niet
van de baan zijn. De HBO-instellingen zijn met een idee gekomen dat inmiddels
bij de minister bekend is. Dat idee houdt in van de bezuinigingen een soort
innovatieslag te maken, zodat de wachtgelden niet negatief aangewend worden,
maar juist productief. Dat is zeker van belang, daar een beroep op de arbeidsmarkt
gedaan moet worden. Ik heb begrepen dat de minister bereid is na te gaan of
incidenteel middelen beschikbaar kunnen worden gesteld. Graag verneem ik of
hij in zijn pogingen op dit punt inmiddels geslaagd is. Als dat niet het geval
is, is mijn vraag: wanneer zal het hem wel lukken de benodigde middelen beschikbaar
te stellen?Voorzitter! Er zijn nog enkele andere elementen met betrekking tot het
hoger onderwijs die ik aan de orde wil stellen. Allereerst wijs ik erop dat
het lotingssysteem niet onze keus is. Het hart van de PvdA klopt niet zo hard
als het gaat om prestatiebeloning. Ons hart klopt helemaal niet als het gaat
om het lotingssysteem, zeker niet als we de voorstellen van de minister ten
aanzien van de 30% in aanmerking nemen. Wij hebben vanaf het begin gezegd
dat het lotingssysteem dat tot nu toe gehanteerd wordt, al met al het beste
systeem is. Ik ben bang dat wij op een gegeven moment terechtkomen in een
dermate gedifferentieerd en gelokaliseerd systeem, dat niet meer sprake is
van gelijke behandeling. Wat dat betreft sluit ik mij aan bij de woorden van
collega Rehwinkel van de PvdA. Hij zegt dat getracht moet worden landelijk
zicht op het systeem te houden, omdat anders de kans bestaat
dat wij van de regen in de drup komen.Hetzelfde geldt voor de OV-jaarkaart. Het is niet eerlijk, niet goed en
ook niet te verdedigen dat de studenten ƒ 94 korting op hun studiebeurs
krijgen voor de OV-jaarkaart, maar in het geval zij daarvoor niet kiezen,
niets terugkrijgen. Als zij na zes jaar afstuderen, moeten zij over die hele
zes jaar het geld dat gebruikt is in verband met de OV-jaarkaart terugbetalen.
Dat is een onderdeel van de prestatiebeurs. Dat houdt een dubbele straf in.
Eerst word je met ƒ 94 gekort op je basisbeurs en daarna betaal je
de hele som terug als het je niet lukt om aan de prestatienormen te voldoen.
Met zoiets kunnen wij het absoluut niet eens zijn.Voorzitter! De collegegeldverhoging is naar mijn mening ook niet te rechtvaardigen.
De Kamer heeft tot nu toe de hoogte van het collegegeld gekoppeld aan de kwaliteit
van de studeerbaarheid. Het rapport van de inspectie laat zien dat op dat
punt geen grote vooruitgang is geboekt. Daarom zou er op zijn minst eerst
gedebatteerd moeten worden over verhoging van het collegegeld voordat die
verhoging aan de orde is, zeker nu wij constateren dat in de afgelopen drie
à vier jaar het collegegeld met ƒ 750 is verhoogd.De heer Rehwinkel (PvdA):Voorzitter! Over deze kwestie is door ons al een interruptiedebat gevoerd.
De heer Rabbae erkent dat bij die collegegeldverhoging sprake is van 100%
compensatie aan de hand van een aanvullende beurs. De maatregel werkt nivellerend.
Dat erkent de heer Rabbae toch ook?De heer Rabbae (GroenLinks):Ja.De heer Rehwinkel (PvdA):Dus u erkent dat voor de mensen met een aanvullende beurs, dus voor de
mensen met de lagere en de middeninkomens, er sprake is van 100% compensatie
aan de hand van de aanvullende beurs. Zij worden niet door maatregel van collegegeldverhoging
getroffen.De heer Rabbae (GroenLinks):En wat wilt u daarmee zeggen.De heer Rehwinkel (PvdA):Dat het wel jammer is dat het collegegeld omhoog moet, maar dat er van
de andere maatregel op zijn minst een nivellerende werking uitgaat.De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! In de eerste plaats ging het mij om de koppeling van het collegegeld
aan de kwaliteit van studeerbaarheid. In de tweede plaats zal de heer Rehwinkel
niet kunnen ontkennen dat het budget van de student zeer krap is. De heer
Rehwinkel is een van de mensen in deze Kamer die dat al een tijdje vinden
en die gepleit hebben voor het verhogen van het budget van de student. Het
gaat dan niet aan juist het collegegeld te verhogen.Voorzitter! Collega Rehwinkel heeft in een artikel in de Volkskrant gezegd
dat de prestatiebeurs afgebouwd moet worden, geleidelijk aan. Ik hoop dat
hij er geen andere vertaling aan geeft dan ik zou willen. Ik hoop in ieder
geval dat de minister van Onderwijs het eerder zo wil leiden, dat de gedachten
van zijn commissie-Hermans vorm krijgen in de ontwikkeling van een nieuw studiefinancieringssysteem
in de toekomst dan dat de prestatiebeurs in een andere vorm met ons mee blijft
gaan in de komende jaren.De positie van de assistenten en onderzoekers in opleiding is problematisch
en beroerd sinds de invoering van de tweedefasestructuur in de tijd van Deetman.
Deze mensen hebben niet de positie van werknemers en hebben een krap salaris.
Zeker in het eerste jaar wordt hun salaris aanzienlijk gekort. De minister
weet van een aantal conflicten op dit terrein tussen een aantal AIO's en OIO's
en universiteiten hier en daar. Hij weet waarschijnlijk ook van de afspraken
van het GAK en andere instanties dat deze mensen gelijkgesteld moeten worden
met werknemers. De minister van Onderwijs heeft toentertijd deze constructie
in het universitaire systeem. Het lijkt mij dan ook correct dat een aantal
jaren later, nu er problemen zijn, diezelfde politiek verantwoordelijke minister
ervoor zorgt dat de positie van deze categorie binnen de universiteit in positieve
zin wordt gecorrigeerd. Laten wij eerlijk zijn. Als wij willen concurreren
met het buitenland op het gebied van internationaal onderzoek, etc., dan moeten
wij niet voor een dubbeltje op de internationale rij willen zitten. Dat lukt
ons niet, want veel mensen haken af als gevolg van deze situatie. Daarom doe
ik een beroep op de minister om hier iets aan te doen.De heer Cornielje (VVD):Voorzitter! Mijn behandeling van de laatste onderwijsbegroting van deze
eeuw zou ik willen beginnen met een korte historische terugblik op het onderwijsbeleid
in deze periode.In het jaar van de onderwijspacificatie, 1917, wordt de financiële
gelijkstelling van het bijzonder en openbaar onderwijs geregeld. In de jaren
hierna ligt de nadruk in het onderwijsbeleid dan ook op het uitwerken en reguleren
hiervan. Dit leidt tot gedetailleerde wet- en regelgeving. Het onderwijsveld
is kleinschalig opgebouwd en wordt centraal gestuurd. Vanaf het begin van
de jaren zeventig komen de onderwijshervormers naar voren. De pretenties van
het onderwijsbeleid worden sterk vergroot en het regent beleidsnota's, blauwdrukken
en wetsvoorstellen. Deze constructieve onderwijspolitiek geeft invulling aan
de gedachte dat de samenleving maakbaar is. Deze periode loopt door tot de
jaren negentig. Om de greep op het onderwijs verder te versterken vinden verschillende
schaalvergrotingsoperaties plaats. De sturing blijft centraal. Eind jaren
tachtig, begin jaren negentig worden centralisme en gedetailleerdheid van
de regelgeving door alle betrokkenen in toenemende mate bekritiseerd en komt
het onderwijsbeleid mede in het teken te staan van meer autonomie voor het
onderwijsveld: meer vrijheid, meer verantwoordelijkheid. Dit vertaalt zich
uiteindelijk in de richtinggevende uitspraken van het Schevenings beraad tussen
het ministerie en de onderwijskoepels in 1993 over decentralisatie van bevoegdheden
naar scholen en gemeenten. Deze afspraken zijn in de jaren 1994-1998, de vorige
kabinetsperiode, omgezet in wetgeving. De constructieve invloed uit de jaren
zeventig werkt met name tijdens de twee regeerperioden Ritzen nog door, tot
uiting komend in drastische onderwijshervormingen. In vier achtereenvolgende
kabinetsperioden hebben zowel Deetman als Ritzen in relatief korte tijd allebei
vrijwel de gehele onderwijswetgeving herschreven. Gevolg is dat het onderwijs
nauwelijks rust heeft gekregen om de nieuwe verantwoordelijkheden waar te
kunnen maken. Met het huidige regeerakkoord 1998-2002 wordt, op de drempel van de nieuwe
eeuw, afscheid genomen van de constructieve onderwijspolitiek. Het voortdurend
centraal opleggen van vernieuwingen en systeemwijzigingen verhoudt zich niet
meer met de verantwoordelijke school. Voor het onderwijsbeleid in de komende
periode is daarom van belang: goed bestuur, aandacht voor uitvoering van lopend
beleid, het oplossen van knelpunten en toetsing van en toezicht op de kwaliteit
van het onderwijs. Terughoudendheid met nieuw beleid en wetgeving is noodzakelijk
om het vertrouwen tussen ministerie en veld te herstellen en het onderwijs
voldoende rust te bieden om de eigen verantwoordelijkheid nu ook waar te maken.
Dit vergt ook een andere kijk op onderwijsvernieuwing.Als de professionele school en leraar voldoende eigen verantwoordelijkheid
hebben en kunnen waarmaken, komen vernieuwingen op de werkvloer tot stand.
Bij deze verantwoordelijkheid voor onderwijskwaliteit hoort een verantwoordingsplicht
richting ouders, maatschappij en overheid. Dat betekent dat de nadruk in de
toekomst meer zal liggen op openbaarheid van gegevens van scholen om tot kwaliteitsvergelijkingen
te kunnen komen. Graag nodigen wij de minister uit om hierop in algemene zin
in te gaan en zijn visie terzake te ontvouwen.De heer Schutte (GPV):De heer Cornielje noemde de schaalvergroting. Een van de schriftelijke
vragen luidt of het argument voor dit kabinet om niet verder te gaan met stimulering
van schaalvergroting, uitsluitend de leefbaarheid van het platteland is of
dat er ook onderwijsinhoudelijke argumenten aan ten grondslag liggen. Het
antwoord is dat het uitsluitend om de leefbaarheid gaat. Is dat ook de taxatie
van de VVD-fractie of heeft zij een diepere onderbouwing aan te geven?De heer Cornielje (VVD):In het regeerakkoord is gekozen voor een iets diepere onderbouwing. Immers,
daarin wordt aangegeven dat moet worden teruggeblikt op de schaalvergrotingsoperaties
en de effecten die deze hebben gehad voor de deelnemers aan het onderwijs
en voor de mensen die in deze sector werkzaam zijn. De scope is dus iets breder.De heer Schutte (GPV):U vraagt dus van deze bewindslieden om daaraan inhoud te geven en niet
te volstaan met de stelling dat het zo goed is voor de leefbaarheid.De heer Cornielje (VVD):Dat klopt. Ik neem aan dat de minister hierop zal ingaan.Voorzitter! De onderwijsparagraaf uit het regeerakkoord staat in het teken
van deze bottom-upbenadering. Uit deze paragraaf blijkt ook de hoge prioriteit
die het onderwijs gekregen heeft op het financiële vlak. Structureel
wordt er in deze kabinetsperiode 2,25 mld. van de 9,25 mld. uitgetrokken voor
het onderwijs. Incidenteel wordt nog eens 800 mln. beschikbaar gesteld. Bij
mijn weten is er tijdens voorgaande kabinetsformaties nog nooit zoveel geld
aan de onderwijsbegroting toegevoegd.Deze bedragen worden bijna niet besteed aan nieuw beleid, maar voornamelijk
aan het uitvoeren van reeds voorgenomen beleid, het inlopen van achterstanden
en het oplossen van knelpunten. Kortom, aan het verbeteren van de randvoorwaarden
waarbinnen het onderwijs haar verantwoordelijkheid moet waarmaken. De nieuwe
bewindslieden van OCW hebben met de opstelling van deze begroting een goede
vertaling gemaakt van de afspraken in het regeerakkoord.Zijn de bewindslieden bij hun aantreden gestuit op problemen van financiële
aard die niet of onvoldoende bekend waren bij de Tweede Kamer? Zo ja, heeft
de vorige minister van OCW hiervan gewag gemaakt in het zogenaamde overdrachtsdossier?
Is dit dossier openbaar gemaakt en, zo nee, kan dat alsnog gebeuren?Voorzitter! In het vervolg van mijn bijdrage zal ik ingaan op de volgende
vijf thema's: de brede buurtschool, het implementeren van vernieuwingen in
het voortgezet onderwijs, een nieuwe beleidsagenda 1998-2002 voor de BVE-sector,
ICT: hoe nu verder, en het lerarenbeleid.De brede school, ook wel vensterschool, kantoorurenschool, voorschool
of forumschool genoemd, is de trend van het moment in onderwijsland. Maar
welke doelstellingen men precies nastreeft en welke doelgroepen men denkt
te bereiken met de brede school blijft vaak onduidelijk. In het regeerakkoord
is een passage over de brede school opgenomen. Uit het akkoord blijkt dat
er in deze kabinetsperiode géén extra OCW-geld voor de brede
buurtschool beschikbaar komt. Invoering ervan mag bovendien niet leiden tot
taakverzwaring van leraren of schoolleiding. Is de staatssecretaris het met
de VVD-fractie eens dat de ontwikkeling van de brede buurtschool thuishoort
in het lokaal onderwijs en het lokaal jeugdbeleid? Is zij het ook met ons
eens dat de rijksoverheid geen financiële verwachtingen mag scheppen
die zij niet waar kan maken?De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Vindt de VVD, afgezien van de financiële aspecten, dat
de brede scholen een positieve impuls aan het onderwijs geven, of is hij daartegen?De heer Cornielje (VVD):Wij zijn niet tegen de brede buurtschool. In het regeerakkoord is daarover
opgenomen dat deze met name van belang is in achterstandssituaties, maar wij
hebben er wel bij opgemerkt dat dit niet mag leiden tot taakverzwaring van
leraren en schoolleiders. Wij zijn het er overigens mee eens dat schoolleiders
in het basisonderwijs extra zouden moeten worden beloond, omdat ze een buitengewoon
zware taak hebben. Als je de brede buurtschool op lokaal niveau van de grond
laat komen, leidt tot taakverzwaring van schoolleiders. Dat is uit onderzoek
gebleken. Dat wensen wij niet. Die randvoorwaarde moet dus worden gesteld.
Je kunt ook vinden dat het schoolgebouw, dat er toch al staat – de gemeente
voert het beheer daarover – best voor andere activiteiten kan worden
gebruikt. Ik noem de verlengde schooldag en kinderopvangmogelijkheden. Daar
zijn wij niet tegen, maar wij moeten dit goed scheiden van de taak van het
onderwijs. In een eerder interruptiedebat met de heer Schutte kwam dit ook
naar voren. De taak van het onderwijs is het geven van onderwijs. De andere
taken zijn ook belangrijk, maar die moeten door andere mensen worden gedragen,
via andere financiële ondersteuning.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):De heer Cornielje zegt dus dat een brededoelschool een
kwestie van lokaal achterstandenbeleid is.De heer Cornielje (VVD):Neen, wij hebben een en ander in het regeerakkoord beperkt tot het wegnemen
van belemmeringen voor achterstandsscholen. Ik heb zojuist een aantal voorbeelden
gegeven. Ik heb brede buurtscholen genoemd. De kantoorurenschool in Haarlem
is een volstrekt andere school dan de vensterschool in Groningen. Dat is weer
een volstrekt andere school dan de forumschool in Utrecht. De ene is echt
een kinderopvangvoorziening, terwijl de andere een stuk van de opvoeding probeert
over te nemen. De school in Utrecht maakt deel uit van een achterstandenproject.
Wij moeten ervoor oppassen dat wij weglopen met dat ene containerbegrip.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Ik hoorde de heer Cornielje zojuist toch duidelijk zeggen dat hij van
mening is dat de brededoelschool in de categorie achterstandenbeleid thuishoort.
Of heb ik dat verkeerd gehoord?De heer Cornielje (VVD):Dat heeft mevrouw Ross inderdaad verkeerd gehoord. Wij hebben daar in
het regeerakkoord een inperking op gemaakt, in die zin dat de belemmeringen
daarvoor worden weggenomen. De kinderopvang- en de kantoorurenschool kennen
verder geen beperkingen.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):De heer Cornielje ziet de brede buurtschool als model, dus als een kans
om tot integraal jeugdbeleid te komen waar dan ook en niet alleen in achterstandswijken.De heer Cornielje (VVD):Ja. Wij zien dit, gelet op het lokaal onderwijsbeleid – daar moeten
lokale politici keuzen maken – als een mogelijkheid om daar invulling
aan te geven. Dan moet men daar echter ook de financiële gevolgen aan
verbinden. Daar wil ik in dit debat helderheid over hebben. Het kan niet zo
zijn dat er een concept tot ontwikkeling wordt gebracht, dat iedereen enthousiast
aan de slag gaat, maar dat de rekening vervolgens wordt gepresenteerd bij
het Rijk. Dan zeg ik: als wij in de loop van deze kabinetsperiode extra geld
vinden, geven wij er de voorkeur aan om meer computers in de klas te krijgen
en om meer geld te investeren in hoger onderwijs, beroepsonderwijs en dat
soort zaken en niet in een nieuw aanpalend beleidsterrein. Daar heeft de brede
buurtschool toch betrekking op. Dat is echt een lokale aangelegenheid. Dat
moet ook in de prioriteitenstelling naar voren komen.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):De heer Cornielje vindt dit dus geen maatschappelijke ontwikkeling, want
klaarblijkelijk bestaat er lokale behoefte om te komen tot brede buurtscholen
die nationale ondersteuning verdienen. Begrijp ik dat goed?De heer Cornielje (VVD):Neen, dit is wel een maatschappelijke ontwikkeling, maar er is ook nog
zoiets als lokaal onderwijsbeleid en lokaal jeugdbeleid. Lokale politici,
collega's van ons, zijn in gemeenteraden actief. Zij maken keuzen op dat punt.
Het welzijnsbeleid is al helemaal gedecentraliseerd. De kinderopvang is ook
een lokale aangelegenheid. Als men gebruik wil maken van het onderwijsgebouw,
waardoor er efficiënter kan worden omgegaan met de ruimte, vind ik dat
prima. Als er beletselen zijn in de regelgeving op dat punt – dat staat
ook in het regeerakkoord – ben ik bereid om eraan mee te werken om die
weg te halen. Ik vind het in financiële zin echter geen verantwoordelijkheid
van het Rijk om dit te stimuleren. Het geld daarvoor kunnen wij mijns inziens
beter besteden aan een aantal andere belangrijke doelen en niet aan iets nieuws
dat de brededoelschool op rijksniveau is.Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter! Ik kan een heel eind met de heer Cornielje meegaan. Dat heeft
hij wel gemerkt uit mijn bijdrage aan het debat. Enerzijds hoor ik dat hij
positieve mogelijkheden in de buurtschool ziet, maar anderzijds is zijn fractie
als geen andere bang voor overbelasting van het personeel van de school.De heer Cornielje (VVD):Zeker.Mevrouw Barth (PvdA):Dan kom ik uit bij het punt waarvoor ik financiële aandacht heb gevraagd,
namelijk de coördinator. Die coördinator mag niet ten laste komen
van de onderwijsbegroting, maar wel ten laste van het grotestedenbeleid, zoals
in een aantal grote steden reeds gebeurt. Wat vindt de heer Cornielje daar
van?De heer Cornielje (VVD):Als dit de gemeentelijke beleidsprioriteit is, waarover wij het gelukkig
met elkaar eens zijn, dan kan men in het budget voor het grotestedenbeleid
daaraan prioriteit geven. Daar heb ik geen enkel probleem mee. Die prioriteitenstelling
moet op lokaal niveau gebeuren.Mevrouw Barth (PvdA):Maar wij praten ook op landelijk niveau over de vraag waar het geld voor
de grote steden naartoe gaat.De heer Cornielje (VVD):Volgens mij is het een kenmerk van het grotestedenbeleid dat er arrangementen
gemaakt worden met de grote steden en dat uiteindelijk die grote steden zelf
bevoegd zijn die middelen te besteden. Als grote paraplu noem ik de sociale
cohesie. Daar kunnen wij het allemaal over eens zijn. Iedereen hier is voor
sociale cohesie. Als het geld onder die noemer naar de grote steden gaat,
kan het daaraan ook besteed worden. Wij zouden daar geen problemen mee hebben.
Hetzelfde geldt voor kinderopvang. Ik neem aan dat staatssecretaris Adelmund
ook wel eens met haar collega van VWS spreekt, mevrouw Vliegenthart, die over
de kinderopvang gaat. Als de gemeenten de ruimte hebben en je wilt efficiënter
gebruik maken van die ruimte, wie weet, is er op dat terrein dan nog iets
moois te maken. Maar: er mag geen OCW-geld worden besteed aan deze nieuwe
voorziening.De heer Van der Vlies (SGP):Is het op dat lokale niveau een kwestie van vrijwilligheid voor scholen
om te participeren? Kan een gemeentebestuur tegen een school zeggen: gij zit
op een locatie waar een hele goede formule te vinden zou zijn om een bredebuurtschoolfunctie
te ontwikkelen en gij zult het dan ook maar doen? Of gaat het op basis van
vrijwilligheid?De heer Cornielje (VVD):Je moet goed onderscheiden wat je onder 'de school' verstaat. Is dat het
schoolgebouw, de school als organisatie of het onderwijs, het leerproces?
Dat is weer een andere dimensie van dé school. Inzake
het schoolgebouw berust de beheersverantwoordelijkheid bij de gemeente. De
gemeente kan dan toestaan dat de brede buurtschool in dat gebouw gevestigd
zal worden. Daarover moet natuurlijk overleg worden gepleegd met de mensen
die overdag in de school zitten. Aan de school als onderwijsorganisatie kan
die verplichting absoluut niet opgelegd worden. Het bevoegd gezag zal volstrekt
autonoom zijn om al dan niet op dat concept in te gaan, althans wat ons betreft.
Voor de verbinding met het onderwijsleerproces geldt hetzelfde.Ik wil een volstrekt duidelijk onderscheid maken tussen de verschillende
maatschappelijke functies waarover mevrouw Barth sprak en die allemaal hun
dragende organisaties hebben die daarvoor staan en daarin een taak hebben.
Daarnaast staat de school met de eigen taak. Je moet de school natuurlijk
niet belasten met oneigenlijke taken. Dat gevaar dreigt wel bij het opleggen
van de brede buurtschool.De heer Van der Vlies (SGP):Gaat het bij de logistieke functie alleen om openbare scholen of ook om
gebouwen die beheerd worden door het bijzonder onderwijs? Hoe kijkt de heer
Cornielje daar tegenaan?De heer Cornielje (VVD):Dat gebeurt op dit moment ook al. Het bijzonder onderwijs gaat daarmee
akkoord. Bij de huisvesting is er een eigen verantwoordelijkheid voor de gemeente.De heer Van der Vlies (SGP):Maar de scholen in het bijzonder onderwijs worden beheerd door het bevoegde
gezag van die school. Dat is toch wel een punt. Ik zeg in dit stadium niet
dat wij hierop dogmatisch moeten reageren, maar het is wel een punt dat onder
ogen gezien moet worden.De heer Cornielje (VVD):Zeker, al was het alleen maar omdat de brede buurtschool niet tot taakverzwaring
mag leiden van schoolleiding en leraren. Als je dat concept een school oplegt
en die directeur moet dat allemaal organiseren, dan zou dat ons niet aanstaan.
Het regeerakkoord sluit dat gelukkig ook uit.In augustus is het gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid gestart.
Wij hebben tijdens de behandeling van het wetsvoorstel en de bespreking van
de voorhang-AMvB landelijk beleidskader gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid
gevraagd de hoogste prioriteit te geven aan het leren van de Nederlandse taal.
Het regeerakkoord bevat hierover ook een passage. Op welke termijn zal het
landelijk beleidskader gemeentelijk onderwijsachterstandenbeleid worden aangepast,
zo vragen wij de staatssecretaris.Voorzitter! Ik kom toe aan het voortgezet onderwijs. De implementatie
van de vernieuwingen in het VMBO, dat is het VBO en het MAVO, dient met de
grootst mogelijke zorgvuldigheid plaats te vinden. Hierover hebben wij tijdens
de wetsbehandelingen een aantal harde afspraken gemaakt. Wij hebben er behoefte
aan begin 1999 aan de hand van een voortgangsrapportage met de staatssecretaris
van gedachten te wisselen over de stand van zaken. Kan zij deze voortgangsrapportage
toezeggen?Op 3 december zullen wij al met haar spreken over de invoering van de
vernieuwingen HAVO-VWO, waaronder het studiehuis en de vernieuwde examenprogramma's.
Daarom zal ik er nu niet verder op ingaan.In het begrotingsjaar 1999 zal de evaluatie van de basisvorming afgerond
worden. Het zal bij niemand bevreemding wekken dat de door ons in de vorige
kabinetsperiode ingezette lijn doorgetrokken zal worden, namelijk: 1. wij gaan de principiële discussie over de basisvorming niet meer
overdoen;2. wij allen zijn gehouden om optredende knelpunten op te
lossen;3. de inspectie dient haar bevindingen ten aanzien van de
basisvorming zonder inmenging van politiek of beleidsmakers openbaar te kunnen
maken. Bij twijfel aan de onafhankelijkheid van de rapportage van de inspectie
zal de VVD-fractie om een contra-expertise vragen. Wij hopen niet dat het
zover komt.De heer Rabbae (GroenLinks):Toch betekent het wel iets als u zoiets nu al zegt. Hebt u enig vermoeden
dat de zaak niet helemaal koosjer zal zijn?De heer Cornielje (VVD):Op dit moment niet, maar wij hebben wel enige ervaringen uit het verleden
dat de inspectierapporten werden opgehouden door interventie van bewindslieden.
Dat was bijvoorbeeld het geval toen wij spraken over de tweede fase; pas na
de behandeling kwam een kritisch inspectierapport uit. Er zijn ook vragen
gesteld door de collega's Van Bommel en Lambrechts over het uitblijven van
het rapport van het Sociaal en cultureel planbureau dat een kritische passage
over het studiehuis bevatte. Zeer veel inspecteurs zijn in de scholen geweest
en als hun ervaringen niet tot de leiding doordringen, vinden ze ongetwijfeld
wel een uitweg. Als wij dat te horen krijgen, zal dat voor ons aanleiding
zijn om een contra-expertise te vragen. Ik merk hierbij wel op dat juist deze
bewindslieden in hun allereerste optreden in de Kamer, namelijk bij de bespreking
van het Onderwijsverslag, hebben gezegd zeer te hechten aan de onafhankelijke
rol van de inspectie, hetgeen wij toejuichen. Ik verwacht dan ook helemaal
niet dat zijzelf zich daarmee zullen bemoeien, of hun departementsambtenaren
daartoe opdracht zullen geven.De heer Rabbae (GroenLinks):Dus uw opmerking is meer bedoeld voor de ex-bewindslieden dan voor deze
bewindslieden?De heer Cornielje (VVD):Ach, een gewaarschuwd mens telt voor twee.Wanneer zijn de minister en de staatssecretaris van plan met een beleidsreactie
op de evaluatie basisvorming van de inspectie te komen? Hoe zien zij dat traject
voor zich? Kunnen de bewindslieden nu reeds meedelen of het evaluatieonderzoek
tot dusverre zonder problemen verloopt? Wanneer zal de motie op stuk nr. 41
worden uitgevoerd, die ik vorig jaar heb ingediend en ook door de Kamer is
aangenomen en die gaat over het afschaffen van de aparte toetsing basisvorming?De leden van de VVD-fractie hebben in de afgelopen jaren vaak vragen gesteld
over de rol en aard van het Procesmanagement voortgezet onderwijs (PMVO).
Dit PMVO is belast met de uitvoering van door regering en Tweede Kamer vastgesteld
beleid. Naast al het goede werk dat het PMVO de afgelopen jaren heeft gedaan
(dat wil ik met nadruk zeggen) bleek steeds weer dat er onduidelijkheid blijft bestaan over de positie die dit uitvoeringsorgaan inneemt. Dit komt
de ministeriële verantwoordelijkheid voor de uitvoering van het beleid
niet ten goede.Gelet op het feit dat de vernieuwingen in VBO, MAVO, HAVO en VWO thans
allemaal in wet- en regelgeving zijn vertaald, komt het moment naderbij om
ons te bezinnen op voortzetting van deze onduidelijke structuur. Wij willen
de staatssecretaris in de toekomst kunnen aanspreken op haar verantwoordelijkheid
voor een zorgvuldige implementatie van alle vernieuwingen. Aangezien op 1
januari 2000 de instellingsbeschikking PMVO afloopt, vragen wij op welke wijze
het implementatieproces dan begeleid zal worden. Is de staatssecretaris bereid
om haar ideeën hierover eens op papier te zetten?Mevrouw Lambrechts (D66):De indruk die hiermee wordt gewekt, is toch dat de heer Cornielje nu zegt:
misschien geen procesmanagement meer in de toekomst. Gelet op de situatie
van het voortgezet onderwijs, met name de tweede fase, het studiehuis, vraag
ik mij af of het wel verantwoord is om het onderwijs zo verweesd achter te
laten.De heer Cornielje (VVD):Het is absoluut niet mijn bedoeling om het onderwijs verweesd achter te
laten, maar als iets geen tijdelijke taak meer is, is het een permanente taak
en mijns inziens heeft de staatssecretaris ambtenaren om haar te ondersteunen
bij een permanente taak, namelijk implementatie van vernieuwingen. Die taak
zou gewoon overgenomen moeten worden door ambtenaren en dan liggen de verantwoordelijkheden
ook volstrekt duidelijk. Dan kan in krantenartikelen niet meer gezegd worden
dat een procesmanager een topambtenaar is, want dat is hij niet. Nu is er
toch een wat schimmige situatie en komt het voor dat het procesmanagement
nét iets andere verhalen in de scholen vertelt dan wij hier hebben
afgesproken. Omdat de implementatie nogal moeizaam verloopt – zie de
eerste monitor die wij hebben ontvangen – dient de staatssecretaris
rechtstreeks signalen te krijgen van haar ambtenaren als het niet naar wens
verloopt. Dan kan zij snel en adequaat reageren, hetgeen zij deze week gelukkig
ook al heeft gedaan.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik ben blij dat u ook van mening bent dat de taken die nu worden uitgevoerd,
uitgevoerd moeten blijven worden, door wie dan ook.De heer Cornielje (VVD):Vanzelfsprekend, maar wij willen zeker in deze fase niet een onduidelijke
tussenstructuur hebben met navenant onduidelijke verantwoordelijkheden.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Wat vindt u in dit verband van het primair onderwijs? Acht u dat vergelijkbaar?De heer Cornielje (VVD):Dat is zeker vergelijkbaar, want ook hier is sprake van een onduidelijke
structuur. Daarmee hebben wij echter tot dusverre weinig of geen problemen
gehad. Als de instellingsbeschikking afloopt, is het zinvol om na te gaan
of je ermee moet doorgaan. Tijdelijk procesmanagement dient nadrukkelijk ook
tijdelijk te zijn. Een ander verschil met het basisonderwijs is dat de wetgeving
volstrekt is afgerond. Het gaat uitsluitend nog over implementatie. Maar uiteindelijk
doet dezelfde redenering opgeld voor het basisonderwijs.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):U wilt toch niet zeggen dat u de tijdelijkheid afmeet aan de omvang van
de problemen?De heer Cornielje (VVD):Ik zeg dat het moment waarop de instellingsbeschikking afloopt, een goed
moment is voor bezinning. Gegeven het feit dat de wetgeving is afgerond en
het aan de staatssecretaris is om het te implementeren, denk ik dat wij het
niet meer nodig hebben. Sterker nog, in de ogen van de staatssecretaris is
het wenselijk de implementatie op een andere wijze vorm te geven. Wat betreft
het basisonderwijs komt dat moment natuurlijk ook. Op het moment dat de instellingsbeschikking
in die sector afloopt, moet worden bezien of ook daar de tijdelijkheid in
acht moet worden genomen.Voorzitter! In de vorige kabinetsperiode is de Wet educatie en beroepsonderwijs
ingevoerd. De Tweede Kamer heeft veel aandacht besteed aan de implementatie
van deze wet. De financiële positie van het beroepsonderwijs is ook verbeterd.
Voor de verbetering van de financiële positie van BVE-instellingen waren
drie onderzoeken, twee moties en één regeerakkoord nodig. Na
deze verbetering verwachten wij van de minister dat hij het beroepsonderwijs
op de kaart houdt. Wij vragen hem om samen met de BVE-raad bestuurlijke afspraken
te maken en die neer te leggen in een beleidsagenda 1999-2003, vergelijkbaar
met de afspraken die hij heeft gemaakt met de HBO-raad en de VSNU. De VVD-fractie
zou graag zien dat daarin afspraken worden gemaakt over onder meer: 1. de samenwerking tussen VBO en MBO op het gebied van groepsgerichte
trajecten zoals de assistentenopleidingen;2. het tegengaan van ongediplomeerd
schoolverlaten;3. het nieuw leven inblazen van de beroepsbegeleidende
leerweg (leerlingwezen); naast de fiscale stimulering zouden ook andere maatregelen
overwogen kunnen worden conform de notitie die ons vorige week is toegezonden;4. de verbetering van de afstemming tussen onderwijs en arbeidsmarkt;5. de doorstroom van MBO naar HBO;6. de vergroting van de
kwaliteit van het management;7. de imagoverbetering van techniek
en het technisch beroepsonderwijs.De heer Wijn (CDA):Gaat u deze punten nog uitwerken of laat u het hierbij?De heer Cornielje (VVD):Ik ga deze punten niet uitwerken in de 20 minuten spreektijd die mij ter
beschikking staan.De heer Wijn (CDA):Dan zal ik u aan wat spreektijd helpen, want reageren op interrupties
gaat niet van uw tijd af.De voorzitter:Dat maak ik wel uit.De heer Wijn (CDA):Sorry, voorzitter, het was niet mijn bedoeling om buiten de orde te treden.De voorzitter:U hebt vandaag uw maidenspeech gehouden, dus u leert snel.De heer Wijn (CDA):Ik doe mijn best. De heer Cornielje noemde als tweede punt het tegengaan
van het ongediplomeerd schoolverlaten in de BVE-sector. Dat is inderdaad een groot probleem. Ik heb voorgesteld tot een vorm van maatwerkopleidingen
te komen waarbij aan leerlingen een kwaliteitsaantekening wordt gegeven. Dit
onder het motto dat iemand niet Engels behoeft te kunnen spreken om toch een
goed lasser te kunnen zijn. Hoe oordeelt u over dit voorstel?De heer Cornielje (VVD):U zei in uw bijdrage, dat er iets naast de startkwalificatie moet komen.
Dat is niveau twee. Wij kennen al iets naast de startkwalificatie. Dat is
niveau één, de assistentopleiding. U hebt gelijk dat die assistentopleiding
niet in alle sectoren van de grond komt. Dat moet dus gestimuleerd worden.
Dat vraag ik aan de minister. Wij hebben ook de zorgsector, minister Borst,
daarop aangesproken.De heer Wijn (CDA):Er zijn zelfs leerlingen die de kwalificatie van assistent niet eens kunnen
halen. Hoe wil de VVD daarmee omgaan?De heer Cornielje (VVD):Dat stel je al vast in het voorbereidend beroepsonderwijs. Daarvoor is
een speciale leerweg ontwikkeld, het praktijkonderwijs. Deze leerlingen krijgen
functiegerichte trainingen, zodat zij tot hun achttiende daaraan kunnen deelnemen.
Zij komen dan in de functies waarvoor zij zijn opgeleid terecht. Er is een
voorziening voor. Op papier is een sluitende aanpak gerealiseerd. Ik zeg met
nadruk: op papier. In de praktijk is het een stuk moeilijker. Dit vergt een
gezamenlijke inspanning van de opleiders, de scholen, maar ook van de bedrijven,
die deze mensen een baan moeten geven.Wij roepen de minister op met de instellingen een beperkt aantal concrete
doelstellingen af te spreken en hun daarna de ruimte te geven om deze doelstellingen
op eigen wijze te realiseren. Op deze wijze kunnen bureaucratische procedures
in allerlei afzonderlijke projectaanvragen vervangen worden door één
heldere overeenkomst op basis van de beleidsagenda. Graag vernemen wij de
visie hierop van de minister.Verheugend vinden wij de samenwerking tussen regionale opleidingencentra
en de arbeidsvoorziening in Rijnmond, voor het efficiënter gebruik maken
van de scholingsinfrastructuur, waarover in Uitleg 25 is bericht. Zo kunnen
zij uitgroeien tot centra voor levenslang leren. Daar heb ik ook bij de vorige
begroting over gesproken. Zijn de minister meer initiatieven van dergelijke
samenwerkingsprojecten bekend? Worden deze projecten ook door deze minister
van Onderwijs en door de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid ondersteund?
Zou het ook een taak voor minister De Vries kunnen zijn?Ook de technocentra kunnen hieraan gekoppeld worden. Ik dank de minister
ervoor dat de motie op stuk nr. 42 op dit moment wordt uitgevoerd. Het is
overigens te betreuren dat de vorige minister in het veld met betrekking tot
technocentra verwachtingen heeft gewekt in de orde van grootte van 600 mln.
Die moeten nu drastisch bijgesteld worden. Dat brengt mij automatisch bij
de ICT.De heer Wijn (CDA):Kok I heeft inderdaad veel te veel verwachtingen gewekt met betrekking
tot de technocentra. Ik heb van de ICT gezegd dat die bijna aan grootheidswaanzin
grensde, maar hier geldt het ook voor. Denkt u dat de technocentra, gelet
op de opzet tot nu toe, haalbaar zijn? Als dat niet zo is, wat moet er dan
gebeuren?De heer Cornielje (VVD):Ik vind het buitengewoon betreurenswaardig dat de vorige minister van
Onderwijs heeft gezegd dat er plannen gemaakt konden worden in de orde van
grootte van 600 mln., terwijl hij niet wist hoeveel geld er beschikbaar zou
komen. Je vraagt dat niet alleen aan onderwijsinstellingen, maar aan onderwijsinstellingen
en bedrijfsleven samen. Wij hebben er in de kabinetsformatie echt voor geknokt.
In deze periode wisten wij 40 mln. en voor de periode tot 2010 uit de ICES-middelen
nog eens 160 mln. bijeen te garen. Dat staat natuurlijk in geen verhouding
tot de plannen die zijn gemaakt. Dus moeten die plannen worden bijgesteld.
De insteek is gekozen om het geld niet in gebouwen te stoppen, maar in samenwerking.
Ik heb net een voorbeeld genoemd uit Rijnmond, waar die samenwerking uitstekend
verloopt. Daardoor wordt een veel efficiënter gebruik gemaakt van de
reeds aanwezige scholingsinfrastructuur. Die aanpak lijkt mij veel beter en
passender bij de beschikbare middelen.De heer Wijn (CDA):Wat wij tot nu toe over technocentra hebben gezegd, is dus absoluut onhaalbaar?
Moet het maar in een niet fysiek, maar meer virtueel te achten kennisnetwerk
worden gestopt?De heer Cornielje (VVD):Wij hebben in de Kamer eerder aangegeven dat wij graag een redelijke spreiding
van technocentra over het hele land zien. Dat betekent dat ROC's moeten samenwerken
om efficiënt gebruik te maken van de reeds aanwezige infrastructuur.
Zij moeten ook samenwerken met de scholingsvoorzieningen van de arbeidsvoorziening.
Ook VBO en MBO moeten samenwerken, eventueel met HBO. Het vorig jaar heb ik
een motie ingediend waarin de samenwerking van die instellingen werd genoemd.
Zij hoeven het geld dan niet meer te stoppen in een verdubbeling van de fysieke
infrastructuur, maar dat kan in samenwerking en in verwijzing naar elkaar
worden gestopt. Beter één heel goed laboratorium in een regio,
waar men praktijkervaring opdoet, dan overal, op al die opleidingen, halve
laboratoria.De heer Rabbae (GroenLinks):U betreurt het dat de vorige minister kennelijk een toezegging heeft gedaan
aan de instellingen en het bedrijfsleven die niet waargemaakt kan worden.
Zegt u nu: pech gehad, het was de vorige minister? Of is er nog zoiets als
continuïteit van de regering en betrouwbaarheid van de overheid?De heer Cornielje (VVD):Ik ga straks een stapje verder als ik over ICT ga praten. Indertijd waren
er enige miljarden ICES-middelen te verdelen door de interdepartementale commissie
economische structuurversterking. De minister zei toen dat ingezet kon worden
op 600 mln. Natuurlijk worden daarover pas tijdens de kabinetsformatie afspraken
gemaakt, maar de plannen liggen er dan. Dat heeft hij toen gezegd. Hij heeft
geen toezeggingen gedaan. Hij heeft gezegd dat er plannen in deze orde van
grootte gemaakt konden worden. Bij de kabinetsformatie rolde dit eruit. De
plannenmakerij kon toen aan de kant worden geschoven omdat een andere aanpak
nodig was. Er was geen contract getekend. Er zijn alleen verwachtingen gewekt.
Ik ga straks bij de behandeling van de ICT nog verder, want
daarbij heeft hij nog grotere verwachtingen gewekt.Mevrouw Lambrechts (D66):Moeten wij deze keuze wel maken, virtueel of materieel? Sommige zijn al
zover met hun materiële technocentrum dat je je moet afvragen of ze gewoon
een kans moeten krijgen. Het zal dan wel om een kleine bijdrage gaan, omdat
wij niet meer hebben. Maar waarom wordt alles naar de prullenmand verwezen?De heer Cornielje (VVD):De vorige minister wilde het geld in vier à vijf technocentra stoppen.
Er werden plannen gemaakt voor 120 mln. per technocentrum. Nu zouden ongeveer
twaalf technocentra moeten worden bekostigd, waarvoor in totaal 40 mln. beschikbaar
is in deze regeerperiode. Ik denk dat die plannen niet op elkaar passen. De
bedragen zullen veel kleiner worden. Den Haag bijvoorbeeld heeft een plan
van 150 mln. gemaakt, maar dat is gewoon niet mogelijk. Daarvoor was trouwens
het huisvestingsgeld dat in de OKF naar de MBO- en HBO-instellingen is gegaan.
Men dacht echter een extra potje te vinden en dat was terecht omdat de minister
de verwachting had gewekt dat het geld zou komen.Mevrouw Lambrechts (D66):En als het nu wel mogelijk is? Als men zegt: geef ons die 5 mln. voor
de regio; we hebben het bedrijfsleven, de gemeentelijke overheden en de provincie
gemobiliseerd en we richten een fysiek technocentrum op. Zegt u dan dat het
niet doorgaat en dat de plannen in de prullenmand moeten verdwijnen?De heer Cornielje (VVD):De minister moet criteria opstellen voor de manier waarop de bedragen
van 40 mln., voor deze periode, en 160 mln. voor de periode daarna verdeeld
worden. Wat ons betreft moet het gaan om een goede regionale spreiding. Maar
ook hier geldt de filosofie dat wij niet op de stoel van de besturen moeten
gaan zitten. Men moet de ruimte krijgen om een eigen keuze te maken. Ik meen
echter dat er onvoldoende geld is om fors in fysieke infrastructuur te investeren.Voorzitter! Ik kom toe aan de ICT. Wij vragen niet om een 'schoonschipnotitie'
terzake van de ICT. Wij vragen om een nieuw vaartuig. In juni van dit jaar
heeft collega Van der Hoeven namens alle fracties de plannen van de voormalig
minister van OCW gekraakt. Wij hebben er in de krant noch op Internet veel
over kunnen lezen. Inhoudelijk lag in de plannen te veel nadruk op hardwaredoelstellingen.
Organisatorisch was de aansturing van het project onduidelijk. En financieel
bleek niet alleen dat grote verwachtingen werden gewekt met geld dat niet
in de begroting beschikbaar was gesteld, maar bleek bovendien sprake te zijn
van grote overschrijdingen op dit bedrag, ondanks het feit dat tijdens de
onderhandelingen voor het regeerakkoord ruim twee keer zoveel geld extra voor
ICT werd uitgetrokken. Bovenop het bestaande bedrag werd 670 mln. incidenteel
en nog eens 250 mln. structureel eraan toegevoegd. Desondanks ervaart het
onderwijsveld deze extra middelen eerder als een bezuiniging. De verantwoordelijkheid
hiervoor ligt niet bij deze minister maar bij zijn voorganger.De heer Wijn (CDA):U komt nu toch wel heel makkelijk weg. U vertelt eerst dat wij in de BVE-sector
verwachtingen hebben gewekt die wij absoluut niet kunnen waarmaken.De heer Cornielje (VVD):Wij?De heer Wijn (CDA):Ik zeg 'wij'. In elk geval de regering en u maakt daar deel van uit, in
elk geval de VVD als partij in de regering. U zegt dat wij in de BVE-sector
veel verwachtingen die zijn gewekt, niet kunnen waarmaken. U zegt hetzelfde
voor de ICT. U was daar natuurlijk wel bij. Ik hoorde u zeggen dat het onder
Ritzen was en dat er nu een nieuwe minister zit, maar waar was u dan al die
tijd?De heer Cornielje (VVD):Wij kennen dat zinnetje 'waar was u dan?'. U was er niet bij en ik verwijt
het u ook niet dat u het niet weet. Wij hebben toen gezegd dat het onverantwoord
was om op deze wijze met die plannen te beginnen. Mijn collega Oussama Cherribi
heeft dat een- en andermaal in dit huis aan de orde gesteld. Er was 270 mln.
beschikbaar en de plannen zouden aanvankelijk 870 mln. incidenteel kosten.
Later bleek het 1,3 mld. te kosten. Dat is dus incidenteel een tekort van
1 mld. En dan was er nog niet eens rekening gehouden met de structurele financiering.
Toen de Kamer het aanmerkte als groot project, hebben wij gezegd dat het ons
niet kon binden voor de verdere voortgang na de verkiezingen. Wij zagen namelijk
al de conceptverkiezingsprogramma's van alle grote partijen, inclusief het
CDA, en niemand had zoveel geld daarvoor beschikbaar. Je hoefde dus niet over
grote voorspellende gaven te beschikken om te zien dat dit schip ergens zou
moeten stranden, nog los van de inhoudelijke fouten die in het plan zelf zaten.
Financieel was het onverantwoord.U kunt zeggen dat wij erbij waren. Natuurlijk waren wij erbij. Ook wij
wilden geld stoppen in ICT. Maar Ritzen schreef in die plannen 'rekening kabinetsformatie'.
Hij was wel zo eerlijk dat hij het in die plannen schreef. Dat was onvoldoende
met het veld gecommuniceerd. Iedereen dacht dat dat hele mooie plan computers
zou gaan opleveren. Ja, men had alleen even misgerekend met het feit dat het
geld nog op tafel gelegd moest worden. Ons kan echter op geen enkele wijze
verweten worden dat wij daar niet voor gewaarschuwd hebben.De heer Wijn (CDA):Wij hebben het gehad met een leven lang leren; veel beloven, weinig geven.
Wij hebben het gehad in de BVE-sector; veel beloven, weinig geven. En wij
hebben het gehad in de ICT-sector; veel beloven, weinig geven. U zegt dus
hier dat de VVD daar absoluut niet verantwoordelijk voor is.De heer Cornielje (VVD):Nee, wij zijn niet verantwoordelijk voor het beeld dat ontstaan is. Daar
neem ik met kracht afstand van. Wij hebben dat in al die overleggen volstrekt
helder gemaakt. Wij hebben ook gezegd niet te beginnen met voorhoedescholen,
omdat de tweede generatie scholen niet zeker kan rekenen op het geld voor
die doelstellingen. Ik heb het allemaal nog eens nagelezen. Mijn collega Oussama
Cherribi stond alleen, toen hij in de richting van de minister kwam met het
verwijt dat de plannen die toets niet konden doorstaan. Wij konden het dus
niet garanderen na de formatie. Niemand van u kon dat garanderen, omdat niemand
het in het verkiezingsprogramma had staan. Ik vind het dan toch een grote
verantwoordelijkheid die hij op zich heeft genomen, door toch door te gaan met die plannen met het risico, wat ook gebleken is, dat hij
het niet kon waarmaken.De heer Wijn (CDA):Dus drie keer veel beloven, weinig geven. U bent er niet verantwoordelijk
voor. Wie is daar dan wel verantwoordelijk voor, voor verwachtingen scheppen
die je niet kunt waarmaken?De heer Cornielje (VVD):Ritzen en niemand anders.De heer Van der Vlies (SGP):Maar minister Ritzen heeft de rit uitgezeten en is daarin gesteund door
de coalitie en soms breder dan de coalitie. Dat is ook een werkelijkheid.
Collega Cornielje vroeg aan het begin van zijn speech – en ik heb lang
zitten mijmeren wat het psychologische doel van die opmerking precies was –
vrij pregnant aan deze minister of er nog lijken in de kast zaten. Dat heeft
u gevraagd, nietwaar?De heer Cornielje (VVD):Ja.De heer Van der Vlies (SGP):Toen vroeg ik mij af wat collega Cornielje bedoelde. Heeft hij argwaan?
Weet hij iets? Is het gewoon nieuwsgierigheid? Of is het om deze minister,
die een aan hem politieke verwantschap heeft, met een schone lei te laten
beginnen? Groepsgrootteverkleining was een optie naar de toekomst toe. ICT
was een optie naar de toekomst toe. Wij hadden een probleem in de CAO-sfeer
en zo was er nog wel wat. Wij hebben de bewindslieden uit het vorige kabinet
daarmee wel naar de eindstreep laten gaan. Er is geen stok in het wiel gestopt,
ook niet door de heer Cherribi. Hij heeft wel gesputterd, maar hij heeft geen
vuist gemaakt. Ik ben erbij geweest. De verwachting was toch dat met het regeerakkoord
dit allemaal geregeld zou zijn. Ik vind dat er ook een verantwoordelijkheid
ligt voor de huidige coalitie, dus ook voor de VVD-fractie. Ik zou u willen
horen over de harde kern van het verwachtingsbeeld in het veld, terzake van
de verplichtingen die er op z'n minst moreel en misschien zelfs hier en daar
zakelijk – ik denk aan de voorhoedescholen – wel degelijk zijn.
Daar gaat het nu om.De heer Cornielje (VVD):Wij wilden Ritzen zeker geen stok tussen de benen steken om hem te laten
struikelen over die 270 mln., want iedereen in dit huis vond dat er meer moest
gebeuren aan ICT. Wij ook; daarom wilden wij hem ook niet terugfluiten, maar
wij hebben wel ten principale een uitspraak erover gedaan. Daarin verschillen
het grote project ICT en het grote project groepsgrootteverkleining fundamenteel,
want daarover is in dit huis gezegd: de politieke partijen committeren zich
eraan om ook in hun verkiezingsprogramma's daarmee rekening te houden, zodat
na de kabinetsformatie dit project niet zal stoppen. Niet iedere partij heeft
zich in het verkiezingsprogramma daaraan gehouden, maar uiteindelijk waren
we politiek daaraan gecommitteerd.Datzelfde politieke commitment was er niet ten aanzien van ICT, al was
het alleen maar, omdat wij dan over gigantische bedragen zouden moeten spreken
en die al moeten vastleggen voorafgaande aan de kabinetsformatie. Wij hebben
dat helder gemaakt en daarom heb ik net ook gesproken over die brede school.
Ik wil niet hebben dat over drie jaar iemand tegen mij zegt: u hebt die bredeschoolontwikkeling
door laten gaan en nu komt de rekening die betaald moet worden. Ik zeg klip
en klaar hier dat we dit niet moeten doen. Ik zeg het ook ten aanzien van
ICT: wij hebben ons nooit vastgelegd. En laten we nu ook het beeld helder
houden: wij zijn wel degelijk erin geslaagd om gigantisch veel geld, extra
geld voor ICT uit te trekken, namelijk 670 mln. bovenop de 270 mln., samen
940 mln., incidenteel. Bovendien zijn we in het regeerakkoord erin geslaagd
om 250 mln. structureel toe te voegen aan de begroting. In wezen is het dus
een fantastische prestatie en uiteindelijk is het onderwijs veel beter af,
omdat er structureel geld gevonden is voor ICT. Ik neem derhalve mijn verantwoordelijk
voor vervolgstappen, maar niet in de vorm zoals het er lag.De heer Van der Vlies (SGP):Zou dat verhaal nu niet sterker zijn, als er discontinuïteit was
in de coalities van Kok I en Kok II? We hebben het ICT-debat gevoerd; ik was
er bij en ik kan mij heel goed herinneren dat wij met elkaar een stuk verwachting
hadden over de onderhandelingen die zouden leiden tot het nieuwe regeerakkoord,
wie die onderhandelingen ook zouden voeren. En warempel, dan komt er dezelfde
coalitie uit en is het niet, op dat niveau althans, geregeld kunnen worden.
Daar zit toch iets verwijtbaars in?De heer Cornielje (VVD):Nee, dat is helemaal niet verwijtbaar. Als wij ons ook politiek volledig
gecommitteerd hadden aan dat bedrag, zoals we dat bij de groepsgrootteverkleining
in de onderbouw van het basisonderwijs hebben gedaan, dan had u een punt gehad
en zou het verwijtbaar geweest zijn. Wij hebben ons echter nooit op die manier
gecommitteerd. De minister schreef in zijn brief aan de Kamer dat dit allemaal
nog geregeld moest worden bij de kabinetsformatie en daar hebben wij toen
meteen een groot vraagteken bij gezet, omdat wij niet konden overzien of dat
bedrag in die vorm er zou komen. Maar als u nu kijkt naar het resultaat –
daarom zou ik willen dat het beeld gaat kantelen voor wat betreft ICT –
dan is er een forse incidentele investering van in totaliteit 940 mln. Dat
is nog meer dan de oorspronkelijke plannen van Ritzen. Bovendien zijn we er
in de kabinetsformatie in geslaagd om ook nog eens 250 mln. structureel toe
te voegen. In wezen zijn de plannen dus veel beter dan ze er aanvankelijk
lagen. Ik hoef dan ook niet weg te lopen voor die verantwoordelijkheid, want
het is beter geworden dan wat er lag.Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter! Ik begrijp dat we alle zegeningen op het gebied van ICT aan
de VVD te danken hebben, maar nu toch even een paar dingen helder...De heer Cornielje (VVD):Nee, zo mag u dat helemaal niet samenvatten. Wij hebben in de kabinetsformatie
eraan getrokken; ik heb er persoonlijk zeer aan getrokken in de werkgroep
onderwijs. Wij moesten natuurlijk eerst ook kijken wat er gebeurde in de werkgroep
ICES en de kennisinfrastructuur moest voortdurend bewaakt worden. Dat heb
ik gedaan en daar schaam ik mij niet voor, maar het is wel een gemeenschappelijke
verantwoordelijkheid die wij in de kabinetsformatie genomen hebben: VVD samen
met PvdA en D66.Mevrouw Barth (PvdA):Ja, maar er geldt ook voor de werkgroep ICES dat uw fractie in die werkgroep,
als het om dit dossier ging, voortdurend op de rem trapte.De heer Cornielje (VVD):Nee, dat is niet waar.Mevrouw Barth (PvdA):Ja, het is wel waar. Maar we hoeven hier nu geen welles-nietesspelletjes
te spelen...De voorzitter:Nee, want we gaan nu eens wat korter interrumperen.Mevrouw Barth (PvdA):Waar het om gaat, voorzitter, is dat ik hier een aantal vragen heb over
het betoog van de heer Cornielje. Minister Ritzen heeft over het ICT-traject
altijd gezegd: ik wil dit graag; ik heb hoge ambities hiermee; ik wil hier
veel mee bereiken, maar de financiering staat niet vast; die moet geregeld
worden bij de kabinetsformatie. Wat is er dan mis met de verwachtingen die
de minister gewekt heeft? Hij heeft er namelijk achteraan gezegd dat zijn
ambities hoog waren. Hij wilde veel, maar hij zou er dan er waarschijnlijk
niet meer zijn, en hij hoopte dat de volgende coalitie met zijn hoge ambities
aan het werk zou gaan. Als minister Ritzen die hoge ambities niet had gehad,
zouden wij nu dan überhaupt 1 mld. voor ICT hebben? Hij heeft het wel
als een groot, ambitieus project op de politieke agenda gezet.De voorzitter:U geeft zelf het antwoord op uw vraag! Dat moet u niet doen!De heer Cornielje (VVD):Ik weet niet of ik het wel zo met dat antwoord eens ben, voorzitter! De
nuances van deze ambities zijn niet zo in het onderwijs overgekomen. Collega
Dijksma en ik waren bij de Vereniging voor onderwijsmanagement en daar zijn
die nuances heel anders begrepen. Zij hebben het in ieder geval als heel andere
beloftes ervaren. Dat moet dan ook maar gezegd worden.Mevrouw Barth (PvdA):Maar aan gewekte verwachtingen zitten altijd twee kanten. De minister
is er altijd open en realistisch in geweest. Vervolgens zijn zijn verwachtingen
en wensen niet gehonoreerd in de kabinetsformatie, omdat er heel veel ICES-geld
is gestoken in bijvoorbeeld snelwegen. Van de drie fracties gaf de fractie
van de VVD wel degelijk de laagste prioriteit aan het stimuleren van de kennisinfrastructuur
in de besteding van ICES-geld.De heer Cornielje (VVD):Dat is pertinent onjuist. Ik ben zelf zeer nauw betrokken geweest bij
de formatie en die stelling slaat werkelijk nergens op. Maar wat nog erger
is, is dat mevrouw Barth het onderwijsveld verwijt niet goed genoeg naar Ritzen
te hebben geluisterd omdat hij die nuance erin gebracht zou hebben. Ritzen
heeft die nuance er namelijk helemaal niet ingebracht.Mevrouw Barth (PvdA):Maar u zegt net zelf dat hij het er altijd achteraan gezegd heeft!De heer Cornielje (VVD):Nee. Het stond in de brief, maar het is in het veld heel anders gecommuniceerd:
wij gaan ermee beginnen en die computers komen er ook allemaal. Nogmaals,
de plannen zullen nu veel beter worden omdat er nu structurele financiering
is, die er aanvankelijk niet was. Wil de minister ons dan ook een doorkijkje
geven naar het nieuwe plan? Welke uitgangspunten heeft hij hierbij gehanteerd?De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! De heer Cornielje zegt dat hij geld daarvoor heeft kunnen
vinden.De heer Cornielje (VVD):Heel veel!De heer Rabbae (GroenLinks):Met welke invulling heeft de coalitie dat geld voor ICT gevoteerd?De heer Cornielje (VVD):Wij hebben geen exacte invulling gegeven; wij hebben alleen kunnen vaststellen
dat het plan – hoewel het inmiddels al door mevrouw Van der Hoeven namens
ons allemaal 'gekraakt' was – geen weg was die wij konden gaan. Enerzijds
zou het een incidentele investering vergen, maar anderzijds vraagt het natuurlijk
ook structureel geld in verband met onderhoud, afschrijving en vervanging.
In de kabinetsformatie is het heel moeilijk geweest om daarvoor voldoende
geld op tafel te leggen, want er waren nog veel meer prioriteiten.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat zie ik in. Als de berichten over de voornemens van de minister waar
zijn, zou als het ware worden aangesloten bij een netwerk maar zonder computers.
Dat is als het aanleggen van de Betuwelijn zonder treinen daarop te laten
rijden. Maar hoe ziet de heer Cornielje de situatie, waarin honderd scholen
als het ware vooroplopen en de rest erachteraan, zeker in deze tijd van hijgerige
concurrentie tussen de scholen?De heer Cornielje (VVD):Ik heb zojuist al aangegeven het zeer onwenselijk te vinden als de voorhoedescholen
die voorhoedepositie blijven innemen. De tweede generatie scholen, die misschien
om goede redenen als tweede generatie aangemerkt kunnen worden, moeten ook
voluit de kans krijgen om computers aan te schaffen. De vorige week hebben
wij de plannen van de minister in de krant kunnen lezen, maar zijn deze berichten
waar? Wat zijn de plannen van de minister? Wij gaan ervan uit dat alle sectoren –
basisonderwijs, voortgezet onderwijs en beroepsonderwijs – daarbij betrokken
worden en dat de tweede generatie scholen geen definitieve achterstand houden.
Wij gaan er ook van uit – ook al zal het langer duren – dat de
scholen het geld krijgen om de fysieke infrastructuur van de hardware van
de computers op te bouwen.Dan kom ik te spreken over het lerarenbeleid. De bonden maken zich op
voor stevige onderhandelingen met de minister over de nieuwe CAO. De leraar
wordt daarbij vaak geschetst als een deerniswekkende figuur die geteisterd
wordt door onaanvaardbare werkdruk en gebukt gaat onder een algeheel gebrek
aan motivatie. De enige manier om deze 'roofbouw' te compenseren, is het inwilligen
van salariseisen die oplopen tot wel 8%. Dit roept de vraag op of de bonden
denken dat het neerzetten van dit beeld de manier is om aanzien, beroepstrots
en aantrekkelijkheid van het leraarschap te verbeteren. Daarentegen sprak
het beeld van Martin Duivenvoorden, rector van een brede scholengemeenschap
in Alphen a/d Rijn, mij meer aan. Ik verwijs naar de Volkskrant van 13 november
jl.Voorzitter! Onder het ministerschap van Ritzen zijn miljarden besteed
aan het ophogen van het startsalaris van leraren. Ik zeg dus ook wat vriendelijks
over deze minister, die ik overigens in de vorige periode meer heb gesteund dan de fractie van de PvdA, maar dit terzijde. Het startsalaris
verhoudt zich nu prima tot dat in andere overheids- en marktsectoren, maar
tot een stijging van de belangstelling bij jongeren heeft dit niet geleid.
De CAO is in eerste instantie een zaak van minister en bonden. Maar de VVD-fractie
spreekt als haar voorkeur uit dat de nieuwe CAO niet (alleen) in het teken
staat van generieke salarisverhogingen, maar van een modernisering van het
beroep. Dat betekent ook een marktconforme rechtspositie. De huidige rechtspositie
is namelijk niet gebaseerd op verdiensten maar in hoge mate op anciënniteit.
Dit komt tot uiting in de last-in-first-outafvloeiing, automatische periodieken
en ontslagbescherming. De 'gouden kooi' van de rechtspositie zorgt ervoor
dat men in het onderwijs blijft zitten waar men zit, bijscholing en mobiliteit
op een zeer laag pitje staan en werkelijk personeelsbeleid bemoeilijkt wordt
bij gebrek aan mogelijkheden om te sturen. Deze rechtspositie zorgt er ook
voor dat het voor jongeren en voor herintredende vrouwen moeilijk is om in
het onderwijs een voet aan de grond te krijgen.De heer Van Bommel (SP):Voorzitter! De heer Cornielje stelde dat men in de gouden kooi blijft
zitten. Is hij op de hoogte van de achterstand die de bonden zelf signaleren
ten opzichte van vergelijkbare sectoren? Ik meen dat er een verschil van 4%
is tussen wat er geboden en wat er gevraagd wordt.De heer Cornielje (VVD):Ik had het over rechtspositie, over de ontslagbescherming en dat soort
zaken. Er is ooit een amendement-Liemburg aanvaard om het last-in-first-outprincipe
af te schaffen. Het eerste wat er gebeurt in de CAO is het introduceren van
het last-in-first-outprincipe. Dat is goed voor de mensen die binnen zijn,
maar het is slecht voor mensen die buiten staan. Die komen nooit binnen.De heer Van Bommel (SP):Ik snap wat u bedoelt. Ik ga even door in uw beeldspraak: een gouden kooi,
maar met erg weinig eten en drinken. Zullen wij het zo vaststellen?De heer Cornielje (VVD):Ik had het over rechtspositie, ik had het niet over salaris. Overigens
zijn de startsalarissen door minister Ritzen in de vorige kabinetsperiode
zodanig opgehoogd dat zij de toets der vergelijking met die in andere vergelijkbare
beroepsgroepen kunnen doorstaan.De voorzitter:Mijnheer Cornielje, dit is het moment waarop ik u zou waarschuwen!De heer Cornielje (VVD):Ik ga snel verder, voorzitter. De rechtspositie zorgt er ook voor dat
het moeilijk is voor jongeren om in het onderwijs een voet aan de grond te
krijgen, wat vergrijzing en impopulariteit van het beroep in de hand heeft
gewerkt. Dreigende tekorten zijn het gevolg. Dit past niet meer bij een modern
en aantrekkelijk beroep. Daarvoor zijn dynamiek, groeimogelijkheden en het
stimuleren van kwaliteit nodig.Als eerste stap in deze richting heeft de VVD zich daarom sterk gemaakt
voor het invoeren van prestatie- of, beter, competentieloon. Hiervoor is in
het regeerakkoord 215 mln. ter beschikking gesteld. In de CAO kunnen hierover
natuurlijk afspraken worden gemaakt. Wij zijn verheugd dat uit recent onderzoek
blijkt dat ook de helft van de zittende leraren en directies en 70% van de
bestuursleden positief tegenover competentiebeloning staan. Kan de minister
op grond van dit onderzoek ook iets zeggen over de verdeling van de waardering
voor competentiebeloning over leeftijdscategorieën? Een hoge waardering
onder jongeren betekent immers dat competentiebeloning een effectief instrument
kan zijn om jonge leraren en studenten aan te trekken. De VVD-fractie verwacht
van deze minister dat dit bedrag daadwerkelijk aan extra beloning van goed
functionerende leraren op alle scholen, eventueel te beginnen in een bepaalde
sector, besteed wordt. Kan hij dit toezeggen?Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter! De heer Cornielje spreekt over competentiebeloning. Ik herinner
aan de discussie die we gevoerd hebben toen ik op het katheder stond. Bedoelt
de heer Cornielje nu met zijn opmerkingen dat het beschikbare geld alleen
maar gebruikt mag worden om af en toe iemand die het heel goed doet een extra
periodiek toe te kennen? Is de heer Cornielje het met ons eens dat het noodzakelijk
is dat scholen een breed, goed en modern personeelsbeleid voeren?De heer Cornielje (VVD):Bij competentie gaat het om meer dan alleen prestatie. Competentie betreft
ook de inzetbaarheid van een leraar. Hij kan bijvoorbeeld inzetbaar zijn in
de onderbouw en in de bovenbouw, maar hij kan ook iets doen aan counseling
en aan onderwijsvernieuwing. Als hij wat ouder is, kan hij bereid zijn om
jonge leraren te begeleiden. Dergelijke competenties kun je bij de uitoefening
van je beroep verwerven. Het is ook objectief vast te stellen of je de competenties
aankunt. Al die facetten spelen een rol bij competentiebeloning en maken deel
uit van een veel breder personeelsbeleid. Ik vind het fijn dat wij elkaar
op dit punt kunnen vinden en dat we dezelfde interpretatie van competentie-
of prestatiebeloning hebben.Mevrouw Barth (PvdA):Voorzitter! Ik ben in mijn bijdrage heel uitdrukkelijk een stapje verdergegaan.
Er zijn mensen in het vak – dat zijn er niet weinig – die op een
gegeven het gevoel hebben dat alles niet meer zo goed gaat. Zij krijgen het
gevoel dat ze het werk niet meer aankunnen, dat ze als het ware tegen een
muur oplopen als het om de competentie gaat. Dat kan ervoor zorgen dat zij
minder extra dingen voor hun organisatie kunnen doen. Wij vinden dat bij goed
personeelsbeleid hoort dat je voor mensen die in die situatie verkeren iets
doet. Je moet iemand dan niet afschrijven, maar met verlof of scholing etc.
de kans geven tot goed functioneren te komen.De heer Cornielje (VVD):Dat hoort allemaal bij goed personeelsbeleid. Je moet daarom scholen ook
de ruimte geven om op dit punt een eigen beleid te voeren. Ik heb zelf toen
ik als leraar begon aan een nieuwe wiskundemethode moeten werken. Achteraf
gezien is dat eigenlijk onverantwoord. Je moet je in die situatie namelijk
volledig kunnen concentreren op het aanleren van het vak en liefst onder leiding
van een wat oudere leraar. Destijds mocht ik ook meteen beginnen met het lesgeven
aan een eindexamenklas. Dat is eveneens onverantwoord. Het is beter te beginnen
met de eerste schooljaren en pas de druk van het eindexamen op je te nemen wanneer je een aantal jaren ervaring hebt. Dat soort vormen van
competenties die je gedurende je schoolloopbaan verwerft, kunnen aanleiding
zijn om iemand extra te belonen. Zij kunnen ook een stimulans zijn. Zo iemand
is breder inzetbaar en mobieler geworden. In dit verband kan ik een goed voorbeeld
geven. Een docent op een stedelijke scholengemeenschap in Haarlem van 45 jaar
had daar op een gegeven moment twintig jaar lesgegeven. Alles ging prima.
Hij had zowel in de onderbouw als in de bovenbouw lesgegeven en allerlei vernieuwingen
in het onderwijs meegemaakt. Hij zag het toen als een uitdaging om op een
moeilijke school in het centrum van Amsterdam, een achterstandsschool, te
gaan werken. Ik vind dat je zo'n leraar een beloningstoeslag zou moeten geven
om dat te kunnen doen. Ik vind overigens ook dat hij aan de hand van een detacheringsverband
de gelegenheid moet krijgen op zijn vroegere school terug te komen. Op die
manier stimuleert men dat de last van het werken op zwarte scholen over een
veel grotere groep wordt verspreid. Ik ben het dan ook niet eens met de gedachte
dat je leraren op achterstandsscholen structureel een hoger salaris moet geven.
Ik vind wel dat je ze een toeslag mag geven om zodoende docenten in moeilijke
omstandigheden tijdelijk te ondersteunen.Mevrouw Barth (PvdA):Daarover zouden we nog een lange discussie kunnen aangaan, voorzitter,
maar omwille van de tijd doe ik dat maar niet.De heer Cornielje (VVD):Het zou wel interessant zijn.Mevrouw Barth (PvdA):Vreselijk interessant.De voorzitter:Maar daarom vind ik die discussie nu nog niet goed.Mevrouw Barth (PvdA):Ik wil de heer Cornielje nog wel een vraag stellen. Ik vind het namelijk
belangrijk expliciet zijn mening op dit punt te horen. Met zijn betoog komt
hij nu weer te spreken over de extra's en de groei die mensen kunnen doormaken.
Met zijn opmerkingen daarover ben ik het volkomen eens. Echter, wij willen
niet dat de mensen die even niet groeien, ondergesneeuwd raken. Ik doel nu
op mensen die misschien even niet de heuvel opgaan, maar die afgaan. Ik vind
dat aan hun positie in het personeelsbeleid van scholen niet voorbijgegaan
mag worden.De heer Cornielje (VVD):Ik heb u al gezegd dat ik dat ook vind. Ik vind wel dat je de scholen
de ruimte moeten laten om bijvoorbeeld leeftijdsbewust personeelsbeleid te
voeren.De heer Rabbae (GroenLinks):Is de VVD van opvatting dat de salarissen van de leraren op de zwarte
of achterstandsscholen opgekrikt mogen worden vanwege de omstandigheden op
die scholen en om de vlucht naar 'gemakkelijker' scholen tegen te gaan?De heer Cornielje (VVD):Met mijn voorbeeld over de man op de school in Haarlem wilde ik aangegeven
dat een leraar kan inzien dat hij op de school waar hij lesgeeft niet meer
kan groeien. Zo iemand zou het als een uitdaging kunnen ervaren om een aantal
jaren op een 'moeilijke' school les te gaan geven en om zijn competentie te
vergroten. Hij doet dat echter niet omdat hij nooit meer terug kan. Hij zou
een te onzekere stap nemen en daarom blijft zo iemand zitten waar hij zit.
De last blijft dan drukken op de ene groep leraren die op de achterstandsschool
werkt. Ik zou graag extra geld gebruiken om dergelijke detacheringsconstructies
mogelijk te maken. Iemand gaat voor een bepaalde tijd naar zo'n moeilijke
school, krijgt daarvoor een toeslag, maar kan vervolgens terug. Dan spreid
je de last van moeilijke scholen over een veel grotere groep docenten. Bovendien
past het meer bij competentiebeloning, omdat het een uitdaging voor leraren
kan zijn om zich ook eens op moeilijkere scholen in te zetten.De heer Rabbae (GroenLinks):Met andere woorden, het gaat niet om het mogelijk maken of bevorderen
van een concurrentiestrijd tussen leerkrachten binnen een school, maar het
geld zal juist aangewend worden om een beweging te krijgen van goede of competente
leerkrachten, in ieder geval creatieve mensen, naar scholen in moeilijke omstandigheden.De heer Cornielje (VVD):Het gaat niet alleen om beweging in de school, maar ook om beweging tussen
scholen, ook naar moeilijke scholen. Ik vind dat leraren veel te weinig mobiel
zijn. De regels zijn zo gemaakt dat mensen blijven zitten waar zij zitten.
Dan krijg je ook uitzichtloze toestanden. Je moet er toch niet aan denken
dat je op een school waar je op je twintigste bent begonnen, moet blijven
zitten totdat je 65 bent. Dan knap je wel af als je halverwege de 50, ik zoek
maar even een getal, bent.Mevrouw Barth (PvdA):Wij zijn het zo met elkaar eens dat afwegingen in personeelsbeleid in
het onderwijs niet meer centraal moeten worden gemaakt, maar op de scholen
door de mensen zelf. Waarom gaat u dan zo nadenken voor zo'n leraar die zo'n
stap wil nemen: je moet dat alleen door detachering doen en je moet het niet
structureel extra belonen, want dan kan hij nooit meer terug? Mensen besluiten
toch vaak op een gegeven moment in hun carrière om een stapje terug
te doen om later een stapje verder te springen? Wij willen af van dat centrale
element, maar door u in te leven in een categorie leraren, komt u toch weer
met zo'n centrale gedachte. Waarom laat u dat niet over aan die mensen zelf?De heer Cornielje (VVD):Een directeur hier in Den Haag met 98% achterstandsleerlingen binnen zijn
school is er geen voorstander van al zijn docenten structureel hoger te belonen.
Zij vallen onder één bestuur. Dat betekent dat al die mensen
altijd op deze school moeten blijven, want anders gaan zij er in salaris op
achteruit. Dan moet je wel een heel grote idealist zijn, wil je die stap maken.
Ik probeer juist de mobiliteit te bevorderen. Wij moeten creatief zijn en
ervoor zorgen dat wij die moeilijke scholen als een uitdaging kunnen formuleren,
maar niet zodanig dat men het een te groot risico vindt, het daarom niet doet
en dus blijft zitten waar men zit.Mevrouw Barth (PvdA):Maar als je hierover op landelijk niveau wilt nadenken, kun je toch ook
zeggen dat het in die wijken goed moet gaan. Zo belangrijk is het werk dat
die leraren daar doen. Als het in die wijken beter gaat, heeft heel Nederland
er profijt van.De voorzitter:Stelt u dan ook een korte vraag, mevrouw Barth.Mevrouw Barth (PvdA):Als wij het zo belangrijk vinden dat het in die wijken goed gaat en dat
de daar heersende problemen worden opgelost, ligt het toch voor de hand dat
de landelijke politiek daaraan financieel prioriteit geeft voor de mensen
die daar willen werken? Vervolgens laat je de afwegingen die zij willen maken
aan die mensen zelf.De heer Cornielje (VVD):Voorzitter! Wij geven er financiële prioriteit aan. Men krijgt twee
keer zoveel geld. Kinderen tellen allemaal voor 1,9 op die scholen. De scholen
delen ook allemaal nog mee in de groepsgrootteverkleining, dus laten wij nu
niet zeggen dat de scholen dat geld niet krijgen. Zij krijgen bijna twee keer
zoveel geld als andere scholen. Ik ben dan ook van mening dat daar niet de
oplossing van het probleem ligt.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Voorzitter! Er is onderzocht wat leerkrachten zelf vinden van competentiebeloning.
Daaruit kwam voort dat zij niet wisten hoe zij zouden moeten omgaan met de
beoordeling: wat is die competentie dan precies? Dat vonden zij een groot
probleem. Een extra beloning zou wat hen betreft eerder moeten worden gezocht
in het belonen van de extra taken die niets met onderwijs te maken hebben,
maar waarmee zij ook ontzettend bezig zijn, in plaats van hun onderwijskwaliteit.
Wat vindt de heer Cornielje van die conclusie van dat rapport?De heer Cornielje (VVD):Ik heb het rapport 'Optrekkende krijtdamp' van de AOB, de vakbond die
ontstaan is uit het NGL en de ABOP, gelezen en daarin komt competentiebeloning
ook al voor. Naar aanleiding daarvan heeft Berenschot een opdracht tot uitwerking
gekregen. De competenties zoals ik ze gedefinieerd heb, zijn zeer goed objectief
vast te stellen. Ik noem de inzetbaarheid in de school, het meewerken aan
onderwijsvernieuwing, de mobiliteit tussen onder- en bovenbouw, de counseling
van leerlingen, enz. Ik zou zeggen: geen taken buiten het onderwijs, maar
juist binnen het onderwijs. Het zijn allemaal facetten van het leraarsberoep
die verder kunnen worden ontwikkeld. Dat is heel goed te objectiveren. Het
is niet nodig om je af te vragen: o jee, moet die directeur nu bij mij in
de klas komen om te kijken of ik wel goed genoeg lesgeef? Nee, het zijn objectief
vast te stellen feiten. Ik vind dat de AOB zeer moedig is geweest om daar
niet voor weg te lopen. Wij hebben er een halfjaar geleden een mooi symposium
over gehad. Toen liep men er nog niet voor weg, maar men voelt natuurlijk
de hete adem van de CNV-onderwijsbond in zijn nek. Men is bang dat men niet
te ver voor de troepen kan uitlopen.Mevrouw Ross-van Dorp (CDA):Ik vind dit zeer de moeite waard, maar in mijn beleving gaat het dan weer
om functie- en taakdifferentiatie. Misschien is het de moeite waard om eens
te bekijken over welke begrippen wij het hebben. Ik zou daarover graag willen
meedenken.De heer Cornielje (VVD):Ik vermijd bewust het woord 'prestatiebeloning', want dat schijnt een
negatieve klank te hebben. Ik spreek van competenties, van vaardigheden waarover
men beschikt. Als de onderwijsvakbonden met ons willen meedenken over objectief
vast te stellen competenties, vinden zij de VVD-fractie en blijkbaar ook de
CDA-fractie aan hun kant.De heer Van Bommel (SP):De SP-fractie is geen voorstander van het model-Cornielje. Laat ik beginnen
met te proberen het goed te begrijpen. De heer Cornielje pleit niet voor een
verhoging van het salaris van alle leerkrachten op de achterstandsscholen,
maar voor een extra beloning voor de te detacheren leerkrachten.De heer Cornielje (VVD):Ik ben überhaupt voorstander van arbeidsmarkttoeslagen. Als het moeilijk
is om leraren voor een achterstandsschool te werven, kun je tijdelijk een
toeslag geven. Als het moeilijk is om leraren natuurkunde of economie te werven,
kun je daar tijdelijk een toeslag geven. Tegelijkertijd moet je beleid in
gang zetten waardoor het probleem wordt opgelost. Ik probeer het probleem
voor de langere termijn op te lossen door te zorgen voor meer mobiliteit in
het hele onderwijssysteem. Daar zou het detacheringsmodel, noem het het model-Cornielje,
een bijdrage aan kunnen leveren. Het probleem is overigens veel te complex
om het alleen met deze maatregel te kunnen oplossen.De heer Van Bommel (SP):Dat is helder. U pleit voor een tijdelijke toeslag voor alle leerkrachten
op een achterstandsschool.De heer Cornielje (VVD):Als men voor scholen in de binnenstad van Den Haag moeilijk docenten kan
werven, moet men een tijdelijke arbeidsmarkttoeslag kunnen bieden.De heer Van Bommel (SP):Dat betekent dus ook een tijdelijke verhoging van het salaris van de leerkrachten
die er al zitten. Of wilt u gedetacheerde leerkrachten meer betalen dan de
mensen die er al zitten?De heer Cornielje (VVD):Het zijn twee heel verschillende dingen voor de korte en lange termijn.
Als een school probeert te werven en moeilijk mensen kan krijgen, moet men
met arbeidsmarkttoeslagen gaan werken. Als men moeilijk docenten natuurkunde
kan werven, moet men daar ook mee werken. Dat betekent niet dat alle reeds
aanwezige leerkrachten een toeslag krijgen.De heer Van Bommel (SP):Wilt u de zittende leerkrachten een tijdelijke verhoging van het salaris
bieden of wilt u salarisverschillen introduceren tussen mensen die hetzelfde
werk doen?De heer Cornielje (VVD):Dat laatste zal soms voorkomen. Het is een van de gevolgen van competentiebeloning.
Het kan nu eenmaal niet anders.Voorzitter! Het valt niet te ontkennen dat de door de leraren ervaren
werkdruk en de verhalen die daarover naar buiten worden gebracht, een negatieve
invloed hebben op het aanzien en de aantrekkelijkheid van het beroep. Vermindering
van het aantal lesuren of verdere ADV is met het oog op de dreigende tekorten
op dit moment geen goede oplossingsrichting. Om de werkdruk te verminderen
zal de komende jaren naar andere oplossingen gezocht moeten worden. Het creëren
van ondersteunende functies in het onderwijs is in dit verband van belang.
Gedacht kan worden aan meer conciërges, maar ook aan administratieve
ondersteu ning van leraren, bijvoorbeeld bij correctiewerk.
In hoeverre kunnen de gelden die in het regeerakkoord beschikbaar zijn gesteld
voor instroom- en doorstroombanen, ten goede komen aan ondersteunende functies
binnen het onderwijs? Is de minister bereid om hierover in overleg te treden
met zijn collega van Sociale Zaken? Op 8 december a.s. spreken wij verder
met de minister over het lerarenbeleid. Ik stop daar nu mee.Ik rond af. Wij stellen het op prijs als de minister ons spoedig na het
winteroverleg op 3 december a.s. op de hoogte stelt van de resultaten van
dit overleg, vooral met betrekking tot de aansluitingsvraagstukken tussen
onderwijs en arbeidsmarkt. Wij hebben daar in vraag 219 al wat over kunnen
lezen. Kan de minister dit toezeggen? Wij staan aan het begin van een nieuwe
tijd. Op de drempel van deze eeuw wordt de zogenaamde constructieve onderwijspolitiek
verlaten en wordt het onderwijsbeleid gebaseerd op het principe van de verantwoordelijke
school. Wij wensen de nieuwe bewindslieden hiermee veel succes. Wij zullen
ze met belangstelling en kritisch volgen.Mevrouw De Vries (VVD):Voorzitter! Mijn collega Cornielje heeft in het begin van zijn termijn
gezegd dat er geen grote stelselwijzigingen komen en dat er rust komt op het
onderwijsvlak. Dat is goed. De begrotingsparagraaf staat dan ook in het teken
van meer autonomie en meer deregulering, oftewel meer vrijheid en verantwoordelijkheid
voor de instellingen zelf. Het mag duidelijk zijn dat wij daarover zeer verheugd
zijn. Er moet echter ook worden bezuinigd. Bezuinigingen doen zeer. Ze worden
altijd als zuur ervaren, maar er valt niet aan te ontkomen, omdat wij ook
intensiveren op andere onderdelen van het onderwijsgebied. Daar betaal je
op dat moment een prijs voor. De VVD-fractie is echter bijzonder verheugd
dat deze kersverse minister, zo jeugdig als hij eruitziet, maar tegelijkertijd
door zijn charme, meteen een compromis heeft gesloten en tot overeenstemming
is gekomen met het onderwijsveld, de HBO-raad en met de universiteiten. Dat
is te prijzen, want het is een moeilijke materie. Je merkt dan ook dat deze
minister bestuurlijk gedreven is. Dat is niet verkeerd voor deze portefeuille.
Enerzijds moet er worden bezuinigd, maar anderzijds zijn er nieuwe uitdagingen
en mogelijkheden, waaraan moet worden gewerkt. Wellicht kan er morgenvroeg
worden aangegeven wanneer er werkelijk met de instellingen om de tafel wordt
gezeten en wanneer de eerste concrete resultaten worden verwacht.De heer Rehwinkel (PvdA):Voorzitter! Mevrouw De Vries spreekt over een compromis, maar heeft dat
de steun van de VVD-fractie? Ik vraag dat, omdat de fractievoorzitter van
de PvdA heeft aangedrongen op het maken van afspraken met HBO en WO. De VVD-fractie
was toen zeer kritisch. Het is dus interessant te vernemen of de VVD-fractie
instemt met het compromis, zoals de minister dat heeft gesloten.Mevrouw De Vries (VVD):Mij lijkt dat uitstekend.De heer Rehwinkel (PvdA):Prima, maar is dat niet ten koste gegaan van andere prioriteiten, wat
de VVD-fractie vreesde?Mevrouw De Vries (VVD):De heer Rehwinkel weet ook dat er altijd keuzen moeten worden gemaakt.
Dat heeft hij ook moeten doen. Ik wijs op de OV-jaarkaart. Wat hier ligt,
is uitstekend. Nogmaals, je kunt wel een heleboel willen op dit terrein, maar
het gaat erom dat je stapje voor stapje met elkaar bereikt wat je wilt bereiken.
De een wil wat sneller dan de ander, maar de afspraken zijn in totaliteit
goed.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik ben het met mevrouw De Vries eens dat iedereen altijd wat anders wil
en in een verschillend tempo.Het is prima wat er ligt, zegt mevrouw De Vries, maar op zichzelf ligt
er nog niet zoveel. De uitwerking moet nog plaatsvinden. Kan mevrouw De Vries
nader aangeven waar zij dat aan wil toetsen? Ik heb in eerste termijn zelf
gesproken over de omslagkosten. Ik heb gevraagd of wij dan moeten denken aan
de 50 tot 100 mln. die de HBO-raad op jaarbasis wenselijk acht. Denkt mevrouw
De Vries daar ook aan, of dreigen die andere prioriteiten dan weer te worden
aangetast?Mevrouw De Vries (VVD):Wij zijn net begonnen. Het is kersvers. Die eerste 100 dagen zijn net
achter de rug. Er is voor de gehele periode geld uitgetrokken. Het lijkt mij
goed dat de minister aangeeft hoe hij omgaat met de frictiekosten en dat soort
zaken. Een en ander moet dus inderdaad nog worden uitgewerkt. Ik zal dat ook
doen. Dan kan de heer Rehwinkel daar vervolgens nog op terugkomen.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik constateer dat mevrouw De Vries een en ander prima vindt, zonder dat
bekend is welke vergoeding van de omslagkosten er precies zal komen. Of het
meer of minder is, het is in ieder geval prima.Mevrouw De Vries (VVD):Wat is er nou meer dan wenselijk dan zo snel te beginnen en al consensus
te hebben in het onderwijsveld over de uit te stippelen weg: die kant gaan
wij op. Dat vind ik prima!Voorzitter! Aan de hand van de twee beleidsagenda's maak ik nog een aantal
opmerkingen. Ik begin met de afspraken die de minister heeft gemaakt met het
HBO.In het gezamenlijke persbericht van 15 oktober jl. staat vermeld dat de
bezuinigingen realiseerbaar zijn, als er incidenteel middelen beschikbaar
komen om het HBO te moderniseren en de frictiekosten op te vangen. De mogelijkheden
hiertoe zullen worden onderzocht. Wanneer komt de minister met concrete voorstellen?
Denkt hij daarbij reeds aan bepaalde bedragen?Een ander punt dat opvalt in de beleidsagenda, is de toenemende vraag
naar HBO'ers en niet alleen vanuit het MKB. De studentenaantallen nemen toe.
Hoe gaan wij daarmee om? Kan de minister aangeven wat de verwachtingen zijn
voor de komende jaren? Iedereen praat over verschillende percentages in verband
met de stijgende studentenaantallen. De een noemt 4%, de ander 7% groei in
2002. Dat maakt nogal verschil voor de financiën. Kan de minister daarop
ingaan? Welke cijfers moeten wij geloven? Voor mij zijn zij wat ondoorzichtig.
Kan de minister aangeven – dat ligt wellicht in de historie –
waarom er verschil is in bekostiging van HBO-studenten en universitaire studenten?
De bekostiging op jaarbasis is voor de een ƒ 8000 en voor de ander ƒ 9000. Wat rechtvaardigt dat verschil? Blijft dat verschil
in de toekomst bestaan? Kan de minister dat aangeven in een toekomstvisie?Een ander punt op de beleidsagenda is de marktgerichtheid van hogescholen.
Het flexibiliseren van onderwijsprogramma's en het stimuleren van wederkerend
onderwijs is een goede zaak.De heer Wijn (CDA):Voorzitter! Mevrouw De Vries begon over marktgerichtheid. Ik begrijp daaruit
dat zij het kopje bezuinigingen heeft afgerond. Is zij het met het CDA eens
dat ook voor het WO er maatregelen in de sfeer van de frictiekosten moeten
komen om de bezuinigingen op te vangen zoals zij dat ook bepleit voor het
HBO?Mevrouw De Vries (VVD):Ik begrijp dat de onderhandelaars voor het WO dit punt gemist hebben.
Het staat niet op de beleidsagenda's. Ik ben heel benieuwd hoe die onderhandelingen
zijn verlopen en of men het soms vergeten is. Misschien kan de minister daarover
helderheid geven en zeggen hoe hij daar tegenaan kijkt. Er is niet over onderhandeld.
Wat daarvan de achtergrond is, weet ik niet. Misschien weet de heer Wijn het.
Kennelijk heeft men het niet belangrijk gevonden.De heer Wijn (CDA):Mevrouw De Vries geeft geen antwoord op mijn vraag. Is zij het met mij
eens dat die incidentele middelen er zouden moeten komen? Dat is een 'ja,
nee'-vraag.Mevrouw De Vries (VVD):Het staat nu niet op de agenda. Op dit moment ga ik ervan uit dat het
niet zo is, tenzij er nieuwe argumenten komen. Maar men heeft er niet over
onderhandeld. Men heeft dan ook niet gezegd dit punt belangrijk te vinden.
Het is dan niet aan ons op dit moment te zeggen dat er extra middelen gevonden
moeten worden. Ik weet niet hoeveel ruimte de minister heeft.De heer Wijn (CDA):Wij vernemen uit universitaire kringen, onder andere de VSNU, dat men
bijvoorbeeld graag voor kwaliteit en studeerbaarheid of voor kwaliteit en
innovatie eenmalig de frictiemiddelen beschikbaar krijgt. Als de universiteiten
het graag willen, zou mevrouw De Vries het dan ook willen?Mevrouw De Vries (VVD):Het hangt ervan af of daarvoor geld beschikbaar is op dit moment. Ik blijf
bij de stelling dat er kennelijk niet over onderhandeld is. Het is er niet
uitgekomen. Wat daarvan de achtergrond is, weet ik niet. Als je dat wilt,
is er wel extra geld voor nodig. Ik weet niet of dat er is.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik geloof dat ik het niet zo goed meer begrijp. Mevrouw De Vries zegt
dat er niet over onderhandeld is.Mevrouw De Vries (VVD):Het staat niet op de agenda.De heer Rehwinkel (PvdA):Ik heb er al eerder naar verwezen dat in de beantwoording van de schriftelijke
vragen over de overheveling staat dat incidenteel extra middelen beschikbaar
worden gesteld ter bestrijding van de frictiekosten. De minister is daarover
in overleg met zijn collega van Financiën. Vervolgens zegt hij: dit geldt
overigens niet alleen voor de universiteiten, maar voor het hele hoger onderwijs,
zoals blijkt uit afspraken met de HBO-raad. Het is misschien goed als hij
dat in zijn antwoord nog een keer bevestigt. Hij heeft dat kennelijk al toegezegd
aan de universiteiten.Mevrouw De Vries (VVD):Als wij daar dan duidelijkheid over krijgen, is het punt meteen uit de
wereld.Ik sprak over de marktgerichtheid van de hogescholen, het flexibiliseren
van onderwijsprogramma's en het stimuleren van wederkerend onderwijs. De incidentele
middelen waar de minister naar op zoek gaat, zouden daarvoor kunnen worden
ingezet. Het zou ook goed zijn als nieuwe doelgroepen zoals werkenden en herintreders
tot het HBO-niveau kunnen worden bijgeschoold. Dan zouden ook tekorten aan
HBO-studenten verholpen kunnen worden. Wel geldt dan natuurlijk dat de HBO-instellingen
zelf de kwaliteit moeten blijven garanderen en dat is niet zo eenvoudig als
ze dat goed willen doen.Een ander punt waar de VVD-fractie aan hecht, is het aanscherpen van het
systeem van kwaliteitszorg. Vindt de minister dat de visitatiecommissies goed
werken en gebeurt er voldoende met hun aanbevelingen? Hetzelfde geldt in feite
voor de opleidingscommissies. Vooral vanuit de studentenhoek wordt hier kritisch
naar gekeken. Studenten vinden eigenlijk dat hun positie in de opleidingscommissies
te kwetsbaar is. De VVD-fractie kan daar op dit moment niet echt over oordelen,
maar zijn de minister hier signalen over bekend? Er wordt bijvoorbeeld gezegd
dat bepaalde HBO-instellingen wat schoolser zijn dan andere en dat het nogal
gevoelig ligt als er kritiek wordt geuit op een leraar. Wij kunnen dat niet
voldoende beoordelen, maar heeft de minister hier informatie over?Ook het punt van de regionale oriëntatie vindt de VVD-fractie zeer
belangrijk. Wij moeten ervoor zorgen dat er op diverse plekken in ons land
goede HBO-instellingen zijn, niet alleen in de Randstad. Hoe denkt de minister
de positie van die regionale kenniscentra te stimuleren?Als wij kijken naar de beleidsagenda voor de universiteiten, vallen de
volgende onderwerpen op. In de eerste plaats het afblazen van de overheveling
van de 5 mln. van de eerste naar de tweede geldstroom. De VVD-fractie steunt
dit voorstel. Het is in feite een verlichting van de bezuinigingen door het
uitblijven van herverdeeleffecten, maar tegelijkertijd staat het haaks op
het stimuleren van het toponderzoek dat in feite uit de tweede geldstroom
komt. Wij vragen de minister dan ook om daar zowel bij het HOOP 2000 als bij
het wetenschapsbudgetbeleid expliciet aandacht aan te besteden. Het onderzoeksniveau
in Nederland is goed, maar kenners zeggen wel dat ze duidelijk de pieken,
in positieve zin, missen. Door het stimuleren van de tweede geldstroom zou
dat verbeterd kunnen worden. Hoe kijkt de minister daar tegenaan?Als wij kijken naar de relatie tussen eerste en tweede geldstroom enerzijds
en derde geldstroom anderzijds, is het ook goed dat gewerkt gaat worden aan
een gedragscode om concurrentievervalsing te voorkomen. Het mag niet zo zijn
dat bijvoorbeeld een ingenieursbureau opdrachten mist omdat dit bureau duurder
is dan een universiteit die een technisch punt moet uitzoeken en daar vanuit
de eerste en de tweede geldstroom al onderzoek naar doet. Ook dit punt moet
betrokken worden bij de meer algemene discussie over markt versus overheid.De heer Stellingwerf (RPF):U vraagt om een gedragscode om concurrentievervalsing te voorkomen, maar
moet dan niet ook gedacht worden aan de student die in een soort afhankelijke
positie terechtkomt? Moeten dan niet ook regels worden gesteld om de student
tegen oneigenlijke beïnvloeding te beschermen? Wanneer er steeds meer
gelden vanuit bedrijven komen om mensen te laten studeren, kan ik mij voorstellen
dat ook daarvoor wat regels gesteld zouden moeten worden.Mevrouw De Vries (VVD):U bedoelt de Fortisconstructie?De heer Stellingwerf (RPF):Ja, bijvoorbeeld.Mevrouw De Vries (VVD):Daar heb ik niet zoveel bezwaar tegen, dus wij zitten hier kennelijk niet
op één lijn.De heer Wijn (CDA):Ik krijg nu bijna de indruk dat het de VVD alleen maar gaat om het binnenhalen
van geld. Concurrentievervalsing wil de VVD niet, maar marktwerking vindt
ze blijkbaar prima als er maar geld in het laatje komt. Ik heb in mijn betoog
aangegeven dat ik dit een veel te beperkte visie vind; er moeten veel meer
eisen aan worden gesteld. Daarom zou een gedragscode veel breder opgetuigd
moeten worden. Zo mag onderwijs niet conjunctuurgevoelig worden en moet er
sprake zijn van een branchegerichte aanpak in plaats van een bedrijfsgerichte.
Is uw visie nu werkelijk zo smal, of heeft u hier toch nog wat meer over te
zeggen?Mevrouw De Vries (VVD):Ik kom hier in de rest van mijn betoog nog op terug.De heer Wijn (CDA):Dat wacht ik dan af.Mevrouw De Vries (VVD):Het gaat natuurlijk niet alleen om het zomaar binnenhalen van geld, maar
uit de beleidsagenda's blijkt wel dat een deel van de bezuinigingen kan worden
opgevangen door de markt, dus door wat meer contracten met de markt af te
sluiten. Je moet overigens alles met mate doen; dat geldt zowel voor het HBO
als voor het WO. Concurrentievervalsing is een thema dat verdergaat dan alleen
het onderwijs. Maar ook bij het onderwijs speelt dit thema. Als bedrijven
onderzoek doen aan universiteiten, kunnen andere bedrijven dat beschouwen
als concurrentie. Er mag dan ook geen sprake zijn van plat contractonderwijs
door te veel relaties te hebben met de eerste en tweede geldstroom. Hier ligt
voor de markt een probleem. Daar is zo'n gedragscode goed voor en ik heb begrepen
dat ook de VSNU het belangrijk vindt dat er een gedragscode komt.De heer Rehwinkel (PvdA):Voorzitter! Ik herinner mij het rapport van de Teldersstichting en ik
krijg de indruk dat dit rapport niet eens in een bureaula maar ondertussen
in de prullenbak is verdwenen.Mevrouw De Vries (VVD):Nee hoor, maar daar kom ik nog op. Ik stond namelijk op het punt een aantal
opmerkingen te maken over het thema universiteit en markt. In het kader van
de deregulering en meer autonomie past naar het oordeel van de VVD-fractie
dat universiteiten zich meer gaan richten op de markt om zodoende meer geld
binnen te krijgen. De derde geldstroom bedraagt 750 mln., waarvan 150 mln.
direct uit de markt komt. Dat is ongeveer 4% van het onderwijsbudget. Het
gaat dus ook om de mate waarin. Sommige mensen zijn erg bevreesd, maar het
gaat dus niet om echt veel geld. Ik ben niet bang dat universiteiten zwakker
worden naarmate zij zich meer op de markt gaan richten. Een Californische
hoogleraar heeft de stelling verkondigd dat de universiteiten hun onafhankelijkheid
en prestige kunnen vergroten als zij zich meer op de markt richten. Ik hecht
eraan op te merken dat daarnaast het fundamenteel onderzoek ontzettend belangrijk
is en dat de overheid daar geld in moet blijven stoppen. Er zijn overigens
ook bedrijven – bijvoorbeeld Unilever aan de universiteit van Groningen –
die fundamenteel onderzoek financieren zonder dat zij uit zijn op tegenprestaties
in de vorm van resultaten. Weet de minister hoeveel geld hiermee is gemoeid?
Weet hij bij benadering hoe wat dit betreft de situatie is bij gerenommeerde
instituten als Oxford en Harvard? Hoeveel contacten met de markt hebben deze
instituten?De heer Wijn (CDA):U zegt: het gaat om de mate waarin. Aan welk percentage van de financiering
denkt u dan?Mevrouw De Vries (VVD):In Nederland gaat alles langzaam en voorzichtig. Daar is op zich niets
op tegen, maar het lijkt mij niet verkeerd om te zeggen – en dit staat
ook in de beleidsagenda's – dat de universiteiten zich meer tot de markt
kunnen richten. Dat gaat stap voor stap. Tegelijkertijd moet de overheid ervoor
zorgen dat het fundamenteel onderzoek goed wordt bewaakt. Ook wij kijken hier
kritisch naar, want het mag niet zo zijn dat het fundamenteel onderzoek onderuit
schuift. Het is dus en-en.De heer Wijn (CDA):U noemt telkens kwantitatieve criteria. Hebt u ook enkele kwalitatieve
criteria?Mevrouw De Vries (VVD):Ik noem geen bedragen, maar zeg alleen dat het op zich niet verkeerd is
als universiteiten verantwoord met de markt omgaan. U heeft daar ook geen
percentages bij genoemd. Daar gaat het ook niet om. Het gaat erom dat, zoals
de minister kennelijk heeft afgesproken met het HBO en in dit geval kennelijk
ook met de universiteiten, het wat marktgerichter mag. Daaraan stellen wij
de voorwaarde dat vooral gelet wordt op fundamenteel onderzoek en ook op toponderzoek.
Dat is voor ons van groot belang. Het zijn elementen naast elkaar, die in
balans moeten zijn en niet uit balans moeten raken. Dat lijkt mij een rustige
benadering van de markt. Er moet niet op een gegeven moment 50% uit de markt
komen of iets dergelijks.De heer Rabbae (GroenLinks):VVD en markt zijn duidelijk bijna broertje en zusje.De voorzitter:Dat is geen korte vraag!De heer Rabbae (GroenLinks):Er is een hoogleraar bezig met een onderzoek naar de slechte effecten
van toegepast onderzoek bij universiteiten, zeker als de markt een groot gewicht
krijgt in dat onderzoek. Bent u niet bang dat het intensief sturen van universiteiten
op de markt op den duur de dood in de pot is?Mevrouw De Vries (VVD):Mensen van verschillende universiteiten reageren hier verschillend op.
Er zijn twee kampen, voorstanders en tegenstanders. De mensen
van de universiteit van Twente bijvoorbeeld zijn er volstrekt niet bevreesd
voor. Zij zeggen juist dat het goed is voor je onafhankelijkheid en voor wat
je kunt bieden als je wat ondernemender kunt of mag zijn. Er zijn ook mensen
die een heel andere mening hebben, namelijk dat het fundamenteel onderzoek
dan te veel wordt gestuurd door de markt. Men is bang dat de inhoud van de
opleidingen te veel wordt gestuurd door de markt. Er zullen universiteiten
zijn die veel meer op de markt gericht zullen zijn. Er zullen ook universiteiten
zijn die zich willen profileren op meer onderzoek. Als die ontwikkeling wordt
doorgetrokken, ontstaat een wat gevarieerder beeld. Dat lijkt mij maar goed
ook, als je maar zorgt dat het fundamenteel onderzoek zoveel mogelijk gewaarborgd
is. Dat lijkt mij ontzettend belangrijk.De heer Rehwinkel (PvdA):Concluderend deelt u niet de visie van de Teldersstichting, dat een marktgerichte
ontwikkeling binnen de universiteiten de toekomst van de wetenschap bedreigt?
Ik geloof dat het een retorische vraag is, maar kunt u toch een antwoord geven?Mevrouw De Vries (VVD):Het is een retorische vraag!De heer Van Bommel (SP):U wilt het gehalte van het fundamenteel onderzoek en het toponderzoek
bewaken. Dat wil ik ook. Tegelijkertijd kunnen wij vaststellen dat contractonderzoek
zich vaak richt op toegepast onderzoek. Als u dat ziet als een bron van inkomsten
voor universiteiten, wilt u dan universiteiten die vooral fundamenteel onderzoek
doen, of misschien zelfs uitsluitend fundamenteel onderzoek, garanderen dat
zij hun budgetten kunnen behouden?Mevrouw De Vries (VVD):Ik zei zojuist al dat er ook bedrijven zijn die fundamenteel onderzoek
stimuleren. Op zichzelf zou ik wat meer inzicht willen hebben om welke bedragen
dat gaat. Bedrijven zullen er zelf bij gebaat zijn dat het fundamenteel onderzoek
blijft bestaan. Contractonderzoek hoeft niet verkeerd te zijn, maar nogmaals,
het gaat om de mate waarin het geschiedt. In Nederland is het nog weinig ontwikkeld,
maar als wij het 'en-en-en' maar in de gaten houden.De heer Van Bommel (SP):Ik begrijp het pleidooi, maar ik herhaal mijn vraag. Als een universiteit
niets in de sfeer van contractonderzoek kan regelen, krijgt zij dan van u
de garantie dat er voldoende financiering zal blijven voor het fundamentele
onderzoek, dat u ook zo belangrijk vindt?Mevrouw De Vries (VVD):Wat is voldoende? Wij hebben de eerste geldstroom en de tweede geldstroom.
Ik heb gezegd dat wij sowieso voor de eerste geldstroom willen blijven staan.
Over het toponderzoek heb ik de minister gevraagd hoe in de toekomst, met
de beperkte middelen die wij hebben, daarmee om wordt gegaan. Wij hebben in
die zin dezelfde zorg. Misschien is er zo hier en daar een accentverschil.
Wij vinden allen dat fundamenteel onderzoek en toponderzoek – ik neem
althans aan dat u dat ook bepleit – moet worden gehandhaafd, gegarandeerd
en gestimuleerd.Mevrouw Lambrechts (D66):Bent u het met mij eens dat er ook een verband is met de kwaliteit van
het toponderzoek? Dan zoek je naar een norm. Waar het beste onderzoek wordt
gedaan, zal het meeste geld terecht moeten komen. De modus die wij nu zoeken,
is of je dat doet in competitie. Hoe waarborg je dat het geld zo goed mogelijk
wordt ingezet?Mevrouw De Vries (VVD):Er moet opgepast worden voor een enorme versnippering van gelden. Als
je daarmee aan de kwaliteit raakt, zou het antwoord op de vraag 'ja' zijn.
Je moet goed kijken waar het onderzoek het best kan plaatsvinden. Ik sluit
dit punt af.De voorzitter:U bent ongeveer op 10 minuten.Mevrouw De Vries (VVD):Dan zal ik er als een speer doorheen gaan. Op de beleidsagenda over de
universiteiten staat niets over de privaatrechtelijke bestuursvorm, de stichting.
In het regeerakkoord staat dat gestreefd zal worden naar meer verzelfstandigde
bestuursvormen. Dit betekent ook dat de privaatrechtelijke bestuursvormen
van de universiteiten een mogelijkheid bieden. Bij het HBO bestaat al een
keuze tussen privaat en publiek en het zou mooi zijn als dit ook voor de universiteiten
mogelijk is. Hoe kijkt de minister hier tegenaan? Wil hij dit punt op de beleidsagenda
zetten?De heer Wijn (CDA):Ik hoorde u iets zeggen over regionale worteling van het HBO. Nu hoor
ik u pleiten voor...De voorzitter:En de vraag is?De heer Wijn (CDA):Bent u het met het CDA eens dat wij kleine HBO-scholen die goede kwaliteit
hebben en vaak ook een bepaalde levensfilosofie en signatuur – regionale
worteling – moeten beschermen tegen verdere schaalvergroting?Mevrouw De Vries (VVD):U komt daar wat laat mee. Ik was dit onderwerp allang gepasseerd. Ik heb
de minister gevraagd hoe hij de regionale kenniscentra voor wat betreft de
HBO-instellingen wil stimuleren. Daarbij heb ik erop gewezen dat dit niet
alleen in de Randstad moet geschieden, maar ook daar buiten. Het moet echter
wel effectief blijven.De heer Wijn (CDA):Ik mag korte vragen stellen, maar als het antwoord erlangs gaat, wordt
het lastig.De voorzitter:Mevrouw De Vries gaat over de antwoorden, u over de vragen.De heer Wijn (CDA):Dan probeer ik het nogmaals. Is mevrouw De Vries het met mij eens dat
we moeten stoppen met verdere schaalvergroting in het HBO, juist vanwege de
kwaliteit en de regionale worteling?Mevrouw De Vries (VVD):De minister fluistert 'neen'!De heer Wijn (CDA):Daarmee is weer iets over het dualisme in deze Kamer gezegd. Bedenkt u
toch maar zelf het antwoord.Mevrouw De Vries (VVD):Het antwoord is neen.Er is kort aandacht besteed aan de loting toen de heer Rehwinkel daarover
sprak. Ik wil niet opnieuw spreken over centrale regels voor decentrale toelating.
Op een gegeven moment was er zelfs sprake van decentrale selectie.
Laten wij eerst de nota van wijziging afwachten. Daarna wordt het wetsvoorstel
nader besproken. Wij vernamen dat alle universiteiten willen meewerken en
dat zegt iets. Voor de PvdA moet dit ook belangrijk zijn.Op het gebied van de studiefinanciering willen we geen grote stelselwijzigingen.
Er is geen geld voor. Gezocht moet worden naar meer flexibiliteit binnen het
systeem. Binnen het regeerakkoord is hierover het een en ander geregeld. De
een wil het sneller dan de ander, maar er wordt aan gewerkt. Misschien kan
de minister nog twee kleine punten meenemen. Wil hij kijken naar het studiefinancieringstijdvak
als het gaat om chronisch zieke en gehandicapte studenten als zij op indicatie –
en ik denk dat dit het sleutelwoord is – langere tijd voor hun studie
nodig hebben. Er is ook een probleem bij de echte topsporters. Kunnen zij
bij deze ideeën worden meegenomen?Het is nog te vroeg om een oordeel te geven over het structurele effect
van het fonds kwaliteit en studeerbaarheid. Er is in ieder geval sprake van
een groeiend besef over kwaliteit. Dit komt ook vanuit de studentenhoek, zowel
van ISO als van LSVB. Ook universiteiten spreken hierover. Dit is al winst.
Om het kwaliteitsbesef te behouden en te versterken is de rol van de studenten
in de medezeggenschapsraad en de opleidingscommissies belangrijk. Deze zomer
bleek uit een onderzoek van de inspectie dat bij 35 opleidingen nog geen opleidingscommissie
was ingesteld, terwijl dit sinds maart 1997 verplicht is. Wat is inmiddels
de stand van zaken? De vorige minister heeft een vervolgonderzoek aangekondigd
naar het functioneren van de opleidingscommissies. Wat is daarbij de stand
van zaken? Komt er nog een evaluatie na die hele medezeggenschap?De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:We zullen morgenochtend verdergaan met de eerste termijn van de kant van
de Kamer.Sluiting 23.22 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19981999-1606-1647.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl