Behandeling van de Voorjaarsnota 2002 (28295)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2001-2002, pag. 4655-4683

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

03-05-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

nr. 72, pagina 4655-4683

24-04-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28295Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Debat naar aanleiding van een algemeen overleg van heden over MKZPagina 4722-4726
Presentie en opening (woensdag 24 april 2002)Pagina 4655-4655
Behandeling van: - het wetsvoorstel Vaststelling van de Wet inzake het beheer van de financiën van het Rijk (Comptabiliteitswet 2001) (27849); - en 1 ander wetsvoorstel (28035)Pagina 4690-4692
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 2002 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (28315)Pagina 4700-4703
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Hoge Colleges van Staat, het kabinet der Koningin, kabinet van de Gouverneur van de Nederlandse Antillen en het kabinet van de Gouverneur van Aruba (II) voor het jaar 2002 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (28296); - en 8 andere wetsvoorstellenPagina 4714-4714
Voortzetting van de behandeling van het voorstel van wet van het lid Hillen, houdende wijziging van de Wet inkomstenbelasting 2001, inzake afbouw eigenwoningforfait bij aflossing hypotheekschuld (28056)Pagina 4726-4747
Behandeling van de Voorjaarsnota 2002 (28295)Pagina 4655-4683
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2002 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (28300)Pagina 4699-4700
Noot bij pag. 4741: budgettaire consequenties/dekking van wetsvoorstel Hillen inzake afbouw eigenwoningforfait bij aflossing hypotheekschuld (28056)Pagina 4749-4749
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 4 april 2002 over 'de ondernemende samenleving'Pagina 4695-4696
Voortzetting van de behandeling van de Voorjaarsnota 2002 (28295)Pagina 4684-4690
Regeling van werkzaamheden (woensdag 24 april 2002)Pagina 4684-4684
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg van heden over het Midden-OostenPagina 4714-4717
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 2002 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (28305)Pagina 4696-4699
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2002 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (28302)Pagina 4692-4693
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2002 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (28321)Pagina 4705-4714
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 2002 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (28312)Pagina 4703-4705
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 24 april 2002)Pagina 4747-4748
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 20 maart 2002 over de veiling van benzinelokatiesPagina 4693-4695
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Sanctiewet 1977 met het oog op de implementatie van internationale verplichtingen gericht op de bestrijding van terrorisme en uitbreiding van het toezicht op de naleving van financiële sanctiemaatregelen (28251)Pagina 4717-4722

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 157 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: de Voorjaarsnota 2002
(28295).De beraadslaging wordt geopend.De heer Wijn (CDA):Voorzitter. Tijdens de algemene beschouwingen en tijdens de behandeling
van de najaarsnota heeft de fractie van het CDA reeds aangegeven zich zorgen
te maken over de economische ontwikkeling. Zij stelde bovendien dat de forse
toename van de loonkosten en de inflatie en de afname van de winstgevendheid
van het bedrijfsleven mede het gevolg zijn van het beleid van de regering.
Omwille van de tijd zal ik dat betoog hier niet herhalen.De zorg was echter wel terecht. In de bijgestelde prognose is de groei
verder afgenomen, de inflatieverwachting voor dit jaar toegenomen, de loonkostenstijging
hoger geworden en de werkgelegenheid wat afgenomen. Uit het Centraal economisch
plan blijkt dat Nederland het op deze punten slechter doet dan het gemiddelde
van de Europese Unie. Bovendien staat, zo bleek gisteren uit NRC Handelsblad
en vanochtend uit enkele ochtendkranten, het consumentenvertrouwen onder druk.De slechtere prognose heeft gevolgen voor de collectieve sector. Voor
2003 wordt gerekend op een tekort van 0,5%. Voor dit jaar is het optimisme
uit de miljoenennota, waarin een overschot van 1% BBP werd verwacht, helaas
verdwenen. Momenteel wordt gerekend op 0,1%. Er komt dus nog net het kleinst
mogelijke plusje uit. Wij zouden het ons niet kunnen voorstellen, maar ik
vraag het voor de zekerheid: kan de minister ons bevestigen dat geen problemen
zijn doorgeschoven naar volgend jaar?Het is dus allemaal zeer kwetsbaar. Wij hebben verschrikkelijk ons best
gedaan om die kwetsbaarheid uit te rekenen, maar kwamen tot de conclusie dat
wij het beter aan de minister kunnen vragen. Stel dat de rente 0,25% hoger
is, schieten we dan in de min? Dat zou ons niet verbazen.De heer Van Beek (VVD):Ik begrijp de zorgen van de heer Wijn over het teruglopende saldo. Het
laatste voorstel van het CDA was echter om de premies met ruim 2 mld gulden
te verlagen. Dat verhoogt het tekort onmiddellijk met 2 mld. Is het niet een beetje vreemd om juist deze opmerking uit de mond van de heer
Wijn te horen?De heer Wijn (CDA):Nee hoor, dat is niet zo vreemd.De heer Van Beek (VVD):Ik probeer om ook een inhoudelijk debat tot stand te brengen en confronteer
de heer Wijn daarom met hetgeen hij zelf in het laatste debat heeft ingebracht.De heer Wijn (CDA):Ik heb expres in mijn eerste zin gezegd dat ik omwille van de tijd het
betoog van de vorige keer niet helemaal wil herhalen. Desalniettemin wil ik
die discussie voeren, maar dan gaat het meteen weer over de schotten tussen
de budgetdisciplinesectoren, enz. In feite komen wij daarmee op een evaluatie
van het financiële beleid van de afgelopen jaren. Het staat er nu nog
slechter voor dan wij toen konden weten. Wij hadden graag gezien dat er inderdaad
wat aan de WW- en de WAO-premies was gedaan. Ik moet wel nageven dat het op
het moment buitengewoon moeilijk is om dat financieel invulling te geven.
Ik meen daarom dat wij daar bij de formatie maar op moeten terugkomen, wellicht
samen met de VVD.De heer Van Beek (VVD):Ik ben er blij mee dat wij het erover eens zijn dat het niet goed is om
die maatregel nu te nemen omdat dit onmiddellijk zou leiden tot een groot
tekort.De heer Wijn (CDA):Ik wil het hierbij laten. Het is een punt om bij de formatie op terug
te komen.De heer Crone (PvdA):Is het de heer Wijn bekend dat hij, als hij de premies lastendekkend vaststelt,
een aantal premies moet verlagen, maar evenzoveel premies moet verhogen? Uit
de stukken blijkt immers dat het saldo van overschotten en tekorten precies
0,2 is. Dat is dus 0. Waarom belooft de heer Wijn telkens mooie dingen, die
hij niet eens uitvoert? Waarom vertelt hij er nooit bij dat de premies omhoog
moeten?De heer Wijn (CDA):Aan welke premies denkt de heer Crone?De heer Crone (PvdA):De heer Wijn spreekt van lastendekkende premies. Het gaat dus om alle
premies die lastendekkend zijn: werknemers- en volksverzekeringen. Of hoeven
de volksverzekeringen niet lastendekkend te zijn? Gelden er dan geen schotten?De heer Wijn (CDA):Wij moeten bij alle premies werken in de richting van lastendekking. In
de CPB-doorberekening van het CDA-programma is te zien dat wij stappen zetten
in die richting. Het is overigens buitengewoon moeilijk om het gerommel van
acht jaar beleid te herstellen, waarbij premies die voor het ene doel worden
geheven vervolgens aan een ander doel worden uitgegeven. De heer Crone heeft
hier zelf eerder op gewezen. Het is inderdaad heel moeilijk om daar weer lijn
in te brengen. Het gaat ons niet lukken om dit knoeiwerk in vier jaar te herstellen.
Wij hebben prioriteit willen leggen bij de werknemerspremies en werkgeverspremies
op het gebied van werkloosheid en WAO. Wij zien daar dat de premies, als je
die over de conjunctuurcyclus heen lastendekkend zou vaststellen, weldegelijk
verlaagd kunnen worden. Het is niet voor niets dat wij zien dat de sociale
zekerheidsfondsen overschotten kennen of dat er in ieder geval een fondsomvang
is die te groot is, bezien op de langere termijn en dus conjunctuurongevoelig.Ik heb net de vraag gesteld wat er gebeurt als de rente 0,25% hoger wordt.
Schieten wij dan in de min? Wat als de contractlonen niet met 4% maar met
een klein beetje meer stijgen? Wat als de dollarkoers of de olieprijs een
fractie lager uitvalt en de aardgasopbrengsten tegenvallen? Welke tegenvallers
kunnen wij nog hebben op deze onderwerpen? Welke tegenvallers niet?Tijdens de algemene financiële beschouwingen en de behandeling van
de najaarsnota hebben wij uitgebreid van gedachten gewisseld over het gebrek
aan inzicht in de prestaties bij het Rijk door de EMU-criteria. De saldi van
lokale overheden en de omvang van de fondsen bij de sociale zekerheid en het
Rijk wordt allemaal bij elkaar opgeteld. De lokale overheden zorgen op dit
moment voor een geflatteerd beeld. Daar is immers sprake van een overschot.
Het Rijk zelf heeft echter een tekort van 540 mln euro. Dat is het gevolg
van het feit dat de budgetdisciplinesector rijksbegroting in enge zin niet
op orde is, zodat de rentelasten toenemen. Dat gaat om, naar het zich laat
aanzien, 300 mln euro structureel per jaar. Wat vindt de minister hiervan?Bij ons leeft voorts onduidelijkheid over de prijsbijstellingstranche.
Een stuk daarvan, 50 mln euro, wordt niet uitgedeeld. Is dat een kaasschaafbezuiniging
omdat de inflatie niet wordt gecompenseerd of wordt dit geld uiteindelijk
toch uitgedeeld? En als het wordt uitgedeeld wat is dan, overige zaken gelijk
blijvend, het EMU-saldo-effect daarvan?Ik kom te spreken over de Zalmnorm. Ik heb mijn eerste budgetcyclus nog
niet helemaal doorgemaakt. Ik heb dan ook de volgende informatieve vraag.
Het is vervelend om vast te stellen. De kans is echter reëel aanwezig
dat wij nog dit jaar worden geconfronteerd met een tekortsituatie. Dat zou
natuurlijk niet leuk zijn. De begrotingsnorm van dit kabinet voorziet er onzes
inziens niet in dat dit eventuele tekort wordt afgewend. Het tekort ademt
bij de Zalmnorm mee met de economie. De Zalmnorm heeft zijn waarde bewezen
in de richting van een begrotingsoverschot. Met de wind in de rug is de Zalmnorm
ook een goed kompas. Als de windrichting omslaat naar een tekort, lijkt het
erop dat de Zalmnorm niet echt geschikt is om te sturen op een bepaald saldo,
behalve die van het stabiliteitspact. Is die stelling juist? Kan de minister
bevestigen dat de Zalmnorm betekent dat bij niet ingrijpen bij een tekort
de staatsschuld kan oplopen? Wil de minister pas ingrijpen als er een tekort
dreigt van min 3%? Kan de minister aangeven hoe de formule die wij tot nu
toe vooral kennen als de formule van de inkomstenmeevallers, die worden aangewend
voor extra uitgaven en verdere lastenverlichting, werkt in een situatie van
lagere inkomstenmeevallers dan geraamd? In dit geval gaat het om ongeveer
3,4 mld euro. Loopt dit dan helemaal weg in het tekort? Zelfs de PvdA, toch
niet de meest solide fractie in de Kamer, heeft in haar programma staan dat
tegenvallers niet in het tekort mogen lopen.De heer Vendrik (GroenLinks):De heer Wijn stelt veel vragen en ik heb het vermoeden dat de minister
van Financiën op veel vragen "ja" zal zeggen. Ik ben geïnteresseerd
in het antwoord van de CDA-fractie. Wat vindt de heer Wijn
belangrijker? Staat hij een trendmatig begrotingsbeleid voor, waarbij het
EMU-saldo inderdaad de klappen in de conjunctuur opvangt, of wil hij terug
naar het tijdperk van Lubbers III, toen een doelstelling voor het tekort de
maat aller dingen was?De heer Wijn (CDA):Wij willen niet terug naar het tijdperk van Lubbers III omdat, zoals de
heer Vendrik zei, er toen tekorten waren. Het is een goede zaak dat die er
nu niet meer zijn. Er moet een ondergrens worden gesteld bij nul. Wij zitten
nu in een overschotsituatie en wij moeten niet terug naar een tekortsituatie.
Het is voor mij het belangrijkste dat wij niet onder de nulgrens duiken.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik vermoedde reeds dat dit de prioriteit was voor het CDA. De heer Wijn
keert met zijn opmerkingen over een dreigend tekort in 2002 terug naar het
tijdperk van Lubbers III, in ieder geval voor volgend jaar, wanneer het Centraal
planbureau een tekort voorziet van 0,5%. Het tekort is de maat der dingen;
er mag geen feitelijk tekort ontstaan. Dat is de incentive voor een volgend
kabinet om zeer fors te bezuinigen in 2003. Dat is dus de boodschap waarmee
de heer Wijn naar de kiezers gaat. Het CDA wil als eerste bezuinigen en gooit
het trendmatig begrotingsbeleid van deze minister van Financiën in de
prullenbak.De heer Wijn (CDA):Wij gaan naar de kiezer met de boodschap dat wij niet terug willen naar
de tijden van Lubbers III, omdat er toen een tekort was. Wij zeggen tegen
de kiezer dat wij niet weer in een tekortsituatie willen terechtkomen. In
de doorrekening door het Centraal planbureau kan iedereen zien dat wij suggesties
doen om zo'n tekortsituatie te vermijden. Als de GroenLinks-fractie een tekort
prima vindt, kunnen wij dat ook aan de kiezer voorleggen. Het CDA stelt bijvoorbeeld
ombuigingen voor op het gebied van beleidsambtenaren bij het ministerie van
OCW of bij het ministerie van VWS. Wij hebben liever "doende" ambtenaren en
willen bijvoorbeeld bezuinigen op "denkende" ambtenaren.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat het CDA bezuinigt op denken, kan ik mij heel goed voorstellen. De
boodschap van de heer Wijn is duidelijk: het CDA gaat de verkiezingen in met
de boodschap dat het feitelijke tekort zo belangrijk is, dat er 2,5 mld euro
moet worden bezuinigd. De publieke sector zal dat moeten ophoesten, dat weet
de heer Wijn ook. Of komt het CDA met een voorstel tot lastenverzwaring? Dat
zou merkwaardig zijn, in het licht van het initiatiefwetsvoorstel van de zijde
van de CDA-fractie dat wij gisteren hebben besproken.De heer Wijn (CDA):Dat is jammer; ik had zo op de steun van de GroenLinks-fractie gehoopt
voor het wetsvoorstel. Ik denk dat het heel duidelijk is met welke boodschap
het CDA naar de kiezers gaat. Het CDA gaat naar de kiezer met een solide financieel
beleid en met de boodschap dat Nederland niet terecht moet komen in een tekortsituatie.
GroenLinks wil te veel geld uitgeven, zodat er een tekortsituatie ontstaat.
Dat wil het CDA niet.De voorjaarsnota wordt behandeld terwijl het kabinet demissionair is.
Nu lijkt de voorjaarsnota erg op de CPB-berekening van het PvdA-programma,
in die zin dat het niet zo beleidsrijk is. Vermoedelijk komt dat omdat het
sowieso de laatste voorjaarsnota zou zijn. Een aantal geplande uitgaven lijkt
toch wel degelijk samen te hangen met onderwerpen die wij als controversieel
beschouwen. De ESF-affaire is daarvan een voorbeeld. De Kamer is reeds vaker,
bijvoorbeeld bij de najaarsnota, geconfronteerd met de extra kosten van de
ESF-affaire. Nu gebeurt dat weer. Laat ik het eens vriendelijk proberen te
zeggen. De heer Melkert wil in de verkiezingen bestuurlijke ervaring als campagneonderwerp
naar voren brengen. Wat heeft de ESF-affaire, die wij dan maar beschouwen
als zijn dure cursus in besturen, gekost? Hoeveel gaat die cursus in totaal
kosten? Ik laat hierbij maar in het midden of de cursus met goed resultaat
is afgesloten.Ook de kosten van de plannen met betrekking tot SUWI en de ontvlechting
van de Arbeidsvoorziening beschouwen wij als controversieel. Wij willen dat
er voorlopig geen cent meer wordt uitgegeven aan ESF, SUWI, en ontvlechting
van de Arbeidsvoorziening; wij zullen daartoe een amendement indienenBij de suppletoire begroting van het ministerie van Defensie zullen wij
een amendement indienen om de aanschaf van de pantserhouwitsers op te schorten.
Bij de begroting van het ministerie van Financiën willen wij een stop
zetten op de aan- en verkoop van domeinen, in verband met de controversialiteit
van de Vijfde nota.De heer Bakker (D66):De heer Wijn maakt nu een wel heel erg leuke opmerking. Kennelijk beschouwt
de CDA-fractie de aankoop van pantserhouwitsers als controversieel, terwijl
dat niet geldt voor de JSF. Kan de heer Wijn dat uitleggen?De voorzitter:Misschien kunnen wij terugkeren naar het onderwerp van de vergadering
deze ochtend, de voorjaarsnota. Ik breng dat nog maar even in herinnering.De heer Bakker (D66):Jawel, maar de heer Wijn dient een amendement in over de pantserhouwitsers
van het ministerie van Defensie. Aangezien wij het nu hebben over de suppletoire
begroting, is dat toch essentieel.De heer Wijn (CDA):Voorzitter. Wellicht heeft u in technische zin gelijk dat dit amendement
bij de suppletoire begroting van het ministerie van Defensie moet worden aangekondigd.De voorzitter:Dat was mijn punt; dat onderwerp bespreken wij later op de dag. Ik wil
de discussie nu beperken tot de voorjaarnota.De heer Wijn (CDA):Het onderwerp hoeft inderdaad niet nu behandeld te worden.De voorzitter:U hoeft de vraag dan dus ook niet nu te beantwoorden.De heer Wijn (CDA):Ten aanzien van de suppletoire begroting van OCW zal mijn collega Atsma
ingaan op de discussie rond het niet uitvoeren van een aangenomen amendement
inzake de financiering van lokale en regionale omroepen. Wij zijn wel akkoord
met de uitgaven voor de aanpak van terrorisme en drugskoeriers, uitgaven aan
de afwikkeling van de ramp in Enschede, de verlaging van de numerus fixus
voor medische opleidingen, onderwijshuisvesting, de kwijtschelding van de
hoofdsom aan Ghana, de meningokokken-C-inenting en de wachtlijstenaanpak.Dan kom ik nu op een drietal overige punten. Binnen het uitgavenkader
sociale zekerheid is sprake van meevallers en ramingsbijstellingen in het
kader van de WIW en de ID-banen. Het lijkt erop dat de dekking van enkele
CDA-moties, namelijk over onderuitputting bij de Melkertbanen, die destijds
als niet onvoldoende werd aangemerkt, nu toch door het kabinet wordt ingeboekt.
Is dit inderdaad zo?De afgelopen jaren zagen wij zowel bij de begroting van VWS als in de
premiesector in de Zorgnota voortdurend onderuitputtingen. Deze hebben langzamerhand
een structureel karakter. Het gaat dan voor wat de VWS-begroting betreft bijvoorbeeld
om een onderuitputting in 2000 van 227 mln gulden en in 2001 van 209 mln gulden.
Bij de zorgnota zien wij dat in 2000 524 mln gulden aan onderuitputting werd
ingeboekt. Het CDA vindt het niet acceptabel dat deze onderuitputting niet
adequaat benut is. Mijn collega Buijs heeft enkele moties ingediend om bijvoorbeeld
de huisartsenzorg in dunbevolkte gebieden beter bereikbaar te maken, om de
bereikbaarheid van kleine ziekenhuizen te verbeteren en om iets te doen aan
de arbeidsvoorwaarden van artsen in opleiding. Bij de behandeling van de suppletoire
begroting van VWS zal de heer Buijs een motie indienen met de uitspraak dat
zijn moties alsnog moeten worden uitgevoerd, zodra de onderuitputting zich
daadwerkelijk voordoet. De regering is het toch met de CDA-fractie eens dat
het kostbare geld voor de goede gezondheidszorg niet onbenut mag blijven?De voorzitter:Dat hoort dus ook weer bij de suppletoire begroting.De heer Van Beek (VVD):Ik heb natuurlijk ook heel veel collega's die graag moties en amendementen
willen indienen om allerlei goede zaken te realiseren. Het zou echter verstandig
zijn als de heer Wijn ook aangeeft hoe wensen betaald moeten worden. Zijn
collega, woordvoerder van volksgezondheid, dient driftig moties en amendementen
in zonder dekking.De heer Wijn (CDA):Wat ik aangeef is dat die moties moeten worden uitgevoerd zodra de dekking
ervan zich concreet manifesteert.De heer Van Beek (VVD):Zo werkt het natuurlijk niet. Er zijn een aantal momenten waarop wij met
elkaar praten over het wijzigen van de begroting. Dat doen wij bij het vaststellen
van de begroting en in het voor- en najaar. Dit is dus het moment waarop de
heer Wijn concreet kan aangeven welke dekking hij heeft en welke van de hele
rij aan moties hij uitgevoerd wil zien. Stel maar eens prioriteiten en geef
maar aan waar het geld vandaan moet komen.De heer Wijn (CDA):Ik begrijp dat de heer Van Beek denkt dat wij hetzelfde doen als de PvdA-fractie,
die deze truc vaak vertoont. Zij dient dan een motie in die niet is gedekt.
Later komt er toch wat extra geld beschikbaar. Dan zeggen ze: kijk eens, we
hebben het voor mekaar. Je moet inderdaad erg uitkijken met die truc, maar
nu is het toch anders. Immers, wat de VWS-begroting betreft hebben wij te
maken met een tamelijk structurele onderuitputting. In 1999 ging het om 102,4
mln gulden, in 2000 om 227 mln gulden en in 2001 om 209,1 mln gulden. Voorts
waren er grote vervallen budgetten: in 2000 betrof dat bijna 144 mln gulden
en in 2001 bijna 142 mln gulden. Natuurlijk is dat geen goede zaak. Ook in
verband met de Zorgnota kom ik bedragen tegen die tamelijk permanent als onderuitputting
kunnen worden beschouwd. Als er nu sprake is van permanente structurele onderuitputting
terwijl men die middelen toch in de sector wil besteden, zijn verschuivingen
mogelijk.De heer Van Beek (VVD):Als ik een discussie met u heb, behoeft u zich niet te beroepen op de
PvdA. Als ik dáár wat mij heb, spreek ik die wel aan. Het gaat
mij nu om úw bedrag. Uw collega die zich met volksgezondheid bezighoudt,
heeft niet voor enkele tientallen of honderden miljoenen maar voor meer dan
een miljard aan plannetjes ingediend. Overigens, als een bedrag niet wordt
besteed, komt dat bij het eerstvolgende herverdelingsmoment weer beschikbaar.
Zo wordt nu in het kader van de voorjaarsnota een niet onaanzienlijk bedrag
weer gebruikt voor de volksgezondheid. Welk gedeelte zou u nu op dit moment
willen toevoegen en hoe denkt u dat dan te dekken?De heer Wijn (CDA):Zodra die structurele onderuitputting zich manifesteert, is de dekking
in orde. Wat de prioriteiten betreft, verwijs ik naar mijn betoog: huisartsenzorg
in dunbevolkte gebieden; bereikbaarheid van kleine ziekenhuizen; arbeidsvoorwaarden
voor artsen in opleiding.De heer Crone (PvdA):Ik stel vast dat de heer Wijn nu voor de vijfde keer probeert om mij bij
discussies te betrekken om zijn eigen antwoord niet te hoeven geven. Ik weet
niet of dat in de orde past. In elk geval kan ik zoiets niet laten lopen.
Als ik het iedere keer laat lopen, ontstaat hier een sfeer alsof de PvdA vijf
keer iets verkeerd zou hebben gedaan. Ik richt mij meer tot u dan tot de spreker.
Wat moet ik hier nu mee? Ik kan toch moeilijk bij elke uitlokking gaan uitleggen
dat meneer Wijn niet gelijk heeft? Ik zou liever zien dat hij gewoon zijn
eigen verhaal houdt zodat wij eindelijk eens weten waar het CDA staat. Overigens
vind ik dit een ouderwetse CDA-politiek.De voorzitter:Dat staat nu in de Handelingen. De heer Wijn vervolgt zijn betoog.De heer Wijn (CDA):Voorzitter. Het asielbeleid geniet mijn bijzondere aandacht en tegen die
achtergrond vraag ik mij af wat er de laatste tijd is gebeurd met de vreemdelingenkamers.
In de Kamer is een forse discussie gevoerd over het feit dat in het kader
van de nieuwe Vreemdelingenwet illegalen die in bewaring zijn genomen, na
tien dagen voor de rechter moeten worden gebracht. Onder de oude wetgeving
gold de termijn van 28 dagen. Wij hebben gezegd dat hierdoor de vreemdelingenkamers
zouden vastlopen vanwege een te zware belasting. Wij hebben bepleit het toetsingsmoment
weer op 28 dagen te zetten. De staatssecretaris van Justitie hield echter
vast aan de termijn van tien dagen en daardoor hebben de vreemdelingenkamers
het veel en veel te druk. Echter, in de voorjaarsnota die wij van het ministerie
van Financiën kregen, stond een blijde tijding, namelijk dat deze toets
wel degelijk pas na 28 dagen plaatsvindt en niet al na tien dagen. Dit levert
bij de vreemdelingenkamers een efficiencyslag op en het lijkt
erop dat die ook in financiële zin is ingeboekt. Niettemin hebben wij
later het bericht gekregen dat er sprake was van een foutje; dit had er niet
in mogen staan.Voorzitter. Misschien kan de minister uit de doeken doen hoe zo'n discussie
tussen twee departementen verloopt. Mijns inziens suggereert zo'n verschrijving
toch minimaal dat het ministerie van Financiën van oordeel was dat die
toets inderdaad pas na 28 dagen moet plaatsvinden en niet al na tien dagen.
Ik neem aan dat dit er vervolgens onder druk van Justitie weer is uitgehaald.
Had de minister deze toets niet liever op 28 dagen gesteld? Wat betekent dit
alles nu in financiële zin? Wij zien dat er een bedrag is ingeboekt dat
lijkt op een bezuiniging van 15 mln euro, terwijl er anderzijds sprake lijkt
te zijn van een intensivering van 14 mln euro. Wij kunnen dit niet overzien;
kan de minister aangeven wat per saldo de efficiencyverbetering is die bij
de vreemdelingenkamers bereikt zal worden en welk bedrag zij er per saldo
op vooruitgaan, wat ik hoop, of achteruitgaan?De heer Van Beek (VVD):Voorzitter. Het lijkt er eigenlijk een beetje op dat wij deze discussie
juist bij een dieptepunt voeren. In de stukken is er sprake van neerwaartse
bijstellingen van de economische groei, terwijl wij op grond van berichten
in de krant en gelet op de ontwikkelingen in Amerika en Europa het gevoel
hebben dat wij het dieptepunt gepasseerd zijn en dat de eerstvolgende prognoses
beter zullen zijn dan de huidige. Dit is op zichzelf plezierig, maar nu beoordelen
wij het geheel nog op basis van de prognoses voor 2002 uit de voorjaarsnota.
Ik zal hierbij ook de tweede versie van de brief over de ontwikkeling van
de inflatie betrekken, waarom gisteren door mijn collega's De Haan en Crone
gevraagd was.Wij maken ons zorgen over de inflatie, maar met name ook over het beeld
ervan en over de suggestie dat dit alles te maken heeft met de invoering van
de euro. Wij komen er maar niet goed achter wat de relatie is tussen de introductie
van de euro en de echte prijsontwikkelingen. Volgens de officiële cijfers
gaat het om tienden van procenten; het laatste cijfer dat ik heb gezien, was
0,16%. Dat is een buitengewoon geringe invloed op de totale inflatie, maar
toch zien wij allen en krijgen wij ook elke dag brieven over ontwikkelingen
die aanzienlijk ernstiger zijn.De minister heeft de opdracht gegeven, dit te onderzoeken; hij heeft hierbij
met name de Consumentenbond betrokken. Er wordt met de vrijkomende gegevens
heel zorgvuldig, heel voorzichtig omgegaan, terwijl ik de cijfers veel meer
in de publiciteit gebracht zou willen zien. Als bepaalde merken hun prijzen
fors verhogen, dan moet dat gewoon openbaar worden, want een markt kan alleen
werken als ze transparant is, als iedereen weet wat er gaande is. Zijn het
bepaalde winkels, dan is het goed als de consumenten weten welke winkels dat
zijn. Gaat het om bepaalde sectoren, dan is het van belang dat de NMa nagaat
wat er mis is in die sectoren, want dan zou er wel eens wat meer aan de hand
kunnen zijn dan wanneer alleen een bepaald merk de prijzen verhoogt. Gaat
het om gemeenten en provincies, die ook nogal vaak genoemd worden in het verband
van tarievenbeleid, dan moeten gemeenteraden en provinciale staten actie ondernemen.
Is de minister in staat om de gegevens die boven tafel gekomen zijn, met vermelding
van naam en toenaam te publiceren, opdat de markt beter kan functioneren?
De rest van de brief hierover voldeed aan de verwachtingen; die laat ik op
dit moment dan ook verder onbesproken.Wij maken ons dus zorgen over de inflatie. De echte oorzaak van de toenemende
inflatie is vooral in de sfeer van de loonkosten te vinden. Het blijft dan
ook van belang dat werkgevers en werknemers zich terughoudend opstellen, want
vooral zij bepalen de loonkostenontwikkeling. Heeft de minister nog mogelijkheden
om de regering een bijdrage op dit punt te laten leveren?Het is natuurlijk op zichzelf heel plezierig dat wij in een jaar waarin
het financieel-economisch eigenlijk helemaal niet zo goed gaat, toch nog een
voorjaarsnota als de nu aan ons voorgelegde kunnen bespreken, waarin toch
nog behoorlijke bedragen voor extra bestedingen in voorkomen. Natuurlijk,
het is heel vervelend om te zien dat de overschotten zo teruglopen, maar het
is toch mogelijk gebleken om nog enkele echt belangrijke zaken ter hand te
nemen.Ik wil nog deze indringende vraag stellen. Ik krijg de indruk dat de ruimte
voor 2002 meer incidenteel dan structureel is, althans, naar de jaren toe
een dalende tendens te zien geeft. De voorgestelde uitgaven vertonen echter
een stijgende tendens. Het plan is voor 2002 passend, maar wat is de doorwerking
naar 2003? Dit jaar hebben wij weliswaar te maken met een kabinetswisseling
maar het is denkbaar dat dit kabinet de voorbereidende handelingen moet verrichten
voor de totstandkoming van een begroting voor 2003. Ik dring er bij de minister
op aan dat de begroting voor 2003 sluitend is. Uit onze doorrekening van de
diverse programma's blijkt dat wij snel willen doorgroeien naar een overschot
van 1%. Dat kan niet het eerste jaar gehaald worden, maar het gat van waaruit
je in 2003 start mag absoluut niet te diep zijn. Het nulpunt is daarom een
mooi ijkpunt.De heer Vendrik (GroenLinks):Betekent dit laatste dat volgens de nieuwe inzichten over 2003 de VVD
het omvangrijke pakket aan lastenverlaging wil terugdraaien om ervoor te zorgen
dat er in dat jaar geen tekort ontstaat?De heer Van Beek (VVD):Die lastenverlaging zit voor een groot deel niet in 2003. Dat biedt dus
geen oplossing. Er ligt een pakket aan lastenverlichtingen dat veel beperkter
is dan de afgelopen vier jaar, maar het merendeel is gekoppeld aan maatregelen
die pas later in de periode tot stand komen. Als je aan het eind van de periode
op 1% wilt uitkomen met een doorgroei naar een hoger percentage moet je voorkomen
dat de beginsituatie zodanig verslechtert dat er nadien grote problemen ontstaan.
Het gat dat ontstaat mag niet dieper worden en daarom is het nulpunt het beste
vertrekpunt.De heer Vendrik (GroenLinks):De heer Van Beek zegt dat de VVD wil uitkomen op een overschot van 1%
in 2006, maar dat lijkt mij een neerwaartse bijstelling ten opzichte van de
eerdere ambities. Dit betekent dat de VVD het gat dat deze minister van Financiën
onverwacht achterlaat, in de komende kabinetsperiode volledig
ten laste wil laten komen van het EMU-saldo. Zo moet ik hem kennelijk begrijpen.De heer Van Beek (VVD):Neen, zo moet u mij niet begrijpen. Het is de bedoeling dat de doelstelling
ten aanzien van het EMU-saldo in de volgende periode gehaald wordt en dat
die 1%, die in de jaren daarna doorgroeit naar een hoger percentage, gerealiseerd
wordt. Het probleem wordt alleen maar groter als de situatie in het eerste
jaar te negatief is. Daarom is het niet de bedoeling dat in 2003 een tekort
ontstaat. Als je op tijd eraan werkt om dat te voorkomen, kan dit alleszins
worden gerealiseerd. Als je het laat ontstaan, duurt het langer om dit probleem
weer op te heffen. Onze doelstellingen blijven dus gewoon overeind.Er wordt een bedrag van 51 mln beschikbaar gesteld voor de aanpak van
drugskoeriers. Is dit bedrag op basis van de recente gegevens voldoende? Verder
worden enorme bedragen uitgetrokken voor SUWI, de Arbeidsvoorziening en de
SUWI-businessplannen. Alles bij elkaar gaat het om 185 mln euro. Wij hebben
al een aantal keren in voorjaarsnota en najaarsnota incidenteel bedragen beschikbaar
gesteld. Is dit de laatste keer? Wij hadden ook graag gezien dat een en ander
meer was ingebed en dat goed zichtbaar wordt wat in de loop der jaren in totaal
hieraan is uitgegeven.Voor de VVD-fractie is dit niet controversieel. Het voldoet niet aan die
terminologie. Wij hebben ook waardering voor de aanpak van de huidige minister.
Die aanpak moet ook worden voortgezet, want het probleem moet worden opgelost.
Laat echter duidelijk zijn dat de waardering die wij voor deze minister hebben,
zeker niet zijn voorgangers betreft. Dit hele dossier is namelijk beschamend
zwak behandeld. Men is echt schromelijk tekortgeschoten. Dat blijkt ook uit
de rapporten die in de tussentijd over dit onderwerp zijn gepubliceerd.Het was heel bijzonder om te zien dat de bedragen, 214 mln euro, gedekt
worden uit de begroting van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Ik krijg een
beetje het gevoel dat het afhangt van de vraag wie het voorstel doet, of het
antwoord "ja" of "nee" is. Als wij voorstellen doen om een post te schrappen,
wordt altijd beweerd dat dit niet kan. Nu de minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid zelf met het voorstel komt, kan het wel. Ik vraag mij af of
er nog meer ruimte op die post is. Is mijn indruk juist dat het feit dat bedragen
nodig waren, andere begrotingsbedragen vloeibaar heeft gemaakt?Voor de door ons zeer gewaardeerde post voor bestrijding van de wachtlijstproblematiek
is in het kader van de voorjaarsnota een aanzienlijk bedrag beschikbaar gesteld.
Voor die post vraag ik echt aandacht van Financiën. Het is niet alleen
een kwestie van input, maar ook een kwestie van controle op de output. De
wachtlijsten moeten echt korter worden. Er moet niet alleen 360 mln euro worden
opgemaakt, maar het moet ook zichtbaar zijn. De doelstellingen moeten dus
kwantitatief en meetbaar zijn.De Zalmregels hadden hun positieve kant al getoond in de situatie dat
het goed gaat met het land. De voorjaarsnota geeft aan dat de Zalmregels ook
goed werken of misschien juist goed werken op momenten dat het wat minder
goed gaat. Daarmee wordt de spanning in dat proces wat verminderd. Het is
goed dat niet bij elke tegenvaller opnieuw moet worden bezuinigd, maar wij
moeten het ook niet zover laten komen dat wij weer onder de nul zakken, want
dan wordt een inhaalslag alleen maar moeilijker.De heer Wijn (CDA):Die opmerking doet mij buitengewoon deugd. De heer Van Beek zegt dus eigenlijk
dat wel degelijk moet worden ingegrepen, als wij door de Zalmnorm, die toch
meebeweegt met de economie, onder de nul dreigt te komen. Dat is een amendering,
die ik zojuist ook voorstelde, op de huidige systematiek van begrotingsnormering.De heer Van Beek (VVD):Het gaat mij niet om een amendering op de systematiek. Het gaat om de
vraag hoe wij ermee omgaan in deze concrete situatie. Ik ben bang dat in een
jaar waarin veel andere zaken spelen, dit proces wat minder aandacht krijgt,
omdat het oude kabinet demissionair is en er nog geen nieuw kabinet is. Ik
pleit hiervoor om te voorkomen dat het gat eerst wordt gegraven en later weer
moet worden dichtgegooid. In de specifieke situatie van een demissionair kabinet
vraagt dit extra aandacht.De heer Wijn (CDA):Het lijkt alsof wij op dezelfde lijn zitten. Stel dat blijkt dat wij dit
jaar een tekort krijgen, moeten wij dan ondanks de afspraken om niet tussentijd
in te grijpen, dat ook voor dit jaar toch nog doen?Voorzitter: RehwinkelDe heer Van Beek (VVD):Dat zou niet mijn eerste oplossing zijn, want daarmee tast je de systematiek
aan. Ook in technische zin is dit nauwelijks mogelijk. Je moet de nodige ruimte
hebben. Ik richt mij vooral op de begroting voor 2003: zorg nu dat datgene
wat je bereikt hebt, een sluitende begroting, ook het volgend jaar kan worden
gerealiseerd. Aan het eind van het jaar zal wel blijken wat de situatie is.
Het gaat erom dat we de huidige begroting goed uitvoeren en daarop streng
toezien. Vaak brengt dat overschotten met zich. Wellicht trekt de economie
in de loop van het jaar zodanig aan dat een aantal zaken iets gunstiger wordt.
Dat sluit ik zeker niet uit. Ik verwacht dan ook dat wij zonder al te grote
problemen het jaar 2002 boven nul kunnen afsluiten.De heer Wijn (CDA):Dat hoop ik natuurlijk ook. Wij hopen dit allemaal.De heer Van Beek (VVD):Ik hoop het niet alleen, ik verwacht dit ook, gelet op de signalen die
er zijn.De heer Wijn (CDA):Dit laten wij dan maar in het midden. U zegt echter dat de bijzondere
aandacht voor dit jaar, dat onverhoopt in een tekort zou kunnen eindigen,
bestaat uit de stelling: we zien wel aan het eind van het jaar hoe alles uitpakt.
Dat is dus uw bijzondere aandacht voor dit jaar. Die leidt niet tot actie,
begrijp ik.De heer Van Beek (VVD):Voor het jaar 2002 is die niet nodig. Dat is nu juist het fijne van de
systematiek. Mijn aandacht richt zich op de voorbereidende werkzaamheden in
de komende zomer voor de begroting voor 2003.Voorzitter. Mag ik afronden met de minister en met name zijn medewerkers
te bedanken voor de schriftelijke informatie die wij op alle gestelde vragen
hebben gekregen? Daardoor kon de mondelinge inbreng kort blijven.De heer Crone (PvdA):Voorzitter. Dit is de laatste voorjaarsnota van deze minister en het beeld
wordt steeds minder. Laten we maar beginnen met te zeggen: minister, technisch
is alles prima. Tijd voor politieke complimentjes is er echter niet, want
het beleid kent een aantal politieke keuzen waarover wij van mening verschillen.Net als bij het debat over de najaarsnota wil ik mijn betoog beginnen
met opmerkingen over de invoering van de euro. Die leverde ons destijds een
stropdas van het ministerie van Financiën op. Nog dank daarvoor! Nu wil
ik de minister echter indringend voorhouden dat er bij de mensen grote onrust
is vanwege de invoering van de euro. Steeds meer mensen zien prijsverhogingen.
Het onderzoek van De Telegraaf is al genoemd. Vandaag zal ik nog een pakket
van 600 handtekeningen op het ministerie bezorgen. Dat pakket heeft mijn collega
Noorman-den Uyl in Amsterdam-Noord gekregen. De cijfers zijn onthutsend, maar
de minister zegt steeds: de algemene inflatie is door de euro niet zo sterk
gestegen. In zijn brief van hedenochtend noemt hij het cijfer 0,16. Eerder
sprak hij over 0,2. Ik vraag hem commentaar te geven op de uitspraak van De
Nederlandsche Bank. Die zegt dat het inflatie-effect 0,4 is geweest. Daarmee
wordt de inflatie dus substantiëler. Hoe denkt de minister er nu over?Het consumentenvertrouwen is lager. Het algemeen economisch beeld is daarin
vervat. Mensen hebben ook wel degelijk het gevoel dat zij aan het eind van
de maand eerder rood staan. Dat gevoel heeft kennelijk te maken met de invoering
van de euro. We horen dat vaak.Ik heb de afgelopen maanden hierover vele malen vragen gesteld. Ook gisteren
heb ik dat gedaan. De bedoeling van het onderzoek van de Consumentenbond was
dat bedrijven aan de schandpaal zouden worden genageld als zij de euro misbruiken
voor extra prijsstijgingen. De heer Van Beek wees daar al op. Op deze manier
zou de concurrentie worden bevorderd: als burgers zien dat een bepaald bedrijf
het verkeerd doet, zullen zij daar een tijdje niet meer boodschappen doen.
Dat is effectieve concurrentie en het afstraffen van verkeerd gedrag. Gisteren
heb ik de minister erop gewezen dat hij of de Consumentenbond dit soort concurrentie
zou bevorderen maar hij gaat er in zijn brief van hedenochtend niet eens op
in. Kunnen wij op dit punt nog iets verwachten? Ik sluit mij in dezen aan
bij datgene wat collega Van Beek hierover heeft gezegd. Dan wil ik iets zeggen over de voorjaarsnota zelve. De economie ziet er
nu minder gunstig uit dan wij verwacht hadden. Met de gedaalde economische
groei is de stand van zaken verslechterd: hogere inflatie, hogere contractloonstijgingen
en hogere werkloosheid. Toch is het saldo van meer en minder uitgaven, bijvoorbeeld
meer uitkeringsgelden, maar ook weer minder afdrachten aan de Europese Unie,
ongeveer in evenwicht. De dalende inkomsten, belastingen en premies, zorgen
er verder voor dat het verwachte saldo daalt van 1% naar 0,1%. Om het saldo
dan toch positief te houden, zowel voor dit jaar als het volgende jaar, schept
de minister financiële ruimte door de prijsbijstelling niet uit te keren,
althans nog niet geheel. Als wij dat alsnog zouden doen, komen wij natuurlijk
uit op een financieringstekort. Ik begrijp die beweging dus wel, maar ik ben
wel benieuwd naar wat er in de miljoenennota gaat gebeuren. Krijgen wij dan
misschien wat meevallers die dan kunnen worden ingezet om de prijsbijstelling
alsnog uit te keren? Of kan er dan ook een zekere verschuiving plaatsvinden
tussen inkomsten, meevallende inkomsten en uitgaven? De scheiding van inkomsten
en uitgaven is immers niet meer aan de orde als een kabinet in demissionaire
staat moet kiezen tussen een sluitende begroting of extra bezuinigingen.Dit werkt ook door in 2003. Het kabinet of minister Zalm wil natuurlijk
vier jaar Paars 2 afsluiten met vier jaar van begrotingsoverschotten. Het
achterhouden van de prijsbijstelling is echter in feite een soort ombuiging.
Verwacht de minister daar ook nog schade van, met name voor de centrale doelstellingen
van het kabinet inzake zorg, onderwijs en veiligheid? Of kan hij ons garanderen
dat dit verder geen dramatische invloeden heeft? Het is immers toch een fors
bedrag. Ik wil daarom zeker weten dat bij de miljoenennota zo nodig een aantal
van die prijsbijstellingen kan worden uitgedeeld.De heer Vendrik (GroenLinks):Gaat de PvdA ermee akkoord dat deze minister of dit kabinet een reservepotje
"niet uit te keren prijsbestelling" aanhoudt van 0,5 mld euro dat straks eventueel
wegloopt in het EMU-saldo, zodat dat positief kan blijven in 2002? Dat betekent
dan dat er bezuinigd wordt op uitgavenkader voor de prioriteiten
die u noemde. Ik voeg daar "natuur" aan toe. Hier kan de PvdA toch nooit mee
akkoord gaan?De heer Crone (PvdA):U heeft een paar stappen in mijn redenering gemist. Ik ga akkoord met
wat het kabinet nu voorstelt. Ik kijk vervolgens naar wat er gebeurt bij de
miljoenennota: is er dan ruimte om de prijsbijstelling alsnog uit te keren?
Wij krijgen die cijfers pas in september, maar het kabinet kan al voor de
zomer beslissen over de ruimte die er dan is. Dan gaat het om een bekende
combinatie van zaken, zoals de definitieve prijsontwikkeling. Na 15 mei, eigenlijk
al nadat het kabinet gevallen is, moet het kabinet in onze ogen het saldo
als criterium nemen. Het saldo mag niet weer negatief worden. De 0,1 van nu
is een goed ijkpunt. Als dan toch een prijsbijstelling wordt uitgekeerd, moet
het geld ergens anders vandaan komen, bijvoorbeeld uit uitgavenmeevallers
of uit meevallers aan de inkomstenkant. Wij zullen wel zien hoe dat uitpakt.
Ik zie dus niet de noodzaak om te bezuinigen. Daarom vraag ik wel aan de minister
of dit tot ombuigingen leidt, in die zin dat wij een aantal beleidsmatige
zaken moeten laten die wij wel hadden gewild.De heer Vendrik (GroenLinks):Normaliter mag je daar wel van uitgaan. Als je 0,5 mld euro op de plank
laat liggen om die eventueel ten gunste te laten komen van het EMU-saldo,
dan zal dat waarschijnlijk bij veel departementen tot bezuinigingen moeten
leiden. Het is merkwaardig als de Kamer vandaag in meerderheid besluit om
het kabinet de vrijheid te geven 0,5 mld euro op de plank te laten liggen,
terwijl de prioriteiten echt wachten op meer geld. Mijn keuze is dat niet.
Wij moeten dan toch vandaag besluiten om de prijsbijstelling zeker voor dit
jaar uit te delen, zodat er in ieder geval niet bezuinigd wordt op onderwijs,
zorg, veiligheid en natuur.De heer Crone (PvdA):Ik zeg niet dat er bezuinigd moet worden omdat die prijsbijstelling wordt
achtergehouden. Dat is te simpel geredeneerd. De prijsbijstelling is functioneel,
maar wij hebben hier nog geen voorjaarsnota gehad of er bleek wel in de maanden
daarna dat er toch weer ruimte in de begroting zat. Dat is logisch, want bij
een begroting gaat het om maximumposten. Wij zitten nu feitelijk nog in het
begin van het jaar en dat kan in de tweede helft van het jaar meevallen. Het
kan ook tegenvallen, maar ik zal u straks nog wat meevallende opties voorhouden.
Als in augustus blijkt dat het voor het lopende jaar meevalt, ben ik benieuwd
of die prijsbijstelling alsnog kan worden uitgekeerd. Dat zien wij dan wel.
Ik accepteer wat het kabinet nu doet. Ik ben ook benieuwd of u een amendement
indient om de prijsbijstelling alsnog uit te keren, want dat heb ik nog niet
gezien. Dat zou u dan nu moeten doen. U moet het niet alleen hier roepen,
maar ook een amendement indienen.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat zal ik in mijn eigen termijn nader toelichten. U vermoedt nu al dat
er op tal van fronten bij de begrotingsuitvoering meevallers optreden. Waarom
gaat u dan akkoord met een spaarpot van deze minister om eventuele tegenvallers
op te vangen, want die lijken er waarschijnlijk niet te komen? Waarom moeten
wij dat bij de miljoenennota regelen? De miljoenennota gaat niet over dit
jaar, maar over volgend jaar. Wij kunnen het dus pas bij de najaarsnota doen,
in november. Dan zitten al die departementen te wachten: gaat de Kamer akkoord
met het alsnog uitkeren van de prijsbijstelling? Daar wordt het beleid, het
besteden van geld op een doelmatige wijze, natuurlijk niet echt veel beter
van. Dat weet u toch ook?De heer Crone (PvdA):U haalt nu een aantal dingen door elkaar. Het kabinet zegt zelf dat het
in de zomer zal beslissen over een nadere prijsbijstellingsuitkering. Ik dring
er ook bij het kabinet op aan om dat te doen, zeker als het niet uitkeren
van de prijsbijstelling zou leiden tot ombuigingen op een terrein waar wij
dat niet zouden willen. Mijn vraag was dan ook of dat zo is. Vervolgens kan
het kabinet nog wel degelijk in juli of augustus, zoals de afgelopen jaren
ook gebruikelijk was, voor het lopende jaar een aantal beslissingen nemen.
Het is dus niet zo dat de ministeries dan pas in november het geld zouden
hebben. Dat gaat echt in de zomer gebeuren. Er moet echter wel met enige onzekerheid
rekening worden gehouden. Zijn die meevallers er namelijk wel en loopt het
dan wel rond? Ik ga nu echter niet het saldo vast negatief maken, want dat
gebeurt als de prijsbijstelling nu al definitief wordt uitgekeerd. Ik wacht
eerst de aard van de prijsbijstelling af en ook welke ruimte er wellicht zal
zijn in de zomer.Er zijn twee punten waar wel enige ruimte zou kunnen blijken te zijn.
Er is uitgegaan van een voorzichtige dollarkoers en van een nog meer voorzichtige
olieprijs. Het CEP gaat uit van een olieprijs van 21 dollar voor het lopende
jaar, terwijl de olieprijs daar tot nu toe al dik boven zit en op dit moment
zelfs 25 dollar per vat bedraagt. Wij weten allemaal dat 1 dollar extra olieopbrengst
ongeveer 200 mln euro extra oplevert. Dat geeft dus al een enorme ruimte.Verder heeft het kabinet een lagere afdracht voor Nederland aan de Europese
Unie ingeboekt. Het gaat om 800 mln euro, waarvan 550 mln euro incidenteel
en zo'n 200 mln euro structureel is. Ik sluit zeker niet uit dat ook daarvan
in de loop van het jaar blijkt dat een groter deel structureel is en dat er
misschien ook wel meer incidenteel geld is. Ik ga daar niet op speculeren,
maar dat zijn al twee posten, waarbij moet worden afgewacht wat er in de zomer
gaat gebeuren. Het kabinet kan dan komen met een goed verantwoord uitgavenbeleid
en een saldo dat positief is en zeker niet negatief wordt.Ik wil nu ingaan op een aantal specifieke punten die ook in de suppletoire
begrotingen terugkomen, maar die soms begrotingsoverschrijdend zijn. Dan vind
ik het terecht om ze nu te melden.Vanuit de begroting van EZ wordt 43,5 mln uit de uitgavenruimte en 4,5
mln aan inkomsten overgeheveld naar de begroting van Defensie, die dit bedrag
van 48 mln nog in 2002 aanwendt voor deelname aan het SDD-programma voor de
JSF. Met amendementen op beide begrotingen – die straks uitvoerig zullen
worden toegelicht door college Bakker van D66 – willen wij dat terugdraaien.
De minister van Defensie kan dan niet zonder de wil van de Kamer te bruuskeren
de eerste deelname aan het SDD-programma betalen. Als hij dit toch zegt van
plan te zijn, zullen wij tegen de suppletoire begroting van Defensie moeten
stemmen. Daarmee is dan ook duidelijk dat hij het begrotingsrecht
niet ziet als een fundamenteel democratisch recht, want dan kan niet worden
meegedaan aan het SDD-programma voor dit jaar. Dat lijkt mij helder, want
wij als economen weten allemaal wanneer er democratie kwam. Als de koning,
in dit geval Zalm, te veel geld ophaalde of aan verkeerde dingen uitgaf, bijvoorbeeld
te veel oorlog voerde, zeiden de burgers: ho, ho, het is ons belastinggeld.
Daarmee ontstond de democratie. Democratie ontstond dus altijd bij burgers
die belasting betaalden. Burgers die geen belasting betaalden, vrouwen en
armen, mochten dan ook nooit stemmen. Het fundamentele recht van amendement
op de begroting en het afwijzen van een begroting zal terecht door D66 als
kernpunt van de democratie worden ingebracht bij de behandeling van de suppletoire
begroting voor Defensie. Ik neem aan dat de minister het met ons eens is dat
als de Kamer besluit dat er geen ruimte is om geld uit te geven, dat dan ook
niet kan.Als het gaat om de lokale en regionale omroepen moet er nog wat worden
geregeld voor de provincies. Het kabinet heeft echter wel gelijk dat het voor
de gemeenten goed is geregeld.Bij de suppletoire begrotingen van EZ en LNV hebben wij ook nog een kleine
verschuiving voor ogen. Wij willen 10 mln euro overhevelen van EZ naar LNV
om de rubberfabriek Vredestein te verplaatsen, zodat een ecologische verbindingszone
kan worden aangelegd tussen de Veluwe en de Rijn. Door drie amendementen op
de begrotingen van V en W, VROM en LNV in te dienen, wordt geld vrijgemaakt –
ook dat is weer zo'n aanpak om verkokering te doorbreken – voor verdieping
van het spoor en de weg in de plaats Dieren. Ook die amendementen zijn keurig
gedekt, maar zijn wel overschrijdend voor een aantal departementen. Het niet
doorgaan van de JSF schept binnen de EZ-begroting enige ruimte om een sinds
lang door ons gewenst project voor stadsverwarming doorgang te doen vinden.
Hierbij gaat het om gebruikmaking van warmte van Shell Pernis ten behoeve
van een stadsverwarmingsproject in de wijk Hoogvliet. Hiermee heb ik een aantal
overschrijdende amendementen voldoende toegelicht. De dualisering van het lokaal bestuur gaat gepaard met nieuwe instituties
op lokaal niveau. Er komt een griffier die zal werken ten behoeve van de meer
dualistisch opererende gemeenteraden. De extra kosten worden door het Rijk
nu voor de helft vergoed. Wij vinden dat goed, maar menen dat met name voor
de kosten van de griffier een extra vergoeding op zijn plaats zou zijn. Wij
willen daar graag in het kader van de miljoenennota of van het regeerakkoord
op terugkomen.Wij zullen de motie van het CDA steunen met betrekking tot de fiscalisering
van de omroepbijdrage bij de behandeling van de suppletoire begroting, omdat
de doorwerking van de fiscalisering in de omroepbijdrage door het kabinet
te laag is ingeschat. Dat zal dus nog worden goedgemaakt.Positief in de voorjaarsnota is dat er middelen zijn uitgetrokken voor
zaken waar wij om hadden gevraagd. Er is bijvoorbeeld extra geld uitgetrokken
voor maatschappelijke opvang. Ook voor schoolgebouwen heeft het kabinet de
ruimte gevonden om 25 mln extra beschikbaar te stellen, wat wordt aangevuld
uit het accres van het Gemeente- en Provinciefonds met 63 mln. Voor verbetering
van de kwaliteit van schoolgebouwen is nu 110 à 113 mln beschikbaar.
Er is geld beschikbaar gesteld voor de Dienst justitiële inrichtingen.
Het kabinet heeft echter nog niets gedaan voor de reclassering. Daar hechten
wij wel aan, omdat voor het uitbannen van de draaideurcriminaliteit met name
de reclassering van groot belang is, opdat mensen niet in de recidive vervallen.
Wij willen op dat punt bij de behandeling van de miljoenennota terugkomen.De Studiegroep begrotingsruimte heeft voorgesteld om een andere deflatoir
te hanteren voor de algemene prijsaanpassingsystematiek. Als wij dat voorstel
hadden gevolgd, zouden wij in de afgelopen vier jaar een ruilvoetverlies hebben
geleden cumulatief van ongeveer 1 mld, terwijl toevalligerwijs de gehanteerde
deflatoir precies op nul uitkomt. Tegen die achtergrond lijkt het beter om
niet over te gaan op een andere systematiek. Wel wil ik de minister vragen
of hij daar een zorgvuldige studie naar wil doen ten behoeve van het regeerakkoord
en daarbij te onderzoeken of de tussentijdse bewegingen – in het voorjaar
wordt meestal een ander cijfer geraamd dan er later uitkomt – wel enige
verbetering laten zien. Daarnaast zou bij het regeerakkoord afgesproken moeten
worden dat er tussentijds gecontroleerd wordt of de deflatoir niet te sterk
afwijkt van de verwachting. Daar zou dan extra budget tegenover moeten staan.Wij hebben helaas al vanaf 1999 gewaarschuwd voor een stijgende arbeidsinkomensquote.
De arbeidsinkomensquote is 3 procentpunt gestegen sindsdien. Een self-fulfilling
prophecy waar ik niet trots op ben. Ik maak mij met name zorgen om de plannen
die VVD en CDA in hun verkiezingsprogramma's hebben opgenomen met betrekking
tot de WAO. Met die voorstellen wordt hard ingegrepen in de WAO. Doorrekening
van die plannen leidt wel tot een betere arbeidsinkomensquote en tot loonmatiging,
maar zo hard ingrijpen in de WAO is politiek gezien niet goed. Als je zo hard
ingrijpt in de WAO kun je niet verwachten dat werkgevers en werknemers aan
loonmatiging zullen doen. Helaas wordt het drama van de stijgende loonkosten
en de AIQ op een contraproductieve manier aangepakt door CDA en VVD. Ik vraag
het kabinet wat het doet om die verantwoorde loonontwikkeling wel na te streven.
Men kan niet een oorlogsverklaring afgeven aan werkgevers en werknemers in
de SER en vervolgens vragen of zij aan loonmatiging willen doen. Naar mijn
mening zijn heel wat extra uitgaven en lastenverlichting in de programma's
van het CDA en de VVD op drijfzand gebouwd.De heer Wijn (CDA):Voorzitter. Ik deelde wat speldenprikjes uit aan de heer Crone en toen
reageerde hij al zo geagiteerd dat ik er wel een aantal terugverwachtte. Daarom
heb ik even gewacht met interrumperen, maar als dit het is, valt het allemaal
buitengewoon mee. Het CDA heeft de oorlog niet verklaard aan werkgevers en
werknemers, integendeel. In ons verkiezingsprogramma staat dat mensen die
omkeerbaar ziek zijn niet in de WAO terecht mogen komen, omdat zij weer beter
kunnen worden. In de CPB-berekening is daaraan nadere operationalisering gegeven,
in lijn met het SER-advies, in de vorm van mensen met psychische klachten.
Bij de kabinetsformatie – want u heeft het probleem een
tijdje laten liggen – komen wij daar nader over te spreken. Het SER-akkoord
is echter voor het CDA wel degelijk de basis om verder te praten. U heeft
eerder de oorlog verklaard met het aan de kant schuiven van het SER-advies
over het zorgstelsel. Dat was pas een affront voor werkgevers en werknemers.De heer Crone (PvdA):U heeft niet goed opgelet. In het SER-advies is gesteld dat onomkeerbare
gevallen, al of niet psychisch, met een toetssteen van vijf jaar, niet meer
in de WAO komen. De SER heeft niet gesteld dat dit alle psychische gevallen
zijn. Vandaar dat het CPB tegen de SER heeft gezegd dat dit niet als bezuiniging
wordt ingeboekt. Als de SER had gezegd dat het om alle psychische gevallen
gaat, had precies dezelfde bezuiniging ingeboekt kunnen worden als bij het
CDA. Nog maar enkele dagen nadat het CPB-advies werd gepubliceerd, heeft uw
collega Van der Knaap in Trouw gezegd dat dit anders ligt dan in het verkiezingsprogramma
van het CDA. Mevrouw Verburg heeft dat op verkiezingsbijeenkomsten ook al
gezegd. Er is dus wel degelijk een verschil tussen uw verkiezingsprogramma,
waarin dit niet voorkomt, het SER-advies, waar dit ook niet in voorkomt, en
de doorrekening van het CDA, waarin deze harde maatregel is opgenomen om ombuigingseffecten
te kunnen incasseren en de slechte werking op de arbeidsmarkt vanwege de inkomensafhankelijke
kortingen te kunnen compenseren. Deze zijn namelijk ontmoedigend voor de arbeidsmarkt.
Het woord "ontmoedigend" is overigens letterlijk opgenomen in het CPB-advies,
waarin is opgenomen dat het CDA-plan voor zorgafhankelijke kortingen zeer
arbeidsmarktontmoedigend is. Dat wordt gecompenseerd via de maatregel om psychische
gevallen uit de WAO te gooien. Ik heb het CPB-advies dit weekeind samengevat
in ESB. Het is niet anders.De heer Wijn (CDA):Voorzitter. De heer Crone haalt een onderdeel uit een totaalpakket. De
heer Fortuyn heeft eens gezegd dat de helft van het verhaal vertellen, altijd
dicht in de buurt komt bij jokken. Het gaat ons om het totaalpakket. Uit de
doorrekening van het CPB blijkt dat het CDA nieuwe werkgelegenheid creëert
en de PvdA niet, maar als dat wel het geval is, dan moet u mij maar corrigeren.De heer Crone (PvdA):Dat is bij deze gecorrigeerd, want dat doen wij wel.De heer Wijn (CDA):Ik constateer dat ten aanzien van de WAO het CDA het SER-akkoord zal gebruiken
als start bij de onderhandelingen bij de formatie. Dat is van groot belang.
Voor het overige moet de heer Crone de CPB-doorrekening nog maar eens goed
bekijken. Daaruit blijkt dat de "replacement rate" op basis van de plannen
van het CDA fors verbetert. Dat leidt tot een uitermate goed werkgelegenheidsresultaat.
De heer Crone spreekt over keiharde maatregelen. Hij moet zich dan toch eens
afvragen wat sociaal is. Wat is socialer? Dat mensen met psychische problemen
in de WAO terechtkomen, zoals de PvdA wil, of dat mensen aan het werk blijven,
zoals het CDA wil?De heer Crone (PvdA):U gaat helaas niet in op mijn vraag. Ik corrigeer eerst uw opmerking over
de groei van de werkgelegenheid. In de doorrekening groeit deze bij de PvdA
ongeveer net zoveel als bij het CDA. Echter, de wijze waarop dat bij het CDA
gerealiseerd wordt, deugt niet. Het CDA tast wel degelijk het SER-akkoord
in het hart aan. Mensen die een psychische ziekte hebben die langer dan vijf
jaar duurt, komen bij de SER en bij ons gewoon in de WAO. U bent heel hartvochtig
door mensen met een onomkeerbare ziekte daar niet in onder te brengen. Vandaar
dat het CPB uitspreekt dat dit een ferme maatregel is. Het CDA boekt op dat
punt dan ook een flinke bezuiniging in. Ik vind het niet erg dat de VVD dat
doet, want zij is daar eerlijk in en zegt dat gewoon. Ik vind het echter oneerlijk
dat u zegt, een en ander op dezelfde manier als in het SER-advies te doen.
U zegt zelfs dat het SER-advies voor het CDA het vertrekpunt is voor de onderhandelingen
over het regeerakkoord. Dat doe je echter alleen als je ergens anders op wilt
uitkomen. Eindpunt voor het CDA is de eigen doorrekening, waarin alle psychische
gevallen buiten de WAO blijven. Ik vind dat niet eerlijk. U moet gewoon zeggen
wat u vindt. Ik ben het eens met uw collega's Van der Knaap en Verburg, die
beiden stellen dat dit niet in het verkiezingsprogramma staat en dat dit ook
niet het SER-advies is. U kunt niet van twee walletjes eten. Dat is precies
waarom het replacement rate van het CDA het beter doet. Het is in feite veel
slechter door alle inkomensafhankelijke kortingen en het invoeren van het
gezinsinkomen – daardoor is het arbeidsmarktbeleid ontmoedigend; dat
verzin ik niet, het woord "ontmoedigend" staat gewoon in de doorrekening van
de SER – maar dat compenseert het CDA in één grote klap
door de WAO'ers eruit te gooien.De heer Wijn (CDA):Ik zal het nog eens heel goed vertellen. Blijkbaar begrijpt de heer Crone
het niet.De voorzitter:Wij gaan hier de zaken niet eindeloos herhalen. Dat doet de heer Crone
al. Dat gaat u niet ook nog eens doen.Ik wil dat u nog een keer kort een punt naar voren brengt. Daar kan de
heer Crone dan op reageren en dan is het woord aan de heer Vendrik.De heer Wijn (CDA):Het SER-akkoord over de WAO is voor ons het vertrekpunt bij de onderhandelingen.
Dat geldt ook voor de arbeidsongeschiktheidscriteria die de SER naar voren
brengt. Onomkeerbaarheid is dus ook voor ons een vertrekpunt bij de onderhandelingen,
niet om ergens anders uit te komen, maar wel om ervoor te zorgen dat het daadwerkelijk
iets oplevert.Dan rest nog één punt, waar de heer Crone toch nog eens
op moet ingaan. De heer Crone brengt mensen met psychische problemen onder
de WAO. Het CDA vindt dat mensen met psychische problemen aan het werk moeten
blijven. Wij willen dat werkgevers ervoor zorgen dat die mensen reïntegreren
en aan het werk blijven. In het plan van de PvdA groeit de werkgelegenheid
met 30.000. Bij ons is dat 50.000. Dat is een fors verschil. De mensen die
de PvdA wegens psychische redenen onder de WAO brengt, houden wij aan het
werk. Dat is veel socialer.De heer Crone (PvdA):Bij het CDA groeit de werkgelegenheid ietsje harder dan bij ons, maar
niet zoveel meer als de heer Wijn zegt. Dat komt doordat het CDA die extra
klap in de WAO uitdeelt. Daardoor groeit het arbeidsaanbod en komt er een
extra loonmatiging. Dat is glashelder. Alle andere maatregelen
op de arbeidsmarkt zijn ontmoedigend. Zeg dat dan eerlijk. Dat doet het CPB
ook. Dat leidt vervolgens tot extra banengroei, maar ik meen dat die groei
er niet komt, want vakbeweging en werkgevers laten zich niet op zo'n manier
de oorlog verklaren.De heer Wijn bevestigt nog eens dat hij een ander beleid voert dan wij.
Hij vroeg concreet of alle psychische gevallen volgens ons plan in de WAO
moeten. Nog los van de demagogie: dat is natuurlijk onzin. Mensen met psychische
problemen of met andere problemen die zich binnen vijf jaar kunnen herstellen
komen niet in de WAO. Dat geldt alleen voor mensen die langdurig psychische
problemen hebben of om andere redenen langdurig arbeidsongeschikt zijn. Dat
is precies het verschil tussen het sociale aspect en de hardvochtigheid van
het CDA.De heer Vendrik (GroenLinks):Als de PvdA het SER-advies zo serieus neemt, waarom heeft zij er dan niet
voor gekozen om de uitkeringen voor de duurzaam arbeidsongeschikten te verhogen
naar 75%?Het begrotingsbeleid van de PvdA puzzelt mij werkelijk. Ik heb altijd
begrepen dat de PvdA voor de komende kabinetsperiode kiest voor de benadering
"nooit meer een feitelijk tekort". Uit het hoofdstuk van de doorrekening dat
gaat over de PvdA blijkt dat de PvdA ook een norm kiest, of in de plaats van
een norm – misschien kan de heer Crone mij dat uitleggen – kiest
voor 1% structureel trendmatig overschot. Daaronder moet je gaan bezuinigen
of de lasten verzwaren, daarboven gaat het de andere kant op. Waar koerst
de PvdA nou eigenlijk op?Ga je uit van een feitelijke tekortnorm van nul of van een structurele
norm van 1, dan heeft de PvdA een groot probleem voor het jaar 2003. Het feitelijke
tekort zal immers bij ongewijzigd beleid min 0,5 zijn, het structurele overschot
0,2. Dat is geen 0, respectievelijk geen 1. Wat doet de PvdA in 2003? Wat
gaat er gebeuren? Gaan de lasten omhoog? Wordt er bezuinigd? Welke norm zal
in 2003 voor de PvdA leidinggevend zijn voor het begrotingsbeleid?De heer Crone (PvdA):Ik ga even kort in op het SER-advies. Zoals alle partijen hebben wij het
doorrekenen moeten afronden voordat het SER-advies klaar was. De geest van
onze doorrekening is dus dezelfde als die van het SER-advies. Het SER-advies
voegt daar een wat effectiever beleid aan toe, waardoor het mogelijk wordt
om de uitkeringen te verhogen. Dat nemen wij in die zin dan ook "lock, stock
and barrel" over. Dat kon echter niet in de doorrekening verwerkt zijn. Het
is echter bekend dat ons verkiezingsprogramma zelfs een iets hoger inverdieneffect
kent dan het SER-pakket. Wij hebben dus alle financiële ruimte om dat
integraal over te nemen. Wij hebben dus niet gewinkeld in het SER-advies en
alvast de psychische gevallen erbij genomen. De discussie daarover hebben
wij zojuist gevoerd. Wij doen het integraal. Dan verklaar je de werkgevers
en werknemers ook niet de oorlog.Dan het tekort. Ik denk dat ik dit punt wel kan verduidelijken, want ik
snap de vraag van de heer Vendrik. Allereerst willen wij inderdaad nooit meer
een feitelijk tekort, in geen enkel jaar. Daarnaast willen wij een structureel,
trendmatig overschot van ongeveer 1%. De heer Vendrik haalt dit door elkaar
met wat er jaarlijks moet gebeuren. Bij het regeerakkoord wordt het lasten-
en uitgavenpakket zodanig vastgesteld, dat er ongeveer een saldo van plus
1% uitkomt. De mee- en tegenvallerformule treedt pas na het regeerakkoord
in werking. In een jaar dat het overschot van 1% niet wordt bereikt, moet
conjunctureel worden meegeademd totdat de nul wordt bereikt. In een jaar dat
het overschot groter is dan 1%, kan het surplus worden ingezet voor extra
schuldverlichting dan wel een combinatie van uitgaven en lastenverlichting.
Het gaat dus om twee verschillende dingen. De trendmatige zaken worden eenmalig
in het regeerakkoord bepaald en dan wordt gemikt op een overschot van 1%.
In de mee- en tegenvallerformule laat je het ademen en wordt er niet elke
keer bezuinigd als het overschot eentiende of tweetiende onder de 1% komt.
Bezuinigingen en lastenverzwaringen moeten pas plaatsvinden als de nul in
zicht komt.De heer Vendrik (GroenLinks):Het wordt mij nu wat helderder. Toch blijft mijn vraag wat de plannen
zijn voor 2003. Als de heer Crone koerst op een trendmatig overschot van 1%
in de komende kabinetsperiode met de randvoorwaarde dat het feitelijke saldo
nooit een tekort mag vertonen, heeft hij hoe dan ook in 2003 een groot probleem,
in de orde van 2,5 mld euro. Dat moet op een of andere manier worden verhaald.
Gaat de heer Crone de verkiezingen in met de boodschap dat de PvdA meteen
bij aanvang van een nieuwe kabinetsperiode wil bezuinigen of de lasten wil
verzwaren?De heer Crone (PvdA):Alle partijen hebben dit probleem. Overal bestaan er verschillen tussen
de uitgangspunten en de doorrekening van het verkiezingsprogramma en de huidige
verwachtingen. Ik denk dat alle partijen die aan het regeerakkoord zullen
deelnemen, de definitieve keuze pas in de zomer maken. Pas dan zijn de echte
cijfers voor 2003 beschikbaar. Dan weten wij of er inderdaad een gat van 1
mld euro is, of dat het gat groter is. Dat is relevante informatie. Voor 2003
en verdere jaren kan er dan geschoven worden: minder lastenverlichting in
de eerste jaren of de uitgaven iets minder snel verhogen. Het duurt dus nog
wel even voordat er eventueel echt moet worden omgebogen. Voor 2003 is er
geen groot drama te voorzien. Ik denk dat het kan worden opgelost.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter. De voorjaarsnota 2002, de laatste van deze minister van Financiën,
bevat een aantal betwistbare, zelfs controversiële boodschappen. Ik zal
mij, gezien de beperkte spreektijd, daartoe beperken.Wij constateren dat de minister van Financiën weer een kloppend plaatje
heeft afgeleverd; er lijkt geen ruimte meer over te zijn onder het uitgavenkader.
Wel zijn er tussen de sectoren – de rijksbegroting in enge zin, de sociale
zekerheid en de zorg – weer grote verschuivingen in de uitgaven opgetreden.
Ik moet dus constateren dat de begrotingsregels met betrekking tot de budgetdisciplinesectoren
hun functie eigenlijk hebben verloren. Het is niet de eerste keer en het gaat
opnieuw om forse bedragen. Wil deze discipline nog enige betekenis krijgen,
dan zal er in de toekomst bij het begrotingsbeleid echt onder scheid
moeten worden gemaakt tussen conjunctuurgevoelige en conjunctuurongevoelige
uitgaven. Wil de minister hierop reageren?In detail komt er extra geld voor de zorg, de aanpak van de wachtlijsten,
het onderwijs, het actieplan inzake terrorisme, justitie en SUWI.De heer Crone (PvdA):De heer Vendrik heeft een heldere visie over de conjunctuurgevoelige uitgaven.
Met zijn visie zal er in 2003 evenwel al gauw een tekort van 1 à 2%
ontstaan. Hij zal alle conjunctuurgevoelige uitgaven meteen in het regeerakkoord
opzoeken en alvast incasseren voor 2003.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik kan, net als de heer Crone net deed, heel flauw doen en zeggen dat
de precieze uitkomst daarvan nog niet bekend is omdat de precieze cijfers
nog niet beschikbaar zijn. De harde bewering dat dit per definitie leidt tot
een groter tekort, ga ik uit de weg. Dat zal nog moeten blijken. Het gaat
nu om de begrotingsregels. De heer Crone wil waarschijnlijk van mij weten
waar een volgend kabinet op moet sturen. Wat is meer van belang: het structurele
saldo of het feitelijke saldo? Ik herhaal mijzelf als ik zeg dat GroenLinks
een structureel trendmatig begrotingsbeleid wenst dat gericht is op een structureel
EMU-saldo dat voldoende positief is. Of dit saldo nu wordt vastgesteld op
0,6%, 0,7%, 0,8%, 0,9% of 1,0%, is een kwestie van maatvoering. Daarbij moet
worden gekeken naar de gevolgen voor het uitgavenpakket en het lastenbeeld.
Dit is ons uitgangspunt bij het begrotingsbeleid. Eerlijk gezegd, vind ik
de houding van andere partijen raar. Verschillende partijen hebben vier jaar
lang deze minister van Financiën geroemd om zijn afscheid van de era
Lubbers III en het tijdperk Kok. Er was toen grote bestuurlijke onrust, doordat
de feitelijktekortbenadering centraal stond. De winst van het begrotingsbeleid
van deze minister van Financiën is juist geweest dat dit is losgelaten.
In dat licht is het vreemd dat verschillende partijen nu met voorstellen komen
om, als puntje bij paaltje komt, weer aan te sturen op een feitelijk saldo
van 0%; dat is buitengewoon merkwaardig. De winst van het begrotingsbeleid
van deze de minister van Financiën – ik had overigens ook kritiekpunten –
wordt daarmee te grabbel gegooid. Mijn pleidooi zal zijn, ook in de verkiezingscampagne,
in hemelsnaam te koersen op een structureel saldo. Ook het IMF heeft dit in
zijn artikel-IV-brief onlangs nog aanbevolen. Dit is nodig om een goed trendmatig
begrotingsbeleid te voeren. Hoe de ontwikkeling van het feitelijk saldo is,
maakt mij eerlijk gezegd niet zo heel veel uit. Deze benadering kan in sommige
jaren leiden tot een flink tekort, maar in andere jaren tot een flink overschot;
dat hoort nu eenmaal bij een trendmatig begrotingsbeleid. Je moet daar niet
bang voor zijn of voor weglopen. Ik zie daarom absoluut geen noodzaak om,
zoals de PvdA en andere partijen bepleiten, naast het zetten van een koers
op een structureel saldo, ook nog een harde grens in het begrotingsbeleid
in te bouwen voor het feitelijke saldo. Niemand in Europa doet dat en het
stabiliteitspact verplicht ons er ook niet toe. Daarin staat slechts een ondergrens
van min 3%. Ik ben de laatste om te beweren dat wij die ondergrens moeten
opzoeken, maar er is alle ruimte om een structureel begrotingsbeleid te voeren,
waarmee koers wordt gezet op een structureel EMU-saldo. Het gevolg daarvan
is inderdaad dat je af en toe een feitelijk tekort hebt.De heer Crone (PvdA):Daarmee is helder dat met het volgen van de aanpak van de heer Vendrik,
wij volgend jaar – 2003 is in conjunctureel opzicht voor de begroting
waarschijnlijk een tegenvallend jaar – weer een financieringstekort
zullen krijgen. Dat is een heldere keuze; ik stel dat vast.De Zalmnorm heeft zijn diensten bewezen om van een groot tekort naar een
overschotsituatie te komen. Nu is het politieke hoofddoel niet meer het bereiken
van een overschot, maar het handhaven van een overschot met het oog op de
vergrijzing. Die wordt ontkend door de heer Vendrik. Als wij weer tekorten
krijgen, bereiden wij ons onvoldoende voor op de vergrijzing, die vanaf 2010
zal toeslaan; dat is al heel snel.De heer Vendrik (GroenLinks):Toe nou, meneer Crone. Moet ik het nu nog een keertje uitleggen?De heer Crone (PvdA):De heer Vendrik heeft het woord vergrijzing nog niet genoemd.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat is een onwaarheid. Als de heer Crone de heer Wijn het uitspreken daarvan
verwijt, moet hij zelf ook op zijn woorden passen. Op het moment dat je bij
een regeerakkoord afspreekt, te kiezen voor een bepaald structureel EMU-saldo,
waarvan ik al vaak heb gezegd dat het voldoende positief moet zijn, betekent
dat de facto dat je je voorbereidt op de kosten van de vergrijzing. Met een
voldoende positief structureel EMU-saldo wordt de staatsschuld afgelost en
wordt er in de verre toekomst ruimte gecreëerd om de kosten van de vergrijzing
op te vangen. Dat is het ABC van trendmatig begrotingsbeleid. Daarbij is het
volstrekt irrelevant wat het feitelijke tekort doet. Als het kabinet in een
situatie komt van feitelijke tekorten die in de analyse van het CPB zouden
leiden tot een lager structureel EMU-overschot, is er wel een probleem. Daarover
moeten wij dan in de Kamer debatteren. Het is niet waar dat onze benadering,
met het centraal stellen van het structurele EMU-saldo, de vergrijzing niet
in beeld brengt. Dat is echt volstrekte flauwekul.De heer Crone (PvdA):Als de heer Vendrik zou streven naar een trendmatig overschot in de buurt
van 1%, zou hij wellicht gelijk hebben. Dat is eigenlijk ook onze lijn; er
is dan een flinke buffer. Bij die lijn wordt het saldo waarschijnlijk nooit
negatief. De heer Vendrik zit echter onder die 1%.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat klopt; wij zitten op een trendmatig overschot van 0,6%. Dat is al
een heel eind in de goede richting. Vervolgens kun je een heel ingewikkeld
debat voeren over wat dat, als je die lijn volhoudt, betekent voor de lasten
van vergrijzing en het tempo van de aflossing van de staatsschuld. Er kunnen
verschillende scenario's op worden gebaseerd. Ik merk bij het debat in de
Kamer dat sommige partijen iets te makkelijk de aanbevelingen van de Studiegroep
begrotingsruimte op dat punt volgen. Dat is gebaseerd op een heel zuinig scenario,
met een heel lage inflatie en een tamelijk bescheiden economische groei. Zo
definieer je natuurlijk onmiddellijk de noodzaak van een hoog structureel
EMU-saldo, in de buurt van 1,5%. Dat kan lager. Dan ga je door met het aflossen
van de staatsschuld. Daar zit het verschil tussen uw standpunt
en het mijne niet in. Dat verschil is dat u het tijdperk-Kok terug wil hebben,
dat wil zeggen dat u nooit een feitelijk tekort voor uw rekening wil nemen.
Dat vind ik politiek onverstandig, bestuurlijk raar en in economische zin
een waanzinnige redenering. Ik begrijp werkelijk niet waarom uitgerekend u –
u bent toch een van de grote kenners van het begrotingsbeleid – daarvoor
kiest. Wij kiezen daar niet voor en hebben daarvoor heel goede redenen.Voorzitter. De heer Van Beek heeft terecht enkele vragen gesteld over
de intensiveringen die verband houden met het SUWI-dossier, dat een klein
financieel drama aan het worden is. Ook heeft hij goede vragen gesteld over
de onderuitputting in het kader van het arbeidsmarktbeleid, de WIW- en ID-banen.
Kennelijk is er weer te hoog ingezet waar het gaat om de verwachte uitgaven.
Het gaat om zeer forse bedragen. Dit roept écht om nadere verantwoording.
Ik sluit mij wat dit betreft graag aan bij de vragen van de heer Van Beek.Vervolgens richt ik mij op een pikant punt dat mij tamelijk controversieel
lijkt. Het kabinet heeft besloten om de prijsbijstelling – alle departementen
ontvangen dit om de inflatie enigszins te kunnen bijbenen en om een uitholling
van budgetten te voorkomen – niet uit te delen. Het gaat voor 2002 om
574 mln euro. Voorzitter. Ik vind dit een hoogst merkwaardige gang van zaken.
Je zou bijna denken dat Zalm hier breekt met de Zalmnorm. Immers, het kabinet
lijkt welhaast bewust op voorhand aan te sturen op onderuitputting in het
uitgavenkader. Ex post hebben wij dit elk jaar al gezien. Het CEP 2002 geeft
daarvan een uitstekend overzicht: elk jaar is er sprake van onderuitputting
in het uitgavenkader, als gevolg waarvan het EMU-saldo hoger uitvalt en de
staatsschuld extra wordt afgelost. Echter, nu lijkt de minister er, met steun
van het kabinet, op aan te sturen dat op voorhand onderuitputting wordt gerealiseerd.
Voorzitter. Dat is raar. Ik roep de collega's in de Kamer op om het hierbij
niet te laten zitten. Als wij willen, kunnen wij dat geld uitgeven en vervolgens
zal bij de verdere begrotingsuitvoering moeten blijken of het verhaal van
de heer Crone over de aankopen en de meevallers klopt of niet. Dat zien wij
dan wel weer. Om op voorhand deze minister de ruimte te geven om op grond
van een georkestreerde uitgavenmeevaller het EMU-saldo nog wat op te krikken,
dat vind ik buitengewoon vreemd. Bovendien is werkelijk niet waar wat de heer
Crone zojuist per interruptie stelde, namelijk dat wanneer wij deze prijsbijstelling
wél uitdelen, het EMU-saldo – dat heeft nu een plusje van 0,1–
omslaat in een tekort. Dat is niet waar omdat die prijsbijstelling deel uitmaakt
van het uitgavenkader. Aldus vastgesteld resulteert er een EMU-saldo van 0,1.
Het kan nooit zo zijn dat, wanneer wij nu besluiten om dit bedrag geheel of
gedeeltelijk te benutten voor extra uitgaven, daarmee het EMU-saldo wordt
belast, integendeel. Ik vind dit een hoogst merkwaardige gang van zaken. Deze
minister, de uitvinder van de Zalmnorm, lijkt te breken met die norm, de scheiding
van inkomsten en uitgaven.De heer Crone (PvdA):Natuurlijk is het zo dat, als je meer uitgeeft, daarmee het saldo wordt
belast. Echter, je mag binnen de Zalmnorm meer uitgeven omdat de prijsbijstelling
daar nog wel binnen past. Kennelijk heeft het kabinet besloten: we willen
géén tekort. Als wij alles gelijk laten maar wel extra uitgaven
doen – of het nu prijsbijstelling heet of iets anders, doet er niet
toe – heb je in euro's een tekort.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik ga uit van de situatie zoals die ons door de minister is gepresenteerd.
Hij komt met een aangepast uitgavenkader, hij heeft de rekenmachine laten
lopen en er resulteert een positief EMU-saldo van 0,1%. Binnen dit uitgavenkader
maakt hij een spaarpot van 550 mln euro. Als hij dat doet – zo lees
ik de stukken – om in de loop van 2002 geld beschikbaar te hebben om
een eventueel verder dalend EMU-saldo te compenseren, betekent dit dat het
kabinet blijkbaar ineens een tekortnorm heeft geïntroduceerd, hetgeen
ik strijdig acht met de Zalmnorm. Het betekent ook dat er bezuinigd wordt
om het EMU-saldo op peil te houden. Dat is strijdig met de Zalmnorm en ik
vind het raar dat de Kamer deze minister daarmee laat wegkomen. Waarom maken
wij anders begrotingen? Het kader is sluitend en er is ruimte om het geld
uit te geven, want er is een overschot. Ik zie dan ook werkelijk niet waarom
de Kamer hiervoor toestemming zou moeten geven. Mijn fractie doet dit in ieder
geval niet en ik vraag de minister om een nadere toelichting, temeer daar
wij met enkele zinnen, zowel in de voorjaarsnota als bij de beantwoording
van de vragen, het bos in worden gestuurd als het om de achtergrond hiervan
gaat. Wij moeten die raden: een dalend EMU-saldo. De minister wil het boekjaar
2002 kennelijk niet met een tekort afsluiten. Dit kan ik me op zichzelf wel
voorstellen, maar dit is dan een nieuw politiek gegeven, dat – ik zeg
het nogmaals – strijdig is met de Zalmnorm. En vervolgens wordt er gerefereerd
aan de problematiek in 2003 en in daarna, waarover verder geen gegevens verstrekt
worden. Wij weten niet hoe groot die problematiek is, wij kunnen alleen uit
andere stukken, namelijk van het Centraal planbureau, afleiden dat er in 2003
wellicht een tekort van 0,5% zal ontstaan. Maar waar dat tekort vandaan komt,
wat de ontwikkeling van de uitgaven is die eraan ten grondslag ligt, wij moeten
ernaar raden.Dit vind ik echt raar, want de minister vraagt ons toestemming voor de
vorming van een spaarpot, terwijl hij de reden daarvoor niet aangeeft. Die
reden zal hij vandaag toch echt moeten toelichten en ik vraag hem dus om inzicht
in de doorwerking van de voorjaarsnota in 2003. Waarom rechtvaardigt die het
niet laten doorgaan van de prijsbijstelling?Voorzitter. Het niet uitdelen van de prijsbijstelling zal waarschijnlijk
op verschillende departementen tot bezuinigingen leiden. Waar en in welke
mate dit zal gebeuren, is niet helemaal te voorzien. De minister heeft op
ons verzoek wel een staatje ingeleverd met de procentuele verdeling van deze
prijsbijstelling per departement en de mate waarin deze maatregel het beschikbare
budget belast. Verkeer en Waterstaat zal inderdaad wellicht een forse aderlating
ondergaan als de prijsbijstelling niet doorgaat, maar het ministerie van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij blijft onderbelicht. Ik ben bang dat de natuuraankopen
hiervan de dupe zullen worden. Dit ministerie zal zeer waarschijnlijk 20 mln
euro kwijt zijn, als de prijsbijstelling niet doorgaat. Ik vraag de minister
dan ook, dit ministerie de prijsbijstelling wel toe te kennen,
opdat de hete kwestie van de aankoop van natuurgebieden nu eindelijk eens
geregeld wordt. Wij moeten nu weer een dreigende verslechtering, een uitholling
van het budget voor natuuraankopen compenseren. Ik vind dit een vermoeiende
oefening, ik vind het lastig, vervelend. Waarom regelt het kabinet dit niet?
De Kamer heeft al zó vaak uitgesproken dat er werkelijk voldoende budget
voor natuuraankopen moet zijn. En nogmaals, het geld is beschikbaar, de spaarpot
binnen het uitgavenkader kunnen wij aanspreken. Wij zullen hierover eventueel
een amendement of een motie indienen. Ik ben benieuwd naar de reactie van
mijn collega's op dit punt, want waarom zouden wij de minister met deze spaarpot
laten wegkomen?De amendementen-Oudkerk/Arib die bij de behandeling van de begroting van
VWS zijn ingediend, worden nu door het kabinet qua besteding ongedaan gemaakt.
Ik vind dit eerlijk gezegd echt ongepast. Waarom zouden wij nog amendementen
indienen als bij de eerstvolgende aanpassing van de begroting de brede wens
van de Kamer die uit die amendementen spreekt, ongedaan gemaakt wordt? Moeten
wij dan in reactie daarop weer amendementen gaan indienen? Zo houden wij elkaar
wel bezig. Ik vind dat het kabinet een verkeerde volgorde aanhoudt; het gaat
niet aan om de budgettaire problemen die men in de eigen besluitvorming tegenkomt,
af te wentelen op amendementen die de Kamer heeft aangenomen. Ik vind dat
dit niet kan, ik vind dat de Kamer in zo'n geval vóór gaat.
Per saldo geven wij de regering jaar in, jaar uit al veel ruimte om de begroting
naar eigen inzicht in te delen, want amendementen gaan altijd maar over heel
kleine stukjes van de begroting. Hoe komt het kabinet erbij om de dekking
daarvan in te pikken en de besteding waarom het gaat, ongedaan te maken? Je
zou bijna van een brutaliteit kunnen spreken. Ik vind dat dit niet kan en
ik vraag de minister echt om een politieke uitleg. Je ziet dit bij het amendement
van de heer Atsma over de media; ik meen dat de heer Bakker hierover nog iets
zal zeggen, waarbij ik mij omwille van de tijd alvast aansluit. Je ziet het
ook bij de amendementen-Oudkerk/Arib. En het gaat – God betere het –
echt om een klein beetje geld, om een besteding die een groot deel van de
Kamer gewenst acht. Maatschappelijke groeperingen in de GGZ-sector zitten
op het geld te wachten, maar het komt niet. Ik ben buitengewoon teleurgesteld
en ik vraag dan ook nadere uitleg van de minister. Ik hoop dat de Kamer het
kabinet tot een andere koers zal kunnen dwingen, want de nu gevolgde werkwijze
is zinloos. Ik zou het buitengewoon jammer vinden als dit aan het eind van
dit debat nog steeds zo was.De heer De Wit (SP):Voorzitter. Achteraf gezien sloeg de stemming rond het paarse kabinet
om in het najaar 2000. Ongeveer op hetzelfde moment draaide ook de economische
wind. Paars, dat de economie altijd mee had, kreeg te maken met de grootste
economische terugval sinds 1993. Betekent dit nu dat wij de minister van Financiën
het volgende verwijten: it's the economy, stupid? Eerlijk gezegd, denk ik
dat dit een belachelijk verwijt zou zijn. De minister van Financiën heeft
geen schuld aan de economische teruggang in een open economie als de Nederlandse,
maar het omgekeerde geldt ook natuurlijk. Paars kan niet de laatste twee jaar
tegenslag op de wereldeconomie afschuiven en de grote groei in de eerste zes
jaar aan zichzelf toeschrijven. De economie zat in de eerste periode mee omdat
de VS aan de langste periode van economische groei bezig was en de Nederlander
massaal de overwaarde van zijn huis verpatste met fiscale steun van de minister.Hetzelfde geldt voor het begrotingsoverschot. Daar is nog maar 0,1% van
over in plaats van de verwachte 1%. Dat komt natuurlijk niet omdat de minister
in een keer een onverantwoord begrotingsbeleid is gaan voeren, maar daarbij
hoort de erkenning dat de omslag van het begrotingstekort naar een overschot
vooral aan de economische groei te danken is in plaats van aan het begrotingsbeleid.
Immers, 30 mld lastenverlichting wijst wat ons betreft niet op een behoedzaam
begrotingsbeleid.Wij waren er natuurlijk niet voor om al dat geld in het begrotingsoverschot
te steken. Ook dat is dus niet ons verwijt. Ons verwijt is dat Paars wel geld
had voor 30 mld lastenverlichting, maar niet voldoende geld beschikbaar wilde
stellen voor de zorg en het onderwijs. Het percentage BBP, dat wij ondanks
vergrijzing en verbeterde technologie uitgaven aan gezondheidszorg, daalde
onder Paars van 9,9 in 1994 naar 8,9 in 2002. De onderwijsuitgaven daalden
ondanks hogere leerlingenaantallen van 4,6 in 1994 naar 4,5% in 2002, ver
onder de OESO-norm van 6%. De uitgaven voor de publieke sector als geheel
daalden van 48% van het BBP in 1994 naar minder dan 39% in 2002. Over verschraling
van de publieke sector gesproken!De heer Crone (PvdA):U hebt toch ook gezien dat de laatste vier jaar de economie 10% is gegroeid
en zorg, veiligheid en onderwijs in de buurt van 15% uitkwamen? Dat is toch
een aanzienlijk grotere stijging dan de economische groei? Als u kijkt naar
de totale collectieve uitgaven ziet u dat uitgaven voor rente en werkloosheid
niet meer nodig zijn, maar de kernsectoren zijn harder gegroeid dan de economische
groei.De heer De Wit (SP):Gekoppeld aan die 30 mld lastenverlichting beweren wij dat er nog veel
meer geïnvesteerd had moeten worden in zorg en onderwijs. In ons verkiezingsprogramma
hebben wij dat berekend. De extra uitgaven die daarvoor nodig zijn belopen
een aantal miljarden. Wil je het peil en de salarissen in de zorg en het onderwijs
verhogen, dan heb je nog meer nodig dan u al die jaren hebt uitgegeven.De heer Crone (PvdA):Neen, die lastenverlichting was juist de olie in de banenmotor. Daardoor
hoeven nu niet 1,2 miljoen mensen een uitkering te krijgen. Zelfs als de helft
van die 1,2 miljoen een uitkering moest krijgen, had dit ons 4 of 4 mld extra
gekost en dat hebben wij nu niet hoeven uitgeven. Die lastenverlichting had
een functie. Gelukkig erkent u in de doorrekening in uw verkiezingsprogramma
dat de ecotaks, enz., nuttig is.De heer De Wit (SP):Dat hebt u goed gezien. Ons verwijt blijft dat wij niet kiezen voor 30
mln naar de staatsschuld. Wij hadden graag geïnvesteerd in de maatschappelijke
schuld: extra zorg, onderwijs en veiligheid. Ik sluit mij op het punt van de zorg aan bij de opmerking van de heer
Wijn over de moties die niet zijn uitgevoerd. Minister Borst eiste aanvankelijk
700 mln euro om de wachtlijsten in de zorg terug te dringen. Dit werd uiteindelijk
ruim 360 mln. Waarom heeft de minister de eis van zijn collega van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport gehalveerd? Mag het extra geld dat nu beschikbaar wordt gesteld,
ook besteed worden aan de werving en opleiding?De heer Vendrik heeft zojuist opmerkingen gemaakt over de uitvoering van
de amendementen van mevrouw Arib en de heer Oudkerk. Ook mijn fractie vindt
dat buitengewoon belangrijke amendementen die buitengewoon belangrijke doelen
beogen. Ik krijg hierop graag nader antwoord van de minister.De kleine ziekenhuizen vormen ook voor mijn fractie een punt van grote
zorg. Wij hebben gepleit voor een kleinschaligheidstoeslag. Hoe staat het
met de dekking waarnaar door het kabinet nog steeds wordt gezocht? Kan de
minister op dat punt nadere informatie geven?Ook bij de inenting tegen meningokokken was er een probleem met de dekking.
Aanvankelijk had de minister het ongelukkige idee om mensen zelf daarvoor
te laten betalen. Hoe staat het op dit moment met de dekking?Wij hebben het afgelopen jaar bij herhaling bepleit dat er een vergoeding
zou komen, als een soort gebaar, voor de ex-dwangarbeiders in dit land voor
het leed dat hen is aangedaan tijdens de Tweede Wereldoorlog en daarna in
ons eigen land. In de motie die in januari van dit jaar is aangenomen, werd
de regering gevraagd om een visie op zo'n gebaar. Minister Borst heeft dit
afgewezen en als niet mogelijk gezien. Ik vind dat zo'n gebaar er wel moet
komen in de vorm van een symbolische vergoeding van 1000 gulden. Is de minister
bereid – ik probeer het nog een laatste keer – te zoeken naar
een mogelijkheid om het op deze manier af te ronden?De SP-fractie maakt zich zorgen over de prijsstijgingen als gevolg van
invoering van de euro. Wij hebben dit al vaker in de Kamer aan de orde gesteld.
Erkent de minister dat er sprake is van prijsstijgingen en van forse prijsstijgingen
of vindt hij dat dit in totaliteit meevalt? In navolging van anderen wijs
ik hem op de visie van De Nederlandsche Bank, die uitkomt op 0,4% inflatie.
In de brief die wij zojuist hebben gekregen, schrijft het CBS dat men in feite
niet precies kan vaststellen wat de effecten van de invoering van de euro
zijn. Desalniettemin hebben de mensen te maken met een verhoging van de prijs
van de producten die zij in de winkel, op straat of waar dan ook kopen. De
minister kan toch niet ontkennen dat er soms prijsstijgingen van 10% worden
gemeten. Kunnen wij op dit punt maatregelen van de minister verwachten?De heer Bakker (D66):Mijnheer de voorzitter. Ik had een aantal inleidende en algemene opmerkingen
willen maken. Ik zie daar echter van af, omdat ik ook nog veel concrete punten
wil bespreken. Ik kan ze ook niet toevoegen aan de Handelingen; zij moeten
dus nu ongezegd blijven. Ik bewaar ze echter nog even.Over de invoering van de euro zijn wij opnieuw geconfronteerd met berichten
dat het hier en daar de spuigaten uitloopt. Nu vindt misschien iedereen dat
men ferme maatregelen zou moeten voorstellen, maar de overheid kan geen maatregelen
nemen. Het beleid is erop gericht om prijzen vrij vast te stellen. Hooguit
kan de NMa een onderzoek starten naar prijsverhogingen in bepaalde sectoren.
Maar dan nog is het moeilijk en een langdurige zaak. Ik vind wel dat de minister
een rol heeft bij het vergroten van de transparantie en bij het herhalen van
het signaal naar ondernemers en ook naar lagere overheden – denk aan
de parkeertarieven – over de maatschappelijke verantwoordelijkheid die
men daarbij draagt. De transparantie is uiteindelijk het allerbelangrijkste.
Hoe meer daarover bekend is, des te meer de consumenten desgewenst met de
voeten kunnen stemmen.Ik heb de voorjaarsnota zo gelezen dat de prijsbijstelling weliswaar is
aangehouden in woorden, maar in wezen is afgeboekt. Er staat een minteken
voor. Als je dat minteken serieus neemt en helemaal niet uitkeert, wordt het
uitgavenkader overschreden met 20 mln euro. Als dit zo is, is het woord "aanhouden"
erg eufemistisch en is het in wezen misschien al afgeboekt. Ik hoor graag
van de minister hoe dit precies zit. Verder wil ik graag dat de minister iets zegt over de financiële
vooruitzichten voor 2003. Er dreigt dan namelijk weer een tekort te ontstaan.
Wat ons betreft mogen er geen begrotingstekorten meer ontstaan. Dat is in
meerdere interruptiedebatjes aan de orde geweest. Wat je bij een dreigend
tekort moet doen is ofwel geplande investeringen uitstellen ofwel de prijsbijstelling
niet uitkeren ofwel bezuinigingen doorvoeren. Van dat laatste kennen alle
verkiezingsprogramma's voorbeelden. Zij komen met gewenste bezuinigingen.
Overigens is het interessant dat ook de VVD daarmee de Zalmnorm doorbreekt,
maar ik vind de keus dat geen feitelijke tekorten meer mogen ontstaan heel
wijs. Deelt de minister deze visie? De heer Vendrik heeft overigens gelijk
als hij zegt: in wezen is dit afstand nemen van het structurele en trendmatige
karakter van de Zalmnorm.De heer Wijn (CDA):Waaraan denkt u in dit verband voor 2002? De VVD-fractie heeft duidelijk
gezegd: eventueel willen wij bijstellen voor 2003. Bent u het met het CDA
eens dat je eventueel al in 2002 tot bijstellingen moet komen, zodat je ook
dit jaar niet een tekort krijgt?De heer Bakker (D66):Gelet op de cijfers meen ik dat er vooralsnog geen reden is om nu al met
bijstellingen te komen. Of die er werkelijk niet hoeven te komen, hangt echter
ook van de verdere ontwikkelingen. Als op enig moment uit de cijfers zou blijken
dat wij dit jaar op min 0,1 procentpunt uitkomen, maar dat zonder al te drastische
ingrepen het eindbeeld toch weer goed is, moet je geen drastische ingrepen
bepleiten. Echter, als je merkt dat je op een glijbaan terechtkomt, kan er
aanleiding zijn om in de tweede helft van het jaar met bijstellingen te komen.De heer Wijn (CDA):Maar dan is uw stellingname dus niet: wij willen geen tekorten meer. Dan
is uw stellingname: wij willen een bepaalde bandbreedte en een daling onder
de nul nog wel accepteren. Dan bent u toch weer minder helder dan u lijkt
te zijn.De heer Bakker (D66):Mijn stelling is dat je wel formules kunt formuleren, hetgeen ik zelf
ook heb gedaan met bijvoorbeeld: geen tekorten meer, maar dat
alleen al vanwege de vertraging die het opstellen van de cijfers met zich
brengt, het altijd verstandig blijft om je verstand te gebruiken. Dus de stelling
is: geen tekorten meer, maar wel altijd in het licht van de vraag: wat is
wijs? U wilt geen oplopende staatsschuld, wij ook niet. Als er oplopende tekorten
zijn, moet je iets doen.Mijn volgende punt betreft de omroepen. Het is al een paar keer aan de
orde geweest. In de laatste opmerking van de heer Vendrik herken ik mijn woorden
van een jaar geleden. Zij gaat over de amendering door de Kamer en het serieus
nemen van die amendering. Ik vind dat je het recht van amendering en de rol
van de Kamer als medewetgever niet kunt uithollen door iedere keer eigen keuzen
te maken. Dit is een principieel punt. Op grond van de voorjaarsnota constateer
ik dat het kabinet voor de lokale omroep een goede regeling heeft getroffen,
waarvoor natuurlijk alle hulde. Toch nog een standbeeld! Blijft echter de
kwestie van de regionale omroep. Gelet op alle moties die de collega's en
ook ik in het afgelopen jaar hebben ingediend, wordt het belang van de regionale
omroep voor de komende jaren heel serieus genomen. Ik denk in dit verband
aan het nut van een rampenzender, aan de toegang tot de satelliet enzovoorts.
Ik meen dat staatssecretaris Van der Ploeg een beleidsnota in voorbereiding
heeft. Dit onderwerp komt dus wel weer aan de orde. Des te belangrijker is
het dan om in 2002 voor de regionale omroepen geen gat in de financiering
te laten vallen. Daarom heb ik opnieuw een amendement voorbereid dat bij de
behandeling van de begroting van OCW zal worden ingediend. Bij de behandeling
van de najaarsnota heeft de minister overigens gezegd in de voorjaarsnota
hom of kuit te zullen geven. Dat heeft hij wel gedaan als het gaat om de lokale
omroep, maar niet voor de regionale.Ik wil vervolgens een aantal opmerkingen over de Arbeidsvoorziening maken.
Een bodemloze put, zou je bijna zeggen. Op basis van het rapport-Koopmans
wordt weer extra geld uitgetrokken voor financiering van de werkvoorraad van
KLIQ, 70 mln, voor een kapitaalstorting voor de stichting Centrum vakopleiding,
18 mln en voor de kapitaalstorting KLIQ, 82 mln. Uit de antwoorden blijkt
dat dit volgens de minister allemaal niet relevant is voor het uitgavenkader.
Wat bedoelt hij daarmee? En: waarom is dit zo? Lees ik het goed dat de definitieve
liquidatiekosten op basis van de jaarrekening 2001 nog hoger kunnen uitvallen?
Er is geld gereserveerd voor de afwikkeling van ESF, voor de bedrijfsplannen
van het UWV, het CWI, het bureau Ketenbeheer werk en inkomen en voor de transformatiekosten
van de uitvoeringsorganisaties. Dat alles gaat dan ook nog eens 78 mln kosten.
Daarbij komen nog de middelen voor de aanvullende post. Ik vind het zo langzamerhand
volstrekt ondoorzichtig worden wat er nu in 2002 en latere jaren is gereserveerd
voor dergelijke voorzieningen, wat er cumulatief is geboekt op de aanvullende
post "algemeen" en wat er is geboekt op de sector "sociale zaken/sociale zekerheid".
Ik wil graag uitleg en een overzicht van de minister op dat punt. Ik heb goed
gehoord dat de heer Wijn amendementen op dit punt heeft aangekondigd. Ik sluit
niet uit dat ik daar positief tegenover sta, maar ik realiseer mij ook dat
het allemaal verleden tijd is en dat het huidige kabinet en de huidige minister
van SZW deze zaak nu aanpakken en de put proberen te dempen. Ik moet dus nog
afwegen hoe verantwoord die amendementen zijn.De heer Wijn (CDA):De vraag is wat voor u wel en niet verantwoord is. Ik kan mij voorstellen
dat wij de regering alleen ruimte bieden voor de juridisch reeds aangegane
verplichtingen; daarbij zou de minister dan een bedrag kunnen noemen. Ik vind
echter dat wij niet verder moeten gaan in dit, zoals u terecht zegt, heel
vervelende en pijnlijke dossier. De rest moet echt maar goed worden overwogen
door een nieuwe regeringsploeg.De heer Bakker (D66):Ik kan mij dat op zichzelf voorstellen, maar er is natuurlijk ook werk
in uitvoering. Er is een aantal reorganisatieprocessen gaande. De vraag is
of je die nu in wezen allemaal stil kunt zetten, omdat het controversieel
is en het kabinet in Den Haag gevallen is. Dat is, denk ik, ook niet verantwoord.
Dit is echter de eerste termijn. Daarin stel ik een aantal vragen. Ik wil
dat na de beantwoording dus graag nader afwegen.De heer Crone heeft, wat de JSF betreft, al duidelijk de relatie tussen
de democratie en de belastingbetaler aangegeven. Namens die belastingbetaler
heb ik een amendement ingediend op de defensiebegroting, bedoeld om de 55,2
mln euro die in 2002 voor de JSF was uitgetrokken, terug te draaien. De JSF
is een papieren vliegtuig en van ons mag het papier blijven.Tot slot heb ik nog twee vragen. Mijn eerste vraag betreft de ICES-gelden.
Minister Jorritsma heeft daarover een aantal brieven aan de Kamer gestuurd,
maar die waren nogal vaag. Hoe zit het nu precies met de financiële ruimte
voor ICES-investeringen? De minister van EZ noemde, dacht ik, een bedrag van
805 mln, maar het was niet duidelijk waar dat vandaan kwam, of het oud of
nieuw geld was en op welke jaren dat betrekking had. Het afgelopen najaar
was er bijvoorbeeld voor kennis nog behoorlijk wat geld gereserveerd op het
FES-artikel "projecten in voorbereiding". Hoeveel is daarvan inmiddels ingevuld
en hoe verhoudt zich dat met alle plannen van dezer dagen? Ik wijs op het
CPB-rapport dat daarover is verschenen. Het is nogal opmerkelijk dat reserveringen
voor harde infrastructuur vaak direct worden ingezet, ook vaak met veel enthousiasme
van de minister van Financiën, en die voor andere doeleinden, zoals breedband
en "fiber to the home", niet.Uit dit betoog vloeit ook mijn tweede en laatste vraag voort: wat zijn
de budgettaire gevolgen van datgene wat gisteren is gebeurd, namelijk het
niet aannemen van het NVVP? Op het eerste gezicht moet dat iets uitmaken,
misschien voor het uitgavenkader, voor de natuur, of voor wat dan ook. Hoeveel
ruimte is er eventueel voor herallocatie? Ik krijg graag enig licht van de
minister op dat punt.De heer Van der Staaij (SGP):Mijnheer de voorzitter. Had de behandeling van de voorjaarsnota vorig
jaar zowel qua tijdstip als qua intensiveringen nog het karakter van een summersale,
vandaag lijkt het debat over de voorjaarsnota 2002 meer weg te hebben van
een laatste restantenopruiming. Dat is niet alleen het geval
omdat er amper daadwerkelijk nieuwe intensiveringen plaatsvinden, maar ook
gelet op de tijd die voor de behandeling van de voorliggende voorjaarsnota
is ingeruimd. Wordt andere keren de minister en zijn ambtenaren in ieder geval
een nacht de tijd gegund om de Kamer van goede antwoorden te voorzien, deze
laatste paarse voorjaarsnota lijkt tussen de bedrijven door te worden afgehandeld.
Wij bespreken de nota ook op een bijzonder moment. De Kamer staat bijna te
trappelen om op campagne te gaan en inmiddels hebben wij te maken met een
kabinet dat uitgeregeerd is en in demissionaire staat is beland.Hoe het ook zij, ook in financieel-economisch opzicht is het een bijzondere
tijd. Voor het eerst in zijn carrière als bewaker van 's Rijks schatkist
maakt deze minister mee dat de behandeling van de voorjaarsnota onder een
minder gunstig economisch gesternte plaatsvindt. Weliswaar lijkt op dit moment
het dieptepunt van de conjunctuur in de wereldeconomie gepasseerd te zijn,
toch is de presentatie minder uitbundig dan de SGP-fractie de laatste jaren
van deze minister gewend was. De achterliggende paarse jaren bleek deze minister
dankzij de gunstige financieel-economische ontwikkelingen steeds weer in staat
nieuwe meevallers tevoorschijn te toveren ten behoeve van broodnodige intensiveringen
in de collectieve sector. Ik denk hierbij aan de sectoren zorg, onderwijs
en veiligheid. De SGP-fractie denkt niettemin dat de kritiek van velen in
de samenleving terecht is, dat ondanks de economische voorspoed van de achterliggende
jaren de collectieve sector relatief op achterstand is komen te staan.De regering schrijft in de voorjaarsnota dat het groeitempo van de Nederlandse
economie deels door de verslechterende prijsconcurrentiepositie dit jaar achterblijft
bij het gemiddelde in het eurogebied. Hieraan zijn, aldus de regering, de
reeds enkele jaren sneller stijgende arbeidskosten in vergelijking met omliggende
landen debet. Juist deze week is een onderzoek gepubliceerd, waaruit blijkt
dat de concurrentiepositie van Nederland ten opzichte van andere Europese
landen het afgelopen jaar sterk is verzwakt. Die negatieve ontwikkelingen
zouden onder meer te wijten zijn aan de prijsstabiliteit en het fiscale klimaat
in ons land. Ook het teruglopend aanbod aan technisch personeel zou een rol
spelen. Wat is de reactie van de regering op deze studie, die toch feitelijk
ook kritiek betekent op het gevoerde beleid dienaangaande?Ik stelde zojuist al dat het kabinet er de afgelopen periode slechts ten
dele in is geslaagd om in financiële zin aan de groeiende noden en behoeften
in de collectieve sector tegemoet te komen. Bijvoorbeeld wat betreft de zorgsector.
Even afgezien van de middelen ten behoeve van inflatiecorrectie, komt bij
voorjaarsnota een kleine 400 mln euro beschikbaar voor nieuw beleid. Dat een
substantieel deel daarvan naar de gehandicaptenzorg gaat, heeft de instemming
van de SGP-fractie. Mijn fractie beschouwt het als een extra stimulans voor
een sector die de afgelopen periode heeft bewezen de wachtlijstproblematiek
voortvarend aan te kunnen pakken. Anderzijds is de SGP-fractie teleurgesteld
over de slechts 9,5 mln euro extra voor de GGZ. Deze sector is de achterliggende
regeerperiode structureel onderbelicht gebleven. Mijn fractie heeft daar meermalen
aandacht voor gevraagd. Wil de regering de geringe intensivering ten behoeve
van de GGZ nader onderbouwen? En wil de minister als het gaat om de palliatieve
zorg nader ingaan op de condities waaronder het veld aanspraak kan maken op
de 10 mln euro extra voor palliatieve zorg?In bijlage 3 bij de voorjaarsnota wordt een staatsrechtelijke verhandeling
gegeven over het door de regering terugdraaien van door de Kamer aanvaarde
amendementen op een begrotingswet. Dit conform de toezegging van de minister
tijdens het debat over de najaarsnota 2001 naar aanleiding van een discussie
hierover met collega Van der Vlies. De regering stelt in de notitie dat juridisch
gezien een uitgavenverhogend amendement geen uitgavenverplichting impliceert.
Dat is op zichzelf juist, maar er is, zo erkent ook de regering, wel degelijk
een harde politieke binding. Dat moet volgens ons ook voorop worden gesteld.
Uitgangspunt is dat een door de Kamer gewenste uitgavenverhoging die wettelijk
wordt vastgelegd, ook daadwerkelijk beleidsgevolgen heeft die leiden tot de
besteding van die middelen. Het is onjuist dat de regering aangenomen amendementen
die in hun ogen om een of andere reden onwelgevallig zijn, naast zich neerlegt
of daar naar hartelust aan gaat sleutelen. Wij hebben nogal wat voorbeelden
van amendementen die alsnog worden bijgesteld. Dit doet materieel afbreuk
aan de rechten van de Kamer. Het is ook een uitholling van het recht van amendement,
dat toch een daad van medewetgeving is.Wij willen voorstellen dat als een uitgavenverhoging of dekking op onoverkomelijke
problemen stuit, dat door de regering concreet in het desbetreffende begrotingsdebat
wordt aangegeven en dat men daar niet pas achteraf achter komt, hetgeen dan
leidt tot een voorstel tot wijziging via de suppletoire begroting. Dan begint
spel namelijk als het ware weer opnieuw. Zo gaan wij ook niet om met wetgeving.
Dan wordt ook niet gezegd: het amendement is wel aangenomen, maar wij komen
wel met een nieuwe wet om het weer geheel of gedeeltelijk terug te draaien.
Alleen nieuwe feiten of omstandigheden, zo is onze stelling, die ten tijde
van de desbetreffende begrotingsbehandeling niet bekend waren of konden zijn,
kunnen aanleiding zijn om alsnog een bijstelling voor te stellen. Dat zou
dan zo spoedig mogelijk gemeld moeten worden. Wat is de reactie van de minister
hierop?Ik kom ten slotte op het amendement van de heer Van der Vlies inzake vestigingssteun
aan jonge boeren. Dat is een voorbeeld van het voorgaande. Dit amendement
is verwerkt in de begroting 2002, maar de regering heeft eigenhandig een kasschuif
aangebracht en voor een alternatieve dekking gekozen. Dat roept de vraag op
om welke reden het amendement zowel qua fasering als qua dekking anders wordt
uitgevoerd dan door de Kamer gewenst. Wordt met de alternatieve invulling
die in de suppletoire begroting wordt voorgesteld ook bewerkstelligd dat het
amendement structureel wordt verwerkt voor tien jaar? Vanmorgen is er nog
een brief binnengekomen inzake de vestigingssteun, maar het voert te ver om
daar nu uitvoerig op in te gaan. Duidelijk zal echter zijn dat wij ontevreden
zijn over de manier waarop nu toch gesleuteld wordt aan de regeling die inmiddels
door minister Brinkhorst de "guldenvliesregeling" genoemd wordt. Zoals minister
Zalm niet graag wil dat er aan de Zalmnorm wordt getornd, zo
wil de SGP niet graag dat er wordt geknabbeld aan de guldenvliesregeling.Minister Zalm:Mijnheer de voorzitter. Het lijkt mij wat overdreven om een lunchpauze
in te lassen voordat ik de Kamer antwoord. Ik gok er maar op dat mijn ambtenaren
mij op een enkel punt nog gedetailleerde antwoorden verschaffen. De ambtenaren
van Financiën zijn altijd snel; dus ik denk dat het wel goed komt.Voorzitter. Deze behandeling van de voorjaarsnota is wat korter dan anders
het geval is. Er zit ook minder spektakel in de voorjaarsnota, zoals door
enkelen is opgemerkt. Wij zijn nu in een situatie terechtgekomen waarin de
economie zich iets minder gunstig ontwikkelt. Ik ben blij dat de heer De Wit
het de minister van Financiën niet verwijt. Hij vindt echter wel dat
de minister van Financiën zich niet zo op de borst moet kloppen wat de
goede jaren betreft. Ik geloof niet dat ik wat dat betreft veel borstklopperij
heb laten zien. Ik heb steeds betoogd dat wij onze resultaten moeten vergelijken
met de ons omringende landen. Dat moet de benchmark zijn. In vergelijking
met andere Europese landen heeft de Nederlandse economie een behoorlijke ontwikkeling
doorgemaakt, in het bijzonder de groei van de werkgelegenheid die het dubbele
was van de groei elders in Europa. Dus op dat vlak hebben wij niet slecht
gescoord. Wij zijn nu wel in de situatie terechtgekomen waarbij die successen
hun problemen gaan oproepen. Er is een gespannen arbeidsmarkt, de arbeidskosten
ontwikkelen zich al een paar jaar sneller dan in andere Europese landen. Dat
is, los van het feit dat de werkgelegenheid zo succesvol is, niet te wijten
aan kabinetsbeleid. Wij hebben juist met lastenverlichting en met maatregelen
die het arbeidsaanbod vergroten geprobeerd om dat af te remmen. De werkgevers
hebben zich toch genoodzaakt gezien om aanzienlijk hogere loonstijgingen uit
te delen aan hun werknemers dan elders in Europa gebruikelijk was. Daar zijn
nu de gevolgen van te zien in negatieve zin. De groei van de werkgelegenheid
vertraagt. Werkgevers zijn nu hard bezig om ervoor te zorgen dat de loonontwikkeling
neerwaarts wordt bijgebogen. Hier en daar gebeurt dat met succes en op andere
onderdelen nog niet zozeer.Zoals het zich nu laat aanzien, toont de begroting voor 2002 een miniem
overschotje. Overigens is het nog een heel stuk beter dan wij bij de afspraken
over het regeerakkoord dachten. Toen meenden wij een tekort van meer dan 1%
in de boeken te hebben staan aan het eind van deze kabinetsperiode. Het is
plezierig dat er voor het vierde jaar op rij een overschot is. Ik kan mij
niet herinneren – misschien weet de heer Wijn dat – of dat wel
eens gebeurd is bij kabinetten waar het CDA aan deelnam. Ik vermoed dat je
daarvoor terug moet gaan naar de negentiende eeuw.De heer Wijn (CDA):Voorzitter. Ik gun de minister dat succes. Laten wij ernaar streven, wellicht
gezamenlijk, om nooit meer in die situatie terug te keren.Minister Zalm:Daar kom ik nog op terug. Ik ben overigens blij dat wij het erover eens
geworden zijn dat het onverstandig is om de extra lastenverlichting van 1
mld euro en de uitgavenintensivering van 200 mln euro door te voeren waar
wij het bij de algemene beschouwingen over hadden. Dat vond ik toen al.Het blijft gaan om een raming. Het geraamde percentage van 0,1 kan anders
uitvallen. De voorbeelden van de heer Wijn hebben betrekking op de uitgaven.
Zij kunnen geen effect hebben op het begrotingstekort, omdat wij binnen het
uitgavenkader moeten blijven. Bij een rente van 0,25% gaat het om betrekkelijk
kleine bedragen. Bij een financieringsbehoefte van zo'n 20 mld euro, een rentepercentage
van 0,25 en op halfjaarbasis kom je uit op enkele tientallen miljoenen. Wie
het kleine niet eert, is het grote niet weert, maar van een iets hogere rentevoet
raakt de begroting dus niet gederailleerd. De heer Crone noemt als mogelijke
meevallers de koers van de dollar en de olieprijs. Die factoren zijn echter
moeilijk beheersbaar.Ten aanzien van de sociale fondsen is er geen sprake van exploitatieoverschotten,
integendeel. Er is zelfs een klein tekort bij de EMU-bijdrage, een bescheiden
negatief exploitatieoverschot van 0,1% BBP. Wat er nog ligt, zijn de oude
voorraden als gevolg van spaarzaamheid. Dat wordt ons nu verweten door de
heer Wijn, maar dat is toch prettiger dan hetgeen wij in 1994 aantroffen,
te weten een negatieve vermogenspositie. Wij zijn jaren bezig geweest, die
in te lopen. Het beginsel van lastendekkendheid voor de fondsen als geheel
wordt op basis van de huidige inzichten al toegepast. Er is dan ook geen directe
aanleiding om in paniek te raken over het potten. De overreserves lopen terug.Ik weet niet welke tegenvallers er nog kunnen komen, anders had ik die
in de nota opgenomen. Zoals te doen gebruikelijk, poetsen wij het beeld op
en reviseren wij dat. Dat zal in juni/juli gebeuren en in augustus nog een
keer. De laatste oppoetsbeurt is de najaarsnota. Dan zijn er echter geen nieuwe
macro-economische prognoses. De macro-economische gegevens worden in juni
en augustus verwerkt.Het debat over EMU-saldo en -definities is al enige keren gevoerd. De
heer Wijn probeerde, overigens iets minder intensief dan de vorige keer, de
focus apart op het Rijk te richten. Je kunt dat ook op de sociale fondsen
doen. Zijn pleidooi inzake schotten is niet consequent ten aanzien van de
zorg, waarbij hij spreekt over onderuitputting. Er is een overschrijding ten
opzichte van het regeerakkoord van ruim 1,7 mld euro. Op basis van de schottentheorie
van de heer Wijn moet er 1,75 mld euro van het zorgbudget af in plaats van
de enkele honderden miljoenen erbij, die zijn collega in het vooruitzicht
wil stellen vanwege toekomstige onderuitputting. Er is in de zorg een enorme
overschrijding ten opzichte van het regeerakkoord. Dat is in het totaal ingepast
door onderschrijding in de sociale zekerheid en de rijksbegroting. Volgens
de schottentheorie gaat het dus om een onvergeeflijk grote overschrijving
die onmiddellijk moet worden teruggedraaid. Dat heeft de heer Wijn echter
niet betoogd.De heer Wijn (CDA):De schottentheorie heeft te maken met de vraag op welke wijze genoemde
sectoren aan hun geld komen. Als er onderuitputting is, gaat het ons om de
vraag wat gedaan wordt met het beschikbare geld. Structurele onderuitputting
vinden wij zonde. Die gelden moeten wel voor de zorg worden aangewend.Minister Zalm:Dat is, als ik zo vrij mag zijn, toch wel een wat rare
redenering. Eerst wordt een grote overschrijding gevreesd. Die komt vervolgens
iets lager uit, maar daarmee is er nog geen sprake van onderschrijding. Het
blijft gaan om een overschrijding, zij het iets minder groot dan eerder werd
gevreesd. Dat is de feitelijke situatie in de zorgsector, het begrotingskader
zorg. Een en ander is ook afhankelijk van het vertrekpunt. De laatste opwaartse
bijstelling wordt wellicht niet geheel uitgegeven, maar de eerdere bijstellingen
zijn ook in strijd met de spelregels. Het kabinet heeft die middelen vanwege
het belang van een goede zorg toch ter beschikking gesteld. Het omgekeerde
vind ik dan niet gewenst: als het laatste stukje, dat je veiligheidshalve
ook inboekt, niet helemaal wordt uitgegeven, vind ik het nogal overdreven
en in strijd met de regels van de budgetdiscipline om daar per se iets aan
te moeten doen. We zien nu dus geen verdere onderuitputting of meevallers.
Anders hadden wij die wel ingeboekt. Over een langere periode bekeken is de
zorg nou niet een sector die per saldo veel onderuitputting heeft aangeleverd.
Per saldo zijn we altijd meer geld kwijt dan we aanvankelijk dachten.Misschien is het goed om iets te zeggen over de prijsbijstelling. Veel
afgevaardigden hebben daarover gesproken. Het gaat inderdaad om zo'n 550 à
600 mln euro. Mij lijkt de tekst van de voorjaarsnota wel helder. De prijsbijstelling
wordt niet ingepikt. Dat staat er niet. Er staat ook niet dat zij is vervallen
of wordt afgeboekt. Er wordt gezegd: "De uitdeling van de prijsbijstelling
wordt vooralsnog aangehouden in verband met de begrotingsproblematiek in 2003
en latere jaren". Dat is dus het argument.De heer Van Beek heeft de indruk dat de intensiveringen oplopen en de
bezuinigingen aflopen, maar dat is niet het geval. Integendeel, het saldo
van de intensiveringen en ombuigingen, dat nu een plusje is, loopt structureel
terug. Verder moeten ook de oplopende effecten van de werkloosheid in beeld
komen. Ook het rente-effect is nog niet tot volledige wasdom gekomen. De macro-onderstroom
vertoont dus een overschrijdingstendens. De beleidsmaatregelen, de kortingen
en de ramingsbijstellingen op de afzonderlijke begrotingen, vertonen dus los
van het macrobeeld enige afloop. Als wij niks doen komen wij in 2003 dus op
een hoger uitgavenniveau dan in de miljoenennota in reële termen was
aangegeven. Er gold natuurlijk geen plafond voor 2003. Het kabinet heeft zijn
uitgavenkaders tot 2002 bepaald. Door de oplopende werkloosheid en een iets
hogere rente-uitgave, die met enige vertraging werkt, kom je in 2003 op hogere
reële uitgaven uit.De heer Van Beek (VVD):Ik heb die opmerking vooral gemaakt omdat ik zag dat een niet onaanzienlijk
deel van de intensiveringen, 800 mln euro, werd gedekt uit de afdracht EU.
Dat is geen structurele post, terwijl de posten die daartegenover staan, naar
mijn indruk wel structureel zijn.Minister Zalm:Dat laatste is gelukkig niet zo. Ik word nu wat schoolmeesterachtig, maar
ik verwijs hierbij naar de stukken, tabel 2. Zoeken we naar de regels "overige
bijstellingen", de ramingsbijstellingen op departementale begrotingen, dan
zien we bij punt 7 overige bijstellingen rijksbegroting, punt 11 overige bijstellingen
sociale zekerheid en punt 14 overige bijstellingen zorg. Daaruit blijkt dat
de bijstellingen in de tijd gelukkig teruglopen. Dat biedt enig tegenwicht,
ook tegen het feit dat wij incidenteel meevallers hebben bij de EU. Het probleem
zit dus meer in de oploop die wij nog krijgen door de werkloosheid in vergelijking
met de eerdere ramingen en de rente. Als het heel lang duurt, moet je als
demissionair kabinet toch proberen om een nieuw kabinet armslag te geven zodat
het in juli of augustus kan bezien of in de uitgavensfeer nog iets kan worden
gedaan voor de begroting 2003. Gelet op alle geluiden die ik hoor, lijkt het
mij voor de hand te liggen dat een volgend kabinet een begroting wil indienen
die geen begrotingstekort kent. Ik denk daarom dat het verstandig is als het
voorbereidende werk daarvoor is gedaan.De heer Vendrik vindt precies focussen op nul strijdig met matigen. Als
we echter toch een ombuiging moeten realiseren en een aantal fiscale aftrekposten
sneuvelt, dan is het vanuit een bestuurlijk oogpunt niet gek om het leed vooral
in het begin van een kabinetsperiode te nemen. Die twee dingen kun je dan
heel goed combineren: een prefunding van de ombuigingen, de intensiveringen
in de tijd naar achter schuiven. Dat is volgens mij ook uit bestuurlijk oogpunt
een verstandig beleid. Dan zorg je ook voor een redelijke start, zodat je
niet vanuit een "minsituatie" moet opklimmen naar de plus 1, die de meeste
partijen in hun doelstelling hebben staan. Op zichzelf kan hierin, los van
trendmatige overwegingen en conjunctuuroverwegingen, een zelfstandige reden
worden gezien om in dat eerste jaar fors door de zure appel heen te bijten.De heer Vendrik (GroenLinks):Dat noopt tot een detaillering. Dan gaat het over de vraag of een kabinet
bij de afspraken in het regeerakkoord een tekort voorziet. Wanneer wordt gekozen
voor een structureel overschot, is dat nooit het geval. Als een kabinet eenmaal
is begonnen en het feitelijke EMU-saldo zich anders ontwikkelt dan bij het
regeerakkoord is voorzien, is het de vraag of een feitelijke tekortnorm van
nul vanuit trendmatige overwegingen wel zo verstandig is. Ik denk van niet.
Daar was het debat mij eerlijk gezegd om begonnen.Minister Zalm:Het beleid dat wij de afgelopen acht jaar hebben gevoerd, is ontstaan
uit weerzin tegen een feitelijke tekortnormering. Het behoedzame uitgangspunt
maakte daarvan onderdeel uit. Een behoedzaam uitgangspunt kan op twee manieren
worden vertaald. Er kan worden gerekend met een behoorlijke korting op de
verwachte economische groei. Wij hebben de afgelopen jaren de verwachte groei
met 0,5 tot 0,75% gekort en daarmee in het beleid rekening gehouden. Zo hebben
wij de meevallers eigenlijk zelf gecreëerd. Daarover bestaat nu wat minder
enthousiasme.Ook in een alternatief model worden er zekere veiligheidsmarges ingebouwd
en wordt er gekoerst op een structureel overschot van 1 à 1,5%. Wij
weten natuurlijk nooit helemaal wat de structurele groei is. Dat is echt een
probleem, want een structureel tekort kan dus nooit goed worden berekend.
Het is altijd een fictief begrip dat nergens wordt geboekt. De veiligheidsmarge
ligt in dit model tussen een overschot van 0 en 3%. Als het overschot boven
de 3% of onder de 0% uitkomt, moet worden geconstateerd dat wij wel erg ver
van de aannames verwijderd raken. Dat moet dan leiden tot een heroverweging.
Dit is de benadering die de Studiegroep begrotingsruimte naar voren heeft
gebracht. Normaal gesproken wordt er trendmatig gewerkt en kunnen de belastinginkomsten
en de premie-inkomsten rustig fluctueren. Er worden daarbij bepaalde grenzen
in acht genomen. Nul is een bekend getal uit de magie en het is daarom zeer
begrijpelijk dat nul als ondergrens wordt gekozen. Ik ben van mening dat de
redenering van de studiegroep een zindelijke redenering is die niet strijdig
is met het trendmatig begrotingsbeleid.De heer Vendrik denkt wat dat betreft nog enigszins op de manier waarop
wij in de jaren zeventig dachten, namelijk het mogelijk is om te bepalen wat
structureel is en wat niet. Hij wil de uitgaven splitsen in structurele en
conjuncturele uitgaven. Dat is in de jaren zeventig ook gebeurd. Er is toen
gezegd dat de structurele werkloosheid 50.000 bedroeg. Vervolgens liep de
werkloosheid op tot 300.000. Dat werd allemaal als conjunctureel geboekt en
buiten de begrotingssystematiek gehouden. Ook werd er gezegd dat de economische
groei trendmatig toch wel 3 à 4% zou bedragen. Die groei bleek uiteindelijk
slechts 1% te bedragen, zodat wij tegen tekorten van tegen de 10% BBP aanliepen.
Het is dus niet geheel zonder gevaar om te zwaar het accent te leggen op de
idee dat onderscheid kan worden gemaakt tussen structurele en conjuncturele
ontwikkelingen.Het is bij het begrotingsbeleid verstandig om de feiten uiteindelijk maatgevend
te laten zijn. Ik vind het een goede zaak om bepaalde veiligheidsmarges in
acht te nemen en buiten bepaalde grenzen te erkennen dat de aannames niet
meer deugen. Ik heb in mijn jonge jaren heel wat gezwendeld met het onderscheid
tussen structureel en conjunctureel, als ik het populair mag zeggen, omdat
het een betrekkelijk willekeurig onderscheid is. Wij hanteren nu een wat eenvoudiger
en doorzichtiger methodiek, waarbij wij bijna alle uitgaven als relevant bestempelen.
Dat is een goede lijn.De heer Vendrik (GroenLinks):Dit daagt uit tot een groot debat dat de minister op dit moment niet wil
voeren. Ik heb mij inderdaad als negenjarige aan het begin van de jaren zeventig
met het structureel begrotingsbeleid van het toenmalige kabinet beziggehouden.
Dat roept goede herinneringen op. Het punt is natuurlijk wel dat de begrotingstechniek
sinds die tijd ook is veranderd. Klaarblijkelijk kiezen alle partijen, ook
de VVD van deze minister van Financiën, voor een voorzichtig trendmatig
begrotingsbeleid, waarbij afstand wordt genomen van de behoedzame groei. Die
stap is dus al gezet en daarom ligt het eigenlijk voor de hand dat de minister
nu zou zeggen dat dit een terugkeer naar de jaren zeventig is en dat zijn
VVD daar onverstandig aan doet. Als hij dat niet wil uitspreken, moet ik constateren
dat wij hierover niet van mening verschillen. Dan resteert alleen de vraag
of het verstandig is om de ellende van het tijdperk-Kok met een tekortnorm
van 0 tot 1% terug te halen.Minister Zalm:Ik moet wel een beetje voorzichtig blijven, want wij komen nu zo'n beetje
bij de verkiezingsprogramma's uit. Als technocraat kan ik u wel zeggen dat
ik een voorstander ben van een vrij brede marge waarbinnen de spelregels kunnen
blijven wat ze zijn. Overigens durf ik dat ook als minister van Financiën
te zeggen, want als bijvoorbeeld de heer Vendrik of de heer Crone op mijn
stoel zou komen te zitten, zou ik deze nieuwe minister van Financiën
ook adviseren om een brede marge aan te houden, waarbinnen die spelregels
onverkort kunnen gelden. Je moet niet kiezen voor een te smalle marge, want
dan werk je feitelijk met een tekortnormering en dat wil niemand. Ik ben het
hierover met de heer Vendrik eens. Het is echter nog wel de vraag welke marge
wij moeten hanteren. De studiegroep heeft een marge van 0 tot 3% geadviseerd.
Zo'n marge lijkt mij op voorhand niet onverstandig, want binnen deze redelijk
brede marge kun je heel wat doen. Anderen kiezen voor een iets smallere marge,
omdat zij wel de tegenvallers, maar vooral geen enkele meevaller willen laten
lopen. Hier geldt: ieder zijn smaak.De heer Vendrik (GroenLinks):Deze minister kiest dus voor een ondergrens van 0%. Waarom is die norm
dan niet in het regeerakkoord van 1998 opgenomen? In dat regeerakkoord wordt
immers uitgegaan van een tekort van 1% voor 2002. Met het oog hierop is het
toch eigenlijk raar dat hij nu zegt nooit meer een tekort te willen? Hij had
dat vier jaar geleden toch zeker ook kunnen zeggen? Wij weten overigens dat
de minister in werkelijkheid alleen maar overschotten heeft geboekt, maar
dat is weer een heel ander verhaal.Minister Zalm:Ik denk dat het zo is gegaan, omdat wij de geneugten van een overschot
nog niet hadden gesmaakt. Nu wij dat wel hebben gedaan, zijn wij eraan verslaafd.Voorzitter. Ik denk dat ik de opmerkingen van de heer Wijn over het tekort
inmiddels heb beantwoord. Ik geloof niet dat wij daarover van mening verschillen.Ten behoeve van de Kamer wordt een overzicht opgesteld van alles wat te
maken heeft met SUWI, ESF en de Arbeidsvoorziening. Daarbij zal in beeld worden
gebracht welke kosten bij welke posten zijn of zullen worden ondergebracht.Ik ben niet gelukkig met de poging van de heer Wijn om lijken in de kast
te laten liggen, om het een beetje demagogisch te zeggen. Er is een Engelse
uitdrukking "it's no use crying over spillt milk" en die is hier zeker van
toepassing. Wij moeten immers constateren dat wij schade hebben opgelopen,
dat er geherstructureerd moet worden en dat er afvloeiingsregelingen moeten
worden gemaakt. Als je dat hebt geconstateerd, moet je ook zorgen voor de
financiële middelen. Wij doen dat niet met vreugde, maar het heeft nu
eenmaal geen zin om een motie of een amendement in te dienen, waarin wordt
gesteld dat het de eerstkomende weken niet mag regenen. Regen is vervelend
en dit probleem is ook vervelend. Wij kunnen natuurlijk discussiëren
over de vraag wat er is misgegaan, waarom het is misgegaan en wie verantwoordelijk
is. Als je echter op een gegeven ogenblik constateert dat bepaalde uitgaven
noodzakelijk zijn, moet je zorgen voor de middelen. Europa zal ESF-geld bij
ons terugvorderen. Of de heer Wijn nu wel of niet een amendement indient:
wij zijn gehouden die rekening te betalen. Er moet personeel afvloeien bij
de Arbeidsvoorziening en voor die mensen moet een sociaal plan worden getroffen.
Deze kosten zijn onvermijdelijk.Er is door de heer Wijn gewezen op de niet-relevante uitgaven, zoals het nemen van een deelneming. Deze uitgaven gaan buiten het uitgavenkader
om, omdat wij zo'n deelneming uiteindelijk weer zullen verkopen. Overigens
moet de Kamer dan wel weer eens toestaan dat wij een deelneming verkopen.
Met dat geld moet het FES worden gevoed, want het mag niet worden gebruikt
voor de uitgaven. In het amendement terzake van de heren Bolhuis en Van den
Akker is immers geregeld dat ook de opbrengsten van een tijdelijke deelneming
naar het FES moeten gaan, ook al blijven de rentelasten permanent op de begroting
drukken. Dat worden heel interessante heen-en-weertjes. Als wij af en toe
eens een deelneming kopen en verkopen, is dat structureel goed voor de infrastructuur
en slecht voor de uitgaven voor zaken als zorg, veiligheid en politie. Dat
is een kleine wrok die ik heb jegens dat amendement, wat ik één
keer heb geprobeerd uit te leggen in een apart briefje over dit onderwerp.
Volgens mij is dit niet het meest doordachte amendement van na de Tweede Wereldoorlog.
Maar goed, het zij zo.De heer Wijn (CDA):Ik kan mij op zich wel iets voorstellen bij de redenering van de minister
dat hij geen lijken in de kasten wil laten liggen. Sterker nog, ik ga ervan
uit dat hij dat überhaupt niet zal doen voor het komende kabinet. Het
gaat erom hoe groot de omvang van dat lijk is. Onze woordvoerder voor sociale
zekerheid zal later bij de behandeling van de suppletoire begroting van het
ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid daarop nog nader ingaan. Het
is ons niet duidelijk waarvoor de bedragen precies bedoeld zijn; dat is te
weinig inzichtelijk gemaakt. In dat licht hebben wij het controversieel verklaard.
Wij hebben daarom gezegd dat er op dit moment geen nadere uitgaven mogen worden
gedaan. Straks, bij de formatie van een nieuw kabinet, kun je beter inzicht
krijgen; dat geldt zeker voor een oppositiepartij. Dan kan worden heroverwogen
hoe die ontvlechting het beste vorm kan worden gegeven. Een nieuw kabinet
kan op dat moment formeel toestemming krijgen om die gelden wel uit te geven.Minister Zalm:Er moet een onderscheid worden gemaakt tussen wat wordt toegevoegd aan
de begroting van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en wat
aan de aanvullende post. Er zijn ook voorzieningen op de aanvullende post;
dit heeft ook gespeeld bij de najaarsnota. Wij weten ongeveer wat daarbij
het bedrag zal zijn, maar het is nog niet concreet genoeg om deze uitgaven
in een begrotingswet vast te leggen. Het geheel dat nu is ingediend, is een
evenwichtig samenspel tussen dingen die wij voldoende weten om ze ook in de
begroting op te nemen en zaken die wij nog op de aanvullende post houden om
ze, als wij meer zekerheid hebben, toe te voegen aan het desbetreffende begrotingshoofdstuk.
Als dit er nu wordt uitgeamendeerd, steekt de Kamer haar kop in het zand.
Het betreft uitgaven waar wij aan vastzitten. Dat geldt naar mijn stellige
overtuiging ook voor een nieuw kabinet, in wat voor samenstelling dan ook,
tenzij dat nieuwe kabinet vindt dat er geen sociaal plan moet komen en het
zijn juridische verplichtingen niet nakomt. Geen van beide is goed voorstelbaar.
Ik wil de heer Wijn daarom in overweging geven of zijn amendement wel verstandig
is. Ik heb toegezegd dat, na ommekomst van mijn betoog vanmiddag, de Kamer
een overzicht zal krijgen, waarin precies wordt aangeven op welke punten en
op welke momenten bedragen zijn toegevoegd en welke motieven daarbij een rol
speelden. Dat valt echter ook te lezen in de memorie van toelichting bij de
suppletoire begrotingen.Ik kom bij de houwitsers. Misschien kun je daarmee zo'n vliegtuig neerschieten,
maar dat denk ik niet. Misschien kunnen de fracties elkaar nog wat helpen.De heer Bakker (D66):Is de minister het met mij eens dat het op zich bizar is om de ene materiële
aanschaf bij Defensie wel controversieel te verklaren en de andere niet?Minister Zalm:Wij houden te veel vast aan het woord "niet-controversieel". Er moet een
onderscheid worden gemaakt – ik moet toegeven dat ik een amateur-staatsrechtgeleerde
ben – tussen spoedeisend en niet-controversieel. Over spoedeisende zaken
moet je een besluit nemen, ook als deze controversieel zijn. De JSF is spoedeisend;
als nu wordt besloten om niet deel te nemen, kunnen wij niet meer terug. Dit
onderwerp vereist nu een besluit. Ik weet eigenlijk niet hoe dit zit bij die
houwitsers, maar ik denk dat het daarbij anders ligt. Ik wil het aannemen
van dit amendement natuurlijk niet bepleiten, integendeel.De heer Bakker (D66):De minister heeft de heer Wijn fantastisch geholpen bij dit debat.Minister Zalm:Ik vermoed overigens dat houwitsers niet onder een apart begrotingsartikel
vallen in het kader van de VBTB-operatie. Dat betekent dat kortingen op het
begrotingsartikel niet automatisch leiden tot het niet kunnen besteden aan
een specifieke aanschaf, omdat deze onderdeel is van de algemene doelstelling
inzake de nationale integriteit.De aankoop van gronden moet niet te zeer worden verbonden aan de Vijfde
nota.De heer Wijn (CDA):Voorzitter. Het betoog van de minister brengt mij bij de volgende vraag.
Stel dat er bij amendement van een bepaald beleidsartikel geld wordt afgehaald –
terwijl in de toelichting op het amendement wordt aangegeven dat het de bedoeling
is dat het geld niet voor een bepaald doel wordt aangewend – kan de
minister zo'n amendement dan naast zich neerleggen omdat er binnen het beleidsartikel
kan worden geschoven, zodat er wel degelijk geld wordt uitgegeven ten behoeve
van het desbetreffende subdoel?Minister Zalm:U moet uw amendement wel intelligent vormgeven. Dat is nodig als men gegarandeerd
wil hebben dat... Men kan ook aan de bewindspersoon vragen wat hij verder
met het amendement denkt te gaan doen. Neerwaartse amendementen zijn dus wel
effectief, in tegenstelling tot opwaartse amendementen, maar het hangt af
van het begrotingsartikel dat wordt geamendeerd. Hoe is het omschreven en
welk operationeel doel is eraan verbonden?De heer Wijn (CDA):Wij hebben een uitvoerige discussie gehad over het amendement inzake de
omroepbijdrage waarbij is geconcludeerd dat het kabinet soms wel érg
gemakkelijk omgaat met wensen van de Kamer. Soms kan een amendement
niet "slimmer" worden geformuleerd dan eigenlijk nodig is om op de gewenste
manier uitgaven te verlagen. In dat geval moet men het zoeken in de toelichting.
Als men in die toelichting duidelijk aangeeft dat een bepaalde uitgave, ook
al valt die binnen een grotere groep, niet mag worden gedaan, is het dan mogelijk
dat de minister binnen het beleidsartikel schuift zodat de bedoelde uitgave
tóch wordt gedaan? Als het zo gebeurt, behoort dat mijns inziens niet
tot de normale omgangsvormen.Minister Zalm:Ik weet niet of u deze interventie op alle details heeft doordacht. Dat
gold overigens wel voor de houwitsers denk ik.De heer Wijn (CDA):Je hebt een omvangrijk beleidsartikel met uitgaven. Daarin zit een bepaald
onderdeel, bijvoorbeeld wapentuig voor defensie. Nu komt er een amendement
dat erop is gericht om de bedoelde uitgave te verlagen of te schrappen. In
formele zin kan dit in de tekst van het amendement zelf niet nader worden
gespecificeerd, maar in de toelichting wordt aangegeven om welk wapentuig
het gaat. Is de minister van oordeel dat hij in een dergelijk geval een bepaalde
vrijheid wil behouden zodat in het aangegeven voorbeeld een ander wapentuig
niet wordt aangeschaft om vervolgens middelen te verschuiven enz.?Minister Zalm:Ik neem aan dat de minister, áls hij zoiets doet, in de Kamer een
zware pijp te roken krijgt. Men heeft hier te maken met het verschil tussen
de juridische en de politieke dimensie. In juridische zin is de minister gehouden
om binnen zijn begroting te blijven. In termen van rechtmatigheid moeten de
uitgaven die hij doet, passen bij het desbetreffende artikel. Als de Kamer
het signaal geeft dat zij bepaalde uitgaven niet wil, zal de minister dat
signaal normaal gesproken volgen, zoals ook met moties het geval is. Er moeten
wel heel zwaarwegende argumenten zijn om dat niet te doen. Wij kunnen dit
punt later nader bekijken. Het heeft enerzijds alles te maken met het budgetrecht
van de Kamer. Anderzijds is er de functie van de begroting. De minister zal
nooit méér mogen uitgeven dan het gekorte budget; dat is evident. Voorzitter. Zojuist zijn de omroepbijdragen genoemd. Wat dat betreft kennen
wij de omroepreserve en daarmee heb ik een apart probleem waarvoor ik toch
eens de aandacht wil vragen. Wij hebben onderling een discussie gehad over
deze reserve en vervolgens hebben wij de Algemene Rekenkamer gevraagd om daar
eens naar te kijken om een antwoord te geven op de vraag of de omroepen tekort
zijn gedaan of niet. De Rekenkamer is tot de conclusie gekomen dat de wijze
waarop wij hebben afgerekend met de omroepreserve rechtmatig is. Wanneer daarvan
wordt afgeweken, loopt men het risico dat men bij onrechtmatige uitgaven terechtkomt.
Er ontstaat tegen die achtergrond een apart probleem. De begrotingswetgever
zegt: je mag er 32 mln doen. Aangezien de wetgeving inzake de omroepen aangeeft
dat de bijdragen aan de omroepen in een begrotingsartikel zijn opgenomen,
is er niet alleen sprake van een maximum- maar ook van een dwingend karakter.
Dan zou je dus door de begrotingswetgever gedwongen worden, onrechtmatige
betalingen te verrichten. Daarop wil ik de Kamer wijzen bij dit specifieke
punt van de omroepreserves. Misschien kan ik hierbij meteen op het punt van
de heer Bakker over de omroepreserves ingaan.De voorzitter:Ik zie dat de heer Bakker nu wil interrumperen. Ik geef hem daartoe de
gelegenheid, maar daarna wil ik aan deze discussie een eind maken, want het
lijkt mij niet de bedoeling dat de Kamer nu uitgebreid gaat discussiëren
over hoe zij haar medewetgevende taak precies vorm kan geven. Dat behoort
zij zo goed mogelijk te doen en het is bekend dat bij de totstandkoming van
een wet ook de wetsgeschiedenis van belang is, en dus ook de toelichting op
een amendement.De heer Bakker (D66):Voorzitter. Ik ben het met u eens dat dit een principieel punt is en dat
wij dit ook maar eens principieel in algemene zin moeten bespreken, maar tegelijkertijd
is het in dit debat buitengewoon actueel. Daarom is het ook zo belangrijk.De voorzitter:Ik heb er ook discussie over toegestaan, ik heb alleen gezegd dat ik er
zo dadelijk wel een eind aan wil maken.De heer Bakker (D66):Daar ben ik het ook zeker mee eens, voorzitter.Het gaat mij om twee dingen. De toelichting op een amendement maakt geen
onderdeel uit van de wetstekst, maar wel van "het recht". Zo wordt het ook
door rechters enz. geïnterpreteerd. Maar bij begrotingswetten gaat het
om een andere soort wetgeving, namelijk de wetgeving tussen parlement en regering.
Daarbij is het parlement overigens evenzeer medewetgever en dat proces wordt
beheerst door de Comptabiliteitswet. Nu herinner ik me dat er bij de behandeling
van de Comptabiliteitswet is gezegd dat wij de begrotingen op een hoger aggregatieniveau
gaan vaststellen. Dit betekent wel – en dit is bij die gelegenheid ook
uitgesproken – dat de regering de toelichting op een amendement als
buitengewoon serieus en zwaarwegend dient te beschouwen. Als de toelichting
op een amendement helder is, als er bijvoorbeeld wordt aangegeven dat er geen
houwitsers en geen vliegtuigen mogen worden aangeschaft, kan de regering dus
niet zeggen dat dit juridisch wel mag. Dat is nergens te toetsen, dat is een
wet die de verhouding tussen Kamer en regering beheerst. Daarbij moeten wij
dit soort "grappen" niet uithalen. Is de minister het hiermee eens?Minister Zalm:Ik ben het er helemaal mee eens dat de toelichting op een amendement op
een begroting zwaarwegend is. Het is geen sinecure om daarvan af te wijken,
dat is inderdaad een zware zaak.Voorzitter. De heer Wijn is nog ingegaan op de onderuitputting bij de
WIW en de ID-banen. Zijn stelling was dat hij deze een vorige keer als dekking
wilde gebruiken, maar dat het toen niet kon, terwijl het nu wel blijkt te
kunnen. Daar heeft hij gelijk in. Wij hebben nu meer inzicht, ook in de uitvoering
in 2001; wij hebben er nu ook realisatiegegevens over. Overigens valt niet
alleen de q-component in de vermenigvuldiging p maal q lager uit dan geraamd
was, maar ook de p-component. Er zijn meer I-banen dan D-banen gekomen; D-banen
worden beter betaald en blijkbaar stroomt men liever door naar een baan buiten
de ID-sfeer. Dit valt dus wat goedkoper uit. En men zal begrijpen
dat mijn positie in onderhandelingen met een departement altijd wat steviger
is als men overschrijdingsproblemen heeft. Dan kan ik in gesprekken de duimschroeven
wat makkelijker aandraaien, daar is niet veel fantasie voor nodig. Dit heb
ik dan ook gedaan, vandaar dat het hele complex van SUWI, Arbvo en ESF binnen
de begroting met een ander soort ramingsbijstelling gecompenseerd kon worden,
althans bij de voorjaarsnota. Ik geneer mij hier niet voor, zeker niet nu
dit verantwoord kan, omdat het mogelijk is zonder allerlei mensen te moeten
ontslaan vanwege een vermindering van het aantal banen in deze sfeer.De heer Wijn (CDA):Dit is toch wel een interessante opmerking. Als wij dit straks in heldere
taal moeten uitleggen, kunnen wij dus eigenlijk zeggen dat de heer Melkert
door de perikelen rondom de Europese sociale fondsen een korting op zijn eigen
Melkertbanen heeft afgedwongen.Minister Zalm:Ja, maar die korting heeft niet al te kwalijke gevolgen voor de mensen
met zo'n baan, want die behouden hun baan allemaal. Er worden ook geen belemmeringen
voor uitbreiding van het aantal banen in deze sfeer opgeworpen. Wij constateren
gewoon dat er door de verbetering van de situatie op de arbeidsmarkt minder
belangstelling voor is. Tegelijkertijd constateren wij dat de kosten per tewerkgestelde
lager uitvallen dan was gedacht. Deze nieuwe informatie brengen wij nu in
beeld en daarmee verlagen wij ook het benodigde budget. Als regel van een
stringent begrotingsbeleid worden tegenvallers op een begroting in de eerste
plaats opgevangen door meevallers op diezelfde begroting. Dat heb ik hier
natuurlijk met passie nagestreefd, zoals u dat van mij mag verwachten!De tekst van de voorjaarsnota is, zoals de heer Wijn terecht opmerkte,
op het punt van de vreemdelingenkamers helaas niet helemaal correct. Hij fantaseerde
over de vraag wat daar achter zou steken, maar de tekst had ongeveer moeten
luiden dat wij maatregelen zullen treffen om de belasting van de vreemdelingenkamers
door inbewaringstelling van vreemdelingen, waarbij het overigens lang niet
altijd asielzoekers betreft, te verminderen. Er zijn hiertoe twee mogelijkheden:
via organisatorische maatregelen – en de staatssecretaris heeft hoop
dat het zo kan geschieden – of via een wijziging van de wet. Aangezien
een dergelijke wijziging de nodige voorbereiding vereist, beginnen wij in
ieder geval met de organisatorische maatregelen. Het had geformuleerd moeten
zijn als een soort fall-backpositie als de organisatorische maatregelen die
de staatssecretaris wil treffen niet mogelijk blijken te zijn.De heer Wijn (CDA):Dit is een interessante opmerking. Ik begrijp dat de motivatie om hiertoe
niet over te gaan, niets te maken heeft met een principiële argumentatie
maar met een praktische. Als de achterstanden bij de vreemdelingenkamers binnen
nu en een half jaar niet verbeteren, is het kabinet bereid om die toets naar
achteren te schuiven.Voorzitter: Van NieuwenhovenMinister Zalm:Wij zullen hiertoe dan moeten overgaan, hoewel de staatssecretaris dat
niet vreugdevol zal doen. Het is dan onvermijdelijk, maar zo is de afspraak
gemaakt. Dit was de oorspronkelijke opstelling door Financiën zoals die
in de voorjaarsnota per ongeluk terecht is gekomen. Uit het instemmend geknik
van mijn medewerkers begrijp ik dat ik het goed heb gezegd.De heer Van Beek sprak over de inflatie. De Telegraaf heeft een inventarisatie
gemaakt waaruit soms zeer forse prijsstijgingen blijken. Iedereen associeert
alles wat dit jaar plaatsvindt met de invoering van de euro. Iedere prijsstijging
zou het gevolg van de euro zijn. Dat is de populaire opvatting, maar ook in
andere jaren gebeurt in januari het een en ander met de prijzen. Wij zien
dat op een aantal terreinen, zoals parkeertarieven, de prijsstijging stevig
is. Op dat punt heb ik verleden jaar al de gemeenten aangeschreven met de
vraag of zij daar terughoudend mee willen zijn. Nadat geconstateerd was dat
in een aantal gemeenten de parkeertarieven fors opliepen, heb ik ze er nogmaals
op gewezen dat ze ook jegens de burger duidelijk moeten maken op grond waarvan
een dergelijke stijging heeft plaatsgevonden. Een aantal gemeenten heeft al
een meerjarig parkeertarievenbeleid en zij zullen dat vanwege de euro niet
veranderen. Andere gemeenten kennen een indexatiemethodiek die na een aantal
jaren tot verhoging leidt. Die gemeenten zitten fors in de plus. Gelukkig
zijn er ook veel gemeenten waar helemaal niets gebeurd is, maar daar krijg
je geen meldingen over, noch bij de Consumentenbond, noch bij de SP-site,
noch bij De Telegraaf. De Telegraaf en de SP vormen een pikante combinatie,
maar tegenwoordig zitten ze op dit punt op dezelfde lijn.Het CBS is minder selectief. Dat kent een geografisch gespreide meting.
De heer Crone sprak over de boodschappen maar dat punt speelt geen grote rol,
omdat daar het probleem niet zit. Wel is momenteel groente duurder maar dat
heeft te maken met een slechte winter in Zuid-Europa. Het zit echt in de bijzondere
zaken. De NMa kijkt hier ook naar. Er zijn echter prijsverhogingen in sectoren
waarvan je met de beste wil van de wereld niet kunt zeggen dat het kartels
zijn of dat het onderling gecoördineerd gedrag is. Het gehele caféwezen
in Nederland is natuurlijk licht anarchistisch. Er zijn ook heel weinig grote
caféketens. De één doet wel iets en de ander niet. Mensen
moeten dan maar met de voeten stemmen. Als zij menen dat zij onheus worden
bejegend door een leverancier, moeten zij naar een ander.Wij kunnen alleen vaststellen dat het macro-inflatiecijfer de afgelopen
maanden een neerwaartse ontwikkeling kent. Wij kunnen ook vaststellen dat
de instellingen die proberen daarnaar een onderzoek te doen, twee cijfers
opleveren. Het cijfer van De Nederlandsche Bank is 0,2% tot 0,4% op basis
van een telefonische enquête. Dat is toch iets minder dan wat het CBS
doet, namelijk echt meten en ter plekke prijzen opnemen. Het Europese bureau
voor de statistiek komt met een cijfer van 0,16% als effect van de introductie
van de euro. Dat is wat wij op dit moment weten.De heer Van Beek (VVD):Mijn specifieke vraag over dit onderwerp was of de minister het mogelijk
kan maken dat onderzoeksgegevens uit onderzoek dat door de minister zelf is
geëntameerd – in dit geval bij de Consumentenbond – ook openbaar
wordt, met naam en toenaam. Zeg dus om welke producten het gaat en om welke
winkels het gaat. Dan is de markt transparant en kan zij haar werking
hebben. Dan kunnen mensen zelf bepalen of zij iets kopen.Minister Zalm:De Consumentenbond heeft over de producten ook iets gezegd. Men zag het
nogal vaak bij cafés en in de cd-, video- en audiohandel.De heer Van Beek (VVD):Het gaat om de sectoren. Men heeft gezegd dat de NMa ernaar moet kijken,
als er sprake is van een sector. Als het om één product gaat
of om één zaak of om een keten, moet dat gewoon bekend zijn.Minister Zalm:Men is nog bezig met een afsluitende rapportage. Het is geen kwestie van
privacy. De gegevens zijn ook niet onder geheimhouding verzameld. Het lijkt
mij prima om de Consumentenbond aan te moedigen om aan "naming and shaming"
te doen en om met naam en toenaam producten en winkels te noemen. Dat zal
vooral via de website kunnen gebeuren. Dan kunnen mensen zien wat er aan de
hand is. De Telegraaf zou dat ook mogen doen en de SP doet het al. Ik vind
dat goede initiatieven. De winkeliers of ondernemers zullen dan aan hun klanten
moeten motiveren waarom de prijsstijging onvermijdelijk was respectievelijk
de prijsstijging terugdraaien. Ik behoef de SP niet aan te moedigen, maar
ik zal de Consumentenbond aanmoedigen om op zijn site met naam en toenaam
dit soort bijzondere prijsverhogingen te melden.De heer De Wit (SP):Je kunt dergelijke initiatieven overlaten aan de SP, de Consumentenbond
of De Telegraaf, maar mijn vraag was of de minister zelf aanleiding ziet om
iets te ondernemen. Hij heeft een brief naar de gemeenten geschreven, maar
desondanks zien wij dat de parkeertarieven zijn gestegen. Zo zijn in die gehele
sector prijsstijgingen te constateren. Ziet de minister zelf aanleiding om
iets te ondernemen?Minister Zalm:Ik voel met de gemeenten, zijnde onderdeel van de overheid en onderdeel
van het platform, een bijzondere relatie. Daarom heb ik verleden jaar de gemeenten
er al op gewezen dat alle tariefstijgingen zullen worden geassocieerd met
de invoering van de euro. Ik heb ze gevraagd om niet op 1 januari allerlei
tariefstijgingen door te voeren. Een groot deel van de gemeenten heeft dat
niet gedaan. Als de euro niet was ingevoerd, hadden ze dat misschien wel gedaan.
Een ander deel had die tariefstijging gepland en voerde die ook uit. Dan is
het uiteindelijk de gemeenteraad die iets kan doen. Die raad is bevoegd om
B&W hierover te kapittelen. Ik heb de gemeenten, ook na 1 januari, aangeschreven.
Het is verder aan de gemeenteraad om iets te doen als zij menen dat er ongelukkig
is opgetreden. De raad kan een corrigerende actie ondernemen. Met de correspondentie
heb ik echter mijn bijdrage op dit vlak geleverd. Verder meen ik dat wat wij
gedaan hebben, het faciliteren van de Consumentenbond, heel efficiënt
is. Dat is beter dan dat het ministerie van Financiën zelf allerlei activiteiten
onderneemt. Zoals ik al zei, zal ik de Consumentenbond, die de door ons gefinancierde
activiteiten onderneemt, aanmoedigen om in die gevallen waarop wordt gedoeld
vaker naam en toenaam te noemen.De heer De Wit (SP):Zou de minister echter ook zelf op enig moment aanleiding kunnen zien
om wat aan de prijzen te doen? Hij wacht op de afronding van onderzoeken,
maar stel nu dat blijkt dat wat gebeurt ontoelaatbaar is. Ziet hij dan de
mogelijkheid om in te grijpen en, zo ja, is hij daartoe ook bereid?Minister Zalm:Je zou de situatie van geval tot geval moeten beoordelen. Ik wijs er evenwel
op dat het parkeerbeleid door de gemeenten wordt gevoerd en niet door het
Rijk. Er zijn partijen die de energieheffing willen verhogen. Dat zal dan
ook prijseffecten hebben, maar dit is als het ware des politieks. Het ministerie
van Financiën kan niet de gemeentelijke autonomie inknellen. Wij kunnen
ook niet de prijzen voor de kopjes koffie en de glazen bier vaststellen. Dat
doet het bedrijfsleven. Goede voorlichting kan wat doen en voor het overige
moet de consument kritisch zijn. Als ik zie wie allemaal verhogingen melden,
constateer ik dat de consument niet gek is. Overigens, die rivier van gemiddeld
30 cm diep levert eigenlijk alleen de gaten op. Alleen die worden gemeld.
Als in een gemeente de parkeertarieven niet worden verhoogd, wordt dat niet
bij De Telegraaf gemeld, niet bij u en niet bij de Consumentenbond. Op dit
punt bewijst zich het nut van het werk van het CBS. Het CBS brengt het hele
pakket in beeld, ook geografisch. Het CBS krijgt niet alleen de gegevens van
de winkels in Amsterdam, maar die van heel Nederland. Het weegt het bestedingspatroon
van de consument. Vervolgens ontstaat een prijsindexcijfer waarmee je kunt
werken. Dan blijkt dat een kentering is te bespeuren.Verder wijs ik er nog op dat januari dé euromaand was en in die
maand was de prijsstijging in Engeland en Zweden ietsje hoger dan in de eurozone.
Er zijn dus omstandigheden die erop wijzen dan de euro niet alleen als de
verklarende factor voor de prijsstijging is aan te wijzen. Wat in Nederland
wel een bijzonder punt is, en dat zal ook in de horeca spelen, is de arbeidskostenontwikkeling.
Als je als horecaondernemer je personeel 4%, 5% meer loon betaalt, moet dat
op een gegeven moment zijn vertaling krijgen in de prijs voor het biertje,
het kopje koffie en de uitsmijter. Met efficiencyverbetering is zo'n stijging
namelijk niet op te vangen. De dag van 1 januari was de gebruikelijke prijslijstendag,
alleen, dit keer was dat ook de eurodag en daarom koppelt iedereen het een
aan het ander. Ik meen evenwel dat los van de invoering van de euro in de
horeca bepaalde kosten een rol hebben gespeeld en met name de arbeidskosten.
Die noopten tot het doen van prijsaanpassingen.De heer Van Beek vraagt of de 51 mln voor de oplossing van de kwestie
van de drugskoeriers voldoende is. Als de maatregel echt werkt, is dit te
veel. Het paradoxale is dat als het volkomen oninteressant wordt om als koerier
via de KLM Nederland binnen te komen, omdat hier de pakkans zo groot is, er
hier bijna niemand meer als drugskoerier binnenkomt. Dat brengt de laffe-curve
met zich. Op een gegeven moment ontstaat in de curve het draaipunt. Op een
gegeven moment wordt de pakkans namelijk zo groot dat de interesse om als
drugskoerier te werken afneemt. Daarmee wordt de 51 mln minder hard nodig.
Zo is ook de opbouw. In het begin neemt het geld voor deze maatregel toe,
maar het neemt later weer af. Naar mijn oordeel is het ook tijdelijk geld.
Dat is het althans als goed wordt geopereerd. Als straks namelijk niemand
meer via het vliegtuig als drugskoerier binnenkomt, heb je al die
capaciteit niet meer nodig. Mocht die wel nodig zijn dan zal dat punt bij
de eerstvolgende aanpassing van de begroting weer een rol moeten spelen. Dat
geldt ook bij het terugdringen van de wachtlijsten, een kwestie die door een
aantal uwer is genoemd. Ook daarbij geldt een vaste procedure. Steeds zal
op grond van de realisatie en van nieuwe gegevens een herijking volgen en
een nieuwe inpassing aan de orde kunnen zijn.De heer Van Beek (VVD):Dat laatste wilde ik graag horen. Het kan niet zo zijn dat mensen om financiële
redenen worden heengezonden. Het is een open begrotingspost, begrijp ik.Minister Zalm:Nou ja, je moet ook de kat niet op het spek binden. Er zijn ook aanloopproblemen
en dergelijke, maar wij houden het in de gaten. Het is een belangrijke prioriteit
dat die drugskoeriers worden afgestopt en voorlopig denken wij het hiermee
te kunnen doen. Mocht dat anders blijken te zijn, dan zal het kabinet een
nieuwe afweging maken. Het is dan niet goed voorstelbaar dat het zegt: het
is jammer, maar het wordt nooit meer dan 51 mln. Ik wil ook weer van dat geld
af. Als wij er nu iets meer in steken, is de kans groter dat de benodigde
budgetten snel weer teruglopen. Dat betekent dat je een flexibele aanpak moet
hebben om weer snel een grote capaciteit op te zetten als je de indruk krijgt
dat het toch weer begint te werken.De heer Van Beek zei dat bij de wachtlijstproblematiek niet alleen naar
de input maar ook naar de output moet worden gekeken. Daar ben ik het uiteraard
mee eens. De output is niet de wachtlijst; dat is het complexe. De output
is de productie, dus het aantal behandelingen dat kan worden gedaan. Er kan
worden geschat hoe dat uitwerkt op de wachtlijst. Als tegenover het extra
budget ook extra productie staat, dan heb je boter bij de vis gegeven. Er
kunnen zich vervolgens echter ook weer meer mensen melden. Je kunt er dus
niet automatisch een wachtlijstgarantie aan verbinden. Wij handelen naar ons
beste inzicht; dat is bekend.Ik heb genoteerd dat ook bij de PvdA een tekort niet meer gewenst wordt
geacht. Ik heb al het nodige gezegd over de prijsbijstelling. Zij is niet
verdwenen, maar is nog in het begrotingsbeeld opgenomen. Wij hadden haar dus
niet nodig om op dit begrotingsbeeld uit te komen De prijsbijstelling is alleen
nog niet toebedeeld aan de individuele departementen. Er is dus nog een aanvullende
post beschikbaar. Ik heb daarvoor ook de overwegingen gegeven. Als wij straks
iets met die prijsbijstelling moeten doen om voor 2003 het beeld een beetje
op orde te krijgen, dan is het raar als wij die in 2002 al hebben uitgedeeld.
Het is dus niet zozeer het argument van 2002 zelve als wel de doorwerking
naar 2003 die tot die overweging heeft geleid. Het is overigens een lelijke
maatregel. Ik heb de prijsbijstelling eerder al eens op een soort reservelijst
gehad; zij staat nu eigenlijk ook weer op een reservelijst. Het is ook een
beetje een wapen voor de minister van Financiën om binnen het kabinet
te zeggen: als jullie nu geen echte bezuinigingen hebben, dan heb ik dit nog.
Dat is ook lelijk, maar als je geld moet krijgen, is alles lelijk. Het is
dan alleen nog een kwestie van lelijkheidsgradatie. Op zichzelf vind ik het
een instrument dat je bij voorkeur niet moet hanteren, maar dat ik nu nog
even in de achterzak houd ten behoeve van de voorbereiding van de begroting
voor 2003. Ik weet uiteindelijk niet wie die begroting zal afronden en indienen.De heer Vendrik (GroenLinks):Als het de minister van Financiën uitsluitend gaat om de voorbereiding
van de begroting voor 2003 en latere jaren, dan betekent dit dat de Kamer
volledig vrij is om het bedrag van 547 mln euro voor 2002 incidenteel aan
te wenden. Daar zit voor het kabinet geen probleem. Dat geld is vrij besteedbaar,
vrij beschikbaar. De Kamer kan vandaag besluiten om dat incidenteel aan te
wenden.Minister Zalm:Dan komen wij echt in de problemen. Ik wil in juli kijken hoe de situatie
ervoor staat. Dan moet het kabinet beslissen of het de bijstelling uitdeelt
of schrapt. Meer soorten zijn er niet. Ik zal mij ervoor inzetten dat wij
haar in juli kunnen uitdelen, maar ik kan dat nu niet garanderen. Daarom houden
wij het nu even op. Wij verzetten het gewoon voor drie maanden. Als de Kamer
dat geld nu echter in haar zak steekt en uitdeelt aan leuke dingen, dan komen
de departementen echt in de problemen. Dat wil ik dus in ieder geval afraden.
In juni/juli zullen wij dat besluit moeten nemen, want anders heeft het geen
zin meer om voor 2002 een prijsbijstelling uit te delen. Die prijsbijstelling
is overigens een sluipmoordenaar, omdat op alle materiële uitgaven 3,75%
wordt gekort en dat is nog structureel ook. Bij investeringsbudgetten, landaankoopbudgetten –
het punt waar de heer Vendrik zich druk om maakt – en defensiebudgetten
betekent het een aftrek op alle aankoopbudgetten van ruim 3% voor een langdurige
periode. Het is dus een vrij ingrijpende maatregel, hoewel die onschuldig
oogt. Daarom wil ik nu niet overhaast beslissen om die prijsbijstelling niet
uit te delen.De Vendrik zegt nu dat hij incidenteel wel leuke dingen mee kan doen met
dat geld, maar ik wil proberen hem daar vanaf te halen. Het kabinet moet in
juli aangeven wat ermee gaat doen. Dat is de benadering. Wij moeten namelijk
een stapje verder gaan met de begrotingsvoorbereiding voor 2003. Wij doen
alleen wat echt noodzakelijk is, maar laten het verder liever over aan een
nieuw kabinet. Over die uitdeling van de prijsbijstelling zullen wij in 2003
een besluit moeten nemen. Dan moeten wij er ook zicht op hebben hoe de begroting
erbij staat en welke alternatieve mogelijkheden er zijn om die begroting op
orde te krijgen. Pas dan geef ik het vrij.De voorzitter:Ik denk niet dat de heer Vendrik gaat zitten.Minister Zalm:Ik praat maar door, maar het helpt niet.De voorzitter:Nee, het lukt niet.De heer Vendrik (GroenLinks):Het is net als met Rennies: wrijven helpt niet. Ik begrijp het namelijk
nog steeds niet. De minister houdt de prijsbijstelling in zijn achterzak met
het oog op een meerjarige doorwerking die met name voor 2003 en latere jaren
een probleem vormt. Dat heeft hij een- en andermaal verklaard. Dat staat in
de voorjaarsnota en hij zegt het hier opnieuw. Het gaat niet om dit jaar,
maar om de consequenties voor latere jaren. Daar ligt zijn focus. Dan is automatisch
de consequentie van zijn redenering dat het geld voor dit jaar vrijvalt. Of
het is andersom, maar dat is dan wel een heel vreemde oefening,
en zegt de minister dat hij voor dit jaar de prijsbijstelling wel geeft, maar
de meerjarige doorwerking nog niet weggeeft.Minister Zalm:Los van het feit dat het wenselijk is om het uit te delen en het voor
een deel ook zou moeten vanwege juridische verplichtingen, is er een connectie
met het beeld van 2003 en 2002. Stel dat wij in 2003 nog problemen hebben,
dan kunnen wij bepaalde uitgaven die 2003 belasten al vast in 2002 doen. Daar
is de vrijval bij uitstek geschikt voor. Er zijn een paar regelingen waarbij
het niet zo erg is als je eerder betaalt, ook niet in termen van rechtmatigheid
en doelmatigheid. Een ISV-budget kan bijvoorbeeld eerder worden betaald. Daarmee
wordt 2003 ontlast en levert de besparing in 2002 een bijdrage aan de oplossing
van de problematiek van 2003. Dit soort intertemporele compensaties komen
vaker voor. In die zin kan "2002-geld" in 2003 via een verschuiving met andere
uitgaven behulpzaam zijn. Ik hoop echt dat de Kamer mij dit knutselwerk laat,
omdat wij dit soort flexibiliteit nodig kunnen hebben om de begroting voor
2003 enigszins ordentelijk en zonder al te veel kleerscheuren op orde te krijgen.
Het nu eenmalig verschmerzen zou ook mijn flexibiliteit voor de voorbereiding
voor de begroting voor 2003 schaden. Ik spreek nu maar heel praktisch.De heer Vendrik (GroenLinks):Het wordt er wel iets duidelijker op, maar dan vraagt u toestemming om
1,1 mld gulden op de plank te laten liggen om een aantal nog niet nader benoemde
problemen op te lossen. Daar zit de grootste pijn. Wij maken hier begrotingen
op grond van een waarheidsgehalte, maar hier wordt een open post gecreëerd,
waar wij maar mee akkoord moeten gaan, zonder dat u ons presenteert waar het
probleem zich precies voordoet. U confronteert ons overigens niet met de eventuele
consequenties van wat het niet doorgeven van die prijsbijstelling voor de
departementale begroting betekent. Dat vind ik eerlijk gezegd in het verkeer
tussen kabinet en Kamer hoogst merkwaardig.Minister Zalm:Dat is nu juist het punt. Er is niet besloten dat de prijsbijstelling
niet wordt uitgedeeld.De heer Vendrik (GroenLinks):U vraagt ons wel toestemming om het geld nu niet aan te wenden, met de
eventuele gevolgen die u zojuist heeft genoemd. Als ik het geld wil besteden,
krijg ik voor de voeten geworpen dat ik de departementale begrotingen in wanorde
breng. Op het moment dat u het geld reserveert en niet aan de desbetreffende
departementen geeft, treedt dat probleem ineens niet op. Ik vind dat u zo
niet om kunt gaan met de Kamer.Minister Zalm:Dan treedt het natuurlijk ook op.De heer Vendrik (GroenLinks):Hoe zit het dan precies? Die informatie ontbreekt ons.Minister Zalm:Dat is een heel zware beslissing. Ik stel dan ook niets voor aan de Kamer.
Ik stel alleen maar voor om iets niet voor te stellen. Normaal gesproken wordt
de toedeling van de prijsbijstelling aan de hand van de begrotingshoofdstukken
in de voorjaarsnota gedaan. Ik heb de Kamer gemeld dat ik dit nu niet voorstel
en dat ik dat vooralsnog reserveer in verband met budgettaire problemen die
nog niet helemaal getackeld zijn. In juni/juli zal het demissionaire kabinet
in een eerste ronde, ook gelet op de verkiezingsprogramma's, alvast wat voorwerk
doen. Wij moeten ook afwachten hoe het met de formatie loopt. Als ik daar
niet bij betrokken ben, heb ik er nog meer tijd voor om dat heel goed uit
te zoeken. Op die manier probeer je zo'n nieuw GroenLinks-kabinet een beetje
behulpzaam te zijn, maar dan moet dat wel mogelijk zijn. Het zou niet goed
zijn als zo'n nieuw kabinet nog draconischer maatregelen moet voorstellen
dan al nodig is. Daarom stel ik op dit moment niets voor. De Kamer heeft recht
van spreken zodra ik haar heb bericht in juni of in juli. Ik zeg ook toe dat
wij daar apart melding van zullen maken als wij dat besluit nemen. In ieder
geval zal ik de Kamer onmiddellijk op de hoogte stellen als wij besluiten
die prijsbijstelling niet toe te delen. Normaal gesproken vindt men deze prijsbijstelling
terug in de suppletoire begroting bij de miljoenennota, maar dan is de poet
binnen het kabinet al verdeeld. Binnen het kabinet is er overigens veel enthousiasme
om wel uit te delen. Dat is voor mij juist extra reden om het nu aan te houden
zolang ik van die andere kabinetsleden nog niets mijn kant op heb zien komen.
Dat is het spel zoals het gespeeld wordt binnen het kabinet. Ik probeer nu
GroenLinks er alvast te laten wennen aan hoe dat toegaat.Voorzitter. De afdracht EU is al vrij fors: 800 mln euro. Zulke bijdragen
zie je zelden. Er is vooral onderuitputting opgetreden bij de begroting 2001.
Wij weten inmiddels hoe moeilijk het is om rechtmatig geld uit Europa te besteden.
Meer landen hebben daar problemen mee. Dit hebben wij nu ingeboekt en wij
hebben ook een gedeelte structureel ingeboekt. Ik durf op dit punt niet meer
meevallers in het vooruitzicht te stellen.Wij zullen nog afwachten wat de Kamer zal doen met de amendementen op
de begrotingen van EZ en Defensie.Ik had beloofd aan te geven of het nu hom of kuit is als het gaat om de
lokale en regionale omroepen. Wat de gemeenten betreft is dat glashelder.
Daar volgen wij structureel de wens van de heer Bakker en alle mede-indieners
van het amendement. Wij hebben gegevens verzameld bij de provincies, waaruit
blijkt dat zij minder uitgeven dan volgens het kabinet toegestaan was. In
een laat stadium is door de provinciebesturen gesteld dat de cijfers die zij
verstrekt hebben misschien niet kloppen. Naar aanleiding daarvan hebben wij
het Commissariaat voor de media gevraagd om die cijfers te checken en te vertellen
waar het precies om gaat. Mocht blijken dat men meer heeft uitgegeven dan
wat het kabinet voor de regionale omroep heeft uitgetrokken, dan volgen wij
de filosofie van de heer Bakker dat dit structureel tot meer uitgaven moet
leiden. Als dat niet zo is, dan is naar ons oordeel de noodzaak van een structurele
doorwerking van het amendement-Bakker vervallen. De achterliggende overweging
van de heer Bakker bij het amendement was dat provincies te kort zouden komen
aan het "schamele" bedrag dat het kabinet ze in het vooruitzicht stelde.De heer Bakker (D66):Ik kan mij herkennen in die redenering. Nu zijn de berichten via de tamtam
dat die exercitie tussen uw ambtenaren en het Commissariaat
voor de media, het IPO en dergelijke inmiddels tot resultaten hebben geleid
die in de richting van mijn redenering komen. Nu zit ik met het probleem dat
dit de laatste keer is dat wij het erover kunnen hebben voordat wij met verkiezingsreces
gaan. Om die reden heb ik dit amendement ingediend.Minister Zalm:Als de heer Bakker op basis van de cijfers gelijk heeft, beloof ik hem
plechtig dat ik ervoor zal zorgen dat dit in de suppletoire begroting wordt
opnemen en van een dekking wordt voorzien, hoe moeilijk dat ook mag zijn.
Ik vraag hem om op basis van deze belofte af te zien van zijn amendement tot
de volgende suppletoire ronde. De afspraak is voor de gemeenten helder. Uit
de eerste cijfers bleek dat dit voor de provincies niet nodig is. Mocht blijken
dat dit wel het geval is, waarbij het Commissariaat voor de media de goede
cijfers moet aanleveren, zal ik ervoor zorgen dat structureel geld beschikbaar
komt.De heer Bakker (D66):Dat klinkt chique, ik doe daar niets aan af, maar misschien is het de
moeite waard om na te gaan hoe formeel de tamtam is geweest. Dat kan ons vandaag
en morgen verder helpen.Minister Zalm:Ik zal mij daarover laten informeren. Mocht ik ander nieuws ontvangen,
dan zal ik de Kamer dat vandaag laten weten. Ik herhaal mijn offerte dat ik,
als de cijfers bekend zijn, een en ander zoals toegezegd zal regelen.De heer Crone heeft een aantal amendementen ingediend die ik niet op hun
merites kan beoordelen. Ik laat dat over aan de eerstverantwoordelijke, en
dan met name de gekorte bewindspersonen. De "plussers" zitten daar in het
algemeen niet zo mee in hun maag. Bovendien zijn zij ook niet verplicht dat
uit geven krachtens het maximumkarakter van de begroting.De heer Crone is ons erkentelijk dat wij iets doen voor de dualisering,
maar dat dit wellicht later wat meer moet zijn. Wij hebben afgesproken de
gevolgen van de dualisering te monitoren.Ik neem er nota van dat er ten aanzien van de reclassering een kleine
voorsortering wordt gemaakt, gericht op de miljoenennota. Dat betreft primair
de informateur en de onderhandelaars. Ik kom op de prijsbijstellingssystematiek, de alternatieve prijsindex
voor het uitgavenkader; in plaats van de prijs BBP, de prijs nationale bestedingen.
Uit de becijferingen die wij hebben overlegd, blijkt dat toepassing van die
methodiek 1 mld minder volume tot gevolg heeft. In de volgende periode kan
het natuurlijk omgekeerd zijn. Ik wil wel een meerjarig overzicht maken. Er
kan namelijk niet van jaar tot jaar een keuze worden gemaakt, afhankelijk
van wat het meest oplevert. Een methodiek is een methodiek. Dit punt vergt
een apart besluit van het nieuwe kabinet, al dan niet bij de formatie.Op het punt van de WAO hebben de Kamerleden vooral elkaar bestookt. Mij
zijn daarover geen vragen gesteld.Ik heb in de beschouwingen van de heer Crone over het tekort een lichte
asymmetrie menen waar te nemen. Als je boven een overschot van 1% uitkomt,
kan dat verdeeld worden, maar als je eronder uitkomt, kun je dat laten lopen.
Dat is overigens in overeenstemming met het verkiezingsprogramma van de PvdA.
Een van de problemen die ik met dat programma heb, is dan ook dat het wat
asymmetrisch is.De heer Vendrik heeft de kwestie conjunctuurgevoel/ongevoelig nog eens
in de aanbieding gedaan. Dat is een niet ongevaarlijk onderwerp. Mijn bezwaar
is dat de ruilvoet precies de andere kant op moet uitwerken. Dan hoeft het
meenemen van werkloosheid en bijstand in de uitgavenkaders voor het totale
budget en de stabiliteit ervan niet zo'n probleem te zijn. De heer Vendrik
doet eigenlijk twee dingen. Hij zet de ruilvoetproblematiek apart. Dat betekent
dat er geen rem is voor een doorvertaling van de loonstijgingen naar de collectieve
sector. Ook de conjuncturele uitgaven zet hij apart. Dat geeft ook stabiliteit.
Ik hou ze er liever allebei in, want het zijn allebei feiten en ik ga liever
op feiten dan op ficties af. Het gaat toch om het onderscheid conjunctureel-structureel,
zowel bij de werkloosheid als bij het tekort of de uitkeringen. De heer Vendrik
noemt de werkloosheid helemaal conjunctureel. Ik neem althans aan dat die
helemaal in het conjuncturele vakje komt. Dan kun je natuurlijk ook weer eens
een maatregel nemen waarmee werklozen worden doorgeschoven naar bijvoorbeeld
de WAO, of waarmee WAO'ers juist naar de werkloosheid worden doorgeschoven.
Dat zijn allemaal onderscheidingen die plotseling heel erg relevant worden
als je in het uitgavenkader de verschillende categorieën uitgaven binnen
de sociale zekerheid apart behandelt. Dan kun je ook een verkeerd geïnspireerd
beleid krijgen als je dan toch probeert om met de "Vendriknormatiek" binnen
de uitgavenkaders te blijven. Dan moet je er dus voor zorgen dat je iets uit
het blokje structureel, of niet conjunctureel, overhevelt naar het blokje
conjunctureel. Dat soort kunstgrepen lok je dan een beetje uit. Ik laat er
liever zoveel mogelijk onder vallen. Dat lijkt mij beter dan allerlei dingen
erbuiten laten. De heer Vendrik probeert stabiliteit te creëren door
een heleboel uitzonderingen op de hoofdregel: de ruilvoeten hoef je niet mee
te tellen, de werklozen hoef je niet mee te tellen. Ik vind: hoe meer uitzonderingen,
hoe onbeheersbaarder het totaal wordt. Het zal niet verrassen dat ik die mening
ben toegedaan.De heer Vendrik (GroenLinks):Het valt mij weer op dat de minister een echt meester is in het bedenken
van allerlei ontduikingstechnieken. Het is wel frappant dat dit telkens in
mijn richting wordt gebruikt.Minister Zalm:Ik heb in mijn ambtenarentijd op Financiën gewerkt.De heer Vendrik (GroenLinks):Uw afkomst verraadt zich onmiddellijk. Dat blijkt.Elke begrotingstechniek en elke systematiek heeft zijn ontduikingsmogelijkheden,
maar dat is niet de manier om het debat te voeren. Dan kan ik de minister
ook tegenwerpen dat hij via de lastenkant allerlei gefiscaliseerde uitgaven
heeft gedaan en daarmee het ventiel uit het regeerakkoord heeft gehaald.De voorzitter:Mijnheer Vendrik, u verknoeit uw tweede termijn.De heer Vendrik (GroenLinks):Voor welke systematiek je ook kiest, er zullen altijd ontduikingstechnieken
blijven. Mijn vraag is of er macro-economisch niet veel meer voor deze aanpak
te zeggen valt.Minister Zalm:Macro-economisch is één, bestuurlijk is twee. Je kunt een mooi macro-economisch betoog hebben dat in bestuurlijk opzicht tot
verschrikkelijke dingen leidt. Ook het oude trendmatige begrotingsbeleid was
natuurlijk macro-economisch perfect, maar wij zijn wel geëindigd met
een ontspoorde begroting omdat onvoldoende veiligheidskleppen waren ingeboekt.
Dat geldt met name voor het onderscheid relevant-niet relevant, dat ook betrekking
had op conjunctuuruitgaven en conjunctuurprogramma's. Dat werd allemaal buiten
de reguliere begrotingsprocessen om gedaan. Ik vind dat dus helemaal niet
zo irrelevant. Overigens heeft de heer Vendrik gelijk: in de systematiek die
wij hadden, was de inkomstenkant van de begroting min of meer ongenormeerd.
Dat heeft de heer Vendrik met eigen ogen gezien en hij heeft het de facto
ook vaak aangemoedigd. Daar zitten ook een heleboel aardige tax expenditures
in: arbeidskortingen, heffingskortingen, EICT's, enz. Ik denk dat de aanbeveling
van de Studiegroep begrotingsruimte om echt 100% beweging van de inkomsten
te laten neerslaan in het tekort, zowel op als neer, een zekere disciplinering
openliet voor de belastingkant. Je zult dan in een regeerakkoord een belastingverlaging
of een premieverlaging afspreken van een bepaalde omvang, maar dat is het
dan ook. Dan zou je alles op z'n minst binnen het afgesproken lastenverlichtings-
of lastenverzwaringskader moeten inpassen. Dan is dus ook het ventiel dat
het systeem tot nu toe kende, vertrokken. Dat is ook een les. Dat beoogt echter
allemaal minder ontsnappingsmogelijkheden te creëren in plaats van meer.
De aanpassing die de heer Vendrik voorstelt, leidt naar mijn oordeel tot ontzettend
veel ontsnappingsmogelijkheden aan de uitgavenkant.Het niet uitdelen van de prijsbijstelling is niet strijdig met de Zalmnorm,
zeker niet als je dat vervolgens ook nog zou gebruiken om bepaalde uitgaven
van 2003 naar 2002 te doen. Die hint gaf ik zo-even. Ook dat was nog denkbaar.
De uitgavenkadersystematiek verbiedt het niet om minder te doen dan het plafond
toestaat. Dat is immers het plafondsysteem. Zeker in de eerste jaren van Paars
1 zijn wij onder het afgesproken plafond gebleven, omdat wij onderschrijdingen
bij de sociale zekerheid niet hebben opgevuld met overschrijdingen elders.
Dat geldt zowel voor de ex post- als de ex ante-begrotingsstukken. Dat was
de tijd dat het nog op deze manier kon worden gedaan! Er was toen immers nog
niet zo'n aandrang uit de Kamer om dat geld onmiddellijk op te maken, terwijl
die aandrang er nu zeker wel is.De heer Vendrik zegt dat de regering op een rare manier is omgegaan met
het amendement van mevrouw Arib en de heer Oudkerk, omdat de Kamer dat amendement
heeft geautoriseerd. Om die vraag te beantwoorden moet ik iets zeggen over
het ontstaan van die amendementen. Mevrouw Borst heeft een voorstel gedaan
dat zij zei te kunnen financieren uit de medicijnenmeevaller. De Kamer heeft
vervolgens gezegd dat als er daar enige ruimte is, die ruimte vast nog wel
meer uitgaven mogelijk maakt. Men ging er dus van uit dat het nog meer zou
opleveren en met die dekking heeft men een reeks amendementen op een veelheid
van terreinen snel gerealiseerd. Vervolgens blijkt die dekking er niet te
zijn, integendeel, er was overschrijding op het geneesmiddelendossier. De
grond en de argumentatie van deze amendementen is daarmee komen te vervallen.
Minister Borst heeft deze amendementen ontraden, mede vanwege de gekozen dekking.
Zij heeft toen gezegd dat zij er in het geheel niet zeker van was dat die
dekking er zou komen. Dat is de achtergrond van deze correctie in de suppletoire
begroting. Deze correctie was dus nodig, omdat de dekking ontbrak.De heer De Wit heeft gememoreerd dat wij nu de grootste economische terugval
meemaken sinds 1993. Dat heeft hij goed gezien. Het is verder ook juist dat
wij zes heel goede jaren hebben meegemaakt. Overigens hebben wij voor 1993
ook een paar goede jaren gehad. Ik denk dan met name aan 1988, 1989 en 1990.
De groei gedurende de acht jaren van Paars 1 en Paars 2 was overigens zeker
niet exorbitant hoog. De laatste stand is dat wij over deze periode uitkomen
op 2,9% en dat is maar weinig boven de trend.De daling van de quote voor de collectieve uitgaven bevat, zoals de heer
Crone in een interruptie opmerkte, een stukje statistiek. Zo is 1 procentpunt
van die daling het gevolg van herdefiniëringen. Verder zijn de rentebetalingen
verantwoordelijk voor een daling met 3 procentpunt. Dat zal echter niet de
grootste treurnis van de heer De Wit zijn. Bij de sociale zekerheid is ook
een behoorlijke daling gerealiseerd, omdat wij veel werklozen en mensen uit
de bijstand aan een baan hebben geholpen. Dat is ook niet iets waar grote
treurnis over hoeft te ontstaan. Als je daarvoor corrigeert, hebben wij voor
zorg, veiligheid, onderwijs en infrastructuur een behoorlijke reële groei
gerealiseerd, die de groei van het BBP heeft bijgehouden. Dat is geen slecht
resultaat.Er is veel gediscussieerd over de vraag hoeveel geld er precies nodig
is voor het terugbrengen van de wachtlijsten. Individuele bewindslieden vragen
natuurlijk altijd een royaal budget aan. Vervolgens wordt bezien wat realistisch
is en dat heeft in dit geval geleid tot een bedrag van 360 mln euro. Overigens
is wel de afspraak gemaakt dat in juli en augustus aan de hand van recente
informatie opnieuw wordt beoordeeld of dit bedrag goed is gekozen.Binnen dit budget van 360 mln euro is een bedrag geoormerkt voor opleidingen.
Er is echter niet voor gekozen om een pot met geld ter beschikking te stellen
met de mededeling: zie maar wat u ermee doet. Er zijn aparte budgettaire voorzieningen
getroffen die nodig zijn voor de uitbreiding van het personeelsbestand. Die
uitbreiding levert immers niet onmiddellijk productie op.Toen de voorjaarsnota werd opgesteld, was het ons voornemen om een eigen
bijdrage te vragen voor de inenting tegen meningokokken. Overigens betalen
mensen op dit moment vrijwillig een veel hoger bedrag voor die inenting dan
de eigen bijdrage van 10 euro die de minister voor ogen had. Als je het helemaal
zelf regelt met een arts, kost de behandeling en het vaccin je namelijk ongeveer
70 euro. Hiervoor wordt echter desalniettemin op grote schaal gekozen. De
kostenraming moet dan worden herzien en ingepast in de volgende voortgangsrapportage
over de zorg. Wij hebben ons erbij neergelegd, als ik dat zo mag formuleren,
dat de inenting gratis zal geschieden. De budgettaire inpassing ervan komt
op een volgend moment.Wat de dwangarbeiders betreft, sluit ik mij aan bij hetgeen mevrouw Borst
heeft gezegd. Het lijkt mij verstandig om geen andere argumenten
naar voren te brengen dan die van de eerstverantwoordelijke bewindspersoon.Over ICES is een aparte brief geschreven. Een van de grote mystieke verhalen
die door Den Haag waart, is dat er een ICES-budget of een ICES-pot bestaat.
ICES is een bepaalde procedure op grond waarvan departementen claims kunnen
indienen, die dan enigszins worden geordend. Wij hebben bekeken of er ruimte
bestaat binnen de bestaande meerjarencijfers die niet juridisch of bestuurlijk
verplicht is. Op zichzelf wordt hierdoor geen nieuw geld gecreëerd. Er
zijn een aantal budgetten, bijvoorbeeld in de kennissfeer, die nog niet geheel
zijn belegd. Die worden in de loop der tijd belegd. Het hangt ook een beetje
van het type project af. Het verdient natuurlijk altijd de voorkeur om op
een zo laat mogelijk moment te beslissen, zodat je alle kennis en opties voor
ogen hebt. Dat kan bij kennis vaak gemakkelijker dan bij de harde infrastructuur,
waar planologische procedures een rol spelen. Als je een weg wilt aanleggen,
moet je daarvoor tijdig budgettaire middelen ter beschikking stellen. Het
geld dat in de ICES-besluitvorming bestemd was voor kennis is niet weggestroomd
naar andere zaken. Ik weet niet of de Kamer er nog aan toekomt om de brief
van de minister van Financiën over ICES te bespreken, maar bij de kabinetsformatie
zal het in ieder geval relevant achtergrondmateriaal zijn.De budgettaire gevolgen van het niet aannemen van het NVVP kan ik niet
overzien. Ik vermoed dat dit geld bij de formatie weer snel boven tafel komt
en dat er dan alsnog afspraken worden gemaakt voor de verkeers- en vervoerssector.De heer Van der Staaij gebruikte een leuke metafoor over de restantopruiming.
Dat vond ik wel aardig. Wij zijn inderdaad bezig met opschonen, met het afstoffen
van de winkeldochters en met het netjes in de kist leggen van de lijken uit
de kast. ESF en SUWI zijn hiervan voorbeelden. Ik hecht er zelf aan dat wij
geen nare verrassingen achterlaten voor een nieuw kabinet op dit vlak. Daarom
hebben wij geprobeerd om schoon schip te maken, ook met dit vervelende dossier
waaraan behoorlijke budgettaire gevolgen zijn verbonden. Ik hoop dat de Kamer
niet met amendementen zal verhinderen dat wij het schip schoon achterlaten.De heer Van der Staaij noemde de prijsconcurrentiepositie. Hij heeft daarin
gelijk. Wij hebben ons daar enigszins op verkeken, zeg ik met de wijsheid
van heden. Wij hebben de groei van de werkgelegenheid systematisch onderschat,
net als de spanningen die dat teweegbracht op de arbeidsmarkt. Daardoor is
de loonontwikkeling in Nederland sterker geweest dan elders, zodat de Nederlandse
concurrentiepositie geleidelijk is verslechterd. In het buitenland zou men
zeggen dat dit een normaal, evenwichtsherstellend mechanisme is, maar in Nederland
vinden wij dat zonde en willen wij ervoor zorgen dat die draai nu op tijd
en op adequate wijze wordt gemaakt. Ik hoop dat de partners daarmee volop
bezig zijn.De heer Van der Staaij somde een aantal onderwerpen op waarvoor het kabinet
te weinig zou hebben gedaan. Een minister van Financiën kan daarop nooit
een goed antwoord geven. Wij vinden het überhaupt al gek om iets extra's
te doen ten opzichte van de miljoenennota. Op een aantal onderdelen, zoals
de geestelijke gezondheidszorg en de palliatieve zorg, is er in de voorjaarsnota,
die niet makkelijk was om te maken in het licht van tegenvallende ontwikkelingen,
toch nog niets extra vrijgespeeld. De heer Van der Staaij vindt natuurlijk
dat het meer had kunnen zijn, maar dat geldt voor veel onderwerpen. Dit is
wat wij hebben gedaan en wat wij aan de Kamer voorleggen.Er is een notitie verschenen op verzoek van de heer Van der Vlies. Wij
moeten uitgaan van de strikte leer van het staatsrecht dat een begroting het
maximum is waartoe een minister uitgaven kan doen. Dat is het rechtstreekse
effect van de wet. Als een minister vervolgens op onredelijke gronden weigert
om bepaalde uitgaven te doen, zijn er andere instrumenten om, als de Kamer
voet bij stuk wil houden, die minister te corrigeren. Hij overtreedt namelijk
niet de wet. De Kamer kan het er ook bij laten zitten. Een begrotingswet is
in ieder geval niet het juiste instrument. Zo'n wet kan worden gebruikt om
te voorkomen dat er uitgaven worden gedaan. Een neerwaartse bijstelling is
mogelijk, een opwaartse niet. Een uitzondering hierop vormt de omroepreserve,
waarbij automatisch iets gebeurt. De omroepreserve is "dood geld", dat er slechts als reserve ligt. In het
amendement-Atsma wordt de dekking voor de verhoging van deze reserve gezocht
bij de uitgaven voor de belastingdienst. In het licht van de tekortzorgen,
die de heer Wijn en anderen ook hebben, ontraad ik om op dit moment 32 mln
euro te korten op de uitgaven die de belastingdienst mag doen; daarmee komen
wij echt in de problemen. Dan zouden er bijvoorbeeld geen scanners kunnen
worden gekocht, die wij nodig hebben voor de drugsbestrijding. Ook een vermindering
van het personeel is ongewenst. Het is natuurlijk budgettair gezien niet mogelijk
om voor 2002 een dekking te vinden in 2000. Het aannemen van dit amendement
heeft rechtstreeks gevolgen voor de uitgaven die de belastingdienst in 2002
kan doen. Het is onverstandig om hierop te bezuinigen, alleen maar om een
pot dood geld van een extra donatie te voorzien. De Algemene Rekenkamer, uw
en mijn adviseur, heeft gezegd dat zo'n donatie niet nodig is en dat deze
wellicht zelfs onrechtmatig zal worden verklaard bij de afrekening. Dan zouden
wij dus een indemniteitswet in verband met het amendement-Atsma krijgen. Dat
lijkt mij allemaal niet de moeite waard. Ik breng dit dus nogmaals onder de
aandacht. In het licht van de bevindingen van de Rekenkamer, hoop ik dat het
niet door zal gaan.De heer Van der Vlies heeft een amendement ingediend over wat nu de "guldenvliesregeling"
wordt genoemd. Wij weten nog niet of dit structureel wordt doorgevoerd. De
Kamer krijgt hierover nog bericht.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt van 13.46 uur tot 14.30 uur geschorst.De voorzitter:De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan dat de Kamer zich met deze voorstellen heeft verenigd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20012002-4655-4683.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl