Voortzetting van de behandeling van het voorstel van wet van het lid Hillen, houdende wijziging van de Wet inkomstenbelasting 2001, inzake afbouw eigenwoningforfait bij aflossing hypotheekschuld (28056)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2001-2002, pag. 4726-4747

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

03-05-2002

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

nr. 72, pagina 4726-4747

24-04-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28056Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Debat naar aanleiding van een algemeen overleg van heden over MKZPagina 4722-4726
Presentie en opening (woensdag 24 april 2002)Pagina 4655-4655
Behandeling van: - het wetsvoorstel Vaststelling van de Wet inzake het beheer van de financiën van het Rijk (Comptabiliteitswet 2001) (27849); - en 1 ander wetsvoorstel (28035)Pagina 4690-4692
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (VIII) voor het jaar 2002 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (28315)Pagina 4700-4703
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Hoge Colleges van Staat, het kabinet der Koningin, kabinet van de Gouverneur van de Nederlandse Antillen en het kabinet van de Gouverneur van Aruba (II) voor het jaar 2002 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (28296); - en 8 andere wetsvoorstellenPagina 4714-4714
Voortzetting van de behandeling van het voorstel van wet van het lid Hillen, houdende wijziging van de Wet inkomstenbelasting 2001, inzake afbouw eigenwoningforfait bij aflossing hypotheekschuld (28056)Pagina 4726-4747
Behandeling van de Voorjaarsnota 2002 (28295)Pagina 4655-4683
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Justitie (VI) voor het jaar 2002 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (28300)Pagina 4699-4700
Noot bij pag. 4741: budgettaire consequenties/dekking van wetsvoorstel Hillen inzake afbouw eigenwoningforfait bij aflossing hypotheekschuld (28056)Pagina 4749-4749
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 4 april 2002 over 'de ondernemende samenleving'Pagina 4695-4696
Voortzetting van de behandeling van de Voorjaarsnota 2002 (28295)Pagina 4684-4690
Regeling van werkzaamheden (woensdag 24 april 2002)Pagina 4684-4684
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg van heden over het Midden-OostenPagina 4714-4717
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) voor het jaar 2002 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (28305)Pagina 4696-4699
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 2002 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (28302)Pagina 4692-4693
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2002 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (28321)Pagina 4705-4714
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 2002 (wijziging samenhangende met de Voorjaarsnota) (28312)Pagina 4703-4705
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 24 april 2002)Pagina 4747-4748
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 20 maart 2002 over de veiling van benzinelokatiesPagina 4693-4695
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Sanctiewet 1977 met het oog op de implementatie van internationale verplichtingen gericht op de bestrijding van terrorisme en uitbreiding van het toezicht op de naleving van financiële sanctiemaatregelen (28251)Pagina 4717-4722

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 105 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:het voorstel van wet van het lid Hillen, houdende wijziging van de Wet inkomstenbelasting
2001, inzake afbouw eigenwoningforfait bij aflossing hypotheekschuld (28056).(Zie vergadering van 23 april 2002.)De algemene beraadslaging wordt hervat.De heer Hillen (CDA):Voorzitter. Voordat ik daadwerkelijk aan mijn antwoord begin, dank ik
iedereen die gisteren in eerste termijn het woord heeft gevoerd voor de buitengewoon
vriendelijke woorden die men heeft uitgesproken voor het initiatiefwetsvoorstel
en het feit dat de verdediging daarvan een van de laatste dingen is die ik
in dit huis zal doen. Misschien zal ik morgen vanaf mijn stoel nog een uitspraak
doen als ik ja of nee moet zeggen bij eventuele hoofdelijke stemmingen. Ik
ben bijzonder vereerd dat ik mijn zwanenzang tweestemmig mag doen met de heer
Poppe. Ik had nooit verwacht dat ik samen met de heer Poppe nog een optreden
zou verzorgen, zeker niet op muzikaal niveau. Het feit dat wij ieder een eigen
rol vervullen, stemt mij bijzonder tevreden. Ik hoop dat het geluid dat wij
samen maken zo harmonieus is dat de gehele samenleving er stil van wordt.De vraag is gesteld waarom dit wetsvoorstel is ingediend en of het een
naveegwet is. De CDA-fractie heeft in de afgelopen periode bij verschillende
gelegenheden, onder andere bij de behandeling van het wetsvoorstel voor de
belastingwetgeving 2001, aangegeven dat zij de positie van de eigenaar-bewoner
die zijn hypotheek heeft afgelost, maar die nog steeds met het eigenwoningforfait
wordt geconfronteerd onevenwichtig vond worden. Dat was niet alleen omdat
het eigenwoningforfait geleidelijkaan van karakter is veranderd en ook niet
vanwege de keuzen die zijn gemaakt binnen de structuur van de belastingherziening
2001. Er was ook een heel praktisch argument, te weten de huizenprijzen die
in de afgelopen jaren scherp zijn gestegen. Dat is niet iets van de laatste
twee jaar; die prijsexplosie op de huizenmarkt is al een groot aantal jaren
aan de gang. De woordvoerders die in eerste termijn hebben gezegd dat veel
zaken die vandaag aan de orde zijn tot eerdere momenten zijn terug te voeren
hebben ook gelijk.Het is waar dat het eigenwoningforfait onlangs is verlaagd van 1,25% tot
0,8%. Wij vonden het percentage van 1,25 indertijd al te hoog en het percentage
van 0,8 dat eruit is gekomen na de herziening vinden wij navenant hoog. Wij
hebben dit punt in de afgelopen jaren ook regelmatig aan de orde gesteld.
Toen de belastingherziening 2001 aanvaard was, zei minister Zalm dat het eigenlijk
wel sneu was voor de doelgroep die wij op het oog hebben. Als de minister
van Financiën dat zegt, dan nemen wij dat zeker serieus. Dat was voor
ons een extra aansporing om de opvatting die wij hadden kracht van wet te
geven, althans om te komen met een initiatiefwetsvoorstel. Vervolgens moet
je de procedure in en daar gaat wel wat tijd overheen: het advies van de Raad
van State en de schriftelijke voorbereiding van de Kamer. Het is toevallig
dat het in de laatste week voor de verkiezingen wordt behandeld. Het had wat
mij betreft al maanden eerder behandeld mogen worden, want het is natuurlijk
veel leuker om het wetsvoorstel in de Eerste Kamer te mogen verdedigen als
het zou worden aanvaard. Het feit dat de heer Poppe en ik beiden ervoor hebben
gekozen om het pand te verlaten, maakt het ons onmogelijk om het wetsvoorstel
in de Eerste Kamer te behandelen. Ik had het dus graag eerder willen bespreken.Wij hebben het initiatiefwetsvoorstel ook ingediend vanwege de steeds
groeiende collectieve hypotheekschuld. Wij vinden dat in onze wetgeving het
woord "sparen" iets te weinig voorkomt en dat het steeds lonender is geworden
om schulden te maken. Vroeger ging er een gesprek van een uur aan vooraf als
je naar de bank ging voor een hypotheek. Men keek streng of het allemaal wel
deugde. Tegenwoordig ben je in een minuutje klaar en wordt er vervolgens drie
kwartier gesproken over alle fiscale randverschijnselen en over de manier
waarop je de beleggingen kunt verruimen. De heer Van Dijke heeft er in zijn
termijn ook al op gewezen dat er op dat punt substantieel iets is veranderd.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Het is van belang hoe je dat beoordeelt. Ik heb in mijn termijn aangegeven
dat het veranderde klimaat van fiscale bevoordeling de oorzaak is van de ontwikkeling
die u zo negatief beoordeelt. Als je dat negatief duidt, dan moet je die ontwikkeling
als zodanig aanpakken.De heer Hillen (CDA):Ik zal daar dadelijk uitgebreid op ingaan als ik uw vragen behandel. Ik
wil eerst een aantal inleidende opmerkingen maken en daarna
zal ik proberen om het betoog van elke spreker in eerste termijn zoveel mogelijk
recht te doen.Voorzitter. De vraag is of die enorme collectieve hypotheekschuld een
probleem is. Het antwoord op die vraag is "ja" en "nee". Het klinkt heel indrukwekkend
als je zegt dat die schuld langzamerhand groter is geworden dan de nationale
schuld. Dan heb je het over gigantische bedragen. Aan de andere kant is de
stijging van de huizenprijzen en dus ook door de stijging van de collectieve
hypotheekschuld met name ten tijde van het eerste kabinet-Kok en eigenlijk
ook de eerste helft van het tweede kabinet-Kok een geweldige impuls geweest
voor de economische groei in Nederland. Eigenlijk heeft de enorme hypotheeksomstijging
bijgedragen aan de groei van de werkgelegenheid en het feit dat Nederland
economisch beter presteerde dan de ons omringende landen. De president van
De Nederlandsche Bank heeft daar een aantal keren op gewezen. Er kan dus ook
worden gesproken van goede effecten. Het is niet alleen een kwestie van veel
schulden maken met alle risico's van dien.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik herinner mij die opmerkingen van de president van De Nederlandsche
Bank, maar die waren bepaald niet positief getoonzet. Hij maakte zich buitengewoon
veel zorgen over het feit dat wij een deel van onze economische groei langs
de weg van schuldfinanciering realiseren. Dat is per definitie tijdelijk en
die prijs ga je altijd een keer betalen.De heer Hillen (CDA):Die bezorgdheid hebben wij zelfs gedeeld, alleen was het mede een verklaring
van de uitbundige economische groei. Ik heb er slechts op willen wijzen dat
het maken van schulden ook positieve effecten heeft. Dat laat onverlet dat
je op termijn met z'n allen die schuld nog eens moet zien te betalen. Hoe
het ook zij, collectieve hypotheekschuld heeft positieve en negatieve effecten.Als de staat een grote collectieve schuld heeft, heb je te maken met één
debiteur. De afgelopen 20 jaar hebben wij kunnen zien hoe moeilijk het is
om van zo'n schuld af te komen. Bij een collectieve hypotheekschuld heb je
miljoenen debiteuren die ieder voor zich besloten hebben een risico te lopen.
Zij konden waarschijnlijk het risico overzien en zij niet alleen, maar ook
de geldverstrekker. Je mag ervan uitgaan dat de geldverstrekker niet als sinterklaas
heeft geopereerd maar een limiet heeft gesteld aan het hypotheekbedrag.Wat kan de overheid doen om ervoor te zorgen dat de hypotheekschuld op
termijn aflosbaar is? Zij kan er bijvoorbeeld voor zorgen dat de huizenprijzen
enigszins stabiel zijn en dat de huizenmarkt niet instort. Er moeten dus niet
al te lichtvaardig discussies worden gevoerd over afschaffing van de hypotheekrenteaftrek,
want dat zou de instabiliteit alleen maar bevorderen. De overheid moet er
ook voor zorgen dat de economische situatie zodanig is dat de mensen kunnen
voldoen aan hun verplichtingen. Het zal voor veel mensen niet altijd meevallen
om aan hun hypothecaire verplichtingen te voldoen, maar het moet hen wel mogelijk
worden gemaakt. Mensen die hun hypotheek (bijna) hebben afgelost, weten welke
prijs zij daarvoor hebben moeten betalen. Zij weten ook dat het de moeite
waard is geweest.Aan de andere kant moet vastgesteld worden dat een hoge collectieve hypotheekschuld
de overheid een aardige grijpstuiver kost. Het aftrekbaar stellen van de hypotheekrente
moet worden gezien als een vorm van bevordering van het eigenwoningbezit.
Die keuze is ook succesvol. Ondanks het feit dat het aantal beschikbare koopwoningen
te gering is, waardoor de koopprijzen veel te hoog zijn geworden, is het aandeel
van deze woningen in de totale woningvoorraad aanzienlijk toegenomen. De hypotheekrenteaftrek
heeft bepaalde nadelen, maar leidt er wel toe dat het aantal mensen met een
eigen woning nog steeds toeneemt.Heeft mijn wetsvoorstel een instrumentele werking? Het heeft met name
effecten op lineaire hypotheken en annuïteithypotheken. Voor andere hypotheken
heeft het nauwelijks effect omdat die tot het einde toe een maximale aftrek
hebben. De lineaire en annuïteithypotheken vindt het CDA zo aantrekkelijk
omdat je aflost, dat wil zeggen dat je spaart. Uit bijlage 13 van de miljoenennota
blijkt dat tussen 1994 en 1998 de lineaire hypotheken zijn gedaald van 18%
naar 16%, de annuïteithypotheken van 38% naar 18% en dat de spaarhypotheken
van 25% naar 35% zijn gestegen en de aflossingsvrije hypotheken van 3% naar
18%. Je ziet dus een duidelijke verandering in de hypotheekcultuur. Daarom
is het des te interessanter om het aantrekkelijker te maken om annuïtaire
en lineaire hypotheken te overwegen. Je kunt best wel eens spreken in positieve
termen van aanmoedigen in plaats van ontmoedigen. Ik heb in dit wetsvoorstel
gekozen voor de aanmoediging: het belonen van aflossen, eventueel met een
kortere termijn, met een belastingvoordeel in het vooruitzicht. Het wetsvoorstel
zou zichzelf op termijn best kunnen terugverdienen vanwege gedragseffecten.
Over de dekking kom ik nog te spreken.Mevrouw Giskes (D66):Voorzitter. Het CDA is altijd de partij die ernstig bepleit dat mensen
of huishoudens niet meer dan een bepaald percentage van het inkomen besteden
aan bepaalde doelen. Juist uit dien hoofde moet het de heer Hillen bekend
zijn dat de hoogste lasten met name in een bepaalde levensfase worden gedragen
en dat huisvesting daarbij een belangrijke factor is. Dit kan voor mensen
een aanleiding zijn om juist later af te lossen. Deze benadering doorkruist
dus de CDA-gedachte.De heer Hillen (CDA):De CDA-gedachte is geenszins dat mensen niet te veel aan bepaalde doelen
moeten uitgeven. Wij willen dat de overheid mensen tegemoetkomt als zij bepaalde
lasten niet kunnen ontgaan. Onze lastenmaximering is een sociale maatregel.Mevrouw Giskes (D66):De overheid doet dit met de hypotheekrenteaftrek. U zegt nu eigenlijk
dat u het niet zo leuk vindt als mensen daar maximaal gebruik van maken, terwijl
dit in bepaalde levensfasen juist heel prettig kan zijn.De heer Hillen (CDA):Wij vinden dat spaargedrag moet worden aangemoedigd. Binnen de huidige
fiscale regels is schulden maken aantrekkelijk en wordt sparen niet echt aangemoedigd.
Wij willen met tussenstapjes als dit bereiken dat in Nederland wetgeving komt
die sparen beloont in plaats van schulden maken. Mensen kunnen
juist gaan sparen als dit aantrekkelijker wordt gemaakt. Je kunt in sociaal-culturele
termen zeggen dat het maken van schulden in fiscaal opzicht steeds interessanter
is geworden. Toch zijn veel mensen die schulden maken, blij als zij daar op
een gegeven moment weer van af zijn: ze trekken een fles champagne open of
gaan uit eten als de laatste termijn van de hypotheek eruit is en zij het
huis als het hunne kunnen beschouwen.Mevrouw De Vries (VVD):Kunt u aangeven waarom u niet hebt voorgesteld om het eigenwoningforfait
te beperken als de hypotheek volledig is afgelost? Er is gekozen voor een
wat duurdere variant. Hoeveel zou dit verschillen in kosten?De heer Hillen (CDA):Het verschilt niet verschrikkelijk veel. Het gaat om kleine getallen,
omdat de aflossing bij de annuïteitenhypotheek zoals bekend in de laatste
jaren het snelst gaat. Ik heb voor mijn variant gekozen vanwege de eenvoud:
je betaalt nooit een hoger bedrag aan eigenwoningforfait dan je aan hypotheekrenteaftrek
ontvangt. Principieel zou ik er geen bezwaar tegen hebben gehad om het te
doen ingaan na betaling van de laatste termijn. Maar omdat dit nu iets eerder
gebeurt, is er sprake van een zekere aanmoediging. Ik denk niet dat door een
verandering meer dan 10 à 20 mln euro van de 200 mln euro die het wetsvoorstel
kost, zou worden terugverdiend.Mevrouw De Vries (VVD):Misschien kan de staatssecretaris beantwoorden wat de kosten zouden zijn
in de variant waarin de hele hypotheek is afgelost. Dat betekent namelijk
dat je, ongeacht je afgeloste hypotheekvorm, geen bijtelling meer hebt.De heer Hillen (CDA):Ja.De heer Vendrik (GroenLinks):Als de heer Hillen het voorstel van mevrouw De Vries serieus overweegt,
is er de facto in het geheel geen sprake van een aflossingsimpuls. De keuze
die mensen momenteel kunnen maken tussen een lineaire hypotheek, waarin wel
een aflossingselement zit, en de gemiddelde spaarhypotheek, waarin geen aflossingselement
zit, komt in die situatie niet aan de orde. Daarin zit dan geen verschil.
Het schrappen van het eigenwoningforfait wordt pas cadeau gedaan op het moment
dat de gehele schuld is voldaan. Meestal hebben beide hypotheekvormen een
looptijd van 30 jaar en het maakt in dat geval dus niets meer uit. De heer
Hillen ontkracht daarmee het wetsvoorstel dat hij indient.De heer Hillen (CDA):U bent te pessimistisch. Ik heb het initiatiefwetsvoorstel ingediend zoals
ik het heb ingediend met de overwegingen die daarin zijn besloten. In het
voorstel van Reitsma werd dezelfde gedachtegang gevolgd; daarin zou het eigenwoningforfait
echter gestaffeld dalen maar nooit verdwijnen. Er bleef altijd een bestanddeel
over. Ik heb voor mijn eigen wijze gekozen. Als de suggestie van mevrouw De
Vries wordt overgenomen, kunnen er nog steeds 20-jarige hypotheken worden
afgesloten omdat daarmee voordeel kan worden geboekt. Het is dan ook op zich
niet correct wat u zegt. De impuls die ik geef, is sterker. Dat is duidelijk.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik wil op een ander punt nog een vraag stellen. U zegt dat u met dit wetsvoorstel
de spaarzin wilt bevorderen. U wilt bovendien voorkomen dat mensen zich onmatig
in de schulden steken terwijl dat feitelijk onnodig is. Een van de grootste
problemen met de belastingherziening 2001 is echter dat zowel de mate waarin
mensen schulden aangaan wordt gestimuleerd, omdat het eerste eigen huis onder
box 1 valt, als de mate waarin mensen geen eigen geld in het eigen huis steken,
vanwege de lage druk in box 3. Sparen wordt dan ook wel degelijk fiscaal bevoordeeld,
want de druk in box 3 is laag. Dat is juist een van de grootste drijfveren
achter de motieven van mensen om te kiezen voor een hoge mate van verschulding.De voorzitter:Dit is geen vraag, maar een betoog. Stelt u kort uw vraag.De heer Vendrik (GroenLinks):Is het niet zozeer het probleem dat sparen niet ontmoedigd wordt –
sparen wordt juist aangemoedigd door de lage druk in box 3 – maar dat
de mate van verschulding bevorderd wordt door het feit dat de marginale druk
in box 1 te hoog is?De heer Hillen (CDA):Ik ga straks uitgebreid in op de gedachten van de GroenLinks-fractie ten
aanzien van de hypotheek, waarbij dit punt ook aan de orde zal komen.Ik heb het wetsvoorstel ingediend als afsluiting van de belastingherziening
2001. Daarbij kan getwist worden over de vraag of het eigen huis uitgebreider
aan de orde had kunnen komen. In ieder geval moet een discussie op een gegeven
moment worden afgesloten en worden ook op het punt van de hypotheekrente de
boeken dichtgeslagen. De overheid moet betrouwbaar zijn en betrouwbaar blijven.
Het gaat immers om afspraken die voor de lange termijn gemaakt zijn.Wij kunnen over het forfait allerlei mooie beschouwingen houden maar toch
is het in de loop der tijd van karakter veranderd. De verandering van "eigenwoningforfait"
naar "huurwaardeforfait" heeft meer waarde dan slechts een symbolische. In
de nota naar aanleiding van het verslag heb ik reeds aangegeven dat er überhaupt
vraagtekens kunnen worden gezet bij het beschouwen van een eigen huis als
een belegging. Dient het niet als een consumptiegoed beschouwd te worden?
Simons heeft gesteld dat dit punt van het begin af aan verkeerd is aangepakt
in de Nederlandse wetgeving. Het eigen huis is behandeld als een beleggingsobject,
maar eigenlijk had het vanaf het begin onder de verbruiksbelasting moeten
vallen. Ook op langere termijn kan over de fiscale rechtlijnigheid van het
begrip "eigenwoningforfait" worden gediscussieerd.Nu het een eigenwoningforfait is geworden, zou je kunnen zeggen dat het
tarief dat wordt gehanteerd veel minder objectief is dan het indertijd is
geweest. Toen het nog huurwaardeforfait heette, werd het bepaald op grond
van een fictieve huurwaarde. Er was een koppeling aan de waarde van de eigen
woning, waarvan 60%, de waarde van de woning in bewoonde staat, werd berekend.
Dat was dan de fictieve huurwaarde, verminderd met de gemiddelde onderhoudskosten
voor zo'n huis. Het tarief van het eigenwoningforfait is begonnen op hetzelfde
niveau als het huurwaardeforfait. Vervolgens is in de wet vastgelegd
dat op het moment dat de huizenprijzen te hard stijgen het eigenwoningforfait
wordt verlaagd. Dat geeft al aan dat de heel objectieve verbinding die er
altijd is geweest er niet meer is. Wij geven duidelijk een politieke sturing
daaraan.Mevrouw Giskes (D66):Is de naam eigenwoningforfait niet geïntroduceerd omdat alleen nog
de eerste eigen woning voor de regeling in aanmerking komt en de tweede woning
niet meer? Is dat niet de heel simpele, platte reden voor de huidige naam?De heer Hillen (CDA):Dat is het ook, maar het vervallen van de term huurwaarde is een indicatie.
De redelijk objectieve koppeling aan de huurwaarde is vervallen. Het forfait
is wat subjectiever geworden. Ik wil niet zeggen dat de regeling daarom niet
meer deugt, maar het eigenwoningforfait heeft steeds meer het karakter gekregen
van een saldopost ten opzichte van de hypotheekrenteaftrek. Het eigenwoningforfait
is daardoor niet in alle omstandigheden even logisch meer. Het is bijvoorbeeld
de vraag of als de hypotheek volledig is afgelost het eigenwoningforfait nog
steeds moet worden geheven.De heer Poppe zei een aantal dingen over de relatie met de huren. Ik kom
daar straks nog wel op terug. Ik zal de berekeningen van Remkes niet bestrijden,
hoewel er best een aantal kanttekeningen te maken zijn. Je kunt er echter
veel naast zetten. Neem je de woonlasten over een periode van 60 jaar, dan
komen koop en huur redelijk gelijk uit. Bovendien zijn er woonlasten, woonuitgaven
en risico's die de eigenwoningbezitter neemt, maar de huurder niet neemt.
Wat als de huizenmarkt instort? Ik herinner mij heel goed hoe na 1978 de woningmarkt
behoorlijk onderuit ging en ontzettend veel mensen in de problemen kwamen.
De overheid was er toen niet om die mensen te helpen, want de overheid stelde
toen vast dat die mensen zelf een risico hadden genomen. Als zij zich branden
moeten zij ook op de blaren zitten. De overheid kan dus heel hard zijn tegenover
de eigenwoningbezitter. Een huurder loopt dat risico zeker niet.De heer Poppe (SP):Daar heeft de heer Hillen gelijk in. Dat is ook het grote risico van het
op de rand van de vulkaan wandelen, het eigenwoningbezit. Ik had het gisteren
over 600 mld euro, maar dat waren natuurlijk guldens. Dat is dan bij dezen
rechtgezet. Dat is een gigantische schuld. De huurders hebben echter elk jaar
de onzekerheid van de huurontwikkeling. Die kunnen ook moeilijk plannen. Mij
ging het erom dat een eerlijke verhouding tussen steun van de overheid voor
eigenaren-bewoners en huurders er niet is. Er is nog steeds een dik voordeel
voor de eigenaren-bewoners. Die scheefheid wordt bij aanneming van het voorstel
van de heer Hillen alleen maar groter. Hij kan wel spreken over risico's,
maar het leven is een risico. Van leven kun je doodgaan.De heer Hillen (CDA):Het is de vraag of dat waar is. Een koper van een huis moet bijvoorbeeld
voorfinancieren. Een koper moet ook overdrachtsbelasting betalen. Als hij
een huis van vier ton koopt, in guldens, betaalt hij 24.000 gulden overdrachtsbelasting.
Er is geen huurder die als hij een huurhuis betrekt 24.000 gulden op tafel
moet leggen.De heer Poppe (SP):De heer Hillen heeft daar allemaal ongetwijfeld gelijk in. Ik ga het niet
narekenen. Kaal geredeneerd komt het er echter op neer dat de woonquote van
een huurder hoger is dan die van een eigenaar-bewoner.De heer Hillen (CDA):Ik kom dadelijk nog terug op die cijfers, maar het moet de SP een groot
genoegen doen dat het CDA in zijn programma bijna 1 mld euro, 2 mld gulden,
heeft uitgetrokken voor huurders, bovenop hetgeen op het ogenblik wordt uitgegeven
voor de huursubsidie.De heer Poppe (SP):Dat lijkt ogenschijnlijk wel een verbetering, maar tegelijkertijd kijkend
naar de prestatienormering die ingevoerd is bij de huursubsidie, zien wij
dat 1 miljoen woningen op slot is gegaan. Dat komt er dan weer kaal op neer
dat met name jonge starters – het heeft ook te maken met de koopmarkt –
de hoogste woonquote hebben, alsmede 65-plussers met een klein pensioentje.
Dat heeft dus allemaal niet zoveel geholpen. Er is sprake van een gigantisch
verschil tussen enerzijds de inkomstenderving van de staat aan hypotheekrenteaftrek
en anderzijds hetgeen betaald wordt aan huursubsidie, terwijl er toch een
verhouding van fifty-fifty is tussen de betrokken aantallen mensen, respectievelijk
eigenaars en huurders.De heer Hillen (CDA):U kunt het toejuichen dat het CDA op dat punt in ieder geval met voorstellen
is gekomen waarin ook de huurder wordt betrokken. Zo eenzijdig is het niet
altijd.Er werd van verschillende zijden gevraagd waarom wij over het voorstel
dat ik heb ingediend, niets in het program van het CDA hebben staan. Ik heb
evenwel in de nota naar aanleiding van het verslag al gezegd dat wij het zien
als iets wat deze kabinetsperiode aangaat. Op het moment dat het in het program
van het CDA uitgebreid met dekking en al aan de orde zou zijn geweest, zou
iedereen terecht hebben kunnen opmerken – de heer Vendrik stormt al
naar de interruptiemicrofoon om dit te zeggen, zo denk ik – dat wij
dan hadden moeten wachten tot de formatie. Iedereen biedt immers zijn nieuwe
plannen bij de formatie aan en waarom zouden ook wij niet wachten op onze
beurt, zo zou men ons hebben gezegd.De heer Vendrik (GroenLinks):Nee, hoor; dat wilde ik niet zeggen. Als u echter dit wetsvoorstel beschouwt
als behorende bij deze zittingsperiode, waarom stond het dan niet in uw verkiezingsprogramma
van 1998, waarin het CDA als principieel uitgangspunt heeft genomen dat er
geen sprake zou mogen zijn van lastenverlichting? Daar kiest u met dit wetsvoorstel
echter wel voor. Het zou dan eerder te verwachten zijn geweest dat u in het
kader van dit wetsvoorstel op een ander terrein lastenverzwaring in dezelfde
mate zou hebben voorgesteld, zodat het wetsvoorstel budgettair neutraal is.
Dat was in lijn geweest met het CDA-programma in 1998. Dat doet u echter ook
niet.De heer Hillen (CDA):Over de lastenverlichting en ons vorige program kom ik straks nog even
te spreken, als ik u beantwoord. Overigens is het zo dat het Belastingplan
voor de 21ste eeuw toen nog niet aanvaard was en wij de onevenwichtigheden
op dat punt dus ook nog niet konden voorzien. Dat wil zeggen
dat je repareert op het moment dat dingen gebeuren. Ik kan ons verkiezingsprogram,
dat ik hier voor mij heb, iedereen ter lezing aanbevelen. Ik zou nu bij wijze
van spreken een Groot dictee der Nederlandse taal kunnen houden vanavond.
Dan zou ik u willen vragen om het volgende te noteren, waarbij ik voorlees
uit ons programma:"Mensen die hun verantwoordelijkheid nemen door te sparen
en hun schulden op tijd af te lossen, bijvoorbeeld van de hypotheek op het
eigen huis, worden in dit laatste geval geconfronteerd met het feit dat zij
een eigenwoningforfait moeten betalen dat hoger is dan de aftrekbare hypotheekrente.
Het CDA wil dat verantwoordelijk gedrag stimuleren door het eigenwoningforfait
nooit méér te laten bedragen dan de aftrek bij de hypotheekrenteaftrek."De heer Dijsselbloem (PvdA):Dat is een vrome wens van het CDA en het zou ook gek zijn als het er niet
in stond. Het is echter wel vreemd dat de doorrekening ontbreekt en het niet
gedekt is. Wij weten wat het kost, dat hebben wij inmiddels met elkaar gewisseld.
Vrome wensen moeten ook met geld worden belegd.De heer Hillen (CDA):Ik heb zojuist gezegd dat wij het beschouwen als iets dat behoort tot
deze kabinetsperiode. Dat is ook uitgebreid aan de orde gesteld in de nota
naar aanleiding van het verslag. Toen iedereen opmerkte dat het niet in het
programma stond, heb ik het programma er letter voor letter op nagelezen en
het staat er dus in. Ik zou u willen aanraden, het ook nog eens te lezen.Mevrouw De Vries (VVD):De heer Hillen krijgt er ontzettend veel plezier in. Je kunt natuurlijk
van alles in je verkiezingsprogramma zetten, maar als je niet voor een dekking
zorgt, kun je daarmee niet wegkomen. Ik snap dat de heer Hillen mooi weer
wil spelen, maar wij hebben ook ontzettend veel wensen die wij allemaal vervuld
willen zien. In de politiek moet je echter met een deugdelijke dekking komen
en kun je geen gat in de begroting trekken of de staatsschuld laten oplopen.
Dat kan een partij die regeringsverantwoordelijkheid wil nemen, niet doen.
U moet niet denken dat u daarmee zomaar wegkomt, mijnheer Hillen. Wees in
die zin een vent en zorg dat er een goede dekking komt! Dan wordt het een
heel ander verhaal en staat u daar toch iets geloofwaardiger in de nadagen
van uw politieke carrière.De heer Hillen (CDA):In de herfst van mijn bestaan, mevrouw De Vries, zal ik doen wat u van
mij vraagt en dadelijk met een dekking komen.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik begrijp er helemaal niets meer van. Eerst moeten wij het wetsvoorstel
beschouwen als een tweede naveegwetje van de belastingherziening. Ik begrijp
dat het nu ook in het nieuwe verkiezingsprogramma van het CDA staat.De heer Hillen (CDA):Als illustratie.De heer Vendrik (GroenLinks):Waarom moet het nu behandeld worden als het in het nieuwe verkiezingsprogramma
van het CDA staat?De heer Hillen (CDA):Omdat het bij deze kabinetsperiode hoort. Dat staat uitgebreid in de nota
naar aanleiding van het verslag. Wil dat zeggen dat het CDA het bestaan daarvan
ontkent? Laten zij mij alleen schutteren? Denken zij bij het CDA: die Hillen
gaat toch weg, hij moet nog maar zijn spelletjes doen, wij hebben er niks
mee te maken? Nee! Er staat vandaag in Het Financieele Dagblad een uitgebreid
verhaal onder anderen ondertekend door de heer Wijn waarin loffelijk dingen
daarover gezegd worden. Het staat in ons programma genoemd als een van de
vele mooie dingen waar wij aan denken, echter los van de volgende periode.De heer Dijsselbloem (PvdA):De heer Hillen zei zojuist dat er geen lastenverlichting stond in het
vorige verkiezingsprogramma van het CDA.De heer Hillen (CDA):Nee, dat zei de heer Vendrik.De heer Dijsselbloem (PvdA):Maar u ging erop in met de opmerking: dat was omdat wij moesten repareren
na de grote stelselherziening. Daarmee zegt u dus in feite dat de lastenverlichting
waarmee u komt in dit wetsvoorstel, is ingegeven als een reparatie van de
stelselherziening. Kunt u dat nog eens uitleggen?De heer Hillen (CDA):In ons programma was wel degelijk sprake van lastenverlichting. Ik kom
daarop straks terug.De vraag van de heer Vendrik was, waarom het toen nog niet in het programma
was opgenomen. Ik heb daarop geantwoord: omdat wij toen nog niet precies konden
voorzien hoe de stelselherziening eruit ging zien. Wij hebben vóór
die stelselherziening gestemd omdat wij alles afwegende vonden dat het pakket
een heel eind gekomen was. Op dit punt vonden wij echter nog een vuiltje zitten
en dat willen wij nu met een initiatiefwetsvoorstel proberen te repareren.
Dat kan toch?De heer Dijsselbloem (PvdA):Nu spreekt u weer over repareren. Daarmee suggereert u dat de door u vermeende
onrechtvaardigheid zou zijn ontstaan in het nieuwe stelsel en dat bestrijd
ik.De heer Hillen (CDA):Ik ben het met u eens dat je voor de stelselwijziging in dezelfde omstandigheid
kon komen. In het nieuwe stelsel wordt echter sterker benadrukt dat het eigenwoningforfait
geleidelijkaan een ander karakter heeft gekregen. Ik vind dat men dit punt
mee had moeten nemen. Als zelfs de minister van Financiën – het
toppunt van objectiviteit – zegt dat het sneu is voor de eigenaren,
geeft dat toch aan dat er een uitkomst is gekomen die beter had gekund?De heer Van Dijke (ChristenUnie):Voorzitter. Over de vraag of de heer Zalm het toppunt van objectiviteit
is, heb ik de CDA-fractie wel eens anders horen oordelen. Als ik het goed
begrijp, heeft het voorstel zelf betrekking op deze kabinetsperiode, maar
heeft de dekking betrekking op de volgende kabinetsperiode, aangezien ik die
in deze kabinetsperiode niet heb aangetroffen.De heer Hillen (CDA):Het wetsvoorstel gaat in op 1 januari 2003. Ik weet niet of de formatie
dan al rond is. Maar als dat het geval is, dan is er een nieuwe kabinetsperiode
ingegaan.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Voorzitter. Deze logica ontgaat mij.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik stel mij voor dat wij de strategische positionering van dit wetsvoorstel
even laten voor wat het is. De kwintessens is dat de heer Hillen daaraan het
argument ontleent dat het eigenwoningforfait van karakter is veranderd in
een saldopost in relatie tot de hypotheekrenteaftrek. Ik zie geen inhoudelijke
reden waarom dat met de belastingherziening 2001 het geval is geweest. U noemde
het eerder even, maar ik volgde het toen niet. U komt er nu op terug in relatie
tot dit wetsvoorstel, dat een na-antwoord is op de belastingherziening 2001.
Dat moet u voor mij nog eens inhoudelijk motiveren, want ik zie gewoon niet
dat het eigenwoningforfait dusdanig van karakter is veranderd dat het een
saldopost is geworden.De heer Hillen (CDA):Alles gaat niet in een keer. De dag verandert ook niet ineens in de nacht,
omdat wij er hier met elkaar over spreken. Het komt wel eens voor dat er geweldige
bochten van negentig graden worden gemaakt. Ik heb in de nota naar aanleiding
van het verslag geschreven dat, als je telkens dingetjes verandert van jaar
tot jaar, er op termijn na een groot aantal veranderingen hier en daar een
onevenwichtigheid kan zijn opgetreden zonder dat wij dat gewild hebben. Mensen
die hun hypotheek hebben afgelost en nu hypotheekvrij zijn worden bij explosief
stijgende huizenprijzen geconfronteerd met een praktisch probleem. Mevrouw
Giskes heeft dat op zichzelf erkend. Zij geeft aan dat er een liquiditeitsprobleem
kan ontstaan. Op dat moment moet je iets repareren. Dit is zo'n momentum om
dat te doen. Omdat wij het destijds niet hebben kunnen regelen, willen wij
dat alsnog doen. Meer is het niet.Ik wil overgaan op de relatie tussen huren en kopen. Huurders klussen
natuurlijk ook, maar vooral de kopers klussen. Kijk maar naar de successen
van Praxis en Gamma. Je wilt niet weten wat er allemaal wordt geklust in dit
land. Huiseigenaren die een tientje over hebben, kopen bij wijze van spreken
liever een pot verf dan een kratje bier om iets aan hun huis te doen. Er wordt
door huiseigenaren ontzettend veel aan hun huis vertimmerd en geprobeerd om
datgene wat van hen is nog mooier te maken dan het al is. De feitelijke uitgaven
voor hun eigen huis kunnen dus enorm zijn. Mensen, met name huiseigenaren,
hebben veel voor hun huis over en gaan er zorgvuldig en goed mee om. De overheid
moet het niet alleen zien als een faciliteit in de vorm van de hypotheekrenteaftrek.
Zij moet er ook rekening mee houden dat zeker voor ouderen, die trouwens veel
moeilijker kunnen klussen en bijvoorbeeld de loodgieter moeten laten komen,
de kosten hoger zijn terwijl het inkomen geleidelijkaan wat lager is geworden.De heer Poppe (SP):Ik weet niet uit welk onderzoek blijkt dat eigenaren-bewoners meer klussen
aan hun huis dan huurders, want ik denk dat de Gamma's ook aardig rondkomen
van de investeringen van huurders die veel aan hun woning doen. Dat zien wij
bij woningverlating, als er herstelwerkzaamheden moeten worden gedaan en er
strijd over moet worden geleverd of er sprake is van verbetering. Kortom,
waarop baseert u dat?De heer Hillen (CDA):Ik heb willen illustreren dat mensen met eigen huizen er ontzettend hard
aan werken.Was het CDA tegen lastenverlichting? De heer Vendrik heeft er in eerste
termijn over gesproken. Het CDA is niet tegen lastenverlichting geweest en
is dat nu ook niet. In ons vorige programma hadden wij ook lastenverlichting
opgenomen, maar dat was gerichte lastenverlichting. Het ging om forse bedragen,
maar het probleem was dat wij in die periode moeilijker over het voetlicht
kwamen dan tegenwoordig het geval is. Wij zijn er toen niet in geslaagd om
iedereen, zeker de heer Vendrik, ervan te overtuigen dat er in het CDA-programma
een substantieel bedrag aan lastenverlichting zat. Wij waren er dan ook niet
principieel tegen. Wij hadden in de keuzes wel de lastenverlichting eruit
gelaten om ervoor te zorgen dat wij op alle andere punten met een evenwichtig
dekkend program konden komen. Wij waren niet principieel tegen. Het feit dat
wij het Belastingplan voor de 21ste eeuw inclusief de forse lastenverlichting
uiteindelijk gesteund hebben, is wat dit betreft een duidelijke indicatie.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik herinner mij de doorrekening van de verkiezingsprogramma's uit 1998
als de dag van gisteren. Ik slaap ermee en ik sta ermee op en ik herinner
mij heel goed dat het CDA per saldo een lastenneutraal programma voorstelde.
Ik heb nog toegevoegd de opmerking van de fractievoorzitter van het CDA dat
tijdens Paars 2 sprake is geweest van te veel lastenverlichting. Dat was in
ieder geval coherent met de opmerkingen van verscheidene woordvoerders van
de CDA-fractie in de afgelopen periode. Ik begrijp dan eerlijk gezegd niet
waarom de heer Hillen in deze periode de lastenverlichting nog verder wil
laten oplopen. Dat is niet consistent.De voorzitter:U moet echt korte vragen stellen. U doet nu verontwaardigd, maar u zou
eens moeten omkijken. Ik heb geen andere leden nodig om mijn gelijk te halen,
maar het moet echt korter. Anders sta ik gewoon geen interrupties meer toe.De heer Hillen (CDA):Ik zie het punt wel, maar wij hebben de lastenverlichting gericht willen
inzetten. Dat is in ons programma zichtbaar geweest en is in ons nieuwe programma
weer te zien. Wij hebben dus een consistente lijn. Wij hebben inderdaad gewaarschuwd
dat het op een gegeven moment te hard ging met de lastenverlichting. Wij hebben
gewaarschuwd voor het oplopen van de inflatie, hetgeen ook is gebeurd. Maar
dit onderdeel is geen zelfstandige lastenverlichting, die wij nog eens extra
toevoegen. Nee, het is een onderdeel van de belastingherziening voor 2001.De heer Vendrik is uitgebreid ingegaan op de stand van de economie. De
economie staat er thans minder goed voor dan ten tijde van de indiening van
dit voorstel. Toen het wetsvoorstel werd ingediend, waren de vooruitzichten
ook gunstiger. Ik zou het niet evenwichtig vinden als een ingediend wetsvoorstel
zou worden teruggetrokken als ten tijde van de daadwerkelijke behandeling
de economie er minder florissant voorstaat. Als je voorstellen doet, dan heb
je daar zakelijke afwegingen voor gemaakt, dan heb je dat in het kader geplaatst
van andere dingen die je wilt doen. Je doet zoiets niet alleen op grond van
het EMU-saldo op enig moment. Dan zou je het wetsvoorstel, als het over twee
jaar weer beter blijkt te gaan, opnieuw kunnen indienen. Als de heer Vendrik dit zo'n verschrikkelijk belangrijk punt vindt, wil dat misschien
zeggen dat hij voor zou zijn geweest als het EMU-saldo toevallig positief
was geweest. Het argument dat het EMU-saldo thans negatiever is, kan wel worden
besproken, ook in het licht van een zorgvuldige dekking, maar het is geen
reden om van het wetsvoorstel af te zien. De aanleiding voor het wetsvoorstel
lag namelijk niet in een economisch motief, maar in motieven van spaarzaamheid
en noem alles maar op.De heer Vendrik (GroenLinks):Het CDA doet het voorstel om nooit meer een feitelijk tekort in de begroting
te laten zien, terwijl dit wetsvoorstel ertoe leidt dat het voorziene tekort
in 2003 verder vergroot wordt.De heer Hillen (CDA):Als u geduld opbrengt, zult u zien dat ik met een dekking kom waarin dat
niet meer nodig is. Ik heb het tot nu toe gedaan zoals ik het heb gedaan,
overigens ook gemotiveerd. Mijn financiering was in lijn met de manier waarop
in de afgelopen jaren de Zalmnorm is toegepast. Alles afwegende, inclusief
de stand van de economie, wil ik daarop terugkomen en wil ik bezien of een
andere dekking mogelijk is.Is dit een lijk in de kast van het kabinet? Nee, want zoiets tref je onverwacht
aan. Dan doe je de deur open en dat zit er ineens iets in wat je griezelig
vindt en wat je niet verwacht. Dit is van tevoren bekend. Wij weten precies
wat het is. Het is iets heel moois en dierbaars. Daar schrik je dus niet van.
Je weet wat het is en je weet wat het kost.Ik merk op dat de heer Zalm zelf, een solide minister van Financiën
en een objectief voorbeeld voor ons allen, in 1998 bij de formatie van het
nieuwe kabinet voor rond de 4 mld gulden een extra impuls in de gezondheidszorg
heeft gegeven, zonder dat dat in het basispad van het ene naar het andere
kabinet stond. Het is een wat extreem voorbeeld, maar het geeft wel aan dat
zelfs een minister van Financiën om hem moverende redenen dit soort dingen
kan doen. Toen de minister van Financiën werd gevraagd of dit nog wel
klopte met zijn Zalmnorm, antwoordde hij dat de nieuwe minister van Financiën
dat had aangetroffen en dat hij daar als nieuwe minister van Financiën
niets aan kon doen. Je kunt dus ook zeggen dat de minister van Financiën
die straks nieuw aantreedt, dit als een voldongen feit aantreft, als het althans
door de Tweede Kamer en de Eerste Kamer komt.De heer Vendrik heeft gezegd dat het CDA zijn idealen niet durft te laten
doorrekenen. Dat is niet waar. Ten eerste hebben wij het CPB een en ander
laten doorrekenen, net zoals alle andere partijen dat hebben gedaan. Het CDA
heeft wel net als de VVD de kwaliteitsanalyse van de volksgezondheid geweigerd.
Daar ligt een formeel en fundamenteel argument aan te grondslag, namelijk
dat wij niet louter een publiek stelsel voorstaan, maar een stelsel dat ook
private elementen heeft. Dat wil zeggen dat wij geen gebudgetteerd politiek
systeem hanteren. Daar is in Nederland geen of onvoldoende ervaring mee, waardoor
het voor ons niet aan de orde was om dit te laten doorrekenen. Wij bevonden
ons trouwens in het goede gezelschap van bijvoorbeeld de SER. De SER is geen
politieke partij, maar zit op het punt van de volksgezondheid eigenlijk op
dezelfde lijn als het CDA en heeft het ook niet laten doorrekenen op de kwaliteit.
In die zin is hetgeen wij gedaan hebben, niet zo bijzonder. In het algemeen
vind ik dat de plannen die je maakt, solide moeten zijn. Dat wil zeggen dat
je er objectieve scheidsrechters op moet loslaten om te laten zien dat je
geen knollen voor citroenen verkoopt. Het is echter wat verwrongen dat wij
in Nederland onze idealen altijd heel braaf naar ambtenaren brengen om te
vragen of zij wel kloppen. Daarom vind ik dat politieke partijen het lef zouden
moeten hebben om hun idealen eens wat meer als idealen te laten klinken en
niet alleen als doorgerekende sommen. Ik las laatst een aardige bespreking
van het televisieprogramma Buitenhof. De recensent constateerde daarin dat
de belangrijkste partij, het CPB, niet in dat programma aanwezig was, terwijl
het heel vaak werd aangeroepen. Je kunt hier natuurlijk verschillend over
denken, maar ik denk er zo over.De heer Dijsselbloem (PvdA):Vindt de heer Hillen niet dat het laten doorrekenen van verkiezingsprogramma's
of plannen op basis van haalbaarheid, realisme en betaalbaarheid en het vervolgens
komen tot een politiek oordeel daarover twee verschillende zaken zijn? Je
kunt dan nog altijd zeggen dat het wel wat kost, maar dat je dat ervoor overhebt,
omdat het om je idealen gaat. De heer Hillen haalt hier dus twee verschillende
dingen door elkaar.De heer Hillen (CDA):Dat weet ik niet. Wij moeten vanavond trouwens ook geen verkiezingsdebat
met elkaar gaan voeren. Mijn partij heeft het de afgelopen jaren echt niet
gemakkelijk gehad, maar de meeste politieke partijen hebben moeite om door
te komen omdat er zo ontzettend veel over cijfers achter de komma gesproken
wordt en zo weinig over idealen. Ik denk dat wij elkaar op dat punt beterschap
zouden moeten beloven en wat spetterender zouden moeten zijn.Mevrouw De Vries (VVD):Het lijkt nu wel of ik de heer Fortuyn hoor praten, want die heeft ook
allerlei idealen, maar hij laat niets doorrekenen. Is het nieuwe geluid van
het CDA: wij hebben een ideaal en wat het kost, maakt ons niet uit? Is dat
de boodschap die u na prachtige jaren Kamerlidmaatschap als suggestie aan
de Tweede Kamer wilt meegeven?De heer Hillen (CDA):Neen, ik heb gezegd dat je dingen uiteraard moet doorrekenen, zeker als
je gaat regeren met een nieuw regeerakkoord. Ik heb wel gezegd dat de trend
in Nederland dat je pas aan het politieke debat mag meedoen als alle komma's
en punten weer kloppen, nogal eens het engagement aan de politieke discussie
ontneemt.Mevrouw De Vries (VVD):Ik weet nog dat het CDA, toen het voor het eerst in de oppositie zat,
geen tegenbegroting had en toen ook nergens was. Omdat het CDA toch serieus
genomen wilde worden, kwam het vervolgens met allerlei tegenbegrotingen. Nu
zegt u evenwel dat wij dat van het CDA niet meer behoeven te verwachten en
dat u met die nieuwe koers de verkiezingen gaat winnen. U mag natuurlijk zeggen
dat u idealen hebt. Wij hebben die ook en wij vinden het ook een sympathiek
voorstel. U weet echter net zo goed als ik dat het geen biet voorstelt, als
je geen fatsoenlijke dekking aangeeft, het niet laat doorrekenen of niet aangeeft waarop dan bezuinigd moet worden.De heer Hillen (CDA):Met alle respect: u heeft misschien niet goed geluisterd. Het ging namelijk
over het programma, en niet over dit wetsvoorstel. Laat je je programma's
al of niet doorberekenen? De heer Vendrik had een interview met mij in het
blad Forum gelezen, een blad dat u waarschijnlijk iedere week weer hijgend
openslaat om te zien wat er nu weer in staat, in welk interview ik daarover
een opmerking maakte, juist met het oog op het programma's en op het feit
dat de discussie in Nederland te veel achter de komma wordt gevoerd. Maar
ik ben het natuurlijk met u eens dat wetsvoorstellen goed moeten zijn gefinancierd.
Zoals gezegd, krijgt u straks van mij de dekking.De heer Vendrik (GroenLinks):Vanuit GroenLinks gesproken, kan ik de heer Hillen echt verzekeren...De voorzitter:U begint iedere keer met zo'n inleiding! Een vraag alstublieft! Ik word
daar gek van!De heer Vendrik (GroenLinks):Jeetje! Ik hoor het! Waarom laat de heer Hillen het verkiezingsprogramma
van het CDA dan wel doorrekenen op macro-economische effecten? Waarom legt
hij precies de scheidslijn bij het maken van de kwalitatieve analyse van de
zorg- en milieuparagraaf? Waarom gaat hij dan überhaupt naar het CPB,
als hij zijn idealen niet centraal stelt?De heer Hillen (CDA):Ik geef die opdrachten niet, want daarvoor ben ik in mijn partij niet
hoog genoeg. Ik vind deze discussie veel te ver gaan. Laten wij proberen,
ons bij het initiatiefvoorstel te houden dat vanavond aan de orde is.De heer Vendrik heeft gevraagd, waarom de overheid de rijken subsidieert.
Krijg je bij een hogere hypotheek niet meer aftrek, waardoor je in een luxe
huis kunt gaan wonen, enzovoorts? Mensen die in een hogere belastingklasse
vallen, verdienen meer, maar zij betalen ook veel meer belasting. Zolang ons
progressief belastingstelsel bestaat – het gaat langzamerhand meer naar
een gemengd systeem – kunnen degenen die meer betalen ook meer aftrekken,
en dus ook meer terugkrijgen. Dat is op zich volstrekt evenwichtig. Waarom
heb ik de spaarhypotheken en de aflossingsvrije hypotheken in beeld gebracht?
Het ging mij om te beginnen om een bepaalde doelgroep: de mensen die hun hypotheek
hebben afgelost. Ik ben niet als een soort scheidsrechter langs alle hypotheekvormen
gegaan om te kijken wat er niet deugt. Het is een gericht voorstel. In de
tweede plaats willen wij liever aanmoedigen dan ontmoedigen. Wij hebben alleen
maar iets willen belonen wat volgens ons moet worden aangemoedigd, namelijk
het sparen.De heer Van Dijke is het eens met de koppeling tussen forfait en hypotheekrenteaftrek.
Ik ben daar blij mee, want dat zeggen wij ook. Maar de ChristenUnie trekt
dan de conclusie dat de aftrek moet worden beperkt. Hoewel ik mij kan voorstellen
dat de ChristenUnie tot die conclusie komt, deel ik die conclusie niet. We
kunnen prachtig over de hypotheekrenteaftrek praten, maar die gelegenheid
hebben wij gehad bij de behandeling van de belastingherziening 21ste eeuw.
Toen is het regime van die herziening aanvaard. Als je daarvan steeds terugkomt,
is dat riskant. Immers, je moet de enorme hypotheekschuld betaalbaar houden
om te voorkomen dat de woningmarkt instort. Ik vind het riskant om de hypotheekrenteaftrek
steeds ter discussie te stellen.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Als het gaat om voordelen van de hypotheekrenteaftrek voor onze samenleving,
durf ik de stelling aan dat het juist die aftrek is die heeft bijgedragen
aan de huidige hoge huizenprijzen. De mensen konden immers meer besteden.
Met andere woorden: als je over dat aspect spreekt, moet je het in zijn totaliteit
wegen.De heer Hillen (CDA):Dat ben ik graag met u eens. Dan kan ik overigens nog een aantal argumenten
noemen, zoals dat van de tweeverdieners, de schaarste op de woningmarkt en
de gretigheid van de geldverstrekkers bij het aanbieden van allerlei hypotheekvormen.
Er zijn tal van redenen te noemen die ervoor hebben gezorgd dat er is gebeurd
wat er is gebeurd.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Dat is precies een pleidooi, op grond waarvan je zou moeten zeggen: haal
er nu niet één steentje uit, maar probeer, als je er wat aan
wilt doen – dat willen wij – het eigenwoningbezit in zijn totaliteit
tegen het licht te houden en op alle merites te beoordelen. Op basis van die
totale evaluatie zou dan tot een conclusie moeten worden gekomen die ertoe
leidt dat de zaak evenwichtiger dan thans het geval is, wordt bejegend.De heer Hillen (CDA):Ik begrijp uw redenering wel, maar daarvan zeg ik dat wij die discussie
geprobeerd hebben te voeren. Op dit punt is er nog iets blijven liggen, dat
wij graag afhechten. In te toekomst zullen wij dan zien, welke punten nog
moeten worden meegenomen. Dan kun je ook zien of het gegaan is zoals de bedoeling
was. Dit jaar wordt bijvoorbeeld pas echt duidelijk wat het nieuwe belastingstelsel
kost, wat het opbrengt en welke gedragseffecten het met zich brengt. In dat
kader wordt ook niet tussentijds een oordeel gegeven over de hypotheekrenteaftrek.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Een maatregel die 200 mln euro kost vind ik geen gescharrel in de marge.
Dat moet onderdeel zijn van de totale afweging, maar op dat punt verschillen
u en ik van mening.De heer Hillen (CDA):U heeft gezegd dat u sympathiek staat tegenover het doel van dit wetsvoorstel.
U waardeert het spaarelement, maar het gaat ons te ver om de discussie over
de hypotheekrenteaftrek hierbij te betrekken.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Wij staan inderdaad sympathiek tegenover het doel dat bereikt moet worden,
maar dan wel in samenhang met het gehele dossier.De heer Hillen (CDA):Beperking van de hypotheekrenteaftrek is hierbij niet aan de orde.Er is gesproken over het wetsvoorstel als instrument. Eigenlijk kan gezegd
worden dat de manier waarop de overheid omgaat met het eigen huis een grote
vorm van instrumentalisme is. Dit leidt tot bepaalde gedragingen. Als aan
de wetgeving terzake iets wordt toegevoegd, is dat ook instrumenteel. De wereld
verandert er niet door. Het moet meer gezien worden als het verwijderen van
een paar kleine takken met een nagelschaartje. Het bedrag van
200 mln euro is veel, maar gezien op het totaal dat met het eigenwoningbezit
is gemoeid, is het ook weer betrekkelijk.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Het bedrag van 200 mln euro is omvangrijk gezien de beperkte groep mensen
aan wie dit ten goede komt. Wij moeten de zaak in proportie zien.De heer Hillen (CDA):Het zijn over het algemeen oudere mensen die hun hypotheek hebben afgelost.
Zij bewonen echter niet per definitie duurdere huizen, zoals villa's. Het
zijn bepaald niet de rijken die het alleen maar beter krijgen. De heer De
Haan heeft terecht gezegd dat er onderscheid gemaakt moet worden tussen stad
en platteland. Op het platteland is het bezit van een eigen huis volstrekt
normaal. Ook veel mensen met lage inkomens hebben daar een eigen huis. Huizen
zijn tegenwoordig wel duur. Het gaat om mensen aan het eind van hun loopbaan,
die dus op de top van hun salaris zitten, of om mensen die een goed pensioen
hebben opgebouwd. Betrokkenen hebben vaak kinderen opgevoed die op een gegeven
moment het huis zijn uitgegaan. Het zijn natuurlijk ook niet de armste mensen
van Nederland.Ik heb dit wetsvoorstel ingediend vanuit het oogpunt van rechtvaardigheid
en evenwicht. Daarnaast wilde ik de spaarzin bevorderen. Ik heb het oog op
degenen die niet hun leven lang proberen fiscaal steile wegen te bewandelen
of proberen de grenzen te verkennen, maar trachten om zo snel mogelijk van
hun schulden af te komen. De heer Vendrik sprak in dit verband over noeste
werkers en die uitdrukking ontroerde mij. Deze mensen mogen best eens geholpen
worden omdat de situatie de afgelopen tijd voor hen bepaald niet beter is
geworden. Ik hoef de getallen niet te noemen, maar wij weten dat het over
het algemeen huizenbezitters betreft die niet tot de echte rijken behoren.
Het gaat niet om degenen met een vermogen van minstens vijf ton. Ik doel op
mensen die hun rijtjeshuis vrij van hypotheek hebben gekregen.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Ik wil de suggestie wegnemen dat ik gezegd zou hebben dat het uitsluitend
op mensen met grote villa's betrekking heeft. Mijn punt is dat het tamelijk
onwillekeurig neerslaat en niet gericht is op mensen die het nodig hebben.
U kunt zeggen dat het motief rechtvaardigheid is. Het rechtvaardigheidsmotief
in het belastingstelsel houdt in dat je de lastenverlichting die je beoogt,
terecht laat komen bij mensen die het in financiële termen hebben.De heer Hillen (CDA):Dat ben ik principieel niet met u eens. De maatregelen die je neemt, zijn
niet altijd bedoeld om mensen te helpen die in de problemen zitten. Zij zijn
ook niet altijd bedoeld om gericht op te komen voor mensen die zwak zijn.
Er zijn veel mensen in Nederland die eigen risico's nemen en zichzelf proberen
te redden. Zij proberen op alle mogelijk manieren hun eigen bestaan op te
bouwen en verantwoordelijkheid te nemen. Die mensen kunnen toch ook op u rekenen?
Zij kunnen toch ook van u verwachten dat u ze eens met rust laat en niet zegt:
jij bent langzamerhand zo sterk geworden dat je het forfait wel kunt betalen.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Dat noem ik populisme.De heer Hillen (CDA):Nee, dat vind ik juist van u. U zegt dat je alleen maatregelen moet nemen
en fiscaal moet repareren als dat gericht en nodig is. Ik zeg daar nee tegen.
De belastinginning in Nederland is doelmatig en rechtvaardig, maar slaat heel
breed neer. Dat wil zeggen dat degenen die op een gegeven moment precies doen
wat ik probeerde in mijn nota naar aanleiding van het eindverslag op een evenwichtige
manier op te schrijven, ook de aandacht van de wetgever kunnen krijgen. Ik
heb het citaat aangehaald van de schlemielen van de Nederlandse Staat. Die
mensen moeten ook eens ontzien worden. Dat betoog vond ik behoorlijk evenwichtig
en zeker niet populistisch.Mevrouw De Vries vroeg mij om een principiële beschouwing naar aanleiding
van de juridische complicaties en de dekking. Het gaat om de houdbaarheid
van het systeem. De vraag of het systeem uit zijn evenwicht raakt als het
wetsvoorstel aanvaard wordt, is heel belangrijk. Je moet er niet lichtzinnig
mee omgaan. Als je een steen uit het bouwwerk trekt, waardoor de hele zaak
verschuift of uit evenwicht raakt, is het resultaat uiteindelijk slechter
dan toen je begon. Ik ben dat niet van plan. Wij willen de huidige hypotheekrenteaftrek
behouden. Wij willen het systeem dat wij nu kennen in Nederland niet fundamenteel
ter discussie stellen. Ik zal proberen deze belangrijke vraag afdoende te
beantwoorden.Strikt genomen en zuiver juridisch gezien wordt het eigenwoningforfait
voor aflossingsvrije zelfbewoning van eerste woningen door mij niet afgeschaft.
In feite gaat het om een vrijstelling. Het eigendom bestaat dus. In mijn wetsvoorstel
staat letterlijk: de voordelen bedoeld in het eerste lid bedragen ten hoogste
het bedrag dat in het kalenderjaar aan aftrekbare kosten op grond van artikel
320, eerste lid, onderdelen a en c gezamenlijk in aanmerking kan worden genomen.
Het bedrag wordt feitelijk begrensd op nul. Daarmee blijven het huurwaardeforfait
en het eigenwoningforfait voor alle huizen bestaan. Formeel blijft het forfait
intact.Juridisch lijkt mij geen onevenwichtigheid te bestaan. Men moet niet suggereren
dat het huidige systeem een toonbeeld van evenwichtigheid is, want dat is
het natuurlijk ook niet. Een aantal keren is aan het huidige systeem gesleuteld.
De huidige bevoordeling van spaarhypotheken op lineaire en annuïteitenhypotheken
vind ik niet evenwichtig. Je kunt zeggen dat de begrenzing tot 30 jaar een
aantasting is van de voorheen zuivere stelling dat het om kosten van verwerving
gaat bij een belegging die je moet kunnen aftrekken. Als je die begrenst tot
30 jaar, ben je niet zuiver meer. Feitelijk heeft de fractie van de VVD hier
en daar al wat aan het systeem gedaan. Het systeem is dus niet helemaal evenwichtig
meer. Mijn wetsvoorstel verandert daar ten principale niets aan. Ik laat het
forfait intact, maar voor een aantal huishoudens wordt het niet meer geheven.Je kunt je afvragen of, als het huis niet meer wordt gezien als bron van
inkomsten, het niet naar box 3 moet. Mijn antwoord daarop is nee. Volgens
mij is een huis namelijk een gebruiksgoed. Vervolgens kun je zeggen dat het
geen bron van inkomen is en dan vervalt de ratio voor de hypotheekrenteaftrek
ook, maar dat is juist de vraag. Het ligt eraan hoe je het formuleert. Laten
wij eerst eens kijken wat een verbruiksgoed is. In het Belasting plan
voor de 21ste eeuw is de auto niet meer als vermogensgoed, maar als consumptiegoed
aangemerkt. Stel dat je een Rolls Royce koopt voor vijf ton. Dan valt die
Rolls niet in box 3. Het is gewoon een consumptiegoed. De rente voor de lening
die daarvoor afgesloten moet worden, kan niet afgetrokken worden, omdat het
een consumptief krediet is. Dat klopt, want dat hebben wij indertijd afgeschaft.
Je kunt stellen dat de rente voor consumptief krediet niet aftrekbaar is,
maar dat er een speciale faciliteit is voor de rente op hypotheek in samenhang
met een forfait. Daarom zit het in box 1 en wordt het apart behandeld. Als
wij als wetgever zeggen dat wij die zaak zo wensen te beschouwen, dan is dat
geen probleem. Dat wil zeggen dat er wat mij betreft geen forfait meer is
als er ook geen hypotheekrenteaftrek meer is.De heer Vendrik (GroenLinks):U beschouwt het huis dus als een consumptiegoed. Dan is er niet alleen
geen ratio meer voor de hypotheekrenteaftrek, maar ook geen ratio meer voor
het heffen van een eigenwoningforfait.De heer Hillen (CDA):Dat is precies de vraag. De vraag is wat wij met elkaar afspreken. Als
wij vinden dat het eigenwoningbezit moet worden bevorderd, dan laten wij daar
een bepaald instrumentalisme op los. Ik heb al eerder gezegd dat alles wat
met de eigen woning te maken heeft een vorm van instrumentalisme is. Vervolgens
kunnen wij als medewetgever in meerderheid bepalen welke maatregelen wij treffen.
Wij zijn niet gehouden om te volgen wat er in de fiscale literatuur wordt
voorgeschreven. Dan hadden wij Simons moeten volgen en dan hadden wij het
huis al lang een gebruiksgoed moeten noemen, maar dat hebben wij niet gedaan.
Wij kunnen er allerlei theorieën op loslaten. Als wij dit wetsvoorstel
aannemen, wil dat niet zeggen dat wij het huidige systeem loslaten. Dat wil
zeggen dat wij ook de hypotheekrenteaftrek ter discussie moeten stellen, maar
dat willen wij niet, want daar hebben wij afspraken over gemaakt.De heer Vendrik (GroenLinks):Het gaat er niet om wat wij met elkaar afspreken, maar het gaat erom dat
u voor de wetsgeschiedenis aangeeft hoe u het eigen huis beschouwt. Als u
zegt dat het eigen huis een consumptiegoed is, dan moet u ook concluderen
dat er geen rechtsgrond meer is voor het eigenwoningforfait.De heer Hillen (CDA):Het ligt eraan hoe je dat wilt formuleren. Wij kunnen bepalen dat een
hypotheek een vorm van consumptief krediet is, dus dat het geen bron van inkomen
is. Dan kunnen wij zeggen dat wij het bevorderen van het eigenwoningbezit
en alles wat daarbij hoort zo belangrijk vinden dat wij daarvoor een faciliteit
in het leven roepen. Dat kan toch?De heer Vendrik (GroenLinks):Mijn punt is dat het eigenwoningforfait, zoals u dat voorstelt, blijft
bestaan indien er sprake is van hypotheekrenteaftrek. Ik heb het niet over
de hypotheekrenteaftrek, maar over het voortbestaan van het eigenwoningforfait.
U houdt dat in stand, terwijl u tegelijkertijd aangeeft dat het eigen huis
als een consumptiegoed moet worden beschouwd. Mijn stelling is dat u met die
uitspraak de rechtsgrond voor het eigenwoningforfait ontneemt. Dan moet u
het eigenlijk helemaal afschaffen.De heer Hillen (CDA):Dat is juist de vraag. Feitelijk heeft het eigenwoningforfait het karakter
gekregen van een saldopost voor de hypotheekrenteaftrek. Dat wil zeggen dat
er geen eigenwoningforfait meer is als er geen hypotheekrenteaftrek meer is.
Ik laat de stelling intact dat het eigenwoningbezit bevorderd dient te worden
en dat doen wij op deze manier.Mevrouw De Vries (VVD):Ik heb toch wat problemen met deze redenering. Enerzijds zegt u dat wij
de eigen woning eigenlijk altijd al verkeerd behandeld hebben en dat er verbruiksbelasting
geheven zou moeten worden, zoals Simons heeft aangegeven. Simons is een van
de weinigen die in die richting denken. Dat is gelegenheidsargument nummer
één. Vervolgens staat er in het initiatiefwetsvoorstel dat de
Raad van State niet met alle stelligheid kan blijven volhouden dat de woning
geen bron van inkomen meer is, met een verwijzing naar Leo Stevens. Leo Stevens
vindt dat inderdaad, maar hij koppelt daar box 3 aan vast. U zegt heel duidelijk
dat de eigen woning eigenlijk helemaal niet in box 3 mag zitten. U gebruikt
een bepaald deel van de argumentatie van de heer Stevens, maar trekt daaruit
niet de consequenties. Het is volstrekt onduidelijk welk risico het CDA neemt
met betrekking tot de hypotheekrenteaftrek door met dit wetsvoorstel te komen.
Ik weet wel dat u dat niet wilt, maar hoe kunt u op basis van een juridisch
advies duidelijk maken dat dat risico niet bestaat? Het lijkt mij goed dat
die analyse er komt.De heer Hillen (CDA):Ik heb geprobeerd mijn interpretatie te geven. In het algemeen pik je
uit de literatuur wat het meeste overeenkomt met de eigen uitgangspunten.
Het parlement is medewetgever en als het vindt dat het eigenwoningbezit moet
worden bevorderd via hypotheekrenteaftrek, wordt dat standpunt toch niet gewijzigd
door mijn wetsvoorstel? Als de staatssecretaris dat zegt, is dat zijn mening
en als hij daar kracht bij wil zetten, zal hij met beleidsvoorstellen komen.
De Kamer kan daarover dan een oordeel vellen. De Kamerleden worden toch niet
als lammeren naar de slachtbank gevoerd als zij mijn voorstel aannemen?Mevrouw De Vries (VVD):Het CDA wil toch ook enige logica in het belastingstelsel? Uw voorstel
is net zo onlogisch als het voorstel van de PvdA om op de aftrekposten voor
mensen met lage inkomens de hoge tarieven toe te passen. Dan ben je ook alle
logica kwijt. Kunt u nog voor de stemming aan de hand van een juridisch advies
de garantie geven dat er geen risico's bestaan voor de hypotheekrenteaftrek?
Nu bestaat nog steeds het risico dat de hypotheekrente op de schop gaat. Dat
wilt u niet en dat wil ik niet. Kunt u dat juridisch laten uitzoeken en ons
verzekeren dat dat niet gebeurt?De heer Hillen (CDA):Ik heb begrepen dat de rechter in Nederland de wetgeving toetst. De Kamer
maakt in meerderheid uit wat zij vindt. Ik begrijp maar niet dat u zich laat
leiden door redeneringen waaraan u blijkbaar niet kunt ontkomen.Mevrouw Giskes (D66):De heer Hillen wil graag de koppeling zien tussen de hypotheekrenteaftrek
en het eigenwoningforfait, maar dat is toch niet logisch nu het ene is gebaseerd op schulden en het andere op de waarde van de woning?
Het is toch logischer om er een echte koppeling, een aftopping van de hypotheekrenteaftrek,
van te maken? Als je geen hypotheekrenteaftrek meer hebt, heb je ook geen
aftopping en dan klopt het systeem.De heer Hillen (CDA):Ik weet niet of wij vanavond de logica van het Nederlandse wetssysteem
moeten gaan bespreken.Mevrouw Giskes (D66):Ik probeer uw logica te volgen. U zegt dat er een nadrukkelijk verband
tussen beide zaken is gekomen.De heer Hillen (CDA):Zo zie ik het inderdaad.Mevrouw Giskes (D66):Want zodra je hypotheekrente kunt aftrekken, krijg je als tegenhanger
een bijtelling. Dat is niet op eigen gronden maar op grond van de aftrek.
In wezen bent u de aftrekbaarheid van de hypotheekrente enigszins aan het
beperken.De heer Hillen (CDA):Nee, zolang ik in Den Haag rondloop, kijk ik met verbazing naar het eigenwoningforfait.
Het derde kabinet-Lubbers verhoogde op een gegeven moment over de gehele linie
het huurwaardeforfait omdat de huren omhoog gingen toen de subsidies werden
afgeschaft. Daar heb ik ook geweldig over moeten piekeren. De huizenprijzen
waren immers niet gestegen en waarom moesten mensen die niets met huursubsidie
te maken hadden opeens een eigenwoningforfait gaan betalen? Sindsdien heb
ik telkens moeten constateren dat wij telkens bezig zijn met het eigenwoningforfait
zonder dat daaraan principiële stellingnamen ten grondslag liggen. Ik
heb overigens wel eens het pleidooi gehoord om het eigenwoningforfait net
zo lang te verhogen totdat het kan worden weggestreept tegen de hypotheekrenteaftrek.
In ieder geval is die relatie steeds sterker geworden. Daarom ben ik bereid
om te accepteren dat in de huidige omstandigheid de hypotheekrenteaftrek kennelijk
niet meer volledig is – er is de grens van 30 jaar – en dat het
eigenwoningforfait de rol van saldopost vervult. Maar als er geen hypotheekrenteaftrek
meer wordt bepaald, laat dan ook het eigenwoningforfait vervallen.Mevrouw Giskes (D66):Je kunt er ook voor kiezen om die zaken niet te koppelen. U doet dat wel
en vindt het daarmee impliciet terecht dat er een rem op de hypotheekrenteaftrek
zit.De heer Hillen (CDA):Dat werkt toch zo?Mevrouw Giskes (D66):Dat is maar de vraag. Je kunt het als twee gescheiden zaken zien, maar
u wilt ze koppelen en vindt daarmee de aftopping van de hypotheekrenteaftrek
logisch.De heer Hillen (CDA):In de praktijk werkt het zo. In de afgelopen jaren heb ik bekeken wat
er met het huurwaardeforfait en het eigenwoningforfait gebeurt. Ik constateerde
dat de objectieve relatie tussen waarde, huurwaarde, kosten van onderhoud
en het daaraan verbonden tarief is verdwenen. Er kwamen namelijk altijd andere
zaken bij, zoals het gelijk opgaan met huurders. Ik vroeg me af waarom dat
zo was; in tegenstelling tot velen vind ik dat je huren en kopen niet kunt
vergelijken. Zo zijn er verschillende zaken in gestoken waarmee soms de ene
groep contenter was, soms de andere. Hoe dan ook, je kunt niet meer zeggen
dat het allemaal zuiver is. Het eigenwoningforfait heeft feitelijk de functie
gekregen van een zekere inperking, van een zekere saldering van de hypotheekrenteaftrek.
Dat hebben wij allen geaccepteerd. Sterker nog, iedereen vindt dat er geen
al te heftige ontwikkelingen moeten plaatsvinden in het eigenwoningforfait:
in de wet is een matiging vastgelegd voor een te sterke stijging van de huisprijzen.
Ik vind het best dat die oorspronkelijke relatie er niet meer is; het huidige
systeem functioneert immers. Laat dat dus maar zo. Er is echter een groep
die de dupe wordt, namelijk de ouderen die wel het forfait betalen maar nooit
de hypotheekrenteaftrek hebben genoten.Mevrouw Giskes (D66):U houdt een pleidooi voor de eigen macht van de Kamer, constateert een
ontwikkeling en omarmt die. U maakt haar zelfs af door er echt een aftopping
van de hypotheekrenteaftrek van te maken.De heer Hillen (CDA):Als u het zo wilt noemen, dan moet u dat maar doen, dat kan me niet zoveel
schelen. Het is de feitelijke uitwerking van het systeem. Maar zelfs als je
het niet zo noemt, dan weet je dat je op het moment van afrekenen je geld
kwijt bent: als je een huis koopt, dan kost je dat geld, ook aan de belasting.Mevrouw Giskes (D66):Waarom maakt u het niet echt af en koppelt u het niet aan het afgetrokken
bedrag? Nu is het ene namelijk gebaseerd op de toevallige schuld en het andere
op de waarde van de woning. Dit gebrek aan logica kunt u in een moeite door
ook regelen.De heer Hillen (CDA):Ik ben niet langs alle bloemenperken gegaan en heb niet alles gewied waarvan
ik dacht dat het onkruid was. Het CDA heeft in de afgelopen jaren een aantal
zaken in de praktijk van de hypotheekrenteaftrek opgemerkt en heeft daarop
dit wetsvoorstel gebaseerd. Ik heb nooit de pretentie gehad om ook uw voorkeuren
op te nemen.De heer Dijsselbloem zei dat dit niet zozeer een naveegwet is, maar een
forse heropening. Welnu, het ligt eraan hoe je het bekijkt. Je kunt het inderdaad
zo bekijken, maar ik denk niet dat dit het geval is, omdat het CDA destijds
een amendement met een vergelijkbare strekking indiende. Wij wilden hiermee
de zaak afhechten. Natuurlijk is het een heropening, maar ik denk niet dat
je kunt zeggen dat het een forse heropening is waarin alles anders gezegd
wordt. Het verkleinwoord "naveegwetje" vind ik dan ook zeker op zijn plaats.De heer Dijsselbloem heeft gevraagd of de waardestijging van een huis
soms als een straf moet worden beschouwd. Het antwoord daarop is natuurlijk
ontkennend. Je hebt alleen zo weinig aan doe waardevermeerdering. Natuurlijk
kun je bij de open haard met een goed glas wijn in de hand tegenover de buurman
opscheppen hoeveel je huis waard is geworden, maar op het moment dat de WOZ-berekening
bekend is en de aanslag van de OZB in de bus valt, komen de consequenties
naar voren. Alles is betrekkelijk. Een woning moet onderhouden worden, hetgeen
kosten met zich brengt. Ik heb zo-even verwezen naar de instorting van de
huizenmarkt in 1978. Ik herinner mij dat mijn buurman, die
zijn huis een paar jaar later had gekocht dan ik en er twee keer zoveel voor
had betaald, op een achternamiddag zomaar een ton kwijtraakte. Hij moest met
een schuld van 50.000 of 60.000 gulden een ander huis kopen. Dat was het effect
van de instorting van de huizenmarkt in 1978 en dat is ook het betrekkelijke
van het woningbezit. Die man is misschien aanvankelijk ook gelukkig geweest
met de prijsstijging van de woningen in de buurt, maar twee maanden later
was het voorbij. Gelukkig zijn de prijzen in de afgelopen jaren tamelijk stabiel
gebleven, maar de waarde van een woning wordt pas vermogen op het moment dat
deze verzilverd wordt. Waarschijnlijk ga je op dat moment dood en komt het
vermogen ten goede aan de erfgenamen. In dat geval komt de heer Bos alweer
langs om successie te heffen. Ook kan een huis worden verkocht om een woning
te huren en dan heb je inderdaad wat aan dat vermogen. Die situatie komt echter
minder vaak voor. Het kan ook voorkomen dat het huis verkocht wordt vanwege
een verhuizing naar een verpleeginrichting; dan is het geld hard nodig om
daarvoor te betalen. In principe is het geld dat in de eigen woning is gestoken,
een fictief vermogen tot op het moment dat het verzilverd kan worden. Het
heeft geen meerwaarde. De waardestijging is op zichzelf dan ook geen straf.
Je wordt er slechts voor gestraft met hogere aanslagen, terwijl de waarde
zich nog moet bewijzen.Ik heb natuurlijk ook kennisgenomen van de plannen van de Partij van de
Arbeid om starters op weg te helpen. Ik begrijp dat streven heel goed. Het
is voor jonge mensen bijna onmogelijk om een huis te kopen, tenzij zij daarvoor
torenhoge schulden maken. Ik begrijp waarom de Partij van de Arbeid geprobeerd
heeft om in het programma een punt op te nemen waarin aan die mensen tegemoet
wordt gekomen. Hulde daarvoor. De vraag is echter of het helpt. Ik heb in
de nota naar aanleiding van het verslag aangegeven dat daarmee het paard achter
de wagen wordt gespannen. Ik bedoel dat niet onsympathiek. Bij het kopen van
een huis benutten de kopers de capaciteit die zij ter beschikking hebben om
te financieren vaak maximaal. Als die capaciteit toeneemt, zullen zij overgaan
op een hogere financiering. De hypotheekverstrekkers zullen daarmee in ieder
geval rekening houden. Het voorstel van de Partij van de Arbeid is sympathiek
bedoeld, maar het zou feitelijk kunnen leiden tot een opstuwing van de huizenprijzen.De heer Dijsselbloem (PvdA):Ik wil niet te lang stilstaan bij een ander voorstel dat in een ander
verband terugkomt. De PvdA creëert met het voorstel een extra inkomen
op jaarbasis voor een bepaalde groep. Die groep kan besluiten om dat te besteden
voor het eigen huis, maar dat is niet vastgelegd. Als mensen langs fiscale
weg extra financiële ruimte wordt geboden, mogen zij zelf beslissen op
welke wijze zij die inzetten. Een en ander hoeft niet onmiddellijk te leiden
tot hogere vraagprijzen of tot het verhogen van hypotheken.De heer Hillen (CDA):Daar ben ik het mee eens. Wij hebben ons bij het CDA suf gepiekerd op
welke manier wij die mensen tegemoet kunnen komen, omdat het zo ontzettend
zwaar voor ze is. Maar wat is nu de feitelijke reden van de prijsstijging?
Er is al gesproken over het toenemend aantal tweeverdieners, waardoor meer
geld beschikbaar komt en over de aanbieders van hypotheken. De feitelijke
reden voor de hoge prijzen is natuurlijk toch een tekort aan aanbod en een
te grote vraag. Vraag en aanbod zijn niet op elkaar afgestemd op het ogenblik.
Strikt genomen zou je na het motto "werk, werk, werk" van de twee kabinetten-Kok
nu moeten zeggen: bouw, bouw, bouw. Als je dat gaat zeggen kom je natuurlijk
de mensen uit het groene deel van Nederland tegen, die vragen of Nederland
soms helemaal volgebouwd moet worden. Dat is echter wel de oplossing voor
het substantiële tekort aan koopwoningen in Nederland. Ik vind een maatregel
als de PvdA wenst te nemen sympathiek, maar ik ben bang dat die in zijn nadeel
verkeert.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Ik heb met belangstelling de redenering van de heer Hillen over het voorstel
van de PvdA gevolgd. Ik ben het met hem eens. Geldt die redenering echter
niet in het algemeen voor een ongelimiteerde fiscale regeling, die bijvoorbeeld
in een ongelimiteerde aftrek van hypotheekrente tot uitdrukking komt? Wordt
de hoeveelheid voor de aanschaf van huizen besteedbaar geld niet opgerekt?De heer Hillen (CDA):Ik zou het met u eens kunnen zijn. Misschien kunnen wij daar prachtige
redeneringen over opzetten, maar ik heb al een paar keer verwezen naar 1978.
Weet u wat er in 1978 gebeurde?De heer Van Dijke (ChristenUnie):Daar was ik bij, dus ik weet het.De heer Hillen (CDA):Ik was er ook bij, weliswaar op een andere plaats. In 1978 werd door het
toenmalige kabinet-Van Agt/Wiegel een voorstel gedaan om de hypotheekrenteaftrek
te beperken. Op dat moment stortte de huizenmarkt in. Huiseigenaren hebben
daarvoor tot eind tachtiger jaren de rekening betaald. Heel veel mensen hebben
er een gigantische schuld aan overgehouden.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Dat kwam doordat het een beetje dom gebeurde. Als de overheid de schijn
opwekt dat zij onbetrouwbaar is op dit dossier, maakt zij brokken. Er zijn
echter best aanpassingen mogelijk zonder als onbetrouwbaar te boek te komen
te staan.De heer Hillen (CDA):Natuurlijk moet je zo zorgvuldig mogelijk met elkaar discussiëren.
Je kunt niet zeggen dat het toen onzorgvuldiger gebeurde dan nu. In het kabinet-Den
Uyl was die zaak al een aantal keren aan de orde geweest. De druk op de politieke
discussie was zodanig, dat er iets moest gebeuren. Het kabinet kwam toen met
een voorstel om de hypotheekrenteaftrek te beperken, ik meen tot hypotheken
van 525.000 gulden. Ik meen dat de Kamer dacht aan een hypotheek rond de vier
ton. Die bedragen deden de ronde. Het effect was dat de huizenmarkt in elkaar
donderde. Een heleboel huiseigenaren hebben toen een geweldige knauw gekregen.
Een aantal van hen heeft 20 jaar lang de rekening betaalt. Daarom moet je
ontiegelijk zorgvuldig zijn als je daarover met elkaar praat. Natuurlijk moeten
discussies erover niet uit de weg worden gegaan. Er moet echter op een evenwichtige
manier mee worden omgegaan. Als er dingen uit de hand lopen moet je kijken
wat je eraan kunt doen. Ik vind het best moedig dat de ChristenUnie er tegen
de kiezers over durft te spreken. Maar ook nu er verkiezingen
zijn, moeten wij het signaal afgeven dat de discussie twee jaar geleden is
afgesloten. Die kan best een keer terugkomen, maar dat moet niet elke week
gebeuren. De mensen moeten niet weer gaan denken dat er morgen iets aan wordt
gedaan. Wat dat betreft stellen CDA en VVD de aftrek van hypotheekrente niet
ter discussie. Als het volgende kabinet na de verkiezingen aan de slag gaat,
is het aan dat kabinet, in de samenstelling van dat moment, om zijn hele fiscale
beleid aan de bevolking bekend te maken en de Tweede Kamer te overtuigen van
zijn gelijk. Een zekere voorspelbaarheid is nodig voor beslissingen op langere
termijn. Als de aftrek van hypotheekrente ter discussie komt, krijgt men te
maken met hypotheektermijnen van 30 jaar, met lange overgangsregelingen. Dat
moet je hier niet op een achternamiddag of een avond met elkaar bespreken.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Maar wanneer bestaande gevallen worden gerespecteerd staat er toch niets
meer in de weg? Nieuwe aanschaffers kunnen dan rekening houden met de nieuwe
spelregels.De heer Hillen (CDA):Ik ben benieuwd naar de uitgewerkte voorstellen die er dan komen.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Zie het CPB-rapport! Het is allemaal doorgerekend. De effecten zijn bekend
en de uitwerking ook. Men moet niet net doen alsof de ChristenUnie met voorstellen
komt waarmee de huizenmarkt omver wordt geschoffeld. Dat is echt een rare
voorstelling van zaken.De heer Hillen (CDA):Ik waarschuw dat deze discussie niet zomaar kan worden gevoerd. In de
praktijk zijn de gevaren daarvan gebleken.De heer De Haan heeft gezegd dat het eigenwoningforfait als zodanig niet
redelijk is. In de nota naar aanleiding van het verslag heb ik daarover gezegd
dat dit best zou kunnen, maar dat het wat mij betreft niet aan de orde is.
Dat overstijgt de discussie van dit moment. Ik laat de opmerking voor wat
zij is.Is de hypotheekrenteaftrek een belastinguitgave? Het was de heer De Haan
die dit vroeg en de heer Vendrik kwam toen meteen toesnellen om de inkadering
vanuit het gezichtspunt van de heer Bos aan te roepen en te zeggen dat dit
een probleem wordt. Welnu, ik weet niet of het een belastinguitgave is. Het
is wel een interessante opmerking. De heer De Haan is een econoom en bekijkt
het voornamelijk in economische zin. In economische zin denk ik dat hij sowieso
gelijk heeft; in economische zin kun je al gauw elke aftrekpost als belastinguitgave
zien, omdat het het economisch handelen stimuleert en dus invloed op de economie
heeft. Maar is het ook een belastinguitgave in fiscale zin? Dat weet ik niet.
Misschien kan de heer Bos er straks ook wat over zeggen. Laten wij zeggen
dat het geen subsidie is aan huiseigenaren. Het is een aftrek van kosten van
verwerving en dat is het formeel nog steeds. In die zin is het in fiscale
zin, formeel, geen belastinguitgave.Wel betekent de benadering van het eigen huis als een duurzaam gebruiksgoed –
waar ik vanavond ook voor gepleit heb en wat de heer De Haan in feite ook
doet – in plaats van een belegging dat het zich beweegt, wat mij betreft,
in de richting van een belastinguitgave. Ook de staatssecretaris zal er, zo
neem ik aan, op ingaan. Dat hij de belastinguitgaven wil plafonneren, zoals
de heer Vendrik al opmerkte, vind ik een nobel streven. De vraag is of het
ook kan, zo zegt de heer De Haan; je kunt ook heel ruim schatten en die kaders
zijn ruim aan te geven. Nu, als ik zie wat de afgelopen jaren de stijging
van de hypotheekomvang is geweest, dan moet je je erg inspannen om die kaders
van jaar tot jaar opgerekt te houden. Het is niet zo eenvoudig als het wel
lijkt. Het is in ieder geval een interessant punt, want op het moment dat
je belastinguitgaven wilt gaan inkaderen en plafonneren, komen inderdaad de
consequenties die de heer Vendrik noemt. Daarom vraag ik mij af of je de hypotheekrenteaftrek,
zelfs als je deze zou beschouwen als een belastinguitgave, op die manier kunt
behandelen. Overigens zijn belastinguitgaven er natuurlijk in tal van soorten.
Behalve deze zijn er ook tal van andere. Je kunt ook zeggen dat je niet meteen
met de inkadering op het punt van de hypotheekrenteaftrek hoeft te beginnen.
In ieder geval houd ik het op het ogenblik bij een speciale en unieke faciliteit
in box 1, een aftrekpost gericht op het eigen huis, met daartegenover een
eigenwoningforfait als tegenwicht.De heer Poppe kwam met de cijfers uit het boekje van Remkes aanzetten.
Ik heb dit nog eens nagekeken. Hij noemt cijfers die op zich heel indrukwekkend
zijn. Ik wil niet met hem gaan strijden over alle cijfers, ook al omdat hij
hier en daar appels en peren met elkaar vergelijkt. Hij vergelijkt de koopquote
met de woonquote en houdt verder ook geen rekening met afschrijving en rente.
Hij probeert echter een punt te maken, namelijk dat huren in Nederland slechter
wordt behandeld dan kopen. Dat ben ik niet met hem eens, maar dat is een kwestie
van hoe je daar tegenaan kijkt.Je zou ook kunnen zeggen dat er verschillende fasen in je leven zijn:
er zijn fasen dat je huurt en er zijn fasen dat je koopt. Bij de jongen mensen
is er in ieder geval steeds meer de tendens om te kopen, ook bij jonge mensen
met een krappe beurs. Het CDA juicht dat toe. Wij juichen het toe dat mensen
proberen om desnoods met nog grotere inspanning en ten koste van andere uitgaven
die je dan niet kunt doen, geleidelijkaan een eigen huis te krijgen. Ik denk
trouwens dat de SP daar ook lang niet op tegen is.Huurders mogen echter nooit het kind van de rekening worden. Ik heb al
opgemerkt dat het CDA in zijn program een extra impuls heeft van 1 mld euro
voor huurders, boven de huursubsidie die nu al gegeven wordt. Het wil zeggen
dat wij met de heer Poppe in dit opzicht waakzaam zullen zijn en zullen proberen
te bewerkstelligen, net zoals wij dat proberen voor ouderen die kopen en er
met een eigenwoningforfait wat bekaaid van afkomen, dat ook huurders –
het gaat trouwens vaak om oudere huurders – via de lastenmaximering
van het CDA ontzien worden.De heer Poppe (SP):Volgens mij heb ik geen appels met peren vergeleken. Nu, misschien een
beetje, maar dan betreft het toch in beide gevallen fruit. Immers, waar ik
het over heb, is wonen: wonen in een eigen huis en wonen in een huurhuis,
gerelateerd aan inkomens. Dat zijn geen verschillende dingen; het is allebei
wonen. Juridisch is het wel verschillend, maar ik heb het over wonen en hoe
het in werkelijkheid is: een dak boven je hoofd. Ik probeer de zaken dan te
vergelijken vanuit het wetsvoorstel – het gaat hier kennelijk
al over het hele huisvestingsbeleid; volkshuisvesting mag je overigens al
niet meer zeggen.Waar het wetsvoorstel nu eigenlijk kaal op neerkomt, is het bevorderen
dat mensen hun hypotheek aflossen. Als dat is gebeurd, hebben zij een heleboel
na moeten laten in hun leven, dan moet dat gewaardeerd worden door het afschaffen
voor die groep van het eigenwoningforfait, als beloning. Nu, dat is prima.
Maar dan gaan wij kijken of het nu zo nodig is om juist bij die groep de woonlasten
te verlichten. Ik ga dan de woonlasten vergelijken in relatie tot inkomens.
Is het redelijk en legt u de vinger op de meest zere plek als het gaat om
de kosten van het wonen? Mijn antwoord hierop is "nee".De heer Hillen (CDA):Ik weet het niet. Als ik 200 mln euro probeer uit te trekken voor inderdaad
vaak oudere mensen met een woningforfait en 900 mln voor huurders, komen de
huurders er bij het CDA toch heel goed uit!De heer Poppe (SP):Het gaat over dit wetsvoorstel en niet over wat het CDA van plan is. Het
CDA heeft acht jaar oppositie gevoerd en is daarvoor onder Heerma met een
voorstel gekomen met de ellende waarvan wij nu nog zitten: de stelselwijziging.
Laten wij het daarover maar niet hebben. Het gaat nu om uw initiatiefvoorstel.
Vindt u dat hier de vinger op de meest zere plek is gelegd?De heer Hillen (CDA):De heer Van Dijke heeft ook gevraagd of deze mensen het het hardste nodig
hebben. Nee, uiteraard niet. Als je zo gaat redeneren, kun je nooit iets doen
voor de mensen die altijd spaarzaam leven en juist daardoor wat meer ruimte
hebben gecreëerd.De heer Poppe (SP):U doet net alsof dat zulke vreselijk zielige mensen zijn! Ik heb in procenten
aangeven wat zij van hun belastbaar inkomen kwijt zijn aan wonen. Dat is aanzienlijk
minder dan mensen die nog in een huurwoning zitten.De heer Hillen (CDA):Ik zeg niet dat deze mensen zielig zijn; wij proberen echter goed in de
gaten te houden wat voor hen de gevolgen zijn van het fiscale systeem. Wij
houden ook de huurders in te gaten en proberen tot een evenwichtige uitkomst
te komen.Mevrouw Giskes heeft gekozen voor een constructieve inbreng waarvoor ik
haar graag wil danken. Zij gaat weliswaar niet zover dat zij het principieel
met mij eens is, maar zij erkent het praktische probleem. Ik zal proberen
haar vragen over met name de conserverende heffing zo goed mogelijk te beantwoorden,
hoewel ik dat ontzettend moeilijk vind.Zij heeft ook gevraagd naar meer en betere cijfers over aantallen en consequenties.
Ik vind dat heel moeilijk. Het gaat over enige honderdduizenden, het gaat
niet over enorme grote aantallen. Iedereen weet precies waarover wij het hebben:
een doorsnee gezin, vlak voor of al in het pensioen, kinderen het huis uit,
het huis afgelost, niet rijk, hoogstens op papier omdat het huis veel waard
is. Ik weet niet of daarin onderverdelingen te maken zijn. Die aantallen vind
ik ontzettend moeilijk te geven.Mevrouw Giskes (D66):U zegt dat vrij makkelijk, maar ik weet eerlijk gezegd ook niet hoeveel
mensen met een fors inkomen in een huis wonen dat vrij van lasten is. Wij
kunnen daarover wel speculeren maar wij moeten toch enig idee daarover hebben.De heer Hillen (CDA):Als die wetenschap zo ontzettend veel zou zeggen, zou dat misschien nuttig
zijn. Ik heb in de nota naar aanleiding van het verslag bijvoorbeeld gewezen
op Brasschaat waar nogal wat Nederlanders wonen. Mensen met vermogen zijn
over het algemeen meer bezig met fiscaal gedrag dan mensen die geen vermogen
hebben. Natuurlijk zullen ook mensen zonder hypotheek die in een duurder huis
wonen van dit wetsvoorstel profiteren. Dat is het probleem als je een algemeen
wetsvoorstel maakt. Maar de regel leert toch dat het over het algemeen de
normale "middle of the road"-mensen zijn met een gezin, hun huis hebben afgelost
en in een normale straat wonen. In totaal hebben wij het over ongeveer 500.000
huishoudens. Ik denk dat dit een redelijke schatting is. Dat zijn heus niet
de rijken van Nederland want die hebben beter voor zichzelf gezorgd. Er kunnen
er een paar bijzitten, ik vind dat niet zo'n probleem. Op het moment dat je
een rechtlijnige wet maakt, is dat de consequentie.Dan kom ik bij de conserverende heffing. Mevrouw Giskes en ik handhaven
beiden het forfait, het verschil is echter dat ik een vrijstelling geef tot
nul euro en dat mevrouw Giskes op termijn toch langskomt om te innen. Ik heb
lang nagedacht over haar suggestie. In haar aanpak eet iemand stukje bij beetje
zijn eigen huis op, daarop komt het eigenlijk neer. Samen met de successie
blijft er voor de kinderen bijna niks over. Dat opeten illustreert nog eens
dat het forfait zonder hypotheek onplezierig kan uitwerken. Er zijn ook nogal
wat vragen. Tegen welk tarief conserveer je de aanslag en tegen wiens tarief,
bijvoorbeeld bij een erfenis? Wat doe je als het inkomen ongelijk is of geleidelijk
daalt, bijvoorbeeld na pensionering? Is er een horizon aan de heffing? Wordt
er rente op rente geheven? Geldt het alleen bij vervreemding of is er ook
een jarentermijn? Zal er zo geen stuwmeer aan vorderingen ontstaan voor de
belastingdienst? Ik neem aan dat de staatssecretaris daarop zal ingaan.Het voorstel van D66 zou in strijd kunnen zijn met het EG-recht. Barrières
bij emigratie liggen op het ogenblik onder vuur vanwege het vrije verkeer
van personen; zie ook de conclusies van de advocaat-generaal bij de Hoge Raad.
Gesteld dat de eigenwoningbezitter verhuist naar het buitenland. Hij moet
dan afrekenen over de afgelopen jaren, zelfs als hij zijn huis aanhoudt, bijvoorbeeld
als tweede woning. De aanslag kan dan een reden zijn om niet te verhuizen.
Dat staat op gespannen voet met het vrije verkeer van personen. Conserverende
heffingen worden op het ogenblik voornamelijk gebruikt voor mensen van wie
men vreest dat zij zullen vluchten. Ik ben benieuwd naar het commentaar van
de staatssecretaris. Mevrouw Giskes heeft het voorstel nog niet uitgewerkt.
Zij heeft gezegd dat het wetsvoorstel eigenlijk niet daartoe kan worden geamendeerd.
Zij heeft een gedachte ingebracht. Maar zelfs als je het op het ogenblik zou
willen, dan nog kunnen de consequenties ook door mij nauwelijks worden overzien,
omdat ik bij de uitwerking een groot aantal problemen aan de kim zie opdoemen.
Daarom vraag ik mevrouw Giskes om het voorstel te heroverwe gen.
Overigens constateer ik dat zij nog geen amendement heeft ingediend.Mevrouw Giskes (D66):Ik zal er in mijn termijn nog op terugkomen, maar het is u wel bekend
dat er elders in de belastingwetgeving al conserverende heffingen zijn. Alle
praktische bezwaren die u ziet zijn er kennelijk niet, want het kan. Wij hebben
het over dezelfde groep die u als heel normale en fatsoenlijke burgers omschrijft,
die gewoon in datzelfde huis wonen. Daar is niet zoveel bijzonders mee, dus
het lijkt mij redelijk makkelijk te regelen, makkelijker dan voor de groep
waarover wij het in andere gevallen hebben.De heer Hillen (CDA):Laten wij afspreken dat wij nog even naar de staatssecretaris luisteren
en vervolgens naar uw inbreng in tweede termijn.Voorzitter. Ik heb met veel waardering naar de inbreng van de heer Van
der Vlies geluisterd. Hij heeft met name het punt van de spaarzin onderstreept.
Hij heeft ook gepleit voor beperking van de aftrekbaarheid van de hypotheekrente,
bijvoorbeeld tot 250.000 euro. Over die aftrekbaarheid heb ik het nodige gezegd.
Inderdaad pakt mijn voorstel vooral positief uit bij annuïteitenhypotheken
en bij lineaire hypotheken. Ik ben er vooral over te spreken dat hij de reden
waarom en de mentaliteit waarmee je dergelijke voorstellen doet onder woorden
heeft gebracht, zelfs beter dan ik dat zou hebben gedaan.Er is kritiek geweest op het ontbreken van de dekking. Ik heb gevolgd
waarom het indertijd zo is ingediend en geconstateerd dat het strikt volgens
de Zalmnorm was: je hebt inkomsten en meevallers die je kunt teruggeven, maar
je moet de inkomsten en uitgaven zoveel mogelijk gescheiden houden. Natuurlijk
kunnen er op een gegeven moment meer tegenvallers optreden en kan de economie
wat veranderen, maar in principe kun je dat doen. De vraag is alleen of het
wordt toegestaan. In de afgelopen jaren hebben wij gezien dat tal van belastingverlichtingen
en dergelijke zijn gefinancierd, dus wat ik heb gedaan is niet verboden. Het
valt binnen de normen van de budgettaire mogelijkheden. Natuurlijk los je
minder schuld af, want je gebruikt meevallers bij de inkomsten om dat stukje
terug te geven. Ik heb al verwezen naar het curieuze voorbeeld van de heer
Zalm zelf: de 4 mld in de zorg tussen Kok I en Kok II. In die tijd, toen er
even niemand keek, vond er ineens een verschuiving plaats terwijl alle partijen
hun programma's hadden gebaseerd op het basispad op dat moment. Achteraf bleek
dat het ineens voor 4 mld anders was, dus je kunt er tussen twee kabinetten
kennelijk toch het een en ander uithalen, als je tenminste op de goede plek
zit. Maar in principe heb ik gedacht: ik doe het binnen de Zalmnorm.De heer Vendrik (GroenLinks):Het pikante is nu juist dat het CDA zelf de Zalmnorm zodanig heeft geamendeerd
dat er geen inkomsten en meevallers meer zijn die u voor dit wetsvoorstel
kunt gebruiken. Alle inkomsten en meevallers vanaf heden zijn nodig om ervoor
te zorgen dat het EMU-saldo niet onder nul terechtkomt. Sterker nog, vanochtend
heeft de minister van Financiën voor de begroting 2002 de prijsbijstelling
in zijn achterzak gehouden, omdat hij vreest dat hij er anders niet in slaagt
om het tekort in 2003 weg te poetsen. Dan kunt u op dit moment, gelet op wat
zich nu voordoet, toch niet met droge ogen beweren dat dit in overeenstemming
is met de Zalmnorm? Het is in ieder geval strijdig met hetgeen het CDA wil
in de komende periode.De heer Hillen (CDA):Daarom heb ik ook besloten om met nadere voorstellen te komen. Ook bij
de naveegwet is er geen specifieke dekking geweest en feitelijk moeten wij
de uitkomsten van het Belastingplan voor de 21ste eeuw nog nauwkeurig bekijken.
Ik ga ervan uit dat Financiën zoals gebruikelijk conservatief is geweest
in haar berekeningen. Het is best mogelijk dat er meevallers zijn, maar er
kunnen ook tegenvallers ontstaan. Wij weten het nog niet. Op het moment dat
wij dit als een naveegwet beschouwen, kan het daarin weglopen. Dan hebben
wij het hele hoofdstuk afgerond.Ik heb goed geluisterd naar de sprekers. Een ruime meerderheid van de
Kamer wenst een andere dekking. In de nota naar aanleiding van het verslag
heb ik enige mogelijkheden genoemd. Eerst heb ik geprobeerd binnen de kring
van het eigen huis te blijven. Het probleem is dat je dan meteen met tariefsverhogingen
moet komen, bijvoorbeeld door het eigenwoningforfait zelf te verhogen, waar
ik niet voor ben, of met de aftrekbaarheid van de hypotheekrente aan de gang
moet gaan, of moet ingrijpen in bijvoorbeeld het regime van spaarhypotheken.
Dat kun je niet hier zomaar even doen. Daar zou eerst een gezond gesprek met
banken en verzekeraars over moeten plaatsvinden. Het kan niet zomaar eventjes
tussendoor.Mevrouw De Vries (VVD):Betekent dat dat het CDA de optie openhoudt, dat het voor het CDA bespreekbaar
is om spaarhypotheken aan te pakken? De heer Hillen zegt dat daarvoor een
gesprek moet worden aangegaan. Dat betekent dus dat hij het in beginsel bespreekbaar
vindt dat spaarhypotheken worden aangepakt.De heer Hillen (CDA):Ik heb in mijn kooi om mij heen gekeken en ben voortdurend op een nee
gestuit. Ik geef aan welke nee's ik allemaal tegenkwam. Bij het nee van de
spaarhypotheek wil ik best zeggen dat mijn fractie er ook geen behoefte aan
heeft om de spaarhypotheek aan te pakken. Als je het al wilt, kan het niet
zomaar omdat het ook nog om een product gaat waar de financiële instellingen
een belang bij hebben. Ik heb geprobeerd nog zorgvuldiger te zijn dan ik toch
al was.Mevrouw De Vries (VVD):Waarom zegt u er dan bij dat aanpakken van de spaarhypotheek niet op een
achternamiddag kan, dat daarvoor eerst overleg nodig is, enz.? Daarmee suggereert
u dat u het voor mogelijk houdt.De heer Hillen (CDA):Zo is het niet bedoeld.Omdat ik vastliep binnen de sfeer van het eigen huis, heb ik toch naar
de uitgaven gekeken. Dat is dan weer niet volgens de Zalmnorm, maar je kunt
er wel voor zorgen dat het EMU-saldo niet verder oploopt en dat de kritiek
op de deugdelijkheid van de financiering wordt weggenomen. Het is natuurlijk
ontzettend moeilijk om het geld in een teruglopende economie te vinden. Ik
heb dekking gezocht in de rijksuitgaven. Voor de nieuwe kabinetsperiode wordt
een nieuw budgettair kader opgesteld. Het basispad is dan het uitgangspunt,
maar de werkwijze van minister Zalm bij de formatie in 1998
laat zien dat hieraan gesleuteld kan worden. In de raming van de reële
uitgaven voor de periode 2003-2006 is geen rekening gehouden met stijging
van de productiviteit in de collectieve sector. In werkelijkheid zal sprake
zijn van een productiviteitsstijging vergelijkbaar met die in andere dienstsectoren.
Het CPB raamt een structurele stijging van de arbeidsproductiviteit in de
marktsector van 1,9% per jaar. Een voorzichtige raming van de productiviteitsgroei
bij de rijksoverheid van 0,7% per jaar zou betekenen dat er in 2003 175 mln
euro ruimte ontstaat, oplopend tot 700 mln euro in 2006. Deze ruimte is beschikbaar
in de ramingen voor de volgende kabinetsperiode.Daarnaast ligt het ziekteverzuim bij de rijksoverheid gemiddeld hoger
dan in de marktsector. Taakstellend is een vermindering van het ziekteverzuim
met 0,5% zeer wel mogelijk. Dat zou in 2002 25 mln euro opbrengen, oplopend
tot 100 mln euro in 2006. Binnen bovenstaande nog niet belegde posten is er
voldoende ruimte om vanaf de datum van ingang van het voorliggend voorstel,
1 januari 2003, voor dekking te zorgen.Ik heb dit voorstel paraat op een A4'tje. Als dat vermenigvuldigd kan
worden, kunnen alle leden daar nog eens rustig van kennisnemen.De voorzitter:Ik neem aan dat tegen het opnemen van een noot in de Handelingen geen
bezwaren bestaan.(De noot is opgenomen aan het eind van deze editie.)1De heer Van Dijke (ChristenUnie):Is dit een gelegenheidsdekking of zal het CDA, wanneer het bij de informateur
of de formateur aan tafel schuift, dit als eerste prioriteit voor de besteding
van het geld aanmerken?De heer Hillen (CDA):Ik weet niet wat straks de eerste prioriteit zal zijn, maar ik kan wel
zeggen dat er zorgvuldig is gezocht naar deze dekking. Dat is niet alleen
door mij gedaan, maar ook door mijn fractiegenoten, waaronder degenen die
straks aan tafel zullen zitten. Toen zij met mij met die dekking akkoord gingen,
wisten zij precies wat zij deden.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Die dekking zou degelijk kunnen zijn, alhoewel daar best nog een woordje
over te steggelen is. Als er dan evenwel extra geld te verdelen is, is het
toch raar dat het CDA dit als eerste prioriteit voor de komende kabinetsperiode
inbrengt, nog voordat die periode überhaupt is aangebroken. Alsof er
in onze samenleving geen grotere noden zijn die daaruit gedekt zouden moeten
worden!De heer Hillen (CDA):Hoe kunt u dat nou zeggen? In de eerste plaats hoort het volgens mij bij
deze kabinetsperiode, al neemt u dat niet aan. Bovendien kunt u niet zeggen
dat dit de eerste prioriteit is. Wij hebben een programma geschreven –
ik wil het vanavond wel helemaal voorlezen – en daar staan de mooiste
dingen in. Dat zijn onze prioriteiten. Het CDA is het met mij eens dat dit
ook nog geregeld moet worden, maar daarom is het nog niet de grootste prioriteit.
In ons programma staan de prioriteiten met dekking op elk onderdeel, doorgerekend
door het CPB.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Ik voorspel u dat, gezien de doorrekening van het CPB van hetgeen uw en
mijn partij hebben geleverd, hetgeen u zojuist hebt genoemd, hard nodig zal
zijn om dat financiële plaatje rond te krijgen.De heer Hillen (CDA):Ik denk dat u blij bent dat u hebt gehoord van een bron die u nog niet
kende. Wij hebben die bron voor een stukje gebruikt voor hetgeen waar wij
vanavond over spreken.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik moet constateren dat de heer Hillen als dekking onder andere voorstelt
een efficiencykorting voor de collectieve sector, namelijk Rijk en gezondheidszorg.De heer Hillen (CDA):Ook hier luistert het woordgebruik heel nauw. Efficiencykortingen zijn
over het algemeen al meegenomen in de dekking van de programma's, ook in dat
van het CDA. Na zorgvuldig observeren meent mijn fractie dat het hier gaat
om inzichten die nog niet zijn meegenomen door ons of door anderen, maar die
de komende periode wel zullen ontstaan. Dat wil zeggen dat het geen efficiencykorting
is. Wij willen een deel van het voordeel dat de komende periode gaat ontstaan,
aanwenden voor de dekking van dit wetsvoorstel.De heer Dijsselbloem (PvdA):Bij zijn dekking heeft de heer Hillen het in feite over een extra efficiencykorting.
Die zal echter eerst verdiend moeten worden. De vraag is dus welke investeringen
het CDA voorziet, bijvoorbeeld in ICT, om die productiviteitsstijging eerst
op gang te brengen in de collectieve sector. Waarom vindt het CDA trouwens
niet dat, als er al sprake zal zijn van een verdere productiviteitsstijging
in de collectieve sector, deze juist ten goede moet komen aan de collectieve
sector? Daar zijn namelijk nog wel wat problemen op te lossen.De heer Hillen (CDA):Dat kan ook, maar daarom is het aantal euro's dat hiervoor wordt aangewend,
in verhouding gering. Er wordt geen extra heffing aangekondigd. Ik maak gewoon
gebruik van datgene wat je zelf kunt inventariseren. Met een raming van een
productiviteitsstijging van 1,9% per jaar in de marktsector en van 0,7% bij
de overheid, terwijl de overheid een arbeidsintensieve sector is met onder
meer veel ICT, ben ik volgens mij aan de conservatieve kant geweest.Mevrouw Giskes (D66):In de inleiding van de heer Hillen heb ik beluisterd dat er best al veel
geld omgaat in de sfeer van de hypotheekrenteaftrek en wat dies meer zijn.
Met zijn voorstel wil hij de belastinguitgaven rond de eigen woning nog eens
met 200 mln ophogen, terwijl hij niet ingaat op de suggestie om het eigenwoningforfait
een beetje te verhogen. De dubbele doelstelling die de heer Hillen heeft –
hij wil mensen die afgelost hebben, ontzien en bevorderen dat men gaat aflossen –
zou best gediend kunnen zijn met verhoging van het eigenwoningforfait.De heer Hillen (CDA):Dat begrijp ik wel, maar ik heb in de schriftelijke voorbereiding al aangegeven
waarom ik daar niet voor voelde. Wij hebben dat argument dus wel gewogen,
maar wij hebben daar niet voor willen kiezen.Mevrouw Giskes (D66):U bent een beetje selectief ten opzichte van uw eigen doelstellingen,
terwijl u die hier toch aan ons probeert te verkopen als doel
van het wetsvoorstel.De heer Hillen (CDA):Ik heb gezegd dat het CDA op dit punt aanmoedigingen wil geven en dat
het geen zin heeft om tegelijkertijd een lastenverhoging door te voeren. Dat
was voor mij de leidraad. Op grond daarvan heb ik gezocht en gevonden datgene
wat ik nu presenteer.Mevrouw Giskes (D66):Het is geen lastenverhoging, maar een budgettair neutrale omzetting van
de regeling. U pleit nu voor lastenverlaging.De heer Hillen (CDA):Een aantal mensen is daar voorlopig nog niet aan toe. Ook de starters
waar de PvdA zich nu zo druk over maakt, krijgen dan een hoger forfait te
betalen. Ik heb gezegd dat ik op dit moment niet kies voor een verhoging.
Ik heb voor mijzelf die weg afgesneden, waarna ik heb gezocht naar een andere
dekking.De heer Vendrik (GroenLinks):Zou de indiener willen overwegen, hierover het oordeel van het CPB te
vragen? Hij stelt in de toelichting namelijk dat het CPB geen rekening heeft
gehouden met arbeidsproductiviteitstijgingen in de collectieve sector. Volgens
mij is dat wel waar, in die zin dat het CPB de productiviteitsstijgingen terecht
heel laag raamt, wat niet is verdisconteerd in de vorm van lagere collectieve
budgetten, wat dus betekent dat er in de collectieve sector meer arbeidsplaatsen
bijkomen. Als je dan vervolgens de efficiencykorting loslaat op het basispad
2003-2006, leidt dat tot verlies aan arbeidsplaatsen in de collectieve sector.De heer Hillen (CDA):Ik neem aan dat staatssecretaris Bos daarover nog iets zal zeggen.Staatssecretaris Bos:Voorzitter. Het is mij een groot genoegen, in de laatste actieve week
van de indrukwekkende carrière van de heer Hillen als Kamerlid een
bijdrage te mogen leveren aan zijn afscheid, zij het dat die bijdrage waarschijnlijk
niet helemaal zal zijn zoals hij zich dat had gewenst. Ik begin met een mij zeer aansprekend citaat van een politicus die ook
de heer Hillen zeer na aan het hart ligt. Die politicus zei recent het volgende:
Het CDA wil een partij zijn die kiezers serieus neemt en verkiezingen belangrijk
vindt, laat niet allerlei luchtballonnetjes op om alleen maar in het nieuws
te komen, voorstellen die na de verkiezingen snel weer zijn vergeten. Partijen
spartelen wanhopig om het hoofd boven water te houden en komen vervolgens
met voorstellen, waar zij klaarblijkelijk zeven jaar lang niet aan hebben
gedacht, en ook niet de moeite hebben genomen om ze in het verkiezingsprogramma
op te nemen.Deze behartigenswaardige woorden werden op 5 maart uitgesproken door Jan
Peter Balkenende. Het is een citaat dat op verdienstelijke wijze mijn commentaar
kan inleiden op de consequenties van het initiatiefvoorstel, zoals dat vandaag
door de heer Hillen is verdedigd. Dat commentaar laat zich langs vier lijnen
samenvatten. Ten eerste bevat het een volstrekt ondeugdelijke financiële
dekking, ten tweede is het niet effectief, ten derde doet het veel meer voordelen
toekomen aan mensen die het niet beoogt te bevoordelen en ten vierde trekt
het een zeer fundamentele steen uit ons zorgvuldig opgebouwde huis als het
gaat om de fiscale behandeling van het eigen huis. Wat ik daarmee wil zeggen,
is dat aanname van dit wetsvoorstel een dynamiek op gang kan brengen, die
serieuze gevaren met zich meebrengt voor instandhouding van de hypotheekrenteaftrek,
zoals wij die thans kennen.Mevrouw De Vries (VVD):Begrijp ik uit uw woorden dat u er geen enkele behoefte aan heeft om de
hypotheekrenteaftrek nu en straks ter discussie te stellen, omdat dan diezelfde
evenwichtige steen eruit wordt gehaald?Staatssecretaris Bos:U kent het beleid van het kabinet, dat ik niet hoef uit te leggen. Dat
hebben we hier reeds vele malen herhaald. Het enige wat ik hier zeg, is dat
de heer Hillen en alle anderen het volste recht hebben om dit voor te stellen,
zij het dat zij er dan wel goed aan doen, de consequenties daarvan in termen
van de fiscale logica die wij in de rest van ons belastingstelsel hanteren,
daarbij te vermelden.Mevrouw De Vries (VVD):Maar u durft dus niet te zeggen dat u dat nooit wilt aanpassen, omdat
u het een essentiële steen in onze hele belastinggebouw vindt?Staatssecretaris Bos:U kent het beleid van dit kabinet en de verkiezingsprogramma's, ook dat
van de partij waarvan ik lid ben. Ik kan overigens alleen spreken voor mijn
eigen partij, maar in die rol word ik hier vanavond niet bevraagd. Dus het
lijkt mij niet verstandig, die discussie hier te voeren.Mevrouw De Vries (VVD):Ik begrijp dat u die discussie niet wilt voeren.Staatssecretaris Bos:Ik ben volstrekt duidelijk geweest over waar dit kabinet voor staat.Voorzitter. De dekking van het voorstel. Ik heb met belangstelling de
discussie gehoord over de vraag of het iets uitmaakt voor de dekking of dit
wetsvoorstel geacht wordt tot deze periode dan wel tot een volgende te behoren.
Ik laat deze discussie voor zij is. Eén ding is duidelijk, namelijk
dat het antwoord op die vraag volstrekt niet relevant is voor de vraag of
dit wel of niet doorwerkt in het structurele financieringssaldo. Als dit voorstel
wet wordt, zal dit saldo worden aangetast. Dit betekent dat doorrekeningen
van verkiezingsprogramma's zoals ook dat van het CDA, niet meer actueel zijn.
Het financieringsoverschot van 1% zal naar beneden bijgesteld moeten worden.
Dit heeft tot gevolg dat de ambitie van het CDA om de staatsschuld in 25 jaar
af te lossen – dit werd vanmorgen nog beleden in Het Financieele Dagblad –
evenzeer, maar dan omhoog, bijgesteld moet worden.De heer Hillen heeft terzake van de dekking een aantal verdedigingslinies
opgetrokken. Voor het gemak loop ik ze even af. In het al genoemde artikel
in Het Financieele Dagblad las ik dat dit een naveegwet betreft. Ik heb inmiddels
gehoord dat dit zo genoemd wordt omdat dit onderwerp reeds in het kader van
de herziening van het belastingstelsel aan de orde is geweest. Nu zijn er
veel onderwerpen in dat kader aan de orde geweest. Als het enkele feit dat
een onderwerp eerder aan de orde is geweest, reden is om van
een deugdelijke dekking af te zien, is het eind zoek.De tweede verdedigingslinie is gelegen in het argument dat door het CDA
in Het Financieele Dagblad en de heer Hillen vanavond is gebruikt dat er sprake
is van technische marges in de diverse belastingsplannen. Dit voorstel zou
niet anders gedekt worden dan het kabinet zelf met diverse voorstellen de
afgelopen jaren gedaan heeft. Het begrip "technische marges" kan ik niet plaatsen.
Ik begrijp niet waar dat over gaat. De heer Hillen heeft wel gelijk dat de
dekkingsproblematiek van fiscale maatregelen wezenlijk anders is dan die bij
uitgaven. In onze begrotingsuitgangspunten is vastgelegd dat er bij uitgaven
altijd een strikte dekking moet zijn, terwijl de afspraken over lastenverlichting
niet zozeer een dekking vereisen als wel tot een bepaald bedrag mogen gaan
en niet verder. Hierbij spelen overwegingen een rol die bijvoorbeeld te maken
hebben met de inflatie, ook een grote zorg van het CDA. Uiteindelijk is dus
voor kabinet bepalend of de invloed van dit voorstel op het financieringssaldo
acceptabel is. Met alle voorstellen die reeds door het parlement zijn goedgekeurd,
zijn die grenzen in zicht gekomen. Er is geen enkele reden om daar nog een
bedrag op in mindering te brengen.Naar onze laatste inzichten gaat het om een bedrag van tussen 250 en 300
mln euro. Dit heeft te maken met de invoeringsdatum van 2003 en de stijging
die dit voor de cijfers van 2001 met zich brengt. Al met al gaat het om een
relevant bedrag.De derde verdedigingslinie richt op de productiviteitsstijging in de collectieve
sector. Ik ben niet in de gelegenheid geweest om dat argument uitgebreid te
analyseren. Ik kan daar de Kamer niet veel meer over zeggen dan het volgende.
Als dit soort dekkingen mogelijk zijn, hadden wij de afgelopen jaren ook wel
wat kunnen verzinnen. Dat hebben wij niet gedaan, omdat het gemakkelijk poneren
van de veronderstelling dat er wel een paar ambtenaren weg kunnen of dat er
efficiënter gewerkt kan worden, volstrekt niet degelijk is vergeleken
met de wijze waarop wij dit soort zaken plegen te behandelen.Daar komt bij dat als er pogingen worden gedaan, dekking aan te brengen
in termen van productiviteitsstijging, de eerste vraag is hoe je dat realiseert,
welke maatregelen je neemt, waar het zich afspeelt en in welk tempo een en
ander zich gaat voordoen. Het antwoord op die vragen is op dit moment in ieder
geval niet bij mij voorhanden. Het is ook relevant, te constateren dat in
het verkiezingsprogramma van het CDA zelf reeds een zekere verdiscontering
van productiviteitseffecten heeft plaatsgevonden. In dat licht lijkt de vraag
terecht welke productiviteitsstijging daar bovenop plots ook nog gevonden
kan worden.De laatste verdedigingslinie die ik gemeend heb te kunnen bespeuren in
de verdediging van dit wetsvoorstel en die ook in de laatste alinea van het
artikel van Balkenende en Wijn van vanochtend in Het Financieele Dagblad naar
voren kwam, is dat dit wetsvoorstel zichzelf op termijn terug zou verdienen.
Dat brengt mij bij het tweede grote bezwaar dat het kabinet heeft tegen het
wetsvoorstel, namelijk dat de effectiviteit in termen van de mate waarin het
mensen daadwerkelijk zou aansporen tot het versneld aflossen van hypothecaire
leningen echt betwijfeld mag worden. De argumenten daarvoor zijn met name
door de Raad van State op een kraakheldere wijze weergegeven. Er vindt geen
enkele aansporing tot aflossing plaats op het moment dat dit het meest wezenlijk
is en dat is op het moment dat de schuld het grootst is en de mensen nog met
die aflossing zouden moeten beginnen. Het begint pas te spelen op het moment
dat er nog maar een heel klein beetje aan schuld over is en het bedrag aan
eigenwoningforfait groter is dan het bedrag dat aan hypotheekrente afgetrokken
mag worden. Of dat een voldoende effect zal zijn om daadwerkelijk te leiden
tot een versnelde hypotheekaflossing mag met recht betwijfeld worden. Daarmee
is het inverdieneffect waarop gezinspeeld wordt, dus ook zeer betwistbaar.De heer De Haan (CDA):De staatssecretaris gaat er kennelijk van uit dat dit wetsvoorstel geen
enkele invloed heeft op het type hypotheek dat de consumenten zullen afsluiten.Staatssecretaris Bos:Ik ben daar inderdaad niet een, twee, drie van overtuigd.De heer De Haan (CDA):Dat vind ik uitermate merkwaardig. Je moet ervan uitgaan dat consumenten
van hypotheken kunnen nadenken en kunnen rekenen. Als er een belangrijke faciliteit
à la Hillen tegenover staat, zal dat een negatieve invloed hebben op
hypotheken met een kapitaaldekkingsstelsel. Je gaat dan sneller over op aflosbare
hypotheken. U zegt met droge ogen dat niet-aflosbare hypotheken even aantrekkelijk
blijven. Ik begrijp dat niet helemaal.Staatssecretaris Bos:Ik zou de heer De Haan en allen die hem steunen in zijn zienswijze willen
uitnodigen, dit voorstel voor te leggen aan een onafhankelijk instituut dat
daarop een analyse kan loslaten. Ik heb er wel enig vertrouwen in dat dit
instituut tot de conclusie zal komen dat de bonus die in het kader van dit
voorstel geboden wordt, niet opweegt tegen de voordelen die mensen ook menen
te hebben bij het niet aflossen van hun hypotheek in hun particuliere situatie.
Dat heeft te maken met het feit dat die bonus zich pas voordoet over een heel
klein traject op het allerlaatste stukje aflossing van de hypotheek. Ik geloof
dat voor de schets van die situatie en de verhoudingen tussen de verschillende
voordelen die aan de diverse mogelijke gedragingen verbonden zijn, niet relevant
is welk type hypotheek wordt afgesloten.De heer De Haan (CDA):Ik dring alleen aan op een beetje relativering. Als u tegen dit wetsvoorstel
bent, zoals blijkt, moet u de argumenten een klein beetje relativeren. U moet
niet alles wat pro Hillen zou zijn meteen onder schoffelen.Staatssecretaris Bos:Het lijkt mij verstandig om duidelijk te zijn als argumenten niet kloppen.
Het enige wat ik probeer toe doen, ook op dit late tijdstip, is ons allen
wakker te houden en de zaken niet mooier voor te stellen dan zij zijn.De heer De Haan (CDA):Als u ervan uitgaat dat er geen enkel effect is, dan is dat pure onzin.Staatssecretaris Bos:Dat heb ik niet gezegd. Mijn woorden waren dat de effectiviteit van dit
voorstel betwistbaar is. Deze kwalificatie houd ik staande.Het derde argument dat het kabinet hanteert bij de wat kritische beoordeling – ik relativeer mijzelf nu wel heel erg, mijnheer
De Haan– is dat met reden enige kanttekening geplaatst kan worden bij
het argument dat dit wetsvoorstel bij aanvaarding een groep mensen zou helpen
die dat nodig hebben, die zielig zijn. Ik geloof dat ook het woord "zielig"
is gevallen, zij het niet uit de mond van de heer De Haan. Als ik het mij
goed herinner, heeft mevrouw Giskes dat woord gisteren gebruikt. Die groep
is op verschillende manieren geduid. Het gaat bijvoorbeeld om mensen die hun
hypotheek al lang hebben afgelost. Zij hebben hun huis indertijd tegen een
vrij lage prijs gekocht en hebben nu niet meer het voordeel van de hypotheekrenteaftrek,
maar wel een hoge bijtelling.De ergernis die het eigenwoningforfait voor die groep mensen tot gevolg
heeft, zal ik niet bestrijden. De gevoelens van onrechtvaardigheid bij die
groep, met name ook bij oudere mensen, onderken ik. Met enige relativering
zeg ik wel dat ik nog meer belastingen kan opnoemen waarvan grote groepen
burgers vinden dat ze die niet hoeven te betalen. Als ik dat argument in alle
gevallen even serieus zou nemen, dan zou er van ons belastingstelsel niet
zo geweldig veel meer overblijven. Ik heb op verzoek van enkelen geprobeerd –
dat is echt geen gemakkelijke klus – om een nadere duiding te geven
aan de inkomenseffecten die het wetsvoorstel-Hillen meebrengt. Het is een
overzicht in tabelvorm en ik vraag de voorzitter of het mogelijk is om dit
als een noot aan de Handelingen toe te voegen.De voorzitter:Ik neem aan dat tegen het opnemen van een noot in de Handelingen geen
bezwaren bestaan.(De noot is opgenomen aan het eind van deze editie.)2Staatssecretaris Bos:Die tabel laat een enorme spreiding zien. Ook blijkt hoe triest het is
gesteld met de groep die voordeel heeft van deze maatregel. Die groep bestaat
volgens onze becijferingen uit ongeveer 700.000 belastingplichtigen. Minder
dan de helft van die groep heeft een inkomen rond het minimum. Het is duidelijk
dat een vrij grote groep een hoog inkomen heeft. Er zijn zelfs mensen voor
wie het niet nodig was om tot hypothecaire financiering over te gaan en zij
hebben daar natuurlijk net zo goed voordeel van. Ik meen dat de heer Van Dijke
daar een aantal terechte opmerkingen over heeft gemaakt. Hij sprak over proportionaliteit
en overkill. Wij weten dat ongeveer 500.000 mensen een bijtelling hebben,
maar geen aftrek genieten. Dat betekent dat de groep mensen die in het laatste
traject zitten van zowel een aftrek als een bijtelling – de groep die
je zou willen stimuleren om die schuld versneld af te lossen – slechts
zo'n 200.000 bedraagt. Dat is de groep waarvan de gedragsreactie relevant
is, maar dat zijn maar 200.000 van de 700.000 betrokkenen. Dat is natuurlijk
allemaal buitengewoon relatief.Het wetsvoorstel van de heer Hillen zal ongetwijfeld zeer welkom zijn
bij een relevante groep belastingplichtigen die het buitengewoon onrechtvaardig
en pijnlijk vinden dat zij deze bijtelling krijgen. Ik houd echter ook staande
dat er een minstens zo grote groep van profiteert van wie geen relevante gedragsaanpassing
te verwachten is en die het voordeel ook niet nodig heeft. Daarnaast onderschrijf
ik de analyse van de heer Poppe dat er ook nog andere groepen zijn die geen
eigen woning bezitten, bijvoorbeeld huurders, maar die wel hetzelfde inkomensniveau
hebben als de groep die hier bediend wordt. Ik vraag mij af hoe hij het ervaart
dat dit nog mag gebeuren in zijn laatste week als actief Kamerlid. Deze groep
mensen kan met net zoveel recht zielig gevonden worden als de groep die hier
bediend wordt. De reden waarom deze groep dit in de schoot geworpen zou moeten
krijgen en anderen niet is moeilijk aan te geven, hoezeer ik het deze mensen
ook gun.Mevrouw De Vries (VVD):Ik heb nog gevraagd of de staatssecretaris kan aangeven hoeveel het kost
als dit wetsvoorstel alleen van toepassing wordt verklaard op degenen die
hun hypotheek volledig hebben afgelost. Om hoeveel mensen gaat het daarbij?Staatssecretaris Bos:Daar heb ik geen analyse van gemaakt. Met de natte vinger: er zijn zo'n
700.00 belanghebbenden; daarvan hebben ongeveer 500.000 geen hypotheekrenteaftrek
meer en 200.000 nog een beetje. Als wij het wetsvoorstel alleen van toepassing
verklaren op de groep die geen aftrek meer heeft, gaat het om 5/7 van het
bedrag dat met het wetsvoorstel is gemoeid.Mevrouw De Vries (VVD):Is het mogelijk dat u ons daarover zo snel mogelijk uitsluitsel geeft
per brief?Staatssecretaris Bos:Ik kijk even naar mijn ambtenaren en ik zeg u toe dat wij ons best zullen
doen.Er is nog een ander aspect op grond waarvan mensen mogelijkerwijs zielig
geacht kunnen worden. Dat heeft te maken met het argument van mevrouw Giskes
om te pleiten voor een conserverende aanslag; de mensen hebben niet de beschikking
over liquide middelen en eigenlijk zouden zij pas moeten betalen als zij daar
wél over beschikken. Dat voorstel verdient een kritische analyse, zowel
wat betreft het principe als wat betreft de uitvoeringspraktijk. Ik stel voor,
dat te doen in de brief die wij toch op korte termijn naar de Kamer sturen.
Ik heb begrepen dat mevrouw Giskes inmiddels niet meer van plan is om een
en ander in de vorm van een amendement te gieten in dit debat.Mevrouw Giskes (D66):In principe ga ik daarmee akkoord, maar het hangt een beetje af van de
verdere behandeling van dit wetsvoorstel.Staatssecretaris Bos:Dan zal ik in een brief, die zo mogelijk morgenochtend bij de Kamer zal
zijn, nader ingaan op het door mevrouw De Vries aangeroerde financiële
aspect en het voorstel van mevrouw Giskes.Dan resteert het vierde en voorwaar niet het geringste bezwaar. Dat heeft
te maken met de fiscale logica. Ik ga ervan uit dat het voorstel van de heer
Hillen berust op twee pijlers. De eerste is dat een eigen huis niet langer
als een bron van inkomen wordt beschouwd maar als een duurzaam consumptiegoed.
De tweede is dat de hypotheekrenteaftrek wordt gezien als een belastinguitgave
met een instrumenteel karakter. Hij zegt: als wij het zo willen beschouwen,
is het onderdeel van de wetsgeschiedenis en hoeven wij ons niet druk te maken
over de vraag hoe anderen het ooit beschouwd hebben of willen beschouwen.
Strikt genomen heeft hij daar gelijk in, maar er zijn grenzen aan de willekeur
die je daarmee kunt betrachten. Als wij dat bij elke beslissing doen die wij
hier nemen en de consistentie tussen al die beslissingen raakt
zoek, komt er een moment waarop bijvoorbeeld via rechterlijke uitspraken een
en ander gaat sneuvelen. Die grens moeten wij in ieder geval in acht nemen.
Daarnaast hebben wij ook nog een zekere verantwoordelijkheid voor de integriteit
van het systeem als geheel en de mate waarin onderdelen van ons belastingstelsel
in een logische verhouding tot elkaar staan.En ten slotte: zelfs als wij formeel zaken kunnen beslechten, dan moeten
wij onder ogen durven zien dat zoiets een dynamiek kan veroorzaken van niet
al te gemakkelijk hanteerbare argumenten. In de wetsgeschiedenis van de fiscale
behandeling van het eigen huis tot nu toe is de bijtelling bijvoorbeeld nooit
in verband gebracht met de mate van aflossing van een hypothecaire schuld.
Door dit wel te doen, creëert men een bijzonder feit.Ik wil dit aan de hand van een aantal punten adstrueren. Door het eigen
huis niet langer als een bron van inkomen te zien maar als een duurzaam consumptiegoed,
wordt de hypotheekschuld een normale consumptieve schuld. De dynamiek van
de discussie brengt dan de behoefte om te verklaren waarom juist deze consumptieve
schuld niet in box 3 tot uiting moet komen, net als alle andere. Ook zullen
we dan de argumenten onder ogen moeten zien voor de afschaffing van de consumptieve
renteaftrek van een aantal jaren geleden, terwijl wij die afschaffing voor
deze consumptieve renteaftrek niet willen. Wij kunnen gewoon afspreken dat
we het zo doen, daarin heeft de heer Hillen helemaal gelijk. Maar elke staatssecretaris
die het systeem in de toekomst zal moeten verdedigen, is dan met een beroep
op gelijkheid en consistentie wel meteen een aantal argumenten uit handen
geslagen.De heer De Haan (CDA):Voorzitter. Ik vraag de staatssecretaris om ook hierbij iets relativerender
te zijn. Er zijn veel andere vormen van consumptie die door fiscale maatregelen
worden bevorderd. Die wil hij toch ook niet allemaal in box 3 hebben?Staatssecretaris Bos:Geeft u eens een voorbeeld van een consumptieve renteaftrek die nog in
box 3 is te vinden?De heer De Haan (CDA):U hebt volstrekt gelijk. Maar er zijn vele vormen van consumptie die je
wilt bevorderen of tegengaan. Zie dit gewoon als een vorm van consumptie,
namelijk wonen, die je wilt bevorderen. Er is toch geen argument om zoiets
dan meteen naar box 3 te sturen. Relativeer alstublieft een beetje, staatssecretaris!
U moet nu optreden als adviseur van de Kamer, maar houdt een requisitoir.
U bent hierin eigenlijk geen partij en kunt daarom ook een andere toon aanslaan.Staatssecretaris Bos:Het CDA kiest er in verkiezingstijd voor om een voorstel in te dienen
dat niet is gedekt, dus ik denk niet dat wij elkaar iets wijs hoeven te maken.De heer De Haan (CDA):Voorzitter. Nu word ik toch echt nijdig. De heer Hillen heeft de dekking
aangegeven. Dat de staatssecretaris die niet leuk vindt, is prima. Maar ik
herhaal dat ik mij een beetje stoor aan zijn toon: hij is nu namelijk adviseur
van de Kamer.Staatssecretaris Bos:Ik zal het herformuleren: ik adviseer de Kamer om bij haar afwegingen
te betrekken dat als het eigen huis voortaan wordt gezien als een duurzaam
consumptiegoed, de Kamer zich moet voorbereiden op discussies over de vraag
waarom dit soort consumptieve renteaftrek moet worden behouden en andere niet.
Dergelijke discussies zullen dan veel moeilijker zijn te voeren.Mevrouw De Vries (VVD):Voorzitter. Ik ben ontzettend verheugd dat de staatssecretaris logica
in ons belastingstelsel wil. Voor een man is dat al heel bijzonder, en zeker
voor een staatssecretaris. Betekent dit echter dat hij afstand neemt van wat
in het PvdA-programma staat over starters in een laag belastingtarief die
mogen aftrekken tegen een hoog tarief? Dat ondermijnt namelijk ook de hele
logica. Met een dergelijk argument bestrijdt hij de heer Hillen.Staatssecretaris Bos:Nee. Ik weet niet of de voorzitter erin toestemt dat ik op deze plaats
voorstellen uit het verkiezingsprogramma van de PvdA verdedig?De voorzitter:U kunt kort de gestelde vraag beantwoorden, uiteraard op de door u gewenste
wijze.Staatssecretaris Bos:In dat geval is het antwoord dat er vormgevingen mogelijk zijn bij het
verkiezingsprogramma van het PvdA die niet de integriteit van het fiscale
systeem op dit punt aantasten.Mevrouw De Vries (VVD):Mijn vraag was of de logica wordt aangetast.Staatssecretaris Bos:Het antwoord daarop is nee.Mevrouw De Vries (VVD):Deze Kamer kan die logica niet volgen. Wij hebben een progressief belastingsysteem:
als iemand meer betaalt, mag hij meer aftrekken. Het systeem is niet zodanig
dat iemand met een laag inkomen meer mag aftrekken. De staatssecretaris neemt
dan ook afstand van zijn eigen intenties als hij het voorstel van de heer
Hillen met die argumenten bestrijdt.Staatssecretaris Bos:Nee, want in het verkiezingsprogramma van de PvdA wordt gekozen voor een
vormgeving waarin de betreffende groepen beschikken over een extra heffingskorting.
Het ter beschikking stellen van een extra heffingskorting staat feitelijk
gelijk aan het verstrekken van subsidie, maar dan langs fiscale weg. Dat tast
op generlei wijze de logica aan, waarmee overigens bepaalde kosten afgetrokken
kunnen worden tegen de tarieven die voor elk van de respectievelijke groepen
geldt.Mevrouw Giskes (D66):Mag ik hieruit afleiden dat de indiener de bezwaren kan wegnemen door
de term "heffingskorting" te gebruiken? Iedereen die te maken heeft met een
eigenwoningforfait en de hypotheek bijna of in het geheel heeft afgelost,
mag een heffingskorting bedingen?Staatssecretaris Bos:Als de indiener een andere vorm voor zijn voorstel had gekozen, had een
aantal van mijn kritische commentaren anders geluid.Mevrouw Giskes (D66):Ik wil de staatssecretaris nog een andere vraag stellen. Is hij het eens
met mijn eerdere analyse dat de heer Hillen met zijn voorstel een begin maakt
met de aftopping van de aftrekbaarheid van de hypotheekrente?Staatssecretaris Bos:Dat zouden niet mijn woorden zijn.Mevrouw Giskes (D66):U was toch aardig op dreef vanavond.Staatssecretaris Bos:Ik ben door de heer De Haan gemaand om te relativeren en dat vermogen
probeer ik mij eigen te maken.De heer De Haan (CDA):Kan de staatssecretaris mij uitleggen wat er logisch is aan het creëren
van een fictief inkomen voor iemand die geen recht heeft op aftrek?Staatssecretaris Bos:Ik kwam daar juist aan toe. Mijn eerste punt betrof de consumptieve schuld
en de consumptieve renteaftrek. Dit punt roept vragen op ten aanzien van de
waarde van hetgeen aangeschaft wordt: dient dit niet te behoren tot de grondslag
in box 3. Vervolgens wordt daarmee de vraag opgeroepen of dat niet vrijgesteld
moet worden van de grondslag in box 3, zoals ook andere zaken vrijgesteld
zijn. Een aantal vragen van onder meer mevrouw De Vries zullen de discussie
over de fiscale behandeling van het eigen huis verrijken in de komende tijd,
als het voorliggende voorstel wordt aangenomen.Mijn tweede punt, waarmee ik ook een antwoord geef op de vraag van prof.
De Haan, is dat het eigen huis tot nu toe in de fiscaliteit is behandeld als
een bron van inkomen. Een dergelijk inkomensbegrip brengt met zich dat bepaalde
voordelen opgeteld worden en bepaalde kosten, nadelen, ervan afgetrokken mogen
worden. Het relativeren van de bijtelling betekent niet dat de aftrek sneuvelt.
De stelling dat het eigen huis niet meer gezien wordt als een bron van inkomen
heeft de consequentie dat zowel de bijtelling als de aftrek aan logica verliest.
Het gaat daarbij met name om de aftrek tegen het progressieve tarief. De bijtelling
is tegen het progressieve tarief; uit de aanname van het eigen huis als bron
van inkomen volgt dat de kostenpost dan ook tegen het progressieve tarief
aftrekbaar is. Als het eigen huis niet meer als een bron van inkomen wordt
gezien, moeten de consequenties daarvan aan beide kanten worden verbonden.
Ik bestrijd dan ook dat de redenering moet zijn dat de aftrek sneuvelt omdat
er geen bijtelling meer plaatsvindt. Mijn stelling is dat als het eigen huis
niet meer wordt gezien als een bron van inkomen, beide sneuvelen.Dit zijn twee punten waarvan de heer Hillen mag en kan volhouden dat als
wij een en ander wensen te zien zoals wij dat willen zien, het daarmee wetsgeschiedenis
is en daarmee redengevend is voor de wijze waarop wij hiermee omgaan. Het
enige wat ik poog te zeggen is dat het dit type vragen zal oproepen. Iedereen
die dan het systeem wil verdedigen zoals het nu is, zal het een stuk moeilijker
krijgen dan ik het de afgelopen jaren heb gehad.Een vraag die nog veel nadrukkelijker zal opkomen, volgt niet zozeer uit
de stelling van de heer Hillen dat het eigen huis niet meer als bron van inkomen
gezien moet worden, maar volgt uit de stelling van de heer Hillen dat de hypotheekrenteaftrek
gezien moet worden als een belastinguitgave. Immers, als dat eenmaal de stelling
is, dan komen er wel een aantal zeer prangende vragen op. Dan komt bijvoorbeeld
de vraag op: wat is de doelgroep die wij willen bedienen? Als dit een belastinguitgave
is die ertoe moet bijdragen dat het eigenwoningbezit gestimuleerd wordt, waarom
is deze dan voor iedereen beschikbaar? Is de behoefte om iedereen te stimuleren
en iedereen te helpen even groot of zijn er misschien bepaalde groepen voor
wie die stimulering helemaal niet nodig is? Dat is een normale VBTB-afweging:
je wilt iets bereiken – stimulering eigenwoningbezit – en je vraagt
je af bij wie het probleem ligt, welk instrument je moet inzetten en of dit
wel in alle opzichten proportioneel is.De vraag die je dan ook zult moeten stellen, is waarom het nodig is om
mensen met een hoger inkomen een grotere stimulans te geven dan mensen met
een lager inkomen. Als het zo is dat de hypotheekrenteaftrek als belastinguitgave
gezien moet worden, dan vind ik het betwistbaar dat de waarde van die aftrekpost
hoger zal moeten zijn voor mensen met een hoger inkomen dan voor mensen met
een lager inkomen. Immers, dan zou het redelijker zijn om te kijken naar een
structuur waarbij dat voor iedereen een zelfde percentage betreft. Dan zul
je ook de vraag onder ogen moeten zien of de fiscale benadering nog wel de
juiste manier is en of het niet beter als een subsidie gedaan kan worden.
Je zult ook moeten nadenken over vragen rondom normering en budgettering.
Voorts zul je bij tijd en wijle moeten kijken of het instrument nog wel effectief
is en of er niet betere instrumenten zijn die beter aan het betreffende doel
voldoen. Kortom, de stelling dat de hypotheekrenteaftrek een belastinguitgave
is, mag natuurlijk geponeerd worden, maar een ieder die dat doet, zal zich
geconfronteerd zien met deze vragen. Ook dat zal de discussie over de hypotheekrenteaftrek
op een heel ander niveau brengen, zo denk ik, dan waarop deze zich de afgelopen
tijd afgespeeld heeft. Dat mag, maar het is wel goed als iedereen dit onder
ogen ziet.De heer De Haan (CDA):Geldt dat niet voor vele andere belastinguitgaven, bijvoorbeeld op het
terrein van het milieu? Slaat u niet wat op hol?Staatssecretaris Bos:Nee, voorzitter. Professor De Haan heeft in mij altijd een bondgenoot
kunnen vinden als het gaat om mijn bereidwilligheid om vele belastinguitgaven
op effectiviteit en doelmatigheid tegen het licht houden. Daar hebben wij
zelfs twee jaar geleden voor het eerst een hele bijlage in de miljoenennota
aan besteed, waarbij wij zijn gaan nadenken over vragen van doeltreffendheid
en doelmatigheid. Ik herinner de heer De Haan aan de bijdragen die zijn voorganger
Reitsma in dat kader geleverd heeft. Juist voormalig collega Reitsma was een
van de meest kritische Kamerleden als het ging om de wildgroei in belastinguitgaven
en het feit dat vaak normeringen en budgetteringen daar ontbraken. Ik zeg
alleen maar dat als die gezonde houding ook de kop op zou steken vanaf het
moment dat de hypotheekrenteaftrek als belastinguitgave gezien wordt, wij
nogal wat vragen tegen zullen komen.De heer Vendrik (GroenLinks):Ik heb een briljant betoog gehoord van de staatssecretaris naar aanleiding
van het woord belastinguitgave. Is het niet zo dat die vragen zich ook laten
stellen bij de huidige regeling? Wij zijn immers al lang afgestapt van het
gegeven dat de hypotheekrenteaftrek beschouwd moet worden als een negatieve
persoonlijke verplichting. De hypotheekrenteaftrek wordt in
de huidige vorm voortdurend gedefinieerd, gekwalificeerd, gepromoveerd in
het kader van de stimulering van het eigenwoningbezit. Ik heb het woord belastinguitgave
niet nodig om de vragen die hij nu stelt, te beantwoorden.Staatssecretaris Bos:Nee, u drukt uzelf correct uit. U heeft dat niet nodig omdat u inderdaad
altijd consistent bent geweest in het benaderen van de hypotheekrenteaftrek
als een belastinguitgave. Van deze kant van de tafel is altijd staande gehouden
dat in de totstandkomingsgeschiedenis van de hypotheekrenteaftrek elementen
van dit instrumentalisme altijd een rol hebben gespeeld, maar daarnaast is
ook de behandeling van het eigen huis als bron van inkomen zeer essentieel
geweest.De heer Vendrik (GroenLinks):Nogmaals, het kabinet is al een aantal jaren geleden willens en wetens
afgestapt van het kwalificeren van de hypotheekrente als een negatieve persoonlijke
verplichting. Daarmee heeft het kabinet zichzelf in de positie gebracht om
de vragen te stellen die de staatssecretaris nu naar voren brengt naar aanleiding
van het gebruik van het woord belastinguitgaven.Staatssecretaris Bos:Ik ben het oneens met wat u naar voren brengt, mijnheer Vendrik. Het kabinet
heeft altijd vastgehouden aan het zien van het eigen huis als een bron van
inkomen. Daarnaast hebben wij onderkend dat in de geschiedenis rondom de totstandkoming
en de verdediging van deze faciliteit ook altijd elementen van instrumentalisme
een rol hebben gespeeld.De heer Van Dijke (ChristenUnie):Mag ik uit de kritiek van de staatssecretaris en de mate waarin hij beducht
is voor de effecten van hetgeen hier wordt voorgesteld, de conclusie trekken
dat indien het wetsvoorstel wordt aangenomen, het kabinet zal weigeren zijn
handtekening eronder te zetten?Staatssecretaris Bos:Zover ben ik nog helemaal niet. Als bewindspersoon of als kabinet ga je
niet licht om met de uitspraak van een meerderheid van de Kamer. Ik was niet
van plan om daarover enigerlei uitspraken te doen voordat ik daarover gesproken
heb met mijn collega's in de ministerraad. Het enige wat ik nu hoop, is dat
de inhoud van mijn argumenten met betrekking tot dit voorstel overtuigend
genoeg zijn voor de Kamer om niet met dit voorstel van wet in te stemmen.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De voorzitter:Het informeel overleg met de woordvoerders en de initiatiefnemer, waargenomen
door de staatssecretaris, heeft opgeleverd dat wij niet om vijf voor half
een 's nachts beginnen met de tweede termijn, maar dat dit morgen zal gebeuren.
Dat betekent dat het vervolg van dit debat zal worden toegevoegd aan de agenda
van morgen. De agenda voor morgen overdag en wellicht ook het begin van de
avond is al gevuld met de twee debatten naar aanleiding van het NIOD-rapport
en het rapport van de tijdelijke commissie-Van Middelkoop, zodat wij morgenavond
doorgaan met de tweede termijn.Mevrouw De Vries (VVD):Voorzitter. Ik had bij interruptie de staatssecretaris om nadere informatie
willen vragen. Die vraag moet ik niet morgenavond stellen, omdat hij die informatie
dan niet meer kan geven voor de mogelijke stemming.De voorzitter:Stelt u uw vraag, maar als de staatssecretaris dat wil, krijgt u die informatie
wel schriftelijk. Het gaat nu niet om een verdere mondelinge informatie-uitwisseling.Mevrouw De Vries (VVD):Voorzitter. De staatssecretaris en collega Hillen hebben aangegeven dat
zij niet vooraf met elkaar hebben gesproken over de dekking. Ik zou graag
nog een schriftelijke reactie van de regering krijgen over de dekking.Ik heb in eerste termijn gevraagd of het mogelijk is dat wij nog een nader
juridisch advies krijgen over de mogelijke consequenties. De staatssecretaris
heeft een politiek verhaal gehouden over de hypotheekrente. Maar wil je serieus
over dit wetsvoorstel oordelen, dan moet je weten of die risico's alleen vanuit
partijpolitiek oogpunt zijn ingegeven dan wel of ze reëel zijn. Misschien
kan ook daarover nadere informatie worden gegeven.Staatssecretaris Bos:Voorzitter. Ik ben natuurlijk bereid om nog een schriftelijke reactie
over de dekkingsvoorstellen te geven. Ik denk niet dat er veel nieuwe informatie
in zal staan ten opzichte van hetgeen ik al heb gezegd, namelijk dat de dekking
zo onspecifiek is dat moeilijk is te duiden hoe hard die is. Maar ik zal kijken
wat ik kan doen.Ik dacht dat ik duidelijk was geweest over het tweede punt. De juridische
risico's zitten met name in de dynamiek en de inconsistentie die een en ander
teweeg kan brengen. Wij kunnen er nog juridisch advies over vragen en er kunnen
allerlei verhalen over worden geschreven, maar dat lukt in ieder geval niet
meer voor morgen.Mevrouw De Vries (VVD):Voorzitter. Dat is een politiek risico, maar ik vraag naar de juridische
kant.Staatssecretaris Bos:Ik wil er best iets over opschrijven, maar een uitgebreide analyse op
dat punt zal niet binnen het ons ter beschikking staande tijdpad kunnen worden
gegeven.De voorzitter:U krijgt de informatie en dan beoordeelt u uiteraard zelf wat erin staat.
Dit is een open deur.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Wij voegen de tweede termijn toe aan de reeds vastgestelde agenda voor
morgen. Als u dat op dat moment wilt, zullen de stemmingen daarna worden toegevoegd
aan de stemmingslijst voor morgenavond.Sluiting 0.28 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20012002-4726-4747.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl