Voortzetting van het debat over het rapport van de Tijdelijke Commissie Infrastructuurprojecten (29283)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2004-2005, pag. 5261-5297

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

15-06-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

nr. 88, pagina 5261-5297

08-06-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29283Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging Wet geluidhinder (modernisering instrumentarium geluidbeleid, eerste fase) (29879)Pagina 5249-5259
Voortzetting van het debat over het rapport van de Tijdelijke Commissie Infrastructuurprojecten (29283)Pagina 5261-5297
Presentie en opening (woensdag 8 juni 2005)Pagina 5249-5249
Debat over het rapport van de Tijdelijke Commissie Onderzoek Zorguitgaven (28852)Pagina 5297-5307
Regeling van werkzaamheden (woensdag 8 juni 2005)Pagina 5259-5261
Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 8 juni 2005)Pagina 5307-5307

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 370 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van het debat over het rapport van de Tijdelijke Commissie Infrastructuurprojecten (29283).(Zie vergadering van 7 juni 2005.)De beraadslaging wordt hervat.De voorzitter:Wij zijn toe aan de eerste termijn van de kant van de regering. Ik geef
het woord aan de minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties,
al zal het vanmiddag niet over het laatste gaan. Dat denk ik althans, maar
je weet maar nooit.Minister Pechtold:Voorzitter. Het bruggetje is misschien toch wel weer op een of andere
manier te leggen. Ik dank de Kamer en vooral mijn collega's dat ik als eerste
namens de regering het woord mag voeren, omdat ik zodadelijk naar een andere
afspraak moet. Ik hoop wel weer op tijd terug te zijn voor een tweede termijn.
Ik zal goed luisteren; anders interrumpeert u mij maar.Binnen het kabinet leeft brede waardering voor het werk dat de Tijdelijke
Commissie Infrastructuurprojecten heeft gedaan. Mijn collega van Verkeer en
Waterstaat heeft dat al eerder, ook in brieven aan de Kamer, uitdrukkelijk
vooropgesteld. De commissie spreekt over verschillende onderwerpen die rechtstreeks
of via een omweg te maken hebben met de staatkundige verhoudingen in ons land,
en dus met de manier waarop de regering en de Tweede Kamer met elkaar omgaan.
Wij hebben het dan over de ministeriële verantwoordelijkheid, het recht
op informatie van de Tweede Kamer en de vertrouwensregel: stuk voor stuk begrippen
die fundamenteel zijn voor ons parlementaire stelsel en waarover het TCI-rapport
nieuwe vragen oproept. Over die vragen wil ik graag het nodige zeggen, in
aanvulling op datgene wat schriftelijk is opgemerkt. Ik verwerk in mijn betoog
de vragen over de verschillende onderwerpen die door de woordvoerders zijn
gesteld.Allereerst wil ik ingaan op de contacten tussen Kamer en ambtenaren.
Verschillende fracties delen de opvattingen van de commissie hierover. Mevrouw
Dijksma – en na haar anderen – sprak in navolging van de commissie
in dit verband over de "oekaze van Kok", waarbij zij doelde op de aanwijzingen
inzake de externe contacten uit 1998. Het kabinet deelt het uitgangspunt van
de commissie, namelijk dat de contacten tussen ambtenaren en Kamerleden volledig
worden beheerst door de ministeriële verantwoordelijkheid. Naar de mening
van het kabinet betekent dit dat de minister minimaal op de hoogte moet zijn
van dergelijke contacten. Ook moet hij de mogelijkheid hebben om van geval
tot geval te overwegen of zijn verantwoordelijkheid in het gedrang komt.Tegelijkertijd is het kabinet er niet blind voor dat de Kamer er soms
behoefte aan heeft om feitelijke informatie te krijgen van ter zake kundige
ambtenaren. Wij begrijpen dat, en juist daarom wil het kabinet niet krampachtig
omgaan met contacten tussen ambtenaren en de Kamer. In de beantwoording van
de schriftelijke vragen heeft het kabinet al aangegeven dat het voortaan "ja,
mits" als uitgangspunt wil hanteren. Het mits houdt in dat van tevoren duidelijk
moet zijn dat de ambtenaar zich kan beperken tot het verstrekken van feitelijke
informatie. Verder moet duidelijk zijn dat hij door de Kamer niet in de positie
zal worden gebracht zijn mening te geven of inzicht te geven in de aard van
de beleidsmatige afweging. De huidige aanwijzingen voor contacten tussen Kamerleden
en ambtenaren maken dit "ja, mits"-principe dan ook al mogelijk. Een "code
van Karla" – ik citeer de heer van Hijum – ter vervanging van
de oekaze van Kok is naar mijn mening niet nodig, al gun ik ook deze collega
best een terminologie voor de toekomst. De aanwijzingen bieden al mogelijkheden
genoeg en ik ben blij met de opmerking van de heer Van As dat dit kabinet
in zijn ogen redelijk omgaat met het vraagstuk van contacten tussen de Kamer
en ambtenaren. De staatkundige verhoudingen in Nederland brengen wel mee dat
uitgangspunt moet blijven dat de verantwoordelijke minister of staatssecretaris
te allen tijde zelf kan afwegen of hij of zij zelf in de hoorzitting de gevraagde
informatie verschaft, dan wel dit overlaat aan de ambtenaren. Niet de ambtenaar
heeft een verantwoordingsrelatie met de Kamer; alleen de minister heeft zo'n
relatie.Dat is ook de reden waarom het kabinet er niet voor voelt dat een ambtenaar
slechts achteraf moet melden dat hij informatie heeft verstrekt. In dat geval
kan de minister immers niet de afweging maken of hij in het desbetreffende
geval, gezien zijn verantwoordelijkheid, zelf de informatie wil verstrekken,
of aanwezig wil zijn bij het gesprek tussen het Kamerlid en de ambtenaar.
Dat is geen kwestie van het wantrouwen van de eigen ambtenaren. Ook is het
niet zo dat het kabinet bang zou zijn, zoals de heren Van der Ham en Van der
Staaij suggereerden. Die suggestie bestrijd ik met klem. Het is niet meer,
maar ook niet minder, dan een kwestie van zuivere staatkundige verhoudingen.De heer Duyvendak beklaagde zich over het feit dat een van mijn ambtenaren
hem gisteren meldde dat hij een verzoek eerst maar aan mij moest voorleggen.
De lijnen op mijn departement zijn kort, mijnheer Duyvendak, zodat ik al weet
dat het een verzoek om ambtelijke bijstand bij een initiatiefwetsvoorstel
betreft. Ik zeg de heer Duyvendak hierbij toe dat hij die bijstand kan krijgen.
De vertraging is dus beperkt. Ik wijs er wel op dat het hierbij gaat om een
verzoek om een ambtenaar voor een Kamerlid aan het werk te zetten. Daarover
zijn afspraken vastgelegd in de Aanwijzingen voor de Regelgeving. Verzoeken
om ambtelijke bijstand zijn echt iets anders dan verzoeken om technische of
feitelijke informatie. Iedereen zal begrijpen dat de minister moet weten dat
een van zijn ambtenaren tijdelijk minder inzetbaar zal zijn voor de minister.Dan kom ik nu toe aan de praktische vraag waarom het kabinet terughoudender
is dan de commissie en de verschillende woordvoerders hebben voorgesteld.
Het gaat om de vraag wat erop tegen is dat ambtenaren feitelijke informatie
verstrekken. Het principiële aspect heb ik behandeld, maar nu kom ik
op het praktische aspect. Het lijkt zo mooi. Ambtenaren verstrekken feitelijke
informatie, en zodra er een politiek tintje aan zit, komt de minister aan
bod. De jurist Konijnenbelt stelde het onlangs zo: waar houden de feitelijke
vragen op? Wat te denken van vragen als "wie zei wat?", "wie vond wat?" en
"wie waren er allemaal bij betrokken?" en dergelijke? Wordt dat ook bedoeld
met feitelijke vragen? Soms is het wel duidelijk dat het gaat om een feitelijke
vraag, bijvoorbeeld: hoeveel personen reizen er met de HSL? Soms is het ook
heel duidelijk dat een vraag politiek van aard is, bijvoorbeeld: vindt u het
een geslaagd infrastructuurproject? Daartussen ligt er naar de mening van
het kabinet een groot grijs gebied, zoals de vraag: is het aantal passagiers
onder de verwachting?De heer Van der Ham vroeg wat er tegen is dat ambtenaren verschillende
opvattingen naar buiten brengen. Daarmee suggereerde hij dat ambtenaren zich
niet zouden hoeven te beperken tot het verstrekken van feitelijke informatie
in contacten met de Kamer. Dat werp ik verre van mij. Het voert echt te ver
als ambtenaren politiek gaan bedrijven ten opzichte van de Kamer. De vergelijking
met ministers gaat volledig mank. De heer Duyvendak en de heer Van der Ham
brachten naar voren dat Kamerleden minder gemakkelijk toegang hebben tot ambtenaren
dan willekeurig wie dan ook. Ik denk dat dit wel meevalt. Ik wijs erop dat
volgens de aanwijzingen openbare informatie zonder meer kan worden verstrekt.
Dat komt de minister dus helemaal niet onder ogen. De aanwijzingen verbieden
minder dan sommigen van de leden denken.Mevrouw Dijksma (PvdA):Ik luister met belangstelling naar dit betoog. Ik vind toch wel dat u
de zaak iets te kort doet als u zegt dat Kamerleden net zo makkelijk met ambtenaren
kunnen praten als anderen en dat ambtenaren geen politiek mogen bedrijven.
Als een willekeurige burgemeester met een delegatie naar uw departement komt,
ontvangt u die echt niet altijd zelf. Dat is toch correct?Minister Pechtold:De burgemeesters die de afgelopen acht weken naar het ministerie van BZK
zijn gekomen, zijn allemaal door mij ontvangen.Mevrouw Dijksma (PvdA):U bent echt een ster.Minister Pechtold:Dank u.Mevrouw Dijksma (PvdA):Er wordt heel vaak wel degelijk ook door ambtenaren namens uw departement onderhandeld met politiek verantwoordelijken.Minister Pechtold:Absoluut.Mevrouw Dijksma (PvdA):Dat bepleit ik overigens niet. De vraag is echter wel waarom het verlenen
van puur feitelijke informatie, ook met toestemming achteraf, zo veel problemen
oplevert als ambtenaren namens de minister mogen onderhandelen met partijen.
Zijn wij soms een stuk lastiger dan die mensen waar uw ambtenaren normaal
gesproken mee te maken hebben? Dat zou ik trouwens een compliment vinden.Minister Pechtold:Dat compliment wil ik dan graag ondersteunen. Ik ben wel blij met deze
interruptie. Er zit een voorbeeld in van een finesse die aan de orde is. U
hebt het over onderhandelingen die namens een minister of staatssecretaris
kunnen worden gevoerd. Op het ministerie van BZK en andere ministeries gaat
daaraan vooraf dat de politiek de ruimte heeft bepaald voor die onderhandelingen.
Daarbinnen wordt verkend wat mogelijk is met bijvoorbeeld burgemeesters. Als
uit de onderhandelingen blijkt dat er binnen die ruimte mogelijkheden zijn,
wordt dat gerapporteerd aan de minister en kan het proces worden voortgezet.
Als blijkt dat er te weinig ruimte was, wordt er opnieuw met de bewindspersoon
gesproken en gekeken of er meer ruimte kan worden geschapen om tot iets te
komen. Uw voorbeeld ondersteunt dus mijn betoog.Mevrouw Dijksma (PvdA):Ik pak nog een ander voorbeeld bij de kop. U noemde net drie prachtige
vragen. De eerste was feitelijk, de tweede was politiek en de derde was eigenlijk
een grensgeval, de vraag wat precies de verwachtingen waren van het aantal
passagiers. Ik kan mij wel voorstellen dat u dat een politieke vraag vindt,
maar hij is natuurlijk feitelijk. Er is van te voren vastgelegd wat de verwachtingen
waren. U zegt dat u vindt dat niet gewoon mag worden gevraagd aan een ambtenaar
van welk aantal passagiers op een bepaald moment werd uitgegaan en dat u deze
vraag als politiek beschouwt. Dat geeft precies aan waarom ik vind dat u minder
krampachtig moet zijn dan u zelf zegt dat het geval is.Minister Pechtold:Laat ik nog een extra argument in de strijd werpen. Als ambtenaren praten
met Kamerleden, voorzien van de zegening van de minister, hebt u ook veel
meer aan het antwoord. Als het onder onze verantwoordelijkheid gebeurt, kunt
u ons erop vastpinnen. Als u naar een model wilt waarin ambtenaren ook uitspraken
kunnen doen over zaken die zich grote grijze gebied tussen feitelijk en politiek
bevinden, moet worden opgepast dat er geen antwoorden worden gegeven waarvan
wij achteraf met alle gemak hier kunnen zeggen dat zij in het grijze gebied
zaten en dat de informatie niet wordt onderschreven.De voorzitter:Er komen veel woordvoerders naar voren. Het is misschien wat flauw, maar
kunt u niet één woordvoerder namens u allen aanwijzen. Ieder
kan nu één korte vraag stellen, want anders gaat het te lang
duren. De heer van Hijum, ik benoem u tot de woordvoerder van allen.De heer Van Hijum (CDA):Mede namens mijn collega's dan...Minister Pechtold:Ik vind dat heel bestuurlijk vernieuwend, voorzitter.De heer Van Hijum (CDA):Mijn fractie is toch wel blij met de beweging die het kabinet maakt en
dat duidelijk wordt gezegd dat er een "ja, mits"-principe wordt gehanteerd,
dus dat het mogelijk is mits de ministeriële verantwoordelijk overeind
blijft. Hoe vertaalt de handreiking zich naar aangepaste spelregels voor ambtenaren?
Zij moeten ook weten waar zij aan toe zijn. Worden daar nog duidelijke kaders
voor opgesteld en, zo ja, bent u bereid om die aan de Kamer mede te delen?Minister Pechtold:Het kabinet buigt het "nee, tenzij" dat tot nu toe gold, om in een "ja,
mits". Het feit dat ik dit zeg, maakt al duidelijk dat het kabinet de instructies
in die zin zal moeten aanpassen, anders is het onmogelijk om daarvoor ruimte
te bieden. U hebt dat ook schriftelijk van het kabinet vernomen. Ik heb er
alleen aan toegevoegd dat de minister in mijn ogen altijd de afweging moet
kunnen maken ten aanzien van de omgang met verzoeken van de Kamer. Ik herhaal
dat dit niet uit angst of wantrouwen voortkomt. Het is vooral om ervoor te
zorgen dat de informatie aan de Kamer kan worden voorzien van een soort stempel
dat het ministerie erachter staat.De heer Van Hijum (CDA):Ik vroeg of u bereid was om het aangepaste spelregelkader naar de Kamer
te sturen, opdat zij het met u nog eens kan hebben over de naleving van die
toezegging.Minister Pechtold:Ik ben ook de minister die verantwoordelijk is voor het niet ongebreideld
laten groeien van papier en regelzucht. Wij stralen dit uit en zeggen dat
wij dit via onze ambtelijke kanalen zullen bewerkstelligen. Ik stel voor dat
de Kamer nagaat of het in de praktijk misgaat. Zodra het in haar ogen alsnog
nodig is dat het in een dik handboek wordt vastgelegd, gaan wij dat doen.
Ik denk dat onze apparaten in staat zijn tot het doorvoeren van deze verandering
van "nee, tenzij" naar "ja,mits".De heer Duyvendak (GroenLinks):Het gaat niet nergens om. Het gaat erom dat de Kamer en de individuele
Kamerleden in staat zijn om het kabinet voldoende te controleren. Daarbij
vechten Kamerleden met een beetje geluk met anderhalve medewerker tegen een
departement met honderden tot duizenden ambtenaren.Minister Pechtold:Dat is een gevecht!De heer Duyvendak (GroenLinks):Ja, en het is een ander gevecht dat u hen onder controle moet houden.
Dat zien wij nu. U wilt hen onder controle houden.Het gaat mij erom dat u tegen uw ambtenaren zegt dat zij alleen feitelijke
informatie mogen verschaffen. Zodra zich daarmee een probleem voordoet, moeten
zij piepen, opdat u er met hen over kunt discussiëren. Vertrouwt u er
niet op dat een dergelijke instructie aan ambtenaren goed werkt? Bent u bang
dat zij veel meer gaan vertellen?Minister Pechtold:Ik werp de woorden verre van mij dat het kabinet bang is voor of geen
vertrouwen heeft in zijn personeel. Ik kijk hier praktisch naar. Het Kamerlid Duyvendak belt een van de ambtenaren op en vraagt hoeveel personen
er met de HSL rijden. Hij krijgt daarop antwoord. Daarna gaat hij vervolgvragen
stellen. Ik zie al voor me dat op een gegeven moment de ambtenaar moet zeggen:
sorry, mijnheer Duyvendak, maar ik ga twijfelen. Bij de heer Duyvendak gaan
dan de voelhorens overeind staan. Hij denkt: wat is dat nu? Mij lijkt het
dat de ambtenaar in een goed geval voorzichtig is. Hij zal zeggen dat het
volgens hem onder de politieke kwesties valt. Dat gesprek moet dan worden
afgekapt. De heer Duyvendak zit dus met een half antwoord en moet alsnog zijn
vraag aan de minister stellen. Ik pleit ervoor dat wij de ambtenaren een duidelijke
instructie geven. Daar houd ik aan vast.De heer Duyvendak (GroenLinks):U overschat toch echt de rol van de minister en onderschat zowel de Kamerleden
als de ambtenaren met wat u nu zegt. Wij weten wat feitelijke vragen zijn
en ambtenaren weten wat feitelijke antwoorden zijn. Laat dat gewoon aan ons
over! Dat scheelt een hele hoop gedoe.Minister Pechtold:Mij lijkt dat moet worden gewaardeerd dat het kabinet dankzij dit rapport
duidelijk overstapt van "nee, tenzij" naar "ja, mits". Dat is een verandering.
Ik heb al duidelijk gemaakt dat er naar ons gevoel in de aanwijzingen veel
meer mogelijkheden zitten dan tot nu toe zijn gebruikt. Misschien moeten wij
daar ook nog eens apart bij stilstaan. In ieder geval zou nu verdergaan en
zeggen dat alle gesprekken mogelijk zijn zonder dat de minister ten aanzien
daarvan afwegingen kan maken, fouten opleveren.Ik wijs u op hoe u het spel zou spelen. Mijn collega's staan hier en zij
zeggen dat het wel kan zijn gezegd, maar dat zij er niets van af wisten en
dat het verre van feitelijk is, maar juist politiek en dat zij er anders over
denken. Wat hebt u dan?De heer Van der Staaij (SGP):PechtoldAllereerst wil ik opheldering. Wil de minister nu de aanwijzingen
inzake de externe contacten van rijksambtenaren aanpassen of niet?Minister Pechtold:Ik wil ze aanpassen, maar pleit er nu niet voor dat ik een heel groot,
nieuw instructieboek maak. Daar had ik het net over met de heer Van Hijum.
Ik weet niet in hoeverre het gemakkelijk kan worden gedaan. Als de twee woorden
van "nee, tenzij" op "ja, mits" voldoen, lijkt mij dat een prima aanpassing.
Die kan ik dan gewoon toezeggen. Als het echter betekent dat aan het personeel
moet worden duidelijk gemaakt dat het kabinet meer moet voelen dat er ruimte
in zit, lijkt mij dat ook prima. Ik wil er alleen voor waken dat wij daar
weer een heel circus van maken.De heer Van der Staaij (SGP):Ik stel die vraag omdat eerder is gezegd dat de door te voeren verandering
geen aanpassing van de regels vergt. Nu zegt de minister dat het toch wel
goed is om de aanwijzingen te veranderen. Dat lijkt mij winst, maar dan moeten
wij het nog wel hebben over de reikwijdte van die aanpassing.Minister Pechtold:Ik heb niet toegezegd dat ik de aanwijzingen verander. Ik heb gezegd dat
het er na dit debat op lijkt dat de instructie aan departementen voortaan
is: "ja, mits" en niet meer "nee, tenzij". Wij moeten nog nagaan hoe dit in
de praktijk uitpakt. Tegen de heer Duyvendak heb ik al gezegd dat wij het
beter gaan regelen als blijkt dat dit niet voldoende is of er fouten door
worden gemaakt. Dan heb ik vertrouwen in de ambtenaren en ons systeem.De heer Van der Staaij (SGP):Wij komen op dit punt helaas niet verder doordat u toch blijft vasthouden
aan de aanwijzingen waarop veel kritiek bestaat. Zou het nu niet mogelijk
zijn om rechtstreeks, zonder tussenkomst van de minister, contact te hebben
over feitelijke technische vragen? Als de ambtenaar aanvoelt dat een vraag
te ver gaat, kan hij zeggen: ik houd mijn mond, richt je maar tot de minister.Minister Pechtold:Ik heb het gevoel dat ik in herhaling verval, maar dat doe ik met alle
liefde als dat tot duidelijkheid bijdraagt. Feitelijke vragen kunnen altijd
worden gesteld. Het feit dat ik al zo snel op de hoogte ben van een verzoek
van de heer Duyvendak, daarop een toezegging kan doen en het zelfs al in actie
kan omzetten, geeft aan dat wij daarmee niet te verkrampt moeten doen. Ik
ben alleen niet van plan om verder te gaan dan wat ik zojuist heb aangegeven.De heer Van der Ham (D66):Wij hebben wel eens een briefing gekregen van ambtenaren, die op een gegeven
moment zeggen als je doorgaat met vragen: dat is een politieke vraag. Die
lijn is volstrekt helder voor Kamerleden en ambtenaren. Dus ik denk dat u inderdaad een probleem maakt dat niet zo zeer een probleem is. Als
het gaat om feitelijke vragen die wij kunnen stellen aan ambtenaren en als
u zegt dat een verschil van mening tussen ambtenaren niet goed zou zijn, vind
ik dat u daarvoor niet zo bevreesd moet zijn. Een feitelijke vraag kan wel
eens anders worden beantwoord op het ministerie van Economische Zaken dan
op het ministerie van Volksgezondheid of het ministerie van Verkeer en Waterstaat,
omdat men daarop een andere visie heeft. Dat is op zichzelf geen enkel probleem,
want uiteindelijk ligt de politieke verantwoordelijkheid bij u. Wij hebben
die afweging te maken vanuit de verschillende perspectieven op bijvoorbeeld
een infrastructureel project. U wilt geen rollebollende ambtenaren. Dat wil
ik ook niet, maar feitelijk verschillende informatie vind ik niet erg.Minister Pechtold:Ik kan niet anders dan vaststellen dat het kabinet de Kamer een eind tegemoetkomt
in de gedragsregels tegenover zijn eigen mensen, en dat er een omslag in het
denken is van "nee, tenzij" naar "ja, mits". Laten wij nu de komende tijd
bezien hoe dit werkt. In dit opzicht was ik blij met de bijdrage gisteren
van de heer Van As, die zei dat het kabinet hierover niet krampachtig doet
en die niet met problemen op dit punt is gekomen. Ik heb gezegd dat wij niet
krampachtig moeten doen en dat ik zie dat er nu al meer mogelijkheden zijn
dan u misschien op dit moment gebruikt. Het enige waarop ik sta, is dat de
ministeriële verantwoordelijkheid, de afweging door de bewindspersoon,
onderdeel van de procedure kan uitmaken.De heer Van As (LPF):Ik ben uitgedaagd door u. Ik dacht: daar staat een nieuwe, frisse minister
voor Bestuurlijke Vernieuwing, nota bene van D66, nu gaat het beginnen. Nu
hoor ik anno 2005 toch een te krampachtig verhaal. Ik vind dat u als minister
voor Bestuurlijke Vernieuwing in staat moet zijn op ieder departement één
aanspreekpunt te organiseren, dat gewoon organiseert dat de vragen, die nota
bene van het parlement komen – wij hebben als controleur van de regering
recht op gekwalificeerde informatie – binnen één of twee
dagen worden beantwoord. Het kan mij niet schelen of dat via de minister loopt
of niet. U doet daar heel moeilijk over, terwijl het mij logisch lijkt. Dat
is een kwestie van organisatie. Waarom kan dat nu niet?Minister Pechtold:Ik doe niet moeilijk. Ik wil helderheid. Ik ben niet voor een extra ambtenaar
op elk ministerie, waarvoor de heer Van As nu pleit. Dat zijn dus weer veertien
mensen erbij.De heer Van As (LPF):Een aanspreekpunt per departement. U wijst iemand met autorisatie aan.Minister Pechtold:Dat betekent alleen maar een schijf extra in de procedure. Wij stellen
vast dat er in de praktijk ruimte is, dat wij meer ruimte willen geven en
dat wij daarin niet krampachtig zijn. Ik herhaal dat. Mocht blijken dat u
dat niet voldoende vindt en dat u de aanbevelingen in dit rapport door het
kabinet niet voldoende gehonoreerd acht, dan komen wij daarover vast weer
te spreken. Dat heeft niets te maken met vernieuwing, maar met duidelijkheid
die nodig is over het verstrekken van informatie.Mevrouw Dijksma en mevrouw Gerkens hebben in relatie tot de contacten
tussen Kamerleden en ambtenaren gesproken over het instrument van de hoorzitting.
De commissie stelt voor om dit instrument te herijken. De opvatting van het
kabinet over het laatste heb ik al naar voren gebracht. Ik wacht verder met
spanning af met welke voorstellen de Kamer zal komen om dit instrument te
gaan herijken. Er zijn verschillende suggesties gedaan die verband houden
met de vraag hoe de rijksoverheid beter kan worden georganiseerd. Het zijn
interessante suggesties, die een plaats kunnen krijgen binnen het programma
Andere Overheid dat onder mijn verantwoordelijkheid wordt uitgevoerd. In dat
kader kom ik er graag op terug.Ik kom op de toegankelijkheid van de planbureaus voor de Tweede Kamer.
De heer Van As vond dat deze groter moet worden. De heer Van der Ham stelde
klip en klaar dat de Kamer rechtstreeks verzoeken aan de planbureaus moet
kunnen doen. Mevrouw Huizinga en de heer Duyvendak voegden daar nog aan toe
dat de planbureaus zelfstandiger moeten worden georganiseerd. Het lijkt mij
van belang om allereerst op te merken dat mijn collega-ministers mij keer
op keer verzekeren dat verzoeken van de Kamer altijd worden toegewezen. Ik
constateer dus dat er in de praktijk geen probleem is. Daarmee bedoel ik niet
dat de vragen dus niet terzake doen. Ik begrijp heel goed dat het ook om principes
gaat.Planbureaus staan in de eerste plaats ten dienste van het kabinet. Ze
maken daarom deel uit van de ministeries. De opdracht van planbureaus is om
wetenschappelijk en objectief tewerk te gaan. Dat vergt een onafhankelijke
taakuitvoering. Ze zijn en blijven echter wel dienstonderdelen, omdat het
wenselijk is dat ze dichtbij het beleid staan. In dat opzicht verschillen
de planbureaus bijvoorbeeld van universitaire onderzoeksgroepen. Er is geen
bezwaar tegen dat de kennis en het inzicht van de planbureaus ook beschikbaar
zijn voor de Tweede Kamer. De beherende minister dient echter de inzet van
de capaciteit te kunnen bewaken. Immers, het zijn zijn diensten die voor hem
werken.Ik kom op de suggestie van mevrouw Huizinga en de heer Duyvendak om de
planbureaus zelfstandiger te maken. In zijn algemeenheid kan gezegd worden
dat voor een wetenschappelijk verantwoorde en professionele uitoefening van
de planbureaufunctie externe verzelfstandiging van de bureaus geen toegevoegde
waarde heeft. Het feit dat de bureaus hiërarchisch ondergeschikt zijn
aan een minister en dat ze opereren onder volledige ministeriële verantwoordelijkheid,
vormt geen principiële of praktische belemmering voor objectiviteit en
professionaliteit. Voordelen van het onderbrengen van planbureaus bij beleidsdepartementen
zijn dat dit kan voorkomen dat ze los komen te staan van het beleid en dat
hun studies te ver van de dagelijkse werkelijkheid af komen te staan.Mevrouw Gerkens (SP):Ik heb gezegd dat het vaak lijkt en vaak ook zo is dat men het woord spreekt
van degene wiens brood men eet. Onderzoeken van de planbureaus vallen nogal
eens positiever uit dan andere onderzoeken. Wij moeten bekijken hoe wij dat
kunnen voorkomen. Het kan door de Kamer te betrekken bij het opstellen van
de onderzoeksvraag. Verder zouden alle onderzoeken die als basis dienen voor de keuze van een infrastructureel project, te allen tijde naar
de Kamer moeten worden gestuurd. Wat vindt de minister van deze voorstellen?Minister Pechtold:Ik vind dat geen recht doen aan de positie van de planbureaus onder de
verantwoordelijkheid van het ministerie. Alle informatie is voor de Kamer
beschikbaar. Mevrouw Gerkens doet de suggestie dat de informatie zo nu en
dan wat gekleurd is. Dat vind ik een behoorlijke deuk in het blazoen van de
planbureaus. Mevrouw Gerkens moet maar eens laten zien waar dat het geval
is. Daar zouden wij dan stevig over moeten discussiëren. De huidige organisatievorm
heeft de voorkeur van het kabinet.Mevrouw Gerkens (SP):Ik heb het niet alleen over de planbureaus, maar ook over de andere onderzoeken
die op initiatief van ministeries worden verricht. Nogmaals, het lijkt mij
goed om de Kamer bij de onderzoeksvragen te betrekken. De minister zegt dat
alle beschikbare informatie toegankelijk is. Ik hoef slechts naar de brief
van de commissie van 14 maart te verwijzen om aan te geven dat dat niet
altijd het geval is. De regering vertaalt de uitkomsten van sommige onderzoeken
over de Zuiderzeelijn in heel andere bewoordingen.Minister Pechtold:Dat betekent dat we samen vraagstellingen gaan maken, wat de verantwoordelijkheden
van kabinet en Kamer verwart. De Kamer kan precies zien welke vragen het kabinet
stelt, en tot welke informatie dat leidt. Alle kennis van de planbureaus is
voor de Kamer beschikbaar.Mevrouw Gerkens (SP):Dus u bent het ermee eens dat al die onderzoeken naar de Kamer komen,
zodra ze uitkomen?Minister Pechtold:Dat vind ik een te algemene stelling.Mevrouw Dijksma (PvdA):Het gaat hierbij ook om een principiële kwestie. Zoals het voor de
regering heel principieel is dat zij haar ministeriële verantwoordelijkheid
hoog houdt, is het voor de Kamer heel principieel dat ze eindelijk eens wat
meer armslag krijgt om haar werk als controleur van de regering goed te doen.
Kunt u zich voorstellen dat wij om principiële redenen vinden dat wij
die opdrachten zelf moeten geven?Minister Pechtold:Dat u zelf opdracht tot onderzoek kunt geven, staat niets in de weg.Mevrouw Dijksma (PvdA):U hebt net gezegd dat dat altijd onder uw verantwoordelijkheid gebeurt.Minister Pechtold:Ik zei in zijn algemeenheid dat de Kamer zelf onderzoeken kan laten verrichten,
zij het dat Kamer en kabinet gescheiden verantwoordelijkheden hebben, en dat
de planbureaus onder mijn verantwoordelijkheid vallen.Mevrouw Dijksma (PvdA):Ik heb het gevoel dat wij langs elkaar heen praten. Bent u nog van plan
om terug te komen op wat u in de brief hebt gesteld? Ik neem aan dat u goed
hebt geluisterd naar wat de Kamer heeft gezegd, en als u alleen maar bent
gekomen om het nog eens uit te leggen, schiet dat niet echt op.Minister Pechtold:Maar het zou toch heel vervelend zijn als ik gisteren had gezegd: ik heb
niets nieuws gehoord, het lijkt mij verstandiger dat ik morgen niet kom. Ik
moet keer op keer bereid zijn met de Kamer in debat te gaan. Het feit dat
het kabinet vasthoudt aan de antwoorden die het nog niet lang geleden in een
brief heeft gezet, moet niet tot veel bevreemding bij de Kamer leiden.Mevrouw Dijksma (PvdA):Wel als een meerderheid daarvan afstand neemt. Dan moet u zien dat er
een andere politieke werkelijkheid is dan die, welke u voor ogen had.Minister Pechtold:Daarom heb ik de nodige ruimte gegeven voor interpretatie en voor toekomstige
bijstellingen. Verder heb ik aangekondigd, initiatieven van de Kamer op een
ander punt met spanning tegemoet te zien. Dat heeft u vandaag toch maar weer
binnen!Mevrouw Dijksma (PvdA):Het laatste initiatief is aan ons. Het is fijn dat u het ermee eens bent.Minister Pechtold:Dank u zeer!De heer Duyvendak (GroenLinks):Ik vind het hoogst onbevredigend dat u zegt dat de planbureaus ten dienste
van het kabinet werken. Ze moeten ook ten dienste van de Kamer kunnen werken.
De onderhandelingen tussen de directies van de planbureaus en de toppen van
de ministeries gaan altijd over de persberichten en de samenvattingen van
de onderzoeken. Daarin zouden ze autonoom moeten zijn. Ze moeten meer op afstand
worden geplaatst. Vindt u de situatie wenselijk dat er altijd wordt onderhandeld
over dergelijke teksten?U zegt dat, als de Kamer iets wil, dat altijd gebeurt. Misschien bedoelt
u collectieve verzoeken van de hele Kamer, maar ik heb verschillende keren
verzoeken gedaan die niet zijn gehonoreerd. Bent u het met mij eens dat ook
individuele fracties verzoeken moeten kunnen doen, die dan ook worden gehonoreerd?
Dat geeft ons de positie om met u op een gelijke manier de degens te kruisen.Minister Pechtold:U dramatiseert de gang van zaken. Er zou zelfs zijn gevochten over de
inhoud van een persbericht. Ik loop misschien nog te kort mee, maar dat heb
ik niet meegemaakt. Ik geef in de eerste alinea al aan dat het kabinet blij
is met de uitkomsten van deze commissie, dat het de zaken serieus neemt en
dat het bereid is veranderingen aan te brengen. Dat is niet ineens veel meer
dan wat er in de brief staat, maar belangrijk is dat we hier de mogelijkheden
mondeling verkennen. De planbureaus vallen onder de minister. Als ú
mag meepraten over persberichten – nu chargeer ik even, mijnheer Duyvendak –
komt er nooit een persbericht klaar.De heer Duyvendak (GroenLinks):U wilt blijkbaar blijven onderhandelen met de planbureaus over de persberichten.
Ik vind dat zorgelijk, maar het is een mening die je kunt hebben. Kunnen ook
individuele fracties verzoeken om een onderzoek door de planbureaus?Minister Pechtold:Er is geen bezwaar tegen dat kennis en inzicht van de planbureaus ook
beschikbaar zijn voor de Tweede Kamer. Of dat in meerderheid moet gebeuren,
of individueel, lijkt mij te vaag, dat punt moet per keer worden gewogen.
Een minister is zeer wel in staat om een dergelijk verzoek
te wegen. Gezien het tempo waarin ik uw vraag van gisteren heb kunnen wegen,
moet dat geen probleem zijn.De inlichtingenplicht van de bewindslieden aan het parlement is een hoeksteen
van de parlementaire democratie. Dat geldt zowel voor de plicht om op verzoek
van de Kamer informatie te verstrekken als voor de plicht dat uit eigen beweging
te doen. Theoretisch is het allemaal wel goed geregeld. De passieve informatieplicht
is neergelegd in artikel 68 van de Grondwet. De actieve informatieplicht is
onomschreven, maar bestaat. Daar is geen twijfel over. Het is zonneklaar dat
de Tweede Kamer ook zonder geschreven plicht tot het oordeel kan komen dat
de minister haar onvoldoende heeft geïnformeerd.De heer Van der Staaij beaamde in zijn betoog dat de actieve plicht al
bestaat. Hij vroeg wel wat er nu toch op tegen is om die plicht neer te leggen
in de Grondwet. Het belangrijkste bezwaar tegen codificatie is dat het geen
voordelen oplevert. Voor de praktijk van de informatieverstrekking zal het
geen verschil maken. Ik ben van opvatting dat je geen regelgevingsproces moet
starten als dit niet nodig is. Nadeel van codificatie is bovendien dat het
vragen kan oproepen over de reikwijdte van de verplichting. Naar ik heb begrepen,
buigt de commissie inzake de Wet op de parlementaire enquête, de commissie-De
Vries, zich over de aanbeveling van de TCI met betrekking tot het informatierecht.
Ik stel voor, eerst het advies van deze commissie af te wachten en daarna
verder te praten over deze vraag.Ik stel hetzelfde voor naar aanleiding van de vragen van de heren Van
der Ham en Van der Staaij over de praktijk van de actieve informatieverstrekking.
De TCI constateert – dat loopt eigenlijk als een rode draad door alle
parlementaire onderzoeken sinds de jaren tachtig – dat er tekortkomingen
zijn in de wijze waarop en de tijdigheid waarmee het parlement door de regering
wordt geïnformeerd. Ik meen dat er geen sprake is van onwil van de regering
om het parlement te informeren. Het is altijd zoeken naar de juiste balans.
Zoals ik al zei, ook over dit onderwerp kunnen wij het nader hebben naar aanleiding
van het advies van de commissie-De Vries. Voor alle duidelijkheid: een zogenaamde
zwarte lijst voor ex-bewindslieden die de Kamer onjuist hebben geïnformeerd,
staat daar buiten. Dat is echt een heel ander onderwerp. Deze suggestie is
gedaan door mevrouw Gerkens. Wel ik wijs ik erop dat mijn voorganger eerder
de Kamer heeft toegezegd op dit onderwerp nog separaat terug te komen. Ik
beloof de Kamer dat haar binnen twee weken een brief hierover zal bereiken.De heer Van der Ham heeft gesuggereerd om zeer vertrouwelijke informatie
wel aan een soort "commissie-stiekem" te verstrekken. Ik neem aan dat hij
het met mij eens is dat openbare verstrekking van informatie het uitgangspunt
moet zijn. Soms is vertrouwelijke verstrekking een uitkomst omdat de informatie
echt niet openbaar mag worden, terwijl het toch van belang is om de Kamer
daarover te informeren. Verder zou ik op dit moment niet willen gaan.Mevrouw Gerkens (SP):Ik heb gesproken over een meldplicht voor ambtenaren. Uit het verslag
van de commissie-Duivesteijn blijkt dat het nogal eens voorkomt dat ambtenaren
hun minister tevergeefs waarschuwen. Als de minister niet luistert naar kritische
geluiden, moeten ambtenaren volgens ons de mogelijkheid krijgen om dat te
melden. Wat vindt u daarvan?Minister Pechtold:Dat draagt bij aan onnodige regelzucht.Mevrouw Gerkens (SP):Als ambtenaren zien dat hun minister de verkeerde beslissing dreigt te
nemen en dat dit de samenleving miljarden kan kosten...Minister Pechtold:Daarvoor hebben wij de klokkenluidersregeling.Mevrouw Gerkens (SP):Hoe functioneert die regeling?Minister Pechtold:Die regeling is nog niet zo lang in werking, maar mocht u daar klachten
over hebben, dan hoor ik die graag.De heer Van der Ham (D66):Ik kom even terug op mijn suggestie om de Kamer geheime informatie te
verstrekken op een manier die vergelijkbaar is met de werkwijze van de "commissie-stiekem",
de commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten. De regering neemt
soms cruciale beslissingen op grond van uitspraken van de landsadvocaat. De
informatie over Borssele moet bijvoorbeeld geheim blijven om de onderhandelingspositie
van de regering niet te schaden. Ik accepteer dat dit soms nodig is. Het kan
echter met het oog op het mandaat van de regering nodig zijn dat de Kamer
hierbij wordt betrokken. Dan kan een dergelijke wijze van informeren een uitkomst
zijn. Ik vraag de minister niet om dat onmiddellijk toe te zeggen en uit te
werken, want ik besef heel goed dat het daarvoor veel te ingewikkeld is. Ik
verzoek hem echter wel, daarover zijn gedachten te laten gaan en de Kamer
vervolgens daarover te informeren.Minister Pechtold:Ik ben al in de gelegenheid geweest daarover mijn gedachten te laten gaan,
omdat de vergadering werd geschorst. Naar mijn idee is er dan sprake van bestuurlijke
vernieuwing in de verkeerde richting. Nu is er een dergelijke commissie voor
een specifiek onderdeel van ons beleid. De heer Van der Ham en ik weten daar
absoluut niets van en dat is misschien maar goed ook. Stelt u zich voor dat
per departement de mogelijkheid bestaat om de Kamer vertrouwelijk te informeren.
Dan zullen enkele linkse fracties zeggen dat zij daar in ieder geval niet
bij komen zitten. Het probleem is dus met wie men dat wil. Daarbij komt dat
dit niets oplost, want nu kan een bewindspersoon in een vertrouwelijke brief
informatie aan de Kamer kwijt als hij daaraan behoefte heeft. Dan beschikken
alle Kamerleden op hetzelfde moment over dezelfde informatie. Als iemand de
code schendt, weet iedereen hoe daarmee moet worden omgegaan. Ik vind dat
dit de meest zuivere manier is om met dit soort zaken om te gaan. Anders ontstaat
er nogal wat ruis en dan vraagt men zich af welke zaken in de betreffende
commissie al dan niet zijn besproken. Een ander nadeel is dat men daar heen
gaat, zonder dat men weet wat er gaat gebeuren. Het is dus niet mogelijk om
zich voor te bereiden. De vraag is bovendien hoe dergelijke informatie naar
de fractie moet worden teruggekoppeld. Het is namelijk niet mogelijk dat op
papier in vertrouwen aan de fractieleden te overhandigen. Zo kan ik
nog even doorgaan. Dat denkproces heeft bij mij dus al plaatsgevonden en de
conclusie is dat ik waarschijnlijk niet kies voor het pad van de heer Van
der Ham.De heer Van der Ham (D66):De uitspraken en inschattingen van de landsadvocaat komen in diverse debatten
terug. Is het mogelijk een vorm te vinden waarin de Kamer daarbij meer kan
worden betrokken? Dat soort zaken wordt namelijk vanwege de onderhandelingspositie
nagenoeg nooit vooraf door een minister aan de Kamer meegedeeld.Minister Pechtold:Tegen degenen die teleurgesteld waren over mijn beantwoording, zeg ik
dat het belangrijk is om onder ogen te zien dat dit kabinet de aanbevelingen
ter harte neemt. Als de indruk bestaat dat dit proces daarmee wordt verbeterd,
is het niet ondenkbaar dat een bewindspersoon in de toekomst in een vertrouwelijke
brief aan de Kamer informatie verstrekt over bijvoorbeeld adviezen van de
landsadvocaat. Wat dat betreft, hebben wij ook geleerd. Van minister Peijs
verneem ik nu overigens dat zij dat gisteren zelfs al heeft toegezegd.De heer Van As (LPF):Aan het eind van zijn betoog heeft minister Pechtold opgemerkt dat het
kabinet geen enkel bezwaar heeft tegen het tijdig informeren van de Kamer.
Wij staan hier echter om de balans op te maken en hebben geconstateerd dat
er informatie is achtergehouden over de Betuweroute en de HSL. Er zijn rapporten
in laden verdwenen, er is verkeerde informatie verstrekt en zelfs gelogen.
Op welke wijze meent minister Pechtold daarmee om te gaan? Het is namelijk
niet de eerste keer dat dit soort problemen zich hier voordoet. Het is juist
van belang dat er een transparante organisatie is en dat ook ambtenaren het
recht hebben om de beschikbare informatie aan het kabinet te verstrekken.
Hoe staat minister Pechtold er tegenover dat die informatie bij het kabinet
terechtkomt, opdat het daaruit zijn conclusies kan trekken en de Kamer tijdig
kan informeren?Minister Pechtold:Ik ga niet in op de kwalificaties van de heer Van As. Wij moeten nu niet
doen alsof het proces dat wij met deze commissie hebben doorgemaakt, niet
tot veranderingen kan leiden. Naar mijn idee hebben heel veel mensen zich
achter de oren gekrabd op het moment dat zij terugblikten op dit proces. Daaruit
hebben wij lering getrokken en de Kamer heeft geleerd hoe zij met ons moet
omgaan. Als wij zouden zeggen dat wij nu weer doorgaan en dat er straks weer
problemen zullen ontstaan, doen wij dit proces tekort. Natuurlijk zal er ook
in de toekomst sprake zijn van nieuwe zaken, maar naar mijn idee is dit soort
processen daarom van belang. Het is goed op grond daarvan na te gaan waar
over en weer ruimte beschikbaar is om verbeteringen aan te brengen.De heer Van As (LPF):Is de minister ook bereid om zo nodig wijzigingen in de organisatie aan
te brengen? Het draait namelijk iedere keer om de organisatie, de communicatie
en de coördinatie. Het doet er niet toe welk onderdeel van welk departement
aan de orde is.Minister Pechtold:Ik ben daartoe niet alleen bereid, maar ik vind dat het de plicht is van
iedere bewindspersoon om keer op keer kritisch te zijn over de wijze waarop
het departement is georganiseerd en of die organisatie niet is achterhaald.
De Kamer kan ons wat dat betreft dag en nacht controleren. Ook dit rapport
zal door ambtelijke toppen van departementen worden gebruikt om een en ander
zodanig te organiseren dat het mogelijk is problemen te voorkomen.Minister Peijs:Voorzitter. Op 15 december heeft het kabinet het rapport van de TCI
in ontvangst genomen, een goed en stevig rapport dat getuigt van realiteitszin.
Het kabinet is blij dat het rapport zich richt op de toekomst. Dat maakt het
mogelijk dat wij er daadwerkelijk mee aan de slag kunnen. Het spreekt vanzelf
dat het verleden niet onbesproken kan blijven. Ik deel de analyses die de
TCI heeft gemaakt over de Betuweroute en de HSL in het verleden.Mevrouw Gerkens vroeg naar de impact van het rapport van de TCI op het
departement. Ik kan haar verzekeren dat het behoorlijk hard is aangekomen,
maar dat het tegelijkertijd als een kans wordt gezien om te laten zien dat
het departement aan het veranderen is. Ik denk dat de onderste steen –
om haar term te gebruiken – inderdaad boven is gekomen. Ik wil in deze
Kamer in alle duidelijkheid gezegd hebben, dat er door opeenvolgende kabinetten
en het departement van Verkeer en Waterstaat fouten zijn gemaakt. Om de woorden
van de heer Hofstra te gebruiken: dat wil ik ruiterlijk toegeven. Zo moet
ik constateren dat de communicatie met de Kamer veel opener en transparanter
had moeten en kunnen verlopen. Risico's zijn soms te laag ingeschat en er
heerste een te groot optimisme over een aantal zaken. Dan denk ik aan de raakvlakrisico's
bij de HSL-Zuid. Dat zijn fouten die niet goed te praten zijn. Wij zouden
dat met de kennis van vandaag nooit meer zo doen. Overigens vind ik dat de
TCI van dit soort zaken een heel realistisch beeld neerzet. De TCI erkent
dat de complexe projecten voor verrassingen blijven zorgen. Dat maakt het
mogelijk om in de toekomst toch nog grote projecten op te pakken.Met dit alles in het hoofd heb ik de afgelopen jaren een andere benadering
gekozen. Ik communiceer eerder met de Kamer over risico's en probeer deze
te kwantificeren in de voortgangsrapportages. Ik zal die voortgangsrapportages
kritisch onder de loep blijven nemen, zoals mevrouw Dijksma en de heer Van
As hebben gevraagd. Die rapportages moeten helder, kort, sober en tijdig zijn.De heer Van der Staaij twijfelde aan de medewerking die mijn departement
aan de TCI heeft verleend. Ik ben mij ervan bewust dat er momenten waren dat
er tussen de TCI en het kabinet misverstanden zijn gerezen, maar die zijn
opgelost. Er zijn ook discussies geweest met de commissie over de aard van
de te overleggen documenten. Het kabinet heeft zich echter ten slotte meewerkend
opgesteld. Een en ander moet gezien worden als een uiting van openheid en
transparantie.Zoals gezegd, richt de TCI zich op de toekomst. Dat blijkt nadrukkelijk
uit de lessen die de TCI heeft getrokken en uit de aanbevelingen die de commissie
heeft gedaan. Wij vinden die aanbevelingen waardevol. Op sommige punten kiezen
wij voor andere instrumenten, maar wel om hetzelfde doel te bereiken. Ik kom
daar in de loop van mijn betoog op terug.De kritiek van de Kamer en van de TCI op mijn departement is niet mals. Dat neem ik zeer ter harte. De Kamer kan ervan op aan dat
hetzelfde geldt voor mijn ambtenaren. Er is sinds mijn komst al veel in gang
gezet op het departement. De TCI maakt duidelijk dat dit ook noodzakelijk
was en dat er nog extra inspanningen moeten komen. Dat heeft de commissievoorzitter
Duivesteijn in het debat in maart benadrukt. Gisteren citeerde de heer Duyvendak
de voorzitter van de TCI. Hij zou gezegd hebben dat het op mijn departement
nu nog steeds een zooitje is. Hij had daar nog aan toe moeten voegen dat de
heer Duivesteijn het woord "zooitje" daarna teruggenomen heeft. Dan had hij
juist geciteerd.Laat ik de Kamer schetsen wat ik aantrof toen ik twee jaar geleden begon
als minister van Verkeer en Waterstaat. Ik trof een departement aan dat leergeld
had betaald – en dat nog steeds doet – op het punt van de besturing
en de beheersing van grote projecten. Het departement had de conclusie getrokken
dat de dingen echt anders moesten. Ik heb in augustus 2003 een eerste brief
gestuurd, waarin ik een aantal leerervaringen heb geschetst. In 2003 zei mijn
departement dat wij meer gebruik gaan maken van risicomanagement, MKBA's,
een verbeterde ramingsystematiek en organisatorische maatregelen om dat alles
waar te maken om te komen tot een betere beheersing van grotere projecten.Ik neem concreet met de Kamer door welke zaken ik de afgelopen twee jaar
heb opgepakt, waarbij ik stilsta bij de nieuwe dingen die ik naar aanleiding
van de TCI in gang heb gezet. Sinds 2003 is het geven van transparantere informatie
in de voortgangsrapportages aan de Tweede Kamer opgepakt. De voorzitter van
de TCI vermeldt dat ook in zijn rapport. Wij vermelden nu duidelijk de risico's.
Ze worden gekwantificeerd; man en paard worden genoemd voorzover de vertrouwelijkheid
dat toelaat. De schimmigheden die Kamerleden hebben ervaren bij de presentatie
en de werking van de risicoreservering, is daarmee hopelijk weggenomen.Ook zijn wij al begonnen bij de grote projecten duidelijke go-no-go-momenten
in te bouwen. Het PMR en de Zuiderzeelijn zijn daarvan de voorbeelden. Natuurlijk
zullen wij naar aanleiding van het TCI-rapport besluitvormingprocessen herijken.
Ik heb recentelijk ook het spelregelkader voor het MIT geactualiseerd.Wij hebben in een eerder overleg al afgesproken, jaarlijks bij de begroting
te rapporteren over de voortgang van alle veranderingen. Dat gebeurde tijdens
de vergadering van de Kamer onder voorzitterschap van mevrouw Dijksma. Ik
zeg dan ook toe dat wij bij de volgende begroting twintig thema's benoemen
waaruit die veranderingen concreet zullen blijken. Als voorbeeld noem ik de
toezichtarrangementen op de scheepvaart en de luchtvaart, die op een totaal
andere manier zullen plaatsvinden. Dat geldt ook voor het arrangement rondom
de ruimte voor de rivieren.Al snel na mijn komst signaleerde ik dat de aansturingsrelaties en de
checks and balances binnen het departement konden worden verbeterd. Ik heb
daarover al eens tijdens een informele commissievergadering met de Kamer van
gedachten gewisseld. Deze zogenoemde veranderopgave voor het ministerie van
Verkeer en Waterstaat kent een aantal buitengewoon concrete doelstellingen.
Op de vraag van mevrouw Gerkens of er al concrete stappen zijn gezet, kan
ik positief antwoorden. Het ministerie van Verkeer en Waterstaat moet op het
gebied van infrastructuur functioneren als een bestuursdepartement, met intern
een strikte scheiding tussen beleid, handhaving en uitvoering. Het departement
moet naar buiten toe open opereren, in nauwe samenwerking met de andere departementen
en maatschappelijke partners. Ik ben het dan ook eens met de heer Van der
Ham dat bijvoorbeeld de maatschappelijke partners er eerder bij moeten worden
betrokken. Wij zijn daarmee bezig en hebben dit op een bepaalde manier gedaan
bij de planstudie naar de werkbereikbaarheid Schiphol-Almere. Wij willen dit
als toetsingskader voor toekomstige projecten gebruiken.Wij zijn zakelijker gaan werken. Een van de voorbeelden daarvan is de
agentschapvorming voor Rijkswaterstaat die in gang is gezet. Daarbij wordt
veel meer dan in het verleden gestreefd naar een compacte, deskundige organisatie
die als opdrachtgever fungeert en een zakelijke relatie met marktpartijen
onderhoudt. In de korte tijd dat wij daarmee bezig zijn, is het project enorm
voortgeschreden, waaraan je kunt zien dat het ons echt ernst is. Ik heb dat
de markt overigens ook voorgehouden. Als Rijkswaterstaat anders gaat werken,
zal ook de markt anders moeten werken. Bij ons is de verandering al bijna
klaar. Ik hoop dat de markt met ons gelijke tred blijft houden.Waterstaat zal in de toekomst voor de reguliere werkzaamheden veel meer
gebruik maken van de zogenaamde design- en constructcontracten. Op die manier
kan men meer gebruik maken van de kennis die in de markt bestaat. Wij gaan
anders met de markt om en schrijven niet meer alles voor. De creativiteit
van de markt kan in zijn geheel worden gebruikt.Ik kom op de maatregelen die ik naar aanleiding van de TCI wil treffen
om de projectbeheersing binnen mijn departement verder te beheersen. Ik neem
de belangrijkste punten met de Kamer door.Het eerste punt is het implementeren van het risicomanagement en de projectbeheersing
in de beleidsfase. Wij gaan de ervaringen die wij op dit ogenblik hebben met
risicobeheersing ook toepassen op projecten die nog in de besluitvormingsfase
zijn, zodat wij kunnen anticiperen op de uitvoeringsfase. Dat zal gebeuren
bij de Zuiderzeelijn, PMR en Ruimte voor de Rivier. Ook daar zal op systematische
wijze met risico's moeten worden omgegaan. Die projecten krijgen een veel
strakkere beheersing en aansturing. Ze krijgen bijvoorbeeld allemaal een directeur
bedrijfsvoering. Deze projecten zullen regelmatig het onderwerp zijn van audits
op het gebied van scope, planning en financiën. De resultaten hiervan
zullen wij met de Kamer delen.Wij zullen ook niet aarzelen om onze aannames en de geraamde kosten en
baten tijdens de besluitvormingsfase door derden te laten toetsen, bijvoorbeeld
door het Centraal Planbureau. Wij gaan de financiële functie op het managementniveau
bij de projecten in de besluitvormingsfase beter inrichten. Dit heeft er al
toe geleid dat wij over het vorige jaar een goedkeurende verklaring hadden
van de accountant. Die hadden wij nog niet eerder gehad. Ik zal de Kamer hier
na de zomer uitgebreid over informeren in een nota. Dan geef ik precies aan
welke instrumenten wij hebben ontwikkeld en wat de stand van
de projecten ten opzichte van die instrumenten is. Dat is een enorme klus.
Daar lopen wij niet voor weg, maar gun ons wel even de tijd om dat grondig
te doen.Verschillende sprekers hebben gisteren aandacht gevraagd voor de cultuur
op het ministerie. Het ministerie van Verkeer en Waterstaat moet binnen afzienbare
termijn groeien van een technisch uitvoerend departement op het gebied van
infrastructuur naar een bestuursdepartement dat oog heeft voor alle maatschappelijke
en politieke ontwikkelingen. Het wordt dus geen projectenministerie, maar
het moet gericht zijn op het signaleren en analyseren van ruimtelijke, economische
problematiek met als zwaartepunt vervoer en veiligheid. Cultuurveranderingen
zijn altijd lastig, maar wij proberen het zo concreet mogelijk te maken.Dan kom ik nog even terug op die twintig thema's in het kader van de veranderopgave
die een nieuwe houding ten opzichte van de buitenwereld beogen. Daarbij denk
ik aan de andere departementen waarmee wij moeten samenwerken, maar ook aan
de markt, waarin wij veel meer een opdrachtgeversfunctie gaan vervullen, en
aan de andere overheden, die wij meer betrekken bij ons beleid. Dat was ook
de inzet van de Nota Mobiliteit. Ook denk ik aan de dienstverlening aan de
burger. Daarnaast stuur ik op openheid en transparantie binnen het departement.
Mevrouw Gerkens vroeg mij of kritische geluiden uit het departement een echte
kans krijgen. Wij staan open voor kritiek. Wij zijn geen gesloten departement.
Natuurlijk verwacht ik niet dat hiermee het vertrouwen in Verkeer en Waterstaat
meteen is hersteld. Vertrouwen moet je verdienen. Dat moeten wij in de komende
periode gaan doen en daar mag de Kamer mij op aanspreken.Mevrouw Gerkens (SP):U schetst een nieuw kader voor de risico's van grote infrastructurele
projecten. Ik kijk natuurlijk met spanning uit naar die brief. Ik heb echter
gezegd dat het niet alleen belangrijk is om dat te doen voor landelijke projecten,
maar ook voor lokale projecten. De decentrale overheden moeten worden betrokken
in de lessen die wij landelijk hebben geleerd. Gaat de minister dat doen en,
zo ja, op welke wijze?Minister Peijs:Decentrale overheden zijn autonoom; zij hebben een eigen positie in ons
staatsbestel. Als zij daar behoefte aan hebben, willen wij graag onze ervaringen
met ze delen. Wij helpen de decentrale overheden graag, maar ik denk wel dat
de vraag van de decentrale overheden moet komen.Mevrouw Gerkens (SP):Ik raak een beetje geïrriteerd. Ik hoor steeds dat het allemaal hun
verantwoordelijkheid is. Er is al veel geld verspild en dat dreigt nu ook
te gebeuren bij andere projecten, bijvoorbeeld de Noord-Zuidlijn in Amsterdam.
Natuurlijk kunnen wij wachten totdat de overheden naar ons toe komen, maar
laten wij nu eens wijs zijn. U gaat straks een stuk opstellen en kaders vaststellen.
Daarvoor verzamelt u van alle kanten veel wijsheid. Wat is erop tegen om met
IPO en VNG in overleg te treden? Waarom zou u geen middag met deze organisaties
beleggen om deze dingen te bespreken?Minister Peijs:Er is niks op tegen, maar ik denk dat als zij moeilijkheden hebben, deze
specifieker zullen zijn en niet bij de organisaties zullen liggen maar bij
specifieke overheden. Wij staan er altijd voor open, maar ik denk dat het
net is als met een gezin. Als ik bij een gezin ben en denk dat ik die kinderen
als het mijn kinderen waren anders zou opvoeden dan die ouders doen, dan zal
het niet altijd op prijs worden gesteld als ik mij meng in die opvoeding.
Het gaat hierbij om decentrale overheden die ik zeer respecteer en serieus
neem. Waar wij kunnen, kunnen wij onze ervaringen delen. De kennis die wij
opdoen bij de grote projecten gaan wij in het ministerie onderbrengen in een
center of excellence, omdat wij voortdurend zien dat veel kennis het ministerie
verlaat. Als u die kennis bedoelt, kan ik zeggen dat ik die graag toegankelijk
wil maken voor decentrale overheden, maar dat ik dit niet ongevraagd kan doen,
want ik moet die overheden serieus nemen. Als iemand kennis nodig heeft waarover
wij beschikken, zijn wij altijd bereid om die te delen.Mevrouw Gerkens (SP):Ik denk dat het juist betuttelend is om te gaan zitten wachten tot iemand
met een specifieke vraag komt, want dat wordt dan een hulpvraag en zo'n decentrale
overheid zal niet snel met een hulpvraag naar het ministerie komen. Ik zeg
juist dat er sprake is van lessen waaruit niet alleen door de landelijke overheid,
maar ook door decentrale overheden lering te trekken is. Dat er bij de Noord-Zuidlijn
niet eens iemand verantwoordelijk is voor de financiën, is een schandaal
dat had kunnen worden voorkomen als u had gezegd dat u de kaders ter kennisname
wilde overdragen, zodat men er wellicht wat uit kon halen. Ik verzoek u hier
nog eens serieus naar te kijken.Minister Peijs:Voorzitter. De Kamer zendt af en toe verschillende signalen uit. Wij moeten
proberen onze risico's te beheersen. Ik heb niet dagelijks het oog op een
project dat door een decentrale overheid wordt uitgevoerd. Omdat ik zo'n project
niet kan sturen, kan ik er ook niet verantwoordelijk voor zijn. Als wij er
geld insteken, zetten wij er een risicopremie op. Daarmee kopen wij het risico
af. Het is aan de decentrale overheid om het goed te organiseren. Als wij
kunnen helpen, doen wij dat graag, maar het is van tweeën een. Of wij
lopen overal alle risico's en dan sta ik voortdurend in uw Kamer om uit te
leggen waarom het verkeerd gaat, óf wij gaan zo zuinig mogelijk om
met ons geld en kopen de risico's af voor projecten waarvoor ik geen verantwoordelijkheid
heb.De heer Duyvendak (GroenLinks):Voorzitter. Mijn complimenten voor het feit dat de minister vrij eerlijk
en openhartig spreekt over wat toch een kleine vertrouwenscrisis kan worden
genoemd die is gegroeid rondom Verkeer en Waterstaat. Zij schuwt daarbij grote
woorden niet. Zij pleit zelf ook voor cultuurverandering, maar ik denk dat
zij preciezer moet aangeven waar het mis zit. Zij zegt dat zij de analyses
van de commissie-Duivesteijn onderschrijft, maar onderschrijft zij ook alle
conclusies die de commissie-Duivesteijn heeft getrokken? De commissie schrijft
bijvoorbeeld heel precies: op deze en deze punten is de Kamer onjuist geïnformeerd,
is de Kamer onvolledig geïnformeerd, klopte het besluitvormingstraject
niet, klopte de argumentatie niet et cetera. Onderschrijft de minister die
conclusies ook? Wanneer zij die cultuurverandering wil, zal zij ook iedereen
in het departement duidelijk moeten maken waar zij de grens trekt
en dat men die niet meer mag overschrijden.Minister Peijs:Ik heb al gezegd, dat ik het rapport in grote lijnen onderschrijf. Een
heleboel conclusies kan ik onderschrijven. Ik kan nu niet even uit mijn hoofd
opnoemen welke conclusies ik onderschrijf en welke niet. Ik heb het heel precies
gehad over informatieoverdracht en de wijze van besluitvorming met de raakvlakrisico's.
Ik moet erbij zeggen dat er duidelijk sprake is van voortschrijdend inzicht.
Ik geef een voorbeeld. Toen de grote graafmachine van de Groene-Harttunnel
naar China ging, heb ik met de Franse aannemer gesproken. Die had natuurlijk
geld verdiend aan de tunnel, maar zei ook dat hij één ding van
de Nederlanders had meegenomen, namelijk dat wij inzake risicobeheersing een
stuk verder waren dan de Fransen. Dat hebben wij voor die tijd met schade
en schande geleerd. Het is een proces dat gaande is.Het departement dat u nu ziet, is niet hetzelfde als het departement in
1999. Er zijn zoveel ervaringen door dat departement opgedaan. Er is zoveel
kritiek op dat departement gekomen, ook kritiek die zeer terecht was en die
men zich bijzonder heeft aangetrokken. Er zijn heel veel mensen weggegaan
en heel veel mensen bijgekomen. Er staat nu een nieuw departement dat heel
graag met de samenleving wil samenwerken om infrastructuur te maken. Ik denk
dat het ons niet voor de toekomst helpt om het hele rijtje langs te gaan,
zoals u vraagt. Ik heb hier open en eerlijk gezegd dat een heleboel dingen
veel beter hadden gekund en ik meen dat ik dat niet per beslissing behoef
na te lopen.De heer Hofstra (VVD):Ik wil nog iets zeggen over de contractvormen en de manier waarop je afspraken
maakt met aannemers. Hoe vaak hebben wij niet beleefd dat een aannemer zegt:
u heeft misschien wel gelijk, misschien moet ik wel betalen, maar ik doe het
niet; ik begin een procedure en dan loopt u vertraging op. Vanwege de kosten
van die vertraging moet de minister zich dan laten chanteren en betaalt zij
toch. Heeft zij daar nu een goede oplossing voor gevonden? Zij verwijst immers
naar de opmerking van die Franse aannemer die van mening is dat Nederland
het aanpakken en het in het gareel houden van aannemers goed voor elkaar heeft.Minister Peijs:Wij hebben op het gebied van risicobeheersing veel geleerd. Ik kom straks
specifiek terug op de pps, maar in het geval van pps moet je een ander soort
contract opstellen. Je moet al veel vroeger met de aannemer aan de slag en
je hebt een contract nodig waarin je de risico's bijna deelt. Wij zullen in
de toekomst veel vaker op die toer gaan. Wij zullen zodanige afspraken maken
met de aannemers dat ook de aannemer er belang bij heeft om zo veel mogelijk
risico's te vermijden. Je kunt niet bij alle projecten dezelfde contracten
afsluiten, want die zijn mede afhankelijk van de aard van de werkzaamheden,
maar in het algemeen hebben wij veel geleerd van bijvoorbeeld de HSL-contracten.
Ik denk dat de heer Hofstra daarop doelt. Die contracten zijn lang geleden
afgesloten en ze zijn zoals ze zijn. Wij kunnen daar niets meer aan veranderen,
wij zullen ermee moeten leven. Wij weten nu welke risico's ons boven het hoofd
kunnen hangen en die kunnen overigens ook nog per project verschillen. Wij
leren wel steeds meer om de zaken zo in elkaar te steken dat wij ook kunnen
omgaan met onverwachte risico's.Er waren nog vier overige kernthema's en daarmee wil ik de blik op de
toekomst richten, namelijk op de vraag hoe wij het samen met de Kamer beter
kunnen doen. Dit zijn voor mij de kernpunten uit het TCI-rapport. Ik noem
ze even op: de integrale afweging tussen en binnen infraprojecten, een gefaseerde
besluitvorming over die projecten, eerdere betrokkenheid van de Tweede Kamer
met daarbij eenduidige go-no-go-besluiten en transparante informatie en onderbouwing.De TCI constateert terecht dat grote projecten met grote financiële
belangen een verstandige integrale afweging behoeven. Ik deel die conclusie
van harte. Ik kom hier straks bij het onderdeel Zuiderzeelijn nog op terug.Zoals ik al zei, vind ik het belangrijk dat de besluitvorming over een
project in heldere fasen wordt geknipt. In het verhoor door de commissie heb
ik al gezegd dat het mij een lief ding waard zou zijn als wij veel eerder
met de Kamer zouden kunnen spreken over bijvoorbeeld de varianten die worden
onderzocht in het kader van een trajectnota. De TCI stelt voor om hier een
vierdeling in aan te brengen. Het kabinet neemt dit voorstel onverkort over.Gefaseerde besluitvorming brengt met zich mee dat wij voortaan eerder
met elkaar in gesprek gaan en niet zoals in het verleden pas bij PKB deel
III. Als voorbeeld kan ik verwijzen naar het hoofdlijnendebat dat wij over
de NoMo hebben gevoerd. Toen was het nog even wennen, maar ik denk dat dit
goed werkt. Wij moeten nog wel praten over de vraag hoe je op dat moment met
de inspraak omgaat. Gaat de Kamer voor de inspraak in debat? Wat gebeurt er
dan als de inspraak het absoluut niet met de Kamer eens is? Als je na de inspraak
debatteert, kun je dan nog wel iets anders doen? Wij kunnen hier bij de behandeling
van de wijziging van de Wet Ruimtelijke Ordening over discussiëren.In de brief van 22 maart die ik alleen heb ondertekend, omdat mevrouw
Dekker door privé-omstandigheden was verhinderd, staat dat afgeronde
adviezen en onderzoeken van de planbureaus die betrekking hebben op de grote
projecten, voortaan actief aan de Kamer worden toegestuurd. Zo kan de Kamer
ook inzage krijgen in de kwaliteit van de besluitvorming en de totstandkoming
van de beleidsvoorstellen. Dat noemen wij transparant opereren; ik hoop dat
de Kamer het daarmee eens is. Wij zijn ook voorstander van een informatieprotocol
bij de aanvang van een groot project. Met de Kamer moet worden vastgesteld
hoe wij omgaan met de informatie aan de Kamer, daarbij onderscheid makend
tussen de verschillende fasen van een project. Waaraan heeft de Kamer behoefte?
Op welke tijdstippen wil zij informatie hebben? Wil zij in de tussentijd technische
briefings krijgen of het project zelf bezoeken? Laten wij bij het start-AO
met elkaar afspreken hoe wij omgaan met de informatie die de Kamer nodig heeft
om een rol te kunnen vervullen die wij zeer serieus nemen. Hoe kan de informatiebehoefte
van de Kamer worden vervuld opdat zij niet meer de klacht heeft dat zij ofwel
wordt overvoerd ofwel wordt tekortgedaan? Op dat vlak moet volstrekte helderheid
worden nagestreefd.Uit het kabinetsstandpunt blijkt reeds dat wij de informatievoorziening
inzake het FES willen verbeteren. Daarom gaan wij een aantal
zaken verbeteren, met name in de presentatie van de FES-middelen in de verschillende
begrotingen. Daarnaast plannen wij meerjarenoverzichten van investeringen
voor grote projecten en een langere doorkijk dan de huidige begrotingsperiode.
Dat zijn drie zaken die winst betekenen; dat doen wij nu niet. Het kabinet
is het van harte met de TCI eens dat over de onderbouwing van de gemaakte
keuzen geen onduidelijkheid mag bestaan. Enerzijds is er de lange termijn
en anderzijds zijn er de voorstellen voor de korte termijn. Het is mij volstrekt
duidelijk geworden uit de discussie in de Kamer dat het niet langer volstaat
om pas bij de begrotingsbehandeling over de besteding van de FES-middelen
te spreken. Ik doe de Kamer daarom het volgende voorstel.Ik wil voorstellen dat het kabinet zo snel mogelijk na afronding van het
kabinetsberaad de Kamer per brief zal informeren over de reservering van de
FES-middelen, zoals de heer Duyvendak heeft voorgesteld. In die brief zal
niet alleen aandacht worden besteed aan de uitkomst van de discussie, maar
zullen ook de overwegingen en de achterliggende adviezen van planbureaus worden
meegestuurd. Als de Kamer er behoefte aan heeft, kunnen wij hierover van gedachten
wisselen. Dat zou dan, denk ik, vlak voor het begin van het reces kunnen plaatsvinden.
In juni komt het kabinet met zijn brief; dan zouden wij er voor het reces
over kunnen spreken. Het kabinet kan dan vertellen wat er met de adviezen
van de Kamer gebeurt. Mocht het kabinet de adviezen naast zich neerleggen,
dan kan de Kamer vanzelfsprekend bij de daaropvolgende begrotingsbehandeling
van haar budgetrecht gebruikmaken. Zo ontstaat er een dialoog en weet de Kamer
wat er op de rol staat. Er zit een langetermijncomponent in en een kortetermijncomponent,
compleet met de achtergrondoverwegingen en de rapporten van de planbureaus.
Ik denk dat wij dan een heel stuk verder zijn. De eerste brief over de huidige
FES-meevaller kan de Kamer binnen afzienbare termijn verwachten.De heer Duyvendak (GroenLinks):Kunnen wij het in de huidige FES-cyclus al aanpakken zoals de minister
zojuist heeft geschetst, dus dat de Kamer er nog voor het zomerreces over
kan debatteren?Minister Peijs:Ja.De heer Van Hijum (CDA):Het voorstel van de minister is een belangrijke stap vooruit. Is hiervoor
een wijziging van de Wet FES noodzakelijk of kan dit binnen de bestaande kaders
worden geregeld?Minister Peijs:Volgens mij is hiervoor geen wetswijziging nodig. Dat is ook mooi meegenomen.Voorzitter. Er is gisteren veel gezegd over wat wij wel en niet met het
FES willen doen. Het kabinet heeft inmiddels bij het Paasakkoord besloten
dat meer nadruk komt te liggen op kennis en innovatie. Er waren in het verleden
geen geschreven regels over de vraag of bepaalde onderdelen in bepaalde verhoudingen
uit het FES kwamen, maar er was wel een praktijk gegroeid. In de toekomst
zal beter worden gelet op het kennisdeel in het FES. Hoe sympathiek het idee
ook is, wij gaan er geen scholen van bouwen, want daarvoor zijn er andere
budgetten. Het geld in het FES is voor eenmalige bestedingen. In een ver verleden
hebben wij afgesproken dat wij omvangrijke zaken als kennisinfrastructuur,
gewone infrastructuur en natuur, die moeilijk te financieren zijn uit het
normale budget, daarvan financieren. Voor scholen hebben wij het onderwijsbudget
en ik zou het droevig vinden als wij onze scholen niet meer uit dat budget
konden betalen.Mevrouw Dijksma (PvdA):Ik zou haast zeggen: u hebt volstrekt gelijk, een schoolgebouw heeft niets
met versterkte kennisinfrastructuur te maken. Ik maak nu even een grapje.
Dat gaan wij later wel uitvechten.Minister Peijs:Wat er op de school wordt gedaan, behoort wel tot de kennisinfrastructuur.Mevrouw Dijksma (PvdA):De vraag is, of wij het echt met u kunnen uitvechten. U hebt zojuist een
voorstel gedaan, dat veelbelovend klinkt, maar is het een structureel voorstel?
Gaan wij voortaan op die wijze over alle FES-middelen spreken? Of was het
alleen maar een voorstel inzake de meevallers die er nu op dit moment zijn?Minister Peijs:Dit is een structureel voorstel.Mevrouw Dijksma (PvdA):Elke keer als het aan de orde is, gaan wij er dus weer met elkaar over
spreken?Minister Peijs:Als er in het kader van het FES een kabinetsbesluit wordt genomen, wordt
de Kamer daarover geïnformeerd in een brief, waarin ook de achterliggende
overwegingen staan. Als er rapporten van de planbureaus aan het besluit ten
grondslag hebben gelegen, worden deze ook aan de Kamer toegestuurd. Ik denk
dat dit een geweldige stap vooruit is.De heer Hofstra (VVD):Hoeveel meer komt er in het FES en hoe wordt de verdeling? Natuur mag
er van ons overigens wel uit.Minister Peijs:Ik denk niet dat de hele Kamer die mening deelt.De heer Hofstra (VVD):Ik zei: van ons!Minister Peijs:Als ik datgene kon zeggen waarnaar de heer Hofstra vraagt, zou ik hier
niet staan, maar zou ik in weelde baden, want dan zou ik weten hoe de olieprijzen
verlopen, enzovoort. Helaas, ik weet het niet. De heer Hofstra zal mij wel
willen vergeven dat ik hier geen koffiedik ga kijken.De voorzitter:Uw toewijding aan de publieke zaak kennende, zou u dan toch hier hebben
gestaan.Minister Peijs:Eh, ja!De heer Hofstra (VVD):Ik begrijp dat de minister moeilijk iets kan zeggen over de voorspelling
van de absolute omvang, maar dan wil ik graag het percentage weten. In het
Paasakkoord staat dat het accent meer komt te liggen op de kenniseconomie.
Dat heeft van harte onze steun. Dit geldt niet voor de natuur, zeg ik nogmaals,
maar wel voor de kenniseconomie. Zou de minister iets kunnen zeggen over de
percentages voor de komende tijd?Minister Peijs:Er zijn geen geschreven regels, maar er is wel een praktijk gegroeid,
met een verdeling van 80% voor infrastructuur, 10% voor natuur
en 10% voor kennis. In de toekomst zal er meer aandacht worden besteed aan
de kenniscomponent. Er zal vaker worden bezien of daar goede projecten bij
zitten. Ik zeg er wel bij dat elk project zichzelf gewoon moet bewijzen. Wij
zeggen niet: 20% is beschikbaar voor kennis, en ook al is er sprake van een
waardeloos project, dan gaat het toch door. Als er goede projecten zijn op
het gebied van kennis, wegen zij zwaar.De heer Hofstra (VVD):U zegt nu dus eigenlijk dat er geen nieuwe percentages zijn.Minister Peijs:Het percentage van 80 dat ik noemde, betreft het terrein ruimtelijk/economisch.
Daar zitten ook de binnensteden bij. Ik had het over infrastructuur, maar
dat is natuurlijk mijn eigen afwijking.De heer Hofstra (VVD):Ik stel vast, dat de regering geen percentages noemt.Minister Peijs:Neen, want het is niet mogelijk om een percentage te noemen. Het moeten
gewoon goede projecten zijn.De heer Van Hijum (CDA):Is er een wetswijziging nodig voor de werkwijze die de minister voorstelt?
Wat verzet zich ertegen om de werkwijze die u voorstelt, in de Wet FES op
te nemen, mede gelet op de aanbeveling van de commissie-Duivesteijn dat de
toewijzing van middelen in ministeriële regelingen zou kunnen worden
vervat en aan de goedkeuring van de Kamer zou kunnen worden onderworpen?Minister Peijs:Mijn woord is mijn woord. Ik sta hier namens de regering. Het kabinet
is geen voorstander van onnodige wetgeving en wetswijzigingen. Als ik hier
zeg dat wij het op een bepaalde manier gaan doen, gaan wij het zo gewoon doen.
Voor zover ik kan zien, is er geen wetswijziging nodig. Dit zal gewoon de
manier zijn waarop het kabinet met de Kamer omgaat. U bent zo mondig dat u
ongetwijfeld onmiddellijk opspringt en het kabinet ter verantwoording roept
als het hiervan afwijkt en daar hebt u het volste recht toe. Als er geen wetswijziging
nodig is, moeten wij die niet willen. Er is ruimte genoeg om dit op deze wijze
op te lossen.De heer Hofstra vroeg mij om te komen met een allesomvattende notitie
waarin zaken als pps'en, SLA's en lifecycle-kostenberekening aan de orde komen.
Ik zal zijn lijstje even langslopen. De heer Hofstra had nogal een negatieve
formulering over de pps. Ik denk dat wij op dit ogenblik een doorbraak beleven
op dit punt. Het bedrijfsleven en de overheid hebben elkaar jarenlang over
de heg toegeschreeuwd, maar nu zijn de misverstanden uit de weg geruimd en
proberen wij tot samenwerking te komen. Dat heeft gunstige gevolgen voor de
infrastructuur en allerlei andere projecten.Voor ons is pps duidelijk in beeld als uitvoeringsinstrument. De eerste
projecten zijn succesvol afgerond. De toepassing van pps is echter nog wel
incidenteel en nog niet aan de orde van iedere dag. De uitdaging voor de komende
jaren is om te komen tot een structurele toepassing van pps. Om dat te bewerkstelligen,
heeft het kabinet de afgelopen periode een aantal belemmeringen weggenomen,
bijvoorbeeld door verlaging van de transactiekosten. Er is een DBFM-handboek
beschikbaar zodat niet iedereen opnieuw het wiel hoeft uit te vinden. Er is
een standaardcontract opgesteld voor de wegen en er wordt gewerkt aan een
standaardcontract voor scholen en rijksgebouwen. Op het vlak van budgettering
wordt veel meer aandacht besteed aan de beheers- en onderhoudskosten, echt
in de lifecycle-benadering. Er is sprake van een vergoeding van de kosten
die marktpartijen maken bij het mededingen in pps-verband als zij het werk
niet krijgen. Dat is een omwenteling. Er is een concrete lijst met infraprojecten
die in aanmerking kunnen komen voor de pps-aanpak. Het is heel belangrijk
dat die afspraken in nauwe samenspraak met het bedrijfsleven tot stand zijn
gekomen. De Kamer kan op korte termijn een brief van het kabinet verwachten
over de positionering van pps.De heer Hofstra uitte zijn twijfels over de vraag of de overheid wel in
staat is om grote projecten goed uit te voeren. Wij druk bezig met verbeteringen
en wij verwachten dat wij in de toekomst meer projecten door de markt kunnen
laten uitvoeren. Over een aantal zaken die de heer Hofstra noemde, zoals de
agentschapvorming van Rijkswaterstaat, zal ik de Kamer separaat informeren.
Ten aanzien van de verbetering van projectaansturing en -beheersing zal ik
de Kamer na de zomer een uitgebreide notitie doen toekomen. De heer Hofstra
kwam ook wederom met zijn lex specialis. Wij hebben bij verschillende gelegenheden
opmerkingen gemaakt en antwoord gegeven op vragen hierover. De heer Hofstra
blijft de lex specialis opvoeren. Ik zou graag een keer van hem vernemen wat
zijn bezwaren tegen onze antwoorden zijn.De heer Van der Ham vroeg naar de vertrouwelijkheid rond pps-constructies.
Ik denk dat het onontkoombaar is dat bij contracten met marktpartijen vertrouwelijk
met de Kamer wordt gesproken. De zakelijke belangen van marktpartijen brengen
dat mee. Wij zullen dat in ieder geval per geval met de Kamer moeten bestuderen.Het eerder laten aangrijpen van de procedure in het besluitvormingsproces,
zoals de TCI voorstelt, is een belangrijke verbetering ten opzichte van de
oude regeling. In antwoord op de vraag van de heer Duyvendak kan ik dus zeggen:
"ja, wij staan achter het voorstel van de TCI". Het kabinet is ook van mening
dat het goed is om de scope, de planning, de financiën en de risico's
in alle projectfases en rapportages te verankeren. De voortgangsrapportages
zullen wij vooral richten op de afwijkingen van die viereenheid. Als dingen
van de afgesproken scope, planning en financiën afwijken of de risico's
anders zijn dan de keer daarvoor, zullen wij daar speciale aandacht aan besteden
in de voortgangsrapportages. Zo kunnen wij de rol van de Kamer het best faciliteren.Het voorstel van de TCI om bij de start een algemeen overleg te houden,
een zogenoemd start-AO, biedt de mogelijkheid om maatwerk te leveren. Wij
willen geen onleesbare, vuistdikke rapportages, maar informatie op maat in
samenspraak met de Kamer. Er wordt ingegaan op de vraag waaraan behoefte bestaat
en of herijkingen in de verschillende fases mogelijk zijn. Ik kan mij voorstellen
dat de informatiebehoefte van de Kamer in de besluitvormingsfase anders is
dan in de controlefase, dus tijdens de uitvoering.De heren Van Hijum en Duyvendak hebben gevraagd naar de status van een aantal concrete projecten. Ik heb er geen moeite mee als zij
bijvoorbeeld de Hanzelijn, de aansluiting van de A6 op de A9 en de Zuiderzeelijn
als groot project willen aanmerken. Dat is de keuze van de Kamer. Wat dat
per project betekent, kunnen wij in het zogenoemde start-AO samen met de Kamer
bepalen. Dit brengt wel een geweldige stapel papier mee.De voorzitter:Ik vraag de leden die in de wandelgang met elkaar staan te praten, om
binnen te komen. U krijgt antwoord van de minister. Daarom vind ik het goed
dat u in de zaal bent.Minister Peijs:Mevrouw Gerkens heeft mij gevraagd of ik bereid ben om aan regionale partners
duidelijk te maken dat er grenzen zijn aan de kostenontwikkeling en de bijdrage
aan een project. Daar had zij het net over. Ik heb al gezegd dat nu juist
de tendens is dat wij hun meer verantwoordelijkheid geven, maar dat wij te
allen tijde bereid zijn om kennis te delen. De kennis die het ministerie opdoet,
komt namelijk altijd met publieke middelen tot stand. Wij willen die dus altijd
delen, ook met marktpartijen. De samenleving heeft daar gewoon recht op. Daar
kan geen paal en perk aan worden gesteld.De heer Duyvendak (GroenLinks):Mij verheugt het natuurlijk dat u zegt dat wij waarschijnlijk een goede
start kunnen maken met de Procedureregeling grote projecten. Ik zit nog even
te zoeken naar de relatie met de besluitvorming in het kader van het Fonds
economische structuurversterking en wat u daar net over zei. De procedureregeling
bevat namelijk ook de verschillende fasering in de besluitvorming. Daaronder
valt ook het zogenoemde toelatingsbesluit. Vindt het kabinet ook dat een project
eerst het toelatingsbesluit achter de rug moet hebben alvorens in aanmerking
te kunnen komen voor middelen uit het Fonds economische structuurversterking
of kunnen zij overal vandaan komen? De commissie-Duivesteijn zegt hier behartigenswaardige
dingen over. Zij stippelt zeer bewust die route uit.Minister Peijs:Het kabinet stuurt de plannen van het kabinet als die zijn gemaakt in
het kader van het Fonds economische structuurversterking. Zodra er een kabinetsbesluit
is, gaat dat met de onderbouwing en de rapporten van de planbureaus naar de
Kamer. De Kamer moet zich realiseren dat dat natuurlijk in een beginfase zo
is. Al die projecten moeten alle fases doorlopen. Niet alle projecten zullen
wij echter kwalificeren als een groot project, lijkt mij. Dat moge duidelijk
zijn.De heer Duyvendak (GroenLinks):Dus de projecten die in het Fonds economische structuurversterking terechtkomen,
komen voor de Kamer op dat moment dus uit de lucht vallen, om het zo maar
te zeggen? Die heeft de Kamer daarvoor niet gezien, gekend of besproken? Komen
zij na dat besluit pas in de Kamer terecht?Minister Peijs:Volgens mij komt geen enkel project zo maar uit de lucht vallen. Ieder
project heeft een voorgeschiedenis. Over ieder project is wel gesproken in
de pers enzovoort. Volgens mij kunnen wij het niet op een eerder tijdstip
delen. Het heeft geen zin om een grote lijst bij de Kamer neer te leggen als
daar nooit iets van terechtkomt. Als wij doelmatig willen werken, moeten wij
zeggen: op het moment dat het kabinet een besluit heeft genomen, gaat het
met de onderbouwing naar de Kamer. Meer kunnen wij niet doen voordat het überhaupt
bedacht is en op papier staat.Mevrouw Gerkens (SP):Ik wil iets rechtzetten. Ik heb niet gesuggereerd dat de minister moet
gaan aangeven aan de decentrale overheden wat hun bodem is. Naar mijn mening
is er wel een eerder moment waarop de minister naar de Kamer kan komen met
die projecten, namelijk op het moment van de probleemstelling. Zo'n project
is vaak de oplossing van een infrastructureel probleem die al is gekozen door
het kabinet. Mijn suggestie is om de Kamer al bij die probleemanalyse te betrekken.
Dan kan de Kamer ook aangeven dat er wellicht meerdere oplossingen mogelijk
zijn en welke het kabinet dan verder zou moeten uitwerken of onderzoeken.Minister Peijs:Nee, want er is dan gewoon nog geen probleemanalyse. Sommige zaken komen
van verschillende kanten op het bord van het kabinet. Het vroegste punt is
het moment waarop er in het kabinet over wordt gesproken. Eerder is er geen
kabinetsstandpunt. Zodra iets in het kabinet is besproken, komt het bij u.
Er is geen eerder moment. Natuurlijk begrijp ik het wel dat u twee handen
wilt wanneer u één hand krijgt, maar dit is het gewoon. Er is
eerder geen kabinetsstandpunt.Mevrouw Gerkens (SP):Het gaat mij ook helemaal niet om het kabinetsstandpunt, maar om het volgende.
U zegt dat er geen probleemstelling is. Dat is klinkklare onzin. U gaat hier
niet verkondigen: wij gaan eens even een weg aanleggen. Nee, u zegt: de A4
Midden-Delfland is heel hard nodig, want als wij die niet aanleggen, gaat
het daar economisch slechter. Dat zegt u, terwijl bijvoorbeeld de Veilingroute
ook een goede optie zou zijn geweest. Ik hoor de heer Hofstra zeggen dat het
allemaal waar is wat ik zeg. Wij zijn dan al een station voorbij. Mijn verzoek
is om de Kamer te betrekken bij de probleemanalyse. Daarop kan de Kamer dan
de mogelijke oplossingen aangeven, met het verzoek aan het kabinet om die
oplossingen te bekijken. Dan bent u er op tijd bij.Minister Peijs:Nu halen wij echt alles door elkaar. De A4 Midden-Delfland is geen FES-project,
maar een regulier infrastructuurproject. Wij spreken nu over het FES, althans,
ik heb tot nog toe daarover gesproken. Op het moment dat over de FES-meevaller
binnen het kabinet is gesproken, afwegingen zijn gemaakt van de projecten
en besluiten zijn genomen, gaat die informatie naar de Kamer. Als wij straks
over doodgewone MIT-projecten spreken, is het een heel ander geval. Dan wordt
de Kamer al gevraagd bij het toelatingsbesluit, en hebben wij het start-AO
met de Kamer. Dat lijkt mij zo helder als glas. De MIT is echter niet het
FES.Mevrouw Gerkens (SP):Gaat de minister mij nu vertellen dat er andere spelregels zijn voor projecten
die uit het FES worden gefinancierd dan voor projecten die uit het MIT komen,
waarin overigens ook FES-gelden zitten? Ik vraag u alleen maar of het niet
verstandiger zou zijn om voordat wij aan een groot infrastructureel project
beginnen de Kamer te betrekken bij de probleemanalyse. Dat is eerder dan het
moment waarop u binnen het kabinet het besluit hebt genomen
wat het zal worden.Minister Peijs:Je kunt altijd de vraag stellen of er ook al een ei was voordat deze kip
er was, en of er voor die kip nog een ander ei was, maar het is zoals het
is. In de FES-besluitvorming is dit het vroegste moment waarop de Kamer kan
worden betrokken. Anders ligt er gewoon niets op tafel. Iedereen heeft wel
plannen in zijn hoofd, maar er is geen enkel ander ogenblik waarop het kabinet
naar al die projecten heeft gekeken.De heer Van Hijum (CDA):De minister sprak daarnet over de aanwijzing tot groot project en over
het bezwaar dat dat mogelijk met zich mee zou brengen, dat dat tot veel papier
zou leiden. Ziet de minister ook mogelijkheden om juist die hoeveelheid papier
te beperken? Voor ieder project dat goed wordt gemanaged, wordt een periodieke
rapportage op managementniveau gemaakt. Waar de Kamer op zit te wachten, is
natuurlijk niet meer dan een samenvatting van de stand van zaken op het punt
van budget, tijd en risico's, in relatie tot de vraag of alles nog op schema
ligt. Is dat gevaar wel zo reëel, en kunnen wij niet een weg bewandelen
waarbij wij de hoeveelheid papier tot een minimum beperken?Minister Peijs:Graag! Bij ieder groot project zullen wij met de Kamer een informatieprotocol
maken, zoals de TCI ook aanraadt. Daarin stellen wij vast wat de Kamer graag
wil hebben en niet meer. Als de Kamer tussentijds ergens over wil doorpraten,
dan kan altijd een aanvulling worden gegeven. Van de Kamer horen wij graag
wat zij nodig heeft, wat zij wil, waar zij niet zonder kan.Gisteravond is veel gezegd over de Zuiderzeelijn. Er zijn complimenten
gemaakt voor de aanpassing die het kabinet heeft aangekondigd. De discussie
over nut en noodzaak zal worden gevoerd. Er zijn kritische vragen over de
afgelopen jaren gesteld en er zijn heel concrete voorstellen gedaan voor het
komende proces. Ik heb de volgende onderwerpen geselecteerd: de informatie
over de Zuiderzeelijn in de afgelopen jaren, de verschillende alternatieven
en de manier van omgaan daarmee, de onderdelen van de structuurvisie en de
snelheid waarmee de discussie over nut en noodzaak wordt gevoerd.Ik begin met de informatievoorziening aan de Tweede Kamer in het verleden.
De TCI heeft hier een aanvullende notitie aan gewijd. De aanleiding daarvoor
was het verzoek van de commissie aan de regering om een aantal adviezen uit
2000 en 2001 die de Kamer destijds niet ontvangen had, alsnog te verstrekken.
Het is van belang daarbij onderscheid te maken tussen twee soorten van adviezen.
Enerzijds gaat de TCI in op stukken die op zichzelf openbaar zijn, zoals de
inmiddels befaamde notitie van het CPB uit 2001. Het beeld is ontstaan dat
het CPB in 2001 kritisch heeft geadviseerd over de Zuiderzeelijn en dat het
toenmalige kabinet dat advies bewust achtergehouden heeft. Vorig jaar hebben
wij daarover gesproken in een algemeen overleg. Ik heb toen aangegeven dat
het beter ware geweest als die CPB-notitie gewoon meteen naar de Kamer zou
zijn gestuurd, want daar was niets mis mee. Ik ben er voorstander van om dergelijke
stukken voortaan onverkort aan de Kamer toe te sturen. Bij verwijzingen naar
dergelijke stukken in mijn brieven zal ik werken met letterlijke citaten.Anderzijds gaat de TCI in op ambtelijke adviezen van de ICES en de RPC
aan het kabinet. Dergelijke adviezen worden in de regel niet openbaar gemaakt.
Voor de zorgvuldigheid van het besluitvormingsproces is het van belang dat
ambtelijke adviezen in beslotenheid, zonder interventie van bijvoorbeeld de
media, kunnen worden gegeven. Vanwege het belang van het parlementair onderzoek
van de TCI heeft het kabinet hiervoor een uitzondering gemaakt. De ICES- en
RPC-adviezen waren gebaseerd op dezelfde feiten en cijfers waarover de Tweede
Kamer indertijd door het kabinet is geïnformeerd. Er is geen sprake van
dat de Kamer wat dat betreft bewust belangrijke gegevens zou zijn onthouden.
De ambtelijke adviezen zijn grotendeels door het kabinet overgenomen.Mijn conclusie is dat de Kamer uitgebreider geïnformeerd had kunnen
worden en, in de huidige context, had moeten worden. Van bewuste misinformatie
is naar mijn oordeel geen sprake. Er zijn geen feiten of cijfers achtergehouden.
Voor het gemak is iets niet gestuurd dat voor hetzelfde geld wel gestuurd
had kunnen worden.Ik kom op de toekomst. Er was gisteren veel aandacht voor de vraag welke
alternatieven voor de Zuiderzeelijn zouden moeten worden onderzocht. Simpel
gesteld wil ik werken volgens de motie van de heer Hofstra die vorig jaar
is aangenomen. Ik wil alle vier de alternatieven gelijkwaardig behandelen.
Gisteravond hebben mevrouw Dijksma en de heer Hofstra alvast aangegeven welk
alternatief hun voorkeur heeft: een Hanzelijn-plus-plus. De eerste plus staat
voor de verbetering van de huidige spoorverbinding en de tweede voor aanvullende
regionale infrastructuurprojecten. Ik stel de openheid van mevrouw Dijksma
en de heer Hofstra zeer op prijs. Ik ben het eens met de opmerking van de
heer Van der Ham dat het lovenswaardig is dat Kamerfracties laten zien waar
ze voor staan. Dat geeft openheid in het debat, en kans op een zorgvuldige
afweging.Ik ben het echter ook eens met mevrouw Huizinga als zij constateert dat
wij nu niet twee aparte trajecten moeten gaan bewandelen. Als we toch al een
bredere nut-en-noodzaakdiscussie gaan voeren aan de hand van een structuurvisie,
kan het alternatief van mevrouw Dijksma en de heer Hofstra daarin wat mij
betreft gewoon aan de orde komen. Ik ben namelijk van plan om in de structuurvisie
niet alleen naar de vier bekende alternatieven te kijken, maar sowieso ook
naar een Hanzelijn-plus. Daarbij moeten we vooral zakelijk blijven werken.
Daarmee bedoel ik dat wij pas met concrete projectvoorstellen komen als er
een gedegen afweging heeft kunnen plaatsvinden, op basis van kosten, baten
en risico's. De projectvoorstellen moeten aan bepaalde toetsen zijn onderworpen,
zoals een risicoanalyse. Die zakelijke benadering moet gelden voor grote en
kleine projecten.Kortom, ik vind het positief dat Kamerfracties duidelijk aangeven welk
standpunt zij innemen over de Zuiderzeelijn. Het is wat mij betreft echter
nog te vroeg om nu stelling te nemen voor of tegen bepaalde alternatieven.
Het is juist de bedoeling van een structuurvisie, die wij allemaal willen,
om daarnaar op een integrale, zakelijke manier onderzoek te doen. Laten wij
dat dan ook doen, en daarin de voorstellen die gisteren zijn
gedaan meenemen. Op die wijze doen we het meeste recht aan de aanbevelingen
van de TCI, die natuurlijk ook door de Kamer zijn onderschreven. Laten wij
daarnaar in de praktijk handelen, zowel Kamer als regering.Mevrouw Dijksma (PvdA):In mijn ogen zit er geen licht tussen wat u nu voorstelt, en wat ik gisterenavond
beoogd heb. Ik ben niet van mening dat er een heel andere structuurvisie moet
komen, naast datgene wat er al is. In alle gevallen nemen wij de aanbevelingen
van de commissie-Duivesteijn serieus, iets wat ik gisteren keer op keer heb
betoogd. Ik ben blij dat u dat nu zo formuleert. Omdat het "plus-plus-alternatief"
door de extra plus nieuw is, vraag ik u hoe u het overleg met de regio's daarin
zult voeren, en of u bereid bent te kijken naar de verhouding binnen de rijksmiddelen,
opdat er ook voor de tweede plus ruimte is.Minister Peijs:Voor het zomerreces komen wij met een spoorboekje met betrekking tot de
Zuiderzeelijn.De heer Hofstra (VVD):Op zich kunnen wij niets hebben tegen het in één gang bekijken
en afwegen. Ik heb gisteren niet voor niets gezegd dat dit schaatsen in yoghurt
is. Wij zijn geen wetenschappelijk instituut, dat de tijd kan nemen om alles
maar te onderzoeken, wij moeten dingen doen voor de burgers! Wanneer bent
u klaar met dit proces?Minister Peijs:Daar kom ik nog op.De heer Van Hijum (CDA):Er wordt nu een poging gedaan om die twee zaken in elkaar te schuiven.
Maar hoe waardeert u beide voorkeursvarianten van de regio, waarover heel
duidelijke uitspraken zijn gedaan? Welk beslag legt dat op het overleg dat
u moet voeren met de regio?Minister Peijs:Ook daar kom ik nog op.De voorzitter:Ik zie dat er nog meer leden willen interrumperen. Maar ik denk dat het
beter is de minister het onderdeel Zuiderzeelijn verder afmaakt, waarna de
Kamer bekijkt of er nog vragen zijn.Minister Peijs:Voorzitter. Zoals de TCI aangeeft en het kabinet onderschrijft, moet de
structuurvisie ten minste de volgende onderdelen bevatten: - een
definitie van het probleem;- een verkenning van de mogelijke oplossingsrichtingen;- een integraal ruimtelijk ontwerp;- een strategische milieubeoordeling,
inclusief een inspraakprocedure;- een kosten-batenanalyse;- een marktverkenning;- een financiële paragraaf over publieke
en private dekking;- en een beschrijving van een mogelijk vervolgtraject.Zoals gezegd, gaat het bij de structuurvisie om een integrale benadering
van de voorliggende alternatieven. Op voorhand trek ik geen conclusies over
de kansen van bepaalde alternatieven, want dan is een nader onderzoek niet
meer nodig. Ik ben voor een integrale afweging die TCI-proof is. Ik ben het
met de heer Duyvendak eens dat de probleemstelling helder moet zijn. Dit staat
ook inde Nota Ruimte, PKB deel III, van mei 2004. Bij de beantwoording van
de Kamervragen van mei 2004 zijn vijf doelstellingen van de Zuiderzeelijn
genoemd en die vormen het vertrekpunt voor de probleemanalyse. Deze vijf doelen
staan wel in grote lijnen sinds 2001 vast, maar niet helemaal letterlijk.
De Noordvleugel is met meer nadruk in beeld gekomen omdat de problematiek
daar pregnanter is geworden. Bij projecten met een doorlooptijd van vele jaren
mogen wij onze ogen niet sluiten voor ontwikkelingen. Belangrijke veranderingen
moeten worden verwerkt. Dit geldt ook voor de ontwikkelingen in de Noordvleugel
in het kader van de ZZL.De heer Van Hijum vroeg naar de mogelijkheden om een marktverkenning uit
te voeren als onderdeel van de structuurvisie. Ik zie daartoe niet alleen
mogelijkheden, maar ik vind dat ook heel belangrijk. De haalbaarheid van alternatieven
is voor mij een wezenlijk onderdeel van de discussie over nut en noodzaak.
Het kabinet heeft al eerder te kennen gegeven dat de marktverkenning geen
prijsvraag als eerste fase van de aanbesteding wordt. Een aanbesteding is
nog niet aan de orde, omdat de voorwaarden daarvoor – met name voldoende
commitment van de overheid – nog niet kunnen worden ingevuld. Wel kunnen
wij marktpartijen gericht en tegen betaling opdrachten geven om de financiële
haalbaarheid te toetsen en verbetervoorstellen in te dienen om projecten efficiënter
te maken.In de kabinetsreactie van 22 maart op de TCI-voorstellen is aangegeven
dat voor het ontwikkelen van een structuurvisie in een proces met regionale
overheden en een brede maatschappelijke omgeving ongeveer een jaar doorlooptijd
nodig is. Eén van de lessen die wij hebben geleerd van de Betuweroute
is dat er hand in hand met de decentrale overheden gewerkt moet worden. Dat
is een zeer harde les geweest. Velen hebben aangegeven dat het van belang
is om voor Noord-Nederland snel duidelijkheid te creëren over de toekomst
van de Zuiderzeelijn.De vraag is of nog dit jaar besluitvorming over nut en noodzaak kan plaatsvinden.
Mevrouw Dijksma, mevrouw Huizinga en de heer Hofstra hebben daarover gesproken.
Mevrouw Gerkens vindt het zelfs van durf getuigen om nu reeds te beslissen
om niet langer door te gaan met de alternatieven voor de Zuiderzeelijn. Enerzijds
concludeer ik dat de Kamer langs de lijnen van de TCI wil werken. Anders wil
zij snelheid maken met de besluitvorming over nut en noodzaak. Voor beide
punten heb ik begrip, maar bij het antwoord op de vraag of het ook sneller
kan, moeten mij toch een paar dingen van het hart. Vorig jaar heeft mevrouw
Dijksma een motie ingediend waarvan het gevolg was dat pas op de plaats gemaakt
moest worden. De Kamer vond dat de Zuiderzeelijn TCI-proof gemaakt moest worden.
Dit gebeurde overigens al voordat het rapport van de TCI was uitgekomen. Ik
heb met de aanbevelingen van de commissie in de hand gekozen voor een aanpak
die TCI-proof is, maar nu lijkt de meerderheid van de Kamer snelheid belangrijker
te vinden dan zorgvuldigheid.Mevrouw Dijksma (PvdA):Hier moet ik wel op reageren, want dit is uitlokking.Minister Peijs:Dat was zeker niet mijn bedoeling.Mevrouw Dijksma (PvdA):Ik ben het niet met uw stelling eens. Ik vind niet dat snelheid boven
zorgvuldigheid gaat. Wij moeten echter wel erkennen dat er al het nodige materiaal
is. Daarom was mijn vraag of het, nu wij met een TCI-proof aanpak
verder gaan, mogelijk is om enige vaart in het proces te brengen. Dan zult
u van mij geen last hebben.Minister Peijs:Ik zou graag voor die zorgvuldigheid kiezen. Dat betekent Peijsdat wij
niet dit jaar maar in de eerste maanden van 2006 over het nut en de noodzaak
zouden kunnen besluiten. Ik vraag mij af of dat ernstig is als wij daarmee
voorkomen dat wij zeer belangrijke informatie missen. De heer Hofstra zal
het met mij eens zijn dat de motie-Dijksma vorig jaar voor vertraging heeft
gezorgd. Als de Kamer desondanks van mening is dat dit jaar besluitvorming
moet plaatsvinden over het nut en de noodzaak, zal ik concessies moeten doen
op de onderdelen van de structuurvisie. De Kamer zal begrijpen dat het niet
mogelijk is om in een kort tijdsbestek een gedegen probleemanalyse te maken,
meerdere oplossingsrichtingen te verkennen, een nieuwe kosten-batenanalyse
op te stellen, een strategische milieudoelstelling te formuleren, een serieuze
marktverkenning te doen en ervoor te zorgen dat men minstens twee maanden
kan inspreken. Dit alles is voor dit najaar niet mogelijk.Bij de tijdsplanning speelt natuurlijk de samenhang met andere ontwikkelingen
in de Noordvleugel van de Randstad een grote rol. De heer Hofstra heeft mijns
inziens terecht opgemerkt dat het project veel complexer is door de combinatie
van ontwikkelingen in Noord-Nederland en die in de Noordvleugel. Dat wil echter
niet zeggen dat wij de bestaande samenhang moeten negeren. De Zuiderzeelijn
heeft namelijk betrekking op twee regio's, waaronder de Noordvleugel. Het
lijkt mij daarom niet efficiënt om eind 2005 over de Zuiderzeelijn te
besluiten alleen vanuit het perspectief van het Noorden. Wij weten immers
dat er medio 2006 besluitvorming zal plaatsvinden over een aantal omvangrijke
projecten in de Noordvleugel. Daarbij komt onder andere de vraag aan de orde
of Almere zich zal ontwikkelen tot een grote stad, een middelgrote stad, of
dat de groei gering zal zijn. De samenhang in het kader van de Zuiderzeelijn,
de verbinding met en de mogelijke synergie tussen projecten in de Noordvleugel
en Noord-Nederland mogen wij niet verwerpen. Als wij nu weer teruggaan naar
besluitvorming per project, lopen wij het gevaar voor suboptimale oplossingen
te kiezen die de maatschappij meer geld kosten dan nodig is. Ik begrijp dat
de Kamer aanleiding ziet om vaart te maken. Het is ook niet mijn wens dat
de discussie over de Zuiderzeelijn langer duurt dan nodig is, maar de TCI
heeft duidelijk gemaakt dat er sprake is van onzorgvuldigheid. Vorig jaar,
na de aanneming van de motie-Dijksma, heb ik de mammoettanker op de Plesmanweg
de richting op gestuurd van TCI-proof werken. Dat heb ik gedaan omdat ik er
vertrouwen in heb dat wij op die manier de verhouding tussen het ministerie
van Verkeer en Waterstaat en de Kamer kunnen verbeteren. Al die maanden hebben
die mensen zich daarvoor ingezet en naar mijn idee mag er aan beide zijden
om vertrouwen worden gevraagd. Het lijkt mij niet mogelijk nu voor een geheel
andere aanpak te kiezen. Ik was gerustgesteld toen zojuist werd gezegd dat
wij wat dat betreft op één lijn zitten. Wij moeten ons de kans
niet laten ontnemen om duidelijk te maken dat wij samen op een andere manier
gaan werken en dat wij grote projecten degelijk en zorgvuldig afwegen in het
belang van de burgers van dit land. Dat geldt dus ook voor de mensen in het
Noorden en de Noordvleugel. Dit is immers het eerste project dat de heer Duivesteijn
heeft aangeboden. Het lijkt mij goed, daarmee te beginnen.De heer Duyvendak (GroenLinks):Ik dank de minister voor haar heldere uiteenzetting en benadering. Ik
vraag mij alleen af waarom zij haar pijlen steeds richt op mevrouw Dijksma.Minister Peijs:De motie was van mevrouw Dijksma.De heer Duyvendak (GroenLinks):Er is nog helemaal geen motie. Tenminste, ik ken die motie niet. Ik had
de indruk dat mevrouw Dijksma u duidelijk maakte dat zij binnen uw benadering
past. Ik heb echter grote twijfels of de heer Hofstra daarbinnen past. Gisteren
was er sprake van een verbond tussen die twee, maar nu hoor ik de heer Hofstra
zeggen dat hij yoghurt wil gaan eten en wat al niet meer...Mevrouw Dijksma (PvdA):Ik houd ook niet van yoghurt.De heer Duyvendak (GroenLinks):Ik ben benieuwd of de hele Kamer voor de benadering van de heer Hofstra
kiest.De voorzitter:Dit is echt iets voor de tweede termijn. Nu gaat het om een enkele korte
vraag aan de minister.De heer Van As (LPF):Ik ben het met de minister eens dat zorgvuldigheid voorop moet staan.
Zij heeft aangegeven hoe zij dit ambtelijk heeft geïmplementeerd. De
heer Hofstra heeft misschien in het verleden op yoghurt geschaatst, want hij
komt er weer op terug. Ik kan niet rijmen wat hij bedoelt. De minister heeft
net aangegeven dat zij voornemens is om vier varianten te onderzoeken, heel
zorgvuldig en op gelijkwaardige wijze. Dan merk ik dat de Kamer haast heeft
en de boel onder druk wil zetten. Hebben wij dan helemaal niets geleerd? Hoe
ziet de minister dat?Minister Peijs:U stelt uw vraag aan de verkeerde persoon. Ik heb de heer Hofstra niet
horen zeggen dat hij het nu niet met mij eens is. Ik denk dat u dit met de
heer Hofstra moet uitvechten. Eerlijk is eerlijk, ik was ontzettend blij met
het TCI-rapport. Wij kunnen op die manier veel beter samenwerken met de Kamer.
De Kamer wil helderheid en transparantie. Daar willen wij aan tegemoetkomen.
Hartstikke goed. Dat moet dan ook bij dit project, het eerste project dat
werd aangemeld. Wat is erop tegen om die structuurvisie te maken? Wat is erop
tegen om dat proces in te gaan? Wij zullen dat zo snel mogelijk doen, gebruik
makend van alle hapklare brokken die wij in de kast hebben liggen. Wij zetten
er echt spoed achter, maar laten wij het, in het belang van alle mensen in
dit land, zorgvuldig doen.De heer Hofstra (VVD):Ik heb op spoed aangedrongen. Gisteren heb ik in dit verband een citaat
voorgelezen uit het Dagblad van het Noorden waarin de minister zegt: wij beginnen
helemaal opnieuw. Dat hoor ik nu weer. Zij weet toch dat er meters rapporten
zijn? Zij heeft honderden ambtenaren tot haar beschikking. Die mensen kunnen
dat toch allemaal wel wat sneller in het gelid zetten? De minister zegt dat
zij geen kansberekeningen kan maken. Toch doet zij mij een beetje denken aan
iemand die met € 25.000 in de zak een auto zoekt en de hele dag
bij Bentley en Rolls Royce rondloopt. Is het nu wel verstandig om te zeggen
dat al die varianten op gelijkwaardige wijze onderzocht moeten worden?Minister Peijs:In het kader van wat wij gaan doen, vallen de onmogelijke projecten binnen
de kortste keren af. Wij gaan gebruik maken van informatie die wij al hebben.
Sommige informatie, die er al wat langer ligt, moeten wij updaten. Wij gaan
het zo snel mogelijk doen. De heer Hofstra moet ons echter niet de zorgvuldigheid
ontzeggen. De Kamer heeft ons daarop aangesproken en mijn ambtenaren geloven
erin. Het lijkt mij niet goed om vandaag iets anders te besluiten. Zo wil
ik niet terug naar mijn departement. Ik wil terug met de boodschap dat wij
op de goede weg zijn en dat wij deze weg zullen aflopen. Daar geloof ik in.
Dat is in ieders voordeel.De heer Van Hijum (CDA):Ik vind het antwoord van de minister op een eerder vanmiddag door mij
gestelde vraag niet afdoende. De minister probeert het signaal dat gisteren
in het bijzonder door twee fracties is afgegeven in te vlechten in het proces
dat zij voorstaat. In mijn ogen zijn die zaken niet te verenigen. Je kunt
toch niet aan de ene kant serieus alle alternatieven een eerlijke kans geven,
terwijl je aan de andere kant onderhandelt over de uitvoering van maatregelen
die genomen worden als die alternatieven niet uitgevoerd kunnen worden? Dat
brengt de minister toch in een onmogelijke spagaat?Minister Peijs:Nee, ik heb helemaal niet het gevoel dat ik een spagaat moet maken. De
Kamer heeft gisteren verteld wat zij vindt. Ik vertel vandaag wat ik vind.
Straks hoor ik in tweede termijn wel of de Kamer vindt wat ik vind en dat
wij er gezamenlijk aan gaan werken om zo snel mogelijk iets moois op tafel
te leggen. Dat moet dan wel gebeuren binnen het toetsingskader van de heer
Duivesteijn, want dat is een hartstikke goed toetsingskader.Mevrouw Dijksma (PvdA):Daar ben ik het mee eens. Ik begrijp hieruit dat niet alleen de minister
en het Noorden alternatieven aan kunnen reiken, maar dat Kamerfracties dat
ook kunnen doen.Minister Peijs:Ja, maar dan wel graag met spoed, anders kunnen wij niet voldoen aan het
"zo snel mogelijk"-criterium dat de Kamer vandaag toevoegt aan de procedure
voor grote projecten.Voorzitter. De heer Van der Staaij heeft gesproken over de status van
regeerakkoorden. Ook de TCI besteedt daar aandacht aan. De zaak ligt natuurlijk
heel simpel. De Kamerfracties maken de regeerakkoorden. Bijna had de fractie
van de heer Van der Staaij haar eigen bijdrage geleverd aan het heersende
regeerakkoord. Dit kabinet gaat daar niet over. Het zijn echt de Kamerfracties
die aan bod zijn. De macht om dat te veranderen, ligt bij de Kamer.De heer Van der Staaij (SGP):Ik had dat zelf ook al gezegd. Het zijn de coalitiepartners die de regeerakkoorden
maken, maar de regering voert ze uit. Die heeft er verstand van. In dat licht
vroeg ik hoe de minister de suggestie van de TCI beziet. Zij vraagt de regering
wijs te zijn en dergelijke grote projecten niet in de regeerakkoorden te regelen.
Als de minister daarmee instemt, kan dat meer betekenis krijgen dan wanneer
het een verdwaalde opmerking uit een rapport is.Minister Peijs:Het is aan de fracties wat zij in de regeerakkoorden zetten. De regering
zet er haar handtekening onder. Ik kan nu wel zeggen dat ik het niks vind,
maar daar kopen wij niets voor. Bovendien vind ik echt dat het moeilijk regeren
is als er niet een minimale afspraak bestaat tussen een aantal partijen. Vroeger
waren die afspraken uitgebreid. Ze worden steeds summierder, maar over sommige
zaken moeten toch echt afspraken worden gemaakt. Iedere partij heeft een ander
verkiezingsprogramma. Als iedere partij die in de coalitie zit vervolgens
zijn eigen verkiezingsprogramma uitvoert, dan hebben wij in één
jaar zestig kabinetten, zoals dat in een land elders in Europa gebeurt. Dat
lijkt mij niet goed voor de stabiliteit van dit land, waarvan wij allemaal
zo veel houden. Ik ben blij met sommige onderdelen van het regeerakkoord.
Laat daarover geen misverstand bestaan.Ik heb gezegd hoe zwaarwegend het TCI-rapport voor mij is. De lessen die
daarin staan, moeten wij vooral niet vergeten. De burger zal ons kritisch
blijven volgen. Dat is duidelijk geworden uit het referendum dat wij net achter
de rug hebben. Is het niet goed om samen over ongeveer twee jaar in alle openheid
terug te kijken naar wat de Kamer en het kabinet bij de concrete projecten
hebben gedaan? Zijn wij dan vervallen in oude gewoonten of hebben
wij echt een nieuwe manier van samenwerking gevonden? Voordat dit kabinet
wordt beëindigd, kunnen wij wellicht zeggen wat goed is bevallen, wat
goed en wat verkeerd is gegaan en wat beter zou kunnen. Het is mijn wens dat
wij op deze wijze het rapport van de heer Duivesteijn, waarmee ik hem nogmaals
feliciteer, kunnen evalueren.De voorzitter:Voordat ik het woord geef aan de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer, schors ik de vergadering voor vijf minuten.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.Minister Dekker:Voorzitter. Laat ik beginnen met mijn waardering uit te spreken voor het
werk van de Tijdelijke Commissie Infrastructuurprojecten. Er ligt een grondige
en gedegen analyse van de besluitvorming over grote infrastructuurprojecten
met heldere voorstellen voor toekomstige grote projecten. De bijdragen van
de diverse fracties in eerste termijn gisteravond heb ik als kritisch en constructief
ervaren. De TCI heeft een aantal voorstellen gedaan om de besluitvorming over
grote projecten vooral in de voorbereidende fase te verbeteren. Een heldere
fasering, een integrale afweging, een tijdige discussie over nut en noodzaak
en een eerdere betrokkenheid van de Tweede Kamer zijn hierbij uitgangspunten.Gisteravond tijdens de eerste termijn van de Tweede Kamer hebben wij kunnen
constateren dat deze aanbevelingen van de TCI breed gedragen worden. Ook het
kabinet deelt deze aanbevelingen van de TCI. In de PKB-procedure die is opgenomen
in de huidige Wet op de Ruimtelijke Ordening komt de Kamer pas formeel in
beeld bij PKB deel 3. De TCI constateert op basis van de analyse van de besluitvorming
over de HSL-Zuid en de Betuweroute mijns inziens terecht dat dit te laat is.
Om dit in de toekomst te verbeteren is het wenselijk dat kabinet en Kamer
in een eerder stadium fundamenteel met elkaar van gedachten wisselen over
nut en noodzaak van een groot project, zodat deze discussie niet wordt vermengd
met discussies over concrete tracé- en inpassingskeuzen. De TCI stelt voor om dit te doen aan de hand van een structuurvisie, een
planfiguur uit de nieuwe WRO. Het kabinet heeft dit voorstel van de TCI ruimhartig
overgenomen. Hiermee komt het kabinet tegemoet aan een breed gedragen wens
in de Kamer. De structuurvisie moet inzicht bieden in de probleemstelling,
nut en noodzaak, de ruimtelijke samenhang en de mogelijke alternatieven. Met
de TCI en de Kamer is het kabinet van mening dat in de structuurvisie niet
op voorhand naar een project toe geredeneerd mag worden. Er moet juist gekeken
worden naar andere maatregelen die ingezet kunnen worden om het doel te bereiken.
Volgens het kabinet zou een structuurvisie in ieder geval de volgende zeven
elementen moeten bevatten: 1. een eenduidige probleemdefinitie;2. een verkenning van de mogelijke oplossingen buiten de fysieke
sfeer;3. een integraal ruimtelijk ontwerp in samenhang met andere
projecten en de betekenis voor de ruimtelijke ontwikkeling van het gebied;4. een strategische milieubeoordeling;5. een maatschappelijke
kosten-batenanalyse;6. een verkenning, selectie van mogelijke projectalternatieven
die bij positieve besluitvorming over de structuurvisie in de volgende fase
verder uitgewerkt kunnen worden;7. een heldere financiële paragraaf
met een voorgenomen dekking en de mogelijkheden van PPS.Het gaat al met al om een brede integrale afweging van investeringsopties
in het licht van de gestelde doelen. Hiermee heb ik meteen een antwoord gegeven
op de vraag van de heer Duyvendak over de verhouding tussen projecten en doelen
in de structuurvisie.Ook neemt het kabinet het voorstel over dat de Kamer zich moet kunnen
uitspreken over de structuurvisie. Het kabinet hecht hier veel belang aan,
want op deze wijze wordt de politieke discussie over nut en noodzaak op het
juiste moment en op de juiste plaats gevoerd. De Kamer dient zich expliciet
uit te spreken over de structuurvisie. Pas daarna is de verdere uitwerking
van het project aan de orde. Zoals bekend heb ik onlangs het mede op basis
van de aanbevelingen van de TCI gewijzigde wetsvoorstel voor de nieuwe WRO
naar de Kamer gestuurd. In dit wetsvoorstel wordt de rol van de Kamer in de
structuurvisiefase ook al geregeld. Na besluitvorming in het kabinet wordt
de structuurvisie aan de Kamer aangeboden. Mijns inziens komt het kabinet
hiermee tegemoet aan een belangrijk en, gezien de inbreng van de diverse fracties,
breed gedragen onderdeel van het voorstel van de TCI.De TCI stelt voor, het voortouw bij het opstellen van de structuurvisie
in alle gevallen neer te leggen bij de minister van VROM. In aansluiting hierop
hebben volgens mij nagenoeg alle fracties, zij het soms in verschillende bewoordingen,
gisteravond aangegeven veel te voelen voor een zwaardere rol van VROM bij
het opstellen van de structuurvisie. Een aantal malen is, onder anderen door
de heer Van Hijum, hierbij de term regierol gehanteerd. De heer Hofstra had
het over een voortrekkersrol voor VROM en mevrouw Dijksma sprak over een gemiste
kans als het voortouw niet bij VROM komt te liggen. Ik heb goede nota genomen
van de gevoelens die er op dit punt in de Kamer leven, maar in het kabinetsstandpunt
heeft het kabinet een positie ingenomen in deze discussie.Het kabinet ziet het punt dat de integrale ruimtelijke afweging in de
structuurvisiefase belangrijk is, maar dit hoeft in de ogen van het kabinet
niet te betekenen dat de minister van VROM te allen tijde het voortouw heeft.
De volgende twee situaties kunnen zich voordoen. Of de structuurvisie gaat
over algemeen ruimtelijk beleid waarvoor de minister van VROM eerstverantwoordelijk
is in overeenstemming met de minister die het mede aangaat. Of er is sprake
van een projectstructuurvisie waarvoor de betreffende sectorminister of vakminister
eerstverantwoordelijk is in overeenstemming met de minister van VROM. Dat
betekent dat de minister van VROM vanwege de ruimtelijke afweging die aan
de orde is, altijd betrokken is bij de structuurvisie en dat de noodzakelijke
checks and balances geborgd zijn. In de praktijk betekent dit dat per geval
moet worden bezien welke minister eerstverantwoordelijk is voor de betreffende
structuurvisie. Het inhoudelijke zwaartepunt vormt het hoofdaanknopingspunt
voor het bepalen van deze eerstverantwoordelijkheid. Ligt het hoofdaccent
op verkeer en vervoer dan is de eerstverantwoordelijke de minister
van Verkeer en Waterstaat die de structuurvisie trekt. Is de hoofdinsteek
natuurontwikkeling dan is het de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.
Wanneer het gaat over grootschalige integrale gebiedsontwikkeling of verstedelijkingsprojecten
dan ligt het voor de hand dat de structuurvisie wordt opgesteld door de minister
van VROM. Bij dit alles staat het kabinet een nauwe samenwerking in de ruimtelijk-economische
sfeer voor, zoals wij met de Nota Ruimte in feite al hebben gehanteerd.Als ik de Kamer goed beluister, is het de vraag of deze benadering van
het kabinet voldoende uitdrukking geeft aan de door de Kamer beoogde rol van
de minister van VROM. Indien dit correct is, hoor ik graag de opvatting die
hierover leeft in uw Kamer.Mevrouw Dijksma (PvdA):Dat kan. Ik vind het ruimhartig en zelfs nobel dat de minister van VROM
aan wie door de Kamer toch een veel zwaardere positie wordt toegedacht dan
zij hier nu zelf wil verdedigen, dat namens het kabinet toch maar gewoon doet.
Ik wil haar vragen of zij zichzelf niet wegcijfert. Een van de punten van
kritiek van de commissie-Duivesteijn op hoe het nu altijd gaat is het proces
dat zij hier schetst. Of het om landbouw gaat of om verkeer en vervoer, de
ruimtelijke afweging is altijd zodanig belangrijk dat de minister van VROM
er nu eenmaal een regierol bij heeft. Dat neemt niet weg dat andere departementen
en hun ministers een belangrijke rol daarnaast kunnen hebben en een bepaalde
invloed op de inhoud moeten hebben. Het gaat om de procesaanpak. Daarvoor
heeft de commissie iets anders aanbevolen dan de status quo die de minister
ook vandaag weer beschrijft.Minister Dekker:Datgene wat het kabinet heeft geschetst, is volgens mij geen status quo.
Het feit dat een sectorminister of een vakminister nadrukkelijk wordt uitgedaagd
om tot de beschrijving van de structuurvisie te komen voor dat project, is
al een stap voorwaarts, want dat betekent al een ruimtelijke afweging die
mede moet worden gemaakt. Dat ik daarbij altijd mede betrokken ben, is het
uitgangspunt van dit kabinet geweest. Wegcijferen is dus niet aan de orde,
want de ruimtelijke afweging wordt altijd gemaakt. Misschien is het iets voor
de tweede termijn als wij kunnen nagaan wat u precies verstaat onder de regierol
in het proces, want dat beluister ik in uw woorden. Dan kan ik nu mijn antwoord
afronden.Mevrouw Dijksma (PvdA):Het gaat er natuurlijk ook om dat ruimtelijke ordening gewoon een vak
is.Minister Dekker:Zeker.Mevrouw Dijksma (PvdA):U hebt het steeds over de vakministers, maar u bent ook vakminister. Ruimtelijke
ordening is úw vak. Schoenmakers moeten bij hun leest blijven. Dat
is wat ik hier betoog en als het noodzakelijk is dat er ruimtelijke afwegingen
worden gemaakt, dan moet de minister daarbij het voortouw hebben. Dit neemt
niet weg dat een ander ministerie tijdens het vervolg van een project die
rol weer kan overnemen. Ik weet wel een beetje hoe die dingen gaan en daarom
dring ik erop aan dat wij niet al te Haags en al te competitief zijn, ook
niet intern. Ik vind dat de collega's u dit moeten gunnen, laat ik het zo
zeggen.Minister Dekker:Ik heb goede nota genomen van de drie elementen die mevrouw Dijksma noemt,
de regierol op het proces, de vakmatige inbreng op het onderdeel ruimtelijke
ordening en het zogeheten gunnen. Ik zal er over nadenken.De heer Van Hijum vroeg om een reactie van het kabinet op het voorstel
om bewust tegengeluiden te organiseren bij het opstellen van een structuurvisie.
Het ligt voor de hand om tijdens het opstellen van een structuurvisie ruimte
te geven voor de inbreng van ideeën en alternatieven door derden. Dit
past in de toegezegde brede benadering. Overleg met maatschappelijke organisaties,
medeoverheden en de markt ligt voor de hand. Ook zal er gelegenheid zijn voor
inspraak.De vorm waarin dit alles gebeurt, kan per structuurvisie natuurlijk verschillen.
De nieuwe Wet Ruimtelijke Ordening geeft hiervoor geen standaardprocedure.
Als een strategische milieubeoordeling wordt opgesteld, en dit zal bij een
structuurvisie in de regel het geval zijn, is inspraak conform de Algemene
wet bestuursrecht verplicht. Ik denk dat ik hiermee ook antwoord heb gegeven
op de vraag van de heer Duyvendak hoe het nu zit met de inspraak op een structuurvisie.Ik wil tot slot nog iets zeggen over de Zuidas. Ik deel de stelling van
de heer Van Hijum dat een aanwijzing tot groot project moet leiden tot een
betere uitvoerbaarheid en projectbeheersing en niet mag resulteren in vertraging
van de uitvoering. Het gevoel van de Kamer dat de afweging van grote projecten
helder en inzichtelijk gemaakt moet worden, heb ik goed verstaan. Mevrouw
Peijs heeft hier verder al nadrukkelijk antwoord op gegeven.De Kamer krijgt voor de Zuidas dan ook transparant inzicht in deze afweging.
Ik meen dat hierover volgende week een algemeen overleg wordt gevoerd. Omdat
dit een lopend project is waarbij meerdere partijen zijn betrokken, is maatwerk
geboden. Het kabinet is uiteraard met de Kamer van mening dat ook over de
Zuidas een nut-en-noodzaakdiscussie moet worden gevoerd op basis van alle
relevante informatie.Mede ten behoeve hiervan worden in het project Zuidas op dit moment twee
parallelle trajecten doorlopen. Het eerste traject is de procedure uit de
Tracéwet ten behoeve van de afweging van de verschillende alternatieven
en de keuze van een voorkeursvariant. In het tweede traject wordt bezien of
tot de oprichting van een juridische entiteit kan worden gekomen waarin publiek
en privaat kunnen samenwerken. Onderzocht wordt of er bedrijfseconomisch gezien
een zakelijke basis is voor een pps om het dokmodel te realiseren.Ik stuur erop aan dat beide trajecten parallel en afgestemd worden doorlopen
opdat zij gelijktijdig aan de Kamer voor definitieve besluitvorming kunnen
worden voorgelegd. Voor die tijd worden er geen onomkeerbare besluiten genomen.Een "full dressed" structuurvisie die weer helemaal vanaf nul begint,
lijkt mij op dit moment niet nodig. Het kabinet kan naar verwachting medio
2006 een besluit aan de Kamer voorleggen. Dit is dan een echt go-no-go-moment.
Ik stel voor dat wij een eventuele nadere gedachtewisseling over de Zuidas
bewaren tot het geplande algemeen overleg.Ik heb hiermee antwoord gegeven op de vragen die gisteren zijn gesteld
in aansluiting op hetgeen mevrouw Peijs al heeft gezegd. Ik dank de Kamer
voor haar constructieve inbreng.De voorzitter:Ik heb verzuimd u mee te delen dat minister Pechtold mij had gevraagd
hem na 15.00 uur te verontschuldigen in verband met andere verplichtingen.De vergadering wordt van 15.40 uur tot 15.55 uur geschorst.Mevrouw Dijksma (PvdA):Voorzitter. Om te beginnen wil ik de bewindspersonen danken voor hun antwoorden.
Ik zou haast willen zeggen: dat is niet gratuit. Ik weet dat dit hier vaak
een standaardopening is, maar bij mij is dat bijna nooit het geval. Ik heb
er begrip voor dat minister Pechtold afwezig is. Ik vind het jammer dat deze
zo veelbelovende minister eigenlijk het meest afhoudend was van de drie bewindslieden
bij het overnemen van de aanbevelingen van de commissie. Dat lijkt mij een
gemiste kans voor iemand die zo'n voorvechter is van nieuwe bestuursvormen.
Als zelfs de PvdA-fractie daar in de vaart der volkeren in meegaat, moet hij
natuurlijk zijn winst grijpen.Ik wil minister Peijs zeggen dat ik met bewondering haar termijn heb gevolgd.
Ik debatteer vaak met haar en zij krijgt ook vaak ongezouten kritiek van mij.
Haar departement en haar voorgangers hebben in de hitte gestaan en krijgen
in het rapport de meeste kritiek. Ik wil de minister ervoor bedanken dat zij
in de Kamer ruimhartig en open heeft bevestigd dat er fouten zijn gemaakt
in het verleden en dat zij en haar departement daarvan willen leren. Zij heeft
ook aangegeven hoe moeilijk dat is. Dat geloof ik ook, want een cultuuromslag
kost ongelooflijk veel tijd. Het feit dat de minister bereid is om de situatie
over twee jaar met ons te evalueren geeft vertrouwen dat de aanpak serieus
is. Ik wens de minister en alle mensen op het departement heel veel succes
daarmee. Het zal echt niet gemakkelijk zijn.Dat was wel weer genoeg zoet voor vandaag; ik begin mij er zelf bijna
wat ongemakkelijk bij te voelen. Nu komt het oude vertrouwde deel van wat
er nog mis is. Het is jammer dat, ondanks herhaald aandringen van mijn kant
en van andere zijden, niet alle aanbevelingen integraal zijn overgenomen.
Er zijn wel degelijk de nodige toezeggingen gedaan en op sommige onderwerpen
is er vooruitgang geboekt. Ik noem het punt van het FES. Daarover heb ik nog
een specifieke vraag. Eigenlijk willen wij die integrale afweging zodanig
maken dat wij niet alleen weten welke projecten het wel hebben gehaald en
waarom, maar ook welke projecten er buiten de boot zijn gevallen en waarom.
Eerder is de nota Selectief investeren verschenen, die overigens redelijk
overzichtelijk was. Dat is de wijze waarop mijn fractie een klein beetje inzicht
wil krijgen in die afweging.Over het horen van ambtenaren heb ik het mijne al gezegd. Mijn fractie
zal hartgrondig voor zo'n aanbeveling stemmen. Dat geldt eigenlijk ook voor
alle andere aanbevelingen die de commissie doet en waarover de minister in
meer of mindere mate enthousiast is. Ik ben heel benieuwd om te zien hoe de
situatie wordt.Ten aanzien van de Zuiderzeelijn hebben wij in het debat van gisteren
een behoorlijke steen in de vijver geworpen. Ik voel daar zelf de nagolven
af en toe nog van. Ik ben blij met de ruimhartige toezegging van de minister
dat zij het alternatief dat de heer Hofstra en ik ons voorstellen, een Hanzelijn-plus-plus,
een plek geeft in haar spoorboekje. Het wordt meegewogen, ook ten opzichte
van de andere reeds voorhanden zijnde alternatieven. Dit kan dus een volwaardige
discussie in de regio opleveren. Natuurlijk moet dit TCI-proof gebeuren, en
dat kan op de wijze waarop de minister zich voorstelt. Ik ben degene die steeds,
soms tot vervelens toe, moties heeft ingediend om ervoor te zorgen dat zaken
TCI-proof zouden zijn. Het zal mij dan niet gebeuren dat ik opeens in het
andere kamp word gedrukt. Ik laat dat niet gebeuren, zeg ik voor de duidelijkheid.
Mijn fractie heeft gevraagd om snelheid, maar niet om onzorgvuldigheid. Naar
onze overtuiging ligt er al heel veel materiaal, dus wij beginnen niet helemaal
vanaf nul met de aanvoer van materiaal. Wel kunnen wij de discussie heropenen,
en dat doen wij ook, maar dat betekent niet dat er niets ligt. Ik hoor graag
van de minister hoe snel en op welke wijze zij de datum aan de Kamer kan meedelen,
zodat wij een beslissing kunnen nemen. Ik vind dat het Noorden daar recht
op heeft. Het Noorden heeft überhaupt recht op een beslissing die tegemoetkomt
aan wat wij eerder hebben afgesproken, namelijk dat een en ander zorgvuldig
gebeurt. Ik hoop dat er perspectief wordt geboden, maar wij moeten niet zo
lang doormodderen dat het inderdaad gaat lijken op schaatsen in yoghurt. De
minister houdt van yoghurt, maar ik echt niet. Ik vind yoghurt echt heel erg
vies. Ik hoop niet dat ik hiermee weer een of andere fabriek in de problemen
breng. Hoe dan ook, ik hoop op snelheid. Voor het overige gaat mijn fractie
akkoord met uw voorstel, waarvoor ik u dank zeg.De heer Van Hijum (CDA):Voorzitter. Ik dank de bewindslieden voor de uitgebreide beantwoording
van onze vragen. De fracties hebben onderling overleg gevoerd over de vraag
hoe wij met de aanbevelingen van de commissie-Duivesteijn verder zullen gaan.
Wij stellen voor, volgende week over de aanbevelingen afzonderlijk te stemmen.
Per aanbeveling blijkt dan of er een Kamermeerderheid voor is of niet. Elke
fractie zal zijn eigen afwegingen daarin kenbaar maken.De CDA fractie is blij dat de minister van Verkeer en Waterstaat duidelijk
afstand heeft genomen van zaken die in het verleden fout zijn gegaan. De Kamer
had dat al eerder gedaan. Het kabinet heeft nu duidelijk laten zien dat het
lessen wil trekken uit het verleden en dat het kritiek van de commissie en
van de Kamer ter harte wil nemen, niet alleen bestuurlijk, maar ook ambtelijk.
Naar de mening van mijn fractie wordt dat langzaam maar zeker al zichtbaar
in de kwaliteit van de rapportages, in het risicomanagement en in de maatregelen
die worden genomen op het gebied van de interne organisatie. Ik heb het nu
over de veranderopgave, waar met name Verkeer en Waterstaat voor staat. Verder
noem ik het proces tot cultuurverandering dat is ingezet. Die cultuurverandering
is niet van ene op de andere dag bereikt; het is een kwestie van lange adem.
Het is belangrijk dat wij dit onderwerp op de agenda van de
Kamer houden.Wij zijn er ook tevreden over dat alle bewindslieden in belangrijke mate
tegemoet zijn gekomen aan de aanbevelingen van de commissie, die in belangrijke
mate ook door de Kamer zijn overgenomen. Wij danken de minister voor de toezegging
betreffende het FES, op het punt van het vergroten van de invloed van de Kamer
op de besteding van het geld en het vergroten van het inzicht in de afwegingen
die ten grondslag liggen aan de besteding van het geld. Het gaat om grote
bedragen, te weten de aardgasbaten. De vraag is, hoe wij die middelen besteden
voor de economische structuurversterking. Ik denk dat wij met de toezeggingen
van de minister inhoudelijk wel zijn waar wij willen zijn, maar de vraag waar
wij voor staan, is of wij dit een plaats moeten geven in de wetgeving. De
minister heeft duidelijk aangegeven dat dit niet nodig is, maar dat punt neem
ik mee voor beraad in mijn fractie. Ik dank de minister in elk geval voor
haar inhoudelijke toezegging op dit punt. Daarover hebben wij geen verschil
van mening. Wij geven ook duidelijk gehoor aan de oproep van de minister om
niet met onnodige wet- en regelgeving bezig te zijn.Kamer en kabinet zullen er met elkaar ook wel goed uitkomen wat het informatieprotocol
betreft. Daarna zullen wij natuurlijk moeten nadenken over de vraag welke
projecten wij als groot project aanmerken. Ik heb een aantal projecten genoemd.
De fracties moeten hier ook met elkaar over in gesprek gaan in de Kamer. Wij
spreken volgende week over de Zuidas. Ik vraag mij wel af of de aanwijzing
tot groot project per definitie veel papier en veel rompslomp met zich meebrengt.
Wij moeten voorkomen dat dit gebeurt. De Kamer zou samenvattingen van projectrapportages
moeten krijgen die zich concentreren op de hoofdpunten. Dat vraagt ook duidelijkheid
over de informatie die de Kamer per project wil hebben. Die afspraken moeten
per project worden gemaakt.Minister Dekker is uitgebreid ingegaan op de discussie rond de structuurvisie.
Het kabinet houdt duidelijk vast aan de eigen lijn. De nuance die de Kamer
heeft gemaakt, is iets anders. Kunnen die twee nog bij elkaar worden gebracht?
Moeten initiatieven worden genomen op dit terrein of moeten wij deze discussie
met elkaar voeren bij de behandeling van de WRO? Mijn fractie neigt naar dat
laatste. De inzet zal dezelfde zijn als ik in mijn eerste termijn heb geschetst.Wij zijn tevreden met de toezeggingen die minister Pechtold heeft gedaan
over de contacten met ambtenaren, dus het "ja, mits"-principe met handhaving
van de ministeriële verantwoordelijkheid. Ik vond de afronding van het
debat hierover wel een beetje teleurstellend. Ik heb nog niet het gevoel dat
de Kamer scherp zicht heeft op de wijze waarop het kabinet met die aanbeveling
zal omgaan. Wij zullen dit punt nadrukkelijk meewegen bij het stemmen over
de aanbevelingen volgende week. Wij zijn wel tevreden met de toezegging van
de minister over de planbureaus. De plek van die bureaus is niet echt het
punt van discussie zo lang maar ruimhartig wordt omgegaan met verzoeken van
de Kamer. De indruk van mijn fractie is dat dit niet zo zeer een probleem
is. Wij neigen er wel toe om het verzoek om de Adviesdienst Verkeer en Vervoer
(AVV) een planbureaustatus toe te kennen, te ondersteunen. Wij hebben begrepen
dat wij voor de zomer een brief van het kabinet krijgen over de ontwikkelingen
rond de AVV. Ik zou dat graag bevestigd willen hebben.De CDA-fractie is blij met de benadering van de minister van de Zuiderzeelijn.
Zij heeft heel duidelijk gesteld dat het proces dat wij met elkaar ingaan
Duivesteijn-bestendig is. Dat betekent dat alle varianten die er op dit moment
zijn serieus worden bezien en ook een eerlijke kans krijgen. Ik heb het dan
niet alleen over de magneetzweefbaan en de HSL. Die indruk wordt in de media
wel eens gewekt. Het gaat ook bijvoorbeeld over de reguliere intercity en
de Hanzelijn-plus. Dat zijn varianten die al zijn ingebakken in het proces
conform de motie van de heer Hofstra die wij vorig jaar in juli hebben aangenomen.Ik meen te bespeuren dat de fracties van de PvdA en wellicht de VVD met
dat proces mee willen gaan. De indruk die gisteren in het debat en zeker vandaag
in de media is gewekt en het politieke signaal dat daarin doorklinkt, is dat
het vertrouwen in een aantal van die varianten tot het nulpunt is gedaald,
dat men niet gelooft in die alternatieven en dat men daarom met een eigen
alternatief komt. Ik vind het nog steeds merkwaardig dat er vooruit wordt
gelopen op de uitkomsten van een proces dat wij zeggen zorgvuldig in te willen
zetten. Ik vind het nog merkwaardiger dat bij een voorgestelde variant ook
al een bestemming wordt verzonnen voor het geld dat de regio zelf ter beschikking
heeft gesteld om een snelle verbinding te realiseren. Er werd bijvoorbeeld
gesproken over de wegen in Joure en het Kolibri-project. Dat is naar mijn
mening toch een beetje een sigaar uit eigen doos.De heer Van der Ham (D66):Het is wel een beetje de omgekeerde wereld. Ik stond daar ook en ik hoorde
mevrouw Dijksma en de heer Hofstra zeggen wat de minister heeft uitgesproken
en wat u nu ook erkent als TCI-proof. U kunt het ook omdraaien en zeggen dat
u nu na één nachtje slapen ziet dat de grote verontrusting die
u gisteren had helemaal niet nodig was en dat u het toch een beetje verkeerd
zag. Ik had niet de indruk dat deze mogelijkheid niet TCI-proof was. Misschien
ligt het probleem dus meer bij u dan bij deze kant.De heer Van Hijum (CDA):Dat betwijfel ik zeer. Het politieke signaal is bij mij totaal anders
overgekomen en ik kan u verzekeren dat dit in de rest van het land ook het
geval was. Wij zitten hier misschien te veel tussen de Haagse muren.De heer Van der Ham (D66):Misschien moet u uw oren meer open houden, want ik verstond het wel goed.Mevrouw Dijksma (PvdA):Er is een verschil tussen wat je realistisch acht en wat je nog bereid
bent, te laten doorrekenen. Ik geloof dat het goed is als u dat verschil eens
erkent. Uw minister kan het in ieder geval wel opbrengen.De heer Van Hijum (CDA):Ik heb de minister helemaal niet horen zeggen dat zij die alternatieven
niet realistisch acht. Sterker: zij heeft gezegd dat zij een serieuze kans
verdienen. Ik vind dat u onderschat wat de betekenis is van uw opmerking in
dit huis dat u het niet realistisch acht. Dan moet u eerlijk zijn en zeggen
dat wij die varianten helemaal niet meer onderzoeken. Dat doet
u niet. U zegt dat u ze een kans wilt geven, maar dat u er aan de andere kant
niet meer in gelooft. Dat komt natuurlijk helemaal verwarrend over.Mevrouw Dijksma (PvdA):Er komt helemaal niets verwarrend over. De minister heeft inderdaad alle
varianten open willen houden. Daarvoor draagt zij verantwoordelijkheid. Wij
hebben ook verantwoordelijkheid genomen. Het is echt te gemakkelijk om daar
nu met een beetje dédain van te zeggen dat wij ons niet realiseren
wat dat betekent. Ik realiseer mij dondersgoed wat dat betekent. Ik wil hier
wel duidelijk zijn. Ik wil eerlijk zijn over wat wij verwachten en wat de
uitkomst in onze ogen kan zijn. Als wij het allemaal zeker wisten, hadden
wij natuurlijk gezegd dat die procedure maar stopgezet moest worden, omdat
wij het wel wisten. Dat zou inderdaad niet TCI-proof zijn. Dan zou u gelijk
hebben. Nu hebt u dat niet.De heer Van Hijum (CDA):Mevrouw Dijksma zegt dat zij eerlijk wil zijn over wat zij verwacht. Gisteren
heeft de heer Hofstra tegen mij gezegd dat wij niet met een wetenschappelijk
proces bezig waren. Dat is natuurlijk waar. Wij zijn bezig met een proces
waarin wij informatie proberen te verzamelen om een zorgvuldige keuze te maken.
Als wij de aanbeveling van de commissie-Duivesteijn opvolgen, richten wij
dat proces zo in dat wij nu informatie verzamelen om in juni 2006 –
helaas wat laat – een verantwoorde uitspraak te kunnen doen. In dat
licht vind ik de uitspraken die u en de heer Hofstra gisteren hebben gedaan,
voorbarig en onverstandig.Mevrouw Dijksma (PvdA):Misschien mag ik nog één keer iets zeggen. De commissie-Duivesteijn
heeft bepleit dat ook de Kamer eens rationeel, reëel en enigszins nuchter
wil beoordelen wat er in grote projecten al dan niet kan. Je kunt twisten
over wat al dan niet TCI-proof is, maar één ding is zeker: wij
zien nu al hoeveel problemen wij hebben met bijvoorbeeld de HSL die van Amsterdam
naar Parijs loopt. Daar maken vele malen meer mensen gebruik van dan ooit
naar overigens ook mijn unieke geboortestad Groningen zullen gaan. Je moet
dus eerlijk durven zijn en zeggen hoe je denkt dat de vlag erbij hangt. Dat
heeft niets te maken met het veroorzaken van problemen; dat is een kwestie
van eerlijk tegen de mensen in dit land zeggen wat volgens jou al dan niet
kan. Het zou een zegen zijn als meer mensen in Den Haag eerlijk durfden te
zeggen wat volgens hen al dan niet kon.De heer Van Hijum (CDA):Die eerlijkheid mag mevrouw Dijksma natuurlijk ook van mijn fractie verwachten.
Mijn fractie heeft alleen bewust gekozen voor het in acht nemen van het proces
dat de commissie-Duivesteijn ons voorspiegelt, zodat een zorgvuldige keuze
kan worden gemaakt.De heer Hofstra (VVD):Collega Van Hijum had het over een politiek signaal dat gisteren heel
duidelijk is gegeven. Dat klopt. De fracties van de PvdA en de VVD hebben
een zekere moed getoond. Zou de heer Van Hijum het niet goed voor het politieke
debat vinden als de CDA-fractie dat ook eens durfde te doen en ook eens met
een zekere nuchterheid een aantal stellingen durfde te poneren?De heer Van Hijum (CDA):Ik val misschien in herhaling, maar ik loop helemaal niet weg voor keuzes.
Ik denk dat wij voor zeer lastige keuzes komen te staan als wij de structuurvisie
met elkaar vaststellen. Wij kiezen voor het doorlopen van het zorgvuldige
proces en willen niet vooruitlopen op allerlei afwegingen die wij op dat moment
moeten maken. Dan ben je in mijn beleving namelijk ook niet eerlijk tegen
de regio. De regio is bereid om forse financiële inspanningen te leveren
om een aantal van die varianten mogelijk te maken. Ik vind het ook niet meer
dan eerlijk tegenover de regio dat je met elkaar vervolgens de stappen neemt
om na te gaan hoe reëel die alternatieven zijn. Dat is het proces dat
wij met elkaar willen inzetten.Mevrouw Gerkens (SP):Wij hebben toch in het debat met de commissie-Duivesteijn nadrukkelijk
gesproken over de rol van de Kamer als het gaat om beslismomenten bij grote
infrastructurele projecten. Daarbij heeft mijn fractie met andere fracties
betoogd dat het van groot belang is dat wij ook zelf denken. U stapt nu weer
op die trein, u loopt langs de deur, u kijkt naar uw zomerjas, uw winterjas
en uw paraplu, terwijl het buiten regent en u weet wat er gaat gebeuren.De heer Van Hijum (CDA):Dat is volkomen onterecht. Terecht zegt mevrouw Gerkens dat wij in deze
Kamer de belangrijke beslismomenten in acht moeten nemen en dat wij op die
momenten keuzes moeten maken. Nu lopen wij vooruit op die keuzes en discussiëren
wij daar niet over op basis van goede argumenten, cijfers en feiten, terwijl
dat is wat wij willen.Mevrouw Gerkens (SP):U doet hier alsof wij met een blanco kaart beginnen, maar dat is niet
zo. Er liggen al vele rapporten en uitspraken. Alle signalen wijzen erop dat
de magneetzweefbaan en de HSL een onhaalbare kaart zijn. Toch zegt u: wij
gaan eerst weer alles volgens de procedures doen, en die weg doorlopen, met
alle risico's van dien; laten wij daar eerlijk over zijn. Ik ben er niet gerust
op – al ben ik dat misschien na vandaag wel – dat nu alle risico's
zijn afgedekt. Ik ben er ook niet gerust op dat er niet toch nog verkeerde
beslissingen kunnen worden genomen. Ik roep u nogmaals op om u te voegen bij
uw collega's en ook zelf eens te gaan nadenken.De heer Van Hijum (CDA):Dat hele proces is er juist op gericht om de risico's in kaart te brengen
en om in dat kader een verstandige afweging te kunnen maken.Mevrouw Gerkens (SP):Voorzitter. Dit debat, en het vele werk van de parlementaire onderzoekscommissie,
lijkt hier toch met een sisser af te lopen. Mijn fractie is bang dat wij nog
veel te weinig voortgang hebben geboekt. Natuurlijk is ook de onderste steen
niet boven gekomen bij dit parlementaire onderzoek. Ik ben ook van mening
dat een parlementaire enquête beter zou zijn geweest. Dan zouden wij
beter weten hoe het nu zit met, bijvoorbeeld, de onduidelijkheid tussen voormalig
minister Netelenbos en de commissie-Duivesteijn. Helaas is die duidelijkheid
er nu niet. Dat is een gemiste kans.Laat ik duidelijk zijn. Er is ondertussen wel wat geleerd, ook al moeten wij nog spijkers met koppen slaan. Ik zeg de bewindslieden
dan ook dank voor de toezegging door minister Pechtold om binnen twee weken
een brief aan de Kamer te sturen met een zwarte lijst met liegende bestuurders,
maar ook voor de toezegging om adviezen en onderzoeken rechtstreeks naar de
Kamer te sturen.Minister Dekker:Wij zullen teruggaan naar minister Pechtold. Als hij dit zo heeft gezegd,
is dat zo.Mevrouw Gerkens (SP):Ik vind het spijtig dat de minister voor Bestuurlijke Vernieuwing er nu
niet meer is. Hij heeft ook gezegd dat hij het graag wilde horen als de meldplicht
van ambtenaren niet werkt. Daarbij heeft hij een fout gemaakt door te zeggen
dat de klokkenluidersregeling pas enkele weken bestaat. Dat geldt misschien
wel voor zijn ministerschap, maar die meldplicht bestaat al een tijd, namelijk
sinds 2000. Wij zien toch duidelijk dat er nog in 2002 misstanden bekend waren
bij het ministerie die waren gemeld, en ook de commissie heeft aangegeven
dat ambtenaren hebben getracht signalen af te geven.Die regeling werkt dus niet naar behoren. Dat is naar de mening van mijn
fractie een groot hiaat. Ik dring dan ook aan op een degelijk onderzoek hiernaar.
Dat doe ik met de volgende motie.De Kamer,gehoord de beraadslaging,van mening dat misleiding van het parlement door bewindspersonen ontoelaatbaar
is;overwegende dat indien ambtenaren op de hoogte zijn van misleiding door
een bewindspersoon zij in de praktijk vaak niet bij een onafhankelijke instantie
terecht kunnen;verzoekt de regering, te onderzoeken op welke wijze er beter invulling
gegeven kan worden aan de meldplicht van ambtenaren,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Gerkens. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 24(29283).Mevrouw Gerkens (SP):Voorzitter. Laat ik er bij zeggen dat ik er begrip voor heb als deze bewindslieden
niet op de motie kunnen reageren. Ik ga ook akkoord met een schriftelijke
reactie van de minister voor Bestuurlijke Vernieuwing.De voorzitter:Ik meen dat het een goede procedure is dat de minister voor Bestuurlijke
Vernieuwing, nu hij er niet bij kan zijn, zo spoedig mogelijk, uiteraard voor
de stemmingen van aanstaande dinsdag, schriftelijk reageert op de motie en
op eventuele andere vragen in deze termijn.Mevrouw Gerkens (SP):Voorzitter. Een ander probleem waarover ik met de minister heb gesproken,
is het probleem van de besluitvorming, het probleem van de rijdende trein.
Dit probleem kan deels worden voorkomen door al bij de probleemstelling te
worden betrokken. Daartoe dien ik de volgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,van mening dat de Tweede Kamer onvoldoende betrokken wordt bij de hoofdlijnen
van infrastructurele projecten;voorts van mening dat de Tweede Kamer goed geïnformeerd dient te
zijn;verzoekt de regering om voortaan de Tweede Kamer al te betrekken bij de
probleemanalyse voordat de voorstellen voor de oplossing van dit probleem
al helemaal uitgewerkt zijn, en het parlement te betrekken bij het opstellen
van de eerste onderzoeksvragen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Gerkens. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 25(29283).Mevrouw Gerkens (SP):Voorzitter. Ik kom op de Zuiderzeelijn. Ik heb het in eerste termijn al
gezegd en ik sluit mij van harte aan bij de woorden van de heer Hofstra: haast
en duidelijkheid zijn nu eindelijk geboden. Wij moeten eindelijk eens wat
gaan doen. Mijn fractie is bijzonder blij met de bewegingen van de andere
fracties en de minister. Wat ons betreft kan het echter nog voortvarender.
Wij zijn nu aangekomen op het punt waar ik tweeënhalf jaar geleden in
een motie al om vroeg. Dat schiet dus niet echt op. De mensen in Noord-Nederland
hebben recht op duidelijkheid en niet op politieke procedures. Met het risico
om voor de troepen uit te lopen, wil ik tóch een motie indienen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,van mening dat discussies over infrastructuur niet onnodig lang dienen
te duren, maar er wel zorgvuldig gehandeld moet worden;overwegende dat er veel weerstand vanuit de maatschappij is tegen een
dure en milieuonvriendelijke zweeftrein- of HSL-verbinding;constaterende dat er ondertussen al een aantal negatieve rapporten liggen
over deze prestigieuze verbinding;verzoekt de regering om snel de verbinding tussen Randstad en Noord-Nederland
per openbaar vervoer te verbeteren en daarbij af te zien van de opties van
een zweeftrein of een HSL,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Gerkens. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 26(29283).De heer Van der Ham (D66):Ik wil niet de zeurpiet gaan uithangen, maar de minister heeft nu juist
gezegd dat zij alles zal meenemen en Gerkensdat, als al heel snel blijkt dat
bepaalde opties niet kunnen, ze heel snel zullen afvallen. De regering heeft
al toegezegd dat alle rapporten zullen worden meegenomen. De
motie is dus helemaal niet nodig.Mevrouw Gerkens (SP):Ik laat het aan de minister of mijn motie overbodig is. Als de motie overbodig
is, betekent dat dat de minister beide opties laat varen. Ik steun de woorden
die gesproken zijn namens de fracties van D66, de PvdA en de VVD. Ook de opstelling
van de minister vind ik een stap vooruit. Ik vind dat de Kamer zelf beslissingen
mag nemen. In de motie ligt de visie van mijn fractie besloten, een visie
die zij twee jaar geleden ook al had. Ik heb voldoende rapporten gezien om
te zeggen dat de HSL- en zweeftreinopties per vandaag al geschrapt kunnen
worden. Als de minister mij dat toezegt, trek ik mijn motie in.De heer Van der Ham (D66):Laten wij de procedure dan wel langs de aanbevelingen van de TCI lopen?
De inschatting van mevrouw Gerkens deel ik. Waarschijnlijk kan zo'n magneetzweefbaan
niet. Vindt zij het echter wel zuiver om op dit moment zo voor de troepen
van de TCI uit te lopen? De PvdA en de VVD kiezen daar niet voor, ook al hebben
zij wel een inschatting gegeven.Mevrouw Gerkens (SP):Ik vind het wél nodig om nu een standpunt in te nemen. Wij beginnen
niet vanaf nul. Er liggen al heel veel onderzoeken, er liggen al heel veel
feiten. Als iemand de komende tijd andere feiten op tafel kan leggen, dan
ben ik de eerste die er opnieuw naar zal kijken. Ik wil niet blind zijn voor
de gegevens. Met de huidige feiten is het voor ons helder: HSL en magneetzweefbaan
zijn onhaalbaar en kunnen geschrapt.Ik heb goed naar de minister geluisterd. Zij noemde drie aspecten voor
onze omgang met de Zuiderzeelijn: vaart maken, niet langer discussiëren
dan nodig en zorgvuldig handelen. Met alle onderzoeken in de achterzak en
de vele signalen uit de samenleving dat wij niet moeten gaan zweven, lijkt
het mij dat wij met onze motie voldoen aan de wensen van de minister. Zij
durft niet met de gewijzigde boodschap naar het departement terug. Wellicht
wel met dit steuntje in de rug.De heer Duyvendak (GroenLinks):Voorzitter. Ik dank het kabinet oprecht voor de beantwoording, die ik
helder vond. De problemen werden reëel erkend. Wij zagen een aanzet tot
verandering. Tegelijkertijd vond ik de aanzet tot verandering op een aantal
punten te weinig concreet. Het kabinet kiest nog te weinig voor een verankering.De regering moet de fouten preciezer erkennen, juist om te laten zien
wat wij geleerd hebben. De regering is precies over de risico's van projecten,
over de projectbeheersing. Er is echter weinig gezegd over wat er mis is gegaan
in het verkeer tussen kabinetten en Kamer, over de onjuiste en onvolledige
informatie die de Kamer heeft ontvangen. Minister Peijs heeft gezegd dat de
informatie tekort is geschoten, maar dat is een andere formulering dan de
formulering die welbewust door de commissie is gekozen. Ik wil dan ook graag
dat zij hier nog een keer op terugkomt. Hetzelfde geldt voor een ander punt
waarop de commissie heel uitgebreid is ingegaan, namelijk het verloop van
de besluitvormingsprocessen. Is de juiste informatie gegeven, is de juiste
volgorde aangehouden en hebben de juiste argumenten de doorslag gegeven? Ook
hierover heb ik de minister amper gehoord, toen het ging om het erkennen van
de fouten.Ik kom op het FES, een fonds dat vooral gevuld wordt uit aardgasbaten.
Het is nuttig dat de Kamer vanaf nu in juni, dus voorafgaand aan de begrotingsbehandeling,
de keuzes te zien krijgt die de regering maakt voor de besteding, en dus ook
de bijbehorende projecten met achtergrondstukken en overwegingen. Volgens
mij is dat echter maar de helft of nog minder van wat er nodig is en van datgene
wat de commissie-Duivesteijn heeft geadviseerd. De commissie zegt dat er in
de voorselectie op weg naar kabinetsbesluiten veel geobjectiveerder en voor
de Kamer meer zichtbaar te werk moet worden gegaan. In dit verband stelt zij
voor om een commissie, die uiteindelijk CoRES gaat heten, een in de wet verankerde
eigenstandige rol te geven, vergelijkbaar met die van de RPC. Verder stelt
zij voor dat er in de Kamer lijsten langskomen met projecten die in aanmerking
kunnen komen voor FES-toekenningen. Nu komen die voor de Kamer uit de lucht
vallen. Over die voorselectie heb ik de minister echter helemaal niet gehoord,
terwijl dit toch een wezenlijk deel van het advies van de commissie-Duivesteijn
is. Ik wil graag dat zij daar alsnog op ingaat, het liefst in positieve zin.
Als de regering de Kamer echt een kans op tegenspel wil geven, dan is het
van groot belang dat zij in de voorrondes veel opener en transparanter en
dus niet in het geniep van de achterkamertjes opereert.Waar het gaat om de structuurvisie, zijn wij het grosso modo eens met
het kabinet. Misschien kunnen wij nog wat puntjes op de i zetten, als wij
het wetsvoorstel tot wijziging van de WRO gaan behandelen. Bijna alle leden
hebben gesteld dat de minister van VROM een zwaardere regierol moet hebben
in de eerste fase. In reactie daarop heeft minister Dekker gezegd dat het
kabinet dit niet wil, maar dat zij hoopt dat de Kamer daarover een uitspraak
doet omdat zij hier dan nog eens op kan terugkomen in het kabinet. Als wij
als Kamer over de aanbevelingen gaan stemmen, moeten wij dat dan ook maar
uitspreken. Dan kunnen wij hier wellicht in een nieuwe ronde nog eens verder
over spreken.Mijn volgende punt is de oekaze van Kok, in casu het verbod voor ambtenaren
om met ambtenaren te spreken.De voorzitter:Ambtenaren mogen volgens mij wel met ambtenaren spreken.De heer Duyvendak (GroenLinks):Het gaat natuurlijk om Kamerleden die met ambtenaren spreken. Ik vond
de heer Pechtold heel charmant, maar niet overtuigend. Ik heb evenwel ontdekt
dat dit uiteindelijk toch heel goed samengaat. Hij zegt: ja, mits ... Hij
onderstreept dat "mits" echter heel erg en er zit dus eigenlijk steeds een
bewindspersoon tussen. Ik vind dat hij niet goed aangeeft waarom Kamerleden
volgens die gedragslijn niet met ambtenaren mogen spreken over feitelijke
en technische informatie. Wij zijn toch volwassen mensen? Verder zegt minister
Pechtold dat hij de aanwijzing inzake de externe contacten niet gaat aanpassen,
terwijl daarin een verbod op die contacten staat. Je kunt wel zeggen dat het
papierwerk is, maar zolang dat verbod erin blijft staan, zullen ambtenaren
zich aan de regels willen houden. Dus zelfs als het "ja, mits" zou
worden in plaats van het "nee, tenzij" wat het nu is, zal hij de aanwijzing
moeten aanpassen. Ook hierop hoor ik nog graag een reactie. Het lijkt mij
dat hier toch anders over gedacht moet kunnen worden door de regering.Voorzitter: De Pater-van der MeerDe heer Duyvendak (GroenLinks):Voorzitter. Ten aanzien van de planbureaus heb ik echt een verschil van
mening met het kabinet. Ik vind dat die planbureaus net zo goed ten dienste
van de Kamer moeten kunnen werken als ten dienste van het kabinet. Zeker waar
wij als Kamer een zelfstandiger en zelfbewustere rol moeten kunnen spelen,
is een onafhankelijkere positie van de planbureaus heel erg gewenst. Zo dat
niet haalbaar is, ben ik van oordeel dat individuele fracties in ieder geval
verzoeken moeten kunnen doen bij die planbureaus om bepaalde berekeningen
uit te voeren. Willen wij in staat zijn om met goed onderbouwde en reële
alternatieven de kabinetsplannen te lijf te gaan als fracties, dan is een
dergelijke toegang essentieel.De heer Van Hijum (CDA):Met dat laatste ben ik het zonder meer eens, maar de vraag is dan nog
wel welk probleem je oplost door de planbureaus een onafhankelijker positie
te geven, mede gelet op het feit dat ze altijd gefinancierd zullen blijven
worden uit publieke middelen. Is het dus zo raar om ze uiteindelijk altijd
onder de ministeriële verantwoordelijkheid te laten blijven vallen?De heer Duyvendak (GroenLinks):Ik heb in mijn eerste termijn twee problemen genoemd. Het eerste is de
toegang. Het tweede is dat de ervaring leert dat over persberichten en samenvattingen
van onderzoeken altijd intensief onderhandeld wordt tussen de top van departementen
en de leiding van de planbureaus. Het is op zichzelf ook logisch dat ze zich
gaan bemoeien met de manier waarop die onderzoeken gepresenteerd worden aangezien
het om hun onderzoeken gaat. Het is een uiting van de manier waarop er politiek
gestuurd wordt op wat er naar buiten komt via de planbureaus. Soms gebeurt
dat met minder succes en soms juist met meer succes en in bepaalde gevallen
zijn die directies wat koppiger. In ieder geval vind ik het een hoogst ongewenste
ontwikkeling. Ik zou dan ook graag zien dat de planbureaus een onafhankelijker
relatie krijgen dan op dit moment het geval is.Tot slot kom ik te spreken over de Zuiderzeelijn. Mijn vreugde gisterenavond
was groot toen bleek dat ook de PvdA-fractie en de VVD-fractie de facto mee
willen helpen om de zweeftrein ten grave te dragen. Tegelijkertijd was ik
gisteren een beetje huiverig over de manier waarop er een alternatief naar
voren werd geschoven. Ik moest daarbij denken aan de opmerking in het rapport
van de commissie-Duivesteijn, dat er voor moet worden opgepast dat er te vroeg,
voordat nut-en-noodzaakdiscussies afgerond zijn, een commitment naar alternatieven
ontstaat. Gisteren had ik even de indruk dat een dergelijk commitment aan
het ontstaan was. Met name mevrouw Dijksma heeft vandaag evenwel duidelijk
gemaakt dat dit niet haar bedoeling is geweest. Zij heeft een nieuwe variant
op tafel gelegd die zij graag doorgerekend wil zien. Op het moment dat wij
met z'n allen afspreken dat wij het opener en transparanter willen doen en
dat wij ons niet bij voorbaat willen binden aan bepaalde zaken, moeten wij
inderdaad oppassen dat te vroeg zo'n commitment ontstaat.In feite gaan wij nu voor het eerst volgens de nieuwe procedure aan het
werk. Er is een probleemdefinitie, die is terug te vinden in de Nota Ruimte,
terwijl er eigenlijk geen varianten voorhanden zijn. Er zal dus opnieuw nuchter
nagedacht en geselecteerd moeten worden welke varianten bij die probleemdefinitie
behoren. Ik kan mij heel goed voorstellen dat op de departementen het alternatief
van de zweeftrein meteen wegvalt en dat het dus helemaal niet doorgerekend
wordt, omdat op de achterkant van een sigarendoos al te berekenen is dat dit
alternatief niets te maken heeft met het probleem als zodanig. Ook kan ik
mij voorstellen dat er twee of drie alternatieven betrokken worden in de structuurvisie
die wij tot nu toe nog helemaal niet op papier hebben staan, omdat ze veel
reëler blijken te zijn. Ik vind dus echt dat wij hierover opnieuw moeten
gaan denken.Mevrouw Huizinga-Heringa (ChristenUnie):Voorzitter. Ik dank de ministers voor hun antwoorden. Het enthousiasme
van minister Peijs voor de TCI is nodig om te zorgen dat de gewenste cultuuromslag
bij ministeries en bij de Kamer zal plaatsvinden. De ministers Peijs en Dekker
hebben mij ervan overtuigd dat dit bij hen in goede handen is. Er zijn veel
toezeggingen en handreikingen gedaan, maar niet alle aanbevelingen zijn overgenomen.
Het kabinet heeft mijn fractie niet op alle punten kunnen overtuigen.Minister Pechtold heeft gesproken over de mogelijkheid om ambtenaren op
te roepen om hen te horen. Mij is niet duidelijk waarom hij wel bereid is
een instructie aan te passen, maar niet de oekaze van Kok. In 1998 was het
mogelijk de oekaze uit te vaardigen en het is nu mogelijk om deze weer aan
te passen. Dat zou voor de Kamer een goed symbool zijn voor de cultuuromslag.
Ik vind zijn "ja, mits"-benadering van aanbeveling 10, over het recht van
Kamerleden om ambtenaren op te roepen voor een hoorzitting, een uitstekende
benadering.Het kabinet heeft veel toezeggingen gedaan in verband met het FES, maar
niet alle toezeggingen waarom is gevraagd. Het is voor onze fractie nog de
vraag of de toezeggingen voldoende zijn. Wij vinden dat het primaat van de
structuurvisie bij het ministerie van VROM moet liggen. Ik heb daartegen geen
principiële bezwaren gehoord.Ik ben blij dat minister Peijs helderheid gebracht heeft in de voorstellen
en dat duidelijk is uitgesproken dat er één structuurvisie zal
zijn met verschillende varianten. Dat was mij sinds gisteravond onduidelijk.
Ik ben het echter niet eens met haar waardering voor de openheid. Ik heb nog
steeds moeite met de uitspraken van de PvdA en de VVD over hun verwachtingen.
Zij zouden al weten wat de uitkomst wordt. Waar ligt de grens tussen het uitspreken
van een verwachting en een al gemaakte keuze voor een variant? De pers heeft
de uitspraken opgepikt en kopt nu dat de Zuiderzeelijn ten grave is gedragen.
Er is gezegd dat men open en reëel moet zijn en zelf moet beginnen met
nadenken. Het is alsof daarmee wordt gezegd dat genoemde partijen
hun keuze al hebben gemaakt. Zij wekken bij mij de indruk dat zij de procedure
van de structuurvisie nog even moeten doorlopen, omdat zij daar niet omheen
kunnen, maar dat zij al weten wat eruit moet komen. Als dat niet het geval
is, hoor ik dat graag. Ik ben niet blij met deze openheid.De heer Van der Ham (D66):Is mevrouw Huizinga bereid te erkennen dat haar indruk niet overeenkomt
met de waarheid?Mevrouw Huizinga-Heringa (ChristenUnie):Er is gisteravond verschillende malen gesproken van een politiek signaal.
Men stelde het allemaal niet voor niets te zeggen. Men had ook visioenen.
Ik vraag mij af waarom het nodig is om een politiek signaal af te geven in
een debat waarin alle alternatieven blanco naast elkaar gezet moeten worden.De voorzitter:Ik weet niet of de discussie hierover nog verder moet gaan. Ik geef kort
het woord aan de heer Van der Ham.De heer Van der Ham (D66):Mevrouw Huizinga wilde dat gisteravond zien omdat zij geen duidelijkheid
wilde geven. Zij heeft daarom dit beeld geprojecteerd op de fracties van VVD
en D66.Mevrouw Huizinga-Heringa (ChristenUnie):Nee. Ik wil alle duidelijkheid geven. Ik heb die ook gegeven in mijn eerste
termijn. Wij begrijpen dat een meerderheid van de Kamer de TCI van toepassing
wil verklaren op de Zuiderzeelijn. Wij gaan daarin mee. Er is immers een meerderheid.
Wij willen dat echter goed en eerlijk doen. Wij willen alle alternatieven
een kans geven en die open naast elkaar zetten. Wij willen geen verwachting
uitspreken. Wij willen geen voorkeur uitspreken voor een van die alternatieven.
Ik ben daar open, duidelijk, eerlijk en helder in.De heer Hofstra (VVD):Wij zeggen niet dat die variant eruit moet komen. Ik voorspel echter nogmaals
dat die variant eruit zal komen.Mevrouw Huizinga-Heringa (ChristenUnie):Mijn moeite met die uitspraak is dat de heer Hofstra in staat is om zijn
voorspelling uit te laten komen.De minister stelt ons bij de structuurvisie op de Zuiderzeelijn de keuze
tussen snelheid en zorgvuldigheid. Ik roep haar op tot een zorgvuldige snelheid
of tot snelle zorgvuldigheid.De heer Hofstra (VVD):Voorzitter. Wat betreft het terugkijken op alle dingen die in het verleden
verkeerd zijn gegaan, ben ik de minister van Verkeer en Waterstaat erkentelijk
voor wat zij na mijn oproep heeft gezegd.De algemene voorstellen van de regering voor een zekere herschikking van
het infrastructuurbeleid maken ons blij met enkele gedane handreikingen. Het
is verstandig als de Kamer in juni de brief over het FES krijgt. Concrete
vraag is of de Kamer ook de groslijst krijgt van wie heeft meegedongen. De
minister heeft de onderliggende rapporten toegezegd. Misschien kan zij ook
die groslijst toezeggen.De minister heeft gezegd dat de VVD nogal negatief oordeelt over pps.
Wij zijn heel erg positief over pps. Ambtelijk gebeurt er ook van alles met
prachtige glossy folders. In het veld gebeurt er nog te weinig. Wij willen
graag dat er veel meer gebeurt. Daarover hebben wij geen verschil van mening.De minister heeft mij uitgedaagd opnieuw in te gaan op de lex specialis.
Ik noemde het voorbeeld van de Betuweroute, waarbij vierduizend aparte besluiten
genomen moesten worden op grond van tal van wetten. Daarbij werd iedere keer
37 keer de gelegenheid geboden aan Jan en alleman om daartegen bezwaar te
maken. Het aardige van de commissie-Duivesteijn is de complete aanpassing
van de wetgeving, waarbij de lex specialis wordt gerealiseerd onder de noemer
van een structuurvisie. Het voortouw ligt daarbij bij de minister van VROM.
Na de structuurvisie komt er een rijksbestemmingsplan. Al het gedoe met MER's,
OEI's, tracéwetten enzovoort kunnen wij dan vergeten. Er is dan een
kader en een landelijk centraal loket dat geldt als vervanging van de genoemde
vierduizend besluiten in de voorbeeld van de Betuweroute. Dit punt heeft weinig
aandacht gekregen in het debat. Ik roep de collega's op om dit wezenlijke
punt goed te bekijken en om steun te verlenen. Wij kennen de heer Duivesteijn
overigens als iemand die zeer actief is met initiatiefwetten. Dan is het allemaal
keurig geformuleerd.De minister heeft nog gereageerd op onze stelling dat het Rijk niet meer
in staat is om grote projecten beheersbaar uit te voeren. Het deed mij deugd
dat zij zei dat wij ook meer door de markt zouden moeten laten doen, want
wij zijn het daar eigenlijk wel mee eens. Maar, de overheid zal ooit toch
wel weer eens zelf een project moeten uitvoeren en dan hoop ik dat zij inmiddels
weer over de eigenschappen beschikt om die wel beheersbaar uit te voeren.Een winstpunt van dit debat is volgens mij wel dat de waarschuwing van
de Tijdelijke Commissie door een vrij grote meerderheid van de Kamer is overgenomen,
namelijk laten wij niet tegen windmolens vechten en opnieuw met een niet beheersbaar
project beginnen. Dat signaal – hoe je het karakter daarvan ook wil
duiden – is in ieder geval heel duidelijk overgekomen. Een grote meerderheid
van de Kamer vindt dat de haalbaarheid van zowel de magneettrein als van de
HSL niet hoog moet worden ingeschat. Gisteren heb ik dat al uitvoerig gemotiveerd
met stuk voor stuk heel wezenlijke motieven. Ik heb waardering voor het goede
betoog van de minister op dit punt, maar onze opvattingen en verwachtingen
zijn daardoor in ieder geval niet veranderd. Wij denken dus bijkans zeker
te weten dat dit project zal eindigen met de oplossing van de Hanzelijn-plus-plus.
Als je maar € 25.000 hebt, kun je wel kijken in de showroom van
Rolls Royce en Bentley maar je kunt er niet een voor kopen! Dat zullen wij
straks allemaal wel constateren. Wij zijn en blijven echter wel voor zorgvuldigheid.
De VVD-fractie heeft in grote lijnen ook het advies van de Tijdelijke Commissie
overgenomen. De minister zegt dat zij haar best zal doen om dat zo snel mogelijk
te doen. Ik vind het jammer dat het zo lang moet duren, maar wij zullen ons
node neer moeten leggen bij haar uitspraak: de eerste maanden van 2006. Wellicht
zou zij dat wat concreter kunnen maken door bijvoorbeeld de datum van 1 april
erbij te noemen, zonder daarbij de spreekwoordelijke betekenis van die datum
tot uitgangspunt te nemen! Snelheid is wel geboden, want je
kunt niet al die ballen almaar in de lucht houden. In het veld leven allerlei
varianten die op verschillende gebieden betrekking hebben. Voor iedereen is
het dan ook van groot belang dat snel duidelijkheid wordt verschaft.Ik hoor nog graag van de minister dat onze angst dat alles helemaal opnieuw
begint niet bewaarheid zal worden. Er is inmiddels al heel veel bekend. Wat
de Tijdelijke Commissie ons heeft aangereikt is een model, een vorm van rubricering
van gegevens die er al voor een heel groot deel zijn.Ik heb nog wel een concrete vraag over de kostenraming. De minister heeft
duidelijk gezegd dat dit niet de eerste fase is van een aanbesteding. Dat
is begrijpelijk, want dan zou je het risico lopen dat je alweer naar het eind
toewerkt. Ik hoorde zoiets van "wij betalen consultants en aannemers dan voor
het leveren van een prijsopgave", maar zit daar niet het grote risico in dat
wij toch weer te gunstige prijzen krijgen? Verlegt die discussie zich dan
op de een of andere manier niet? Wellicht kan de minister hier nog wel iets
over zeggen.Wij gaan ervan uit dat de Hanzelijn-plus-plus nu ook als variant meeloopt
in de nadere afweging die de komende tijd wordt gemaakt. Ik weet niet of de
minister er behoefte aan heeft dat die variant door mevrouw Dijksma of mij
wat beter wordt benoemd. Het overleg met Noord Nederland is al genoemd. Dat
kan ook nog wel enkele inbrengen leveren. Er moet immers wel een goede beschrijving
en definitie zijn van de variant die wij op het oog hebben. Ik pleit ervoor
om daarbij de innovatieve factor niet uit het oog te verliezen. Ik weet dat
wij bij de Hanzelijn met handen en voeten gebonden zijn aan ProRail en de
NS. Wellicht kunnen wij daar ooit wel iets op bedenken, maar om te voorkomen
dat wij een aantal krappe bogen die op dit moment in het bestaande spoor in
noordoost Nederland zitten op grote schaal moeten verruimen – dat is
niet alleen heel duur, maar tast ook het landschap aan – zou bijvoorbeeld
ook kunnen worden gedacht aan pendolino's, treinen die in een boog een beetje
meebuigen, zodat ze met grotere snelheden er doorheen kunnen. Noord Nederland
zou ik willen oproepen om nog eens goed na te denken over wat er hier gisteren
en vandaag zoal is gezegd, want daar liggen belangen die goed moeten worden
afgewogen.Ten slotte, mevrouw de voorzitter, zou ik u willen verzoeken om de stemmingslijst
van aanstaande dinsdag zodanig in te richten dat wij niet alleen apart over
de tien aanbevelingen kunnen stemmen, maar ook over de amendementen en de
conceptwetsvoorstellen die ons door de commissie zijn aangereikt. Dat zal
natuurlijk in een bepaalde procedurele vorm moeten, omdat we zo niet bij een
stemming een ontwerpwet kunnen aannemen. Toch denk ik dat wij er een oordeel
over moeten uitspreken of we daar op die manier mee verder moeten gaan.De voorzitter:Wij zullen kijken of wij zo veel mogelijk aan uw verzoek tegemoet kunnen
komen. We zien dat wel bij de stemmingslijst van aanstaande dinsdag.De heer Van Hijum (CDA):Voorzitter. Ik wil hier even op reageren, want ik vraag mij af of dit
handig is. Misschien moeten we die hele procedurele discussie nu niet voeren,
maar het lijkt mij handiger om eerst af te wachten of, als dat nodig is, het
kabinet bereid is om de aanbevelingen in wetgeving te vertalen. Als dat niet
het geval is, kan de Kamer desnoods met initiatieven komen.De heer Hofstra (VVD):Dan wil ik het voorstel anders formuleren. Ik zal in dat geval een reactie
van het kabinet op elk concreet voorstel moeten hebben in de trant van "onzin"
of "heel goed" of "we nemen het over". Zo krijgen wij in elk geval duidelijkheid
en hoeven we die discussie eventueel niet weer op te starten nadat we alleen
maar hebben gestemd over de aanbevelingen.De heer Van As (LPF):Voorzitter. Mijn fractie heeft heel goed geluisterd naar de antwoorden
van de kabinetsleden. Op bepaalde onderdelen kan mijn fractie niet met de
lijn van de regering instemmen. Ik zal dit illustreren. Het is jammer dat
minister Pechtold er niet meer is. Ik hoop dat de wel aanwezige bewindslieden
dit naar hem willen overbrengen, anders zullen we wel een schriftelijk antwoord
krijgen. Ik vind de koudwatervrees van deze minister van Bestuurlijke Vernieuwing
onnodig. Anno 2005, met de Wet openbaarheid van bestuur waardoor allerhande
informatie in optima forma aan burgers en actiegroepen wordt verstrekt, zodanig
dat rapporten soms eerder de landelijke dagbladen bereiken dan de Kamer, vind
ik het eigenlijk te zot en absoluut onnodig dat er zo krampachtig wordt gedaan
en parlementsleden op deze manier aan hun informatie moeten komen. Het zou
mij als minister mijn eer te na zijn – ik kijk beide bewindsvrouwen
nu diep in de ogen – om daar moeilijk over te doen. Je moet er juist
voor zorgen dat die informatie in optima forma bij de parlementsleden terechtkomt!
Als minister moet je juist bij grote projecten de leden van de vakcommissies
van de Kamer met je topambtenaren aan één tafel brengen, hen
optimaal informeren en zaken toelichten. Dat voorkomt juist al die Kamervragen.
Ik denk dat die misschien wel tot de helft kunnen worden gereduceerd door
goede communicatie: dus niet alleen bewindslieden die vragen van de Kamer
mondeling beantwoorden, maar ook hun ambtenaren, die helemaal thuis zijn in
de materie, die daartoe de gelegenheid krijgen, bijvoorbeeld in een sessie
op het departement. Ik zou dit dus eens anders willen zien. Laten we niet
jarenlang op ditzelfde Haagse stramien doorgaan, laten we het eens anders
aanpakken en kijken hoe dat uitwerkt; ik ben ervan overtuigd dat dit veel
beter zal uitpakken.Ik schets nog eenmaal de wijze van informatievoorziening aan de Kamer;
de commissie-Duivesteijn heeft alles feilloos in kaart gebracht. De ICES heeft
voor de projecten Betuweroute, HSL en Zuiderzeelijn een advies aan het kabinet
gegeven. In de ICES zijn verschillende planbureaus vertegenwoordigd, die adviezen
inbrengen. De gehele ICES probeert daarna een advies aan het kabinet te geven.
De Betuweroute, de HSL en de Zuiderzeelijn hebben het laagste advies gekregen,
namelijk "zwak". Dat betekent gewoon: niet uitvoeren. Vervolgens hebben de
verschillende kabinetten de informatie gemanipuleerd. Ik houd dit nadrukkelijk
overeind en verwijs hiervoor naar de stukken van de TCI. Aan de Kamer werd
gemeld dat er weliswaar kritiek was, maar dat de ICES toch positief was.Wij vinden dat aan deze praktijk een resoluut einde moet komen. De input
van de planbureaus ten behoeve van de ICES moet ongewijzigd naar de Kamer
worden gestuurd; de € 11 mld. belastinggeld van Betuweroute en HSL
rechtvaardigen dit gewoon. Ik bedoel nadrukkelijk níet dat er eerst
overleg tussen departement en planbureaus moet zijn, want dat staat haaks
op de relatie tussen departement en planbureaus zoals het kabinet die voorstelt.
De megablunders van het verleden rechtvaardigen dat de onderliggende adviezen
van de planbureaus ongewijzigd de Kamer bereiken. Ik dien daartoe de volgende
motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,constaterende dat de adviezen van de planbureaus aan de ICES/ICRE inzake
de Betuweroute, de HSL-Zuid en de Zuiderzeelijn negatiever waren dan voorgesteld
door de regering;van mening dat dit soort adviezen van belang is voor de besluitvorming
in de Kamer;verzoekt de regering om dit soort adviezen in de toekomst aan de Kamer
ter beschikking te stellen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Van As. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 27(29283).De heer Van As (LPF):Ten aanzien van de HSL en de Betuweroute kunnen wij constateren dat de
budgetten om uiteenlopende redenen minimaal verdubbeld zijn. Kostenramingen
blijken er in de praktijk, ook in het buitenland, ongeveer 50% naast te zitten.
Onderzoek van de Deense prof. Flyvberg toont aan dat een internationale statistische
vergelijking belangrijk inzicht kan verschaffen in de werkelijke kosten van
een groot infrastructureel project. Meer recent onderzoek van diezelfde prof.
Flyvberg toont aan dat een vergelijkbaar verschijnsel zich voordoet ten aanzien
van vervoersprognoses. Helaas wenst de minister deze methode niet te gebruiken.
Althans, dat leid ik af uit antwoorden op vragen van mijn collega Hermans.
Mijn fractie kan niet begrijpen waarom dat niet gebeurt.Minister Peijs was zo goed op dreef. Ik vond haar beantwoording prima.
Zij heeft ook echt een mea culpa uitgesproken en zegt dat zij goed bezig is,
ook met haar departement en alle mensen die nu zeggen: wij gaan ervoor. Er
is sprake van een frisse wind en een andere aanpak. Prima! Ik zou bijna zeggen:
een nieuwe lente, een nieuw geluid. Wij staan daar van harte achter, maar
zouden graag zien dat de minister dit gewoon zou oppakken. Het is immers behoorlijk
misgegaan met de Betuweroute en de HSL. Elke informatie die kan bijdragen
aan goede besluitvorming, zou er moeten komen. De methode Flyvberg is heel
eenvoudig, want hij schat niet in, maar kijkt naar vergelijkbare gerealiseerde
projecten. Dat is harde informatie die in het Nederlandse besluitvormingsproces
een rol zou moeten spelen. Dit geldt wat mijn fractie betreft voor zowel de
kosten als voor de vervoersprognose. Daartoe dien ik de navolgende motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende dat de kosten van railinfraprojecten in de praktijk vaak hoger
uitvallen dan voorzien en dat de vervoersprognoses in de praktijk vaak lager
uitvallen dan voorzien;van mening dat het van belang is te beschikken over informatie die de
kwaliteit van vervoersprognoses en kostenramingen kan verbeteren;constaterende dat de statistische vergelijking van de heer Flyvberg ten
aanzien van de kostenramingen en vervoersprognoses een belangrijke bijdrage
levert aan de kwaliteit van beleidsinformatie;verzoekt de regering om inzake grote railinfraprojecten deze statistische
exercitie voor kostenramingen en vervoersprognoses uit te voeren en aan de
Kamer te sturen, en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Van As. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 28(29283).De heer Van As (LPF):Mijn fractie vindt de toezegging van het kabinet aangaande de FES-gelden
onvoldoende. De voorgestelde aanpassingen zijn cosmetisch en niet fundamenteel.
Wij vinden dat de Kamer een vinger achter de FES-gelden moet krijgen. Ik vraag
het kabinet expliciet of het bereid is om de FES-wet aan te passen bij gebleken
meerderheid in de Kamer. Mocht dit niet het geval zijn, dan zullen wij gaarne
het pad van initiatiefwetsvoorstel bewandelen.De heer Van der Ham (D66):Voorzitter. Ik dank de bewindslieden, ook degenen die nu niet aanwezig
zijn, voor hun beantwoording. Allereerst ga ik in op de beantwoording van
de bewindspersoon die nu niet aanwezig is. Het kabinet spreekt echter met
één mond, dus neem ik aan dat de andere bewindspersonen er toch
iets over kunnen zeggen. Er zijn wat toezeggingen gedaan op de oekaze van
Kok. Het glas is half vol of half leeg, het kabinet gaat iets doen en zal
ruimhartiger zijn, maar wat de Kamer vraagt, wil het kabinet eigenlijk niet
doen. Wij stemmen volgende week en dan zullen wij zien wat de Kamer daarvan
vindt.Ik vind het inderdaad gek dat niet ergens neerdaalt wat precies de nieuwe
afspraak is. Kan het niet eenvoudig worden opgelost? Dat hoeft niet zoveel
papier te kosten. Er kan gewoon een cc. aan de Kamer worden gestuurd van de
e-mail aan alle rijksambtenaren met de instructie hoe zij zich tot de politiek
en de leden van de Tweede Kamer moeten verhouden. Zo ingewikkeld hoeft dat
toch niet te zijn? Meer dan dat vraag ik eigenlijk niet van de regering. Er
zal ongetwijfeld zo'n e-mail worden verstuurd of er komt iets in het blad
Binnenlands Bestuur te staan. Ik weet niet hoe het precies gaat, maar ik wil
er graag een cc. van. Kan de minister mij dat in ieder geval toezeggen?De heer Duyvendak (GroenLinks):Laten wij het nu gewoon regelen. Er is een Aanwijzing externe
contacten rijksambtenaren en ik meen dat de artikelen 4 en 7 hier expliciet
over gaan, want die verbieden het. Deze artikelen moeten worden gewijzigd.
Er moet dus geen e-mail aan de ambtenaren worden gestuurd, maar wij moeten
het een beetje netjes regelen.De heer Van der Ham (D66):Minister Pechtold overdreef volgens mij een beetje de complexiteit. Je
moet er iets in schrappen en vervolgens moet je naar je ambtenaren communiceren
dat je het hebt geschrapt. Het maakt mij eigenlijk niet uit hoe de minister
dat vervolgens regelt. Officieel zou hij het precies via die regeling aan
zijn ambtenaren moeten laten weten, maar ik wil weten hoe het gaat en hoe
het is gebeurd, en dat wij er een beroep op kunnen doen. Ik meen dat het niet
zo ingewikkeld is. Laat de minister niet overdrijven dat het zo'n papierwinkel
vergt om het aan ons te melden. Dit zal wel meevallen.Ik kom op de planbureaus. Ik vind het jammer dat de regering de hakken
weer in het zand zet. Zij blijft er principieel tegen dat de Kamer daarvoor
meer ruimte moet krijgen. Ook daarover zullen wij onze uitspraken doen in
het debat. Ons standpunt heb ik in de eerste termijn gegeven. Wij wachten
ook de opvattingen en suggesties af van de commissie-De Vries over het opnemen
van een recht op informatie in de Grondwet. Wij wachten op de uitkomsten daarvan,
maar staan er sympathiek tegenover.In mijn eerste termijn heb ik al gezegd dat ik het met de regering eens
ben dat wij van het FES geen grabbelton moeten maken. Wel vinden wij dat wij
sneller gekend moeten worden in de adviezen van de ICRE aan de regering. De
regering vraagt dit aan haar te laten en haar de keuzen te laten maken, maar
juist over die keuzen, over wat zij zwaarwegender vindt dan een ander voorstel,
willen wij kunnen meepraten. Dat is namelijk politiek en dat politieke debat
moet hier ook plaatsvinden.Ik heb over de concurrerende planvorming gesproken. Minister Pechtold
heeft geantwoord dit allemaal mee te nemen in zijn programma Andere Overheid
en ik neem aan dat hij dat ook doet. Ik vind juist dat de concurrerende planvorming
een belangrijk instrument kan zijn voor de besluitvorming van de minister
van Verkeer en Waterstaat op haar departement en dat zij ook in overweging
kan nemen dat daarover in de Kamer het debat plaatsvindt. Ik vraag de minister
van Verkeer en Waterstaat wat verder op dat idee in te gaan.Ik ben zeer tevreden over de wijze waarop minister Peijs in deze Kamer
het woord heeft gevoerd. Over sommige punten zijn wij het niet eens, dat kan,
maar ik vind de manier waarop zij dat heeft gedaan uitstekend. Zij heeft uitspraken
gedaan over haar eigen ministerie en gezegd dat zij het ministerie aan de
hand wil nemen en de komende jaren zal bezien hoe zij de cultuurverandering
vorm kan geven. Dat vertrouwen krijgt zij van mij en ik hoop dat zij dit waar
zal maken en dat het haar zal lukken.Over het Paars akkoord – van PvdA en VVD; D66 zat er al in –
over de Zuiderzeelijn zijn veel woorden vuil gemaakt. Er is wel veel verwarring
gezaaid over niets. "Much ado about nothing", zou Shakespeare dat noemen.
Wat de heer Hofstra en mevrouw Dijksma hebben gezegd, is geïnterpreteerd
als iets anders dan wat zij eigenlijk hebben gezegd. Ik kan het niet anders
omschrijven dan dat de fracties van ChristenUnie en CDA zelf een probleem
voelen maar dat nog niet zo willen uitspreken. Ik heb in alle interruptiedebatjes
gezegd en herhaal hier dat ik het grote klasse vind dat de fracties van PvdA
en de VVD dit hebben gedaan, in navolging van onder andere de fracties van
SP, GroenLinks en D66. Dat toont lef en ik hoop dat die duidelijkheid snel
zal komen van de fracties van het CDA, de ChristenUnie en van de andere fracties.
Die wolk van verontwaardiging die zij gisteren hebben opgetrokken, was eigenlijk
wat overbodig.De heer Van Hijum (CDA):Wij hebben hier uitgebreid over gediscussieerd, dus laten wij dit niet
veel langer maken, maar ik hoop dat de heer Van der Ham ook wil respecteren
dat er fracties zijn die niet vooruit willen lopen op die afweging die wij
wel degelijk moeten maken. Die politieke eerlijkheid mogen de partijen in
het land en de regio's van alle fracties verwachten. Het verschil is dat wij
er bewust voor kiezen het proces op een ordentelijke manier te organiseren,
conform de aanbevelingen van de commissie-Duivesteijn. Ik hoop dat de heer
Van der Ham ook dat wil accepteren. Verwijten over mistwolken en andere zaken
vind ik volstrekt niet op hun plaats.De heer Van der Ham (D66):Ik constateer dat wat de heer Van Hijum nu bij mij oproept, precies is
wat ik heb gezegd en wat mevrouw Dijksma en de heer Hofstra hebben gezegd.
Dit is overigens erkend en omarmd door de minister van Verkeer en Waterstaat.
Dat de heer Van Hijum steeds roept dat er van alles aan de hand is en dat
wij niet zorgvuldig zijn, is eerder zijn probleem. Ik meen dat het goed is
om als politicus te zeggen dat bepaalde varianten naar onze inschatting realistisch
zijn. Er zijn hier veel mensen met veel ervaring, zeker deze twee Kamerleden,
die enige inschatting kunnen maken van wat realistisch is. Dat men dat signaal
geeft, vind ik heel goed en moedig. Het zou de heer Van Hijum sieren als hij
hetzelfde zou doen.De heer Duyvendak (GroenLinks):Ik heb één korte opmerking. Ik zie dit steeds maar gebeuren
tussen de fracties van het CDA, de ChristenUnie, de PvdA en de VVD. U noemt
het een Paars akkoord. Zou dat hier niet juist het probleem zijn? Paars heeft
immers een slechte geschiedenis op het punt van het voorkoken van infrastructuurprojecten.De heer Van der Ham (D66):Ik weet niet of je het überhaupt een Paars akkoord zou moeten noemen.
Het probleem, namelijk het ingraven in het project, is geschapen ten tijde
van Paars. Ik vind het erg prettig dat Paars, ook al gaat dat nu niet langs
coalitielijnen, het probleem ook weer oplost.De heer Van der Staaij (SGP):Voorzitter. Ik wil de drie bewindslieden danken voor de beantwoording.
De minister van Verkeer en Waterstaat sprak over een toekomstgerichte benadering.
Daar zijn wij het van harte mee eens, als het maar niet een vluchtroute is
om weg te lopen voor fouten uit het verleden, zeg ik altijd in zijn algemeenheid.
Wij kunnen alleen maar vertrouwen hebben in een betere aanpak, ook van
grote projecten, als er werkelijk geleerd is van fouten uit het verleden.
Daarom hechten wij er toch aan dat er ook werd teruggeblikt. Ik ben blij dat
de minister dat gedaan heeft. Ik ben ook blij dat zij ruiterlijk heeft toegegeven
dat er belangrijke fouten zijn gemaakt bij Betuwelijn en HSL en dat die fouten
erkend en benoemd zijn.Voorzitter. Ik wil op een paar punten terugkomen. Minister Pechtold, die
dit debat helaas niet meer kon bijwonen, heeft een veelbelovende positie ingenomen
inzake artikel 68 van de Grondwet. Moet de actieve informatieplicht niet ook
in de Grondwet verankerd worden? Op mijn vraag, wat daarop tegen zou zijn,
noemde hij als belangrijkste nadeel dat het geen voordelen oplevert. Daar
kun je vraagtekens bij zetten. Is niet juist de grotere kenbaarheid van de
informatieplicht een voordeel? Maar daar hebben wij het op een later moment
nog wel over. Waarom ik het toch een veelbelovende positie noem, is dat de
minister kennelijk de maatstaf hanteert dat de vernieuwing wel echt iets positiefs
moet opleveren. Dat vind ik een gezond conservatisme bij een minister voor
Bestuurlijke Vernieuwing. Ik hoor daarin ook de echo van de spreukendichter:
vermeng u niet met hen die naar verandering staan, als het staan naar verandering
een doel in zichzelf is geworden. De vernieuwing moet werkelijk iets opleveren.
Een veelbelovende positie.Genoeg gecomplimenteerd. Minder positief was ik over de onbeweeglijkheid
op het punt van contact tussen Kamerleden en ambtenaren. Daarop waren wij
in een interruptiedebatje al uitgebreid ingegaan. Ik herinner eraan dat deze
oekaze hier in 1998 onder protest – het is in het Vragenuur nog aan
de orde geweest – tot stand is gekomen. De bezwaren daartegen zijn nu
ook in de rapportage van de commissie-Duivesteijn onderbouwd en wat ons betreft,
is er werkelijk reden om tot een aanpassing van die aanwijzing te komen. Ik
was het eens met wat collega Duyvendak daarover zei. Wij zullen aanbeveling
4 dan ook blijven steunen.Voorzitter. De commissie-Duivesteijn heeft twee belangrijke punten naar
voren gebracht, waarop het besluitvormingsproces over grote projecten via
wetswijziging zou moeten worden veranderd. In de eerste plaats betreft dit
het FES. Wij hechten er aan dat er daadwerkelijk een wetswijziging komt en
dat de rol van de Kamer uitdrukkelijk in de wet wordt verankerd, zoals voorgesteld
door de commissie. In de tweede plaats betreft het de aanpassing van de Wet
op de Ruimtelijke Ordening, de structuurvisie. Ook op dat punt vinden wij
het, gehoord de discussie, nuttig en belangrijk om in de wetgeving een sterkere
positie van de minister van VROM te verankeren in de eerste fase van de structuurvisie.
Ook daarin blijven wij dus de commissie-Duivesteijn volgen.Voorzitter. Als laatste punt kom ik bij de Zuiderzeelijn. Eerlijk gezegd
vond ik het eerst wel wat jammer dat dit debat over infrastructuurprojecten
in zijn algemeenheid en over de vraag hoe wij daarmee omgaan, toch weer overvleugeld
dreigde te worden door één bepaald project, de Zuiderzeelijn.
Die is op zichzelf wel heel belangrijk, maar om daar nu weer de focus op te
leggen, in plaats van op het geven van rekenschap over hoe wij omgaan met
grote projecten en hoe wij dat gaan toepassen. Bij nader inzien moet ik zeggen
dat ik het eigenlijk toch wel aardig en interessant vind. Het maakt namelijk
ook weer inzichtelijk dat wij mooie woorden kunnen spreken, maar dat de vraag
blijft hoe wij het geleerde gaan toepassen in een concreet geval, bij een
concreet project zoals die Zuiderzeelijn.Laat ik vooropstellen dat ik vind dat de minister van Verkeer en Waterstaat
daarover een goed verhaal heeft gehouden toen zij zei dat wij gaan voor een
TCI-bestendige oplossing, maar ook dat wij in het besluitvormingsproces een
hoge snelheid verplicht zijn aan de geschiedenis.Hoe moeten wij als Kamer daarmee omgaan? Dat is niet zo simpel. Ik heb
er geen behoefte aan om gemakkelijke verwijten aan het ene of het andere kamp
te maken, zoals dat hier wat geprofileerd naar voren kwam. Ik schaam mij er
niet voor dat wij als Kamer onze positie hierin opnieuw moeten bepalen, ook
na het rapport van de commissie-Duivesteijn. De SGP-fractie zoekt haar weg
daarin. Aan de ene kant is er een technocratische kleurloosheid in de trant
van: wij moeten maar kijken wat er aan processen uitkomt en wij praten er
maar niet over (pleister op de mond) zolang dat proces loopt. Dat hoeft dus
niet; dat is technocratische kleurloosheid. Aan de andere kant moet er geen
misplaatste politieke daadkracht zijn. Ik vond het een beetje een linke opmerking
van collega Hofstra, dat wij geen wetenschappelijk instituut zijn en dat wij
er zijn om knopen door te hakken. Ik word dan namelijk een beetje argwanend.
Immers, komen wij dan niet terug op het punt waar de commissie juist voor
waarschuwde? Dat is dat wij ons op voorhand vastpinnen op bepaalde uitkomsten.
Vervolgens gaan wij ons daarop ingraven. Alle bezwerende woorden ten spijt,
willen wij uiteindelijk weer rapporten zien die bij de voorgenomen uitkomst
moeten passen. Dit gevaar zie ik aan de andere kant.Zoals het door de PvdA is verwoord, klinkt het prima. Materieel voel ik
mij daarbij heel goed thuis. Ook wij hebben nooit wat gezien in de magneetzweefbaan.
Het is best mogelijk dat dit de uitkomst wordt. Natuurlijk zegt mevrouw Dijksma
met een zeker enthousiasme: wij zijn eruit en er is een Kamermeerderheid voor
deze richting. Gaan wij ons, misschien onbedoeld, toch weer vastleggen op
een bepaalde uitkomst? Ik heb tegen deze achtergrond in eerste instantie dan
ook een tikkeltje argwanend naar deze woorden van mevrouw Dijksma geluisterd.
Ik heb vervolgens wel vastgesteld dat daarvan nadrukkelijk afstand is genomen
met de opmerking dat het gelijkwaardig meegenomen moet worden, zoals de minister
het heeft aangegeven. Ik kan dan vrede hebben met die uitkomst.Mevrouw Dijksma (PvdA):Met alle respect voor wat u wel of niet gehoord meent te hebben, maar
ik heb nooit gezegd: ik presenteer iets en dat is het. Ik vraag u om de Handelingen
erop na te lezen. Ik heb ook gisteren duidelijk gemaakt dat dit een zorgvuldige
afweging behoeft. Wel heb ik een variant aan de discussie willen toevoegen.
Kennelijk hebt u al een paar jaar geleden opgemerkt dat uw fractie niet zoveel
ziet in de magneetzweefbaan. Zeg ik dat een keer en dan is het weer niet goed.
Dat wordt mij nu verweten.De heer Van der Staaij (SGP):Laten wij het debat ook niet te veel versimpelen. Wij staan nu voor een
serieus dilemma. Aan de ene kant kan je je te vroeg op iets vastleggen, al houd je formeel allerlei slagen om de arm. U hebt het keurig
uitgedrukt. Daar is geen speld tussen te krijgen. Dat geef ik grif toe. Aan
de andere kant kunnen wij, zoals u weet, met elkaar ook een realiteit oproepen
met min of meer de uitstraling naar de mensen in het land dat dat het is waar
wij voor staan. Het wordt dan lastiger om er weer uit te komen. Immers, je
hebt je op een bepaalde manier ingegraven. Dat risico is aanwezig. De tijd
zal leren of wij daar werkelijk op een verstandige manier mee omgaan.Ik heb gezegd dat ik op deze manier naar dit debat heb geluisterd. Ik
heb vrede met de uitkomst, zoals die door de minister is samengevat. Dit is
ook heel helder in de Kamer gezegd: op deze manier leggen wij ons nergens
op vast. Wij willen dat dit als een gelijkwaardig alternatief wordt meegewogen.
Ook maken wij van ons hart geen moordkuil. Ik denk aan het afschieten van
alternatieven door te zeggen: wij geloven niet dat het ooit wat wordt. Dat
neem ik u niet kwalijk; wij hebben dat ook gezegd.Ik houd wel staande dat het met het oog op de toekomst een klus te zijn
om ons niet alleen netjes uit te drukken, maar ook om materieel staande te
houden dat wij ons niet vroegtijdig ingraven op een bepaalde uitkomst.Wij moeten ook de openheid houden om een andere weg in te slaan, als daar
aanleiding toe is. Daar heeft het in het verleden wel aan ontbroken. Daar
zijn wij het over eens. Ik doel op de ingegraven posities van waaruit de weg
terug niet meer gevonden werd, ook al was dat formeel wel mogelijk.Ik sluit af met de volgende woorden. Er is moed voor nodig om grote projecten
te willen, maar er is soms meer moed nodig om ze niet te willen. Dat is voor
mij een les van de commissie-Duivesteijn.Mevrouw Gerkens (SP):Voorzitter. Mijn motie op stuk nr. 24 heb ik in die zin gewijzigd dat
de eerste zinsnede luidt: "van mening dat misleiding van het parlement door
bewindspersonen ontoelaatbaar is;".De voorzitter:Ik begrijp dat de bewindspersonen de gewijzigde tekst inmiddels ook hebben.
Zij kunnen zich daarop baseren bij de voorbereiding van hun antwoord.De vergadering wordt van 17.17 uur tot 17.30 uur geschorst.De voorzitter:Ik heropen de vergadering en geef voor de tweede termijn van de regering
als eerste het woord aan de minister van Verkeer en Waterstaat.Minister Peijs:Voorzitter. Dank u wel. Mag ik misschien even een voorstel van orde doen?
Ik heb begrepen dat de Kamer op korte termijn over de aanbevelingen van de
TCI wil stemmen. Ik heb behoefte aan enige duidelijkheid hierover. Namens
het kabinet hebben wij eerst een brief gestuurd waarin wij hebben aangegeven
hoe het kabinet over de dingen denkt en op welke manier wij ermee willen omgaan.
Vervolgens hebben wij vandaag een aantal toezeggingen gedaan. Ik ben van mening
dat die een plaats dienen te krijgen in de afwegingen van de Kamer. Zou ik
mogen voorstellen dat de Kamer het kabinet de gelegenheid biedt om zijn visie
op de aanbevelingen te geven, bijvoorbeeld door middel van een brief? De neerslag
dus van dit debat, als ik het zo mag zeggen.De voorzitter:De minister doet een voorstel van orde. Het is inderdaad de gebruikelijke
orde dat de Kamer over de aanbevelingen stemt. Dat kan aanstaande dinsdag
zijn of een week later. Dat biedt het kabinet de gelegenheid zijn oordeel
te geven over de aanbevelingen. Ik kan mij voorstellen dat wij de stemmingen
niet al aanstaande dinsdag agenderen, maar een week later, opdat het kabinet
een reactie kan geven. Ik kijk even wat de woordvoerders ervan vinden.De heer Van Hijum (CDA):Mijn fractie kan heel goed leven met dat voorstel.De heer Hofstra (VVD):Wij moeten in ieder geval voor het zomerreces stemmen.De voorzitter:Ja.De heer Hofstra (VVD):Het moet duidelijk zijn waarover wij gestemd hebben. Ik zie het probleem
wel, maar ik meen dat het wellicht verstandiger zou zijn om aanstaande dinsdag
te stemmen omdat wij dan daarna meer tijd hebben.De voorzitter:Het kan beide. Wij kunnen gehoor geven aan het verzoek van de bewindspersonen
om het kabinet in de gelegenheid te stellen om zijn zienswijze voorafgaand
aan de stemmingen te geven. Het lijkt mij alleszins dat niet later dan dinsdag
over een week kan worden gestemd.Minister Peijs:Als dat kan, zou dat net voldoende tijd kunnen zijn.De heer Hofstra (VVD):Dan gaat het niet alleen om de tien aanbevelingen, maar ook om alle andere
suggesties en adviezen van de commissie. Het gaat ook over de moties en amendementen.De voorzitter:Het gaat sowieso om de aanbevelingen.De heer Duyvendak (GroenLinks):Ik verzoek het kabinet om dan uiterlijk volgende week donderdag de schriftelijke
reactie aan de Kamer te doen toekomen zodat wij er dinsdag daarop over kunnen
stemmen. Anders komt het zomerreces angstig dichtbij.Daarnaast heb ik nog een ander punt. De Kamer zou misschien in een procedurevergadering
moeten bekijken hoe wij de stemmingen over de aanbevelingen precies organiseren.
De aanbevelingen zijn niet allemaal even eenduidig, en er liggen bovendien
verbanden met moties. Ik stel mij voor dat wij even naar de techniek moeten
kijken van de wijze waarop wij een en ander in stemming brengen.De voorzitter:Het voorstel van deVoorzitter heer Duyvendak dat de Kamer hier in de procedurevergadering
naar kijkt, lijkt mij correct. Wij hebben afgesproken dat wij het kabinet
in de gelegenheid stellen om een reactie te geven op de aanbevelingen, zo
mogelijk voordat de stemming aan de orde is. Wij zullen dus niet aanstaande
dinsdag stemmen. Het kabinet kent de voorkeur van de Kamer om het bij voorkeur
een week later te doen. De heer Duyvendak heeft gevraagd of de reactie van
de regering er wellicht volgende week donderdag kan zijn. Voor dit moment
hebben wij voldoende gesproken over de orde.Ik geef nu het woord aan de minister voor haar inhoudelijke reactie.Minister Peijs:Voorzitter. Mijn voorstel luidde een week later, omdat er dan een kabinetsvergadering
tussen zit, waarop wij hierover kunnen spreken.Mijn dank voor de reactie van mevrouw Dijksma. Ik ben er haar buitengewoon
erkentelijk voor. Wij hebben vanmiddag een heel positief debat gevoerd. Ik
hoop dat dit debat bijdraagt aan een werkelijk herstel van vertrouwen tussen
de Kamer en het kabinet, in het bijzonder met mijn departement. Ik zal er
alles aan doen om daarop in te zetten en zal alles doen wat daaraan kan bijdragen.
Mijn dank voor alle positieve woorden die hierover door de Kamer zijn gesproken.Mevrouw Dijksma vroeg hoe snel wij kunnen besluiten over de ZZL. Wat mij
betreft kunnen wij dat snel en zorgvuldig doen. Ik stel voor dat wij het op
1 april 2006 voor elkaar hebben. De exacte tijdstippen zetten wij in
het spoorboekje, dat volgende week komt. De Kamer krijgt het snel, zodat zij,
als zij dat op prijs stelt, voor het zomerreces nog een AO kan houden, om
haar oordeel te vormen. Vanzelfsprekend hebben wij de hulp van de Kamer nodig
om het spoorboekje snel te agenderen.Mevrouw Dijksma stelde een vraag over de afgevallen projecten. Die vraag
brengt ons op dit ogenblik een klein beetje in moeilijkheden. Wij overzien
die namelijk niet precies. Ik verzoek de Kamer, ermee te beginnen zoals de
huidige situatie is. Er is niet direct een procedure voor afgevallen projecten.
Wij doen de Kamer voorstellen in de begroting, maar wij noemen daarbij niet
alle dingen die wij niet doen. Het staat de Kamer vanzelfsprekend altijd vrij
om zaken in te brengen. Laten wij aan de slag gaan op de manier die het kabinet
heeft voorgesteld. Bij de evaluatie over twee jaar kunnen wij spreken over
de afgevallen projecten.Mevrouw Dijksma (PvdA):Ik zou een heel ander voorstel willen doen. Het kabinet neemt toch nog
heel even de tijd om wat de Kamer allemaal heeft gevraagd op zich in te laten
werken. Wat ik heb voorgesteld vloeit regelrecht voort uit hetgeen de commissie
aanbeveelt. Ik verzoek het kabinet om nog even ruimte te laten voor een herkansing
voor ons voorstel, als het toch enige tijd neemt. Wij kunnen dan altijd nog
zien of wij op het voorstel van het kabinet uitkomen of het mijne.Minister Peijs:Er zijn heel veel aanvliegroutes voor projecten, dus uitvoering van de
suggestie is niet eenvoudig. Ik neem de suggestie echter mee. Wij komen er
in de brief op terug.De heer Van Hijum heeft ons op het ordedebatje gebracht. Ik dank hem daarvoor,
want wij hebben daardoor meer duidelijkheid kunnen krijgen. Ik ben het helemaal
met hem eens dat cultuur een proces van lange adem is. Ik stel mij ook niet
voor dat het een gemakkelijk proces is. Wij moeten allen aan de slag. Voor
een cultuuromslag op mijn departement heb ik eigenlijk de Kamer nodig. Wij
kunnen het niet alleen. Er zijn twee kanten aan het proces. Als de mensen
opener zijn, worden zij ook kwetsbaarder.Wij zijn ervan overtuigd dat een FES-wet niet nodig is. Wat wij nu hebben
voorgesteld is mogelijk zonder enige wijziging van de wet. Het woord van het
kabinet moet toch genoeg zijn. Als ik namens het kabinet iets verklaar, zal
niemand hier betwijfelen of wij dat gaan doen. De manier van werken die wij
de Kamer hebben voorgelegd is zonder wetswijziging mogelijk. Laten wij elkaar
niet tot onnodig werk opjagen, maar gewoon aan de slag gaan.Een informatieprotocol moeten wij samen met de Kamer maken. Per project
moet duidelijk zijn waar behoefte aan is. Als het te weinig is, komen wij
erop terug. Wij staan daar positief tegenover. Het klinkt misschien raar,
maar voor ons is dat ook een opluchting. Er wordt heel veel naar de Kamer
gestuurd, maar of dat altijd nodig is en wat ermee gedaan wordt is buiten
ons zicht. Als de Kamer heel duidelijk zegt waar zij behoefte aan heeft, is
dat voor ons een echte opluchting. Wij weten dan dat het goed zit.Een aanwijzing tot groot project kan een zaak van veel papier zijn. Is
het een heel complex project? Is het een project dat min of meer recht door
zee is, maar waarmee veel geld is gemoeid, bijvoorbeeld een lang wegtraject?
De Kamer en de minister zullen moeten bepalen wat zij nodig achten. De heer Van Hijum verwees naar de Adviesdienst Verkeer en Vervoer. De
AVV is echter niet een echt planbureau. Ik wil toezeggen, voorzitter, dat
wij, met uw goedvinden, de Kamer een brief schrijven over de situatie op Verkeer
en Waterstaat ten aanzien van planbureaus, de AVV enz.Over de Zuiderzeelijn hebben wij, mijns inziens, voldoende gesproken.Aan het punt van de zwarte lijst van bestuurders, waarover mevrouw Gerkens
heeft gesproken, zal minister Dekker aandacht geven.Over de motie van mevrouw Gerkens betreffende een snelle verbinding tussen
de Randstad en het Noorden merk ik het volgende op. Ik begrijp haar overwegingen
op grond waarvan zij de motie heeft ingediend. Over de motie zelf zal nog
gestemd moeten worden; ook dat lijkt mij een belangrijke overweging. Wij zullen
evenwel de vier alternatieven uitzoeken, uitrekenen en in hun verband brengen,
conform het TCI-rapport en de motie-Hofstra-plus. Wij zullen dit uitwerken
in een structuurvisie. Ik zou daar niet op vooruit willen lopen en eerst alles
ordentelijk op een rij willen zetten, zodat wij daar straks een debat over
kunnen voeren op basis van inhoud, feiten en cijfers.Ook de heer Van As stelde een vraag over het FES en vroeg of wij bereid
waren tot aanpassing van de wet. Ik denk dat ik hierop al heb geantwoord met
mijn antwoord aan de heer Van Hijum. Ik begrijp de vraag van de heer Van As,
maar vraag mij af of, als wij te werk gaan op de manier zoals hij het wil,
wij dan niet de wet alleen maar aanpassen vanwege de aanpassing. Hij heeft
mijn toezegging dat wij gaan werken op de wijze zoals ik de Kamer heb toegezegd.
Zouden wij dan de wet alleen maar moeten aanpassen óm hem aan te passen?
De wet geeft gewoonweg ruimte voor deze benadering. Ik zou hem daarom willen
verzoeken ermee in te stemmen dat wij op die manier te werk gaan.Wat betreft de door de TCI voorgestelde wijziging moet ik opmerken dat
daar één ongewenst kantje aan zit. Bij de Commissie ruimtelijk-economische
structuurversterking (CoRES) en het Fonds ruimtelijk-economische structuurversterking
(FoRES) gaat het alleen over ruimtelijk-economische projecten. Het komt mij
voor, als ik goed geluisterd heb naar de Kamer, dat wij het
roerend eens zijn over de het feit dat het niet alleen gaat over ruimtelijk-economische
projecten en dat het ook gaat over kennis en over natuur en milieu. Als wij
precies gaan doen wat de TCI heeft voorgesteld, verengen wij het FES-fonds
tot alleen ruimtelijk-economische zaken. Ik denk dat wij dit geen van allen
willen en dat wij de breedte van én de kennis, én de natuur
én het milieu willen houden. Die ruimte hebben wij nu en misschien
kunnen wij besluiten, volgende week of bij uw stemming, dat wij het zo houden.De heer Hofstra antwoord ik dat wij bij de FES-brief, om deze zo aan te
duiden, zullen bezien wat de projecten zijn; wij komen daar dus op terug in
de brief. In eerste instantie, zoals wij het nu hebben gebracht, zou dan daarin
staan waarover is besloten.Op het punt van de publiek-private samenwerking (pps) wacht de heer Hofstra
op een doorbraak. Ik denk echter dat wij de doorbraak al hebben. Ik heb eerder
uitgebreid gesproken met de Kamer over pps, maar dat was op een moment toen
er in de grote zaal ook een debat gaande was, zodat ik eigenlijk sprak met
een andere commissie, zonder de woordvoerders van de vaste commissie voor
Verkeer en Waterstaat. Ik heb daar toen het voorbeeld gegeven van de A4, van
haven tot haven. Ik denk dat de doorbraak die wij daar bereikt hebben, geïllustreerd
wordt door het enthousiasme en het vertrouwen dat er in de markt is om aan
dit project te beginnen. Ik ben daar blij mee en zie het als een teken dat
wij elkaar hebben kunnen bereiken en verder kunnen opstomen naar een goed
resultaat van onze pps-inspanningen. Minister Dekker zal ingaan op de opmerking
van de heer Hofstra over de lex specialis.Mijnheer Hofstra, om misverstanden te voorkomen, wij zijn niet bang voor
grote projecten. Wij hebben werkelijk voortgang gemaakt met risicobeheersing.
U hoort mij echter niet zeggen dat er nooit meer iets fout zal gaan. Ik herinner
mij nog dat u met de commissie sprak over de schermen van de HSL. Dat was
inderdaad een zwak punt. Nogmaals, wij hebben absoluut voortgang gemaakt met
de risicobeheersing. Ik ben ook erg blij met wat hierover gezegd wordt in
het rapport van de commissie-Duivesteijn. Een groot project brengt risico's
mee en sommige dingen gaan fout. Als wij daar bang voor zijn, wordt er nooit
meer iets gebouwd in dit land. Laten wij elkaar recht in de ogen kijken. Wij
kunnen het, gaan het ook doen en zullen samen bekijken hoe wij zo goed mogelijk
de risico's kunnen beheersen zonder te zeggen dat er nooit meer iets mis zal
gaan!Ik heb heel goed begrepen wat u over de ZZL heeft gezegd, mijnheer Hofstra:
zorgvuldig, snel, niet alles opnieuw. Als wij het heel snel moeten doen, komt
de kostenraming in de knel en hebben wij geen reëel zicht meer op wat
mogelijk is. Verder ligt er al veel in de kast. Voor die kostenraming is echter
tijd nodig omdat allereerst op papier gezet moet worden wat er moet worden
uitgerekend, vervolgens moet het uitgerekend worden en ten slotte moet er
een oordeel over gevormd worden.Ik heb begrepen dat uw voorkeur uitgaat naar een Hanzelijn-plus-plus.
Wij kijken naar alle projecten en dit project is erbij.De Italiaanse treinen zitten ook in ons achterhoofd.De heer Hofstra (VVD):Ik heb de minister aangeboden om even terug te vallen in mijn oude rol
van consultant als zij behoefte heeft aan een wat nadere omschrijving van
de Hanzelijn-plus-plus. Het is echter ook mogelijk dat uw ambtenaren het allemaal
begrijpen en het in het spoorboekje opschrijven. Dan kunnen wij nog vóór
het zomerreces kijken of wij het daarmee eens zijn.Minister Peijs:Als mijn ambtenaren u rechtstreeks mogen benaderen, kunt u hun misschien
precies uitleggen wat Hanzelijn-plus-plus is. Als u hen rechtstreeks mag benaderen,
moet dat andersom ook mogelijk zijn, niet waar?De heer Van As sprak over de informatie van de ICES. Ik moet even een
principiële discussie met hem voeren. In ICES vindt de beleidsvoorbereiding
van het kabinet plaats. Die beleidsvoorbereiding gaat er anders uitzien als
die naar buiten gaat. Dat is een spasme waar wij allemaal inschieten. De lijn
waarlangs het kabinet tot een besluit komt, is intern en des kabinets. Daar
treden wij bij de Kamer ook niet in. Wij willen onze eigen lijn waarlangs
wij tot besluiten komen, houden. Wij hebben er geen enkel bezwaar tegen om
alles wat van de planbureaus komt naar de Kamer te sturen. Onze ambtenaren
bereiden de besluitvorming in het kabinet voor. De overwegingen die daaraan
ten grondslag liggen en de manier waarop zij dat opschrijven, willen wij graag
in huis houden. Ik vind dat heel redelijk want zo werkt de Kamer zelf immers
ook.De heer Van As (LPF):Ik heb best begrip voor de opmerkingen van de minister. De praktijk heeft
echter uitgewezen dat adviezen soms als positief worden aangemerkt terwijl
zij dat niet zijn. Als er sprake is van transparantie en men heeft niets te
verbergen, wat is dan op tegen om dat advies kenbaar te maken. Waarom niet?
Ik neem aan dat het kabinet zijn advies baseert op datgene wat de ICES voorstelt
en dat het dus niets te verbergen heeft. In de praktijk is gebleken dat er
verkeerde informatie is gegeven en dat er dus foute besluiten zijn genomen.
Dat kan en mag niet, zeker niet bij het openbaar bestuur. Daar zit bij mij
de pijn. Als je niets te verbergen hebt, dan kan het advies best kenbaar worden
gemaakt.Minister Peijs:Wij hebben toegezegd dat wij de Kamer de adviezen van de planbureaus onverkort
zullen toesturen. Een beleidsopvatting van een individuele ambtenaar sturen
wij de Kamer echter liever niet toe, want dat kan echt een heel persoonlijke
beleidsopvatting zijn. Volgens mij hoort die bij de besluitvorming van het
kabinet en moeten wij die intern houden. U hebt wel een punt als u zegt dat
de planbureaus over een bepaald punt negatief waren en dat u dus onverkort
wilt horen wat de planbureaus vinden. De afgeronde planadviezen van de planbureaus
gaan dan ook zonder meer naar de Kamer.De heer Van As (LPF):Ik kan mij hierin vinden. Dank u wel.De heer Duyvendak (GroenLinks):Ik nog niet. Volgens mij is ook de discussie die de commissie-Duivesteijn
entameert, breder. Toen mevrouw Dijksma hierover sprak, zei de minister dat
zij daar schriftelijk op zou terugkomen. Het gaat een beetje om de aanvliegroute,
om in haar woorden te spreken. Het kabinet discussieert nu bijvoorbeeld ook
naar aanleiding van de meevallers over de verdeling van de
FES-gelden. De minister heeft daarbij lijstjes met projecten, maar die kent
de Kamer niet. De commissie-Duivesteijn stelt voor om die lijstjes, voordat
zij in het kabinet in debat komen, middels een bepaalde formule aan de Kamer
kenbaar te maken. Hetzelfde geldt aan de andere kant van het traject. Op een
gegeven moment wordt er voor bepaalde projecten gekozen en andere vallen af.
Ik kan mij voorstellen dat ook de afgevallen projecten door de Kamer gekend
worden. Dat biedt de Kamer namelijk pas echt de mogelijkheid om die er middels
haar budgetrecht toch weer in te fietsen. Het gaat hier dus wel degelijk om
de vraag of de Kamer voldoende grip op en zeggenschap over zo'n belangrijk
proces heeft.Minister Peijs:Ik heb al gezegd dat ik een brief aan de Kamer zal schrijven over dit
proces. Dat gaan wij doen. Ik denk dan ook dat wij hier vandaag niet meer
al te lang over moeten spreken.Ik kom op de motie op stuk nr. 28 van de heer Van As over de kosten van
railinfraprojecten. Ik heb aangegeven dat bij de besluitvormingsmomenten de
ramingen en de aannames ook aan de Kamer worden toegezonden. De ervaringen
van prof. Flyvberg – hij is ook bij ons geweest – nemen wij zeer
ter harte. Daarnaast zullen wij de ramingen en de aannames extern laten toetsen,
zodat wij ons niet in een bepaald project kunnen gaan wensen of dat wij ons
door de mate waarin wij een project al dan niet waarderen, laten meeslepen.
Die zaken worden dus extern en in alle objectiviteit getoetst. Ik hoop dat
ik hiermee voldoende tegemoet kom aan de motie van de heer Van As.De heer Van As (LPF):Ik constateer – dat hebben wij net ook al met elkaar besproken –
dat u mijn beide moties gewoon kunt overnemen.Minister Peijs:Ik meen zelfs dat zij overbodig zijn, want wij gaan het zo doen.De heer Van As (LPF):Dan kunt u gewoon zeggen dat u de moties overneemt of gaat uitvoeren.Minister Peijs:Meestal wil de Kamer geen overbodige moties.De heer Van As (LPF):Als u zegt dat u de moties zo uitvoert, zijn wij gauw klaar.De voorzitter:Dan kunt u uw moties inderdaad intrekken, mijnheer Van As.De heer Van As (LPF):Ik ben zo verguld met het antwoord van de minister dat ik beide moties
intrek.De voorzitter:Aangezien de moties-Van As (29283, nrs. 27 en 28) zijn ingetrokken, maken
zij geen onderwerp van beraadslaging meer uit.Minister Peijs:Wij zullen op papier zetten hoe wij precies zullen omgaan met de ICRE-adviezen.De opmerking dat vernieuwing iets positiefs moet opleveren, kunnen wij
allen boven ons bed hangen. Ik sta er voor 300% achter dat wij niet vernieuwen
om te vernieuwen.Mijn excuses aan de heer Van der Staaij, omdat ik hem verkeerd begreep
over de hoofdlijnen- en regeerakkoorden. Grote projecten strekken zich uit
over meerdere kabinetten. Kabinetten moeten dus terughoudend zijn met het
agenderen van grote projecten. Mijn dank dat hij het eens is met de gang van
zaken bij de Zuiderzeelijn.Ik heb mijn erkentelijkheid uitgesproken voor datgene wat is gezegd over
de gemaakte fouten. Het oordelen over bewindslieden is aan de Kamer en niet
aan mij. Ik heb als minister toegegeven dat er dingen verkeerd zijn gegaan.
Dat is een duidelijk signaal.Als ik helemaal opnieuw moet beginnen met de Zuiderzeelijn, kan ik de
snelheid waaraan de Kamer hecht niet waarmaken. Daarom heb ik gezegd dat wij
dit doen volgens "Hofstra-plus", namelijk de vier varianten van de heer Hofstra
plus één. Wij gaan keihard werken aan de cultuuromslag. Ik dank
mevrouw Huizinga voor haar tevredenheid over de FES-toezeggingen. Wij gaan
voor de Zuiderzeelijn aan de slag met de vijf genoemde varianten en proberen
dat snel en zorgvuldig te doen.Ik vind de motie over de betrokkenheid van de Tweede Kamer bij het opstellen
van de eerste onderzoeksvragen overbodig. De Kamer wordt betrokken bij het
Toelatingsbesluit voor grote projecten. Daarin kunnen de eerste onderzoeksvragen
worden meegenomen. Vervolgens wordt de Kamer betrokken bij de structuurvisie
als daaraan een nut- en noodzaakdebat wordt gewijd. Daarbij zullen een probleemanalyse
en een verkenning van de oplossingen aan de orde komen. Ik meen dat dit helemaal
in lijn is met de aanbevelingen van de TCI.De heer Duyvendak (GroenLinks):Ik ben niet erg gelukkig met wat u zei over de varianten van de Zuiderzeelijn.
Het lijkt mij voor de duidelijkheid dan ook goed dat u op schrift stelt welke
varianten u in beeld heeft. Naar mijn idee is de Noordvleugelproblematiek
niet één op één gekoppeld aan de problematiek
ten aanzien van de verbinding naar het Noorden. Zeker wat betreft de Noordvleugel
kan ik mij dus nog wel iets meer voorstellen. Hoe breed kijkt u daarnaar?Minister Peijs:U krijgt binnenkort het spoorboekje waarin precies staat wat wij doen
en wanneer.De heer Duyvendak (GroenLinks):Ik hoop wel dat u dan niet zegt dat wij er toen al mee akkoord zijn gegaan.Minister Peijs:Nee, hoor.Minister Dekker:Mevrouw de voorzitter. Zoals bekend, kan de minister van BVK niet bij
dit debat aanwezig zijn vanwege andere dringende verplichtingen. Namens hem
zeg ik toe dat hij in het kader van de totale kabinetsreactie schriftelijk
zal reageren op een viertal punten, te weten de informatie aan de ambtenaren,
mede in relatie tot de motie-Gerkens, de positie van de planbureaus en de
informatie daarvan, de intrekking dan wel de bijstelling van de oekaze van
Kok en ten slotte de zogenaamde zwarte lijst. Namens de heer Pechtold zeg
ik toe dat hij in ieder geval voor de stemmingen de Kamer over die punten
nader schriftelijk zal reageren, welke reactie dan ingebed zal zijn in de
totale reactie van het kabinet.Mevrouw Gerkens (SP):Wat mij betreft behoeft minister Pechtold niets meer te zeggen over de
zwarte lijst. Ik heb hem eerder al bedankt voor het feit dat hij heeft toegezegd daarover binnen twee weken een brief naar de Kamer te zullen sturen.Minister Dekker:Ik dank u voor deze toevoeging.Voor zover ik het kan overzien Dekkerbedoelt de heer Hofstra met zijn
uitleg over de lex specialis eigenlijk hetzelfde als het voorstel van de TCI
om in de uitwerkingsfase het Tracébesluit te integreren in de nieuwe
WRO, zodat gebruik kan worden gemaakt van de rijkscoördinatieregeling,
waarbij het rijksbestemmingsplan uit die nieuwe WRO wordt gehaald en er sprake
is van een bundeling van vergunningsprocedures. Het kabinet kiest voor een
andere route waarmee hetzelfde doel kan worden bereikt. Het kabinet houdt
vast aan het huidige systeem dat inhoudt dat na de structuurvisiefase het
stokje in de uitwerkingsfase overgaat naar de desbetreffende sectorwetgeving,
de Tracéwet. Die wet kent namelijk ook een coördinatieregeling
en biedt eveneens de basis voor de doorwerking van de rijksbesluitvorming
inclusief de bundeling van de vergunningsprocedures. Afgezien van kleine technische
verschillen wordt materieel hetzelfde bereikt als in het voorstel van de TCI.
Bij de invoering van de nieuwe WRO zullen beide wetten, WRO en Tracéwet,
waar nodig verder op elkaar afgestemd worden. Mochten er nog nadere vragen
over zijn, dan komen wij daar zeker nog over te spreken bij de behandeling
van de nieuwe WRO.De heer Hofstra (VVD):Ik ben opgelucht door de opmerking van de minister dat wij hetzelfde doel
bereiken met dezelfde inspanningen of liever gezegd het gebrek aan inspanningen.
Ik verzoek de minister wel ons een en ander nog schriftelijk te bevestigen,
zodat wij alles nog even naast elkaar kunnen leggen.Minister Dekker:Dat zeg ik toe. Dat lijkt mij verhelderend.Het derde en laatste punt betreft de regierol van de minister van VROM.
Dit punt is opnieuw aangestipt door mevrouw Huizinga-Heringa, de heer Duyvendak,
door mevrouw Dijksma in eerste termijn en door de heer Van Hijum en de heer
Van der Staaij. Het gaat vooral om het primaat van de minister van VROM in
relatie tot de totstandkoming van de structuurvisie. Ik stel voor dat ik via
het kabinet deze rol en de vormgeving daarvan nader expliciteer. Desgewenst
kan daarover gediscussieerd worden bij de behandeling van de nieuwe WRO.De heer Van der Ham (D66):De minister voor Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties heeft
in het debat over de omgang met de landsadvocaat een notitie van het kabinet
toegezegd. De vraag is hoe de Kamer daarover goed kan worden geïnformeerd.
Op 22 juni vindt er een debat over Borssele plaats, waarbij precies dit
punt voorligt. De suggesties van de regering over de bedoelde omgang met de
landsadvocaat en zijn adviezen kan goed gebruikt worden bij die discussie.
Kan de minister toezeggen dat deze notitie voor die tijd aan de Kamer kan
worden gestuurd? Ik doel op de omgang met de uitspraken van de landsadvocaat.Minister Dekker:Wil de heer Van der Ham Borssele als casus gebruiken?De heer Van der Ham (D66):Dat is een aardige suggestie. Bij de adviezen van de landsadvocaat is
een probleem dat de brieven aan de Kamer vaak geheim zijn met het oog op de
onderhandelingspositie. In het licht van de discussie over Borssele is het
goed om hierover een algemene beleidslijn neer te leggen die meer openheid
biedt.Minister Dekker:Ik begrijp dat de heer Van der Ham naar aanleiding van de zaken die ik
heb genoemd in relatie tot minister Pechtold een vijfde punt toevoegt. Ik
begrijp dat de heer Van der Ham Borssele als een casus wil gebruiken. Ik wil
bezien of dat mogelijk is. Ik zal dit overleggen met staatssecretaris Van
Geel. Het gaat over een principieel punt: wanneer schakelt de regering de
landsadvocaat in en op welke manier houdt de regering daarmee rekening bij
standpunt en besluitvorming en wat betekent dit voor de informatie aan de
Kamer? Ik zeg niet bij voorbaat toe dat de Kamer die informatie krijgt. Dat
is mijn uitgangspunt.De heer Duyvendak (GroenLinks):Vanochtend heeft de vaste commissie voor VROM een procedurevergadering
gehouden. Daarbij is een procedure afgesproken voor het kabinet. Het lijkt
mij goed dat wij niet die procedure doorkruisen.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:De stemmingen zijn dinsdag over een week voorzien. Van het kabinet wordt
voor dat moment een reactie op de aanbevelingen verwacht.De vergadering wordt van 18.13 uur tot 19.30 uur geschorst.Voorzitter: Verbeet 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20042005-5261-5297.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl