Behandeling van het wetsvoorstel Regeling van de aanspraak op, de toegang tot en de bekostiging van de jeugdzorg (Wet op de jeugdzorg) (28168)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2003-2004, pag. 1089-1113

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

23-04-2004

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2003-2004

nr. 22, pagina 1089-1113

05-04-2004

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 28168Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (maandag 5 april 2004)Pagina 1113-1116
Behandeling van het wetsvoorstel Regeling van de aanspraak op, de toegang tot en de bekostiging van de jeugdzorg (Wet op de jeugdzorg) (28168)Pagina 1089-1113
Presentie en opening (maandag 5 april 2004)Pagina 1089-1089
Lijst van besluiten (maandag 5 april 2004)Pagina 1113-1113
Behandeling van de wetsvoorstellen Wijziging van de Zeevaartbemanningswet in verband met de invoering van tuchtrechtspraak (28803), Wijziging van onder meer de Wet educatie en beroepsonderwijs en de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in verband met de aanscherping van een aantal voorschriften betreffende de bekostiging van het beroepsonderwijs en het hoger onderwijs (28817) en drie andere wetsvoorstellenPagina 1089-1089

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 134 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Regeling
van de aanspraak op, de toegang tot en de bekostiging van de jeugdzorg (Wet
op de jeugdzorg) (28168).De voorzitter:Ik heet de minister van Justitie en de staatssecretaris van VWS van harte
welkom vanavond in dit huis.Ik wijs de leden erop dat de drie eerste sprekers hun maidenspeech houden.
Ik zou de leden willen verzoeken om de gebruikelijke gelukwensen na de derde
spreker gezamenlijk aan de drie sprekers over te brengen.De beraadslaging wordt geopend.De heer Hamel (PvdA):Voorzitter. Meer dan twintig jaar geleden mocht ik in deze Kamer de Kamerleden
Haas-Berger en Roethof helpen bij de verdediging van het initiatiefwetsvoorstel
tot aanvulling van artikel 280 Wetboek van Strafrecht. Hoewel het over weggelopen
kinderen ging, was het hoofdonderwerp van debat het matig functioneren van
de jeugdhulpverlening. Toen ging het ook al om niet adequaat op de vraag inspelende
hulpverlening, het tussen wal en schip geraken van de moeilijk plaatsbare
kinderen, het niet goed doorverwijzen en de slechte samenwerking tussen zorginstellingen.
Het was ook een tijd van verandering, waar de hulpverlening geen antwoord
op had. Niet voor niets speelden toen twee pas opgerichte stichtingen, te
weten Release en de Jongerenadviescentra, een hoofdrol.Ik noem dit, omdat we kunnen constateren dat er in die ruim twintig jaar
nog steeds weinig wezenlijks is veranderd. De problemen van toen, destijds
verwoord in het rapport van de commissie-Mik, zijn voor een groot deel de
problemen van nu. Alle ingrepen, dikwijls van overheidswege geïnitieerd,
om de hulpverlening te verbeteren, zoals wetgeving, het wijzigen van de subsidievoorwaarden,
het steeds verder opschalen van organisaties en de vele reorganisaties de
daarvan het gevolg zijn geweest, hebben niet geleid tot een reductie van de
problemen. Een bevestiging daarvan vormt het recente overleg over de jeugdzorg
tussen de Tweede Kamer en de staatssecretaris Ross en minister Donner. De
vraag kan gesteld worden, of al die bestuurlijke en organisatorische ingrepen
geen blijk zijn van een zekere onmacht om de jongerenproblematiek op te lossen.De vraag naar het ene loket, waardoor alles ineens beter zal gaan, zoals
dat in deze wet is geregeld, doet daar ook weer sterk aan denken. Onmacht
is meestal niet zo'n goede raadgever, zeker niet als je het hanteert als leidraad
bij wetgeving. De neiging bestaat dan om een bepaald aspect, waarin de oorzaak
van het falen wordt gezocht, sterk te beklemtonen of om zaken te regelen die
niet centraal zijn te regelen. Ook wil dan weleens de verantwoordelijkheid
worden neergelegd bij de controleur die aan de verantwoordelijkheid geen inhoud
kan geven, en niet bij de uitvoerder die dat wel kan.Gelet op de povere resultaten van de inspanningen van opeenvolgende kabinetten
gedurende de afgelopen dertig jaar meent mijn fractie dat de overheid zich
met een zekere terughoudendheid en bescheidenheid op het gebied van de jeugdhulpverlening
moet opstellen. Het gaat om een kwetsbare sector. Kwetsbaar, niet alleen omdat
het om kinderen gaat, om hulpverlening die opereert op het snijvlak van gezin
en samenleving en interfereert in de relatie tussen ouders en kind, maar ook
door de veelzijdigheid van de problematiek. Ook kwetsbaar, omdat het voor
het merendeel om zeer betrokken medewerkers gaat, die op microniveau opereren
en daardoor nogal eens minder oog hebben voor het macrogebeuren. Door het
laatste kan het gebeuren dat instellingen in tien jaar vier ingrijpende reorganisaties
achter de rug hebben, waarbij de hulpverleners telkens met een geheel nieuw
management werden opgezadeld. Fusies van instellingen die noodzakelijk geacht
werden om de kwaliteitsslag te maken ter verbetering van het management. Kwaliteitsslagen
die hun verankering moeten vinden in een door managers en leidinggevenden
groots opgezette besturingsfilosofie voor de organisatie, maar niet voor de
hulpverlening.Een ander voorbeeld is dat van kwaliteitsslagen met hoogdravende termen,
waarin men stelt dat men meer aandacht zou willen besteden aan de biologische,
genetische, somatische en pathologische aspecten van de problematiek, terwijl
alleen al aan de somatische aspecten geen inhoud wordt gegeven. Het is de
vraag wat dit allemaal betekent voor de hulpverlening. Bij mijn rondgang door
het veld kwam ik niet veel vrolijks tegen. Medewerkers die licht apathisch
waren en voor wie de wet niet meer of minder was dan de legitimatie voor de
zoveelste reorganisatie. Dat het wetsvoorstel nog moest worden aangenomen,
werd niet relevant geacht. Er was immers al vier jaar lang op gehamerd dat
de wet in zou gaan op 1 januari 2004.Overigens is het voor de beoordeling aantrekkelijk en gemakkelijk dat
het wetsvoorstel al grotendeels is geïmplementeerd. Maar dat een wetsvoorstel
feitelijk al tot wet is verheven voordat de behandeling in beide Kamers is
afgerond, acht mijn fractie staatsrechtelijk minder fraai; zij meent dat dit
geen verdere navolging verdient. Ik zou hier graag een reactie van de beide
bewindslieden op horen.Ik noem deze aspecten, omdat het onderhavige wetsvoorstel een sterk bestuurlijk
karakter draagt en verhoudingen tussen overheden onderling en tussen overheid
en instellingen regelt, maar grotendeels voorbij gaat aan de hulpverlening
zelf. Laat ik duidelijk zijn. Mijn fractie onderschrijft de doelstellingen
van dit wetsvoorstel van harte. Zij acht het van groot belang dat het recht
op jeugdzorg wordt vastgelegd in de wet, en dat daarop een wettelijk gegarandeerde
aanspraak komt. Nog meer steunt mijn fractie de doelstelling dat ieder kind
zo snel mogelijk de zorg krijgt die het nodig heeft. Dat geldt vooral voor
wat wel de pingpongkinderen of de moeilijk plaatsbaren worden genoemd. Mijn
fractie heeft echter ernstige twijfels of deze doelstellingen met deze wet
zijn te realiseren en of dit op een effectieve wijze zal gebeuren. Dat is
een belangrijke vraag in deze tijden, waarin de middelen schaars zijn en iedere
euro telt. Is het bijvoorbeeld effectief om in de wet voor te schrijven hoe
de hulpverlening wordt georganiseerd? Is het effectief dat de overheid voorschrijft
hoe mensen op microniveau moeten werken en samenwerken? Ik zou dit, in tegenstelling
tot management by walking around, management by law willen noemen. Het is
de vraag of het werkt en of daarmee niet verantwoordelijkheden worden weggenomen
waar die juist behoren te liggen.Als je wilt dat mensen samenwerken, moeten die zelf de mogelijkheid krijgen
daar een modus voor te vinden. Als wij willen dat de zorg beter gaat functioneren,
moeten wij de mensen die deze zorg daadwerkelijk verlenen, meer vertrouwen
en ruimte geven om inhoud te geven aan hun verantwoordelijkheid; een verantwoordelijkheid
waar zij dan ook op kunnen worden afgerekend. Samenhang ontstaat niet door
deze met regelgeving af te dwingen. Het tegendeel is zelfs waar, want men
zal op zoek gaan naar gaten in de regelgeving om onder de dwang uit te kunnen
komen. Samenhang zal wel tot stand komen als men daar gemeenschappelijk
belang bij heeft. Leg bijvoorbeeld boetes op aan de samenwerkende instellingen
als er meer dan een bepaald aantal niet te plaatsen kinderen zijn of als een
bepaalde wachttijd wordt overschreden. Dat schept helderheid en voorspelbaar
bedrag. Dat geldt niet voor het geven van een aanwijzing als in de artikelen
16 en 17 van het wetsontwerp, waarvan het corrigerend effect kan worden betwijfeld.
Kwaliteitsverbetering in de publieke sector is de komende jaren niet afhankelijk
van mensen die nieuwe regels maken, maar van mensen die bestaande regels op
een goede en creatieve manier uitvoeren.Per organisatie, per regio zijn de omstandigheden anders en zullen de
mogelijkheden variëren. Dit centraal voorschrijven leidt per definitie
tot bureaucratie, want uitzonderingen bepalen immers de omvang van het aantal
regels. Organisaties worden daardoor in een keurslijf van de wet opgesloten,
waar ze zich altijd aan zullen proberen te ontworstelen. Een helder voorbeeld
van management by law is bureau jeugdzorg. Het doel van het instellen van
een bureau jeugdzorg is het creëren van één loket, een
soort voordeur voor alle zorgaanbieders, dat herkenbaar en laagdrempelig is.
Echter, gezien de manier waarop bureau jeugdzorg is ingericht, rijst de vraag
of het niet slechts een loket éxtra is. Een loket waarachter weer vele
loketten schuil gaan, want door het instellen van een bureau jeugdzorg zal
de diversiteit aan problemen niet afnemen. Alle daarvoor vereiste deskundigheid
is niet in één overzichtelijk team onder te brengen.De toevoeging van het nieuwe loket bureau jeugdzorg aan de reeds bestaande
loketten van de zorgaanbieders, zal leiden tot een langer tijdsverloop tussen
de intake en het verlenen van zorg. Zo zal een kind bijvoorbeeld eerst bij
de schooladviesdienst worden gediagnosticeerd, met een wachttijd van twee
weken, daarna worden verwezen naar een bureau jeugdzorg met een wachttijd
van vijf dagen voor een vervolggesprek en met een gemiddelde wachttijd voor
de indicatiestelling van 106 dagen ofwel 21 weken en dan naar een zorgaanbieder
waar de wachttijd in de eerste helft van 2003 al snel 60 dagen bedroeg. Al
met al zijn er dan dus zo'n 36 weken verstreken voor een kind daadwerkelijk
geholpen wordt.In de nadere memorie van antwoord wordt aangegeven dat het bij een indicatiestelling
niet gaat om een "verwijsindicatie", maar om een reële indicatie. Dat
betekent dus dat er een volledige anamnese moet zijn uitgevoerd en dat de
betrokken medewerkers bij bureau jeugdzorg een complete indicatie maken. Deze
indicatie is verplichtend voor de zorgaanbieders. Ik deel de vrees van de
zorgaanbieders dat de mogelijkheid groot is dat zij moeten werken met indicatiestellingen
die kwalitatief niet goed zijn of die zij niet onderschrijven. Nu wordt in
de nadere memorie van antwoord aangegeven dat er natuurlijk overleg over kan
plaatsvinden en dat dit zou kunnen leiden tot een andere indicatie. Maar mochten
hulpverlener en bureau jeugdzorg daar niet uitkomen, dan heeft toch bureau
jeugdzorg het laatste woord. Ook al staat de hulpverlener niet achter de indicatiestelling,
vanwege de acceptatieplicht dient hij er toch mee te werken, want er is geen
ruimte om ervan af te wijken. De enige mogelijkheid om hier iets tegen te
ondernemen, is het laten verrichten van een herindicatie door bureau jeugdzorg.
Dit kost echter weer tijd en niet te vergeten moeite voor de jeugdige die
ondertussen zijn motivatie kan verliezen. Hoe kan die acceptatieplicht dan
toch gerealiseerd worden, is de vraag.Het is uiterst ingewikkeld voor een hulpverlener om te werken met een
indicatie die hij of zij zelf niet onderschrijft. Het is daarom te voorzien
dat een hulpverlener in dergelijke gevallen eenvoudigweg aan de indicatiestelling
gaat rommelen. De praktijk is nu al anders dan deze volgens de wet zou moeten
zijn en er wordt op een aantal plaatsen nu al tussen bureau jeugdzorg en aanbieders
gemeenschappelijk gewerkt aan de indicatiestelling. Dat sluit ook beter aan
op de belangrijke rol die het BJ zou kunnen spelen voor hen die de weg in
de jeugdzorg niet kennen of de weg daarin zijn kwijtgeraakt. Wij betwisten
dus niet de rol die het BJ bij de indicatiestelling kan spelen, maar wel het
verplichtende karakter ervan.Om de onafhankelijke positie van het bureau jeugdzorg te accentueren,
wordt ook steeds gesproken over een onafhankelijke indicatie. Ik vraag me
oprecht af wat dat is. Wil dat zeggen dat iemand, als hij of zij bij het bureau
jeugdzorg werkt, een onafhankelijke indicatie kan stellen en zo ja, is zo'n
indicatie dan adequaat? Of wordt gedoeld op het feit dat een hulpverlener
gemakkelijk wordt misleid door zijn eigen deskundigheid, waardoor de oorzaak
van het probleem vooral vanuit de eigen optiek wordt verklaard en dit niet
onafhankelijk is? De bril van de deskundige bepaalt immers grotendeels welke
kwaal er geconstateerd wordt. Geldt dit dan niet voor de deskundige die werkt
bij het bureau jeugdzorg?Een andere vraag is of er voor de indicatiestelling voldoende ervaring
en deskundigheid te realiseren is binnen het BJ. Kiest de echte hulpverlener
er wel voor om alleen indicaties te stellen zonder daadwerkelijk hulp te verlenen?
De stelling in de nadere memorie van antwoord dat indiceren ook hulpverlening
is en dus stimulerend, stelt mijn fractie op dit punt niet gerust.Twijfel kan bestaan over de deskundigheid op het terrein van de GGZ. De
relatie tussen het bureau jeugdzorg en de GGZ wordt in vele gevallen onderhouden
door een gezondheidszorgpsycholoog. Kenmerkend voor kinder- en jeugdpsychiatrie
is juist dat er als een integraal onderdeel van de intake ook naar de somatische
kant wordt gekeken. Dat is nu juist niet de deskundigheid van de psycholoog.
Ook is een extra belasting te verwachten bij het bureau jeugdzorg, aangezien
álle kinderen zich onder deze wet bij het bureau kunnen melden voor
hulpverlening. Nu zijn er nog afzonderlijke doelgroepen, bijvoorbeeld kinderen
met een geestelijke handicap of een psychiatrische aandoening. Onder de Wet
op de jeugdzorg zullen ze allen langs het bureau jeugdzorg moeten.Daardoor neemt niet alleen het aantal formulieren dat de hulpverleners
zullen moeten gaan invullen toe, maar het eist ook meer deskundigheid van
het intaketeam, omdat dit over meer kennis van meer verschillende problemen
moet beschikken. Een vraag van mijn fractie is hierbij of de wet niet te veel
gericht is op de hulpverlening die tot nu toe niet goed verloopt en te weinig
oog heeft voor de hulpverlening die wel goed verloopt. Waarom is niet binnen
de AWBZ een regeling getroffen waarmee de jeugd-GGZ als een
integraal onderdeel is opgenomen in de jeugdhulpverlening of waardoor de justitiële
gelden onderdeel uitmaken van de financiering van de jeugdzorg? Of wachten
ook de bewindslieden het promotieonderzoek af naar het antwoord op de vraag
hoe het komt dat de gedeelde financiering al twintig jaar als grootste probleem
wordt gesignaleerd door vele commissies en geleerden, maar dat de financiering
bij elk voorstel van elkaar opeenvolgende kabinetten nooit daadwerkelijk wordt
aangepakt? Waarom kan niet op regeringsniveau worden gerealiseerd wat wel
van het veld wordt verwacht?Kortom, wij zijn zeer bezorgd over de sleutelpositie van het bureau jeugdzorg
in het veld, de kwaliteit van de bezetting van het bureau en daarmee de aansluiting
op de preventieve zorg en de zorgaanbieders. Zal het concentreren van zovele
functies in het bureau niet leiden tot een te grote kwetsbaarheid van de jeugdhulpverlening?De Wet op de jeugdhulpverlening werd vijf jaar na de introductie al niet
meer serieus genomen. Zes jaar na de introductie werd de discussie over een
nieuwe wet al gestart. Sommigen vragen zich af of de houdbaarheidsdatum van
dit wetsvoorstel niet al verlopen is. Wat hiervan ook waar mag zijn, er kan
in ieder geval geconstateerd worden dat de onderhavige wetgeving sterk tijdsgebonden
is. Dan denk ik aan nieuwe vormen van hulpverlening, andere prioriteitsstelling,
verandering van de omstandigheden, andere accenten bij de hulpverlening en
de organisatie van de hulpverlening en financiering.Alle voorgaande punten zouden voor mijn fractie aanzienlijk minder zwaar
wegen als er een reële mogelijkheid zou zijn om voor alternatieven te
kiezen. Het is daarom dat mijn fractie een experimenteerartikel in dit wetsvoorstel
zo node mist, een experimenteerartikel, of een mogelijkheid om de ministeriële
ontheffing van bepaalde artikelen uit de wet te krijgen als dat een adequate
of doelmatige hulpverlening ten goede komt. Zou het wetsontwerp hierdoor niet
een minder rigide karakter krijgen en zou de wet hierdoor niet beter kunnen
meegroeien met de ontwikkelingen in het veld? Hierdoor kan ook voorkomen worden
dat aan projecten zoals Jeugddorp De Glind, waar zeer moeilijk plaatsbare
kinderen daadwerkelijk worden geholpen, onbedoeld een einde komt, alleen maar
omdat dit project niet binnen de regels van de nieuwe wet past. De provincie
Drenthe zou de op dit moment goed lopende hulpverlening niet behoeven te reorganiseren.
Een ander voorbeeld van een mogelijk experiment is dat aanbieders met bureau
jeugdzorg samenwerken bij de indicatiestelling, of dat via roulatie medewerkers
uit het veld werkzaam zijn bij bureau jeugdzorg. Het oogluikend toestaan van
het omzeilen van de verplichting tot indicatiestelling op grond van het uitgangspunt
dat bij een crisissituatie hulp geboden moet worden op basis van gezond verstand
in plaats van op basis van een indicatiestelling, zoals dat onlangs in het
overleg met de Tweede Kamer werd gesuggereerd, lijkt ons te leiden tot uitholling
van de wet. De wet zal door een experimenteermogelijkheid een meer stimulerend
karakter krijgen, want initiatieven die tot een effectievere zorg leiden,
kunnen dan worden beloond. De verantwoordelijkheid voor de uitvoering ligt
dan waar zij hoort.Experimenten kunnen ook betrekking hebben op het terugdringen van de bureaucratie
of het realiseren van één financieringsstroom waarmee departementen
van hun koudwatervrees kunnen worden bevrijd dat de hulpverlening dan niet
effectief zou zijn. Mijn fractie vermag niet in te zien wat daartegen is.
Immers, de beslissing of al dan niet mag worden afgeweken, ligt bij de minister.
Graag hoor ik een reactie van de bewindslieden op dit punt.Dan kom ik nu op het onderwerp kwaliteit. In de nadere memorie van antwoord
wordt het onderwerp kwaliteit afgedaan met de opmerking dat de hulpverleners
het juiste diploma moeten hebben. Wij vinden dat wat kort door de bocht. Bij
kwaliteit spelen toch ook begrippen zoals ervaring en continuïteit een
belangrijke rol? Wat wordt bijvoorbeeld gedaan aan deskundigheidsbevordering
om hulpverlening aan allochtone kinderen mogelijk te maken? Is er voldoende
aandacht voor een goede anamnese? Wordt er voldoende aandacht besteed aan
supervisie? De meest pijnlijke voorbeelden van hoe het mis kan gaan in de
jeugdzorg kunnen daarmee immers worden voorkomen. En wat te denken van de
kloof die is ontstaan tussen de hulpverleners en de managers? Bij de voorbereiding
van de behandeling van het wetsontwerp werd steeds gerefereerd aan de MO-groep,
als ik het zo zeggen mag, de club van de managers. Ik weet uit ervaring hoe
moeilijk het is om de mening van de beroepsorganisaties in dit veld te horen,
maar die is toch niet onbelangrijk als wij met een nieuwe opzet van de jeugdzorg
aan de slag gaan?In de afgelopen jaren is het begrip "kwaliteit" vooral geïnterpreteerd
als "samenhang". Het heeft geleid tot vele reorganisaties en meestal tot de
vorming van grote tot zeer grote werkverbanden. Het is de vraag of deze accentuering
van samenhang tot kwaliteitsverbetering heeft geleid. In naam van de samenhang
zijn veel deskundigheid en specifieke werkvormen verloren gegaan en is vervlakking
opgetreden. Een voorbeeld hiervan is de therapeutische gezinsverpleging. Dat
is toch een specifieke vorm van pleegzorg met een specifieke doelgroep, maar
die is nu ook al teruggebracht naar de gewone pleegzorg. De GGZ-sector heeft
tot nu toe redelijk weerstand weten te bieden aan deze vervlakking, maar is
dan ook mikpunt van de kritiek, kritiek overigens die nogal eens meer uit
onbegrip voortkomt dan uit kennis. Om misverstanden te voorkomen: mijn fractie
vindt wel dat de jeugd-GGZ een integraal onderdeel moet uitmaken van de jeugdzorg.Voor één onderdeel van kwaliteit is heel veel aandacht geweest.
Dat was de kwaliteit van management. Daarom moesten de grotere instellingen
er komen. Het resultaat daarvan is: grotere instellingen met meer management.
Maar of de kwaliteit van de zorg ermee gediend is, is nog maar de vraag.Gelet op het specifieke doel en karakter van de jeugdzorg zal deze vorm
van zorg toch altijd enigszins aanbodgericht blijven. Marktwerking veronderstelt
een bewuste vrager, die weet wat hij wil. In de jeugdzorg is er in veel gevallen
bij kind of ouder geen probleeminzicht, laat staan dat men weet welke hulp
men het beste kan gebruiken. Van de mogelijkheid om te shoppen bij verschillende
instellingen, om daarmee de aanbieders scherp te houden, is in de jeugdzorg
dus geen sprake. In het wetsvoorstel wordt in beperkte mate marktwerking geïntroduceerd
om de aanbodgerichte zorg om te buigen tot vraaggerichte zorg. Marktwerking
moet als stimulans dienen om verschillende zorgaanbieders ertoe te brengen
nieuwe, betere vormen van zorg te ontwikkelen.Mijn fractie heeft ernstige twijfels of marktwerking effectief is op het
terrein van de jeugdzorg. Voor goede hulpverlening is eerder de vraag of de
juiste professie op het juiste moment bij de hulpverlening is betrokken. Marktprikkels
zouden daar weleens averechts kunnen werken. Bovendien is er sprake van omvangrijke
organisaties. In sommige provincies is er zelfs maar één aanbieder.
Daarom is het zeer de vraag hoe die prikkels bij een hulpverlener terechtkomen.Verder is de vraag hoe de acceptatieplicht zich verhoudt tot marktwerking.
Je kunt zeggen dat de prijzen kennelijk niet hoog genoeg zijn, want dan zou
men niets liever hebben dan de moeilijke kinderen, en dan zou de acceptatieplicht
overbodig zijn. Marktwerking kan er ook toe leiden dat makkelijke kinderen
juist voorrang krijgen. In de memorie van antwoord wordt gesteld dat de marktwerking
zeer beperkt is. Is het dan niet veel duidelijker om de marktwerking als ordeningsprincipe
geheel te schrappen en de uitvoering van de wet daaraan aan te passen?Door de keuze om de tweedelijnsjeugdzorg onder verantwoordelijkheid van
de provincie te brengen zal de breuklijn in de zorg lopen tussen gemeentelijke
circuits en die op het niveau van de provincie. Voorspelbaar is dat zich dan
problemen gaan voordoen. In de nadere memorie van antwoord worden al enige
verwijten aan gemeentes gemaakt. In het veld is al duidelijk waarneembaar
dat de gemeentelijke circuits menen geen toegang te hebben tot bureau jeugdzorg.
Bureau jeugdzorg uit op zijn beurt twijfels over het functioneren van de gemeentelijke
voorzieningen. Voor snelle hulpverlening en voldoende continuïteit is
goede aansluiting essentieel.Om de belangrijke rol van de eerstelijnszorg naar behoren te kunnen blijven
verrichten, door vroegtijdige signalering en secundaire preventie, moet men
niet vastlopen op een lange wachtlijst. Ook scholen raken daardoor snel gedemotiveerd,
terwijl zij een belangrijk aanhechtingspunt zijn voor de jeugdzorg. Afwezigheid
en gedrag in de klas worden direct opgemerkt.Als voorbeeld van competitie tussen beide noem ik Apeldoorn, waar een
goed systeem van samenwerking tussen scholen in het voortgezet onderwijs bestaat
op het terrein van de jeugdzorg. In dat systeem valt geen enkel kind buiten
de boot. De aansluiting die wordt gezocht met bureau jeugdzorg, wordt al lange
tijd afgehouden. Het is een typisch voorbeeld van een goed functionerend samenwerkingsverband
dat geen toegang krijgt tot bureau jeugdzorg, terwijl het bureau de probleemkinderen
op een presenteerblaadje aangereikt krijgt, geïndiceerd en wel. Als men
bedenkt dat een van de taken van bureau jeugdzorg is de aansluiting van het
onderwijs op het zorgnetwerk, kan men alleen maar concluderen dat het bureau
jeugdzorg ook voordat het een wettelijke basis heeft, niet naar behoren functioneert.In de nadere memorie van antwoord staat dat de administratieve lasten
niet toenemen. Wij vragen ons af of er niet een te beperkte opvatting wordt
gehanteerd van wat administratieve lasten zijn. Het ligt voor de hand dat
daaronder moet worden verstaan de toename van het aantal te vervullen formaliteiten
en de afname van de tijd die beschikbaar is voor daadwerkelijke hulpverlening.
De introductie van dit wetsvoorstel levert al meer bureaucratie op. Het is
dan ook een wat gratuite opmerking dat de implementatie in het teken staat
van het voorkomen van "ongewenste bureaucratische uitvoering", wat dit ook
moge betekenen. Mijn fractie leeft nog steeds in de veronderstelling dat dit
kabinet de bureaucratie krachtig zou terugdringen. Is dit streven nu al omgebogen
naar het voorkomen van ongewenste bureaucratische uitvoering?Terwijl het wetsvoorstel nog niet geheel in uitvoering is, is van meerdere
kanten aangegeven dat de administratieve lasten nu al zijn toegenomen. Kijk
alleen maar eens naar wie met wie moet afstemmen en wie wie gaat controleren!
Uit het wetsvoorstel zelf volgen aanwijzingen van het Rijk aan de provincie
en van de provincie aan de stichting en aan de zorgaanbieders, die hun oorsprong
vinden in de artikelen 39 en 41 van het wetsvoorstel. Formulieren moeten echter
nog worden ontwikkeld en ingevuld en protocollen, plannen en verslagen moeten
nog worden geschreven. De vraag is: had dat niet wat terughoudender gekund?Dat de vorm van verstrekking in een besluit zal moeten worden gedefinieerd,
ligt voor de hand. Maar had daarmee niet kunnen worden volstaan? Kan het niet
aan de provincie zelf zijn, als verantwoordelijke voor de jeugdzorg, om binnen
de kaders en doelstellingen van deze wet daaraan handen en voeten te geven?
Wat moeten wij toch met het aanmeldingsformulier, de screeningsrapportage,
het hulpverleningsplan – dat elk half jaar vernieuwd moet worden –
de rapportage ouderbegeleiding, de tussentijdse evaluatie, de eindevaluatie
en alle rapporten van ingeschakelde instanties, zoals het psychologisch onderzoek?Misschien kan bij de buren op het departement van VWS worden gevraagd
hoe dat ook weer is gegaan met de Wet tarieven gezondheidszorg en de budgettering.
Je kunt immers wel vastleggen hoe het zou moeten lopen, maar het is goed daarbij
ook altijd te bedenken welke nieuwe regelgeving dat zal oproepen indien het
niet goed loopt of als de wil daartoe niet bestaat. En dat laatste zal met
name het geval zijn als er geen logische samenhang aanwezig is.Hulpverleners zullen vooral bezig zijn met het invullen van formulieren
om vast te leggen wie wat voor wie, hoe en wanneer doet, het samenstellen
van dossiers, het houden van groepsbesprekingen etc. Alle papierwerk komt
de daadwerkelijke jeugdhulp niet ten goede. De "face to face"-tijd die de
hulpverleners voor een kind hebben, wordt minder. De wachttijden worden eveneens
verlengd doordat de overdracht van gegevens naar verschillende hulpverleners
veel tijd kost.Ik kom te spreken over de financiën. In het wetsvoorstel wordt het
recht op zorg vastgelegd. Een recht op zorg veronderstelt dat er voldoende
middelen zijn om de noodzakelijke hulpverlening te financieren. Mijn fractie
heeft er begrip voor als die middelen niet in een keer volledig ter beschikking
zijn, omdat een precieze inschatting van de benodigde middelen niet te maken
is en het over het algemeen zinloos is om geld te verstrekken als er
onvoldoende capaciteit is. Het ligt echter anders als er wel voldoende plaatsen
of hulpverleners zijn. Tevens constateren wij dat er wel wordt gesproken over
extra middelen die beschikbaar zullen worden gesteld, maar de vermindering
van middelen die al is doorgevoerd, is niet vermeld. Dat is een vermindering
door middel van de bezuinigingen die door justitie worden geëffectueerd,
de efficiencykorting die is opgelegd in 2003 en het effect van het bevriezen
van de overheidsbijdrage aan arbeidskosten terwijl er hogere kosten zijn voor
lonen en pensioenpremies. Het feit dat er beschikbare capaciteit is, wordt
schrijnender als wij zien dat de wachtlijsten het afgelopen jaar alleen maar
langer zijn geworden. Het werkt ook niet stimulerend als wordt aangegeven
dat, willen de ramingen voor de noodzakelijke middelen kloppen, er nog een
doelmatigheidswinst moet worden gerealiseerd van 10%.Wij betwijfelen ten zeerste of dit realistisch is en vrezen dat de pessimisten
die zeggen dat het recht op zorg een recht is om op de wachtlijst te staan,
gelijk krijgen. Iedere vraaggerichtheid zal in de kiem worden gesmoord en
voor zorgvernieuwing en "outreaching" werken zal geen tijd zijn. Elk model
waarbij keuze mogelijk is en waarbij kan worden gekeken naar nieuwe zorgvormen,
valt of staat met voldoende aanbod. Wachtlijsten kunnen alle elementen van
deze wet tenietdoen. Een kind heeft niets aan een recht op zorg als hij dat
via de rechter moet afdwingen en vervolgens opnieuw terechtkomt bij de zorgaanbieders
die eerder hebben aangegeven die zorg niet te kunnen leveren. Als dan vervolgens
"tweedekeuzezorg" wordt geboden bij gebrek aan beter en daarvoor gekeken wordt
naar de zorgaanbieder die wel ruimte heeft voor het kind, zijn wij weer terug
bij af: aanbodgerichte jeugdzorg. Wij moeten er simpelweg voor zorgen dat
er voldoende adequate hulpverlening bestaat, want hulp die er niet is, kan
niet worden afgedwongen via het recht op zorg.De tekorten spelen niet alleen het kind parten. Het is ook zeer frustrerend
werken voor de hulpverlener in het veld die – tegen beter weten in –
graag hulp wil bieden en nu zelfs een recht op zorg geformuleerd ziet, maar
die deze hulp niet of niet voldoende kan bieden. Het feit dat het recht afdwingbaar
is, voegt daaraan niets toe. Het recht op zorg is een belofte vanuit de overheid,
waarvan nu al duidelijk is dat zij zich daaraan niet zal kunnen houden en
dat is een slechte zaak voor de geloofwaardigheid van die overheid.Met goede hulpverlening aan jongeren is een wereld te winnen. Voor jongeren
kan adequate hulpverlening een gewonnen leven betekenen. In de jeugdzorg is
daarom ook elke euro besteed aan adequate hulpverlening een daalder waard.
Voor onze samenleving is dit van essentieel belang. Al meer dan twintig jaar
lang proberen wij een stelsel te ontwikkelen dat recht doet aan de problemen
die zich in de jeugdzorg voordoen en al die tijd zonder veel succes. Laat
duidelijk zijn dat mijn fractie grote waarde hecht aan het wettelijk inhoud
geven aan het recht op zorg voor jongeren. Dit wetsvoorstel biedt daartoe
de mogelijkheid. Mijn fractie heeft echter twijfels over de effectiviteit
en doelmatigheid van het wetsvoorstel. Het gaat daarbij vooral om de bepalingen
met betrekking tot de uitvoering van de zorg. Die bepalingen hebben een te
rigide karakter, bieden te weinig mogelijkheden tot eigen initiatief of het
inspelen op veranderingen en vergen een te bureaucratische aanpak. Daarom
acht mijn fractie het van belang dat er een mogelijkheid komt om bij ministerieel
besluit ontheffing te verlenen van bepalingen in deze wet indien dit een effectieve
en doelmatige uitvoering van de zorg ten goede komt. Mede om de aansluiting
tussen de wet en de hulpverlening te kunnen bevorderen, hecht zij er belang
aan dat binnen twee jaar wordt gerapporteerd over de voortgang van de implementatie
van de wet, de problemen die zich daarbij voordoen en de mate waarin de met
de wet beoogde doelstellingen worden gerealiseerd.De voorzitter:Mijnheer Hamel, van harte gefeliciteerd. Het is opvallend dat vanavond
bij het debat over de Wet op de jeugdzorg de eerste drie sprekers hun maidenspeech
in dit huis houden. Omdat u de eerste spreker bent, mag ik u als eerste feliciteren
met uw optreden hier in de plenaire vergadering van de Senaat. Het onderwerp
van vanavond, de Wet op de jeugdzorg, zal u zeer aan het hart gaan, gezien
uw achtergrond in de gezondheidszorg en uw opleiding in de theoretische en
medische sociologie. U hebt uw inzichten vanavond helder doen blijken.U was docent aan de Academie voor sociale en culturele arbeid te Groningen
in de jaren zeventig. Politieke ervaring hebt u zes jaar lang opgedaan aan
"de overkant", als medewerker van de PvdA-fractie. Ook bent u voorzitter geweest
van de PvdA-afdeling Westerbork. Inmiddels bekleedt u al een groot aantal
jaren het voorzitterschap van de raad van bestuur van het Academische Ziekenhuis
Groningen. U zegt zelf in een interview: "een van de leukst denkbare banen".
Afgezien van het lidmaatschap van de Eerste Kamer, mag ik daaraan toevoegen.
In het kader van uw huidige hoofdfunctie pleit u er al een aantal jaren voor
particuliere initiatieven door reguliere zorginstellingen toe te staan met
het oog op de Europese Unie, de arbeidsmarkt en de rijker wordende ouderen,
een ontwikkeling die voorzichtig op gang komt. Vanaf 2002 bent u tevens voorzitter
van de Vereniging van Academische Ziekenhuizen.Zoals u zelf zegt: uw leven is redelijk getekend door de gezondheidszorg,
maar u hebt ook een aantal geheel andere maatschappelijke velden, zoals sociale
zaken, bouw- en infrastructuur en het bank- en verzekeringswezen goed leren
kennen. Kortom, u beschikt over een combinatie van kennis en ervaring waarvan
u niet alleen in uw werkzaamheden als Kamerlid, maar waarvan ongetwijfeld
ook de Kamer veel profijt zal hebben. Ik wens u graag heel veel succes met
uw werkzaamheden hier!Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Mevrouw de voorzitter. Het feit dat ik mijn maidenspeech in het kader
van dit wetsvoorstel mag houden, vervult mij met gemengde gevoelens. Enerzijds
zijn mijn gevoelens positief, omdat de ontwikkelingen in de jeugdzorg mij
al vanaf 1986, bij mijn aantreden als lid van de Tweede Kamer, na aan het
hart liggen. Anderzijds ben ik toch ook wat teleurgesteld omdat het nu zoveel
jaren later niet loopt zoals het eigenlijk zou moeten lopen. Als je in het
veld hoort dat je als jeugdige beter een abri kunt vernielen
dan een ondertoezichtstelling krijgen, omdat je na die vernieling sneller
wordt geholpen, dan is er toch echt wat aan de hand in jeugdhulpverleningsland.
Toch is die uitspraak illustratief voor de moeilijke toestand in dat jeugdhulpverleningsland.
Preventie en hulpverlening in een zo vroeg mogelijk stadium zijn al jaren
het uitgangspunt, maar het blijkt in de praktijk vaak niet zo te werken. Het
jeugdprobleem ziekt jarenlang door en uiteindelijk komt het tot een strafrechtelijke
reactie die vervolgens sneller en zekerder kan komen dan een civielrechtelijke
of een zelfs nog eerdere vorm van hulpverlening. Er is dus alle aanleiding
om het jeugdhulpverleningsbeleid, en dus het functioneren van de Wet op de
jeugdhulpverlening, eind jaren negentig weer eens aan een kritische beschouwing
te onderwerpen.De Wet op de jeugdhulpverlening is er in 1989 gekomen op basis van grondige
analyses van de situatie in de jeugdhulpverlening en de jeugdbescherming.
Collega Hamel wees daar al op. Eenduidig signaal van al die analyses was dat
jeugdhulpverlening zo kort mogelijk, zo licht mogelijk, zo nabij mogelijk
en zo tijdig mogelijk moet worden geboden, dat vrijwillige hulpverlening altijd
de voorkeur heeft boven justitiële en dat de verkokering op uitvoeringsniveau
moet worden opgeheven.Aan die wet lag een motie van de Kamer van 22 oktober 1985 ten grondslag.
Daarin sprak de Kamer uit dat het handhaven van de bestaande financieringssystemen
en de gewijzigde Beginselenwet voor de kinderbescherming niet overtuigend
was. In die motie verzocht de Kamer de regering, een wetsvoorstel in te dienen
met een uniform systeem van planning en begrotingsfinanciering van de jeugdhulpverlening
en de Beginselenwet voor de kinderbescherming in te trekken.Wie schetst onze verbazing dat naar de mening van de partijen die het
tweede kabinet-Kok zouden gaan vormen het grootste probleem met de Wet op
de jeugdhulpverlening nu juist weer was dat er onvoldoende mogelijkheden in
de wetgeving waren voor een eenduidige aansturing en financiering van de jeugdzorg.
Daarom sprak men af dat er een nieuwe Wet op de jeugdzorg zou komen. Het ontwerp
daarvoor werd in 2001 door de staatssecretarissen Vliegenthart en Kalsbeek
ingediend. Zoals valt te lezen in de memorie van toelichting zal de wet het
recht op, de toegang tot en de bekostiging van de jeugdzorg regelen. Bij nauwkeurige
beschouwing blijkt dat de ontwerp-Wet op de jeugdzorg een recht op jeugdzorg
introduceert voor de sector jeugdhulpverlening. Dat kan een verbetering zijn
van de positie van jeugdigen, mits er een toereikend aanbod van zorg is. Verder
wordt in de wet de toegang tot de jeugdhulpverlening, de jeugdbescherming,
de geestelijke gezondheidszorg voor jeugdigen en de zorg voor licht verstandelijk
gehandicapten tezamen gebracht in 15 nieuw op te richten bureaus voor jeugdzorg.
Het toegangsmechanisme wordt de zogenaamde onafhankelijke en objectieve indicatiestelling.
Dat mechanisme vormt tevens de basis voor de bekostiging.Goed beschouwd komt het grote punt, de uniforme planning en financiering
voor het achterliggende zorgaanbod, weer niet tot stand. De financiering blijft
gescheiden met verschillende wettelijke regimes en verschillende planningsorganen.
Het Rijk, de zorgkantoren, de provincies, de grootstedelijke regio's, de gemeenten,
tenminste 18 tot 20 spelers blijven op de een of andere manier beleidsverantwoordelijk.
Overall houden drie inspecties toezicht op de kwaliteit. Dan is toch de vraag
gerechtvaardigd waar die ene aansturing zit? Zeker, er zijn argumenten voor
deze keuzes: de ontwikkelingen in de AWBZ en de verantwoordelijkheid van de
minister van Justitie. En zeker, de wet verplicht tot overleg tussen al die
spelers op het veld van de jeugdhulpverlening en de wet kent tal van plannings-
en uitvoeringscycli die op elkaar worden afgestemd. Maar hoe je het ook wendt
of keert, de eindverantwoordelijkheid is en blijft verdeeld. Daardoor houdt
vergelijkbare hulpverlening een aparte staat, ontbreekt een integrale afweging
van de keuzes en is er niet één bestuursorgaan aanspreekbaar
als eindverantwoordelijke.Die beperkte opzet heeft de Raad van State al vraagtekens doen zetten
bij de opportuniteit van het wetsvoorstel. De CDA-fractie vindt het een gemiste
kans dat met het ontwikkelen van een nieuwe structuur, rekeninghoudend met
de ervaringen en het karakter van de jeugdzorg, de eenduidige financieringsstructuur
en aansturing niet tot uitgangspunt van deze wet zijn gekozen. In de huidige
opzet gaat de wet langs de kern van het probleem heen. De implementatie van
de wet zal echter wel veel energie van het veld vragen; energie die niet gebruikt
kan worden voor de zo dringend noodzakelijke aanpak van de jeugdproblematiek.Dan kan de vraag worden gesteld of zo'n scherpe, eigenlijk negatieve analyse
wel kan leiden tot een positief oordeel over dit wetsvoorstel. De CDA-fractie
laat haar eindoordeel afhangen van het antwoord op de vraag of datgene wat
met dit wetsvoorstel wordt ingezet, een bijdrage kan leveren aan een wezenlijke
verbetering van de jeugdzorg en of met dit voorstel een brug kan worden geslagen
naar de benodigde eenduidige aansturing en financiering ter verbetering van
de kwaliteit en doelmatigheid van de jeugdzorg. Ik ga ervan uit dat de bewindslieden
ook nog steeds uitgaan van dit einddoel.Ik zal in mijn bijdrage nu ingaan op een aantal aspecten van het wetsvoorstel.
In de eerste plaats op de verhouding tussen de jeugdvoorzieningen en de voorliggende
voorzieningen. Jeugdzorg is ondersteuning van en hulp aan jeugdigen, hun ouders,
stiefouders en anderen, die een jeugdige als behorende tot hun gezin verzorgen
en opvoeden, bij opgroei- of opvoedingsproblemen. Een terecht brede definitie
die niet alleen de jeugdige, maar ook diens ouders een recht op hulp geeft.
Aangezien jeugdzorg/jeugdbeleid versnipperd is en vooralsnog ook versnipperd
zal blijven over tal van terreinen, is daarbij zowel voor de hulpvragers –
ouders en hun kinderen – als voor de planners een duidelijke afbakening
tussen en aansluiting van de lokale en de provinciale jeugdzorg van belang.
De definitie van de wet vormt naar onze mening geen duidelijk onderscheidend
criterium. Volgens de toelichting en de nota naar aanleiding van het verslag
is het de bedoeling alleen bij ernstige problematiek een aanspraak op grond
van de wet te doen ontstaan. Dan ligt de vraag voor de hand waarom dit criterium
niet is opgenomen in de tekst van de wet.Aan de hand van een voorbeeld wil ik duidelijk maken waartoe dit dilemma
kan leiden. Er functioneert inmiddels in ons land een aantal
omgangshuizen. Dit zijn goede en nuttige initiatieven die het gat opvullen
dat mede is ontstaan nu de raden voor de kinderbescherming – justitie
dus – geen hulp meer mogen bieden. Omgangshuizen vormen een belangrijk
hulpmiddel in echtscheidingssituaties om begeleide vormen van omgang te bieden,
want omgang – dat weten wij allemaal – is een probleem maar ook
ontzettend belangrijk. Die hulp is noodzakelijk en belangrijk, niet alleen
omdat het een verdragrechtelijke en wettelijke verplichting is om omgang met
de gescheiden ouder te hebben, maar het is ook in het belang van een evenwichtige
ontwikkeling van de jongere. Er zijn nu zo'n acht van die huizen die het gat
moeten opvullen dat is ontstaan door het wegvallen van de hulp door de raden
voor de kinderbescherming. Dit haalt het nog niet bij de hulp die via de raden
kon worden geboden; toen was er een min of meer landelijk dekkend hulpaanbod.
Nu rijst de vraag of omgang een probleem is dat onder de WJZ valt of dat omgangshuizen
tot de gemeentelijke voorzieningen behoren. Welke actor in het speelveld van
al die organisaties die verantwoordelijk zijn voor de een of andere vorm van
jeugdbeleid is nu verantwoordelijk voor het stimuleren van deze mogelijkheden
zodat begeleide omgang overal beschikbaar komt? Zijn dat de provincies, blijft
het justitie of zijn het de gemeenten?Een punt van zorg blijft dat er lang niet overal lokale jeugdvoorzieningen
zijn en dat er ook nog lang niet altijd gemeentelijke samenwerkingsverbanden
op het terrein van jeugdbeleid en jeugdvoorzieningen zijn. Inmiddels zijn
de lokale voorzieningen wel in kaart gebracht – dit is een geruststellende
wetenschap – maar daarmee zijn zij er nog niet. Mijn fractie mist een
duidelijk richtinggevende visie waaruit blijkt waar in de gemeenten nu de
primaire verantwoordelijkheid ligt voor deze lichtste vorm van hulp. Ik zou
zeker voor de jongeren van 0 tot 12 jaar denken aan de GGD. Op basis van die
keuze zou een belangrijke rol plus de formatie en financiering moeten worden
toebedeeld aan die organisatie als ruggengraat van de gemeentelijke jeugdvoorzieningen.
Ik hoor graag de visie van de staatssecretaris op die eerste verantwoordelijkheidsvraag,
de keuze die zij maakt en onze aansporing om in ieder geval een richtinggevende
keuze te maken.Ik weet wel dat de wet de provincies een overlegplicht met de gemeenten
geeft en dat zij op basis daarvan verwachten meer druk en kracht te kunnen
uitoefenen op de ontwikkeling van de lokale voorzieningen, maar wij vrezen
dat het geïntroduceerde overlegmiddel te beperkt is. Daarom vinden wij
dat er op de een of andere manier richtinggevende keuzes moeten kunnen worden
gemaakt, ook door de staatssecretaris.Ik had mij voorgenomen, een opmerking te maken over het leeftijdscriterium
in de wet. Ik laat dit criterium nu voor wat het is, maar ik wil wel gezegd
hebben dat de ruimte die in de wet wordt geboden om jeugdigen tot 23 jaar
hulp te bieden, een dode letter blijft, omdat op die leeftijd nu eenmaal geen
enkele hulp meer kan worden aangeboden. Deze groep is immers meerderjarig
en dat betekent dat er geen mogelijkheden zijn om de maatregel een verplichtend
karakter te geven. Waarom is niet gekozen voor een hulpverleningsmodel in
een modaliteit tussen vrijwilligheid en straf voor jong volwassenen?Het staat buiten kijf dat de kwaliteit van de jeugdzorg centraal moet
staan. Jeugdzorg betekent immers vrijwillige of onvrijwillige inmenging in
de opvoeding. Die zorg moet in alle fasen een verantwoord kwaliteitsniveau
hebben en passen bij de hulpvraag. Het is een goede zaak dat het ook zo in
de wet is geformuleerd. Dit uitgangspunt komt echter onder druk te staan als
jongeren met een heel verschillende hulpvraag noodgedwongen samen in één
inrichting moeten worden geplaatst, zoals nu het geval is. Een heel erg in
het oog springend probleem in dit verband is het tekort aan gesloten behandelplaatsen
voor civielrechtelijke jeugdigen. Ik denk dan aan jeugdigen met hechtingsstoornissen
of seksuele ontwikkelingsproblemen, want deze jongeren worden noodgedwongen
met strafrechtelijk geplaatsten in gesloten opvangplaatsen geplaatst. Als
de plaatsing ten einde loopt, blijkt er vaak geen behandeling mogelijk te
zijn geweest en komt de problematiek met de jongere in alle hevigheid op dezelfde
manier terug in de maatschappij. Dat is een onverantwoorde gang van zaken.
De minister zal het daar ook wel mee eens kunnen zijn.Een en ander is het gevolg van het niet-functioneren van het criterium
dat de hulp in een zo vroeg mogelijk stadium moet worden aangeboden en van
de ontoereikende samenhang tussen planning en aansturing. Biedt de Wet op
de jeugdzorg een toereikend kader om enerzijds de bestaande problemen op te
lossen en anderzijds toekomstige problemen te voorkomen?Ik vraag verder aandacht voor de overdracht van de hulpverleningstaken
van de raden voor de kinderbescherming. In de jaren tachtig hebben de raden,
vanwege ontoereikende kwaliteit en vermenging van bevoegdheden, zware kritiek
te verduren gehad. Dat heeft geleid tot ingrijpende processen van kwaliteitsverbetering.
De resultaten daarvan zijn aanzienlijk en de behaalde kwaliteitsslag mag dan
ook onder geen beding verloren gaan bij de overdracht van deze hulpverleningstaken
naar het bureau jeugdzorg. Is de minister bereid om te verzekeren dat de opgedane
ervaring en de verworven deskundigheid van de raden voor de kinderbescherming
bij de overdracht van een deel van hun taken naar de bureaus jeugdzorg behouden
blijven?Als gevolg van de ontschotting zijn de afzonderlijke organisatorische
eenheden van de disciplines jeugdreclassering en algemeen meldpunt kindermishandeling
gesneuveld. Ik betreur dat, maar omdat gedane zaken geen keer nemen, zal ik
er verder geen woorden aan wijden. Het moet mij echter wel van het hart dat
de jeugdreclassering een betrekkelijk slagvaardige organisatie was. De nieuwe
positionering van de jeugdreclassering onder het bureau jeugdzorg houdt in
dat men de aanwijzingen van de raden voor de kinderbescherming moet volgen.
Overigens is dat terecht, gelet op de speciale verantwoordelijkheid van justitie
voor de tenuitvoerlegging van rechterlijke beslissingen. Een en ander betekent
echter ook dat er twee stuurmannen aan het roer van deze organisatie komen
te staan. Dat roept de vraag op wie uiteindelijk de koers, de aansturing en
de formatie bepaalt.Bij een bezoek aan het bureau jeugdzorg in Den Haag vernam ik dat de jeugdreclassering
onder omstandigheden een indicatie van het bureau jeugdzorg
nodig heeft als zij een hulpprogramma aan wil bieden aan een jeugdige. Een
indicatie kost echter tijd, aangezien de wachttijd voor een indicatiestelling
gemiddeld 21 weken bedraagt. Het is dan ook de vraag of in zo'n situatie voortvarend
kan worden gewerkt als bijvoorbeeld in het kader van een voorwaardelijke veroordeling
een vorm van begeleiding wordt opgelegd. Past een dergelijke lange wachttijd
wel bij een geloofwaardig lik-op-stuk-beleid? Als een strafrechter uitspreekt
dat begeleiding door de jeugdreclassering noodzakelijk is, ook als dat plaatsing
in een instelling als het DOK inhoudt, dan is het wel de vraag wat er in die
situatie voor gaat. Is dat de indicatie van de strafrechter of de indicatiestelling
van het bureau jeugdzorg? Hoezo eenduidige aansturing? Hoezo een eenduidige
verantwoordelijkheidsverdeling?Bureau jeugdzorg wordt de spil in de jeugdzorg. Het biedt ambulante hulp
en speelt een rol in de gezinsvoogdij, de jeugdreclassering en het algemeen
meldpunt kindermishandeling. Het levert onder omstandigheden de casemanager
en wordt onafhankelijk indicatiesteller. Het wordt een registratieorgaan voor
de zorgvraag en een registratiekantoor voor financiële zaken, waarop
de hele beleidsplanning en bekostiging wordt gebaseerd. Het gehele jeugdzorggebouw
komt als het ware te rusten op het fundament dat bureau jeugdzorg moet bieden.
Dat legt een grote verantwoordelijkheid bij bureau jeugdzorg en vereist dat
het goed functioneert. Daarvoor zijn de provincies verantwoordelijk en aanspreekbaar.
Dat eist kennis van zaken en commitment. Ik zie wel dat daar hard aan wordt
gewerkt maar het loopt soms nog erg stroef. Het belang van de hulpvragende
jeugdige eist echter dat tijdens veranderingsprocessen het werk verantwoord
en kwalitatief goed doorgaat. Het is nog niet te zeggen of die fricties een
gevolg zijn van de onbekendheid in de provincie met de jeugdzorg of dat er
meer fundamentele problemen aan ten grondslag liggen. Ik dring erop aan dat
dit punt nauwkeurig in de gaten wordt gehouden en over twee jaar in de rapportages
betrokken wordt.Voor de toegang tot de jeugdzorg is een onafhankelijke indicatiestelling
door bureau jeugdzorg vereist. Bureau jeugdzorg wordt daarmee de enige instantie
die oorzaak en remedie van de problemen van jongeren aangeeft. Hoe onafhankelijk
"onafhankelijk" zal zijn, moet nog maar blijken. Men zal op de een of andere
manier deskundigheid uit het veld moeten halen. Er zit in elk geval een aantal
vreemde aspecten in de voorschriften ten aanzien van de indicatiestelling.
Neem bijvoorbeeld de voorwaarde dat de zorg binnen een aangegeven termijn
gerealiseerd moet zijn op straffe van verval van de aanspraak. Dat is een
gevaarlijke valkuil, want bij een tekort aan plaatsen zal de aanspraak al
gauw vervallen. Verder geldt dat dezelfde problematiek tot een andere indicatie
kan leiden. Ook dat is een vreemd element in de indicatiestelling. Het is
mij niet duidelijk hoe dat valt te rijmen met de systematiek van onafhankelijkheid
en vraaggestuurde hulp?Merkwaardig is ook dat indien de jongere of de ouders het niet eens zijn
met de indicatie, een tweede beoordeling mogelijk is. Ook die wordt echter
door datzelfde bureau jeugdzorg uitgevoerd. Er is daar immers maar één
van in de provincie. De enige handreiking die naar de jongere en de ouders
wordt gedaan, is dat een tweede beoordeling door een andere medewerker van
het bureau wordt gedaan. Weliswaar staat uiteindelijk een beroep op de kinderrechter
open, maar het toetsingskader daarbij is de Algemene wet bestuursrecht, die
alleen de mogelijkheid van een marginale toets in plaats van een inhoudelijke
toets biedt. Dat is ook weer een probleem.Het indicatiebesluit heeft een zware status want het opent de deur naar
de jeugdzorg. Het komt daar aan op kwaliteit, op snelheid en op een heldere
afbakening van uitzonderingen. Aan de indicatiecommissie van bureau jeugdzorg
worden geen minimumkwaliteitseisen gesteld. Er wordt zelfs niet geëist
dat van de commissie in elk geval een gedragswetenschapper deel uitmaakt.
In de schriftelijke gedachtewisseling heb ik er een en andermaal op gewezen
dat dit gegeven ons ongewenst voorkomt. Wat de reden is van die terughoudendheid
ten aanzien van de kwaliteit is mij niet duidelijk geworden. Zijn het financiële
overwegingen? De stelling van de regering dat deskundigheid werkende weg moet
worden gevonden en van buitenaf kan worden ingehuurd, stelt mij niet gerust.
Werkende weg ervaring opdoen doet geen recht aan de zwaarte van de gevolgen
van de indicatie en deskundigheid inhuren is een zeer tijdrovende maar ook
kostbare oplossing. Bij krappe financiën zal men dat tot het uiterste
beperken.De eis dat elk indicatiebesluit apart nog eens wordt voorgelegd aan een
gekwalificeerde gedragswetenschapper moet kennelijk een zekere borging vormen
voor de kwaliteit van het indicatiebesluit, maar het blijft de CDA-fractie
ongewenst en onbegrijpelijk voorkomen dat aan een besluit dat zo cruciaal
is voor de hulpzoekende op deze wijze invulling wordt gegeven. De leden die
een indicatiebesluit voor een jeugd-GGZ geven, moeten wel voldoen aan de eisen
die de Wet BIG stelt, waarbij zelfs de aantekening "indicatiebevoegd" vereist
is. Als die eis niet aan de leden van de indicatiecommissie van het bureau
jeugdzorg wordt gesteld, hoe kan dan integratie met de indicatiestellers van
de jeugd-GGZ totstandkomen. Ik dring er daarom wederom op aan om kwaliteit
voorop te stellen, invulling te geven aan de voorziene ministeriële regeling
en te komen met opleidingseisen. Wellicht is het in de toekomst nodig om te
komen met een wet beroepen in de jeugdzorg.Wij zijn tevreden over het feit dat deze staatssecretaris een bedrag van
25 mln heeft toegezegd voor de financiering van de indicatietaak voor de jeugd-GGZ.
De wet is echter niet op 1 januari 2004 in werking getreden. Een aantal
provincies is echter al wel met deze indicatietaak aan de slag gegaan. Is
inmiddels een oplossing gevonden voor het daardoor ontstane probleem?Een ander probleem betreft de uniformiteit van de besluiten van het BJZ.
15 verschillende bureaus jeugdzorg betekent 15 GVI's, 15 JR's, 15 AMK's en
15 indicatiecommissies. Dat vraagt om een efficiënt mechanisme dat ervoor
zorgt dat er geen sprake is van 15 verschillende manieren van werken of 15
verschillende indicatiebesluiten. Een jeugdige in Den Haag moet toch niet
op een andere manier geholpen worden dan een jeugdige in Groningen? De wet
zet in op protocollering. Dat komt mij echter voor als een papieren tijger. De onderwijsvoorzieningen en aanvullende voorzieningen van gehandicapte
kinderen bijvoorbeeld kennen een landelijke toezichtscommissie indicatiestelling.
Kan een dergelijke toezichthoudende structuur ook in deze sector worden toepast?Of BJZ een verbetering kan brengen ten opzichte van het huidige stelsel
zal niet alleen afhangen van de geboden kwaliteit maar ook van de snelheid
waarmee de indicatie, de toegang en de hulp worden gerealiseerd. Op dit moment
zijn de signalen niet echt gunstig. Het aantal wachtenden op een indicatie
van BJZ is in de periode 1 juli 2002 - 1 juli 2003 gestegen van
2431 naar 4166. De gemiddelde doorlooptijd van een indicatiestelling van BJZ
is 21 weken. Dat is zorgwekkend voor jeugdigen en hun ouders die vroegtijdig
en dringend hulp nodig hebben.Ook de wachttijden bij het AMK zijn onevenredig lang. Serieuze signalen
moeten leiden tot het onmiddellijk in gang zetten van hulp. Ik neem aan dat
de nieuwe gegevens ook tamelijk teleurstellend zijn voor de bewindslieden.
Hebben zij inmiddels zicht op de oorzaken en moeten er extra inspanningen
worden verricht om het oplopen van de wachttijden terug te dringen?Soms is een indicatiestelling nodig en soms niet. Voor crisisplaatsen
bijvoorbeeld is terecht geen indicatiestelling nodig. Ook de huisarts blijft
bevoegd een indicatie af te geven, los van BJZ. Mijn fractie vindt het terecht
dat buiten BJZ om hulp geboden kan worden. Toch is er recent weer enige onduidelijkheid
ontstaan over de vraag wanneer er al dan niet een indicatie is vereist, met
name in de sfeer van de pleegzorg. Als jongeren en hun ouders zelf een pleeggezin
vinden, is dan een indicatiestelling achteraf toegestaan?Verder is er onduidelijkheid ontstaan over de vraag of wél of geen
indicatiestelling noodzakelijk is voor licht ambulante hulp die snel moet
worden geboden om een probleemsituatie te kunnen aanpakken.Ik begrijp dat er ten aanzien van de systematiek en de toets door de kinderrechter
drie varianten zijn. Kan de minister van Justitie het verschil aangeven tussen
de machtiging zoals wij die nu kennen, de machtiging tot uitvoering zoals
die in de wet wordt geïntroduceerd en de toets die de kinderrechter krijgt
op basis van de Algemene wet bestuursrecht in het kader van artikel 5, lid
5? Wat is het verschil tussen die criteria?Ik kom toe aan het financiële kader. In de gedachtewisseling met
deze Kamer is daarover nogal wat onduidelijkheid ontstaan. In de nadere memorie
van antwoord heeft de regering een en ander rechtgezet. Duidelijk is geworden
dat de wet uitsluitend op basis van de aangeduide rijksmiddelen kan worden
uitgevoerd, en dat dat ook een realistische grondslag is. Daartoe ligt er
een niet vrijblijvend bestuursakkoord, en is er commitment van provincies
en van zorgaanbieders. Dat driepartijencommitment stelt ons in ieder geval
gerust, en zeker ook de toezegging en de garantie van de bewindslieden dat
een groei in de vraag tot een maximum van 8 tot 10% binnen het financiële
kader kan worden opgevangen, en dat als dat niet mogelijk blijkt te zijn,
de voorstellen die dan worden gedaan om de financiële problemen het hoofd
te bieden in ieder geval het primaire proces, de kwaliteit en de aantallen
plaatsen, dus datgene wat de directe hulp aan de jeugdigen treft, niet zullen
treffen. Naar mijn idee zal men het dan moeten zoeken in het management en
de overhead.De voorziene kortingen op de jeugdbeschermings- en jeugdreclasseringstaken
baren mij enige zorgen, omdat de jeugdreclassering jaarlijks 10% meer cliënten
krijgt, terwijl het aantal OTS'en jaarlijks met 5% stijgt. Ook de lengte van
de OTS is het afgelopen jaar van 32 naar 40 maanden gestegen. Dat verhoudt
zich moeilijk met de voorziene kortingen. Gezinsvoogden zien een kind vaak
op dit moment maar één keer per maand, en soms nog minder. De
discussie over de maximale case load, het maximum aantal contacturen van gezinsvoogden,
wordt al heel lang gevoerd, maar heeft nog altijd niet geleid tot conclusies
en maatregelen. Mijn fractie vindt dat het nu eens tijd wordt om keuzes te
maken en deze relatief eenvoudige vorm van ondersteuning de ruimte te geven
die het nodig heeft om echt effectief te kunnen functioneren.De provincies krijgen de mooie, doch moeilijke taak om de planning en
de aansturing van de jeugdzorg gestalte te geven. Vraag voor ons – ik
gaf het al eerder aan – is of het mogelijk is, die taak gestalte te
geven indien justitie- en AWBZ-instellingen buiten planning en aansturing
blijven. Ik weet dat de meeste provincies zeer gemotiveerd en gedreven bezig
zijn om die taak vorm te geven, maar het is tot nu toe niet eenvoudig gebleken
om de zorgvraag goed en beleidsmatig te vertalen. Ter illustratie van dat
probleem wil ik even kort terugblikken. In januari 1987 werd een groot deel
van de particuliere kinderbeschermingsinrichtingen door Justitie overgedragen
aan VWS. Dat was een uitvloeisel van het regeerakkoord van 1986-1990. Daarbij
kreeg VWS circa 8400 plaatsen in inrichtingen en tehuizen. Justitie hield
zo'n 700 gesloten plaatsen over voor intensieve behandeling. In de jaren tachtig
ontstond een voorkeur voor goedkoper ambulant werken, kwam de Wet op de jeugdhulpverlening
en werden beleidsbeslissingen bij de provincies gelegd. Het gevolg: op grote
schaal ombouw van dure, zwaardere capaciteit naar goedkopere, lichtere capaciteit,
zoals opvoedingsondersteuning. Daardoor daalde het aantal inrichtingsplaatsen
tot ruim 6800. Was dit verantwoord? Terugblikkend op het huidige capaciteitsprobleem
luidt mijn conclusie: nee. Tegen die achtergrond vraag je je af, of dat een
staaltje van planning is wat ons in de toekomst ook te wachten staat.De planning luidt dat Justitie nog een aantal plaatsen voor justitiële
capaciteit moet bijbouwen. Die capaciteit zal in de loop van de komende jaren
oplopen naar 2400 plaatsen, en misschien nog wel meer. Hoe zal het stelsel
van jeugdhulpverlening dat aantal naar behoefte op peil houden na een eventuele
decentralisatie? Hoe zal de planning en de aansturing ten aanzien van deze
instellingen gaan verlopen? Ik wil het voorstel doen dat de overdracht niet
in 2006, maar in 2007 plaatsvindt en dat wij na de inwerkingtreding van de
wet twee jaar de tijd nemen om te kijken in hoeverre de provincies erin geslaagd
zijn om de planning en de kwaliteit van de jeugdzorg op peil te houden en
gestalte te geven. Als dat naar tevredenheid is verlopen, kan dan worden overgegaan
tot de overdracht en de decentralisatie van deze justitiële jeugdinrichtingen.Een ander punt betreft de zorg over de jeugdvoorzieningen voor de meervoudige,
zwaardere problematiek en de levensbeschouwelijke voorzieningen.
In de wet zit het mechanisme dat provincies die zorg bij elkaar kunnen inkopen.
Ik maak mij echter ernstige zorgen of met dat inkoopsysteem de investering
in de ontwikkeling van deze nieuwe en de huidige specialistische voorzieningen
wel verzekerd zal zijn. Als dat niet gebeurt, zullen er nog meer jongeren
op een niet geschikte plaats moeten worden geplaatst en dat is niet wenselijk.Ik wil nu iets zeggen over de bij derde nota van wijziging geïntroduceerde
outreachende hulp en de gezinscoach. Wij vinden dat waardevolle aanvullingen
en mogelijkheden. Met name de mogelijkheid dat een gezinsvoogd als gezinscoach
kan optreden, spreekt ons aan. De projecten die door het Leger des Heils,
in de vorm van 10 voor Toekomst, zijn gedraaid, geven aanwijzingen dat gezinscoachen
in multiprobleemgezinnen een zinvolle en waardevolle rol kunnen spelen. Het
is nu tijd om die vrijwillige setting om te zetten naar een meer verplichtende
setting. Dat wordt voorgesteld in het plan 10 voor Toekomst Plus. Ik wil de
minister van Justitie vragen of hij net zo enthousiast is over deze aanpak
en of hij de mogelijkheden ziet om deze aanpak de komende jaren te financieren.De decentralisatie van de landelijk werkende voorzieningen levert nogal
wat hoofdbrekens op. In eerste instantie was men er uit, maar vervolgens zijn
er toch weer problemen ontstaan. De CDA-fractie hecht aan het behoud van de
expertise die deze instellingen hebben. Het betreft een groot aantal, zeker
4000, pupillen en het gaat vaak om op levensbeschouwelijke basis functionerende
voorzieningen. Wij vinden dat de overgang naar bureau jeugdzorg er niet toe
mag leiden dat deze voorzieningen geheel verdwijnen. Bovendien vinden wij
het een goede aanvulling op de nuancering van de monopoliepositie van bureau
jeugdzorg. Ik wil het scenario, waarbij de landelijk werkende voorzieningen
gedurende vier jaar hun activiteiten in de vorm van een onderaannemerschap
bij bureau jeugdzorg blijven voortzetten, omarmen en nog niet overgaan tot
het nu al decentraliseren van deze landelijke voorzieningen. Ik heb begrepen
dat de Wet op de jeugdzorg daarvoor de ruimte biedt. Deze voorzieningen nu
al op laten gaan in bureau jeugdzorg is voor ons een stap te ver.Ten slotte wil ik ingaan op de vraag naar ons eindoordeel over de Wet
op de jeugdzorg. Gelet op de kanttekeningen en de kritische opmerkingen is
de vraag reëel of de wet in werking kan treden op de door de regering
thans beoogde datum van 1 januari 2005. Ook de Raad van State was niet
zonder reden zeer kritisch. Feit is dat zonder de Wet op de jeugdzorg een
aantal zaken zonder wettelijke grondslag blijven. Zwaar weegt voor ons de
verdere ontwikkeling van de jeugdzorg, in samenhang met de bureaus jeugdzorg.
Ons voorlopig oordeel over de opzet van de bureaus jeugdzorg is dat zij een
positieve bijdrage kunnen leveren aan de ontwikkeling van de jeugdzorg, mits
de bureaucratie kan worden ingeperkt en de monopoliepositie kan worden gerelativeerd.
Ons voorlopige antwoord zou dus bevestigend kunnen luiden, mits de wet niet
als een eindstation maar slechts als een tussenstation wordt gezien, er tussentijds
gerapporteerd wordt en de overdracht en de decentralisatie van de justitiële
jeugdinrichtingen als een schakel worden gebruikt in die tussenstap. Een tussenstap
en een tussenstation naar een volgende stap op weg naar een uiteindelijk doelmatige
en kwalitatief goede jeugdzorg, waarvoor nu eenmaal in onze visie een eenduidige
financiering en aansturing onmisbaar is.Het antwoord van de bewindslieden zal doorslaggevend zijn voor het uiteindelijke
oordeel van de CDA-fractie.De voorzitter:Mevrouw Soutendijk. Het Binnenhof was voor u, zoals u zelf memoreerde,
al bekend terrein toen u vorig jaar gekozen werd tot lid van deze Kamer. U
maakte immers van 1986 tot 1998 deel uit van de CDA-fractie in de Tweede Kamer.
U hebt u in die dertien jaar aan de "overkant" binnen de justitieportefeuille
vooral beziggehouden met wetgeving en beleid voor vrouwen, jongeren, ouderen
en minderheden. U maakte in diverse interviews in die tijd duidelijk dat die
beleidsterreinen u vooral boeiden vanuit de naar uw mening centrale opdracht
van de overheid: de bescherming van de zwakkeren en degenen die zich in achterstandsituaties
bevinden. Uit een aantal van uw vroegere en huidige nevenfuncties blijkt dat
ook de gezondheidszorg uw warme belangstelling en aandacht heeft. U weet zich
klaarblijkelijk betrokken bij de positie van mensen die zorg en verzorging
nodig hebben. Zowel uw voorzitterschap van de stichting Custodia in Eindhoven
als het voorzitterschap van de cliëntenraad van het Catharina-ziekenhuis
in dezelfde stad, getuigen daarvan.U neemt inmiddels in uw huidige functie van rechter bij de rechtbank in
Rotterdam van nabij waar of en hoe wetten, zoals die ook deze Kamer passeren,
in de maatschappij hun beslag krijgen. In uw zojuist uitgesproken maidenspeech
gaf u daarvan blijk. Mede door uw komst is het aantal praktiserende juristen
in de Senaat gelukkig weer gestegen. Om die reden feliciteer ik niet alleen
u maar ook de Kamer.U zei zojuist hier met gemengde gevoelens te staan. Dat moge zo zijn,
in ieder geval geldt dat niet voor ons ten aanzien van uw komst hier. Van
harte proficiat en veel succes met uw werk!Ik geef nu het woord aan nummer drie in de rij, mevrouw Slagter-Roukema,
die eveneens haar maidenspeech zal houden.Mevrouw Slagter-Roukema (SP):Voorzitter. Ik wil allereerst mijn collegae Soutendijk en Hamel complimenteren
met hun verhaal. Hun ei is al gelegd. Ik leg het mijne er graag bij. Ik kan
nu al constateren dat wij het over vele dingen eens zijn. Wij delen zeer veel
zorgen ten aanzien van dit wetsvoorstel.Voorzitter. Sinds ik van 1987 tot 1991 coördinator van het Bureau
vertrouwensarts van Groningen en Drenthe was, is er veel veranderd binnen
de jeugdzorg. Er werd in die tijd onder leiding van het Bureau vertrouwensarts
veel met hulpverleners over gezinnen gepraat, maar er werd weinig met meldingen
naar het gezin zelf gedaan. Ik kreeg vaak de indruk dat eerder de angst hoe
ouders zouden reageren op de veelal anonieme melding dan de ambitie om een
kind te beschermen, de overhand had. Gefrustreerd door de onmachtigheid en
overigens ook de ondoorzichtigheid van het bureau voor melders en publiek –
je meldde maar wat daarna gebeurde was volstrekt onduidelijk – hield
ik het na vier jaar voor gezien. Ik verwachtte dat ik in mijn
dagelijkse werk als huisarts veel directer iets aan signalering en preventie
van kindermishandeling zou kunnen doen. Nait souzen maar doun, was in die
tijd mijn uitgangspunt.Dat ik vandaag na dertien jaar op deze plaats toch weer praat over jeugdzorg,
had ik toen niet kunnen vermoeden. Jeugdzorg moet je doen. Ik denk daar nog
steeds zo over.We behandelen vandaag in deze Kamer de Wet op de jeugdzorg. Deze wet werd
op 24 juni 2003 in de Tweede Kamer aangenomen en wordt pas negen maanden
later in deze Kamer besproken. In de voorbereiding voor de plenaire behandeling
bleken twee inbrengrondes amper voldoende om alle onduidelijkheden weg te
nemen. Dat we vandaag, nog weer vier weken vertraagd, wel aan de plenaire
behandeling toe zijn, betekent geenszins dat deze wet een voldragen kind is
geworden. Mijn fractie heeft nog steeds grote zorgen over de levensvatbaarheid
van deze wet.Volgens de kernindicatoren wachtlijsten jeugdzorg werden in het eerste
halfjaar van 2003 26.318 jongeren van 0 tot 18 jaar aangemeld bij een bureau
jeugdzorg. Dat is 0,74% van het totale aantal van 3.573.319 jongeren van die
leeftijd. Met heel veel jonge mensen gaat het dus wel goed. Zij zijn van voor
hun geboorte gewenst, hebben een jeugd vol liefde en krijgen kansen in overvloed.
Onze samenleving mag daar trots op zijn! Maar wat als een kind niet is gewenst,
ongewenst gedrag vertoont of niet voldoet aan de verwachtingen van de ouders?
Dan heeft het kind recht op jeugdzorg, want de Wet op de jeugdzorg regelt
het recht op jeugdzorg voor de jeugdige en zijn stiefouders, pleegouders,
eigen ouders of verzorgers en legt de verantwoordelijkheid, de zorgplicht,
bij de provincies.De toegang tot de jeugdzorg wordt geregeld via één loket,
het bureau jeugdzorg. Dit bureau dient doelmatig, doeltreffend en cliëntgericht
te werken. De geïndiceerde zorg moet zo dichtbij mogelijk, zo kort en
zo snel mogelijk in de minst ingrijpende vorm worden geformuleerd en geleverd.
Het aanbod dient de vraag te volgen. De financiering zou eenduidig moeten
zijn en op basis van het indicatiebesluit en het benodigde zorgaanbod, de
zogenaamde "p maal q"-formule, tot stand moeten komen. De verantwoordelijkheid,
het toezicht en de aansturing dienen helder te zijn. De wachtlijsten en de
wachttijden dienen vastgelegd en bestreden te worden. Er zal een samenhangend
pakket voor jeugdzorg komen op lokaal, provinciaal en landelijk niveau.Het recht op jeugdzorg staat echter op gespannen voet met budgettering
en kostenbeheersing. Wie moet het zeggen als een aanspraak niet verwezenlijkt
kan worden, dat er geen geld is en dat het recht een loos recht is? Hoe kan
vraagsturing echt van de grond komen als het budget vaststaat? Met het bureau
jeugdzorg lijkt een knooppunt van wachttijden en wachtlijsten te ontstaan.
Er is één voordeel: het is nu in ieder geval inzichtelijk. De
wet die nu voorligt, is een compromis en geeft de indruk dat Haagse beleidsmakers
zonder veel kennis van de dagelijkse praktijk getracht hebben een kilo aardappelen
in een pondzak te stoppen. De wet wordt door het veld dan ook als een knellend
korset ervaren. Zij gaat, zoals mijn collega Soutendijk al verwoordde, langs
de kern van het probleem.De hele wet wekt de indruk dat de praktische uitvoerbaarheid ervan ver
af staat van de dagelijkse realiteit. Wat hebben kinderen en jongeren in problemen
nu aan deze wet? Wordt de hulp hier beter van? Komt er meer hulp? Is het makkelijker
om hulp te krijgen? Het staat vast dat er veel problemen zijn. Elke dag is
er wel iets over te lezen in de krant of te zien op tv. Alles duidt op toenemende
problemen, op een grotere vraag, naar ook nogal eens zwaardere hulp, op meer
complexe problemen en een groot tekort aan capaciteit. De wachtlijsten dijen
maar uit. In een week heb ik een heel mapje met krantenknipsels vergaard.
Er wordt veel over geschreven en er wordt veel over nagedacht. Zal deze wet
dat allemaal beter maken? Mijn fractie denkt van niet.Voor ik verderga, wil ik benoemen wat mijn fractie wel goed vindt aan
deze wet. Ik zal ook meteen wat bezwaren noemen, waar ik dan later weer op
terugkom.De wet introduceert het recht op jeugdzorg voor jeugdigen en hun ouders.
Dat vinden wij een goede zaak, hoewel wij ook vinden dat dit sinds de ratificatie
van het VN-verdrag inzake de rechten van het kind door de Nederlandse regering
in 1995 ook niet meer dan logisch is. Ernstige bezwaren hebben wij tegen het
feit dat voor kinderen en hun ouders die illegaal in Nederland verblijven
en voor de AMA's, de minderjarige asielzoekers, het recht op jeugdzorg wordt
ingeperkt. Wij vinden het een goede zaak dat de provincie de zorgplicht krijgt.
De jeugdige weet dan in ieder geval hij zijn recht kan halen. Dat de diagnostiek
aan de poort zorgvuldig een eenduidig gebeurt, vinden wij prima. Dat het gevaar
levensgroot is dat dit een enorme toename van papierwerk met zich zal brengen,
vinden wij echter slecht. Wij vrezen dat de beoogde organisatie een toename
van de wachttijden voor de poort en na de poort met zich zal brengen als na
de indicatie op het geïndiceerde hulpaanbod gewacht moet worden.Ook het streven naar een samenhangend hulpaanbod juichen wij toe waarbij
de verschillend gefinancierde jeugdhulpverleningsinstanties nauw met elkaar
dienen samen te werken. Dat de financieringsstromen niet geïntegreerd
zijn, vinden wij een gemiste kans. Dat nu al duidelijk is dat het totale budget
ontoereikend zal zijn, vinden wij ronduit slecht.Wij vinden het een goede zaak dat gemeenten meer werk moeten maken van
de voorliggende voorzieningen. Zowel op het gebied van welzijn als op het
preventieve vlak valt nog veel winst te behalen. Het is prima dat de Vereniging
van Nederlandse gemeenten, het Interprovinciaal overleg, de Maatschappelijke
ondernemersgroep en het Rijk al praten over functies, taakverdeling en taakpakketten.
Het is wel zorgelijk dat veel gemeenten nog niet zo ver zijn en bovendien
de kennis en financiën missen om een en ander goed op poten te zetten.Met de integratie van de opvolger van het Bureau vertrouwensarts en het
Algemeen meldpunt kindermishandeling binnen het bureau jeugdzorg wordt de
mogelijkheid geschapen om met alle beschikbare kennis een kind te beschermen
en ouders en kind hulp te bieden. Ouders kunnen verplicht worden hulp te accepteren,
maar ook bij het AMK nemen de wachtlijsten toe. Wie maakt dan de keus welke
wachtlijst eerst aangepakt moet worden? Met deze wet wordt gekozen voor een structuur die weinig flexibiliteit
in zich heeft. Ik denk dat hiermee voorbij wordt gegaan aan een van de belangrijkste
kenmerken van jongeren in ontwikkeling, namelijk dat zij in ontwikkeling zijn
en dat er daarom een dynamische diagnostiek en een dynamisch, outreachend
hulpaanbod moet zijn.Dat betekent dat er voortdurend bij de poort aandacht moet zijn voor de
ernst, langdurigheid en consequenties van problemen, dat er een snelle triage
moet zijn en dat het mogelijk moet zijn om alvast de vinger aan de pols te
houden, als iemand op de wachtlijst staat. Of je dat nu licht ambulant noemt
of anders, in de jeugdzorg heeft men meer aan ruimte om met ervaring en compassie
aan het werk te gaan dan aan nog meer regels en voorschriften.Uit de speeches voor mij is gebleken dat meerdere partijen in deze Kamer
vinden dat de inhoud en de randvoorwaarden van de inrichting van het stelsel
van jeugdzorg onderwerp van gesprek moeten blijven, waarbij er ruimte moet
zijn voor experimenten. In die zin beschouwen wij deze wet als een overgangswet.
Ook dringen wij erop aan dat er voortvarend werk wordt gemaakt van de ontschotting
van de financieringsstromen. De jeugdzorg lijkt ons gebaat bij één
stelsel, één financieringsstroom en eenduidige aansturing. Tot
zover mijn algemene opmerkingen.Ik zal nu een aantal onderwerpen wat specifieker behandelen en wat vragen
stellen aan de minister en de staatssecretaris; allereerst over het VN-verdrag
inzake de rechten van het kind. Hoewel dit verdrag volstrekt duidelijk is,
als het gaat om het recht op jeugdzorg voor alle kinderen die in Nederland
verblijven, die "zich binnen de rechtsbevoegdheid van de verdragssluitende
staat bevinden", is dit recht in de Wet op de jeugdzorg onder verwijzing naar
de Vreemdelingenwet ingeperkt voor bepaalde groepen kinderen en hun ouders,
namelijk kinderen van illegalen en minderjarige asielzoekers.Zijn de minister en de staatssecretaris op de hoogte van het rapport van
januari van de VN-commissie, die in ons land onderzoek deed naar de implementatie
van het verdrag, en van de constatering dat Nederland het verdrag niet goed
naleeft? De commissie heeft vooral kritiek op het Nederlandse jeugdbeleid,
meer specifiek op de aanpak van kindermishandeling en de schending van de
rechten van het kind, als het gaat om ons asielbeleid. Willen de minister
en de staatssecretaris commentaar geven op de kritiek van de VN-commissie?De SP deelt de kritiek. Zeker jonge kinderen kunnen zelf niet kiezen voor
de situatie waarin zij met hun ouders leven. Bij algemene maatregel van bestuur
is de zorg voor de genoemde groepen nog enigszins omschreven, maar naar onze
mening moeten wezenlijke rechten niet in een AMvB, maar in de wet worden geregeld.
De keuze voor een AMvB betekent dat deze kinderen en hun eventuele ouders
minder rechtsbescherming genieten dan andere kinderen.Ook maken wij bezwaar tegen de inhoud van de AMvB, als het gaat om de
beperking van de duur van het indicatiebesluit, een herbeoordeling na een
halfjaar in plaats van een jaar, behandeling zo mogelijk op het terrein van
het opvangcentrum en hulp alleen voor kinderen en niet voor de ouders, en
alleen bij uitzondering plaatsing in een pleeggezin. Bij dit laatste punt
concludeer ik dat het belang van een enkel kind moet wijken voor het belang
van de natie. Zijn er werkelijk situaties geweest waarbij een illegaal in
Nederland verblijvend, ouderloos kind niet in een pleeggezin is geplaatst,
omdat bij langdurige plaatsing uitzetting onmogelijk is? Eerlijk gezegd ging
deze logica mij boven de pet. Ik verzoek de minister dan ook om een reactie.De VN-commissie heeft naast deze kritiek op het jeugdbeleid ook kritiek
op ons net geaccordeerde uitzetbeleid, voor zover het jongeren betreft. Jonge
asielzoekers op straat zetten mag niet. Ook zet de commissie grote vraagtekens
bij het opsluiten van kinderen van uitgeprocedeerde asielzoekers in de vreemdelingenbewaring.
Is de minister bereid het beleid in dezen te herzien in het licht van de kritiek
van de Verenigde Naties?Een laatste punt in dit verband betreft het voorkomen van genitale verminking
van in ons land geboren dochters van uitgeprocedeerde Somalische asielzoekers.
Zij dreigen toch uitgezet te worden tenzij hun ouders kunnen aantonen dat
zij een reëel risico lopen in Somalië alsnog besneden te moeten
worden. In Somalië ondergaat ook nu nog naar schatting 98% van de meisjes
de ingreep in een of andere vorm. Mijns inziens is niet te bewijzen dat het
risico reëel is. Aan de andere kant lijkt uitproberen ook geen optie.
Genitale verminking is niet te herstellen. Als huisarts heb ik de verwoesting
gezien die deze ingreep aanricht, zowel in een leven als aan een lijf. Ik
verzoek de minister om een reactie, hoewel ik besef dat deze vraag ook deels
op het terrein van de minister voor Vreemdelingenzaken ligt.Ook de Nederlandse kinderrechters hebben kritiek op het huidige beleid.
In een manifest geven zij aan dat zij zich ernstig zorgen maken over de langdurige
en ernstige verwaarlozing van overheidsplichten als het gaat om voldoende
behandelplaatsen voor gedragsgestoorde jeugdigen. Terwijl het aantal jeugdcellen
wordt uitgebreid, wordt er bezuinigd op het aantal behandelplaatsen en worden
kinderen in crisissituaties en zonder strafrechtelijke veroordeling samen
met criminele jongeren in justitiële jeugdinrichtingen geplaatst. In
een notaoverleg met de Tweede Kamer op 9 februari heeft de minister van
Justitie aangegeven dat hij zo snel mogelijk, maar in ieder geval voor de
zomer, met conclusies zal komen ten aanzien van de wijze waarop dit structurele
probleem zou kunnen worden opgelost. Graag verneem ik van de minister hoe
ver hij is met het oplossen van dit probleem. Ook wil ik graag een toezegging
van de minister dat er voor het eind van het jaar een scheiding heeft plaatsgevonden
tussen de civielrechtelijke plaatsingen in het kader van een crisis en plaatsingen
van jeugdigen met een strafblad, met voldoende behandelplaatsen en een toereikende
financiering. Als wij niet bereid zijn te investeren, kennen wij Nederland
over 10 jaar niet terug, aldus de kinderrechters. De SP deelt hun zorg. Ik
overweeg dan ook in tweede termijn over deze kwestie een motie in te dienen.Dan kom ik op de spraakverwarring rond het begrip "gezinscoaches". Collega
Soutendijk heeft hier ook al over gesproken. De discussie hierover blijft
onhelder. Vallen zij nu wel onder het bureau jeugdzorg? Kan het ook de gezinsvoogd
zijn die in een opgelegd kader is toegevoegd en die dan ook in een vrijwillig
kader wat doet? Of moeten zij via de gemeenten komen en drukken
zij op het gemeentelijke budget? Kan dat dan in dat laatste geval ook in het
indicatiebesluit bindend worden opgelegd? Als de deskundige op het gebied
van de intake en de diagnostiek – en dat moet het bureau jeugdzorg toch
zijn – een gezinscoach nodig vindt en dat vastlegt in het indicatiebesluit,
dan moet deze er gewoon komen. Dat mag dan niet afhankelijk mag zijn van de
vraag, uit welk gremium hij afkomstig is en op welke loonlijst hij staat.
Juist bij complexe gezinsproblematiek is het van eminent belang dat er een
duidelijke coördinator is die én het gezin bij de les houdt én
ook het hulpverlenersveld bestuurt. Ik herinner mij goed uit mijn vertrouwensartstijd
dat niet zelden een gezin met een complexe problematiek ook een kring van
elkaar in de weg zittende hulpverleners om zich heen had verzameld, waarbij
het volstrekt onduidelijk was wie nu het aanspreekpunt was. Daar zou de gezinscoach
toch het antwoord op moeten zijn! Wil de staatssecretaris deze kennelijk ingewikkelde
materie nog eens toelichten?Volgens de staatssecretaris zal de voorliggende wet geen toename van het
papierwerk veroorzaken. Ondanks haar geruststellende woorden betwijfelt mijn
fractie dat. Met de voorgeschreven verplichting tot een helder, door vaak
meerdere deskundigen gemotiveerd indicatiebesluit, dat ook nog het stempel
van een gekwalificeerde gedragswetenschapper behoeft, de verplichting tot
een uitgeschreven hulpverleningsplan en de verplichting tot registreren –
wat dan allemaal? – zal de bureaucratie toenemen. Dat is de papieren
tijger die een eigen leven gaat leiden, aldus collega Soutendijk. Het doet
mij als huisarts sterk denken aan de zondvloed van vragen die op ons afkwam
bij de instelling van de regionale indicatieorganen. Voorheen voldeed één
telefoontje of één A4'tje en nadien moesten acht of meer blaadjes
worden ingevuld met soms volstrekt onzinnige vragen. Het is niet verwonderlijk
dat onlangs nog J.F. Hoek in een artikel in Medisch Contact, nummer 3 van
dit jaar, voorstelde om de RIO's maar weer op te heffen. Zijns inziens zal
dit alle betrokkenen ten goede komen, want uit zijn onderzoek en uit onderzoek
van de Consumentenbond blijkt dat de RIO onnodige bureaucratie en ontevreden
patiënten heeft opgeleverd. De hele procedure staat een snelle plaatsing
of hulpverlening in de weg. In het overleg met de Tweede Kamer heeft de staatssecretaris
aangegeven externe deskundigen te willen vragen nog eens naar de administratieve
lastendruk te kijken. Kennelijk twijfelt zij toch aan de conclusies van de
Adviescommissie terugdringing administratieve lasten. Kan zij een en ander
nog eens toelichten en vertellen wanneer de rapportage klaar is?Als huisarts en rechtstreeks verwijzer naar de jeugdgeestelijke gezondheidszorg
ben ik natuurlijk benieuwd wanneer ik rechtstreeks zal kunnen verwijzen. Tot
nu toe is het mij niet gelukt de tekst van de betreffende AMvB te achterhalen.
Kan de staatssecretaris vertellen wanneer deze beschikbaar is en hoe zij mijn
beroepsgroep gaat informeren? Huisartsen achten zich bevoegd en bekwaam om
indicaties voor kinder- en jeugdpsychiatrie te stellen. Zij schrijven vaak
in overleg met de kinderpsychiater medicatie voor en vormen voor ouders van
kinderen met een psychiatrische aandoening veelal het aanspreekpunt. Welk
voordeel staat de staatssecretaris voor ogen als zij stelt dat rechtstreeks
verwijzen in de toekomst alleen bij ernstige psychische – welke? –
stoornissen is toegestaan en dat de verwijzer, in casu de huisarts, dit moet
melden bij het bureau jeugdzorg? Ik vrees dat deze verplichting bij veel van
mijn collegae op onbegrip en verzet zal stuiten. Graag krijg ik dus een toelichting
en een uitleg.De staatssecretaris heeft aangegeven dat alle jeugdigen die ten tijde
van de inwerkingtreding van de wet op de wachtlijst staan binnen een halfjaar
over een indicatiebesluit moeten beschikken dat hen het recht op jeugdzorg
verschaft. Kan de staatssecretaris aangeven om hoeveel besluiten het zal gaan
en is zij het met ons eens dat dit een extra druk op de wachtlijsten voor
de poort zal geven? Is zij van plan deze operatie extra te faciliteren?Ik maak nog enige opmerkingen over de jeugdreclassering. Omdat mijn zoon
in Groningen werkzaam is als jeugdreclasseerder hoor ik nog weleens wat over
de dagelijkse gang van zaken en de frustraties waar je op dit gebied tegen
bestand moet zijn. Allereerst is het eigenlijk verbazingwekkend dat een onderwerp
als veiligheid en criminaliteit en dan in het bijzonder jeugdcriminaliteit,
dat tijdens de verkiezingen door vrijwel alle politieke partijen als belangrijk
item benoemd werd, toch weer belast gaat worden met bezuinigingen. Er is momenteel
sprake van een groeibudget. Dat wil zeggen dat iedere cliënt die erbij
komt ook gefinancierd wordt. De bedoeling is echter dat deze financiering
verandert in een budget dat werkt met een peildatum. Eens per jaar zal gekeken
worden hoeveel cliënten er zijn en hierop wordt het budget berekend voor
het aankomende jaar. In Groningen was in 2003 sprake van een groei van 31%
van het aantal cliënten van de jeugdreclassering. Dat is dus veel meer
dan de 10% die ik eerder hoorde noemen. Uitbreiding van de formatie kan altijd
pas na een jaar plaatsvinden en dat betekent een toename van de caseload.
Hetzelfde geldt overigens voor de gezinsvoogdij. Veelal wordt een caseload
gehanteerd van 22 cliënten met een meervoudige problematiek.Veel hulpverleningsinstellingen zien allerlei contra-indicaties voor opname
van deze jongeren: ze gebruiken drugs, ze zijn te oud, de gedragsproblematiek
is te heftig en er zijn wachtlijsten. Het gevolg is dat jongeren te lang thuiszitten
en niet kunnen doorstromen naar de hulpverlening die zij eigenlijk nodig hebben,
maar wel allerlei ongepaste activiteiten kunnen ondernemen. Eigenlijk hebben
deze jongeren intensieve begeleiding of uithuisplaatsing nodig. Als dat niet
gerealiseerd kan worden, moet de jeugdreclasseringswerker deze taak op zich
nemen. Wie anders? Bij een caseload, die met de voorgenomen verandering van
financiering eerder zal toenemen dan afnemen, is dit erg lastig. Als je ergens
veel tijd voor neemt, betekent dit dat je die tijd bij een andere cliënt
vandaan moet halen. Ik vraag de minister bij dezen, de ratio van de bezuinigingen
op de Jeugdreclassering nog eens toe te lichten. Wat zijn de voordelen van
de nieuwe financiering? Wil hij investeren in meer mogelijkheden van begeleiding
door de Jeugdreclassering, zodat die zich kan richten op intensieve begeleiding
van de jongeren die delicten plegen? Hierbij zullen een verlaging van de caseload
en een verhoging van de contactfrequentie moeten kunnen plaatsvinden.Voorzitter. De staatssecretaris heeft meerdere malen uitgesproken dat
zij verwachtte, dat in de Jeugdzorg nog veel winst zou zijn te halen uit doelmatigheid.
Kan zij deze uitspraak onderbouwen?De SP-fractie vraagt zich af, evenals trouwens de PvdA-fractie voor mij
heeft gedaan, hoe de staatssecretaris er bij komt dat marktwerking van de
grond zal komen op een terrein waar zoveel schaarste heerst aan zorgaanbieders,
aan behandelplaatsen, aan deskundigheid, gewoon aan menskracht en geld, en
waar zoveel problemen zijn. Wij denken – en bevinden ons daarbij in
goed gezelschap, want ook de minister van Economische Zaken heeft dat onlangs
gezegd – dat de regering zich moet bezinnen op marktwerking. De heer
Brinkhorst heeft gezegd: Wij zijn in een herijkingsfase, jarenlang ging het
om een terugtredende overheid, wat ons betreft is die tijd voorbij. Deelt
de staatssecretaris, en overigens ook de minister van Justitie, de mening
van de heer Brinkhorst? Wij vinden het wrang dat juist op het gebied van de
Jeugdzorg de mantra van marktwerking een onderwerp is. Juist op dit terrein,
in dit dossier dient de overheid haar verantwoordelijkheid te erkennen en
daarnaar te handelen. De Jeugdzorg verdient dat, de werkers verdienen dat
en de jeugdigen hebben er recht op.Ik rond af. Nogmaals – ik zei het al aan het begin van mijn betoog –
het gaat gelukkig goed met heel veel van onze jongeren, met onze kinderen
en met onze kleinkinderen. Daarmee mogen wij onszelf complimenteren, en natuurlijk
alle ouders en alle werkers in de jeugdzorg. En wij mogen ook de overheid
complimenteren met de zorg die wordt geboden. Maar precies daarom zijn wij
het verplicht om aan díe jongeren die het een stuk minder gaat, óók
recht te doen. Met deze nieuwe Wet op de jeugdzorg geven wij de samenleving
die garantie helaas zeker nog niet voldoende, terwijl dat wél had gemoeten
en volgens ons ook had gekúnd. Het zou mij een lief ding waard zijn
als in de loop van het debat van vandaag en morgen die garanties alsnog te
voorschijn komen. Volgens mij wil een meerderheid van deze Kamer eigenlijk
meer dan de regering tot nu toe heeft geboden.Meneer de minister, mevrouw de staatssecretaris, natuurlijk heb ik begrip
voor uw budgettaire problemen, maar te weinig zorg en bescherming bieden aan
jonge mensen is toch ook voor u verkeerde zuinigheid? Ik ben erg benieuwd
naar uw reactie morgenochtend. U mag er nog een nachtje over slapen. Slaap
lekker!De voorzitter:Mevrouw Slagter, het oud-Hollandse gezegde "driemaal is scheepsrecht"
is wel bijzonder van toepassing op uw maidenspeech. U zou immers al op 8 maart
jongstleden bij de behandeling van dit wetsvoorstel hier voor het eerst het
woord voeren. Toen dat debat niet door kon gaan, zou de behandeling van de
VROM-begroting op 16 maart de gelegenheid zijn waarbij u uw eerste rede
zou uitspreken. Dat ik u uiteindelijk vandaag toch bij de behandeling van
de ontwerp-Wet op de jeugdzorg mag feliciteren met uw maidenspeech wijst niet
alleen op een zekere dynamiek en onvoorspelbaarheid van onze Kameragenda,
maar zeker ook op uw brede kennis van en belangstelling voor de onderwerpen
die hier aan de orde zijn.Toen u vorig jaar voor de keuze stond om voor de SP lid te worden van
de Tweede Kamer dan wel om later in het jaar voor de SP toe te treden tot
deze Kamer hebt u weloverwogen gekozen voor de Senaat, want u wilde, zoals
u zelf in een interview opmerkte, ook huisarts blijven. Met gedrevenheid,
zo heb ik begrepen, oefent u dat prachtige beroep sinds 1981 uit. Het is in
dit verband vermeldenswaard dat u met uw toetreden deze Kamer voor het eerst
sinds 1960 weer een praktiserend huisarts in haar gelederen hebt bezorgd.U hebt voor de Kamer buitengewoon relevante praktijkervaring als huisarts,
verpleeghuisarts en vertrouwensarts. Daarnaast hebt u in de afgelopen jaren
een niet geringe hoeveelheid bestuurlijke knowhow en ervaring in de sector
volksgezondheid opgebouwd die waardevol zal zijn voor uw functioneren hier.
Zonder uitputtend te willen zijn, noem ik hier uw voorzitterschap van het
afdelingsbestuur van de Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering
van de Geneeskunde, het voorzitterschap van de Districts Huisartsenvereniging
Groningen en het voorzitterschap van de Landelijke Huisartsenvereniging.Mevrouw Slagter, u hebt – dat is zojuist gebleken – het vermogen
om vanuit uw deskundigheid en zelfs de deskundigheid aanwezig in uw familie,
met name bij uw zoon, in heldere bewoordingen wetsvoorstellen kritisch te
doordenken. Daarmee mogen wij ons als Kamer verrijkt weten.Van harte gefeliciteerd en veel succes!Ik geef de Kamer de gelegenheid om niet alleen mevrouw Slagter-Roukema
te feliciteren, maar ook de heer Hamel en mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn
die ik beiden vraag zich bij mevrouw Slagter te voegen.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter. Ik voel mij nu wij weer een huisarts in ons midden hebben,
toch iets veiliger. Als de bloeddruk iets stijgt of de kans op interrupties
toeneemt en je wat zenuwachtig wordt, is het goed dat er deskundige hulp voorhanden
is als het je allemaal te veel zou worden.Voorzitter. Ik spreek mede namens de fractie van de ChristenUnie. Juist
de toegenomen wachtlijsten in de jeugdzorg drukken ons met de neus op de feiten:
er zijn maatregelen nodig om het belang van de jeugdigen met problemen en
hun ouders zou goed mogelijk te dienen. Onze fracties zijn wel zo nuchter
dat wij niet verwachten dat nieuwe regels als zodanig de problemen oplossen.
Toch moet er iets gebeuren, maar de gedetailleerdheid van het voorliggende
wetsvoorstel geeft ons wel een beetje het gevoel dat het wetsvoorstel weleens
negatief zou kunnen uitwerken. Overigens sluit ik mij aan bij de vraag van
de heer Hamel naar de ruimte voor experimenten.De verantwoordelijkheid voor de planning en de financiering van de jeugdhulpverlening
ligt sinds de Wet op de jeugdhulpverlening van 1989 bij de provincies. Al
in 1994 verscheen het regeringsstandpunt Regie in de jeugdzorg waarin de contouren
en uitgangspunten voor het ontwikkelingsproces voor een vernieuwende jeugdzorg
zijn beschreven. Dit regeringsstandpunt werd ingegeven door de grote versnippering en ondoorzichtigheid van de jeugdzorg. Er waren veel
verschillende instellingen, voorzieningen, sectoren en circuits waardoor de
samenhang voor de cliënt te wensen overliet. De toegang tot de jeugdzorg
was in de praktijk niet eenduidig. Indicatiestelling en zorgtoewijzing verschilden
per sector en de jeugdigen met problemen op het grensvlak van twee of meer
sectoren vielen tussen wal en schip.Het doel van regie in de jeugdzorg was een ontwikkelingsproces "van onderop"
in gang te zetten. Zo is er in de afgelopen jaren met voortvarendheid gewerkt
aan de vorming van één toegang tot de jeugdzorg, alsmede aan
het aanbrengen van samenhang in het aanbod en de aansluiting van de jeugdzorg
op het lokale jeugdbeleid. Er gingen zich echter problemen voordoen die de
grenzen van het traject regie in de jeugdzorg duidelijk aantoonden. Praktijk
en wettelijke regelingen bleken niet meer te sporen en zelfs te botsen. De
bestaande wet- en regelgeving vormde een belemmering voor de zo noodzakelijke
vernieuwing van de jeugdzorg. Ook de versnipperde aansturing beperkte de beoogde
samenhang en afstemming. Het stelsel was te veel aanbodgericht in plaats van
vraaggericht en de inrichting bood te weinig aansluiting op het lokale jeugdbeleid.Het was het regeerakkoord van het voorvorige kabinet dat al beoogde verdere
vernieuwing te stimuleren en de verworvenheden vast te houden door te komen
met een Wet op de jeugdzorg. De Tweede Kamer stelde in 2000 het Landelijk
beleidskader Wet op de jeugdzorg vast. Dit beleidskader bevatte een visie
op jeugdzorg en keuzes die gemaakt zijn voor een aantal hoofdpunten zoals
reikwijdte van de wet, de afbakening van het begrip jeugdzorg en het recht
op jeugdzorg. Het begrip vraagsturing staat centraal in het beoogde stelsel
van de jeugdzorg. Op het niveau van de casuïstiek komt dit tot uitdrukking
door de introductie van het recht op jeugdzorg. Dat wil zeggen dat jeugdigen
en ouders een wettelijke aanspraak krijgen op het ontvangen van geïndiceerde
jeugdzorg. Op beleidsmatig niveau moet vraagsturing vertaald worden naar planning
van de inhoud en de omvang van het aanbod op basis van beleidsinformatie.
Vanuit de indicatiestelling, welke de individuele aanspraken op zorg vaststelt,
zou dan op geaggregeerd niveau informatie voorhanden komen over de bestaande
vraag en het daarvoor benodigde aanbod. Hiervoor is gekozen om meer sturingsmogelijkheden
te krijgen op het jeugdzorgstelsel. Dit vereist wel een eenduidige en inzichtelijke
registratie van relevante gegevens. Dat is de reden dat ik graag van de staatssecretaris
hoor of deze gegevens nu voorhanden zijn.Op basis van het beleidskader is op 9 april 2001 het Landelijk Implementatieprogramma
WJZ vastgesteld. In de achterliggende jaren is er dan ook heel veel werk verzet.
De WJZ legt een grote verantwoordelijkheid bij de provincies, zo constateren
wij met anderen. Zij zullen net als de veldpartijen grote inspanningen moeten
plegen. Het is terecht dat de regering een grote inspanning vraagt van alle
betrokkenen. De vraag is echter wel of het allemaal waargemaakt kan worden.De WJZ verankert het recht op jeugdzorg. Dat is een goede zaak. Een recht
op deze zorg noodzaakt echter ook tot een adequaat financieel kader. Vooral
op dit punt hebben de SGP en de ChristenUnie hun twijfels. Naar onze mening
bevat de WJZ onvoldoende waarborgen voor een gezond en adequaat financieel
kader in de toekomst. Dit klemt te meer in het licht van de sterk toegenomen
wachtlijsten in de jeugdzorg. Het uitgangspunt van de WJZ is dat de uitvoering
uitsluitend plaatsvindt op basis van rijksmiddelen. Zien wij het goed dat
er dus geen extra middelen gevraagd zullen worden van provincies of grootstedelijke
regio's om deze wet integraal uit te voeren? Uiteraard geldt dit zowel in
directe als in indirecte zin – zo voegen wij er waarschuwend aan toe –
via bijvoorbeeld een verlaging van de uitkering van het Provinciefonds. Je
zou dan met de ene hand wat weggeven en het met de andere terugnemen. Omdat
het niet ondenkbaar is dat dit gebeurt, krijg ik graag helderheid op dit punt.Om onze zorgen te illustreren citeer ik de volgende passage uit de nadere
memorie van antwoord: "Het Rijk heeft de verantwoordelijkheid voor het functioneren
van het stelsel van jeugdzorg, zowel beleidsmatig als financieel." Tot zover
is er voor ons geen enkel probleem. Het vervolg luidt echter: "De provincies
en grootstedelijke regio's zijn op grond van het wetsvoorstel, binnen het
kader dat door het Rijk is vastgesteld, volledig verantwoordelijk voor de
uitvoering van de provinciale jeugdzorg, zowel beleidsmatig als financieel."
Bovendien is in de memorie van antwoord te lezen dat een cliënt zich
eventueel tot de rechter kan wenden om nakoming te vorderen van zijn provincie,
zodat de provincie, los van de hoogte van de rijksmiddelen, hoe dan ook moet
presteren.Het zal de bewindslieden niet verbazen dat de financiering er voor onze
fracties niet duidelijker op is geworden. Het is onze conclusie dat in één
adem zowel het Rijk als de provincies beleidsmatig en financieel volledig
verantwoordelijk worden gesteld. Hoe zit het echter precies? Natuurlijk zijn
wij het er van harte mee eens dat de provincies moeten zorgen voor goede kwaliteit
en dat ze efficiënt moeten werken. Zij moeten hier echter wel de mogelijkheden
voor hebben. Aan de ene kant worden zij financieel strak ingekaderd, maar
aan de andere kant worden zij beleidsmatig volledig verantwoordelijk gesteld
voor de uitvoering van het recht op jeugdzorg. Graag hoor ik goede garanties
dat de provincies hiervan niet de dupe zullen worden en zeker niet de jeugdige
zelf. Wie beoordeelt overigens of de provincies efficiënt genoeg werken?
En aan de hand van welke criteria wordt dit beoordeeld? Elders staat: "Pas
wanneer uit de monitor blijkt dat de betrokken partijen al het mogelijke hebben
gedaan om het voorstel van de Wet op de jeugdzorg binnen het financiële
kader uit te voeren, maar hierin niet slagen, is de vraag aan de orde of er
maatregelen genomen moet worden." Ook deze dreigende woorden geven onze fracties
de nodige zorg voor de toekomst. In dit verband vragen wij aandacht voor de
steeds langer wordende wachtlijsten in de jeugdzorg, zowel voor indicatie
als voor plaatsing, om daadwerkelijk hulp te krijgen. Op welke manier wordt
in de monitoring van doelmatigheid de mate waarin provincies slagen om de
wachtlijsten weg te werken meegenomen?Het Rijk heeft met het IPO een bestuursakkoord gesloten, maar onze fracties
hebben grote moeite met het bestuursakkoord omdat het recht op zorg en de
financiering door het Rijk lijken te botsen. De bewindslieden stellen
dat zij de Tweede Kamer zullen inlichten als de budgetten ontoereikend zijn;
de afweging lijkt dus vooral gelegd te worden bij de Tweede Kamer, bij het
parlement. Waar blijft de verantwoordelijkheid van de bewindslieden op dit
terrein? Zijn zij met onze fracties van mening dat zij allereerst verantwoordelijk
zijn voor een evenwichtig kader? Waar blijft het recht op jeugdzorg als een
Tweede Kamer of het parlement in voorkomende gevallen geen extra budget beschikbaar
stelt? Een door de bewindslieden gekozen oplossing is in dat geval om te komen
met maatregelen, via wet of algemene maatregel van bestuur, om de kosten van
de wet in overeenstemming te brengen met de beschikbare rijksmiddelen. Kan
de staatssecretaris nog eens helder uitleggen wat de consequenties hiervan
zijn als de middelen ontoereikend zijn? Aan welke maatregelen moet dan gedacht
worden?Ook na jarenlange experimenten is nog veel onzeker. Nog steeds is onvoldoende
zeker of alles realiseerbaar is. Terecht worden de ontwikkeling van de vraag
naar jeugdzorg en de doelmatigheid intensief gevolgd door middel van een door
de ministeries en het IPO te ontwikkelen monitor. Graag horen wij van de staatssecretaris
of het tijdstip van medio 2004 om te komen met de eerste inzichten wordt gehaald.
Voor een goede uitvoering van de wet is het volgens onze fracties veel te
onzeker dat er pas in 2005 nadere verduidelijking wordt gegeven over de wijze
waarop de WJZ vanaf 2007 structureel zal worden gefinancierd, zodat pas dan
zowel vraagfinanciering als een beheersbare ontwikkeling kunnen worden meegenomen.Onze fracties vragen graag aandacht voor de problemen bij decentralisering.
Wij vragen ons af of de relatie tussen de provinciale financiering en de mogelijkheden
om te werken over de provinciegrens heen problemen geven. In de eerste plaats
betreft het de territoriale beperkingen voor mensen die net over de provinciegrens
wonen maar vanwege de afstand gemakkelijker gebruik kunnen maken van voorzieningen
in een andere provincie. In de tweede plaats geldt dit voor de landelijk werkende
instellingen. Juist bij de krappe financiële situatie van provincies,
die nu reeds duidelijk is, kunnen de afspraken met andere provincies over
beide punten in de knel komen. Ik hoor graag op welke wijze gewaarborgd wordt
dat deze knelpunten zich in de praktijk niet voordoen en op welke manier zij
zo nodig kunnen worden opgelost.Onze fracties zijn blij met de uitzonderingspositie van de landelijk werkende
instellingen voor ambulante jeugdhulpverlening en jeugdbescherming. Juist
als het gaat om problemen rond opvoeding van kinderen en gedrag van jeugdigen,
is identiteit van groot belang. Het Joods Maatschappelijk Werk, de Stichting
Gereformeerd Jeugdwelzijn, de Willem Schrikker Stichting en de ambulante jeugdbescherming
van het Leger des Heils hadden en hebben naar onze mening een belangrijke
toegevoegde waarde voor de jeugdzorg. De bureaus jeugdzorg zijn immers geen
pure indicatieorganen maar doen ook aan hulpverlening. Deze landelijk werkende
organisaties aan de voorkant van het stelsel zijn van blijvende betekenis.
Hun verantwoordelijkheid zal worden afgeleid van de bureaus jeugdzorg. Onze
fracties benadrukken dat de verantwoordelijkheidsverdeling tussen de bureaus
jeugdzorg en de landelijk werkende inrichtingen goed geregeld moet worden.
Wij pleiten voor een wettelijke regeling. Als dat niet mogelijk is of te veel
tijd kost, moet er een AMvB komen. Wij willen graag een duidelijke toezegging
van de minister.De SGP en de ChristenUnie vinden het van het grootste belang dat de jeugdzorg
naadloos aansluit op het lokale jeugdbeleid. Binnen de VNG zijn er voor de
taak van de gemeenten al afspraken gemaakt. Wij twijfelen er niet aan dat
de gemeenten deze taken willen uitvoeren en coöperatief zullen zijn richting
provincies. Die verhouding moet immers uitstekend zijn om allerlei problemen
te voorkomen. Het is dan ook goed dat de wet de regie voor de jeugdzorg neerlegt
bij de provincies. De mogelijkheid om tot een goede afstemming te komen tussen
provinciaal jeugdzorgbeleid en gemeentelijk jeugdwelzijnsbeleid, krijgt hiermee
een belangrijke impuls. Dat is heel goed voor kinderen met (dreigende) problemen.Vervolgens geldt wel de vraag, of de provincie voldoende mogelijkheden
heeft om op te treden als er geen goede afstemming komt. Bij wie ligt dan
de verantwoordelijkheid om ervoor te zorgen dat er geen groter zorggat ontstaat?Uit de voorgenomen maatregelen kan naar onze mening worden afgeleid dat
volgens de regering de gemeenten hun taak op het terrein van de jeugd nu onvoldoende
waarnemen. Voor een goede aansluiting tussen gemeentelijk en provinciaal beleid
moet de taak van de gemeente wel duidelijk zijn. Zijn de door de regering
genoemde vijf minimale functies nu in elke gemeente aanwezig? En bieden deze
functies voldoende garantie voor een goede afstemming op het provinciale beleid?Gedeeltelijk verwijst de regering bij deze problematiek naar de nog te
ontwikkelen wet maatschappelijke zorg. Op allerlei beleidsterrein wordt daar
zeer veelvuldig naar verwezen. Maar de contouren van die wet zijn nog niet
bekend. Dat maakt meteen duidelijk dat het bij de behandeling van dit wetsvoorstel
onmogelijk is, te beoordelen of er in de toekomst een goede aansluiting zal
zijn. Als de WJZ in werking treedt, krijgen de provincies de verantwoording
over de gezinsvoogdij en de jeugdreclassering. Waarom is er nog zo'n lange
termijn te gaan voordat door het bureau jeugdzorg ook voor civielrechtelijke
plaatsingen een zorgaanspraak kan worden gevestigd bij justitiële jeugdinrichtingen?Een (tijdelijke) opvang in een pleeggezin biedt jongeren de mogelijkheid
om in zo gewoon mogelijke gezinssituatie op te groeien. Dat is een belangrijk
hulpmiddel in de jeugdzorg. Het verontrust onze fracties dan ook dat er al
jaren een groot tekort aan pleeggezinnen is. Onduidelijk is waar de precieze
oorzaak ligt. Zijn het de vele bureaucratische regels waaraan moet worden
voldaan, of is het de onbekendheid met deze mogelijkheid? Wij hebben de indruk
dat de regering op dit punt te veel wijst naar de provincies. Ligt er geen
landelijke verantwoordelijkheid om de provinciale plannen op het punt van
de pleegzorg kritisch te toetsen? Er kunnen ook financiële belemmeringen
zijn die mensen ervan weerhouden kinderen in hun gezin op te nemen. Wordt
er onderzoek gedaan naar de mogelijkheid van een fiscale tegemoetkoming in
de kosten? Dat zou immers positief kunnen werken!Patiëntenrechten hebben gelukkig in ons land hun wettelijke veranke ring gekregen in diverse wetten. Toch is het niet mogelijk gebleken,
deze rechten optimaal te laten functioneren. Op verschillende terreinen is
dat niet goed. Onze zorg is dat dit ook zal gelden voor de cliënt, alsmede
de ouders in de jeugdzorg. De problematiek in de jeugdzorg is namelijk erg
complex. Door de onderlinge verdeeldheid en versnippering van cliënten
en hun organisaties is hun inbreng naar onze mening verre van optimaal. Een
noodzakelijke randvoorwaarde is dat men ook over voldoende financiën
moet kunnen beschikken. Wij brengen deze problematiek met name onder de aandacht
van de staatssecretaris, omdat er wat landelijke initiatieven zijn om te komen
tot verbetering hiervan. Wij vernemen graag wat zij daarvan vindt en wat de
financiële mogelijkheden zijn om een en ander te realiseren.De problematiek van zo'n 15% van onze jongeren is er niet bij gebaat als
alleen de symptomen worden bestreden. Dat geldt ook voor de jongeren die gelukkig
niet tot die 15% behoren. Natuurlijk is het te kort door de bocht om alle
jeugdproblemen terug te voeren op bijvoorbeeld opvoedingsproblemen. Maar het
is wel zo dat een goede gezinssituatie geborgenheid biedt. Daar vindt immers
de overdracht van waarden en normen plaats. Helaas blijkt in nogal wat gezinnen
ook uit onderzoek dat er geen veiligheid en geborgenheid zijn te vinden. Het
komt steeds vaker voor in onze jachtige maatschappij dat de aandacht voor
elkaar en voor de kinderen afneemt, en dat is niet goed. Als de televisie
uren aanstaat, er lang wordt geïnternet of als de ouders hun maatschappelijke
carrière boven hun gezin plaatsen, verliezen gezinsleden immers het
zo noodzakelijke contact met elkaar. Wij zien het dan ook als een belangrijke
taak van de overheid – ik spreek daar de totale overheid op aan –
om niet een individualistisch, maar een gezinsvriendelijk beleid te voeren,
om zo mogelijk problemen te voorkomen.Wij wachten de beantwoording met belangstelling af.Mevrouw Kalsbeek-Schimmelpenninck van der Oye (VVD):Voorzitter. De VVD-fractie heeft de totstandkoming van de Wet op de jeugdzorg
de afgelopen jaren met belangstelling gevolgd. De ontstaansgeschiedenis heeft
een lange reeks van jaren in beslag genomen, een geschiedenis waarbij ik hier
vandaag niet stil wil staan, omdat naar mijn mening deze Kamer geen collegezaal
is, en geen toneel voor mediavoordrachten. Bovendien ben ik ervan overtuigd
dat alle leden die hier vandaag over dit onderwerp spreken uitstekend op de
hoogte zijn van hetgeen zich de afgelopen jaren heeft afgespeeld op het gebied
van de jeugdhulpverlening c.q. de jeugdzorg. Dat hebt u de afgelopen uren
kunnen constateren aan de kwaliteit van de inbreng van de leden van deze Kamer.Door alles wat er de laatste maanden met de jeugdigen is misgegaan, wordt
weleens uit het oog verloren dat het met 80 tot 85% van de jeugd gewoon goed
gaat. De VVD heeft zich altijd ingezet voor die ongeveer 20% waarmee het niet
goed gaat. Dankzij een aantal VVD-ministers is er de laatste jaren extra geld
gekomen voor jeugdzorg en jeugdhulpverlening.In onze inbreng en onze nadere inbreng in de commissie hebben wij ons
kritisch uitgelaten over een aantal punten met betrekking tot deze wet. De
antwoorden van de staatssecretaris hebben ons niet op alle punten kunnen overtuigen.
De VVD-fractie heeft de wet getoetst aan de doelstellingen. Enerzijds menen
wij dat de doelstelling van de wet, een samenhangend aanbod aan jeugdzorg
te realiseren waarin de behoefte centraal staat, niet is gerealiseerd. Er
wordt wel een samenhangend aanbod gedaan, maar meestal staat daarin niet de
behoefte centraal. De wet wil vraagsturing in de jeugdzorg introduceren, maar
daarnaast het proces en de uitvoering beheersen, plannen, zekerstellen en
continueren. Dit veroorzaakt een grote spanning tussen enerzijds vraaggericht
werken, dat wil zeggen de cliënt volgen, improviseren en bijsturen, en
anderzijds tot in detail beschreven functies en plichten van functionarissen.Verder zijn wij van mening dat de vraagsturing via de indicatiestelling
van het bureau jeugdzorg plaats dient te vinden. Maar juist die indicatiestelling
is in hoge mate aanbodgericht, ondanks het feit dat het om een onafhankelijke
indicatiestelling gaat. Het bestaande aanbod van de instellingen bepaalt de
vraag, het is niet de vraag van de cliënt die het aanbod bepaalt. De
vraag van de cliënt wordt door bureau jeugdzorg vertaald naar bestaand
aanbod. Wij zijn dan ook van mening dat de doelstelling, het introduceren
van vraaggestuurde zorg, niet is gehaald.De VVD-fractie heeft de wet getoetst aan de doelstelling "versterking
van de positie van de cliënt" en meent dat de versterking van de positie
van de cliënt in de voorgestelde uitvoering van de wet niet tot zijn
recht komt. De wet gaat er ten onrechte van uit dat het hulpverleningsproces
een lineair proces is dat verloopt van aanmelding, intake, diagnose, indicatiestelling,
zorgtoewijzing, zorguitvoering naar evaluatie. Deze fasen worden in de wet
ter wille van de onafhankelijkheid aan verschillende functionarissen van verschillende
instellingen toegewezen; zoveel functies, zoveel functionarissen. Die functionarissen
moeten vervolgens de uitgedifferentieerde taken, functies, weer met elkaar
verbinden door onder een centrale regie te gaan samenwerken, casemanagement.
Doel van het geheel is het proces beheersbaar te maken, maar intussen gaat
de uitvoering van de hulpverlening over zeer veel schijven, hetgeen de bureaucratie
vergroot. Al deze functionarissen moeten (schriftelijk) geïnformeerd
worden en moeten zelf (schriftelijk) informeren, rapporteren en registreren.
Er wordt op deze manier veel over de cliënt gecommuniceerd, maar weinig
met de cliënt. De VVD krijgt de indruk dat de procesbeheersing belangrijker
is dan de persoon van de cliënt.De VVD-fractie heeft de wet getoetst op de relatie tussen doel en middel.
Wij menen dat de wet niet voldoet aan het principe van deregulering, gezien
als vermindering van bureaucratisering. Wat is vastgelegd in algemene maatregelen
van bestuur zal de bureaucratisering alleen maar in de hand werken. Zoals
ik hiervoor heb betoogd bij de doelstellingen: er is geen sprake van versterking
van de positie van de cliënt. De algemene maatregel van bestuur "Ontwerpbesluit
kwaliteit en werkwijze bureau jeugdzorg" bevat 41 artikelen, negen pagina's,
waarvoor een nota van toelichting nodig is van 17 pagina's.De VVD-fractie heeft de wet getoetst op de uitvoering. Met betrekking
tot het proces van indicatiestelling en zorgtoewijzing menen wij enerzijds
dat de staatssecretaris ervan uitgaat dat er doelmatigheidswinst behaald kan
worden door met de beschikbare middelen meer cliënten te helpen. Op papier
is deze redenering wellicht juist, maar zij houdt geen rekening met de dynamiek
van de jeugdzorg, met de verhoogde problematiek van de doelgroep en met bijvoorbeeld
de (on)mogelijkheden van door- of uitplaatsing. Het gebrek aan opvangplaatsen –
waardoor jeugdigen "op de verkeerde plek", al dan niet voorlopig, terechtkomen –
kan alleen door uitbreiding van de behandelcapaciteit en daar is in principe
geen extra geld meer voor, tenzij het beschikbare geld op een andere wijze
verdeeld wordt. Recentelijk hebben ook de kinderrechters hun nood geklaagd
over het feit dat er niet genoeg behandelmogelijkheden/behandelplaatsen zijn
voor jongeren met gedragsproblemen, zowel in het stadium voordat zij met de
kinderrechter in aanraking komen, als in het stadium daarna.Anderzijds menen wij dat wel doelmatigheidswinst te behalen zou zijn bij
de indicatiestelling. Volgens de wet is geïndiceerde zorg die zorg, die
door een multidisciplinair team nodig geacht wordt. Lang niet elke geïndiceerde
zorg vergt echter een dergelijke multidisciplinaire toetsing. Vaak is al volstrekt
duidelijk wat er aan de hand is en wat de gewenste hulp moet zijn. De casemanager
moet vanuit zijn deskundigheid uitmaken of een multidisciplinaire toetsing
nodig is om tot verantwoorde zorgtoewijzing te komen. In vele gevallen is
de multidisciplinaire toetsing een overkill, een onnodige verspilling van
tijd en geld, die bovendien vertragend werkt voor de cliënt.Voorzitter. Ik kom bij de uitvoering met betrekking tot het traject van
de gemeente. Enerzijds wordt er door de staatssecretaris van uitgegaan dat
er een relatie is van lokaal beleid en jeugdzorg. Het is echter volstrekt
niet duidelijk welke taken de gemeenten geacht worden uit te voeren en of
zij daarvoor voldoende middelen beschikbaar hebben. Zoals het er nu naar uitziet,
wordt er bij de doeluitkering aan de provincies van uitgegaan dat de gemeenten
de voorliggende taken zullen uitvoeren. Anderzijds zal er afstemming nodig
zijn met de komende Wet op de maatschappelijke zorg. Dat is al eerder genoemd.
Het zou aanbeveling verdienen consultatiebureaus en schoolartsendiensten te
versterken ten aanzien van vroegsignalering van problemen. Ook de rol van
het onderwijs ten aanzien van preventie zou veel duidelijker moeten zijn.
Wij vinden dat de uitvoering op dit punt niet realistisch is.De VVD heeft de wet getoetst op de financieringsmethodiek en de financiële
consequenties. Bij de ontstaansgeschiedenis van de wet is het van meet af
aan de bedoeling geweest dat de verkokering in de jeugdzorg zou worden opgeheven.
Eén financieel kader zou in werking moeten treden, waarin de openeindfinanciering
van Justitie, de AWBZ-gelden ter financiering van zorgaanbieders GGZ en licht
verstandelijk gehandicapte jeugdigen en de doeluitkering jeugdzorg zouden
samenkomen. De bekostiging zou cliëntvolgend moeten worden. Het feit
dat de verkokering door het ontbreken van één financieringsstroom
nog steeds het geval is, heeft mede tot gevolg dat een aantal doelstellingen
naar wij menen niet gerealiseerd is. De VVD-fractie vindt dit een ernstige
omissie.Het blijkt dat, ook al was de wet per 1 januari 2004 in werking getreden,
de voorgestelde "p maal q"-systematiek op zijn vroegst in 2007 ingevoerd kan
worden. Tot die tijd zullen de instellingen nog gefinancierd worden op basis
van normharmonisatie, een star systeem met achterhaalde kostprijzen. Wij menen
dat er veel meer onderzoek nodig zal zijn om te kunnen komen tot een vaststelling
van reële tarieven. In de normprijs is ook niet voorzien in middelen
voor de kosten van investeringen in ICT, registratieprogramma's en dergelijke,
waar grote behoefte aan is. Investeringen in dergelijke hulpmiddelen zouden
zowel de doelmatigheid als de doeltreffendheid van het werk verhogen. Doordat
de ontschotting niet is uitgevoerd, is het in sommige gevallen van zorgtoewijzing
een vertragende factor, als moet worden uitgezocht c.q. veiliggesteld welke
financiering mogelijk of van toepassing is. Dit werkt vertragend voor de cliënt,
maar is ook inefficiënt voor de toewijzer.Mevrouw de voorzitter. De bovengenoemde punten wegen voor de VVD-fractie
zwaar in haar beoordeling van de Wet op de jeugdzorg. Wij menen dat er een
andere wet zou moeten voorliggen. Wij verzoeken de minister en de staatssecretaris
een horizonbepaling in de wet op te nemen, waarin wordt aangegeven dat de
wet voor vier jaar geldig is. Na afloop van deze periode zal een nieuwe wet
moeten volgen, waarin bovengenoemde punten zijn veranderd.Mevrouw Slagter-Roukema (SP):U hebt het over een horizonbepaling, een tijdelijke wet. Ik zou graag
willen dat u ook commentaar geeft op het idee om binnen de huidige wet de
mogelijkheid van experimenten op te nemen, een experimenteerartikel. Ik vind
daar niets van terug in uw verhaal. Dit is door de andere partijen wel genoemd.Mevrouw Kalsbeek-Schimmelpenninck van der Oye (VVD):Ik heb gehoord dat dit genoemd is. Wij menen dat het experimenteerartikel
wel iets zou toevoegen, maar dat daarmee de problemen die wij met de wet hebben,
niet afdoende kunnen worden opgelost. Wij menen dat een horizonbepaling waarin
een grens wordt gezet en een belofte wordt gedaan voor een nieuwe wet, meer
kracht zal hebben om datgene tot stand te brengen wat mevrouw Slagter en wij
willen.Mevrouw Slagter-Roukema (SP):Mevrouw Kalsbeek doelt echt op een aanpassing van de wet, op een novelle?Mevrouw Kalsbeek-Schimmelpenninck van der Oye (VVD):Voor de horizonbepaling is het een aanpassing, maar onze bedoeling is
dat er dan een nieuwe wet komt.Op andere hoofdpunten kunnen wij instemmen met de voorliggende wet, zoals
de vorming van het bureau jeugdzorg en de hergroeperingen van de zorginstellingen.
Het feit dat gezinsvoogdij is gedecentraliseerd heeft ook onze instemming.Wij willen dan ook een aantal voorstellen ter verbetering aangeven.Ons eerste voorstel is, zoals men kan begrijpen, het realiseren van één
financieringsstroom. De reeds jarenlang ingezette vernieuwing van de jeugdzorg
kan pas tot volle ontplooiing komen als er één stelsel is met één financieringsstroom. Wij menen dat de staatssecretaris
een onderzoek zou dienen te doen naar de mogelijkheden om één
financieel kader voor de jeugdzorg in te stellen, zodat de verkokering wordt
opgeheven. Of dit begrotingsgefinancierd dan wel premiegefinancierd zou moeten
zijn, dient juist in het onderzoek aan de orde te komen. Wij menen dat de
bekostiging cliëntvolgend moet worden. De komende periode van implementatie
en invoering van de Wet op de jeugdzorg kan dan gelden als een overgangsperiode
naar een ander model van directe vraagfinanciering. Daarin ligt de sturing
zoveel mogelijk bij de cliënt en komt de zorg tot stand tussen cliënt
en zorgaanbieder. Een verzekeraar zou als financier kunnen optreden. De overheid
staat daarbij borg voor kwaliteit en rechtszekerheid.Mevrouw Slagter-Roukema (SP):Het zal waarschijnlijk juist in de jeugdzorg erg moeilijk zijn om de cliënt
te laten aangeven wat hij nodig heeft. Dat zullen immers vaak kinderen zijn.
Dat is overigens ook door een van de andere sprekers opgemerkt. Hoe staat
de fractie van de VVD daartegenover?Mevrouw Kalsbeek-Schimmelpenninck van der Oye (VVD):Wij kunnen ons voorstellen dat dit inderdaad moeilijk is. Wij vinden echter
dat de mogelijkheid om de kinderen een keuze te geven, bijvoorbeeld voor het
volgen van de eigenkrachtconferentie, nu te klein is. Zo'n dergelijke keuze
zou veel uitdrukkelijker gegeven moeten worden.Mevrouw Slagter-Roukema (SP):Ik heb zelf het gevoel dat de eigenkrachtconferenties wel een heel erg
zware nadruk krijgen binnen de jeugdzorg. Hoe kijkt mevrouw Kalsbeek daartegenaan?Mevrouw Kalsbeek-Schimmelpenninck van der Oye (VVD):Ik zal daar nog iets over zeggen.Dan kom ik op de deregulering. Het kunnen inspelen op de behoeften van
ouders en kinderen, de gewenste snelheid van handelen en het bieden van oplossingen
aan individuele en maatschappelijke problemen vragen ruimte voor ondernemerschap,
flexibiliteit, ontschotting en ontbureaucratisering en ruimte voor de bureaus
jeugdzorg om waar nodig hulp te kunnen bieden. Hier past geen zware overheidssturing.
In de voorliggende wet wordt gewerkt vanuit de gedachte dat de rijksoverheid
in onderhandeling met de provincies vaststelt welk aanbod van jeugdzorg per
provincie moet worden geleverd en tegen welke prijs. Dit staat haaks op de
ontwikkeling naar vraagsturing, is inflexibel en beperkt de ruimte voor instellingen
om in te spelen op plaatselijke omstandigheden en een veranderende vraag.
Een voorbeeld hiervan kan het standaard aanbieden van de eigenkrachtconferentie
zijn, indien dit van toepassing is. Wij stellen het wel op prijs dat de staatssecretaris
al extra geld voor de eigenkrachtconferenties heeft uitgetrokken.Wij menen dat, als er over vier jaar echte vraagsturing moet zijn, in
de komende periode de ambtelijke inzet en vooral de provinciaal-ambtelijke
inzet, op alle niveaus gericht moet zijn op de introductie van het toekomstige
stelsel van vraagsturing.De VVD-fractie beseft dat het indienen van een novelle met een horizonbepaling
een traject is dat tijd kost. Wij menen echter dat, nu de wet toch pas op
1 januari 2005 in werking kan treden, de minister en de staatssecretaris
hier voldoende tijd voor hebben.De VVD realiseert zich het belang van deze wet. Dat is de reden dat wij
de wet intensief hebben getoetst aan de doelstellingen, de doel/middel-relatie,
de uitvoering, de financiële methodiek en de financiële consequenties.
Wij zijn van mening dat de wet op al deze punten tekortschiet. Het invoegen
van de horizonbepaling verbetert de wet niet, maar geeft wel de mogelijkheid
om met een beter wetsvoorstel te komen. De horizonbepaling laat onverlet dat
het voorstel voor een nieuwe wet ook ruim voor 1 januari 2009 kan worden
ingediend.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):U zegt dat het voorstel ruim voor 2009 kan worden ingediend, maar eerder
sprak u over een onderzoek dat nog moet worden gedaan om vast te stellen of
het stelsel uit de begroting of uit premies moet worden gefinancierd. Deze
wet is in 2001 ingediend en wij zijn nu in 2004 bezig met de behandeling.
Is de aanname dat de wet ruim voor 1 januari 2009 kan worden ingediend,
dan niet wat optimistisch? Als die termijn niet wordt gehaald, is de consequentie
van een horizonbepaling dat de wet vervalt, dat wij zonder zitten.Mevrouw Kalsbeek-Schimmelpenninck van der Oye (VVD):Dat ben ik met u eens. Mijn reden om te zeggen dat er ook voor 1 januari
2009 een andere wet kan worden ingediend, is om de staatssecretaris de ruimte
te geven om dat op een eerder moment te doen, als zij daar al mee bezig is.
Ik ben het met u eens dat een risico is dat er geen wet is, als die datum
niet wordt gehaald, maar ik neem aan dat dit niet de bedoeling van de staatssecretaris
zal zijn.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Hoe realistisch is het, als wij nu nog een onderzoek moeten doen naar
de vraag of het stelsel uit de begroting of uit premies wordt gefinancierd?
Op basis van de uitkomst van dat onderzoek moeten wij werken aan een wet die
op 1 januari 2009 in werking moet treden, want dan vervalt volgens uw
systeem deze wet.Mevrouw Kalsbeek-Schimmelpenninck van der Oye (VVD):De vraag op welke wijze het gefinancierd moet worden, zou eigenlijk al
jaren geleden gesteld moeten zijn. Wij hebben toen allemaal afgesproken dat
er één financieringsstroom zou zijn. Het lijkt mij logisch dat
al jaren geleden onderzocht had moeten worden van welke financieringsstroom
dat zou moeten komen. Ik zeg alleen maar welke mogelijkheden er zijn voor
de financiering.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):Als hadden komt, is hebben te laat. Dat hebben wij niet gedaan.Mevrouw Kalsbeek-Schimmelpenninck van der Oye (VVD):Nee, dat is juist zo jammer.Mevrouw Soutendijk-van Appeldoorn (CDA):U zegt dat wij eerst nog onderzoek doen, maar in de tussentijd vervalt
de wet in 2009.Mevrouw Kalsbeek-Schimmelpenninck van der Oye (VVD):Wellicht zijn er al gegevens over, dat weet ik niet. Er is verder nooit
over gesproken. Als je zegt dat er iets anders moet komen, vind ik dat je
ook moet zeggen hoe het eruit zou moeten zien. Dat is alleen een suggestie,
want ik heb er verder geen diepgaand inzicht in.De heer Van der Lans (GroenLinks):Ik ben het helemaal met mevrouw Kalsbeek eens dat het doen van onderzoek
niet zoveel tijd hoeft te kosten. In essentie zit er een politieke keuze achter
de financiering. Je kunt onderzoeken wat je wilt, maar die keuze zal je moeten
maken.Mevrouw Kalsbeek zegt dat er een novelle moet komen, omdat zij niet tevreden
is. Ik wil graag een beetje haar politieke nieren proeven. Hoe hard is deze
voorwaarde voor haar?Mevrouw Kalsbeek-Schimmelpenninck van der Oye (VVD):Daarmee wou ik juist mijn betoog besluiten. Als de minister en de staatssecretaris
besluiten, de horizonbepaling niet in de wet op te nemen, zal de VVD-fractie
tegen de aanneming van de Wet op de jeugdzorg stemmen. Wij zien dan ook met
buitengewone belangstelling het antwoord van de minister en van de staatssecretaris
tegemoet.De heer Van der Lans (GroenLinks):Voorzitter. Zonder mevrouw Kalsbeek en de heer Van den Berg tekort te
willen doen, moet ik zeggen dat het buitengewoon moeilijk is om op dit late
tijdstip na zulke voortreffelijke maidenspeeches hier nog het woord te moeten
voeren. Men kan zich immers in alle rede afvragen wat ik nog daaraan toe te
voegen heb. Ik heb echter nog een paar punten.Het is eigenlijk heel erg jammer dat de interessante betogen die hier
vanavond gehouden zijn, niet met interrupties onderbroken kunnen worden, omdat
dat nu eenmaal niet mag bij maidenspeeches. Er zou nog heel veel kunnen worden
gevraagd over het experimenteerartikel en over de bestuurlijke aansturing.
Dat moeten wij dan maar morgen doen. Ik weet dat de regels in dit huis heilig
zijn, maar het zou een suggestie kunnen zijn om een maidenspeech pas echt
een maidenspeech te noemen als die geïnterrumpeerd is. Dan ben je immers
pas helemaal bij de les. Maar goed, een dergelijke wijziging zal ik wel niet
meer meemaken.Ik sla maar meteen mijn eerste punt over. Dat schiet op! Het was een beetje
een zuur punt, want ik wilde met dat punt nog even ingaan op de geschiedenis
en op de reden waarom wij hier nu pas staan. De schriftelijke weergave van
mijn betoog is echter verspreid en kan ook aan de ambtenaren die boven zitten
en die ongetwijfeld ook verantwoordelijkheid voor de gang van zaken rond dit
wetsvoorstel dragen, worden meegegeven. Dan is de boodschap overgekomen. Dat
hebben wij dan gehad. Bovendien blijkt vanavond eigenlijk hoe goed het is
dat wij rustig de tijd hebben kunnen nemen voor dit wetsvoorstel. Dat is de
kwaliteit van de behandeling alleen maar ten goede gekomen. Dit zou wellicht
een les voor de toekomst kunnen zijn. Wij moeten ons niet al te zeer laten
opjagen door een mededeling van de regering dat een bepaald wetsvoorstel voor
een bepaald tijdstip moet worden aangenomen, maar wij moeten daar onze eigen
tijdsplanning tegenover zetten, omdat wij dan echt tot heel verstandige dingen
in staat zijn. Hoewel, dat moet morgen nog maar blijken!Wij moeten vanavond eigenlijk de volgende vraag beantwoorden: hoe is het
mogelijk dat een wet waar zo lang aan gewerkt is, met zo veel onbehagen en
onvrede wordt bejegend. De mensen die ik erover gesproken heb, heffen vaak
de handen in de lucht en zeggen: er is van alles mis mee, maar doe het nu
maar, want dan kunnen wij verder. Dat is eigenlijk de heersende toestand in
het veld van de jeugdzorg. Dat is na tien jaar overleg en discussie natuurlijk
een bizarre constatering. Ik moet mevrouw Soutendijk nageven dat het zelfs
nog veel langer aan de gang is, want zij haalde een motie uit 1985 boven water.Ik schreef in 1982 mijn eerste stukje als journalist voor het Welzijnsweekblad.
Ik werd toen gestuurd naar een persconferentie van de Interdepartementale
werkgroep residentiële jeugdhulpverlening. Dat was er nog maar één,
want er waren er twee. De naam van de andere werkgroep ben ik vergeten. Ik
kwam na afloop thuis en zei tegen mijn toenmalige partner dat ik er niets
van begreep. Ik heb inmiddels wel door dat wij toen over dezelfde problemen
spraken als wij nu nog steeds doen. Dat is een wrange constatering. Iedereen
in dit land vindt de zorg voor jeugdigen van cruciaal belang en iedereen vindt
dat preventie, opvoedingsproblemen, opvoedingsondersteuning en jeugdhulpverlening
optimaal georganiseerd moeten worden. Wij hebben daar zelfs een soort consensus
over neergelegd in rapporten. Toch moeten wij constateren dat wij het in de
praktijk niet goed voor elkaar krijgen. Als wij het gaan organiseren, begint
het bouwwerk nog voordat het definitief wordt opgeleverd, aan alle kanten
te lekken, te wringen en te kraken. Hoe kan dat? Ik hoor graag morgen van
de staatssecretaris een politieke analyse. Hoe kijkt zij terug op zo'n wetgevingsproces?
Wat is in haar ogen mis gegaan?Daarbij gaat het niet alleen om geld. Natuurlijk is geld van niet geringe
betekenis, maar het is toch te oppervlakkig om daar alle problemen met betrekking
tot de jeugdzorg toe te reduceren. Ik denk dat de problemen in ieder geval
ook bij de politiek zelf gezocht moeten worden. Het in de praktijk brengen
van wat er bijvoorbeeld in 1994 werd opgeschreven, vraagt om politiek doorzettingsvermogen
en een helder richtingsgevoel. Als ik de afgelopen tien jaar van politieke
bemoeienis overzie, dan ben ik daar niet direct van onder de indruk en betwijfel
ik of die eigenschappen ook geëtaleerd zijn. Wij hebben de neiging om
veel te veel mee te buigen en wij blinken uit in technocratische gedachtegangen.
Wij durven bepaalde problemen niet goed onder ogen te zien en verliezen daardoor
het einddoel nog weleens uit het oog. Dat vertaalt zich in deze wet die mede
daardoor een hoog "op hoop van zegen"-karakter heeft gekregen. Daarom is het
goed als wij ons nog eens de vraag stellen wat wij willen en waar wij heen
willen. Dat eindbeeld, of zo men wil ideaalbeeld, zou ik graag nog eens geformuleerd
willen zien, zodat duidelijk wordt in welk perspectief wij deze wet moeten
zien. Daarbij is het voor mijn fractie zonneklaar dat wij deze wet niet als
een eindstation, maar als een tussenhalte moeten zien.Ik zal verder niet uitweiden over de financiering, want ik sluit mij aan
bij de opmerkingen van collega Slagter. Zij zei dat men probeert een kilo
aardappels in een pond te stoppen. Dat lukt niet en dat levert
allerlei problemen op. Dat is dus een zwakke basis om dit wettelijke construct
neer te leggen.Wat mij vooral zorgen baart, is de redenering van de staatssecretaris
dat er nog 10% winst te boeken is door doelmatiger te werken. Ik moet zeggen
dat ik die melodie een beetje beu word. Deze plaat wordt immers al jaren stuk
gedraaid. Beperkte middelen moeten gecompenseerd worden door hogere doelmatigheid
en productiviteit, want – zo wil het beleidsverhaal steevast –
er kan veel doelmatiger gewerkt worden. Als je gaat bezuinigen, is dat het
standaardrefrein dat je uit de tas kunt toveren. Is dat nu echt zo? Tot wanneer
is die redenering eigenlijk nog vol te houden? Op welk moment leidt het tot
een onverantwoord financieel knijpen? Dit heeft bijvoorbeeld tot gevolg dat
de leiding van voorzieningen niet anders kan dan door het aantal pedagogisch
medewerkers op een groep kinderen te verlagen van twee tot één.
Dat is inderdaad goedkoper, maar de vraag is of het nog wel verantwoord is.
Het lijkt mij dat intenties voor doelmatigheidsverbetering gekoppeld moeten
worden aan minimale kwaliteitseisen, omdat anders het risico groot wordt dat
men er op verschillende plaatsen in de jeugdzorg doorheen zakt. Dat lijkt
mij niet de bedoeling te zijn.Nu heb ik begrepen dat er inmiddels een onderzoek is onder leiding van
mevrouw Van de Vondervoort naar een nieuw stelsel van financiering van het
jeugdzorgaanbod. Ik verneem graag van de staatssecretaris hoe zij hiermee
omgaat, omdat in dit rapport de stelling wordt ingenomen dat efficiencywinst
alleen kan als de personele formatie op orde is gebracht. Dat wil zeggen dat
het achterstallige onderhoud van de laatste jaren wordt opgeheven. Dan schiet
het niet echt op, want dat is eerder een aanzienlijke kostenpost dan een kostenreductie.
Ik krijg daar graag een reactie op.Ik keer terug naar de vraag hoe het mogelijk is dat de intenties die wij
in 1994 hebben neergelegd in het rapport Regie in de jeugdzorg maar zo "halfbakken"
terugkeren in deze wet. Het idee was immers om tot een integrale voorziening
te komen, waarin alle afzonderlijke instellingen en financieringsstromen onder
één regie gebracht zouden worden. Alle sprekers hebben gezegd
dat dit een na te streven doel is. Dat is dus niet gelukt. Allerlei deelsectoren
hebben zich aan dat proces weten te onttrekken: de jeugd-GGZ en de justitiële
inrichtingen doen bijvoorbeeld niet mee. De vraag die wij moeten beantwoorden,
is hoe dat kan. Dit punt heb ik gemist in de betogen van mijn voorgangers.
Het lijkt mij zinvol om daar een ander antwoord op te zoeken dan de gebruikelijke
redenering dat het ingewikkeld is en dat het meer tijd vergt.Ik denk dat het probleem een ander is. De weigerachtigheid van andere
sectoren heeft naar mijn idee te maken met het feit dat de jeugdzorg en de
jeugdhulpverlening professioneel gesproken een zeer lage status heeft. Het
is, om maar eens een voorbeeld te noemen, geen aantrekkelijk professioneel
eindstation voor de kinderpsychiater in dienst van een Riagg. Sterker nog,
het is in zijn of haar ogen een stap terug. Precies om die reden heeft een
aantal vertegenwoordigers uit de kinderpsychiatrie na het verschijnen van
het rapport Regie in de jeugdzorg een bezoek gebracht aan de toenmalige staatssecretaris,
Terpstra. Deze delegatie heeft de staatssecretaris, uiteraard in diplomatieke
bewoordingen, te verstaan gegeven dat zij niet van plan was om ook maar enigszins
medewerking te verlenen aan deze operatie. Sterker, als het toch doorging,
zouden zij hun werk op een andere plek gaan doen, bijvoorbeeld door het onder
te brengen in algemene ziekenhuizen, dus op een plek waar de politiek er minder
greep op heeft. De belangenorganisatie GGZ-Nederland heeft dit melodietje
driftig mee gefloten en met succes, want het resultaat is dat de jeugd-GGZ
buiten de Wet op de jeugdzorg blijft. Ik ben over de andere sectoren minder
goed geïnformeerd, maar het zal mij niet verbazen als daar vergelijkbare
overwegingen gelden, zo van: Justitie is alleen maar Justitie als er Justitie
op staat en niet als er iets anders op staat. Overheveling naar de "provinciale"
jeugdzorg wordt gezien als een ernstige degradatie. Ik overdrijf een beetje,
maar het wordt gezien als een overplaatsing naar het Siberië van de zorg-
en hulpverlening. Of deze obstructie terecht is of niet, is eigenlijk niet eens zo belangrijk.
Veel belangrijker is hoe je met die weerstand omgaat en naar mijn mening is
het juist op dat punt de afgelopen jaren behoorlijk misgegaan. Ik denk dat
die weerstand alleen kan worden overwonnen door de jeugdzorg als een professioneel
aantrekkelijk perspectief te organiseren en daar professioneel enthousiasme
te mobiliseren. Dat is – ik wees daar al op – een kwestie van
politiek leiderschap, van sturen en dirigeren en op bepaalde momenten de poot
stijf houden. Op dat punt is het de afgelopen jaren van Terpstra via Vliegenthart
tot wellicht deze staatssecretaris, maar zij kan haar leven nog beteren, misgegaan.
Zij hebben de druk vanuit de aanpalende professionele velden niet kunnen weerstaan
en zijn toen met het wetsvoorstel gaan schipperen.En dat is naar mijn mening precies wat het huidige ongemak en het onbehagen
met deze wet veroorzaakt, want daardoor is het niet de Wet op de jeugdzorg
geworden die de jeugdverlening er bovenop helpt, aan professioneel aanzien
laat winnen en tot een echt volwaardige, kwalitatief hoogstaande tak van zorg
maakt. De wet geeft niet die stoot tot samenwerking en kwaliteitsverbetering
die nu nodig is, maar trekt zich vooral terug op zoiets technocratisch als
indicatiestelling. Feitelijk blijft daardoor toch te veel alles bij het oude.
Het bureau jeugdzorg is, zeker op papier, eigenlijk toch niet meer dan een
soort jeugd-RIO, en absoluut niet die sterke organisatorische spil waar omheen
de jeugdzorg soepel moet gaan draaien.De vraag die wij de staatssecretaris en eigenlijk ook onszelf als politiek
orgaan moeten stellen, is: hoe komen wij hier nu nog in godsnaam uit. Of misschien
heeft God er niks mee te maken. Het eerste is, dat wij deze wet dan onmogelijk
als eindstation kunnen zien. De wet is een tussenhalte op de weg naar de doelen,
zoals die in 1994 in het rapport Regie in de jeugdzorg zijn opgesteld. Wat
dat betreft, ben ik het eens met mijn collega van de VVD die zegt dat er echt
iets moet gebeuren om dat in de wet op te nemen. Het is in dit weerbarstige
veld vol met weerstand en obstructievermogen de enige manier om iedereen zich
te laten realiseren dat er bijvoorbeeld over vier of vijf jaar
iets nieuws moet komen dat ons echt een stap dichter bij ons doel brengt.Dat is één. Het tweede wat je moet doen, is de sector zelf
meer ruimte geven om de professionele kwaliteit te verbeteren. Dat is ruimte
om te ontwikkelen. De heer Hamel heeft dat al onder woorden gebracht, veel
beter dan ik dat kan. Dat regel je dus niet in Den Haag. Met andere woorden,
maak pilots en experimenten mogelijk die er bijvoorbeeld voor zorgen dat de
interactie tussen het eerste contact en de specialistische hulp veel intelligenter
wordt georganiseerd of samenwerkingsvormen mogelijk maakt tussen het bureau
jeugdzorg en zorgaanbieders, zeker als er wachtlijsten voor deze laatsten
zijn. Schrap de betweterige regel dat de bureaus jeugdzorg in het uiterste
geval gemiddeld vijf hulpverleningsgesprekken binnen zes maanden mogen doen.
Dat is een politiek-boekhoudkundige aanpak die niet meer van deze tijd is.
Als wij willen dereguleren, laten wij daar dan mee beginnen. Alsof wij in
Den Haag kunnen bepalen dat er gemiddeld vijf gesprekken in zes maanden mogelijk
zijn! Misschien moeten er wel combinaties komen van contacten met case managers van
het bureau jeugdzorg en de kinderpsychiater, maar laten wij daar in godsnaam
geen gedetailleerde regels voor voorschrijven. Dat soort zaken ontwikkelen
lijkt mij het werk van professionals.Geef dus de ruimte om te ontwikkelen en maak afspraken over hoe professionals
en voorzieningen zich daarover kunnen verantwoorden. Zorg, in plaats van de
indicatiestelling te protocolleren liever voor een adequate bureaucratietoets
waardoor het moeilijker wordt om in papier ten onder te gaan. Zorg ervoor
dat geldstromen flexibel kunnen worden ingezet. Zorg dat verschillende professionele
competenties elkaar gaan opzoeken en versterken; iets wat overigens op dit
moment in het land op verschillende plaatsen al gebeurt en waartoe deze wet
niet echt een verdere stimulans is. Laat het politieke bestuur hanteerbare
prestatieafspraken maken of neem de suggestie van de heer Hamel over om met
boetes en prikkels te gaan werken op voor iedereen acceptabele doelstellingen. Als die aanpak dominant wordt, wordt het pas echt leuk in de jeugdzorg.
Dan is er ook wat te managen en dan kunnen professionals hun werk doen. Maar
dan moet die boekhoudkundige of technocratische aanpak waarin wij onszelf
nu gevangen houden sterk worden gerelativeerd, want die zorgt ervoor dat de
intake stiekem toch nog even over wordt gedaan, dat overal formuleren voor
moeten worden ingevuld en dat de enige overwinnaar van deze operatie de bureaucratie
is. En daar moeten wij juist van weg wil deze sector professioneel interessant
worden. Ik vrees dat wij als wij echt persoonsvolgend gaan financieren, tegelijkertijd
investeren in de bureaucratie, want dit betekent dat op iedere koerswijziging
van die persoon door de verzekeraar of door de instituties zal worden gereageerd
met een nieuwe indicatiestelling. Dan kun je helemaal niet meer flexibel opereren,
doordat iedereen bang is dat het geld de verkeerde kant opgaat. Misschien
moeten wij juist terug komen op het idee dat de financiering vanuit de cliënt
zou kunnen gaan. Naar mijn idee zou dit best weleens de geheime en tot nu
toe ondoorzichtige motor kunnen zijn achter heel veel bureaucratische procedures
die de sector nu nog domineren.Als de heer Hamel dit met zijn opmerkingen over een experimenteerartikel
ook allemaal voor ogen heeft, krijgt hij de steun van mijn fractie. Ik proef
in deze wet vooral verkramping en al helemaal geen vertrouwen in de sector
zelf. Goede indicatie als hoofdtaak van het bureau jeugdzorg, snelle doorverwijzing,
soepele plaatsing in vervolgvoorzieningen, dit is een technocratisch model
en iedereen voelt dat het knelt, zeker in tijden van schaarse financiering,
terwijl een betere kwaliteit, productieve samenwerking en een goede regie
eigenlijk de insteek zouden moeten zijn. Daar zijn wij helaas nog niet aan
toegekomen. Dit is na bijna 20 jaar een gemiste kans.Het zal duidelijk zijn dat ik niet vrolijk word van dit wetsvoorstel.
Ik begrijp het ongenoegen erover, maar ik begrijp ook de berusting dat wij
dit maar moeten aannemen om weer een stapje verder te komen. Ik denk dat dit
laatste alleen zou kunnen als de politici tegelijkertijd hun verantwoordelijkheid
nemen en het veld laten weten dat wij er nog lang niet zijn en dat de –
pakweg – komende vier jaar een tussenfase zijn om alsnog die kwalitatieve
sprong voorwaarts te maken die ons tien jaar of vijftien jaar of misschien
wel twintig jaar geleden voor ogen stond. In die sprong voorwaarts zal ook
het ontbreken van helderheid over de zogenaamde voorliggende voorzieningen
moeten worden opgelost. Welbeschouwd werken wij nu immers een heel vreemde
figuur af: wij regelen de aanspraak op de geïndiceerde jeugdzorg, maar
het hele traject daarvoor, de preventiefase, de opvoedingsondersteuning, de
begeleiding via school, via de GGD, via het maatschappelijk werk, al dat soort
zaken is niet geregeld. Daarmee zetten wij een jeugdzorgstelsel op de rails
dat in de tweede lijn niet alleen in de flank gehandicapt is – omdat
niet iedereen mee doet – maar dat in de eerste lijn op een locale ondergrond
van los zand is gebouwd.Die verantwoordelijkheid moeten gemeenten maar voor hun rekening nemen,
zo is het officiële verhaal. Er is al overleg met de VNG, maar daarmee
is er eigenlijk nog niets geregeld. Sterker, de verscheidenheid is groot.
In de ene stad speelt het bureau jeugdzorg wel in deze voorzieningen een belangrijke
rol en wil het dat blijven doen, op andere plaatsen trekt het bureau zich
onder verwijzing naar deze wet terug: wij mogen het niet meer doen, klinkt
het dan, alleen als de gemeente betaalt, en in de volgende stad is er eigenlijk
niets geregeld en moet alles nog opgebouwd worden, maar daar ontbreekt dan
weer een duidelijke regie.Dit is dus niet goed. Als wij een coherent stelsel van jeugdzorg willen
maken, moet het regisserend vermogen van het bureau jeugdzorg zich ook tot
het locale niveau kunnen uitstrekken. Dan moeten de bureaus in die ontwikkelingen
een rol spelen en dan moet het duidelijk zijn wat wij minimaal in elke gemeente
voor voorzieningen en menskracht noodzakelijk achten. Ik sluit mij in dit
opzicht aan bij de opmerkingen van mevrouw Soutendijk. Nu kent het bureau
jeugdzorg wel een locale adviesfunctie, maar wat nu de kracht of het sturend
vermogen daarvan is, blijft voor mij – en voor het veld – vooralsnog
onduidelijk. Mij zijn in ieder geval alarmerende berichten ter ore gekomen
over terugtrekkende bewegingen van het bureau jeugdzorg uit
lokale samenwerkingsverbanden. Dit lijkt mij op dit moment een verkeerde ontwikkeling.Voor mijn partij hoort het adequaat regelen van deze voorliggende lokale
voorzieningen bij het programma van eisen dat de komende jaren nog bereikt
zou moet worden. Wij zijn – ik zei het al – er een voorstander
van om deze wet als tijdelijk te betitelen, als een tussenstation op weg naar
de eindhalte. Bij al die zaken die de komende jaren nog geregeld moeten worden,
horen ook de locale voorzieningen en die moeten in de nieuwe wet ook een wettelijke
basis krijgen. Als daarvoor wordt gekozen, kan er wellicht tegelijkertijd
ook duidelijkheid worden geschapen over de plaats en de functie van de gezinscoach.
Ik ben zelf een groot voorstander van hulpverlening die dicht op de huid van
de betrokkene zit, die "outreaching" is, opereert in de leefwereld van mensen
en dus zo ver mogelijk weg blijft van kantoren en spreekkamers. Ik heb daar
onlangs een boek over mogen publiceren. Ik bedank het ministerie bij dezen
nogmaals voor haar financiële steun aan dit boek.Het professionele werkterrein voor jeugdzorg, geïndiceerd of niet,
ligt in principe bij de mensen thuis. Ik zeg dit met nadruk, omdat het de
afgelopen decennia nog weleens andersom is geweest. Niet de thuissituatie
was het vertrekpunt, maar de spreekkamer of het kantoor. Ik constateer in
de jeugdzorg een duidelijke trend om weer naar buiten te trekken en erop af
te gaan. Ik denk dat daar ook de professionele meerwaarde van een aparte jeugdzorg
ligt. Deze professionele trend moet dan ook centraal komen te staan in de
nieuwe vormgeving van het bureau jeugdzorg en op alle manieren worden ondersteund,
niet in de laatste plaats omdat de professionals veel kwetsbaarder worden.
Er is namelijk geen sector waar fysieke bedreigingen in zo sterke mate aan
de orde van de dag zijn. Dat is in ieder geval iets wat mij in de bezoeken
die ik de afgelopen maanden heb afgelegd, is bijgebleven. Dat vraagt dus heel
erg veel van de professionaliteit van de betrokkenen, die in de vormgeving
van de jeugdzorg veel centraler moet komen te staan.De gezinscoach is een uitdrukking van die trend. Hij is in zekere zin
een Roermonds product, voortgekomen uit de tragedie van de weifelende jeugdhulpverlening
in deze stad. De gezinscoach was een initiatief om dat tegen te gaan. Het
zou een goede zaak zijn om de discussies over de gezinscoach, de vaste hulpverlener
en de casemanager tot de essentie terug te brengen, namelijk tot het uitgangspunt
dat iemand of een gezin, die in contact staat met de jeugdzorg, altijd een
vast aanspreekpunt heeft. Of dat geïndiceerde of niet-geïndiceerde
hulp is, doet er daarbij niet zo heel veel toe. Een dergelijk aanspreekpunt
kan geen telefoonnummer zijn: het moet een mens van vlees en bloed zijn, die
niet terughoudend is maar zelf contact zoekt en houdt. Dat zou het principe
moeten zijn. Er moet altijd iemand aanspreekbaar en verantwoordelijk zijn
voor het zicht op de cliënt. Dit heeft allemaal niets met vraaggerichtheid
te maken, want het moet een organisatorisch principe zijn waar de jeugdzorg
omheen wordt gebouwd.Als de staatssecretaris deze redenering wil overnemen, moet er nog veel
gebeuren. Zoals de zaken er nu voorstaan, is de positie van de gezinscoach
namelijk nog tamelijk onduidelijk. Het heeft nog te veel het karakter van
een beetje een goed idee, maar eigenlijk een losse flodder, afgeschoten onder
druk van de omstandigheden. Het gevolg is dat het in het organisatorische
geweld alle kanten op dreigt te schieten en dat is geen goede zaak.Ik maak mij met alle andere woordvoerders zorgen over de toename van de
bureaucratie. Rapportage is in deze sector een onvermijdelijk kwaad en ook
dossiers zijn natuurlijk noodzakelijk. Het is echter toch schrikken om te
moeten horen dat de echte contacttijd van hulpverleners vaak nog minder dan
20% van hun werktijd bedraagt. Als dat percentage juist is, blijkt daaruit
wel dat er iets wezenlijks mis is. Wellicht moeten wij besluiten om als norm
te stellen dat dit percentage minstens 50 moet bedragen. Wij zijn tegenwoordig
zo gespitst op normen, dat het mij in ieder geval een goede zaak lijkt om
dit te normeren.Ik ben bezorgd dat deze wet geen einde zal maken aan de bureaucratie,
sterker nog: de formulierenwoede zou door de indicatiestelling, de overdrachten
en de controles zelfs nog weleens toe kunnen nemen. Wij mogen namelijk niet
vergeten dat de onafhankelijke indicatiestelling elders in de zorg veel bureaucratische
vertraging en rompslomp heeft veroorzaakt. Met de RIO's is in nogal wat opzichten
een nieuw bureaucratisch monster gebaard. Het probleem is dat de financiers
van de zorg, in casu de overheden, deze bureaucratie eigenlijk vergroten door
allerlei monitorings- en evaluatieprocessen en de neiging om elk uur tot in
de minuut te laten verantwoorden. Zo creëren wij dus zelf de situatie
die wij zeggen te willen vermijden. Er is maar één manier om
uit deze paradox te ontsnappen namelijk het vergroten van de vrijheid van
professionele instellingen om hun werk te doen en het zoeken naar totaal andere
verantwoordingsvormen. De raad van maatschappelijke ontwikkeling heeft in
het rapport Bevrijdende kaders daarover interessante dingen opgemerkt. Het
zou goed zijn als ook in deze sector, naast die andere sectoren, meer met
deze gedachtegang geëxperimenteerd zou worden.Ik ben er niet van overtuigd dat het ministerie in dit opzicht het licht
heeft gezien. In de eerste memorie van antwoord werd beweerd dat de Actal
de voorstellen getoetst had, maar in de nadere memorie van antwoord moest
erkend worden dat er helemaal geen toetsing was geweest en dat de Actal geen
opmerkingen had gemaakt. Navraag bij de Actal leerde mij dat er eigenlijk
überhaupt geen contact is geweest. De jeugdzorg is een "Actal-vreemde"
sector. Op zich is daar niets mis mee want het gaat om een heel andere tak
van bedrijvigheid, maar het zou aardig zijn als het ministerie zelf een actieprogramma
had om de bureaucratie in de jeugdzorg tegen te gaan. Daar heb ik echter nog
maar weinig over vernomen. Wij horen daar morgen hopelijk meer over.Mijn laatste punt sla ik over want dat gaat over jeugdigen die in een
jeugdinrichting zijn opgesloten maar geen delict hebben gepleegd. Ik sluit
mij volledig aan bij de opmerkingen die daarover gemaakt zijn en kom tot een
definitieve afronding. Mijn fractie zit met een ingewikkeld dilemma. Mijn
fractie wil een jeugdzorg die niet naar alle kanten toe lekt en een goed lokaal
fundament heeft. Dat is veel meer dan deze wet te bieden heeft, hetgeen reden
is om een stem aan dit voorstel te onthouden. Als deze wet er echter niet
komt, dan vallen wij nog verder terug in de tijd en dan hebben wij niks. Dat
is ook niet bedoeling, zo houdt het veld ons voor. Als deze
wet in het perspectief komt te staan van een vervolg, van een nieuw doel en
van hernieuwde ambitie en als de regering daar morgen overtuigend blijk van
geeft, dan zal mijn fractie het wetsvoorstel steunen. Als de toekomst daarentegen
in het vage blijft, dan rest mijn fractie weinig anders dan nee te zeggen.
Als ik goed naar mijn collega's geluisterd heb, dan is dit niet alleen het
dilemma van mijn fractie, maar zo ongeveer van de gehele Kamer. De bewindslieden
zullen morgen met een ijzersterk en toekomstgericht verhaal moeten komen om
ons te overtuigen. Ik wens de bewindslieden een goede nachtrust toe, hoewel
die misschien vanwege de waslijst aan vragen die wij hebben afgevuurd in het
gedrang komt. Zij zullen hun nachtrust nodig hebben om morgen uitgeslapen
te verschijnen om hun beste beentje voor te zetten.De beraadslaging wordt geschorst.Sluiting 22.08 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20032004-1089-1113.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl