Behandeling van de wetsvoorstellen: - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (XIV) voor het jaar 1999 (26200 XIV); - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Landbouw-Egalisatiefonds, afdeling A, voor het jaar 1999 (26200 B); - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Diergezondheidsfonds voor het jaar 1999 (26200 G); - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Diergezondheidsfonds voor het jaar 1998 (26201)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1998-1999, pag. 607-628

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

16-02-1999

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

nr. 18, pagina 607-628

02-02-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26200-BToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 26200-GToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 26201Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 26200-XIVToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (dinsdag 2 februari 1999)Pagina 607-607
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 2 februari 1999)Pagina 665-666
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (XIV) voor het jaar 1999 (26200 XIV); - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Landbouw-Egalisatiefonds, afdeling A, voor het jaar 1999 (26200 B); - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Diergezondheidsfonds voor het jaar 1999 (26200 G); - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Diergezondheidsfonds voor het jaar 1998 (26201)Pagina 607-628
Voortzetting van de behandeling van de wetsvoorstellen: - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (XIV) voor het jaar 1999 (26200 XIV); - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Landbouw-Egalisatiefonds, afdeling A, voor het jaar 1999 (26200 B); - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Diergezondheidsfonds voor het jaar 1999 (26200 G); - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Diergezondheidsfonds voor het jaar 1998 (26201)Pagina 642-665
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de artikelen 140 en 443 van het Wetboek van Strafrecht (25638)Pagina 628-639
Behandeling van het wetsvoorstel Goedkeuring van het op 3 mei 1996 te Genève tot stand gekomen Protocol inzake het verbod of de beperking van het gebruik van mijnen, valstrikmijnen en andere mechanismen, zoals gewijzigd op 3 mei 1996 (Protocol II zoals gewijzigd op 3 mei 1996), en van het op 13 oktober 1995 te Wenen tot stand gekomen Aanvullend Protocol inzake blindmakende laserwapens (Protocol IV), gehecht aan het Verdrag inzake het verbod of de beperking van het gebruik van bepaalde conventionele wapens die geacht worden buitensporig leed te veroorzaken of een niet-onderscheidende werking te hebben (25925, R1614)Pagina 639-642

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 115 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van de wetsvoorstellen: Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie
van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (XIV) voor het jaar 1999 (26200
XIV);Vaststelling van de begroting van de uitgaven en
de ontvangsten van het Landbouw-Egalisatiefonds, afdeling A, voor het jaar
1999 (26200 B);Vaststelling van de begroting van
de uitgaven en de ontvangsten van het Diergezondheidsfonds voor het jaar 1999
(26200 G);Vaststelling van de begroting van de
uitgaven en de ontvangsten van het Diergezondheidsfonds voor het jaar 1998
(26201).De beraadslaging wordt geopend.De heer Braks (CDA):Voorzitter! We behandelen vandaag in deze Kamer de laatste landbouwbegroting
van deze eeuw en de eerste van de nieuwe bewindslieden van Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij. Een markant moment om eens terug te kijken en tegelijkertijd
een blik te werpen op de toekomst. Voor de bewindslieden moet dit een uitdaging
zijn. We wensen beiden – zij treden vandaag voor het eerst in deze Kamer
op – van harte geluk en danken hen voor de beantwoording van de door
onze fractie gestelde vragen in het kader van de schriftelijke voorbereiding.Mijnheer de voorzitter! De Nederlandse landbouw heeft in de afgelopen
eeuw een enorme ontwikkeling doorgemaakt. Dat werd aan het einde van de vorige
eeuw niet voorzien. De omstandigheden voor de boeren en hun families waren
allesbehalve rooskleurig. Er was nog geen mededingingswetgeving. Door vrijhandel,
gevoed door de aanvoer van goedkoop graan uit Amerika en monopolies bij de
kapitaalvoorziening, werden de boeren uitgebuit. Men had geen weerwoord en
grote delen van het platteland verpauperden, hetgeen een doorn in de ogen
was van menigeen in de kerk en in de wereld.Uiteraard werd er geroepen om beschermende maatregelen. Op basis van aanbevelingen
van een staatscommissie werd in ons land minder dan in andere landen voor
protectie gekozen, maar voor een landbouwpolitiek concept, dat er op gericht
is door modernisering en saamhorigheid de concurrentiepositie van de landbouw
te versterken. Door afwisselende perioden van oorlog en crises kwam het model
in de eerste helft van deze eeuw maar moeizaam van de grond. Doch deze aanpak,
die altijd op brede politie steun mocht rekenen, is in de tweede helft zonder
meer succesvol geweest en vormt de basis van het op consensus
en kennis gebaseerde Nederlandse landbouwmodel, dat in de hele wereld bewonderd
en tegelijkertijd gevreesd wordt, vanwege zijn concurrentiekracht.Landbouwkundig onderzoek, voorlichting en onderwijs, aangevuld met gericht
structuurbeleid, werden aldus de belangrijkste instrumenten van overheidsbeleid
ten behoeve van de landbouw. De beleidsverantwoordelijkheid valt dan ook terecht
onder het Ministerie van Landbouw. De oproep tot saamhorigheid kreeg vorm
in een netwerk van stands- en andere belangenorganisaties, later sterk gestalte
gekregen in de PBO, met op de markt coöperatieve of andere onderlinge
activiteiten bij de toelevering, de kredietverlening, andere diensten, de
verwerking en afzet van landbouwproducten, die een belangrijke positie innemen
op de onderscheidenlijke markten. Mede onder invloed van het inmiddels operationele
mededingingsbeleid bestaat er nu een goed evenwicht tussen particuliere en
coöperatieve activiteiten, waarbij de onderlinge concurrentie de efficiëntie
bevordert en boeren en tuinders hun zelfstandigheid in belangrijke mate hebben
kunnen behouden.Het ook door Nederland sterk bevochten gemeenschappelijk landbouwbeleid
binnen het kader van de Europese samenwerking is van vitaal belang geweest
om deze aanpak goed tot zijn recht te doen komen. Hiermee werd immers preferentiële
toegang verworven tot de koopkrachtige markten van de lidstaten op basis van,
op kosten van de gemeenschap, politiek vastgestelde eenheidsprijzen, terwijl
de relatie met de markten van derde landen in stand werd gehouden met een
stelsel van heffingen en restituties om het prijsverschil met de wereldmarkten
te overbruggen. Met het concurrerende landbouwmodel groeide Nederland, na
de wederopbouw met behulp van het Marshallplan, in de tweede helft van deze
eeuw uit tot een grootmacht op het gebied van de internationale handel in
landbouwproducten en voedings- en genotmiddelen, met een substantieel positief
saldo op de betalingsbalans. Via bi- en multilaterale samenwerkingsafspraken
werd Nederlandse agrarische kennis en ervaring wereldwijd verspreid. Die verworvenheden
mogen, dunkt mij, niet zomaar verloren gaan, ook al is het in het vierde kwartaal
van de nu bijna achter ons liggende eeuw duidelijk geworden dat het succes
ook zijn grenzen kent. De eenheidsprijzen voor zware marktordeningsproducten
werden onder politieke druk op een relatief te hoog niveau vastgesteld, waardoor
er structurele overschotten ontstonden en de financiering onbeheersbaar werd.
Bovendien leidde het intensieve gebruik van mineralen, bestrijdingsmiddelen
en energie tot ongewenste vervuiling en aantasting van bodem, water en lucht,
waardoor de duurzaamheid van onze natuurlijke omgeving in het geding kwam.Het succesvolle op groei gerichte landbouwmodel met een hoge technische
input moest omgebogen worden in een fundamenteel afwijkend systeem van productiebeheersing
en beperking van het gebruik van technische hulpmiddelen, terwijl het geleidelijk
ook duidelijk werd dat extra inspanningen nodig waren om de natuurlijke omgeving
te beschermen en verder te ontwikkelen. De moderne, ver van de praktische
gang van zaken staande, welvarende consument ging bovendien steeds hogere
eisen stellen aan de veiligheid en kwaliteit van het voedsel, waarbij niet
alleen waarneembare of meetbare kenmerken, maar ook de wijze van voortbrengen
in verband met het milieu, de natuur en het dierenwelzijn een toenemende rol
ging spelen.Het in het begin van de jaren tachtig geformuleerde en geleidelijk operationeel
gemaakte beleid van productiebeheersing door middel van melkquota, stilligregelingen,
prijsdalingen en productietoeslagen binnen het gemeenschappelijk landbouwbeleid
is succesvol geweest zonder de basisbeginselen van dat beleid wezenlijk aan
te tasten. Het is evenwel de vraag in hoeverre deze aanpak ook toereikend
is voor de nu op handen zijnde onvermijdelijke uitbreiding van de Europese
Unie met tien Midden- en Oost-Europese landen, die een groot agrarisch productiepotentieel
hebben. Ook de aangekondigde nieuwe handelsronde van de WTO zal onder aanvoering
van de Verenigde Staten het gemeenschappelijk landbouwbeleid opnieuw onder
druk zetten, terwijl ons toch dagelijks berichten bereiken dat de Verenigde
Staten hun eigen boeren ook flink steunen en beschermen. Agenda 2000 van de
Europese Unie voorziet in een groot aantal nogal diepgaande aanpassingen van
het tot dusverre gevoerde beleid. De vraag is of met deze aanpassingen het
gemeenschappelijk landbouwbeleid niet zo fundamenteel wordt aangetast dat
de doelstellingen zoals verwoord in de artikelen 39 en volgende van het EEG-verdrag
niet meer te verwezenlijken zullen zijn. Ook kunnen belangrijke verworvenheden
voor Nederland teloorgaan.De Nederlandse regering toont veel begrip voor de commissievoorstellen
en pleit voortdurend voor verdergaande liberalisatie van het handelsverkeer.
Het is duidelijk dat er fors verzet is, met name in andere lidstaten. Ook
onze fractie is niet zonder zorgen, omdat wij van mening zijn dat noodzakelijke
investeringen in de landbouw slechts kunnen worden gedaan bij een zekere marktstabiliteit
op een niveau dat toch tenminste zou moeten liggen op de kostprijs in grote
productiegebieden van de desbetreffende sector in de wereld. Temeer omdat
Nederland nogal indringend vraagt minder aan de EU af te dragen, is het risico
aanwezig van een gedeeltelijke renationalisatie van het beleid. Dit leidt
tot ongewenste concurrentieverstoringen, waarbij Nederland het kind van de
rekening kan worden. Wil de minister nog eens uit de doeken doen wat zijn
opvatting is en hoe zijns inziens de verdere besluitvorming in de Europese
Unie zijn beslag zal krijgen?Het in de jaren tachtig nogal omstreden beleid met betrekking tot de introductie
van beheers- en duurzaamheidsmodellen werd in 1990 neergelegd in de Landbouwstructuurnota
en het Natuurbeleidsplan. Het bevatte een breed programma van meerjarenplannen
om in Nederland op termijn weer te komen tot een duurzame, veilige en concurrerende
landbouw. Dat beleid geniet intussen een breed draagvlak. Er worden immers
honderden miljoenen geïnvesteerd om aan de milieuvoorwaarden te voldoen
en het gebruik van bestrijdingsmiddelen is teruggedrongen. Met energiebesparing
in de glastuinbouw is succes geboekt en er is breed begrip voor de noodzaak
de natuur en het landschap te beschermen en te ontwikkelen, uiteraard mits
de land- en tuinbouw ook ontwikkelingskansen geboden worden. De programma's
zijn echter nog niet voltooid. Hoe beoordelen de bewindslieden de situatie
aan de vooravond van de eeuwwisseling en wat is hun opvatting over de verdere
ontwikkeling en plaats van agrarisch Nederland, ook in internationaal verband?
Wij zouden het op prijs stellen als hierbij een aantal aspecten specifiek
betrokken wordt.Op de allereerste plaats noem ik dan de voedselzekerheid in de wereld
bij de onvermijdelijk sterk groeiende wereldbevolking, naar ik hoop met een
hogere levensstandaard dan nu bij brede lagen van de bevolking in grote delen
van de wereld het geval is. Welke plaats en taak voorziet de minister in dit
kader voor agrarisch Nederland en voor de Europese Unie?Op de tweede plaats noem ik de ontwikkeling van het gemeenschappelijk
landbouwbeleid zelf, natuurlijk mede in het kader van de uitbreiding van de
EU (Agenda 2000) en de nieuwe handelsronde van de WTO. De Europese landbouwministers
zijn nog mijlenver verwijderd van een akkoord over het nieuwe gemeenschappelijke
beleid met fors lagere prijzen. Ik heb wel het gevoel dat de spanning oploopt,
maar er is op dit moment voor geen enkel voorstel van de Commissie een meerderheid
te vinden. Met name de voorstellen voor de zuivelsector zijn omstreden, maar
ook in de sectoren granen en rundvlees is het verzet groot. Bij versoepeling
van het quotastelsel zijn forse prijsverlagingen nu eenmaal onvermijdelijk,
want dit stelsel is nu juist geïntroduceerd om een behoorlijk prijsniveau
te kunnen vasthouden. Voor Nederland is er ook bij een verruiming van het
quotastelsel nog maar weinig ruimte om de melkproductie uit te breiden. De
voorziene inkomenssteun zal maar een gedeeltelijke compensatie zijn. De zuivelindustrie
pleit hier en daar voor zo'n aanpak, maar wij denken dat dit voor de primaire
producenten funest is. Het is dan ook geen wonder dat de landbouworganisaties,
met name in Duitsland en Frankrijk, zich opmaken om demonstratief verzet te
plegen.Hoe zullen de Nederlandse boeren en tuinders reageren? Uit ervaring weten
wij dat men ook hier zijn inkomenszekerheid, zoals verworven uit de doelstellingen
van het EEG-verdrag, niet zomaar laat afnemen. Of neemt deze regering afstand
van deze uitgangspunten? Dan wil onze fractie graag weten hoe de regering
de overheidstaak in Nederland nu ziet met betrekking tot de primaire landbouw
en het landelijk gebied. Het is duidelijk dat de marktoriëntatie van
de moderne consument en de eisen die aan de kwaliteit van het voedsel gesteld
worden, wezenlijk afwijken van die welke golden ten tijde van de formulering
van de doelstellingen en de principiële uitgangspunten van het gemeenschappelijk
landbouwbeleid. Het is dan ook begrijpelijk dat een en ander heroverwogen
wordt. Moet kwaliteitsbeleid in de brede zin van het woord geen doelstelling
en opdracht van het gemeenschappelijk landbouwbeleid worden?Het OVO-drieluik heeft inmiddels al wezenlijke veranderingen ondergaan.
Maar waar liggen de grenzen? Wil de minister nog eens ingaan op de functie
en vorm van deze activiteiten als instrument van landbouwbeleid in de toekomst?Door hoge grondprijzen en hoge kosten voor productie- en milieurechten
is de bedrijfsontwikkeling in Nederland in een versnelling gekomen. De meer
efficiënte bedrijven geven immers hun kostprijsvoordeel door aan de wijkers
en worden zelf steeds groter in omvang. Het aantal bedrijven zal dan ook snel
afnemen. Dat verwachten ook de boeren en tuinders zelf blijkens een recentelijk
bij gelegenheid van de Landbouw-RAI gehouden enquête. De Wageningse
denktank ziet al varkensflats ontstaan. Met vele anderen vinden wij dit een
ongewenste ontwikkeling. Wij zijn van mening dat het beleid zo moet worden
ingericht dat de Nederlandse land- en tuinbouw gekenmerkt wordt door moderne
bedrijven met een persoonlijke ondernemersvorm waarbij de boer of tuinder
in overwegende mate de arbeid en het risicodragende kapitaal levert. Het antwoord
op onze vraag over faciliteiten in de lidstaten bij bedrijfsopvolging heeft
ons teleurgesteld. De regering moest namelijk toegeven dat zij daar geen inzicht
in heeft en dat zij dat inzicht nu pas gaat verwerven. Wij zijn zeer benieuwd
naar het resultaat van die activiteiten. Hoe denkt de minister over de door
LTO Nederland gelanceerde gedachte voor de instelling van een quotabank om
een en ander wat beter te kunnen sturen? Ik zie dit mede in het licht van
de wens om via een beperkt aantal grootvee-eenheden per hectare de bodemgebondenheid
van de melkveehouderij te bevorderen om hierdoor ook te voldoen aan de nitraatrichtlijn
van de EU. Er is een opvallende groei te constateren in alle activiteiten
van de tuinbouw in Nederland. Geleidelijk aan groeit de collectieve sector
van tuinbouwaangelegenheden naar de helft van de totale agrarische output.
Hoe is de voortgang met de ingezette herstructurering van deze sector?Onze fractie volgt zorgelijk de berichtgeving rond de Landbouwuniversiteit
in Wageningen. De opgelegde bezuinigingen zijn zeer omstreden. Ik verwijs
naar de brief die wij ontvingen en waarvan de bewindslieden kennis hebben.
De bezuinigingen leiden tot een vergaande reductie van het aantal arbeidsplaatsen
en opleidingen. De integratie met DLO geeft Wageningen een ander aanzien.
Wij vrezen soms dat de kip met de gouden eieren geleidelijk geslacht wordt.
Het is dan ook begrijpelijk dat het aantal nieuw ingeschreven studenten afneemt.
Kan de minister nog eens duidelijk aangeven wat zijn bedoelingen zijn? Het
is toch niet goed denkbaar dat Nederland dit unieke en internationaal erkende
universitaire kenniscentrum door zijn vingers laat glippen. Wij zijn van mening
dat alles in het werk gesteld moet worden om Wageningen als zelfstandige universiteit
te behouden. Dat geldt trouwens ook voor het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij.Wij vragen ons de laatste tijd soms wel af of altijd de goede financiële
prioriteiten gesteld worden. De agrarische ontwikkeling in ons land is altijd
primair ondersteund door versterking van het structuurbeleid. Vervolgens werden
eventuele nationale middelen pas consumptief ingezet als inkomensondersteuning.
Door allerlei calamiteiten en beleidswijzigingen lijkt het er nu op dat budgettaire
middelen in de omgekeerde volgorde worden ingezet: een forse compensatie voor
wateroverlast; de kosten van de varkenspest met mogelijk forse kortingen op
de Europese compensaties; de kosten van BSE-maatregelen; de boven de markt
hangende schadevergoeding voor de generiek gekorte varkensrechten; de voor
een deel nationale financiering van de Europese inkomenstoeslagen. Ook de
reconstructiewet zal veel geld gaan vragen. De totale kosten
van deze maatregelen lopen in de miljarden. Wij nemen daar dagelijks kennis
van. De begrotingsmiddelen van Landbouw zijn ten enen male ontoereikend. Temeer
nu nieuwe bezuinigingen zijn aangekondigd, zal een en ander wel moeten leiden
tot herschikking op de begroting van Landbouw waardoor de bestaande instrumenten
nog meer onder druk komen te staan dan tot dusverre het geval was. Met de
voorzitter van LTO Nederland maken wij ons zorgen over deze ontwikkeling.
Ik hoor dan ook graag van de minister wat het financieringskader is van alle
maatregelen die ik genoemd heb, ook al geldt dat pas op de lange termijn.
Bij de beantwoording van de schriftelijke vragen over de inzet van de 475
mln. hebben wij ook mogen ervaren dat de feitelijke uitgaven pas op termijn
komen. Immers, de 3,9 mln. die gerealiseerd is, is maar een minuscuul bedrag
op het totaal dat voortdurend in de publiciteit komt.Mijnheer de voorzitter! De ook in deze Kamer moeizaam tot stand gekomen
Wet herstructurering varkenshouderij heeft bij de eerste rechterlijke toetsing
een forse nederlaag geleden. Dat verbaast de CDA-fractie niet. De Raad van
State adviseerde al negatief en nu noemt ook het Wageningse manifest deze
aanpak een brevet van onvermogen. Men heeft daar overigens ook kritiek op
de ontwerp-Reconstructiewet. De overwegingen en de opstelling van de rechter
sluiten naadloos aan bij onze inbreng tijdens de behandeling van de wet in
deze Kamer. Ook de woordvoerders van de regeringsfracties hadden forse kritiek,
maar zij konden de meerderheid in hun fracties niet meekrijgen. De minister
moet nog maar eens aantonen dat er nog steeds 14 miljoen kilogram fosfaat
uit de markt moet worden genomen. Bovendien eist de rechter een schadevergoeding
voor de opgelegde generieke kortingen met betrekking tot varkensrechten, voordat
de wet van kracht kan worden. Dit oordeel bevestigt overigens de juridische
adviezen die wij kregen bij de voorbereidingen van de Interimwet intensieve
veehouderij in 1984. Bij gebrek aan financiële middelen bleef toen niets
anders over dan in overgangsbeleid te voorzien. Er wordt nu berekend dat de
schadevergoeding zou kunnen oplopen tot 3 mld., als men deze wet onverkort
wil doorvoeren. De regering, zo lijkt het, is met open ogen in een juridische
val gelopen. Ook als de wet in deze vorm niet zou worden gehandhaafd, dan
is er inmiddels toch forse schade opgetreden, omdat allerlei bedrijfsbeslissingen
achterwege gebleven zijn, dan wel juist zijn genomen om maatregelen te treffen,
met het oog op de inmiddels gepubliceerde wet.De overdracht van varkensrechten stagneert intussen, omdat de rechterlijke
uitspraak en de opstelling van de minister voor onzekerheid en verwarring
zorgen. De minister laat voortdurend blijken te verwachten dat de tweede generieke
korting niet of maar zeer ten dele nodig zal zijn. Op welke berekening stoelt
deze verwachting? Het nu door de minister aangetekende beroep betekent dat
de onzekerheid blijft voortduren en dat de potentiële schadevergoeding
door de overheid almaar groter kan worden.Nu de sector er meer dan ooit van overtuigd is dat aanvullende maatregelen
nodig zijn en dat wat meer aandacht van de overheid voor de benarde situatie,
waarin veel varkenshouders zich momenteel bevinden, onder invloed van de gevolgen
van de varkenspest en de aanhoudende historisch lage prijzen voor hun producten,
alleszins gerechtvaardigd is, zou dit een uitgelezen moment kunnen zijn om
over dit grote maatschappelijke probleem in overleg te treden met de sector
om tot andere oplossingen te komen. Velen in de sector hebben nu het gevoel
in de steek gelaten te worden, omdat de overheid, om haar eigen gezicht te
redden, wil vasthouden aan het eenmaal ingezette verkeerde beleid.Bij de behandeling van het Structuurschema groene ruimte in deze Kamer
is met name gewezen op de moeilijke situatie in Gaasterland, ontstaan bij
de voorbereiding van de realisatie van de invulling van de Ecologische Hoofdstructuur.
Hier bleek hoe funest het kan zijn wanneer niet vroegtijdig wordt gezorgd
voor voldoende draagvlak in de betrokken streek. Inmiddels zijn we een aantal
jaren verder en heeft men in Gaasterland niet stilgezeten. Er is veel bestuurlijk
overleg gevoerd met en tussen verschillende groeperingen, maar ook met de
direct betrokkenen. In Gaasterland is gebleken dat het van groot belang is
om alle betrokkenen mee te laten doen, tijdig terug te koppelen en de streek
er ruim bij te betrekken. Zo kan het dus ook. Eén dezer dagen wordt
er voor Gaasterland een plan van aanpak gepresenteerd, te beschouwen als een
experiment. Dat zou wel eens een doorbraak kunnen betekenen, die voor de hele
EHS-ontwikkeling in Nederland van belang kan zijn. Aan deze op deze wijze
vorm gegeven ontwikkeling wil de CDA-fractie gaarne steun blijven geven.Nederland heeft in Europa en daarbuiten sinds jaar en dag een goede naam
gehad wat betreft het sanitair, veterinair en fytosanitair toezicht. Bij voorkomende
problemen slaagde Nederland er altijd in snel de oorzaak of bron vast te stellen.
In dat licht is het tekortschieten van het I&R systeem bij het laatste
BSE-geval toch ernstig te noemen. Hoe is het mogelijk dat deze gebreken in
het systeem zijn binnengedrongen? Welke maatregelen zijn getroffen om de geconstateerde
tekortkomingen zo snel mogelijk de wereld uit te helpen? Nederland heeft wat
dit betreft, maar ook wat meer zaken aangaat, een heel goede naam te verliezen.
Ik zie met belangstelling de reactie van de bewindslieden tegemoet.De heer Hessing (D66):De heer Braks maakte gewag van een aantal financiële problemen op
het terrein van landbouw. Hij noemde een aantal zaken, zoals de varkenspest
en de kosten daarvan, de uitbreiding van de Europese Unie, de inkomenstoeslagen,
de komende reconstructiewet en de eventuele schadevergoeding als gevolg van
de herstructurering van de varkenshouderij. Ik meen begrepen te hebben dat
hij daarbij nog twijfelde aan de prioriteitenstelling die van de zijde van
het kabinet wordt gehanteerd. Ik kan mij nauwelijks voorstellen dat de onderwerpen
die hij noemde niet de moeite waard zijn om van een financiële prioriteit
te voorzien. Als dat niet het geval is, hoor ik graag van de heer Braks welke
andere prioriteit hij aangebracht wil zien in de uitgaven van het ministerie.
Hij noemt namelijk alleen maar problemen, geen oplossingen.De heer Braks (CDA):Ik heb echter nog onvoldoende inzicht in de wijze waarop die probleemvelden,
gelet op de enorme bedragen die daarmee gemoeid zijn, gefinancierd zullen
worden. Dat inzicht zou ik wel willen hebben. Er is zorg over
de overeenstemming tussen datgene wat toegezegd is en gecalculeerd, hoewel
daar kanttekeningen bij geplaatst kunnen worden, en de beschikbaarheid van
de middelen. De ervaring is dat de minister van Financiën dit soort financieringen
niet toestaat zonder dat er een forse participatie is van het beleidsverantwoordelijke
departement. Door de cumulatie van al die zaken in deze omvang, gaat een forse
verdringing plaats hebben van de traditionele instrumenten. Dat element is
tot dusverre nog niet naar buiten gekomen. Die zorg wil ik tot uitdrukking
brengen. Op zichzelf zijn wij er natuurlijk voorstander van dat in voorkomende
gevallen actie wordt ondernomen, maar dan wel met een solide financieringsplaatje.
Daar heb ik zorgen over. Ik zeg het niet zo maar en ik haal niet zo snel het
landbouwbedrijfsleven aan, maar de voorzitter van LTO Nederland heeft deze
problematiek vanuit Berlijn scherp aan de orde gesteld. Ik ben zeer benieuwd
hoe solide het financieringsplaatje is.De heer Hessing (D66):Dat is helder. Ik twijfelde even of de heer Braks vraagtekens zette bij
de prioriteitenstelling, maar dat is dus niet het geval. Hij deelt die in
grote lijnen, maar hij vraagt zich alleen af hoe de financiering daarvan geregeld
is.De heer Braks (CDA):En wat de consequenties daarvan zijn.De heer Varekamp (VVD):Mijnheer de voorzitter! Dit is de eerste begroting van het ministerie
van LNV onder het regime van het zogenaamde kabinet paars 2. Onvermijdelijk
overheersen nog de sporen van paars 1 in deze begroting. Dat is op zich niet
zo verwonderlijk en is, gegeven het feit dat onder het bewind van de vorige
minister van LNV, er een vernieuwende wind onder het motto "Dynamiek en vernieuwing"
door veel beleid van het ministerie is gegaan, ook niet als een verkeerd uitgangspunt
te betitelen.Een eerste indruk van de eigen beleidsvisie van de beide bewindslieden
op tal van dossiers vindt inmiddels zijn weerslag in de discussienotitie "LNV
beleidsagenda 1998-2002". Overigens had dit beleidsdebat aan actualiteit gewonnen
als de notitie reeds was verwerkt tot een definitieve beleidsagenda. En hoewel
in deze Kamer in het algemeen geen notadiscussies worden gehouden, is het
kennis hebben van de beleidsvisie van belang bij de werkzaamheden van deze
Kamer.Bij de vorming van paars 2 is in politieke zin de vraag weer aan de orde
gesteld – met name door de PvdA – of een ministerie van Landbouw,
Natuurbeheer en Visserij nog wel relevant is. Op zich is het een goede zaak
om in algemene zin bij kabinetsformaties stil te staan bij nut en noodzaak
van de onderscheiden ministeries. Met instemming heeft de VVD-fractie echter
kennis genomen van het handhaven van dit ministerie. Wat haar betreft, is
er niet zo'n vraag op tafel is geweest, als die welke zo nadrukkelijk door
de PvdA naar voren is gebracht. Het beleidsveld is bij dit ministerie immers
zo omvattend, dat nu zelfs twee bewindslieden voor het ministerie zijn ingezet.
Ook van deze plaats wil ik beide bewindslieden veel succes en veel genoegen
en voldoening toewensen. In de beleving van de VVD-fractie is het terecht
dat, als naar enige criteria wordt gekeken, niet alleen in de klassieke zin
op het gebied van land- en tuinbouw, in productie-economische zin en in productie-technische
zin, maar ook in de zin van ruimte, economie, natuur, landschap en landelijk
gebied, dat beleidsmatige invulling en aansturing in samenhang binnen een
ministerie plaatsvindt. Overigens, ook als Nederland steeds meer gezien zal
worden als een Europese stadsdeelstaat, dan nog is de betekenis van het agrocomplex
relevant in termen van toegevoegde waarde, 7%, werkgelegenheid, 9% en een
bijdrage aan de betalingsbalans, 25%. In datzelfde agrocomplex vinden echter
wel veel verschuivingen plaats. Het belang van de tuinbouw is toegenomen en
is in het European Coordination Scenario van het CPB de enige sector waarvoor
nog substantiële groei is te voorzien. En hoewel met name voor alle sectoren
adequate aandacht vereist is, kan de vraag worden gesteld of niet meer ingezet
moet worden op speerpuntbeleid voor speerpuntsectoren, zoals de tuinbouw.
Zou ook de bemensing van het ministerie niet meer gericht moeten zijn op speerpuntsectoren?Naast de aandacht voor sociaal-economische en productietechnische aspecten
van de land- en tuinbouw moet er naar de mening van de VVD-fractie in evenwicht
aandacht zijn voor landschap, natuur en landelijk gebied. Duidelijk is dat
de enkelvoudige nadruk op voldoende veilig en duurzaam voedsel produceren –
zeker in Nederland, maar ook in andere Europese landen – verschoven
is naar een meervoudige functie waarbij landschap en natuur mede onderdeel
van het functioneren zijn geworden. Een in algemene zin concurrerende positie
van de Nederlandse tuinbouw is van belang, niet alleen voor het behouden van
een vitale agrarische sector, maar ook voor een vitaal landelijk gebied. De
groeiende vraag vanuit de samenleving en de politiek naar bepaalde collectieve
goederen als een goed onderhouden landschap, natuurwaarden en cultuurhistorische
waarden moet naar mijn mening ook in samenhang met sociaal-economische aspecten
en concurrentieverhoudingen van de land- en tuinbouw worden afgewogen. Naar
de mening van de VVD-fractie kan de welzijnsvraag op het gebied van natuur
en landschap alleen vormgegeven worden op basis van een bepaalde mate van
welvaart van de in het landelijk gebied functionerende economische activiteiten
in casu overwegend de agrarische sector. Wordt deze mening door de bewindslieden
gedeeld?Al eerder sprak ik over Nederland als een EU-stadsdeelstaat. Met ongeveer
460 inwoners per vierkante kilometer is Nederland één van de
dichtstbevolkte landen van de wereld. Daarbij is 60% van het landelijk gebied
in productie en beheer van land- en tuinbouw. In datzelfde landelijke gebied
wonen en werken ongeveer 6 miljoen mensen. Volgens de zojuist verschenen Startnota
ruimtelijke ordening 1999 maken 15 miljoen Nederlanders op de een of andere
manier van het landelijk gebied gebruik. Natuurlijke gebieden zijn er nauwelijks
in Nederland. Alle natuurgebieden zijn nagenoeg cultuurgebieden. Wat dat betreft
zou je Nederland kunnen zien als één grote tuin; een tuin die
regelmatig aan de wensen van de tijd moet worden aangepast en die af en toe
opnieuw aangeharkt moet worden. In het verleden was dat simpeler. Natuur en
landschap waren het nevenproduct van agrarische economische
activiteiten en waren vaak ook overeenkomstig de wens van de samenleving.
Nu is er een veelheid van wetten en regelingen om dat aanharken nog eens nader
vorm te geven. Die wetten en regelingen zijn inmiddels op het landelijk gebied
losgelaten. Ik wijs op de WCL, de ROM, de NUBL, de EHS, de SGR, het gebiedsgericht
beleid, de strategische groenprojecten, de landinrichting, de reconstructie,
de Flora- en faunawet, de Natuurbeschermingswet, het Programma Beheer, de
Vogelrichtlijn en eventueel nog andere wetten of regelingen. Is het overigens
juist dat ten aanzien van de Vogelrichtlijn er inmiddels 62 gebieden met een
oppervlakte van 700.000 ha als speciale beschermingszones zijn aangemeld zonder
overleg met betrokkenen?Afgezien van de benodigdheid en gewenstheid van al deze wetten en regelingen
vraag ik de minister c.q. de staatssecretaris in hoeverre beleidsmatig een
en ander nog overzienbaar is en of er geen te grote ambitiecumulatie is. Hoe
verhoudt deze ambitie zich tot de beschikbare middelen, nu en in de toekomst?
Is en wordt er voldoende rekening gehouden met de stijging van de grondprijzen?
Alleen al in 1998 zijn deze met 18% gestegen van gemiddeld ƒ 51.000
naar gemiddeld ƒ 62.000. De behoefte aan meer ruimte voor wonen, werken,
infrastructuur en vrijetijdsbesteding, naast de natuur- en landschapsambitie
gekoppeld aan een lage grondmobiliteit, zijn hieraan debet. Als dit budgettaire
gevolgen heeft die niet zijn in te vullen, wordt dan naar andere mogelijkheden
gekeken, of wordt dan het ambitieniveau bijgesteld? Wat betekent een en ander
voor de realisering van de EHS voorzien in 2018? Hoe staat het mede in dit
verband met het Programma Beheer? Waarom is dit nog niet in werking gesteld?
Ik heb overigens begrepen dat de nieuwe regeling nu naar de Tweede Kamer is
gezonden, maar ik wil toch graag van de staatssecretaris horen waaraan de
vertraging te wijten is. Is de staatssecretaris met mij van mening dat particulier
natuurbeheer juist nu een belangrijk instrument is om gewenste doelstellingen
te bereiken en dat dit past binnen het kabinetsbeleid, namelijk particuliere
verantwoordelijkheid met een steeds meer toetsende overheid?Mijnheer de voorzitter! In dit kader moet opgemerkt worden dat het WCL-beleid
steeds beter vorm krijgt. Dankzij een breed draagvlak, van onderop ingevuld
en uitgevoerd, is het mogelijk met daadkracht te werken aan vernieuwing in
deze gebieden. De VVD-fractie vindt dat met naar verhouding weinig geld een
uitstekend gebiedsgericht beleid gestalte krijgt. Is het dan verstandig om
na relatief korte tijd de bijdragen te verminderen of geheel af te bouwen?Mijnheer de voorzitter! Als gevleugeld begrip komt men vaak de term "plattelandsvernieuwing"
tegen. Beter en minder oubollig vind ik de terminologie "vernieuwing in het
landelijk gebied", omdat Nederland in het kader van de definitie "platteland"
van de EU nauwelijks platteland meer heeft. Wat is de interpretatie van de
bewindslieden van het begrip "plattelandsvernieuwing"? Is dat verbrede landbouw,
waarbij de landbouw betrokken wordt bij het creëren van een aantrekkelijker
landelijk gebied met meer en andere functies voor de landbouw in klassieke
zin? Of wordt plattelandsvernieuwing gezien als een interactie tussen de wens
om de steden meer te vergroenen en het landelijk gebied meer te verstenen,
waarbij het landelijk gebied meer multifunctioneel wordt, met uiteraard per
regio een verschillende invulling? Rekening zal immers moeten worden gehouden
met ontwikkelingen als afnemende agrarische bevolking – met overigens
gelijkblijvende economische inbreng – door verdere liberalisering in
het kader van Agenda 2000 en de WTO-onderhandelingen, en de daaraan verbonden
onvermijdelijke bedrijfsvergroting en daardoor vrijkomende agrarische bebouwing.Mijnheer de voorzitter! Over landelijk gebied gesproken: vorig jaar is
in deze Kamer de Flora- en faunawet aangenomen. Voor onze fractie was de mogelijkheid
van bejaging van vossen op basis van provinciale ontheffing met het voordeel
van de twijfel omgeven. Immers de vos leeft in een groot territorium en verspreidt
zich snel in grotere gebieden dan provincies. Acht de staatssecretaris het
niet wenselijk, gelet op de toenemende problematiek van vossen op landelijke
schaal, dit onderdeel naar het landelijk beleid over te brengen, mede omdat
de signalen veelvuldiger worden dat door de afwezigheid van effectief landelijk
beleid de biodiversiteit wordt aangetast? Zijn deze signalen bij de staatssecretaris
bekend? En kan de staatssecretaris een reactie geven op het door de Wereldgezondheidsorganisatie
gestelde dat de vossen een minimale oppervlakte nodig hebben om te kunnen
existeren? Hoe ligt de verhouding op dit moment in Nederland?Mijnheer de voorzitter! De agrarische sector heeft de laatste tien jaar
een geheel andere aansturing gekregen. Niet alleen de maatschappelijke acceptatie
is een andere geworden in het kader van een "licence to produce"; er moet
aan allerlei milieu-, welzijns-, natuur- en landschapsvoorwaarden worden voldaan.
Evenzo is er een kanteling van productiegericht naar marktgericht, populair
gezegd: de consument zit aan de knoppen. Dat maakt het volgens de VVD-fractie
noodzakelijk dat niet meer alleen in enge zin naar de land- en tuinbouwsector
wordt gekeken. Ketenbenadering met inachtneming van de gehele agribusiness
moet meer dan ooit uitgangspunt zijn. Ook hier zal het ministerie in evenwicht
beleidsmatige aandacht aan de dag moeten leggen.Hoe is de betrokkenheid bij de ontwikkelingen op het gebied van agrotransport?
Is het ministerie betrokken bij EFFORT, dat staat voor European flower and
food overland road-railtransport, een initiatief om Nederland op het gebied
van agrarische productie, handel en dienstverlening en bij het opzetten van
nieuwe logistieke stromen aan het begin van de volgende eeuw een goede positie
te geven?Om de sector meer op de markt te richten en meer concurrentiekracht te
geven is enige jaren geleden het zogenaamde Stimuleringskader ingesteld, met
diverse regelingen. Bereiken de minister ook signalen met twijfel over de
effectiviteit van deze regelingen, mede door onduidelijke tenderplanning?
Is de minister bereid om, net als bij de CENTER-regeling van het ministerie
van EZ, het openstellen en sluiten meer te decentraliseren, opdat de uitvoerder,
in dit geval LASER, aan een gestructureerde tendervoering en beoordeling kan
doen? De Wet herstructurering varkenshouderij is momenteel in discussie, in
die zin dat de minister de rechtmatigheid moet onderbouwen van de korting
op de aantallen varkens volgens een tussenvonnis. Daarnaast heeft de rechter
zich in het tussenvonnis uitgesproken over een adequate schadevergoeding bij
het ontnemen van vermogenstitels. Het is interessant om politiek nog een keer
terug te ploegen hoe het allemaal zo gekomen is, zoals de heer Braks heeft
gedaan, maar ik blijf bij de terminologie van Kennedy: ik heb het te druk
met de toekomst om mij met het verleden bezig te houden. De vraag is hoe wij
er in de toekomst mee omgaan. De juridische procedures doorlopen en afwachten
tot de laatste rechterlijke uitspraak er is? Ziet de minister mogelijkheden
om met andere middelen het beoogde resultaat te bereiken? De doelstelling
van de wet in algemene zin wordt immers door het bedrijfsleven onderschreven?Voorts ligt in de Tweede Kamer voor de Reconstructiewet. Een eerste versie
hiervan ontmoette naar verluidt forse kritiek bij de Raad van State. De vraag
dringt zich bij de VVD-fractie op of de juridische afdeling van LNV wel over
voldoende kwaliteit beschikt om met al deze indringende en moeilijke problemen
om te gaan. Bij de Reconstructiewet is de vraag of de rol van de provincies
en van de gemeenten goed wordt omschreven. Wat is uit veterinair oogpunt het
nut van varkensvrije zones? Moet de wet niet gecombineerd worden met nadere
regels voor stank en ammoniak? Houdt de minister er voldoende rekening mee
dat ambitie en financiën met elkaar in evenwicht zijn? Is erop gelet
dat de procedures worden vereenvoudigd en versneld, zeker in vergelijking
met de huidige bepalingen in de Landinrichtingswet? Daarin is de doorlooptijd
inmiddels meer dan twintig jaar. Reconstructies met een multifunctioneel karakter,
zoals in Midden-Delfland en de Veenkoloniën, zijn in het verleden traag
verlopen. Kan de minister bij weigering aanwijzingen geven aan provincies
of gemeenten om streekplannen of bestemmingsplannen aan te passen? De provincie
erbij betrekken en verantwoordelijkheid geven is goed, maar het ministerie
zal hierbij naar mijn mening toch een sterk regisserende en procesbewakende
rol moeten hebben.Overigens is het zeer interessant om de mening van de minister te horen
over het door de Wageningse universiteit en research centrum uitgebrachte
rapport "Mythen en sagen rond de varkenshouderij". De daarin genoemde high-tech-aanpak
om onder goede condities varkens te houden in varkensflats is een mening van
de minister waard in het kader van de herstructurering, vinden wij.Een onderdeel van de herstructurering varkenshouderij is het zogenaamde
"schone gebieden schoon houden". Dat is op zichzelf een juist en terecht uitgangspunt.
Is door enigszins verkrampt provinciaal en gemeentelijk beleid in een aantal
situaties niet een overreactie waar te nemen? Waarom is onder voorwaarden
wel verplaatsing van rundveehouderij mogelijk en niet van varkenshouderij
naar niet-concentratiegebieden? Het adagium "schone gebieden schoon houden"
is wat anders dan het volkomen weren daarvan.Een zeer belangrijke aangelegenheid voor de toekomst van de agrarische
sector in brede zin vormen de Agenda 2000, de daarin voorziene hervorming
van het Europese landbouwbeleid en de beoogde uitbreiding van de Europese
Unie met Hongarije, Polen, Estland, Tsjechië en Slovenië.Om een drietal redenen is hervorming van het landbouwbeleid noodzakelijk.
De eerste is de overproductie van granen en rundvlees, met de daaraan verbonden
kosten. De tweede is de vergroting van de Europese Unie met de zojuist genoemde
landen, waarbij het landbouwareaal met de helft wordt vergroot en het aantal
arbeidskrachten in de agrarische sector wordt verdubbeld. De derde reden is
dat het huidige Europese beleid met de nieuwe lidstaten erbij technisch en
financieel niet meer toepasbaar is. Ook zijn de komende WTO-onderhandelingen
nog te noemen, waarbij de liberalisering van de handel in agrarische producten
weer een prominent dossier lijkt te gaan worden.Naar het gevoelen van de VVD-fractie is Agenda 2000 voor de Nederlandse
minister een lastig dossier, niet alleen omdat hervormingen van het Europese
landbouwbeleid aan de orde zijn, maar tegelijkertijd omdat het financiële
kader van de Europese Unie aan de orde is en het Nederlandse kabinet als nettobetaler
vindt dat aanpassingen noodzakelijk zijn. Immers, de Nederlandse regering
stelt zich met de Duitse regering op het standpunt dat de nettobetalingspositie
moet veranderen. De klassieke uitgangspunten van het Europese landbouwbeleid,
namelijk eenheid van markt en financiële solidariteit, worden daarbij,
althans in mijn perceptie, verlaten. Het is op zichzelf een begrijpelijk standpunt,
zeker als bedacht wordt dat Nederland bij de vorige zogenaamde McSharry-hervormingen
is gaan betalen voor de Franse graanboer. De vraag is hoe de minister c.q.
de Nederlandse regering hier nu mee om wil en kan gaan. Is dat het instellen
van een nettobegrenzer of nulgroei met betrekking tot de Europese financiering,
met daarnaast nationale cofinanciering om de inkomenssteun bij de voorziene
verlaging van de interventieprijzen bij granen, rundvlees en zuivel tot 2006
voor een deel nationaal te betalen? Kan de minister aangeven hoe kansrijk
dit is en wat de opstelling van de andere EU-partners in dezen is?Berekeningen van het LEI hebben aangegeven dat Agenda 2000 met name nadelig
is voor de rundvee-, stieren-, kalverhouderij, maar ook voor de zetmeelaardappelenteelt
en mogelijk voor de graanteelt. Heeft de minister reeds toezeggingen van het
kabinet om een eventuele cofinanciering van ongeveer 25% te kunnen realiseren?
En welke voorwaarden wil de Europese Unie en/of Nederland daaraan verbinden?
Is het juist dat een substantieel deel van deze cofinanciering voor rekening
van het budget van LNV gaat komen? Ten slotte heb ik de vraag aan de minister
wat zijn visie is op de melkquotering. Snelle besluitvorming in Europees verband
is gewenst, want zonder nadere besluitvorming loopt de quotering eind van
dit jaar af.Een zeer sterke relatie met de Agenda 2000 en de daarin voorziene landbouwhervormingen
heeft de nieuwe WTO-onderhandelingsronde. Deze onderhandelingsronde wordt
ook wel de millenniumronde genoemd, waarvoor het startschot eind van dit jaar
tijdens de derde WTO-conferentie gegeven zal worden. Verdere liberalisering,
ook van handel in agrarische producten, is onvermijdelijk. Het beste lijkt
dan ook een offensieve voorbereiding en opstelling. Natuurlijk
is het Europese landbouwmodel een ander model dan dat van grote concurrenten
op wereldmarkt, met name in verband met zijn multifunctionaliteit. Voor de
Europese Unie is het meewegen van een hogere milieustandaard en een hogere
sociale standaard in de WTO-onderhandelingen belangrijk. Voor bijvoorbeeld
Amerika is dat minder relevant: de markt moet zeggenschap hebben over teelt,
productie en marketing in plaats van de overheid, is daar de politieke mening.In mijn beleving is het belangrijk dat de onderhandelingstijd voor het
landbouwdossier beperkt is. In het Blair-House verdrag, het laatste GATT-akkoord,
is bepaald dat, tenzij nader wordt overeengekomen, alle exportsubsidies in
2003 verboden zijn. Wat is de inzet van de regering c.q. van de minister bij
de komende WTO-ronde ten aanzien van het landbouwdossier? Is het plan om naast
de klassieke driehoek van markttoegang, exportsubsidies en interne ondersteuning
eveneens te trachten milieu, dierenwelzijn, voedselveiligheid en consumentenbelang
te laten meewegen? Graag zou ik ook van de minister horen of de maatregelen
die in zogenaamde boxen – groen, blauw en geel – zijn geclassificeerd
voldoende veilig zijn en of de scheiding tussen de boxen voldoende is?Overigens is een voorspoedig verloop van deze millenniumronde voor Nederland
van wezenlijk belang. Nederland is als agrarisch exporteur de derde in grootte
op de wereldmarkt. Daarnaast is het aandeel van de niet-marktordeningsproducten,
dus vrije producten die niet of nauwelijks onderhevig zijn aan deze onderhandelingen,
voor Nederland vrij groot.Een van de sectoren die vrije producten voortbrengt, is de tuinbouw. Na
een economisch dieptepunt in het begin van de jaren negentig heeft de sector
zich beraden en is hij gekomen met "Nederland tuinbouwland, glastuinbouw op
weg naar 2010". Herstructurering werd als een van de rode draden gezien en
door de vorige minister van LNV onderschreven. De bestaande RROG, de reconstructieregeling
oude glastuinbouwgebieden, die zich kenmerkte als een gebiedsgerichte regeling,
werd niet meer verlengd. Nog lopende regelingen in deze zin blijven echter
tot de afgesproken duur open. Een nieuwe regeling, de RSG, regeling structuurverbetering
glastuinbouw, met een sterk individueel karakter, werd in het leven geroepen.
Ik vraag de minister wat zijn mening over deze regelingen is, mede omdat hij
zich nogal kritisch heeft uitgelaten over het gebrek aan samenhang in de RSG?
Is de minister ertoe bereid om, indien blijkt dat er voor de meer samenhang
biedende RROG meer middelen en tijd benodigd zijn dan zijn toegezegd, deze
beschikbaar te stellen?In het kader van tuinbouwherstructurering is de zogenaamde geconcentreerde
vestiging actueel, waarmee aan een aantal criteria omtrent economische, ecologische
en sociale duurzaamheid kan worden voldaan. Het rapport "Kansen voor kassen"
van het Landbouweconomisch instituut en de dienst landbouwkundig onderzoek
verschaft er enig inzicht in welke locaties in Nederland het meeste perspectief
bieden. Is de minister ook niet van mening dat het verder aan de ondernemer
is om te beslissen waar hij zich op basis van de geboden mogelijkheden en
zijn eigen overwegingen vestigt, en dat dus niet de nationale of de provinciale
politiek dit in een klassiek top down-denken moet bepalen? Wat dit betreft
zie ik een discrepantie tussen de wens tot vestiging op de Zuid-Hollandse
eilanden, in Zeeland en in West-Brabant en de mogelijkheden die in het noorden
van het land geboden worden, maar die in de markt minder geapprecieerd worden.Kenmerkend voor het ministerie van LNV is altijd het sectorale model geweest.
Ook de heer Braks sprak erover. Onderwijs, voorlichting en onderzoek waren
aan elkaar gekoppeld en werden door het ministerie en het bedrijfsleven beleidsmatig
aangestuurd. Productie-economisch en productietechnisch is dit een succesmodel
gebleken. Nog niet zo lang geleden hebben overheidscommissies zoals de commissie-Wagner,
die over de economie ging, en de commissie-Dekker, die over de kennisdiffusie
ging, het zogenaamde landbouwmodel als voorbeeld gesteld. Een nadeel van het
sectorale model is dat de land- en tuinbouw in een bepaalde mate in een isolement
is gebracht. Op dit moment is de indruk dat het sectorale model in ruime zin
een belang heeft ingeboet of op z'n minst aan het veranderen is. Om deze reden
heeft de vorige minister van LNV een rapport laten samenstellen en aanbevelingen
laten doen over het landbouwkennissysteem, het zogenaamde rapport-Peper. Dit
heeft niets met CAO-onderhandelingen te maken.In de aanbevelingen staat het sectorale onderwijsstelsel centraal en worden
suggesties gedaan om in het belang van het landbouwkennismodel institutionele
hervormingen te doen zowel bij het academisch onderwijs als in het hbo. Deelt
de minister deze aanbevelingen of is hij van mening dat borging van het landbouwkennismodel
evengoed mogelijk is door een multisectorale benadering, waarbij pluriforme
modellen deel uitmaken van het landbouwkennismodel? Is wat dit betreft de
toekomst van de Universiteit Wageningen met 3600 studenten en twaalf studierichtingen
in 2002 voldoende gewaarborgd? Kan het agrarische HBO in sommige gevallen
niet evengoed met de landelijke ontwikkeling van regionale clustering meedoen?
De fractie van de VVD verneemt graag de visie van de minister hierop. Ten
slotte stel ik bij het onderwijs de vraag of het ministerie zich niet meer
in toetsende zin en minder in regisserende zin zou moeten opstellen? Het gevoel
is dat het ministerie van LNV zich meer met institutionele aansturing bezighoudt
dan bijvoorbeeld het ministerie van OCW.Discussie is er nog steeds over de OZB, de onroerendezaakbelasting, vooral
in verband met de cultuurvrijstelling bij substraatteelt. Er is nog onduidelijkheid
alom. Ik hoor graag van de minister hoe hij, ook vanuit zijn partijpolitieke
achtergrond, hiertegen aankijkt. Met reden is eens de cultuurvrijstelling
gegeven: de agrarische sector zou een substantiële bijdrage aan het waterschapsbestel
leveren. Het is moeilijk te begrijpen dat teelt in de grond vrijgesteld is,
maar dat deze vrijstelling niet meer geldt als dezelfde grond in zakken zit.Een laatste punt is de bedrijfsovername. De verpachtewaarderesolutie is
ingetrokken, maar nog steeds wachten velen in de agrarische sector en met
name bij de grondgebonden agrarische sectoren, akkerbouw en rundveehouderij,
in het kader van de bedrijfsovername op uitspraken hoe bij
bedrijfsovername de fiscaliteit zich regelt. Ook hier verkrijg ik graag een
antwoord van de minister op.Ik zie met belangstelling de beantwoording tegemoet.De heer Pitstra (GroenLinks):Voorzitter! Dit is het eerste beleidsdebat in de Eerste Kamer met deze
nieuwe bewindslieden van LNV. Voorgaande sprekers wezen daar ook al op. Vier
jaar lang kon het kennelijk ook zonder een staatssecretaris; over de afschaffing
daarvan heb ik destijds mijn verbazing uitgesproken, ook over het gebrek aan
discussie daarover toen. En nu weer mét een staatssecretaris, ook niet
met veel discussie. Dat kan dus allemaal zomaar gebeuren. Ik hoop in ieder
geval, hoe dat ook zij, dat het ook met deze bewindslieden tot een vruchtbare
gedachtewisseling kan komen. De kansen daartoe zijn aanwezig, als ik lees
in het nieuwe conceptbeleidsplan LNV dat verschenen is, dat het beleid steeds
meer gericht zal worden op de moderne consument – het begrip consumers
concern is toch vrij centraal – en de eisen die deze als marktpartij
aan de productie stelt.Laat ik, om meteen maar met de deur in huis te vallen, dan eens beginnen
met de biologische landbouw. Hoewel er ook binnen GroenLinks wel enige discussie
is en zal blijven, kiest GroenLinks toch voor biologische landbouw als model
voor de toekomst. Ook zusterpartijen in Europa kiezen voor deze lijn. Dit
is niet omdat de huidige stand van zaken in de biologische landbouw op alle
fronten ons ideaalbeeld van de landbouw volledig benadert, maar omdat de biologische
landbouw wel op alle fronten als beste scoort: niet alleen op de vele milieunormen
(gif, nitraat, ammoniak, energie), maar ook op welzijnsnormen en omgang met
de natuur. Het is, zou je kunnen zeggen, het goudmerk onder de keurmerken.Als we de Milieubalans van het RIVM lezen op het punt van het gifgebruik,
dan is het zonneklaar dat een stevige groei van de biologische landbouw op
dit gebied nodig is. Ik citeer de Milieubalans, blz. 113: "Het bestrijdingsmiddelengebruik
is in 1997 licht gestegen en daarmee (vrijwel) terug op het peil van 1995.
Het gebruik van fungiciden is gestegen met 20%. (...) Als gevolg van drift,
verdamping, uitspoeling en drainage komen nog steeds grote hoeveelheden bestrijdingsmiddelen
terecht op plaatsen waar ze niet bedoeld zijn. De hoeveelheid middelen die
in 1996 in de bodem terechtkwam, bedroeg 69 miljoen kilogram, waarvan ongeveer
de helft in het grondwater belandde." Verder staat op pagina 114 van de Milieubalans
dat de driftveroorzakende stoffen (300 stoffen in 1997) voor een belangrijk
deel verantwoordelijk zijn voor de verontreiniging van het oppervlaktewater.Nu wordt collega Varekamp altijd een beetje geprikkeld, als ik het hier
heb over de chemische oorlogvoering in de Nederlandse landbouw, maar het lijkt
mij zonneklaar dat die tientallen miljoenen kilogrammen gif in bodem, lucht
en water een funeste invloed hebben op de natuur en de fauna. En dan laat
ik de mens zelf, die, wat men dan noemt, ongewild en ongewenst ook nog altijd
enige residuen moet consumeren, nog maar achterwege. Het brede scala aan steeds
betere producten van de biologische landbouw laat zien, dat het ook zonder
dit gif kan en dat de afhankelijkheid van de gangbare landbouw van gif een
gevaarlijke verslaving inhoudt, waarmee gebroken kan en moet worden.Voor een krachtige omschakeling naar biologische landbouw bestaat in de
samenleving een zeer breed draagvlak. Ik heb er hier herhaaldelijk op gewezen.
Het Biologisch Appel – de bewindslieden kennen het ongetwijfeld –
van Consumentenbond tot NAJK, van Dierenbescherming tot alle milieuorganisaties,
vertegenwoordigt miljoenen leden. Ook in de politiek is er eigenlijk een breed
draagvlak. De partij van de minister, vanouds openstaand voor moderne consumenten,
eist in haar verkiezingsprogramma maar liefst 20% biologische landbouw in
2010. Maar tot mijn verbazing, verbijstering eigenlijk, lees ik, dat deze
D66-minister zich weinig aantrekt van zijn eigen verkiezingsprogramma, het
oude beleid van zijn voorganger doodleuk voortzet en weigert te kiezen voor
kwantitatieve doelstellingen. Het blijft bij het "stimuleren" van de oude
aanpak.Een GroenLinks-minister (soms wordt onze fantasie wat geprikkeld door
de oosterburen) zou met zo'n benadering onmiddellijk in grote problemen komen
met zijn achterban, maar in D66 heerst kennelijk de beschaafde rust van het
kerkhof. Maar los van dit politieke spel, dat natuurlijk altijd ook op de
agenda staat – er zijn binnenkort weer verkiezingen – zijn er
ook zeer zakelijke argumenten waarom ik denk dat de minister meer moet en
kan doen dan constateren dat de biologische landbouw uit de coulissen is gekomen
en dat het allemaal wel goed gaat.Zolang er sprake blijft van een fors prijsverschil tussen het biologische
product en het gangbare product, omdat kennelijk in de landbouw niet geldt
dat de vervuiler moet betalen, maar de vervuiler zelfs gesubsidieerd wordt
en derhalve sprake is van oneerlijke marktprijzen, zullen veel consumenten
toch voor het goedkope product blijven kiezen. Bij de zuivere koffie –
om maar een voorbeeld te noemen – blijven we op pakweg 3% zitten en
dat na 30 jaar acties! De burger – dat is wat anders dan de consument –
weet wel dat het eigenlijk moet en dat het beter is om die koffie te kopen,
maar de consument denkt: als ik de enige ben, helpt het toch weinig. Laat
de overheid dat voor mij regelen, zodat ik geen goedkope gifpieper die gemakkelijk
verkrijgbaar is, meer hoef af te wegen tegen een EKO-aardappel, die er lang
niet altijd is.In ieder geval dient de politiek ervoor te zorgen, dat er wat aan het
prijsverschil gebeurt. Dit kan door een heffing op bestrijdingsmiddelen, maar
ook door fiscale instrumenten zoals BTW-verlaging voor biologische landbouw
en verhoging voor vervuilende en welzijnsonvriendelijke productie. De commissie-Van
der Vaart heeft in haar derde rapportage gepleit voor een duurzame ondernemersaftrek,
waarmee de 10% doelstelling van het biologisch appèl bereikt zou kunnen
worden. Als je het vergelijkt met al die andere bedragen, kost het eigenlijk
maar heel weinig: 40 mln. per jaar. Het levert heel veel op: 2500-5000 banen
daarover is nog discussie, 6% stikstof minder en 7% pesticiden minder. Ik
las dat aan de overzijde ook de PvdA-fractie hiervoor gepleit heeft. Nogmaals:
er bestaat een groot draagvlak hiervoor, zowel in de samenleving als in de
politiek. Waarom, minister Apotheker, wordt hierop niet gewoon doorgepakt?Ook de BTW-differentiatie op zuivel en vlees behoort tot de mogelijkheden.
In de schriftelijke beantwoording aan de overzijde las ik, dat de EU zich
er niet tegen verzet. Nu worden weer andere argumenten – te veel bureaucratie,
moeilijk controleerbaar, etc. – ten tonele gevoerd.Er zijn ook nog andere mogelijkheden, bijvoorbeeld afschaffing van de
bijzondere verbruiksbelasting op frisdranken waarin biologische suiker is
verwerkt en differentiëren van de accijns op alcoholica.Ik vind een politiek, die steeds maar terugdeinst voor meetbare, kwantitatieve
doelstellingen en daardoor deze fiscale en financiële instrumenten niet
wil en hoeft in te zetten, onbegrijpelijk en niet te accepteren.Ook bij de biologische varkenshouderijen ligt een enorme kans. Weliswaar
zit LNV welwillend bij de verschillende overleggen en heeft ze de motie-Vos
(400.000-500.000 dieren) geaccepteerd, maar de grote kansen worden niet effectief
gegrepen, terwijl door de crisissituatie met name vanwege de dalende prijzen
en door Youp van 't Hek bij veel boeren een grote belangstelling voor de biologische
varkenshouderij bestaat.Een regiefunctie zou LNV niet passen, zo staat in de schriftelijke antwoorden.
Waarom niet? Ook de heer Varekamp sprak over LNV als regisseur. En in de notitie
van de minister staat dat LNV initiatief moet nemen en moet coördineren.
Dat verschilt toch niet veel van een regiefunctie? Juist als LNV en deze minister
in dit proces leiding willen en durven geven en hiervoor geld ter beschikking
stellen, kan er nu een grote slag geslagen worden. Ik roep de minister nadrukkelijk
op dit te doen.Ten slotte wil ik dit onderdeel van mijn betoog afsluiten met een vraag
over genetisch gemanipuleerde en organismevrije ketens, een belangrijk punt
voor de biologische landbouw. In antwoord op vragen van de Tweede Kamer geeft
de minister aan dat de overheid slechts faciliterend te werk kan gaan, maar
dat de daadwerkelijke instandhouding van dergelijke ketens een kwestie van
marktwerking is. Hoe groot acht de minister de kans dat dergelijke ketens
totstandkomen, als de sector die als enige hiervoor opkomt slechts een kleine
markt vertegenwoordigt?Natuurlijk laat GroenLinks met haar keuze voor biologische landbouw de
gangbare landbouw niet links liggen. Ook daar moet veel gebeuren; ook hier
zijn wij actief. Elke ontwikkeling, bijvoorbeeld in de richting van geïntegreerde
landbouw of regionale producten, wordt door ons toegejuicht. De koers van
deze sociaal-liberale minister in de Agenda 2000 kunnen wij niet ondersteunen.
Veel te veel wordt liberalisatie van de wereldmarkt als uitgangspunt gekozen,
terwijl milieugroeperingen en kritische landbouwgroeperingen in het LEI-rapport
een bevestiging hebben gekregen dat een scenario van productiebeheersing en
prijzen die de waarheid spreken goed is voor de natuur, het milieu én
het inkomen van de boeren. Het is eigenlijk een droomscenario. De taaie ideologische
weerstanden tegen dit scenario zou je niet verwachten van een D66-liberaal
die zich toch ook zo graag pragmatisch noemt. De heer Braks heeft er al op
gewezen dat er in de Europese Unie voldoende weerstand is tegen dit liberaliseringsscenario.
Nederland zou deze weerstand kunnen ondersteunen in plaats van die te bestrijden.Bij de mestwetgeving heeft onze fractie als enige gewaarschuwd dat de
Europese Commissie de wetgeving onvoldoende zal vinden en dat de Nederlandse
landbouwpolitiek daarmee haar slechte imago versterkt en zaagt aan de tak
waarop zij zit. Dit is volop uitgekomen. Nederland is in gebreke gesteld door
de Europese Commissie, omdat de mestaanpak onvoldoende is. In de schriftelijke
voorbereiding heb ik vragen gesteld over een artikel van Dekker en Van Leeuwen
in Milieu nr. 13 uit 1998, waarin heel precies stond opgeschreven hoe de noodzakelijke
milieunormen moesten wijken voor landbouwbelangen. De minister pareert deze
kritiek in de schriftelijke antwoorden niet; hij omzeilt die gewoon. Deze
case en zoveel andere laten natuurlijk zien wat het hoofdprobleem is: dit
kleine kikkerland met de veel te grote veestapel kan slechts zijn exportpositie
als grootmacht handhaven ten koste van de natuur en het milieu. Ingrijpende
reducties, ook in die veestapel, zijn onvermijdelijk. Dat lijkt mij toch een
mooie boodschap voor een D66'er.Hoewel wij van agrificatie, een belangrijk onderwerp in de gangbare landbouwpolitiek,
op zichzelf geen wonderen verwachten, kan er op dit gebied veel meer gebeuren.
Een veelbelovende tak is hennep, uiteraard met een laag THC-gehalte. Daar
moet je 10 kilo van oproken voordat je een beetje stoned wordt, zo is mij
verteld. Het is een fantastisch product, dat nu in Oost-Groningen nog slechts
een marginale toepassing heeft gekregen, omdat het wordt gebruikt als afvalproduct
in paardenstallen. Een rapport van het IVAM, een Amsterdams milieu-instituut,
geeft aan dat hennep kan worden gebruikt voor tal van toepassingen, zoals
papier, vezels en bouwmateriaal. Zelfs het dashboard van een Mercedes kan
van hennep worden gemaakt. Het is ook geschikt voor bankpapier: waarom niet
de euro van hennep? Dit is trouwens allemaal niet zo nieuw, want in de Gouden
Eeuw stond Nederland vol met hennep. Het is ook zeer geschikt voor bodemverbetering.
In GroenLinks zijn wij er ook enthousiast over, omdat het kan worden gekweekt
zonder gif. De voorganger van de minister heeft zich verdienstelijk gemaakt
om de bureaucratische oogstdata in de Europese Unie ter discussie te stellen.
Ik wil deze minister de volgende vragen stellen.Is hij het met Groenlinks eens dat hennep als vierde gewas een goede toekomst
kan hebben en ziet hij de grote voordelen hiervan voor met name de veenkoloniën
en Oost-Groningen?Is hij bereid de huidige impasse te doorbreken dat er onvoldoende "venture
capital" ter beschikking wordt gesteld omdat de vermarkting van de vele toepassingsmogelijkheden
niet goed van de grond komt? De belangrijke vraag is of hij bereid is die
vicieuze cirkel te doorbreken.Ziet hij geen kans om in het kader van bijvoorbeeld de nota Milieu en
economie, de ICES-discussie en zijn eigen beleidsnota – zie het hoofdstuk
Kiezen voor kennis en kunde op pagina 10 – tot een project te komen?Ik kom bij de staatssecretaris en de toestand van de natuur. De Natuurbalans
spreekt heldere, maar ook onheilspellende taal. De achteruitgang van de biodiversiteit
zet nog steeds door. Door het beleid neemt slechts de snelheid van de achteruitgang
af. Dat is het enige dat wij tot nu toe hebben bereikt. Dat is wel wat anders
dan de staatssecretaris aan de overzijde in het debat meldde, toen zij zei
dat de toestand van de natuur niet snel genoeg vooruit zou
gaan. Op zichzelf is dat ook waar, maar de situatie is dat het beleid nu alleen
maar de snelheid van de achtergang vertraagt. De achteruitgang gaat nog steeds
door. De achteruitgang van de natuur klinkt abstract, maar het gaat gewoon
om het uitsterven van vlinders, libellen, vleermuizen en zoogdieren met de
otter als beroemdste voorbeeld. Er zijn volgens de Natuurbalans geen aanwijzingen
voor een trendbreuk. De versnippering, de vermesting en de verdroging worden
niet effectief aangepakt. Binnen de ecologische hoofdstructuur is voor 40%
van het areaal geen verdrogingsbeleid, terwijl van de 575.000 ha verdroogde
gebieden er 273.000 binnen de ecologische hoofdstructuur liggen. Bij het huidige
tempo van beleid zijn de doelen voor 2018 niet haalbaar.Een belangrijk punt is dat grote eenheden van meer dan 2000 ha, die zeer
belangrijk zijn voor een robuuste natuur, niet van de grond komen. In dit
kader wil ik de staatssecretaris een paar vragen stellen over de Veluwe. Al
jarenlang wordt er gewerkt aan een initiatief om de Veluwe te "onthekken"
en er een aaneengesloten natuurgebied van te maken. Allerlei particuliere
eigenaren, de Kroon en Defensie zullen de handen ineen moeten slaan om dit
doel te bereiken. Introductie van de lynx wordt dan als symbool van een geslaagde
operatie gezien.De heer Jurgens (PvdA):GroenLynx?De heer Pitstra (GroenLinks):Dat is een aardige voor de statencampagne in Gelderland. Ik kom tot een
idee, mijnheer Jurgens.Ik heb een aantal vragen aan de staatssecretaris. Deelt de regering onze
visie, dat de Veluwe een uitgelezen kans biedt om een groot aaneengesloten
natuurgebied te worden? Is de regering bereid om samen met de provincie initiatieven
te nemen om dit in pakweg vier jaar van de grond te krijgen en de noodzakelijke
financiën hiervoor te reserveren? Is zij bereid om op korte termijn met
de zogenaamde onthekking van de Veluwe een krachtig initiatief te nemen? Is
zij bereid om in ieder geval hierover een notitie aan beide Kamers toe te
zenden?In de schriftelijke voorbereiding heb ik vragen gesteld over de positie
van het RIVM. Ik vroeg of het RIVM niet dezelfde positie als de Rekenkamer
moet krijgen. Ik weet dat de Rekenkamer een hoog college van Staat is, maar
het gaat mij ook niet om die formele status. De Rekenkamer publiceert, net
als het RIVM, onafhankelijke rapporten, de regering reageert, maar de Rekenkamer
heeft richting parlement altijd het laatste woord. Dat vind ik altijd wel
aardig. Zou dit ook niet voor het RIVM te overwegen zijn?Ik vraag dit ook, omdat ik nu voor de zoveelste keer na een rapport van
het RIVM over de toestand van de natuur de reactie van de regering krijg,
dat het RIVM de laatste maatregelen nog niet heeft verwerkt en dat het dus
allemaal veel minder slecht ervoor staat dan het RIVM in zijn rapport schrijft.
Dat blijkt een paar jaar later dus nooit het geval te zijn. Ik herhaal de
uitspraak van het RIVM in de Natuurbalans: er is geen zicht op een trendbreuk.
Voelt de regering ervoor om het RIVM diezelfde positie als de Rekenkamer te
geven. Dat is in het belang van de natuur, want dan krijgen parlementariërs
ook meer argumenten in handen. Wat wordt het actieplan om de verdroging binnen
de ecologische hoofdstructuur aan te pakken?Op nog één punt wil ik ingaan: de verbindingszones. Deze
zijn cruciaal in het concept van de ecologische hoofdstructuur. Er blijken
224 verbindingszones te zijn, waarvan 43 grensoverschrijdende. Maar zij zijn
voor de helft niet functioneel en slechts 25% heeft het beoogde effect. Welke
stappen gaat de staatssecretaris zetten om dit te verbeteren? De beschamende
vertoning over de verplichtingen van Nederland inzake de vogel- en habitatrichtlijn
laat ik nu maar zitten.Het laatste deel van mijn verhaal gaat over het dierenwelzijn en de jacht.
Ik sprak net over het naleven van verkiezingsprogramma's. Zowel D66 als PvdA
wilde blijkens het verkiezingsprogramma de hobbyjacht afschaffen. Is het dan
niet bevreemdend dat deze twee bewindslieden het oude beleid gewoon voortzetten
en de jacht op 2 miljoen dieren blijven accepteren? Waarom worden er geen
verdergaande stappen gezet en verkiezingsbeloftes ingelost? Wat de vos betreft,
constateer ik dat de toezegging aan de Eerste Kamer om te komen tot een structureel
overleg van natuurbeherende organisaties, niet volledig is uitgevoerd. Maar
goed, het resultaat is dat de hetze tegen de vos – de VVD heeft daar
vandaag toch ook weer een beetje aan meegedaan – niet in paniekbeleid
is vertaald door de regering. Daar ging het mij om en ik laat het hier nu
even bij. Ik kan mij evenwel voorstellen dat de VVD niet tevreden is. Wij
hadden indertijd ook al heel verschillende standpunten hierover.Het is trouwens onjuist dat de Flora- en faunawet primair de bescherming
van soorten ten doel zou hebben. De intrinsieke waarde van het dier staat
wel degelijk in de considerans van de wet. Daarom blijft een goede afstemming
van artikel 13 van de Flora- en faunawet en artikel 33 van de Gezondheids-
en welzijnswet voor dieren van groot belang. Bij de invulling van artikel
33 GWWD moet natuurlijk ook het voortraject van vangst, fok, transport en
handel worden meegenomen. Dat geldt ook voor de hoge pre-exportsterftecijfers.
Dieren die in het wild gevangen worden, zouden in ieder geval niet op de lijst
van artikel 33 behoren te staan. Wat is de reactie van de staatssecretaris
op deze benadering?Een belangrijk dossier van de staatssecretaris wordt ook gevormd door
de antibiotica in het voer. De gezondheidsraad heeft aangegeven dat dit heel
gevaarlijk is. De staatssecretaris wil hier duidelijk wat aan doen. Wat is
nu echter concreet de stand van zaken?Door de antwoorden op onze vragen over strooisel bij eenden kom ik mogelijkerwijze
bij de redenering uit die ik al eerder noemde. Als er gekozen moet worden
tussen welzijnseisen en milieueisen – dit dilemma wordt GroenLinks vaak
voorgelegd – dan ligt voor ons de oplossing bij minder dieren. Deelt
de staatssecretaris deze redenering? Hoe ligt dit overigens voor de minister?
Een en ander geldt namelijk ook voor heel veel zaken op zijn terrein.Tot slot kom ik op de legbatterijen. In de schriftelijke antwoorden aan
onze Kamer heb ik met grote instemming gelezen dat, indien er de komende kabinetsperiode
geen Europees verbod wordt vastgesteld, dan tijdig maatregelen voor een Nederlands
verbod op de legbatterij worden voorbereid. Ik neem aan dat die dan ook zullen
worden uitge voerd. Dit kan natuurlijk wel samen met andere
landen die ook van deze martelsystemen af willen, gedaan worden. Eindelijk
lijkt het verhaal van de Europese kip die bevrijd moet worden ten koste van
de Nederlandse kip die dan nog maar tijdelijk in gevangenschap moet blijven,
van tafel. Wij zullen nauwlettend volgen of de regering deze ferme taal nu
eindelijk eens echt in daden omzet.De heer Pit (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Ook ik heet de minister en de staatssecretaris
van LNV graag van harte welkom voor het beleidsdebat naar aanleiding van de
begroting 1999. Het is voor beiden de eerste rechtstreekse confrontatie met
deze Kamer. Ik hoop dat zij daar veel plezier aan beleven. Ik heb de afgelopen
vier jaar bij een aantal beleidsdebatten het woord mogen voeren namens de
PvdA. Ik kan zeggen dat ik daar overwegend prettige herinneringen aan heb.
Dat was vooral het geval, als er naar elkaar werd geluisterd, niet alleen
door bewindslieden en Kamer, maar ook door de Kamerleden onderling. In die
gevallen was het debat ook heel leerzaam. Ik wens beide bewindspersonen graag
toe dat zij dezelfde ervaringen zullen hebben. Verder wens ik hen de nodige
wijsheid en soms ook de nodige zelfoverwinningen toe bij het realiseren van
hun doelstellingen. De beleidsvoornemens, zoals die verwoord zijn in de begroting
en de conceptbeleidsagenda LNV 1998-2002, dienen volgens mijn fractie ten
volle ter hand te worden genomen. Het zal echter best de nodige inspanningen
kosten om een en ander uit te voeren. Nogmaals, wij wensen de bewindslieden
hier veel succes bij.Ik ontkom er echter niet aan om te beginnen met een zaak die in ieder
geval mij zwaar op de maag ligt. Ik kan mij voorstellen dat die zaak ook bij
de minister als een steen op de maag ligt. Ik doel hierbij op de Wet herstructurering
varkenshouderij. Bij de behandeling van deze wet in deze Kamer is van verschillende
zijden gewaarschuwd voor het gevaar van grote schadeclaims die de overheid
heel veel geld zouden gaan kosten. Het moet toch te denken geven dat de Haagse
rechtbank zich bij het tussenvonnis baseert op dezelfde argumenten die vele
afgevaardigden in dit huis bij de behandeling hier ook hebben genoemd. En
als ik een bericht in het Agrarisch Dagblad van 23 januari jongstleden goed
lees, dan heeft ook de VVD-fractie, in ieder geval de juridisch specialisten
van die fractie, de conclusie getrokken dat die wet zonder een adequate schadevergoeding
niet kan. Het komt er feitelijk op neer dat deze Kamer bijna voltallig tot
de conclusie komt dat er een schadevergoeding dient te komen.De minister is in hoger beroep gegaan tegen het tussenvonnis. Eerlijk
gezegd, kan hij ook nauwelijks anders.De heer Varekamp (VVD):Voorzitter! De heer Pit maakt gewag van een artikel in het Agrarisch Dagblad,
betrekking hebbend op de perikelen met de Wet varkenshouderij. Ik dacht dat
daarin stond dat met betrekking tot het uitgesproken tussenvonnis door de
rechter een bepaalde mate van stelligheid aan de orde is als het gaat om schadevergoeding.
Het is echter geenszins duidelijk dat er tot daadwerkelijke uitbetaling van
schade moet worden gekomen. Dat ligt besloten in de verdere procedure. Als
de heer Pit daaruit de conclusie trekt dat de VVD-fractie, althans de juridisch
specialisten, voor 100% van mening is dat dit zal leiden tot een uitspraak
over schadevergoeding, dan is dat een verkeerde interpretatie van het desbetreffende
artikel.De heer Pit (PvdA):Voorzitter! Ik heb het artikel bij mij. Ik zal het straks nog een keer
goed lezen. Zo nodig kom ik er in tweede termijn op terug. Het beeld dat bij
mij is blijven hangen na eerste lezing, is dat de fracties zich indertijd
niet hebben gerealiseerd dat de rechter het recht heeft om wetten ook te toetsen
aan Europese regelgeving en dat, nu dat wel is gebeurd, de juristen van mening
zijn dat – ik formuleer het voorzichtig – nauwelijks valt te ontkomen
aan een schaderegeling. Als ik echter ongelijk heb, dan zal ik dat graag toegeven.De heer Varekamp (VVD):Voorzitter! Nog twee opmerkingen. Iets wat in een bepaald artikel staat,
hoeft niet altijd precies datgene te zijn wat is gezegd. Je moet dus altijd
voorzichtig zijn met een letterlijke interpretatie wat dat betreft. Het tussenvonnis
van de rechter is redelijk stellig. Wat betreft het niet toetsen aan de Grondwet:
dat mag de rechter niet. De rechter heeft een en ander nu echter ook getoetst
aan een aantal Europese wetten, zoals het EVRM. Je kunt er vraagtekens bij
plaatsen of dat de weg is die de rechter moet gaan. Als de heer Pit nu ineens
concludeert dat de VVD-fractie van mening is dat er moet worden uitgegaan
van schadebetaling, gebaseerd op het tussenvonnis van de rechter, dan moet
ik hem corrigeren.De heer Pit (PvdA):Voorzitter! Bij alle discussies over de herstructurering van de varkenshouderij
heb ik van alle juristen begrepen dat zij niets met 100% zekerheid kunnen
zeggen en dat ze altijd een bepaalde reserve in acht nemen, in de zin van:
een rechter kan nog zus, een rechter kan nog zo of een hogere rechter kan
dit of dat. Ik beloof de heer Varekamp in ieder geval dat ik het artikel nog
even goed zal lezen. Dan kom ik er in tweede termijn zo nodig op terug.De heer Jurgens (PvdA):Voorzitter! Het is ongebruikelijk om een fractiegenoot te interrumperen,
maar de heer Varekamp zei net iets merkwaardigs. Hij leek althans te bevestigen
wat de heer Pit zojuist zei, namelijk dat in de VVD-fractie niet zou zijn
overwogen dat de wet, zoals die voorlag, mogelijkerwijs in strijd zou kunnen
zijn met het Eerste Protocol van het Europees Verdrag voor de rechten van
de mens, waarin over schadevergoeding wordt gesproken. Dat zou een nieuw feit
voor de VVD-fractie zijn. Als dat waar is, dan wil ik dat hiermee even hebben
opgemerkt. Waarvan akte.De voorzitter:Het laatste gebeurt hier altijd, ook zonder interrupties.De heer Varekamp (VVD):Voorzitter! Het is inderdaad heel merkwaardig dat een fractiegenoot zijn
collega interrumpeert.De heer Pit (PvdA):Het was een ondersteuning van mijn betoog.De heer Varekamp (VVD):Dat is blijkbaar nodig.De heer Pit (PvdA):Je bent nooit te oud om te leren.De heer Varekamp (VVD):Om op datgene wat de heer Jurgens zei in te gaan: natuurlijk
hebben wij dat wel overwogen. Maar ook na de behandeling hier in de Kamer
en de uitleg die de minister tot tweemaal toe heeft gegeven, hebben wij gezegd:
wij geven de zaak het voordeel van de twijfel. Alle overwegingen die hier
aan de orde komen, zijn ook bij ons overwogen. Ik wil nog even op dat artikel
terugkomen. Wij hebben alleen onze bezorgdheid geuit over de gang van zaken
van het juridische proces.De voorzitter:De heer Pit zet zijn betoog voort.De heer Pit (PvdA):Voorzitter! De zaak is onder de rechter. Ons past dus enige terughoudendheid
in de discussie daarover.De voorzitter:Had u dat maar eerder gezegd.De heer Pit (PvdA):Ik ontkom er toch niet aan de vraag te stellen en de minister daar een
antwoord op te vragen of wij op deze manier wel op de goede weg zijn om de
doelen die wij bij de herstructurering van de varkenshouderij voor ogen hadden,
te bereiken. Ik herhaal die doelen nog maar even. Het ging om een kleinere,
gezonde sector binnen maatschappelijk aanvaardbare grenzen ten aanzien van
milieu, dierengezondheid en dierenwelzijn. Bereiken wij die doelen wel, zoals
de gang van zaken nu is? Naar mijn oordeel is er namelijk van een echte herstructurering
geen sprake en kan er ook geen sprake van zijn, gezien het toevallige verloop,
misschien zelfs chaotische verloop, in ieder geval niet gestructureerd, niet
begeleid proces van herstructurering. Een goed Nederlands gezegde luidt: beter
ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald. Het zou mij een lief ding waard zijn
als dit in deze situatie in praktijk kan worden gebracht. Ik heb echter het
bange vermoeden dat beide partijen – de varkensboeren en de minister –
daarvoor te diep de stellingen hebben betrokken. Dat stemt mij bepaald niet
vrolijk en ik kan mij niet voorstellen dat de minister daar wel gelukkig mee
is en dat hij met een gerust gemoed de afloop van alle gerechtelijke procedures,
die zonder twijfel nog zullen volgen, afwacht. Ziet de minister nog mogelijkheden
om zonder al te veel kleerscheuren het tij te keren en de herstructurering
van de varkenshouderij in goede banen te leiden?Ik veroorloof mij nu een opmerking naar aanleiding van het interruptiedebatje
tussen de heer Braks en de heer Hessing. Als ik mij goed herinner is de Wet
herstructurering varkenshouderij met volledige steun van het gehele kabinet
door de vorige minister hier verdedigd en doorgezet. Ik denk dan ook dat de
minister er recht op heeft om als het om zulke enorme bedragen en zulke schadeclaims
gaat, daarvoor bij het kabinet als geheel aan te kloppen en dat niet binnen
de prioriteitenstelling van zijn eigen begroting zal moeten vinden, want dat
zou niet alleen een onmogelijke, maar ook een niet gerechtvaardigde opdracht
zijn.Is de minister het met mij eens dat vergelijkbare situaties in de toekomst
voorkomen moeten worden? Er kunnen en moeten andere, betere wegen worden bewandeld
om gestelde doelen te bereiken. Daarvan zijn ook voorbeelden te noemen. Wat
mij betreft zijn de behandeling in deze Kamer van het Structuurschema groene
ruimte en de volksopstand in Gaasterland daarvan schoolvoorbeelden. Na een
intensieve discussie, waarbij goed naar elkaar werd geluisterd, besloot de
minister op verzoek van deze Kamer de reeds gereed zijnde uitwerking voor
Gaasterland ter zijde te leggen en met alle betrokkenen onder leiding van
een onafhankelijk voorzitter te zoeken naar een uitwerking die wel de instemming
van de bevolking zou kunnen krijgen. De gestelde doelen en randvoorwaarden
werden nog eens helder bevestigd en men ging aan de slag. De berichten die
wij sindsdien krijgen, brengen mij tot de overtuiging dat Gaasterland met
oplossingen, met een uitwerking, komt die volledig passen binnen het Structuurschema
groene ruimte en bij de bevolking een breed draagvlak hebben. Zo kan en moet
het ook. Ik heb wel eens iemand anders horen zeggen: je kunt over de toekomst
niet goed spreken, als je het verleden niet kent en het heden daardoor begrijpt.
Af en toe is het met het oog op de toekomst goed om je geschiedenis wat op
te halen.Een overheid moet heldere, eenduidige doelen en randvoorwaarden stellen
en de uitwerking of invulling daarvan overlaten aan betrokkenen. Niet alleen
top down dus, maar ook nadrukkelijk bottom up. Alleen op die manier kan naar
mijn gevoel met succes gewerkt worden aan de vele veranderingen die op de
terreinen van LNV de komende tientallen jaren zullen moeten plaatsvinden.Mijnheer de voorzitter! Als je de memorie van toelichting bij de begroting
en de conceptbeleidsagenda LNV leest, kom je – ik in ieder geval wel –
onder de indruk van de vele fundamentele veranderingen die werden en worden
aangekondigd; veranderingen die naar mijn oordeel en naar het oordeel van
mijn fractie verdienen te worden gerealiseerd. Dan is de weg waarlangs dat
zal geschieden van groot belang. Ik hecht eraan nog eens te benadrukken dat
het model Gaasterland een goede weg is. Zijn de minister en de staatssecretaris
dat met mij eens? Zo ja, op welke wijze willen zij dat in de praktijk brengen?Ik zei reeds dat de overheid heldere, eenduidige doelen en randvoorwaarden
moet formuleren. Ik voeg daaraan toe dat er evenwicht dient te zijn tussen
de verschillende deelbelangen en subdoelen. Daarin moet de overheid veel investeren,
vooral in het begin. Als daar iets fout gaat, kan het proces verder nauwelijks
goed verlopen. De overheid moet haar uiterste best doen om te proberen dat
evenwicht te vinden en met alle partijen tot overeenstemming te komen.Achteraf vraag ik mij meer en meer af of het daaraan geschort heeft bij
de Varkenswet. Ging het om minder varkens of ging het om minder mest? Kennelijk
was "minder mest door minder varkens" niet eenduidig genoeg om als doel goed
te functioneren. Ook wat dit betreft kunnen wij uit het verleden leren hoe
belangrijk het is om duidelijkheid te betrachten.Mijnheer de voorzitter! De opsomming van alle veranderingen in de memorie
van toelichting en de concept-LNV-beleidsagenda is indrukwekkend. Er zijn
bovendien veranderingen die van belang zijn voor heel veel, zo niet voor alle
Nederlanders. Het formuleren van die heldere, eenduidige en evenwichtige doelen
en randvoorwaarden is derhalve van doorslaggevend belang. Dat betekent dat
naast centrale kaders specifieke doelen moeten worden vastgesteld. Het is
niet voldoende uit te gaan van "het" platteland of van "de" natuur of "de"
landbouw. Het platteland te Groningen is bepaald anders dan
het platteland in Friesland, Gelderland of Brabant. De natuur op de Veluwe
is anders dan de natuur in de Achterhoek, Utrecht of Zeeland.Voor de landbouw geldt precies hetzelfde. Om te beginnen is er een groot
verschil tussen de niet-grondgebonden landbouw, zoals glastuinbouw, intensieve
veehouderij en dergelijke, de grondgebonden landbouw met zeer hoge productievormen,
zoals tuinbouw en de grondgebonden landbouw, zoals akkerbouw, melkveehouderij
en de gemengde bedrijven. Dat onderscheid moet je dus ook in acht nemen als
het gaat om het bereiken van veranderingen, het stellen van doelen en randvoorwaarden.
De eerste categorie – de niet-grondgebonden landbouw – lijkt toch
veel op industriële activiteiten en zou bij wijze van spreken ook kunnen
plaatsvinden op agrarische bedrijventerreinen of, zoals Wageningen heeft gesuggereerd,
in varkensflats. Bij industriële bedrijven hoort een stringent systeem
van milieu- en ruimtelijkeordeningseisen. Dat zou ook voor deze categorie
van landbouwbedrijven moeten gelden. Dat moet uiteraard waar nodig aangevuld
worden met eisen ten aanzien van dierengezondheid en dierenwelzijn.De tweede categorie – de grondgebonden landbouw met zeer hoge productievormen –
moet naar mijn gevoel komen tot veel betere milieuprestaties door een betere
bedrijfsvoering en innovatie van productiesystemen, bijvoorbeeld door minder
frequent te telen op dezelfde grond door gebruik te maken van ruilgronden.
Dat vraagt echter samenwerking van individuele bedrijven binnen een actieve
bedrijfstak, een actieve regio en een facilitaire overheid. Hoe denken de
minister en de staatssecretaris hierover?De derde categorie bepaalt voor een belangrijk deel de inrichting en aankleding
van het buitengebied en moet ook als zodanig worden aangesproken. Deze bedrijven
kunnen bij uitstek worden ingeschakeld bij agrarisch natuurbeheer, al moeten
wij daar ook niet al te hoge verwachtingen van hebben. Collega Varekamp sprak
over natuurbeheer door particulieren. We kennen allemaal de landgoedeigenaar.
Dit moet inderdaad zoveel mogelijk gebeuren, maar niet alles moet hiervan
afhankelijk worden gemaakt.Mijnheer de voorzitter! Ik vertrouw met voorgaande duidelijk te hebben
gemaakt dat generieke doelen en randvoorwaarden niet zullen werken. Een speciale
aanpak met specifieke doelen en randvoorwaarden is mijns inziens noodzakelijk.
Zelfs per bedrijf kan een specifieke aanpak vereist zijn, als sprake is of
moet zijn van precisielandbouw of een betere milieu- en natuurbeheersing.
Van belang bij alle veranderingen is welke invalshoek wordt gekozen. Gaan
wij terug naar een landbouw zoals die vroeger werd bedreven – collega
Braks heeft de geschiedenis aardig op een rijtje gezet – of zien wij
kans een "moderne" landbouw te beoefenen zonder de als negatief ervaren effecten
ten aanzien van milieu, stankoverlast, dierengezondheid/dierenwelzijn etc.?
Deskundigen hebben mij overtuigd dat het laatste moet en ook kan. Het verleden
idealiseren en romantiseren helpt ons niet verder. Hoe zien de minister en
de staatssecretaris dit? Hoe denken zij de gestelde en nog te stellen doelen
te bereiken? En hoe zien zij dit tegen de achtergrond van de internationale
ontwikkelingen? Hier is al over gepraat. Welke ruimte hebben wij in Nederland
formeel maar ook qua concurrentiekracht nog binnen de EG?Mijnheer de voorzitter! Het is duidelijk dat de veranderingen in "de"
landbouw en "de" natuur het platteland aanzienlijk zullen veranderen. In het
tweemaandelijkse magazine van de provincie Noord Holland las ik: "het nieuwe
platteland ziet er anders uit, maar hoe?"; "de scheiding stad-platteland is
van voorbije tijden!"; "er zijn nieuwe vormen van economisch en sociaal leven
nodig!"; "de nieuwe samenhang op het platteland is even complex, divers en
dynamisch als die in de grote stad!" en "alleen kleinschaligheid geeft het
platteland een eigen karakter". Zonder dit alles tot de hoogste wijsheid te
verklaren, denk ik dat genoemde zaken op de een of andere wijze meer of minder
in alle plattelandsgebieden zullen spelen. Ik zei al eerder dat "het" platteland
niet bestaat. Het platteland is heel divers en zal dat ook blijven! Opnieuw
dus specifieke doelen en een specifieke aanpak!Mijnheer de voorzitter! Ik zit dan toch met een vraag, mogelijk zelfs
een probleem. Bij het beleidsdebat over EZ is de stadseconomie uitdrukkelijk
aan de orde geweest. Er werd ook nadrukkelijk verwezen naar de plattelandseconomie,
zoals deze door LNV ter hand zal worden genomen. Ik ben voor specifieke doelen,
maar ook voor een gecoördineerde, geïntegreerde aanpak. Ik denk
dat de samenhang tussen stad en platteland groter is dan de verschillen. De
verschillen zijn er wel, maar een en ander loopt in elkaar over. Een van mijn
fractiegenoten zei vanmorgen dat Nederland in feite een stad in een groot
park is. Dat is een benadering die niet valt uit te sluiten. Ik heb al gezegd:
Apeldoorn in het groot. De scheiding tussen stad en platteland is niet zo
sterk. Waar moet de coördinatie en integratie van de verschillende aanpakken
plaatsvinden? De gemeente lijkt mij te klein. De rijksoverheid moet de centrale
kaders vaststellen, terwijl de provincie de coördinatie en de integratie
voor haar rekening dient te nemen. Hoe denken de minister en de staatssecretaris
daarover? Ik hoor graag hun visie.Mijnheer de voorzitter! Alle veranderingen in de landbouw, de daaraan
verwante industrie en op het platteland zijn, zolang ik mij kan herinneren –
vanaf 1945 – en al tientallen jaren daarvoor, mede gebaseerd op en begeleid
door "het kenniscentrum" van de Landbouwuniversiteit Wageningen. Dat is internationaal,
maar vooral ook in Nederland een begrip. Het Nederlandse kennis- en innovatiebeleid
op het gebied van de landbouw in de breedste zin is, voorzover ik weet, steeds
ingezet om de concurrentiekracht van de Nederlandse landbouw te vergroten,
anders dan in Frankrijk, Duitsland en Engeland, waar veel meer sprake was
van bescherming en liberalisatie. Hier was er kennisindustrie en innovatie
om te kunnen concurreren. Dankzij dat beleid hebben de Nederlandse landbouw
en aanverwante industrie de opeenvolgende crisissen redelijk goed kunnen overleven.
In de huidige situatie, bij alle komende veranderingen, zowel nationaal als
internationaal, is het naar mijn oordeel van groot belang dat wij in Nederland
een optimaal functionerend kennis- en innovatiecentrum hebben.Dan kom ik op mijn laatste punt: de ontwikkelingen bij de Landbouwuniversiteit
en de DLO in Wagen ingen. Het zal de minister niet zijn ontgaan
dat eind vorig jaar grote onrust is ontstaan aan de Landbouwuniversiteit in
Wageningen over een rapport van de commissie-Ondernemingsplan. Het voorstel
van de commissie heeft ingrijpende gevolgen voor het studieaanbod van de universiteit,
omdat volgens dit ondernemingsplan de Landbouwuniversiteit in 2002 30 leerstoelen
en 285 arbeidsplaatsen minder zal hebben. De universiteit gaat in de komende
vier jaar ook nog eens 30 mln. bezuinigen.Van het opheffen van 30 leerstoelen zijn vooral de sociale wetenschappen
en de tropische vakgebieden de dupe. Ook verdwijnen er twee juridische en
vier sociologische leerstoelen. Vier studierichtingen worden opgeheven: twee
tropenstudies, huishoud- en consumentenwetenschappen en milieuhygiëne.Er is grote zorg bij de academische gemeenschap aan de Landbouwuniversiteit
en daarbuiten over wat deze drastische ingreep nu precies betekent voor de
LUW. Wordt het niet een te eenzijdige, uitsluitend technische universiteit?
Die ontwikkeling staat haaks op het inzicht dat toepassing en overdracht van
technische kennis vragen om sociaal-maatschappelijke inkadering en dus om
sociaal-wetenschappelijke kennis, toegesneden op die kennisoverdracht. Het
inzicht dat alleen een dergelijke integrale aanpak werkt, geldt niet alleen
voor Nederland, maar zeker ook voor de ontwikkelingslanden. Juist in die landen
heeft de Landbouwuniversiteit een heel sterke reputatie opgebouwd.Een buitenstaander die dit alles op zich af ziet komen, kan zich toch
niet aan de indruk onttrekken dat er kortzichtig wordt omgegaan met menselijk
kapitaal en dat deze ingreep de internationale reputatie van de universiteit
zeker schade zal berokkenen. Deze ontwikkeling gaat de minister van LNV heel
direct aan, omdat de Landbouwuniversiteit aangeeft dat het bestuur tot deze
maatregelen wordt gedwongen, omdat het ministerie van LNV heeft bepaald dat
de LUW een korting krijgt opgelegd, en omdat de centrale bedrijfsreserve negatief
is. Gaarne verneemt mijn fractie de visie van de minister op deze ontwikkeling
en op de argumenten die de commissie gebruikt om tot deze maatregelen te komen.
Ziet de minister mogelijkheden voor een andere, minder drastische invulling
van het ondernemingsplan? Is de minister bereid daartoe zo nodig enige financiële
middelen ter beschikking te stellen?Terwijl EZ waar dat maar mogelijk is, de kenniseconomie, kennismanagement
en innovatie propageert als het redmiddel voor Nederlandse economische activiteiten,
kan het toch niet zo zijn dat LNV een nationaal en internationaal zeer gerespecteerd
kenniscentrum teloor laat gaan? Er waren bij de LUW en de DLO al de nodige
veranderingen ingezet. Er was gekozen voor het verderbouwen op de sterke punten.
De bezuinigingen die hebben geleid tot de huidige problemen oftewel het ondernemingsplan,
dat door de Wageningse gemeenschap niet wordt gedragen, doorkruisen een reeds
in gang gezet veranderingsproces. Dat kan toch ook niet de bedoeling zijn
van de minister, denk ik dan.Ik weet dat er inmiddels inspraak plaatsvindt en dat er wordt beargumenteerd
om te komen tot veranderingen. Voorkomen moet worden dat er met losse flodders
wordt teruggeschoten op eerdere losse flodders. Er moet nu naar mijn oordeel
een gedegen discussie plaatsvinden. Is het dan niet verstandig om tot een
time-out te komen, waarin wordt geprobeerd de zaak opnieuw op de rails te
zetten en de eerder geformuleerde beleidsvoornemens, die politiek breed gedragen
waren, zowel in het parlement als in het kabinet, en de sterke nationale en
internationale positie als uitgangspunt te nemen? Er moeten natuurlijk ook
daar heilige huisjes omvergeschopt worden en kleine, zelfstandige winkeltjes
moeten verdwijnen. Als dat allemaal gebeurt, is het naar mijn gevoel mogelijk
een opbouw van Wageningen als universiteit én onderzoekscentrum te
verkrijgen dat draagvlak heeft en dat daadwerkelijk kennis- en innovatiemanagement
mag heten. Deze kans mag de minister, lijkt mij, niet missen.Mijnheer de voorzitter! Het zal duidelijk zijn dat ik met meer dan gewone
belangstelling wacht op de reactie van de minister en de staatssecretaris
op de stellingen die ik geponeerd heb.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter! Namens de fracties van SGP, RPF en GPV roep ik de bewindslieden
van LNV graag een hartelijk welkom toe bij hun eerste kennismaking met deze
Kamer in het kader van de begrotingsbehandeling. We spreken de hoop op een
vruchtbare gedachtewisseling uit.Beide bewindslieden waren een verrassing voor de agrarische wereld. Ze
hadden zich daarin tot hun benoeming niet of ternauwernood bewogen. De tijd
dat boeren bepaalden wie "hun" minister zou zijn, ligt al weer enige tijd
achter ons. Het bolwerk van het groene front is al weer enkele kabinetsperiodes
verleden tijd. Echte greep hebben boeren niet meer op het politieke beleid.
Wat wil men, als ze zelfs in hun "eigen" coöperaties weinig meer in te
brengen hebben. Na een jarenlange bezetting van de politieke top van het departement
door het CDA en één kabinetsperiode door de VVD, is nu D66 en
de PvdA deze eer te beurt gevallen. Ik heb niet de indruk gekregen dat in
de agrarische wereld de verwachting bestaat dat de jongste politieke kleurwisseling –
het blijft immers paars! – grote beleidsmatige gevolgen zal hebben.De beide bewindslieden hebben zich bij hun presentatie als zodanig een
onbeschreven blad genoemd. Dat hadden ze gemeen met hun voorganger, al is
bij de wisseling van de wacht wat de ministers betreft door waarnemers wel
opgemerkt dat het breekijzer door een bruggenbouwer was vervangen. De tijd
zal leren of die kromme vergelijking misschien toch enige realiteitswaarde
toekomt. Toegespitst op de minister – die tenslotte als eerste werd
benoemd – stelde het Nieuwsblad van het Noorden in de uitgave van 8
augustus 1998 de vraag: "Kan een 'grachtengordelpartij' als D66 een goede
landbouwminister leveren?" Want – zo ging men verder – "Boeren
en tuinders krijgen nog niet echt een warm gevoel bij het horen van de naam
Apotheker. Nog altijd heeft de agrarische sector haar 'eigen' ministerie.
Maar de vroeger zo innige relatie tussen de groene wereld en het ministerie
van Landbouw is een haat-liefdeverhouding geworden." Als commentaar voeg ik
daaraan toe dat intussen ook het groen niet meer is wat het was. Dit citaat helpt mij de overstap te maken van de personen naar de zaak:
het departement als zodanig. Tijdens de kabinetsformatie deden – opnieuw
trouwens – geluiden de ronde dat het departement misschien wel opgeheven
en opgedeeld zou worden. Die geluiden berustten waarschijnlijk wel op feiten,
maar ze werden niet door de loop der dingen bevestigd. Het departement bleef
bestaan, maar voor hoelang, bleef de vraag. Langer dan de lopende kabinetsperiode?Uit een in december vorig jaar, dus zeer recentelijk, uitgebracht rapport/advies
van de Raad voor het landelijk gebied citeer ik een zin: "De discussie over
het voortbestaan van LNV is nog lang niet gesloten, hooguit geluwd." De raad
wil op dit moment niet weten van opdeling en onderbrenging van LNV elders,
want dit zal, zo meent hij, schade toebrengen aan de kwaliteit en de samenhang
van het beleid. Dat LNV door de raad niet meer wordt gezien als het ministerie
van en uitsluitend voor de boeren, is echter overduidelijk. Er worden forse
uitspraken over de oriëntatie van LNV gedaan. Landbouw is geen vanzelfsprekende
zaak meer, ook niet als inkomstenbron en regionale economische pijler, zo
kunnen wij vernemen. In het geval van onoplosbare spanning tussen landbouwproductie
enerzijds en de natuur anderzijds moet duidelijk voor de natuur worden gekozen,
zo klinkt het beslist. Er volgt ook nog een aanbeveling: "Een nieuwe naam
en een verbindend motto, zodanig dat daarmee de essentie van de koerswijziging
wordt aangegeven, zou een nieuwe start kunnen markeren."Dit advies roept uiteraard de vraag op naar de reactie van de minister.
Trouwens, het roept ook de vraag op of de agrarische sector in de raad is
vertegenwoordigd en zo ja, wat ik toch aanneem, of het advies unaniem is uitgebracht.
Als beide het geval zijn, moet dit dan worden uitgelegd als een teken dat
de agrarische wereld in feite reeds afscheid heeft genomen van haar eigen
ministerie? Interessant zou het zijn te vernemen hoe de minister zelf naar
de toekomst van LNV als zelfstandig departement kijkt.Over het (voort)bestaan en de taakvervulling door het departement maak
ik nog een opmerking. Uit de begroting blijkt dat op de apparaatskosten 5%
moet worden bezuinigd. Dit is goed te begrijpen wanneer men de teruggang van
het aantal boeren bepalend laat zijn voor het aantal ambtenaren op LNV. Het
is echter weer niet zo'n logische maatregel als men ziet welke andere belangen
dan die van boeren het kabinet door het departement wil laten behartigen.Van het voortbestaan van het departement kom ik op het voortbestaan van
de agrarische sector. Dat er een zeker verband tussen beide bestaat, lijkt
mij aannemelijk. De vraag die ik onder ogen wil zien, is of er op wat langere
termijn, van 25 tot 30 jaar, gegeven bestaand en te verwachten beleid nog
toekomst is voor boeren en tuinders in ons land. Nu gaan wij, de politiek –
gelukkig! – niet over de toekomst als zodanig. Deze is in handen van
een ander, dé Ander. Wij mensen kunnen hooguit onze politieke wensen
en verwachtingen hebben. Hierover moeten wij zo duidelijk en in politicis
vooral zo eerlijk mogelijk zijn.Persoonlijk ben ik over die toekomst allesbehalve hoopvol en bij tijd
en wijle zelfs uitgesproken somber. Dit is bepaald niet zo omdat ik geen vertrouwen
heb in de taaiheid en de vindingrijkheid van boeren en tuinders om te overleven.
Wie ziet op de externe omstandigheden en de gaande zijnde ontwikkelingen waaronder
zij hun bedrijf zullen moeten uitoefenen, kan echter, zo wil mij voorkomen,
onmogelijk optimistisch zijn. Wat dit betreft, beschouw ik de openingszinnen
van de memorie van toelichting bij de begroting als veelzeggend. Daarin ligt
eigenlijk de hele problematiek besloten, namelijk het toekomstgegeven van
een voortgaande stille revolutie op het platteland en in het beleid van LNV.
Ik licht het toe.Op het platteland in Nederland wonen 6 miljoen mensen, schrijven de bewindslieden.
Voor de volgende eeuw en voor de volgende generaties blijft een leefbaar platteland
van groot belang. Economische concurrentiekracht, sociale cohesie, ecologische
duurzaamheid en culturele identiteit worden hiertoe bevorderd. Het kabinet
ziet het als een belangrijke uitdaging om de ruimtelijke kwaliteit van Nederland
te beschermen, gegeven de combinatie van bevolkingsgroei, toenemende mobiliteit
en ruimtebeslag voor wonen, werken en recreëren. Daarnaast bestaat de
wens om de natuur in Nederland meer kansen te geven.De waarde van het platteland voor recreatie en toerisme krijgt nadere
aandacht, zo valt verder in de memorie te lezen. En dan volgt een belangrijke
passage. De veranderende eisen die worden gesteld aan de ruimtelijke inrichting
van Nederland en aan de manier waarop de agrarische productie plaatsvindt,
leiden tot een heroriëntatie van het landelijk gebied op zijn maatschappelijke
functies.Voorzitter! Als ik deze passage goed versta, is het zó dat, terwijl
het ministerie van LNV in het verleden vooral opkwam voor de productielandbouw
en randvoorwaarden in de belangenafweging meenam, nu het tegenovergestelde
geldt. De overheid wil ten aanzien van deze randvoorwaarden "kaderstellend"
optreden. Het is aan de agrarische productiesectoren om hun activiteiten op
een maatschappelijk verantwoorde manier in te vullen. Daar waar dat onvoldoende
gebeurt, zal LNV regulerend optreden, zo staat te lezen.Kortom, voorzitter, als ik het goed begrijp, is het beleid van LNV toch
drastisch gewijzigd. Terwijl LNV tot een aantal jaren geleden de prioriteit
legde bij de agrarische sector en daarná bij de onderscheiden randvoorwaarden
die de samenleving aan de primaire productie stelt, zijn de randvoorwaarden
van weleer hoofdpunten van beleid geworden. En de richting van de vernieuwingen
in de landbouw wordt vooral bepaald door de groeiende betrokkenheid van de
samenleving bij het landelijk gebied. De sectoren van land- en tuinbouw moeten
zich, zo lijkt de onontkoombare conclusie, daaraan aanpassen.Voorzitter! Alle mooie volzinnen en mogelijke goede intenties ten spijt,
ziet de agrariër zich, temidden van al deze krachten en belangen die
hem in een bepaalde, soms in deze, dan in gene richting duwen en trekken,
voor de economische opgave gesteld van kostprijsverlaging en mitsdien vaak
van schaalvergroting, of hij dat nu wil of niet. Hij wordt gemangeld tussen
markt en overheid.Hare Majesteit de Koningin constateerde in de jongste troonrede reeds
dat de druk op het platteland toeneemt. De ruimtelijke claims stapelen zich
op en de plandichtheid en regeldichtheid van Rijk, provincie en
gemeente wordt almaar groter. Het was de heer Varekamp, meen ik, die een niet-uitputtende
reeks van voorbeelden noemde. Ik noem er ook enkele: ROM-gebieden, Waardevolle
Cultuurlandschappen, landinrichtings-, beheers- en reservaatsgebieden, strategische
groenprojecten – het zijn allemaal gebieden waar de overheid iets mee
wil en waarin de landbouw één of meer veren moet laten.De Ecologische Hoofd Structuur omvat in totaal 700.000 ha, waarvan 50.000
ha natuurontwikkeling, 100.000 ha reservaatsgebied en 100.000 ha beheersovereenkomstengebied.
Er wordt 75.000 ha voor bos en 7500 ha voor recreatie geclaimd. Daarbij komt
dan nog de behoefte voor de uitbreiding van steden en dorpen en de aanleg
van wegen en spoorlijnen, die tot 2015 begroot wordt op 80.000 ha. Deze claim
alleen al komt, vertaald, neer op meer dan 1000 akkerbouw- of melkveehouderijbedrijven,
ofwel – een andere vergelijking – het hele areaal consumptieaardappelen.Voorzitter! Er is een tegenoffensief van de natuur aangekondigd, nadat
die jarenlang in het defensief heeft gezeten. Dat valt tot op zekere hoogte
nog wel te billijken, maar de verwevenheid van landbouw en natuur leidt onvermijdelijk
tot meer fricties, zeker wanneer het natuurbeleid zich niet meer in hoofdzaak
op natuurgebieden en de EHS richt, maar sterker op het hele landelijke gebied,
met een hoofdrol voor de maatschappelijke wensen.Als ik de nieuwste ruimtelijke ideeën van de vorige maand verschenen
startnota ruimtelijke ordening 1999 "De ruimte van Nederland" bezie, maakt
deze de indruk geschreven te zijn vanuit het perspectief van de stad, met
de Randstad als epicentrum. Het platteland is niet meer dan een bijproduct.
De schets zegt land- en tuinbouw bescherming te willen bieden, maar uit alles
blijkt dat hetzelfde stuk niet zonder bedreigingen is.Thans bestaat Nederland nog voor ongeveer tweederde uit agrarisch gebied.
Is de minister het met mij eens dat dit aandeel op een termijn van 25 à
30 jaar teruggebracht zal zijn tot de helft als alle ontwikkelingen zich voortzetten
en alle plannen zijn uitgevoerd? En waar denkt hij dan de ruimte te vinden
voor de noodzaak van schaalvergroting en de eis van extensivering van grondgebonden
bedrijven?Ik mag, mede in verband met de ruimtelijke problematiek, ook herinneren
aan grondprijzen die stijgen naarmate de ruimte schaarser wordt. Deze prijzen,
die van veel factoren afhankelijk zijn, hebben een zodanige hoogte bereikt
dat de relatie grondkosten/producerend vermogen niet meer aanwezig is. De
overheid draagt middellijk daartoe bij, evenals de boeren die elders zijn
uitgekocht en die met een flinke buidel geld op zoek gaan naar een vervangend
bedrijf en de melkveehouders die naar extensiveringsmogelijkheden op zoek
zijn.Nu zou in theorie opgemerkt kunnen worden, dat er voortdurend grond vrij
komt van verdwijnende boeren. De cijfers zijn bekend. In de afgelopen vijf
jaar verdwenen 16.000 gezinsbedrijven, 16% van het totaal. Iedere dag staken
acht agrariërs hun werkzaamheden en dus hun bedrijf. Tegelijkertijd is
het aantal grote bedrijven, dat niet meer in gezinsverband wordt gerund, méér
dan verviervoudigd tot 2200. Praktisch is er echter geen sprake van een één
op één-relatie tussen uitbreiding en inkrimping. Dat de één
zijn dood de ander zijn brood is, gaat maar in een beperkt aantal gevallen
op. Grond heeft nu eenmaal de eigenschap niet verplaatsbaar te zijn. De vraag
blijft dus bijvoorbeeld, waar de koeien, die de minister – en ik met
hem – zo graag in de wei ziet lopen, straks zullen kunnen grazen. En
de intensieve agrarische productie, waar moet die een plek vinden in de toekomst?
Denkt de minister misschien ook, met sommigen, aan concentratie op bedrijven-
en industrieterreinen?Of, voorzitter, zouden we zo eerlijk moeten zijn om maar onomwonden te
zeggen dat we op langere termijn, gegeven de eisen van markt en overheid,
voor een zeer beduidend aantal boeren en tuinders in ons land geen plaats
meer zien, ook gezien de kostenontwikkeling hier te lande in vergelijking
met die elders in de wereld, en hun maar het advies moeten geven om dan maar
te emigreren? Vanwege deze mij beklemmende vraag zou ik boven mijn bijdrage
aan deze begrotingsbehandeling vandaag het opschrift "de geprangde landbouw"
willen plaatsen.Voorzitter! Deze somber getoonzette, maar naar ik meen niet onrealistische
visie, kan mij er wat de korte termijn betreft niet van weerhouden voor enkele
actuele kwesties de aandacht te vragen. In de eerste plaats noem ik het Landbouwschap.
In 1995 functioneerde dit voor het laatst voluit en op 1 juli aanstaande houdt
het definitief op te bestaan. Dat is een gedenkwaardig moment voor iemand
die van huis uit de weerzin tegen het Landbouwschap met de paplepel heeft
ingegeven gekregen. Ondanks voldoening heb ik niettemin een enkele kritische
opmerking en vraag. Naar het mij voorkomt worden nog te veel taken voortgezet,
waardoor de heffingdruk voor sommige sectoren niet noemenswaardig daalt. Het
proces van modernisering van het stelsel van product- en bedrijfschappen heeft
dankzij de Tweede Kamer een teleurstellend verloop gehad. Dit moet een minister
van D66, wiens partij zozeer geijverd heeft voor deze modernisering, ook met
teleurstelling vervullen, zo mag ik toch aannemen. Is voorts het bericht juist
dat weer wordt gedacht, net als in de dagen van het Landbouwschap, aan een
vorm van restitutie van door de leden van de landbouworganisaties betaalde
ledencontributie? Zo ja, hoe verhoudt zich deze gedachte tot het besluit van
deze organisaties om niet-leden op geen enkele wijze meer hulp of service
te verlenen?In de tweede plaats heb ik enkele vragen over het melkquotum. Wat gaat
er op Europees niveau gebeuren onder invloed van de Bende van vier (of vijf),
hoe die ook mag heten? Is de Nederlandse regering in beginsel reeds bereid
in de aanloop naar, dus voor 2006 de quotering als zodanig of de hoogte van
de quota ter discussie te stellen? Vervalt de quotering automatisch, wanneer
er in maart aanstaande in combinatie met prijsverlagingen geen overeenstemming
over voortzetting van het quotastelsel bestaat? Of zijn er goede gronden om
aan te nemen dat de quotering 2010 in elk geval zal halen?In de derde plaats noem ik de voortschrijdende ontwikkeling van bio- en
gentechnologie, ook in de landbouw. Ik denk dan aan veevoedertoevoegmiddelen,
groeibevorderaars, antibiotica, hormonen en genetisch veranderde gewassen,
om van het kloneren van dieren nu maar niet te spreken. De voordelen en zelfs
de noodzakelijk heid van al deze ingrepen vinden de nodige pleitbezorgers.
Het is naar onze wijze van zien echter niet uitgesloten dat genetisch veranderd
voedsel op den duur grote gevolgen heeft voor de gezondheid van mensen. Daarover
is nog vrijwel niets met zekerheid bekend. Wij hechten in elk geval aan de
keuzevrijheid van de consument. Grijpt LNV de mogelijkheden aan om tot heldere
regels en internationale afspraken te komen?Vervolgens kom ik bij een fiscale kwestie die de agrariërs direct
raakt in het geval van bedrijfsovername. Wellicht is het primair een zaak
van Financiën, maar LNV is zeker op de hoogte, zo mag ik toch aannemen.
Er blijkt nog steeds onduidelijkheid te bestaan over de te hanteren waardemaatstaven
voor de heffing van successie- en schenkingsrecht. De going-concernwaarde
minus 25% zou de grondslag worden in plaats van de verpachte waarde. Er zou
in financiële zin niets veranderen, zo werd in augustus jongstleden bij
de afschaffing van de oude regeling gezegd. Ik hoor dat nu echter niet herhaald
worden. Ik meende dat er een afspraak bestond dat het ministerie van Financiën
voor 1 december jongstleden uitsluitsel zou geven. Is die zeer gewenste duidelijkheid
inmiddels verkregen? Het bericht heeft mij niet bereikt.Met voorbijgaan aan andere zaken wil ik tot slot stilstaan bij een kwestie
die misschien in het niet valt bij de grote belangen waarover wij spreken,
maar die mij zeer hoog zit. Hoewel het einde van de gele oormerken na recente
incidenten in zicht lijkt, worden op bevel van Brussel de regels van het Identificatie-
en registratiesysteem voor grote landbouwhuisdieren aangescherpt. Niet-naleving
van die regels wordt harder gesanctioneerd, zelfs langs strafrechtelijke weg.
Sancties zijn onder andere een volledig transportverbod en vernietiging van
de desbetreffende dieren zonder schadeloosstelling. Ruiming van bedrijven
behoort tot de mogelijkheden. De productschappen voor Vee, Vlees en Eieren
hebben de nieuwe maatregelen van de Europese Unie voor Nederland op papier
gezet.De minister weet inmiddels ongetwijfeld dat er in ons land een niet exact
bepaald aantal veehouders, ongeveer 100 bedrijven, zijn die vanaf de introductie
van de zogenoemde oorflappen in 1991 blijk gegeven hebben van gewetensbezwaren.
Vrijstelling zal, als ik goed ben ingelicht, niet meer mogelijk zijn. De dieren
van deze veehouders zijn te traceren, want ze zijn voorzien van schetsen,
én ze zijn gezond, want ze zijn voorzien van een certificaat van de
Gezondheidsdienst. De veehouders lopen desalniettemin in beginsel het risico
dat hun vee wordt afgemaakt. Dat zou voor ons onverteerbaar zijn, en niet
alleen voor ons vermoedelijk. Na het dood spuiten van pasgeboren biggen moeten
wij niet ook nog het afslachten van gezond vee meemaken. Naar ik heb begrepen
zijn de sanctiebepalingen begin december vastgesteld, maar zou het ministerie
deze formeel nog moeten goedkeuren, hetgeen begin januari zou gebeuren. Mijn
afsluitende vraag is thans: klopt mijn informatie, heeft het ministerie al
een besluit genomen en, zo ja, hoe luidt dat?Voorzitter! Wij zien met belangstelling uit naar de reactie van de bewindslieden
op onze bijdrage. Wij wensen hen bij de vervulling van hun verantwoordelijke
taak van harte de zegen toe van Hem die de wasdom geeft.De heer Hessing (D66):Voorzitter! Door voorgaande sprekers zijn de bewindslieden zodanig hartelijk
welkom geheten, dat het net lijkt alsof zij zeer recent zijn aangetreden.
Niets is minder waar. Maar ook ik wil de bewindslieden hartelijk welkom heten.
Ik wens hen veel succes, met name ook in het wetgevend proces, want dan zien
wij hen hier verschijnen.Voorzitter! Mijn fractiegenoot aan de overzijde, de heer Ter Veer, heeft
zich bij de begrotingsbehandeling aan de overzijde vooral gericht op een "RSM-ingreep"
ten aanzien van een drietal onderwerpen. "RSM" staat dan voor radicaal stoppen
met. Het ging hier om het stoppen met achtereenvolgens ruilverkaveling, antibiotica
in veevoer en het leasen van melkquota. Dat betekent dat ik hier en nu deze
onderwerpen niet meer aan de orde behoef te stellen en mij kan richten op
enkele andere topics. Ik heb overigens begrepen dat de Landbouwraad op 14
en 15 december jongstleden het voorstel van de Commissie om te komen tot een
verbod van een viertal antibiotica als groeibevorderaar in diervoeding met
een gekwalificeerde meerderheid heeft aangenomen. Dat is op zich winst. Nu
nog een totaalverbod op alle antibiotica in diervoeding. Overigens zou ik
haast tegen de heer Holdijk willen zeggen: de naam "Apotheker" is wat dat
betreft nog niet zo slecht gekozen.Als eerste onderwerp wil ik aansnijden de ecologische hoofdstructuur en
het Structuurschema groene ruimte. Bij de behandeling van het Structuurschema
groene ruimte in deze Kamer in september 1995 heb ik namens mijn fractie aangegeven
dat aan de uitvoering van dit programma hoge prioriteit wordt toegekend. Toen
reeds zijn de nodige zorgen geventileerd met betrekking tot de financiering.
Mijn fractie moet helaas constateren dat de uitvoering niet zonder slag of
stoot tot stand komt. Er is bij een aantal provincies vertraging opgetreden
wat betreft de begrenzing van de ecologische hoofdstructuur. Op deze plaats
kan een verband worden gelegd met de behandeling van de begroting van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties vorige week in deze Kamer. Toen is geconstateerd
dat de provincies als bestuurslaag onder druk staan en dat de lage opkomsten
bij statenverkiezingen knagen aan de legitimiteit ervan. De provincies zijn
bezig met een revitalisering en dat is nodig ook. Mijn fractie meet de slagkracht
van provincies onder meer af aan het resultaat dat zij boeken op een wezenlijk
onderdeel van het beleid, namelijk de realisering van de EHS. En mijn fractie
is er, wat dit betreft, nog niet gerust op dat overal een voldoende wordt
gehaald.De bewindslieden hebben het parlement in de afgelopen periode met een
veelheid aan stukken en brieven bestookt. Ik haal er met betrekking tot de
EHS een tweetal uit. Allereerst een brief van 9 oktober 1998 waarin zij een
aanvullende schriftelijke reactie geven op de tijdens het debat over de begroting
van LNV voor 1999 aan de overzijde ingediende moties. Naar aanleiding van
een ingediende motie over de formulering van tussendoelstellingen geven de
bewindslieden aan dat de provincies in een schriftelijke afspraak hebben bevestigd,
de begrenzing van de EHS in 1998 af te ronden. Behoudens ten aanzien van enkele
gebiedsgerichte projecten zou voor 1 januari 1999 verreweg
het grootste gedeelte van de begrenzing voltooid zijn. Drie maanden later,
in de memorie van antwoord aan deze Kamer van 14 januari jongstleden, wordt
echter aangegeven dat volgens een recente opgave van het IPO de begrenzing
van de EHS door de provincies pas voor 75% gereed is en dat in het merendeel
van de provincies het restant pas in 1999 zal kunnen worden afgerond. Met
alle respect, maar dat is toch niet voldoende. Het restant is nog maar liefst
25% van het totaal. Daarbij komt nog dat simpelweg geconstateerd moet worden
dat de provincies hun schriftelijke toezegging niet zijn nagekomen. Als ik
het goed lees, zullen zelfs niet alle provincies in 1999 hun taak volbracht
hebben. Al met al is dat een slechte beurt. In ieder geval stelt mijn fractie
het op prijs om een overzicht per provincie te ontvangen waarin precies is
aangegeven waar de knelpunten zitten en welke oorzaken daaraan ten grondslag
liggen. Vervolgens kan, wat mijn fractie betreft, op basis van deze minutieuze
operatie een plan van aanpak worden opgesteld om de begrenzing echt met voorrang
af te ronden. Gaarne hoor ik een reactie van de bewindslieden op dit punt.Kunnen de bewindslieden aangeven in hoeverre door de geconstateerde vertragingen
het bedrag van 1,95 mld. dat bedoeld was als intensivering voor de realisering
van de EHS, nog toereikend is om het probleem van de gestegen grondprijzen
op te vangen? In ieder geval geeft de Natuurbalans 1998 geen enkele aanleiding
om vertraging te accepteren. Immers, hoewel het areaal natuur toeneemt, blijft
de diversiteit aan soorten afnemen. Sterker nog, in de Natuurbalans 1998 wordt
aangegeven dat vanwege de geconstateerde problemen rond de begrenzing van
de ecologische hoofdstructuur, de grondverwerving en de toenemende ruimtedruk
door wonen en infrastructuur de realisatie van een samenhangend geheel van
natuurgebieden in 2018 met de tot nu toe beschikbare middelen niet haalbaar
lijkt. Dat is een ronduit zorgelijke constatering.Over het kwantitatieve doel van de EHS heb ik al gesproken. Wat de kwalitatieve
doeleinden betreft, heeft de staatssecretaris volgens de brief van 28 december
1998 – niet alles in dit land ligt stil tussen kerst en oud en nieuw –
afgesproken dat er door de provincies gewerkt gaat worden aan de keuze van
de natuurdoelen. Het is misschien nog wat te vroeg, maar wellicht kan de staatssecretaris
aangeven of de provincies in staat zijn om binnen de gestelde termijn daaraan
uitvoering te geven.Bij de begrotingsbehandeling aan de overzijde is met name door de PvdA
en het CDA aandacht gevraagd voor een "steuntje in de rug" van de biologische
landbouw, vooral in fiscale zin. Mijn fractie was gecharmeerd van deze aandacht,
gelet op het belang dat gehecht moet worden aan een verdere groei van de biologische
landbouw en de constatering dat dit allemaal niet vanzelf gaat. Een extra
stimulans kan tegen die achtergrond waardevol zijn. Vandaar dat mijn fractie
de minister wil vragen om zijn enigszins afwachtende houding op dit punt nog
eens toe te lichten.Voorzitter! Het kabinet heeft een extra inspanning op tafel gelegd om
te kunnen voldoen aan de Europese nitraatrichtlijn. Er is een bedrag van 600
mln. beschikbaar om de inspanningen van de agrarische sector op dit vlak te
ondersteunen. Het kabinet is hiermee duidelijk op de goede weg, maar het is
nog maar de vraag of het aangescherpte mestbeleid voldoende is. Volgens LTO
Nederland is een bedrag van 1,1 mld. nodig om de verplaatsing van de betrokken
boeren in de kwetsbare gebieden te bereiken. Daar komt bij dat Brussel op
zichzelf negatief oordeelt over het Minas als zodanig. Kan deze strijd met
Brussel volgens de minister "gewonnen" kan worden? Kan hij ook aangeven wat
de stand van zaken is met het Minas?Een belangrijk onderwerp betreft uiteraard de Agenda 2000. Het is de bedoeling –
ik neem aan dat dit nog steeds het geval is – dat in maart van dit jaar
een politiek akkoord wordt bereikt over het pakket 2000. Mijn fractie is benieuwd
naar de voortgang daarvan, want op de Landbouwraad van 14 en 15 december jongstleden
is in dit kader alleen gesproken over de marktordening voor wijn. Mijn fractie
is uiteraard benieuwd in hoeverre het mogelijk zal zijn om in het kader van
de Agenda 2000 bijvoorbeeld de landbouwuitgaven in reële termen op hetzelfde
niveau te houden, en dus alleen te laten corrigeren voor inflatie. De onderhandelingen
daarover lijken er niet gemakkelijker op te worden nu de ministers van Buitenlandse
Zaken er niet in zijn geslaagd op dit punt een richtinggevende uitspraak te
doen. Hoe staat het in dit verband met het voornemen tot renationalisatie,
de geleidelijke invoering van een nationaal aandeel in de financiering van
de inkomenstoeslagen? Kan de minister de stand van zaken melden?Mijn fractie heeft met voldoening kennisgenomen van het initiatief van
de minister om de groei van de pluimveehouderij aan banden te leggen. De versnelling
in de groei van deze sector – sedert 1995 zijn er al 10 miljoen kippen
bijgekomen – alsmede de toenemende problemen met betrekking tot de afzet
van de pluimveemest – de achterblijvende export is daaraan debet –
hebben de minister naar het oordeel van mijn fractie voldoende argumenten
in handen gegeven om op te treden. Met het invoeren van een stelsel van pluimveerechten
kan een stop op de groei van de sector bereikt worden. Deze maatregel is noodzakelijk
om het proces van herstructurering van de sector levenskansen te bieden. Bij
de presentatie van de plannen begin november vorig jaar kondigde de minister
aan met vertegenwoordigers van de sector in overleg te willen treden over
de door de sector zelf ook voorgestane herstructurering. Kan de minister aangeven
wat de resultaten op dit vlak zijn?Volgens het regeerakkoord zullen door de overheid maatregelen worden getroffen,
indien de sector vóór 1 januari 2000 zelf onvoldoende heeft
gedaan om de knelpunten op te lossen. Een gedwongen krimp moet in die situatie
niet geheel worden uitgesloten. Het is uiteraard dringend aangewezen dat het
zover niet komt, maar mijn fractie gaat ervan uit dat, als het zover zou komen,
de leermomenten uit de varkenssector worden meegenomen.Dat brengt mij, hoe kan het anders, bij het varkensdossier. Daar valt
het nodige over te melden. Dat hebben anderen ook al gedaan. Met de wet Herstructurering
varkenshouderij is naar het oordeel van mijn fractie een beslissende en onomkeerbare
stap gezet in de richting van een duurzame en maatschappelijk aanvaardbare
varkenshouderij. De minister heeft in het kader van de implementatie van deze
wet een reeks van maatregelen genomen. Ik noem eerst de brief van de minister van 17 september 1998, vlak na
zijn aantreden. De slechte economische situatie in de sector als gevolg van
de lage opbrengstprijzen bracht de minister ertoe maatregelen te nemen om
de dynamiek in de sector overeind te houden. De aankoop van varkensrechten
werd mogelijk, zonder dat direct al in 1998 en 1999 de aangescherpte welzijnseisen
zouden gelden. Ook kondigde de minister een derde opkoopregeling aan, waarbij
naar aansluiting bij actuele marktprijzen werd gezocht. Vooral het laatste
is van betekenis, omdat de eerdere regelingen weinig hebben opgeleverd. Mijn
fractie heeft het gewaardeerd dat de minister zo spoedig na zijn aantreden
met maatregelen is gekomen om het herstructureringsproces op gang te houden.Vervolgens is de minister op 16 november 1998 gekomen met flankerend beleid,
wederom met als inzet beweging in de sector te houden om de doelstellingen
met betrekking tot milieu, diergezondheid, dierenwelzijn en landschapskwaliteit
te kunnen realiseren. De minister constateert onverminderd lage prijzen, met
als gevolg dat stagnatie dreigt. Ondernemers die overwegen hun bedrijf te
beëindigen, stellen hun besluit uit en houden hun varkensrechten vast
in de hoop op betere prijzen na herstel van de markt en in afwachting van
verlaging van het afroompercentage tot 25 in 2000. Ondernemers die hun bedrijf
willen voortzetten, ontbreekt het veelal aan middelen om uit te breiden en
te vernieuwen.In dit verband is uiteraard interessant het rapport "Mythen en sagen rond
de varkenshouderij" van de Wageningse denktank Varkenshouderij. Ook deze wetenschappers
constateren dat het voor boeren zo duur is om varkensrechten te kopen dat
er eigenlijk geen geld overblijft voor investeringen in een milieuvriendelijke
bedrijfsvoering. Zij komen tot de conclusie dat de herstructureringswet op
de helling moet. Een reactie van de minister op dit rapport stelt mijn fractie
op prijs. Met de conclusie van de denktank is mijn fractie het uiteraard niet
eens.Om de vaart erin te houden, heeft de minister diverse maatregelen genomen
om bedrijfsbeëindiging te stimuleren, onder meer door het afroompercentage
ook voor 1999 op 40, in plaats van 60, te stellen. Ook de verdubbeling van
de vergoeding voor het afromen voor ondernemers, jonger dan 52 jaar, die hun
bedrijf willen beëindigen, kan haar diensten bewijzen. Voor de blijvers
is niet zonder betekenis de toevoeging aan het Borgstellingsfonds wat betreft
de garantie. Mijn fractie ondersteunt deze inzet van de minister.Dan ten slotte de brief van de minister van 15 december. Uit deze brief
blijkt dat het gecombineerde effect van de huidige maatregelen met betrekking
tot afroming en opkoop er in resulteert dat van de tweede voorziene generieke
korting per 1 januari 2000 van 10% de helft, dus 5%, overblijft. Dat is een
bemoedigend vooruitzicht, maar ik kom daar dadelijk nog op terug.Ik wil eerst een opmerking maken over de knelpuntenregeling. De minister
heeft het Besluit hardheidsgevallen herstructurering varkenshouderij verruimd.
Dat is een goede zaak. Daarmee is het aantal knelpunten afgenomen. De resterende
gevallen, volgens LTO-Nederland gaat het dan om ongeveer 150 bedrijven, zullen
nog door een speciale werkgroep van het ministerie tegen het licht worden
gehouden. Naarmate het aantal knelpuntgevallen afneemt, neemt de druk om voor
de resterende gevallen een oplossing te vinden toe. Kan de minister de stand
van zaken aangeven op dit punt?Als ik dit zo overzie en op rij en in gelid zet, is in ieder geval mijn
fractie van oordeel dat de minister op zorgvuldige wijze bezig is om de structuurverandering
van de varkenshouderij gerealiseerd te krijgen. Mijn fractie spreekt dan ook
nadrukkelijk steun en waardering uit voor zijn aanpak.Dat alles laat onverlet dat het niemand kan zijn ontgaan dat inmiddels
de rechter een betekenisvolle uitspraak heeft gedaan. Het gaat hier om het
inmiddels beruchte tussenvonnis van de rechtbank te Den Haag in de bodemprocedure
van de Nederlandse Vakbond Varkenshouders tegen de staat inzake de Wet herstructurering
varkenshouderij. De rechtbank heeft zich op twee punten in negatieve zin uitgelaten.
Allereerst twijfelt de rechtbank aan de noodzaak en de proportionaliteit van
de reductie van de varkensstapel met maximaal 25%. Op dit punt wordt de minister
uitgenodigd met een nadere onderbouwing te komen. In die zin is het op dit
punt ook echt een tussenvonnis. Ten tweede heeft de rechtbank nu reeds aangegeven
dat met het vervallen van de varkensrechten gesproken moet worden van ontneming
van eigendom. Onder verwijzing naar het algemeen belang is zulks op zich geoorloofd,
maar er ontstaat een schadeplicht voor de overheid. Per saldo dreigt de rechter
dus de wet buiten toepassing te laten totdat in een adequate schadevergoedingsregeling
zal zijn voorzien. Dat is een zorgelijke ontwikkeling te noemen. Op dit punt
heeft de rechter toch een richtinggevende uitspraak gedaan, die zonder meer
in het eindvonnis zal worden overgenomen. Wat dat betreft, kan de VVD-fractie
zich daar nu reeds over beraden. Daar komt bij toetsing aan internationale
verdragen. Dat is een reguliere activiteit van de rechtelijke macht. Daar
hoeven wij ons geen zorgen over te maken, ook niet in deze Kamer.Bij de behandeling van Wet herstructurering varkenshouderij heeft in ieder
geval ook mijn fractie de vorige minister voorgehouden dat met het ontbreken
van een schadevergoedingsregeling hij een aanzienlijk procesrisico zou kunnen
lopen, met alle gevolgen van dien. Mijn fractie kan in het tussenvonnis helaas
geen aanknopingspunten vinden om dit sombere oordeel in positieve zin bij
te buigen. Mijn fractie vindt het dan ook verstandig dat de minister inmiddels
heeft besloten in beroep te gaan tegen het tussenvonnis, teneinde op de kortst
mogelijke termijn meer duidelijkheid te verkrijgen over onder andere de schadeplicht
van de staat.Wel vraagt mijn fractie zich tegen deze achtergrond af, en dan kom ik
terug op het punt van het opkopen, welke ruimte hij ziet om in ieder geval
de door hem nog voorziene generieke korting per 1 januari 2000 van 5% nog
verder in te dikken, zo niet overbodig te maken. Is het niet mogelijk om met
afroming en opkoping de tweede generieke korting te laten vervallen? De minister
heeft nu al het afromings- en opkoopspoor opgetuigd, maar moet daar niet een
plusje bovenop worden gezet? En voor de duidelijkheid, ik heb het dus nadrukkelijk
niet over de eerste generieke korting en de gevolgen die een mogelijke uitspraak
van de rechter daarvoor kan hebben. Ten slotte nog een enkel woord over de toekomst en dan in het bijzonder
de Reconstructiewet concentratiegebieden. Het gaat hier om de ruimtelijke
reconstructie van de varkenshouderij binnen, delen van, concentratiegebieden.
Een hervestiging van de varkenssector in clusters van bedrijven, gescheiden
door "varkensvrije brandgangen" en dat alles op afstand van de ecologische
hoofdstructuur en op afstand van gebieden die gevoelig zijn voor verzuring.
Over dit wetsvoorstel komt deze Kamer uiteraard op enig moment nog uitgebreid
te spreken, dus ik volsta thans met enkele kanttekeningen.Het is mijn fractie niet ontgaan dat de Raad van State een uitgebreid
en op onderdelen kritisch advies heeft uitgebracht. De Raad van State wijst
terecht op het ingrijpende karakter van het wetsvoorstel: het brengt niet
alleen directe en aanzienlijke lasten met zich mee voor de betrokken varkenshouders,
het heeft ook duurzame gevolgen voor de ruimtelijke ordening en maatschappelijke
ontwikkeling van de betrokken regio's, hetgeen onvermijdelijk een fors beslag
zal leggen op de beschikbare publieke middelen. Volgens de Raad van State
is het al met al lastig te komen tot een afweging van de baten van de reconstructie
tegen de maatschappelijke lasten. Mijn fractie kan zich bij dat oordeel zeker
iets voorstellen. Er wordt nogal wat overhoop gehaald en dat voor één
sector, hoe belangrijk ook. Om maar eens een vergelijking te maken: het relatieve
"gemak" waarmee bedrijven nu blijkbaar kunnen worden verplaatst, gaat op het
eerste gezicht toch verder dan bijvoorbeeld het verplaatsen van woningen in
het kader van de verdere ontwikkeling van Schiphol. In ieder geval is het
zaak dat de maatschappelijke kosten, meer dan tot nu toe, in beeld komen om
te kunnen beoordelen of de proportionaliteit niet in het geding is.Fundamenteler is het bezwaar van de Raad van State tegen het concept van
compartimentering en varkensvrije brandgangen. De Raad van State wijst erop
dat deze maatregel vooral is ingegeven om de veterinaire risico's te verminderen
en te beheersen. De Raad van State wijst er vervolgens op dat desondanks niet
kan worden uitgesloten dat toch nog een uitbraak van varkenspest door insleep
van besmette varkens van elders zich kan voordoen. En ook na uitbraak blijft
vervoer, zij het onder stringente voorwaarden, tussen compartimenten mogelijk.Gezien deze praktijk, afgezet tegen de wetenschap dat het gesleep met
levende varkens als belangrijke reden voor uitbraak en uitbreiding van varkenspest
moet worden aangemerkt, is inderdaad een zekere nuancering op z'n plaats wat
de positieve effecten van de brandgangen betreft. Inderdaad is op deze punten
een stevige discussie denkbaar. Ik kan mij voorstellen dat bewindslieden op
dit moment niet alle aspecten van deze wet naar voren willen halen, maar wellicht
kunnen zij wel een reactie geven op deze twee niet onbelangrijke punten van
kritiek van de Raad van State.Voorzitter! Er wacht de bewindslieden nog een zware taak op dit terrein.
Mijn fractie wenst hen dan ook alle sterkte en steun daarbij toe. Ik zou willen
besluiten, mede in het licht van de komende statenverkiezingen, met de uitspraak
die ik ook heb gebezigd bij de behandeling van het wetsvoorstel Herstructurering
varkenshouderij, en wel dat mijn fractie zich onverminderd sterk maakt voor
minder varkens en meer D66!De heer Bierman:Voorzitter! De eerste maal dat ik in deze Kamer aan het debat mocht deelnemen,
was bij de behandeling van het Structuurschema groene ruimte. Ik hield toen
een pleidooi voor het aanstellen van een staatssecretaris voor het landelijk
gebied. Mijn pleidooi was geënt op de toen ook al ingestelde functie
van een staatssecretaris voor grote steden, waarbij ik de gedachte opperde:
de contramal moet nu ook bewaakt en vertegenwoordigd worden. Iedereen zal
begrijpen dat het mij buitengewoon gelukkig maakt dat ik op mijn wenken bediend
ben, hoewel ik mij afvraag of het alleen mijn inhoudelijke argumenten zijn
geweest die de doorslag hebben gegeven voor deze benoeming. Ik wens de staatssecretaris
succes toe en ik heet haar welkom in deze Kamer.Ik meen dat het landelijk gebied niet los te koppelen is van het stedelijk
gebied. Zeg mij hoe uw steden eruitzien en ik zal u zeggen hoe het landelijk
gebied eruitziet dat daarbij hoort. Als je het op die manier bekijkt, is ook
meteen duidelijk dat die contramal, die ik noemde, niet los staat van de groeiende
verstedelijking en de processen die daarbij een rol spelen. In de startnotitie
1999 is de compacte stad alleen niet langer zaligmakend. Er wordt ook gestreefd
naar een beheerste ontwikkeling van regionale corridors. Tegen deze achtergrond
moet ik constateren dat er een capitulatie dreigt voor het verder ruimtelijk
potverteren en dat is gebaseerd op een belangrijk misverstand, namelijk dat
morfologische verdichting hetzelfde zou zijn als functionele verdichting.
Als een ruimtewezen zou kijken naar een dicht opgepakte menigte bij een tramhalte,
zal hij niet zeggen dat de tram vertraagd is, maar wel: die mensen staan zo
dicht op elkaar, die hebben iets met elkaar; het zal wel familie zijn. Zo
kijken wij natuurlijk naar de kaart en als wij lang genoeg staren, zien wij
dat as niet langer verbrande turf is, dat er allerlei ontwikkelingen gaande
zijn en dat die ontwikkelingen iets met elkaar te maken zouden kunnen hebben.Dit betekent dat er een samenhang is in deze ontwikkelingen die vervolgens
versterkt zou moeten worden. In de praktijk verlaat nog geen 8% van het transport
de regio. Met andere woorden: het overgrote deel van het transport voltrekt
zich in de eigen regio en is dus niet gebaseerd op een samenhang die ruimer
is dan de regio. Er is dus sprake van een schijnsamenhang. Het is los zand.
Minister Pronk heeft kort geleden in de NRC gesteld dat wij langs die wegen
eigenlijk de grote leugen gerealiseerd zien, waarbij op basis van artikel
19 WRO het bestemmingsplan aan de laars kan worden gelapt. De gemeenten hebben,
ten opzichte van elkaar concurrerend, tegen de klippen op van alles gebouwd.
Zij hebben daarmee een maximalisering in plaats van een optimalisering gerealiseerd.
Om het even met de Raad voor het landelijk gebied te zeggen: er is weer gehandeld
alsof het landelijk gebied groot, leeg en dunbevolkt is. Er wordt op dit moment
ervaring opgedaan met reconstructiewetten. De heer Hessing had het al even
over Schiphol. Dit zou een ideaal instrument zijn om het landelijk gebied
weer terug te gaan reconstrueren. Dit is in feite een wildgroei. We hebben
te maken met illegale zwarte woon- en werkakkers, die we nu
via de startnotitie proberen met corridors wit te wassen.Ik ben geen voorstander van dat soort formaliseringen. We koersen dus
af op een landschap van woongeulen en werkgoten, waarbij meer afritten meer
ritten creëren en er weer meer uitstoot komt. Ook de ammoniakuitstoot
zal toenemen en vervolgens bij de boeren in rekening worden gebracht, omdat
ammoniak nu eenmaal niet wordt toegedicht aan de automobilist.Kortom, dit is niet goed voor de bestaande steden. Deze worden daardoor
uitgemergeld en de verpaupering zal toenemen. Verder is het niet goed voor
het landelijk gebied. Je hebt hiermee dus al een argument om met andere departementen
of mensen die als vliegende keep optreden, te overleggen of je niet gezamenlijk
het landelijk gebied dient te beschermen om op deze wijze ook de steden overeind
te houden. Ik denk dan in eerste instantie aan de huidige minister voor het
grotestedenbeleid.Voorzitter! Er zijn meer argumenten waarom je deze ontwikkeling niet moet
willen. De vermindering van het areaal leidt tot prijsopdrijving, 35% stijging
sinds 1990. Een EHS zal steeds duurder worden en de inpassingsproblemen zullen
steeds meer toenemen, waardoor hier steeds minder van zal komen. Er is ook
sprake van een vergrote barrièrewerking. Wat blijft er over van de
doelstelling "grote aaneengesloten gebieden creëren" in de beleidsnotitie?
Realisatie van aaneengesloten natuurgebieden, aaneengesloten arealen landbouwgebieden
zal steeds moeilijker worden.Verder is er de schade aan de biodiversiteit. Het rampzalige is dat deze
wegen gelegd zijn op gradiëntrijke overgangen. Dat houdt in dat de biodiversiteit
al per definitie geschaad wordt. Door uit te bouwen tot corridors breng je
een veel grotere onevenredige schade toe dan wanneer de wegen op een andere
wijze waren gerealiseerd. Dit alles gebeurt dan ook nog vanuit een zekere
mate van overbodigheid, gelet op de ontwikkeling van de bevolking in de toekomst.
Ik heb dit bij de algemene beschouwingen al gezegd. De bevolkingsgroei zit
hem niet meer in de nieuwkomers, maar in degenen die langer blijven. Degenen
die langer blijven houden onevenredig bezet, wat anders door jongeren zou
kunnen worden ingevuld. Er wordt niet meer opgeschikt en ingeschikt. Je zou
daar een heel ander beleid, een beleid van optimalisering tegenover moeten
zetten.Mijn vraag is of ik er gegeven deze schets op mag rekenen dat de bewindslieden
buitengewoon vasthoudend zullen zijn. Dat zij niet alleen zullen zeggen: geen
nieuwe hypotheek op natuurgebieden, maar zelfs: geen nieuwe hypotheek op nog
beschikbaar landelijk gebied. En dat zij dit zullen inbrengen bij de discussie
over de startnotitie. Ik zou dan al een stuk blijer zijn.Voorzitter! De structuurveranderingen in het landelijk gebied zelf verlopen
nog steeds stormachtig en worden steeds meer versneld. Elke dag verdwijnen
er acht boerenbedrijven. Over tien jaar is er nog maar de helft over. In vijf
jaar zullen er 16.000 bedrijven verdwenen zijn, vooral gezinsbedrijven. En
dat zijn in mijn ogen nu juist de bedrijven die niet weggesaneerd zouden moeten
worden in deze koude ontwikkeling. Voor de grote bedrijven is er naar mijn
oordeel op lange termijn geen markt. Zij zullen de race internationaal afleggen
tegen die bedrijven die in gebieden opereren waar allerlei wettelijke en milieubarrières
evenals areaaltekort niet zullen optreden. Het is dus al een verloren race.
Waarom hier dan nog overwegen, zoals in de beleidsnotitie staat, daarvoor
fiscale maatregelen te gaan introduceren? Ligt het niet veel meer voor de
hand om dat juist voor de gezinsbedrijven te doen, omdat zij flexibeler zijn
en gemakkelijker kunnen omschakelen? Zij kunnen een belangrijke taak hebben
bij de extensieve, biologische landbouw, maar ook bij het beheer en het bewaken
van het landelijk gebied. Zoals ik het zie, zou er veel meer geconcurreerd
moeten worden op de krachten die in de gezinsbedrijven aanwezig zijn.Al met al zijn er redenen genoeg om juist de gezinsbedrijven te beschermen.
Ik vraag de bewindslieden of zij het hiermee eens zijn en of die fiscale lastenverlichtingen
niet juist voor deze groepen moeten gelden. Als wij extensiveren, blijft er
nog steeds een areaaltekort. Ik sluit mij aan bij de vraag van de heer Holdijk
of er dan niet een actief, offensief emigratiebeleid op poten moet worden
gezet. Nederland is gewoon te klein voor gezond en milieuvriendelijk boeren.
Kortom, de extensivering brengt met zich dat er een heel ander beleid moet
worden gevoerd.30% van het goederentransport is gelieerd aan de agrocluster. In de beleidsnotitie
wordt geconstateerd dat er stagnatie optreedt en dat er innovaties in logistiek
opzicht moeten worden gepleegd. Men pleit voor ondergronds transport van Aalsmeer
naar Schiphol. Ik denk aan andere innovaties die eerder klaar kunnen zijn
en die zelfs nog verdergaan dan van Aalsmeer naar Schiphol, bijvoorbeeld van
Aalsmeer naar Londen met het luchtschip. Ik verneem graag of de bewindslieden
het met mij eens zijn dat dit pas innovaties zijn waar je snel mee vooruit
kunt.Ik heb niet gepleit voor het introduceren van een staatssecretaris voor
het landelijk gebied, opdat het ministerie meteen kan worden opgeheven. Ik
pleit ervoor dat zij nog even blijven en dat zij alles in het werk stellen
om te blijven, zodat die contramal zo meteen goed wordt bewaakt. Als de minister
mij zegt hoe het landelijk gebied er straks uitziet, weet ik hoe de steden
erbij zullen liggen. Dan kan ik daar in het debat van volgende week bij de
begrotingsbehandeling van VROM alvast een voorschotje op nemen.De voorzitter:Ik schors de beraadslaging over deze wetsvoorstellen tot na de afhandeling
van de wetsvoorstellen 25638 en 25925. Het antwoord van de regering zal, afhankelijk
van de vraag of de volgende wetsvoorstellen ook uitlopen, pas kunnen aanvangen
na de dinerpauze, maar ik streef ernaar om de minister nog voor de dinerpauze
te laten antwoorden. Ik kan hier geen zekerheid over geven. Het wordt in ieder
geval niet voor zessen.De beraadslaging wordt geschorst.De vergadering wordt enkele minuten geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19981999-607-628.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl