Behandeling van: - de brief van de minister-president, minister van Algemene Zaken, over het ontslag van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (27040, nr. 1)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-09 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1999-2000, pag. 3916-3936

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

22-03-2000

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

nr. 55, pagina 3916-3936

14-03-2000

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 27040Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Herstemming over een motie, ingediend tijdens het debat over de Vogelrichtlijn, te weten:de gewijzigde motie-Van der Vlies c.s. over ontwikkelingen in de onderscheiden bedrijfstakken (26800 XIV, nr. 93)Pagina 3916-3916
Vragen van het lid Bakker aan de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen de heer Van der Ploeg, over de overname van SBS door UPCPagina 3910-3913
Herstemming over een motie, ingediend bij de behandeling van het wetsvoorstel Gemeentelijke herindeling van West-Overijssel, te weten: - de motie-Barth/Hoekema over binnengemeentelijke decentralisatie (26657, nr. 20)Pagina 3916-3916
Presentie en opening (dinsdag 14 maart 2000)Pagina 3907-3907
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 14 maart 2000)Pagina 3958-3963
Behandeling van: - de brief van de minister-president, minister van Algemene Zaken, over het ontslag van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (27040, nr. 1)Pagina 3916-3936
Behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafvordering met betrekking tot verklaringen van getuigen die in ruil voor een toezegging van het openbaar ministerie zijn afgelegd (toezeggingen aan getuigen in strafzaken) (26294)Pagina 3936-3958
Voortzetting van de stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Rijkswet op het Nederlanderschap met betrekking tot de verkrijging, de verlening en het verlies van het Nederlanderschap (25891, R1609)Pagina 3915-3916
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 14 maart 2000)Pagina 3913-3914
Beëdiging van een plaatsvervangend griffier der KamerPagina 3907-3907
Vragen van het lid Bussemaker aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over de uitlatingen van de minister van Financiën met betrekking tot het Europees werkgelegenheidsbeleid (mondelinge vragenuur)Pagina 3907-3910

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 144 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: de brief van de minister-president,
minister van Algemene Zaken, over het ontslag van de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties (27040, nr. 1).De beraadslaging wordt geopend.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Mevrouw de voorzitter! De minister-president stelde gisteren op persoonlijke
wijze vast dat hij in de heer Peper een goede collega was kwijtgeraakt. De
CDA-fractie begrijpt en onderschrijft dat, omdat minister Peper een minister
was met een invloed die zijn eigen beleidsterrein oversteeg, een herkenbare
steunpilaar voor dit kabinet. Bij de laatste algemene beschouwingen hebben
wij dan ook met waardering gereageerd op zijn interessante en veelbesproken
essay. Kortom, behalve minister van Binnenlandse Zaken is ook een bijzonder
politicus en originele denker van het Binnenhof vertrokken. Ik zeg dat, omdat
de vraag of dat vertrek terecht is in deze Kamer en op dit moment zich erg
moeilijk laat beantwoorden. Wij hebben immers nog geen kennis van het rapport
van de Rotterdamse raad waar wij nu al maanden naar uitkijken. Wij hopen in
ieder geval in dit debat met de minister-president meer duidelijkheid te krijgen
over twee vragen: waarom het aftreden nú en waarom zo onverwacht voor
iedereen en niet voor ons alleen? In een eerste reactie heeft de CDA- fractie dan ook laten weten dat het vertrek van de heer Peper voor
haar nog een groot aantal vraagtekens kent. De belangrijkste is, ik zei het
al, waarom op dit moment?Sinds mijn collega Van der Hoeven op 2 november van het vorig jaar mondelinge
vragen stelde, is steeds door zowel de nu voormalig minister van Binnenlandse
Zaken zelf, maar ook door de minister-president, gesteld dat de aantijgingen
onterecht waren en dat over het rapport van de Rotterdamse raad te gelegener
tijd een debat in deze Kamer zou plaatsvinden. Als ik praat over het rapport
van de Rotterdamse raad, dan zeg ik dat over de wetenschap, de kennis van
de heer Peper over de bevindingen van die Commissie onderzoek van de rekeningen
na afloop van de persconferentie van de heer Peper gisteren bij ons in ieder
geval enige onduidelijkheid is ontstaan. Ik zou de minister-president willen
vragen of hij die zou kunnen wegnemen en aangeven of de heer Peper al dan
niet op de hoogte was, direct of via derden, van het rapport of van op hem
betrekking hebbende delen ervan.Het voornaamste motief dat de heer Peper in zijn brief voor zijn terugtreden
aangeeft, is het belang van het openbaar bestuur. De CDA-fractie vraagt zich
af of het openbaar bestuur niet meer gediend zou zijn geweest met een publieke
verantwoording van de minister aan en in deze Kamer. De heer Peper noemde
nog een tweede reden, namelijk: ik wil een vrij man zijn om mij te kunnen
verdedigen. Ik teken daarbij aan dat de portefeuille over deze zaak indertijd
juist aan minister Van Boxtel is overgedragen om minister Peper de ruimte
te bieden om die verdediging aan te gaan. Ik zeg in een terzijde daarbij dat
wij ons ook hadden kunnen voorstellen dat minister Peper zijn algemene toezichthoudende
rol in relatie tot lagere overheden aan minister Van Boxtel had overgedragen
om zich zo nog meer ruimte te verschaffen voor zijn eigen verdediging. Kortom,
het argument dat de rol van de minister van Binnenlandse Zaken niet verenigbaar
zou zijn – ook dat stelde de heer Peper gisteren scherp – met
het aangaan van een discussie met een gemeente, is een argument dat in ieder
geval niet gisteren begon te gelden maar wat de afgelopen maanden al gelding
heeft gehad. In die maanden heeft de minister in ieder geval daarin geen belemmering
gevonden om zich te gedragen zoals hij zich gedroeg. De vraag die dan ook
rijst, is waarom deze afweging in die periode dan niet reeds een aanleiding
was om zijn ontslag in te dienen. Dat is dus de vraag, waarom nu!Overigens heeft de CDA-fractie op grond van dit rollenconflict al in november,
maar ook op een recentere datum, de minister-president geadviseerd om zelf
een onderzoek te initiëren; het kan immers ook tot de taak van de minister-president
worden gerekend om een minister van de Kroon van aantijgingen te verschonen.
Het probleem in dit debat is dat wij nog steeds niet weten of die aantijgingen
gefundeerd zijn of niet, want wij kennen het rapport niet en zolang niet is
bewezen dat zij gefundeerd zijn, zijn zij ongefundeerd. Een eigen onderzoek,
op eigen initiatief, zou het kabinet en de betrokken minister minder afhankelijk
hebben gemaakt van de ontwikkelingen in de Rotterdamse raad. Ik herhaal daarom
de vraag die ik ook op andere plaatsen stelde: waarom niet deze weg bewandeld?
Op welke manier heeft de minister-president zelf zicht gehouden op de Rotterdamse
ontwikkelingen? Van welke stukken in het rapport is de minister-president
op dit moment op de hoogte? Is het mede op basis daarvan dat de minister-president
ook gisteren nog aangaf dat hij niet twijfelde aan de integriteit van voormalig
minister Peper? Verwacht de minister-president dat het rapport dat vrijdag
verschijnt daaraan geen verdere afbreuk zal doen? Herhaalt hij vandaag zijn
eerdere stelling dat hij de heer Peper op diens woord gelooft en vertrouwt
over de onwaarheid van die aantijgingen?Voorzitter! Tot slot. Naar aanleiding van de mondelinge vragen van mevrouw
Van der Hoeven van 2 november jl. deed minister Peper namens het kabinet de
toezegging dat het rapport van de Rotterdamse raad, vergezeld van een kabinetsstandpunt,
aan de Kamer zou worden toegezonden. Het vertrek van minister Peper betekent
voor onze fractie niet dat wij hierop geen prijs meer stellen: het onderzoek
betreft immers meer dan alleen het functioneren van voormalig burgemeester
Peper van Rotterdam en raakt de gehele gemeentelijke overheid. Net zoals bij
de Ceteco-affaire in Zuid-Holland sluit de CDA-fractie niet uit dat daarin
een reden kan zijn gelegen voor een nadere standpuntbepaling over regelgeving
die de verantwoordelijkheid van de Tweede Kamer raakt.Samenvattend: het belang van het openbaar bestuur had naar onze opvatting
een verdediging in de Kamer met zich moeten brengen. Zo kenden en kennen wij
de heer Peper ook: de vechtjas, "ik ga ervoor", "het is onjuist". Anders hadden
het vertrek en het ontslag eerder moeten plaatsvinden, vanwege de argumenten
die ik heb gegeven. In en met die klem blijven wij zitten.De heer Melkert (PvdA):Voorzitter! Gisteren, bij het aftreden van minister Peper, sprak ik van
"een moeilijk en pijnlijk moment": moeilijk, omdat een minister die zich op
zijn handelen verkeerd aangesproken voelt, zich als persoon beperkt ziet in
de wijze waarop hij bestuurlijke procedures en beeldvorming en -vervorming
in de media tegemoet kan treden; pijnlijk, omdat Bram Peper zo'n 30 jaar lang
een gepassioneerd drager van de publieke zaak en het belang van het openbaar
bestuur is en als minister steeds op de steun van de PvdA-fractie heeft mogen
rekenen. Het samengaan van beide vormt een explosief mengsel, dat is gisteren
gebleken. Minister Peper heeft een hem kenmerkende stap gezet die vrijheid
teruggeeft en gezag handhaaft; het belang van het openbaar bestuur voorop.
De PvdA-fractie heeft voor die afweging groot respect. Dat wordt nog versterkt
door onze bijzondere waardering voor de wijze waarop hij inhoud en verbeelding
gaf aan het ministerschap van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Intussen
moeten wij ons blijven realiseren dat de aanleiding voor deze gebeurtenissen
is gelegen in de toevallige samenloop in één persoon van het
oud-burgemeesterschap van Rotterdam en het ministerschap van Binnenlandse
Zaken. Daaruit volgt dat de beoordeling van het rapport van de Commissie onderzoek
van de rekeningen primair aan de raad van Rotterdam is.Wat staat ons vandaag dan te doen? Allereerst dit: openbaar bestuur en
democratie kunnen niet zonder transparantie, zonder verantwoording
aan de burger over resultaten en middelen. Hun beleid maar ook de functionele
handel en wandel van de bestuurders zelf zijn daarbij vanzelfsprekend voorwerp
van controle en zo nodig onderzoek. In de uitoefening van die controle behoort
echter wel aandacht uit te gaan naar vereisten van zorgvuldigheid en proportionaliteit.
Juist omdat de democratie zich in de openbaarheid voltrekt, is dit een des
te noodzakelijker voorwaarde om het aanzien van de politiek, haar gezag en
aantrekkingskracht en de bereidheid van mensen om zich daarvoor in te zetten
te waarborgen.De vele veranderingen in onze omgeving, in het bijzonder de verschijning
van de 24-uursinformatie-economie, die ingrijpen in de maatschappelijke plaats
van de politiek, lijken de kern van steeds meer politiek handelen terug te
brengen tot de persoon van de politicus. Daarmee wordt de politiek geleidelijk
van een forum van diepgaande gedachtewisseling en meningsvorming tot een arena
van confrontatie tussen sterke mannen en vrouwen die vooral op hun onderlinge
krachtsverschillen worden beoordeeld.De media spelen hierin een wel te bespreken maar gelukkig niet te sturen
rol. De politiek kan echter ook zelf iets doen. Zij kan bijvoorbeeld de vereisten
voor doorzichtig handelen vaststellen, zodat vooraf duidelijk is waarover
rekening en verantwoording moet worden afgelegd en ook, bijgevolg, wat in
alle redelijkheid niet kan worden gevraagd. Het besef dat er ook een andere
kant zit aan de gezonde wens om te weten en te oordelen, zou ons moeten aansporen
tot enige reflectie. Ik denk daarbij bijvoorbeeld aan een kritische bezinning
op de vraag hoe voorkomen kan worden dat eenmaal lopend onderzoek op voorhand
voldongen feiten en veroordeelde aangeklaagden met zich brengt, aan het voorkomen
van een type politieke correctheid dat voorbijgaat aan de eisen van de omgeving
waarin bestuurders hun werk moeten doen en aan het verduidelijken van de normen
waaraan het functioneel handelen van individuele bestuurders moet voldoen.Tegen deze achtergrond staat de fractie van de PvdA open voor lessen van
meer algemene betekenis die uit het onderzoek en zijn gevolgen kunnen worden
getrokken. Pas na de publicatie van het rapport en de beoordeling daarvan
door de raad van Rotterdam zal dit kunnen worden bezien. In afwachting daarvan
zou ik via de minister-president in het bijzonder aan minister Van Boxtel
de later te beantwoorden vraag willen voorleggen of in de opzet en de uitvoering
van het onderzoek is voldaan aan maatstaven van redelijkheid en proportionaliteit
naar alle bestuurders die met vragen over hun handelen zijn geconfronteerd
en aan elementaire beginselen van zorgvuldigheid in de vertrouwelijkheid van
de werkwijze. Een onderzoek mag geen "kroniek van een aangekondigd afscheid"
worden. Waarop uiteindelijk de kiezer ons allemaal, vanuit onderscheiden verantwoordelijkheden,
zal beoordelen, is het vermogen om met het verkregen vertrouwen dienstbaar
te zijn aan het algemeen belang. Hoe moeilijk en pijnlijk dit moment ook is,
het aftreden van minister Peper biedt in aanleiding en gevolg alle kans om
ons handelen hieraan te toetsen.De heer De Hoop Scheffer (CDA):De heer Melkert heeft een interessant betoog gehouden waarop in de toekomst
zeker teruggekomen zal moeten worden. Hij maakt verder een aantal op zichzelf
juiste opmerkingen over het ontstaan van verkeerde beeldvorming. Is hij het
echter niet met mij eens dat de afgetreden minister Peper– ook al is
dat wellicht zijn goed recht – zelf heeft bijgedragen aan die beeldvorming?
De heer Melkert heeft de afgelopen dagen ongetwijfeld een moeilijke afweging
moeten maken. Heeft hij dat gedaan op basis van kennis en wetenschap van het
hele rapport of van relevante delen van het rapport dat aanstaande vrijdag
openbaar zal worden gemaakt? In hoeverre heeft hem dat bij die moeilijke afweging
geholpen dan wel niet geholpen?De heer Melkert (PvdA):Ik vind niet dat minister Peper aan die verkeerde beeldvorming heeft bijgedragen.
Het is verder vanzelfsprekend dat ik de afgelopen tijd diverse contacten met
hem heb gehad. Daarbij stonden de indrukken voorop die hij had overgehouden
uit het verloop van het hoor en wederhoor met de onderzoekscommissie in Rotterdam.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Ik maak het iets concreter. Mag ik uit deze uitspraak afleiden dat u op
dit moment kennis draagt van de voor de heer Peper relevante conclusies uit
het Rotterdamse raadsrapport?De heer Melkert (PvdA):Neen, zo kunt u dat niet stellen. Ik draag kennis van de gevolgtrekking
door de heer Peper uit het verloop van het hoor en wederhoor. Vaststaat dat
er bevindingen zijn die hij graag wil aanvechten. Dat is het relevante gegeven
dat naar mijn mening hem terecht tot de afweging heeft gebracht dat het nemen
van de ruimte om zulke bevindingen aan te vechten, zich niet verdraagt met
het voortzetten van het ministerschap van Binnenlandse Zaken.De heer De Hoop Scheffer (CDA):U hebt hem, met andere woorden, dus niet aangeraden of gestimuleerd om
die publieke verantwoording en die publieke discussie in de Kamer aan te gaan.De heer Melkert (PvdA):Neen, ik heb met hem gesproken en hij heeft zijn eigen afweging gemaakt
en die is door mij onderschreven.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Er gaan berichten als zou de fractie van D66 in een bepaald stadium, voorafgaand
aan het aftreden van de heer Peper, in de richting van uw fractie of die van
de coalitie, duidelijk gemaakt hebben dat de heer Peper niet langer meer op
haar steun zou kunnen rekenen. Is er ooit in coalitieverband gesproken over
de positie van de heer Peper, dan wel gedrieën, dan wel bilateraal tussen
bijvoorbeeld uw fractie en die van D66?De heer Melkert (PvdA):Die berichten zijn volledig uit de lucht gegrepen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Het is prettig om dit zo te horen. Wij weten dat dan ook.De heer Marijnissen (SP):Ik hoorde de heer Peper gisteren tijdens zijn persconferentie zeggen dat
hij de zaken besproken heeft, vanzelfsprekend met de minister-president maar
ook met de heer Melkert. Desgevraagd zei hij dat u zijn analyse deelde. Mag
ik van u vernemen welke analyse dat is?De heer Melkert (PvdA):Dat is precies het punt dat ik daarnet naar voren bracht in antwoord op
vragen van collega De Hoop Scheffer. Het betreft de analyse dat het willen
hebben van ruimte om bevindingen aan te vechten, niet samengaat met het voortzetten
van het ministerschap. Dit is zijn afweging en mijn onderschrijving daarvan.De heer Marijnissen (SP):Deze kwestie loopt vijf maanden. Waarom is dit dan nu gebeurd, vier dagen
voor de publicatie van het rapport, en niet veel eerder? Het probleem dat
de heer Peper aan de ene kant minister van Binnenlandse Zaken was en aan de
andere kant de persoon waar het allemaal om draait, speelt al veel langer
een rol.De heer Melkert (PvdA):Ik kan mij goed voorstellen dat u die vraag stelt. Ik vind het heel begrijpelijk
dat de heer Peper gisteren is afgetreden. Naar zijn zeggen heeft hij, op grond
van zijn ervaringen met de onderzoekscommissie, lange tijd geprobeerd om zijn
zienswijze en zijn feiten tegenover die van de accountants van de commissie
te stellen. Dat traject was ten einde gekomen en daarmee was ook de heer Peper
aan het einde van zijn Latijn gekomen. Dit weekend liep dat samen.De heer Marijnissen (SP):Mijn fractie vindt het toch onbevredigend dat wij nu niet meer met deze
ex-minister over deze zaak kunnen spreken. Vindt de heer Melkert niet dat
dit enigszins op gespannen voet staat met de grote woorden die de heer Peper
de afgelopen maanden heeft gebezigd over deze kwestie en de terughoudendheid
van de Kamer om daarop in te gaan? Dit laatste kwam gedeeltelijk voort uit
gêne, maar ook enigszins uit de gedachte dat niemand schuldig is zolang
hij niet veroordeeld is. Was het niet chiquer geweest als de minister de Kamer
de mogelijkheid had geboden om hem over zijn uitspraken van de afgelopen maanden
te ondervragen?De heer Melkert (PvdA):Voorzitter! Ik vind eigenlijk niet dat het aan mij is om daarop te antwoorden.
Ik stel alleen vast dat het van meet af aan nogal bijzonder en complicerend
is geweest dat het een onderzoek betrof naar de oud-burgemeester van Rotterdam,
die niet werd aangesproken als minister van Binnenlandse Zaken, maar hier
wel als zodanig aanwezig was. De afwegingen die zijn gemaakt, komen uiteraard
voor rekening van de heer Peper, maar die moeten in dat licht gezien worden.De heer Marijnissen (SP):Mijn vraag was eigenlijk of de heer Melkert het met mij betreurt dat,
gezien de afgelopen maanden, de Kamer niet meer in de gelegenheid is om met
deze ex-bewindspersoon van gedachten te wisselen over hetgeen hijzelf de afgelopen
maanden aan kwalificaties gebezigd heeft.De heer Melkert (PvdA):Uit het feit dat ik de afweging van de heer Peper kan onderschrijven,
kan de heer Marijnissen ook opmaken dat het antwoord op zijn vraag negatief
is.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Mevrouw de voorzitter! Verrassend is wel het minste wat je zou kunnen
zeggen over het moment van aftreden van minister Peper gistermiddag. Een minister
die wij de afgelopen anderhalf jaar hebben leren kennen als een gedreven bestuurder
die wij kritisch gevolgd hebben, die vernieuwend ideeën heeft en deze
ook heeft verdedigd. Ik heb hier eerder tijdens een ander debat de wijze geroemd
waarop hij het correctief wetgevingsreferendum verdedigd heeft in de Eerste
Kamer; overigens zonder resultaat, maar dat lag niet aan hem.Het kabinet-Kok verliest zijn tweede minister en in dit geval geheel tegen
de zin van de betrokkene in. Het is dus logisch dat de aanvoerder van de ploeg –
zoals hij gisteren zei – sprak over een pijnlijk moment. Me dunkt!Is er, zo vraag ik de minister-president in zijn rol als informateur uit
het verleden, tussen de informateur W. Kok en de kandidaat-minister B. Peper
ooit gesproken over het afbreukrisico rondom het mogelijke ministerschap van
Binnenlandse Zaken van die voormalige burgemeester Peper? Ik stel die vraag
natuurlijk tegen de achtergrond van het feit dat er ook al vóór
1998 vele berichten en publicaties waren, die in ieder geval in de richting
gingen van een bestuursstijl die op zijn minst aan discussie onderhevig is;
nog daargelaten de mate van besteding van lokale belastingmiddelen en de hele
discussie die de afgelopen maanden in een stroomversnelling is gekomen.Voorzitter! Het moment van aftreden roept vanzelfsprekend een aantal vragen
op. De argumentatie zoals de voormalige minister die gaf, is eigenlijk tweeledig.
Enerzijds het belang van het openbaar bestuur en anderzijds
het punt dat hij in vrijheid wil reageren op de bevindingen van de commissie.
Met betrekking tot dat laatste zou ik de minister-president willen vragen
naar de waarde van het kabinetsbesluit van een aantal maanden geleden toen
de heer Van Boxtel dat deel van de portefeuille van de heer Peper overnam.
Dat was toch een maatregel die de heer Peper binnen het functioneren van zijn
ministerschap de maximale vrijheid gaf om de verdediging op zich te kunnen
nemen?Die argumentatie in zijn totaliteit – het belang van het openbaar
bestuur en het in vrijheid kunnen reageren – had natuurlijk ook kunnen
leiden tot een aftreden twee weken geleden, vier weken geleden, vier maanden
geleden. Zeker als je daarbij de uitspraken legt die de heer Peper de afgelopen
maanden heeft gedaan en de kwalificaties die hij daarbij heeft gebruikt –
lariekoek is een van de sterkste, maar er zijn er meer geweest – om
categorisch te ontkennen de beschuldigingen die via de media in zijn richting
werden geuit, roept dat ook de vraag op aan de minister-president over het
moment van aftreden. Deelt hij de kritische kanttekeningen die daarbij geplaatst
kunnen worden? Zegt hij met minister Korthals, ik citeer hem: "het is een
beetje vroeg"?Dan de vraag naar het inzicht in de stukken. Ik hoop toch niet dat de
heer Peper zich op zijn laatste persconferentie heeft verlaagd tot een soort
woordenspelletje. Dat zou een slechte zaak zijn. Hij heeft daar gezegd: "ik
ken het rapport niet". Maar er mag hier en ook elders toch geen onduidelijkheid
bestaan over wat hem en misschien via hem de minister-president wel bekend
was! Had Bram Peper als minister inzicht in de voor hem relevante passages
uit het rapport wat vrijdag wordt gepresenteerd? En heeft u, minister-president,
van hem mondeling dan wel schriftelijk inzage gekregen in de passages die
mogelijkerwijs bij hem bekend zijn? Zo ja, welke rol heeft dat gespeeld?Voorzitter! De minister-president heeft gezegd: alles afwegende, is dit
het meest wijze besluit onder de omstandigheden die thans gelden. In welk
opzicht zijn die omstandigheden anders dan een paar weken geleden? Ik zou
mij één situatie kunnen voorstellen waarin de omstandigheden
veranderen en dat is die waarin het rapport wordt gepresenteerd. Dat gebeurt
aanstaande vrijdag. Mijn politieke gevoel zegt: dat moet iets te maken hebben
met wat aanstaande vrijdag gepubliceerd wordt. Zoals gezegd: dat zou pas een
wijziging in de omstandigheden kunnen inhouden waarover de minister-president
spreekt. Ik zet nu een dikke streep onder "kunnen". De minister-president
zou echter voor een deel al kennis kunnen hebben van de passages die over
de heer Peper het een ander kunnen zeggen. Graag krijg ik op dit punt duidelijkheid.Mevrouw de voorzitter! De minister-president heeft naar aanleiding van
de eerste reactie van de minister van Binnenlandse Zaken gezegd: ik geloof
hem op zijn woord. Gisteren heeft hij daaraan toegevoegd: ik heb geen aanleiding
om te twijfelen aan de integriteit van de minister. Zegt hij dat laatste met
of zonder kennisname van delen van het rapport dat vrijdag wordt gepubliceerd?De discussie over de vraag of de verschillende berichten juist zijn, heb
ik de afgelopen maanden niet willen voeren, maar ik sluit niet uit dat wij
daarop in bredere zin terug moeten komen. Als het echter zo zou zijn dat niet-zakelijke
uitgaven op de gemeentekas zijn afgewenteld of dat uitgaven onrechtmatig zijn
gedaan omdat zij privé-zaken betroffen, dan komen de uitspraken van
de minister-president naar mij dunkt wel in een heel ander licht te staan
en dan hebben wij een heel ingewikkeld vraagstuk als het gaat om vertrouwen
in bestuurders en politici door burgers die een dergelijk optreden nooit zullen
begrijpen. Er worden in de pers namelijk woorden gebruikt als "onrechtmatig".
Een dergelijke houding zal onmiskenbaar afstralen op de minister-president,
op ons, op mij, op lokale bestuurders en politici, op iedereen die een gekozen
functie heeft. Ik wil hier nu verder geen woorden aan vuil maken. Dat zou
eventueel pas vrijdag kunnen, maar de aanwijzingen zijn nu sterk. Ik stel
de minister-president op dit punt dan ook maar geen vragen.Mevrouw de voorzitter! Ik rond af. Al met al zouden wij het beter gevonden
hebben als minister Peper die vier dagen na die vier maanden nog had kunnen
wachten. Dat zou consequenter zijn geweest, gelet op de weg die hij vier maanden
geleden is ingeslagen. Het zou ook meer passen bij de vechtjas Peper. Dat
roept de hoofdvraag op die bij dit soort toch altijd weer pijnlijke incidenten
aan de orde is. Deelt de minister-president onze stelling dat in dit soort
gevallen toch de regel moet zijn dat de Tweede Kamer niet alleen het vertrouwen
in een minister of een ministersploeg geeft, maar dat zij ook moet kunnen
beoordelen op welk moment sprake is van het continueren van het vertrouwen
dan wel van het beëindigen daarvan? Het frustrerende van de situatie
die gisterenmiddag is ingetreden en voor een deel het frustrerende van dit
debat is dat dit nu, maar ook later, niet meer kan in een debat met de persoon
die gisteren nog minister was.De heer Dijkstal (VVD):Mevrouw de voorzitter! De aanleiding van de gebeurtenissen van de afgelopen
vijf maanden is natuurlijk het besluit van de gemeenteraad van Rotterdam om
een onderzoek in te stellen naar het declaratiegedrag van meerdere bestuurders
in Rotterdam in de periode 1986 tot 1999. De reden voor het aftreden van de
heer Peper is niet de inhoud van het rapport. Dat is immers niet voorhanden,
ook al zal de heer Peper voor hem relevante onderdelen van het rapport ongetwijfeld
kennen, want daarover heeft hij met de onderzoekscommissie gesproken. De reden
voor het aftreden is wel de aantasting van het gezag van de minister door,
zoals hij zelf in zijn brief aan de Kamer schrijft: het rumoer, in het bijzonder
in de vorm van aantijgingen en verdachtmakingen over mijn integriteit. Derhalve
is nu ter beoordeling niet het raadsoordeel over het rapport dat er nog niet
is, maar wel de vraag: hebben de gebeurtenissen tot nu toe het gezag van de
minister dusdanig aangetast, dat het belang van het openbaar bestuur is geschaad?
De heer Peper beantwoordt die vraag met ja en de VVD-fractie deelt dat oordeel.
Ik wil mij er echter niet gemakkelijk vanaf maken; ik wil gaarne toelichten
waarom wij dat oordeel van de heer Peper delen. Dat betekent dat ik kort wil
analyseren de gebeurtenissen zoals die zich hebben afgespeeld in de laatste
vijf maanden.In de eerste plaats heeft het allemaal veel te lang geduurd. Ik heb dat
meerdere malen in het openbaar gezegd. Het rapport zou er voor Kerstmis zijn
en nu, 14 maart, is het er nog steeds niet. Bovendien een rapport
voorzien van de conclusies van de gemeenteraad van Rotterdam, een punt waar
wij aan hechten. Intussen bungelt de minister. Het geldt misschien in het
algemeen of wij langzamerhand niet te maken hebben met te langdurige processen
waarin in de tussentijd het gezagsondermijnende effect van die langdurige
processen al vanzelf optreedt.Bovendien moet geconstateerd worden dat de bungelende minister ook als
schietschijf wordt gebruikt. Hijzelf spreekt over aantijgingen en verdachtmakingen.
In ieder geval is de positie van een minister zo, dat hij zich daar nauwelijks
tegen kan verdedigen. Ik geloof zelfs dat ik mag zeggen dat als hij een poging
doet om zich te verdedigen, dit hem al snel als obstructie wordt verweten.
Helaas is dit niet een nieuw verschijnsel. De vraag is toch of wij niet vaker
te maken hebben met die langdurige onderzoeken, inclusief het risico van lekken,
en of wij niet te maken hebben met snelle oordelen en beschuldigingen zonder
dat de feiten vaststaan.Ik ga nog een stap verder. Is ook niet opvallend in de afgelopen maanden
dat de discussie zich verbreed heeft, dat wij een discussie hebben gekregen
over declaratiegedrag in het algemeen, tot en met de absurditeit van dinerbonnetjes
waarbij ook aangegeven moet worden met wie er gedineerd wordt? Over dat laatste
punt zal de Raad van State nog een nader oordeel geven. Moeten wij ook niet
constateren dat met de Wet openbaarheid van bestuur in de hand wel van alles
gevraagd wordt? Ik heb begrepen dat er bijvoorbeeld een vraag van een journalist
is of alle commissarissen van de koningin al hun agenda's openbaar willen
maken. Ik vraag aan de minister-president of hij deze analyse kan delen, aangezien
die relevant is in relatie tot de redengeving van het vertrek van de heer
Peper.Wat zijn nu de gevolgen van dit soort processen? Ik meen dat de vier punten
die ik noemde in hun onderlinge relatie het gezag van elke minister aantasten,
maar in ieder geval het gezag van de minister die nu eenmaal de integriteit
van het openbaar bestuur in de portefeuille heeft.De heer Marijnissen (SP):Ik wil de heer Dijkstal een vraag stellen naar aanleiding van de eerste
twee punten die hij noemde. Hij heeft richting de Rotterdamse commissie gezegd
dat het onderzoek te langdurig zou zijn. Mijns inziens kan hij daarover echter
geen uitspraak doen. Ik mag toch aannemen dat ook hij van mening is dat zo'n
commissie de zorgvuldigheid laat voorgaan boven de snelheid?De heer Dijkstal (VVD):U heeft daar op zichzelf wel een punt, maar wij kunnen ook niet voorbijgaan
aan de feiten zoals die voorliggen; vijf maanden lang publieke discussie met
alles wat daarmee los wordt gemaakt en waarbij het voor een minister wel erg
moeilijk wordt om zijn werk normaal te doen, alleen al in fysiek opzicht.
Dus is er sprake van een samenhang. Uiteindelijk als het rapport verschenen
is, zullen wij ons definitieve oordeel kunnen geven. Daarom verbreed ik het
ook, want wij hebben het vaker meegemaakt. Met de Bijlmerenquête zijn
wij maandenlang bezig geweest en dat slaat de publieke discussie over andere
onderwerpen dood, terwijl de desbetreffende ministers maandenlang bezig zijn
met alleen zo'n onderzoek. Dus het ligt breder dan alleen de kwestie inzake
Rotterdam.De heer Marijnissen (SP):Ik vind dat de heer Dijkstal nu toch wel enigszins als een olifant door
de porseleinkast gaat. Er is een strijdigheid tussen snelheid en zorgvuldigheid.
Ik begreep zo-even dat hij het wat dat betreft met mij eens is. Hij heeft
echter ook gesproken over obstructie, waarbij hij suggereerde alsof dat iets
is geweest wat door de commissie in Rotterdam gebezigd is in de richting van
de heer Peper. Vindt de heer Dijkstal niet dat hij alles op een hoop veegt,
waardoor een en ander zodanig geïnterpreteerd kan worden dat alles wat
hij zegt op het bordje komt van de commissie in Rotterdam, die zich mijns
inziens nergens schuldig aan gemaakt heeft, behalve dan dat zij consciëntieus –
daar ga ik vooralsnog van uit – probeert de waarheid boven tafel te
krijgen?De heer Dijkstal (VVD):U heeft niet goed geluisterd. Ik heb de commissie niet verweten dat zij
obstructie tegenover de heer Peper zou hebben toegepast. Ik heb gezegd dat
wanneer je als minister wordt aangevallen, op het moment dat je je tegen die
aanvallen verdedigt, dit door anderen weer als obstructie wordt uitgelegd.Voorzitter! De samenloop van deze verschijnselen tast dus zeker het gezag
van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aan. Bovendien
meen ik dat er een algemeen proces zichtbaar wordt van het in diskrediet brengen
van het openbaar bestuur. Moeten wij hier niet rekening houden met een verder
afnemende bereidheid van goede mensen in de samenleving om beschikbaar te
zijn voor openbare functies?De vraag is natuurlijk wat daar de gepaste reactie op is. Allereerst moet
helder stelling worden genomen als het gaat om de wenselijkheid en noodzakelijkheid,
de transparantie en controleerbaarheid van het openbaar bestuur en het eerbiedigen
van de regels zoals deze gesteld zijn. Er is controle nodig om na te gaan
of niet al te slordig met regels wordt omgegaan en of regels niet voor eigen
gewin worden overtreden. Hoort daar echter ook niet bij dat elke bestuurder
een zekere ruimte nodig heeft om het werk goed te kunnen doen? Dat geldt overigens
niet alleen voor het openbaar bestuur, maar voor allerlei functies in de samenleving
waarbij verantwoordelijkheid wordt gedragen. Dient dat niet in het bijzonder
te gelden voor functionarissen met een bijzondere positie, zoals de burgemeester
van de grootste havenstad ter wereld, Rotterdam? Dat kan echter alleen indien
altijd verantwoording wordt afgelegd over hetgeen men gedaan of gezegd heeft.Ik voelde mij aangesproken door hetgeen de minister-president in zijn
brief van 3 maart schreef over de declaratieregels voor bewindspersonen, namelijk
dat zij een eigen afweging moeten kunnen maken. Iedereen zal begrijpen dat
dit binnen de bestaande regels ingekaderd is. In dit kader lijkt het mij nuttig
om op de bestaande controle-instrumenten te wijzen. Het begint op een departement
of secretarie met de beoordeling van de ingediende declaratie. Er zijn interne
en externe accountants, de Algemene Rekenkamer en de parlementaire controle.
In Rotterdam krijgt de parlementaire controle gestalte door het instellen
van een onderzoekscommissie. Ik noem eveneens de grondwettelijke informatieplicht,
ex artikel 68 Grondwet; in dit huis kan elk Kamerlid aan elke
bewindsman vragen stellen over zijn gedrag, hetgeen regelmatig in allerlei
vormen gebeurt. Wij vragen ons ook wel af of de werking van de Wet openbaarheid
van bestuur niet te ver is doorgeschoten. Ik wil daar nu nog geen standpunt
over innemen of debat over voeren, maar ik verzoek het kabinet dit onderwerp
nog eens stelselmatig na te gaan.Ik keer terug naar het besluit van de heer Peper en de timing. Ik heb
uit de reacties begrepen dat sommigen vinden dat hij te vroeg was en dat hij
het rapport en het oordeel van de raad had moeten afwachten. Anderen vinden
echter dat hij te laat was. De VVD blijft uitgaan van de redengeving die hij
zelf heeft aangevoerd, de aantasting van zijn gezag als voortgaand proces
en de gebeurtenissen dag in dag uit en week in week uit volgend. Dan lijkt
mij de timing betrekkelijk willekeurig. Er komt gewoon een moment dat je zegt:
zo kan het niet verder. Zo hebben wij het althans verstaan. Daar komt bij
dat de heer Peper de wens te kennen heeft gegeven om in vrijheid te kunnen
reageren op dat rapport. Daar kunnen wij overigens uit afleiden dat hij het
daar op bepaalde onderdelen niet mee eens zal zijn. Die beide punten leiden
bij ons tot het begrip dat hij het moment van gisteren heeft menen te moeten
kiezen. Dat heeft echter wel consequenties. Er komt nog een tweede beoordelingsmoment,
namelijk als het oordeel van de gemeenteraad van Rotterdam over het onderzoeksrapport
beschikbaar is. Dan pas kan worden vastgesteld – in eerste instantie
door Rotterdam – of regels zijn overtreden. Dat maakt dat oordelen op
dit moment voorbarig zijn. Dat betekent ook dat wij zonder de wetenschap die
wij over twee weken zullen hebben, het debat voeren zoals wij dat voeren.
Als wij die wetenschap wel zouden hebben, hadden wij wellicht andere accenten
gelegd. Overeind blijft echter het punt van het inmiddels aangetaste gezag,
ongeacht wat de inhoud van het rapport is.Dan kan worden gevraagd of straks, als het rapport er is, een tweede parlementair
debat wenselijk en nodig zal zijn. Dat is volgens mij niet nodig als het gaat
om de verantwoordelijkheidsrelatie, want er is geen verantwoordelijkheidsrelatie
met de Tweede Kamer. Het gaat om de verantwoordelijkheidsrelatie tussen de
burgemeester, voormalig burgemeester, en de gemeenteraad van Rotterdam.Wat wel overblijft, is de vertrouwensrelatie: is er op grond van dat rapport
reden om het vertrouwen op te zeggen? Die vraag doet zich echter niet meer
voor, want de minister heeft zijn functie neergelegd. Daarop gelet, ligt een
vervolgdebat niet voor de hand. Dat laat onverlet dat er naar aanleiding van
hetgeen zich heeft afgespeeld, reden kan zijn om in algemene zin over regels
en toezicht te spreken. Die ruimte laat ik uiteraard ook voor mijzelf open.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Voorzitter! De heer Dijkstal noemt terecht de vertrouwensregel. Het kabinet
heeft besloten dat minister Van Boxtel een deel van de portefeuille van minister
Peper overneemt. Daar was dus wel uit te komen geweest. Bij het debat naar
aanleiding van de Bijlmerenquête hebben tenslotte ook zittende bewindslieden
de verdediging op zich genomen ten aanzien van gebeurtenissen uit het verleden.De heer Dijkstal zegt terecht dat het te vroeg is voor een oordeel. Is
het dan niet ontzettend jammer dat dit oordeel niet gegeven kan worden op
de plaats waar dit hoort, namelijk in deze zaal en niet in de media en op
persconferenties?De heer Dijkstal (VVD):Iedereen kan dat oordeel vandaag uitspreken, maar de relevantie ervan
vervalt nu de minister zelf heeft geconstateerd dat hij niet meer het gezag
heeft – om goede of om slechte redenen – om zijn taken uit te
voeren. Dat is het bijzondere van deze zaak. Minister Peper zegt dat hij door
die gebeurtenissen zijn werk niet meer kan doen. Hij trekt zelf de conclusie
dat hij beter kan aftreden en dat dienen wij te accepteren. De vertrouwensvraag
is dan niet meer relevant.De heer De Hoop Scheffer (CDA):U heeft terecht de verkeerde beeldvorming van de afgelopen maanden aangevallen.
Overigens is deze beeldvorming mede bepaald door de soms harde verdediging
van minister Peper, die ook mede tot vertraging leidde. Ik spreek daar geen
oordeel over uit. Die beeldvorming kan het beste bestreden worden door het
debat te voeren waar het uiteindelijk thuishoort en dat is hier.De heer Dijkstal (VVD):Wij hebben allen, de leden van het kabinet en de leden van de Kamer, de
verantwoordelijkheid om het onze eraan te doen om verkeerde beeldvorming te
voorkomen. Daarom heb ik ook een aantal niet eenvoudige zaken aan de orde
gesteld. Ik kan mij heel goed voorstellen dat een en ander terugslaat op onszelf
als wij over deze zaken spreken. Niettemin moet dat gebeuren.De minister heeft een andere eerste prioriteit, namelijk dat hij zijn
werk goed moet kunnen doen. Daarbij is beeldvorming wel relevant, maar hij
moet vooral elke dag opnieuw zijn werk goed kunnen doen als hij in contact
treedt met lagere overheden, met de politie, met andere ambtenaren of met
de samenleving. Juist daarvan zegt hij dat dit niet meer kan doen met het
gezag dat daarvoor nodig is. Dat dienen wij dan te respecteren.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Had u dan niet veel liever uiteindelijk samen met uw fractie de balans
willen opmaken? Heeft die commissie onjuiste aantijgingen op schrift gesteld?
Hadden wij niet de kans moeten hebben om tegen minister Peper te zeggen: u
bent van alle blaam gezuiverd en wat ons betreft, is er alle vertrouwen? Dat
vertrouwen was er tot en met gisterenmiddag bij ons.De heer Dijkstal (VVD):Ik had dat veel liever gehad. Daarmee is echter nog niet gezegd dat ik
vind dat minister Peper niet het recht heeft om op grond van zijn overwegingen
op het door hem gekozen moment die beslissing te nemen. Ik geef ruiterlijk
toe dat die overwegingen hout snijden. Ik heb daar trouwens ook enkele argumenten
aan toegevoegd. Ik heb mij de afgelopen tijd evenzeer geërgerd aan de
gebeurtenissen. Het debat waar u op doelt, zou wat mij betreft ook de beste
oplossing zijn geweest.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Aan het recht van de heer Peper tornt niemand, ook de CDA-fractie niet.
U spreekt echter over het imago van de politiek in den brede, niet alleen
dat van de heer Peper of van het kabinet maar ook dat van u en mij. Dan moet
u het met mij eens zijn dat er maar één plaats
is om daar iets aan te doen en dat is hier en niet in de kranten.De heer Dijkstal (VVD):Daar heeft u zeker gelijk in. Daarom heb ik deze punten ook ingebracht
en ik hoop dat de minister-president daar iets over kan zeggen. Als hij dat
nu niet kan of wil doen, kunnen wij dat debat later op een of andere manier
voortzetten. Dat moet natuurlijk hier gebeuren.De heer Rosenmöller (GroenLinks):De minister kan wel vier maanden functioneren in een periode waarin de
beeldvorming wordt opgebouwd, maar de laatste vier dagen kan dit blijkbaar
niet meer. Over drie dagen wordt duidelijk of het gaat om beeldvorming of
om feiten en omstandigheden die raken aan de vertrouwensvraag tussen parlement
en minister. Dat is toch vreemd?De heer Dijkstal (VVD):Als je naar de praktijk kijkt, is het niet zo raar. Het stapelt zich op.
Ik vind wat de heer Melkert er net over zei, ook heel logisch klinken. Op
het moment dat de heer Peper kennis heeft genomen van de conclusies in het
rapport en daar problemen mee heeft, houdt zijn contact met de commissie definitief
op. Los hiervan doet zich echter iets anders voor. De geschiedenis van het
wetsvoorstel over Twente is in dit verband interessant. De minister achtte
zich, los van de inhoud, niet meer in staat zijn werk met gezag te doen. Ik
heb begrepen dat het wetsvoorstel aanvankelijk voor vandaag was geagendeerd
en vervolgens op verzoek van de minister, die zijn handen vol heeft aan de
zaak waarover wij het hier hebben, is uitgesteld. Eenieder zal dat kunnen
begrijpen. Zo zie je hoe een minister, in dit geval op een klein onderwerp
maar het geldt voor vele onderwerpen, vleugellam wordt in het normaal functioneren.
Dat telt op. Op een gegeven moment kun je een punt bereiken waarin je vindt
dat het zo niet meer gaat.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Het voorbeeld dat collega Dijkstal noemt, is geen goed voorbeeld om zijn
stelling te onderschrijven. Hij spreekt over beeldvorming. De minister heeft
maandenlang geprobeerd met krachttermen die beeldvorming te bestrijden. Er
komt over drie dagen een moment waarop de vraag aan de orde is of er inderdaad
sprake was van beeldvorming en hoe het met feiten en omstandigheden zit. De
heer Dijkstal zegt dat hij de minister op zijn woord, in dit geval zijn brief
gelooft, namelijk dat het gaat om het belang van het openbaar bestuur en niet
om wat de minister misschien al weet. Dat gaat namelijk niet om het belang
van het openbaar bestuur, want dat weet het openbaar bestuur niet. Dat is
toch geen geloofwaardige manier? Dat is toch niet vol te houden?De heer Dijkstal (VVD):Ik ben dat niet met u eens. Die andere zaak kan er nog bijkomen. We zullen
dat dan wel merken. Dat kan een ander licht op de zaak werpen. Als een minister
echter per brief stelt dat hij zo verdacht wordt gemaakt en dat zijn integriteit
zo is aangetast, dat hij zijn werk niet meer met gezag kan doen, wie in dit
huis zal dan kunnen zeggen dat hij dat gezag wel heeft en dat hij door moet
gaan? Dat kan toch niemand? Als de minister dat zegt, zal eenieder dat moeten
accepteren, hoe jammer het ook is, zeg ik in de richting van de heer De Hoop
Scheffer, dat een vol debat over rapporten en conclusies dan niet meer mogelijk
is.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Natuurlijk voeren wij hier een debat tegen de achtergrond dat we het moeten
accepteren. Het is gisteren gebeurd. We staan hier voor een voldongen feit.
Maar als vrijdag zou blijken dat met de nodige stevige kwalificaties een aantal
dingen zijn misgegaan in de periode dat de heer Peper burgemeester van Rotterdam
was, die hem ook toegeschreven zouden kunnen worden, dan raakt de afweging
van gisteren niet het belang van het openbaar bestuur maar gaat het duidelijk
om het vroegtijdig kiezen van het hazenpad door iemand die weet dat hij vier
dagen later met deze stevige kwalificaties geconfronteerd wordt. Als dat inderdaad
het geval is, zullen we dat in een later stadium moeten bespreken. In dat
geval zou ik dan nog wel een enkele vraag aan de minister-president willen
stellen.De heer Dijkstal (VVD):Dat zou een ander licht op de zaak kunnen werpen. Dat neemt echter niet
weg dat wij de uitspraak van een minister dat zijn eigen gezag niet meer voldoende
is, dienen te respecteren. Ik doe dat ook. Ik voeg daar enkele noties aan
toe waarom ik zijn uitspraak niet onbegrijpelijk vind. Voor het overige heeft
de heer Rosenmöller gelijk.Voorzitter! Ik rond af. Het ministerschap is een bijzonder ambt. Zij die
het worden, vermoeden dat. Zij die het zijn, weten dat. Het is persoonlijk
tragisch voor degene die gedwongen wordt of zich gedwongen voelt om vroegtijdig
af te treden. De VVD is de heer Peper erkentelijk voor wat hij in de 19 maanden
van zijn ambt heeft gedaan.De heer Marijnissen (SP):Mevrouw de voorzitter! Voor de SP-fractie komt dit debat te vroeg. Wij
zullen over drie dagen de conclusies kennen van het rapport van de COR, de
Commissie onderzoek van de rekeningen van de gemeenteraad van Rotterdam. De
gemeenteraad van Rotterdam zal zich over die conclusies buigen. Wij hadden
als fractie het liefste gezien dat wij, nadat de raad van Rotterdam zich over
dat rapport heeft gebogen, met de nu ex-minister van Binnenlandse Zaken over
deze zaak hadden kunnen spreken. De minister heeft besloten vlak voor de publicatie
van het rapport de eer aan zichzelf te houden en op te stappen. Dat is opmerkelijk.Om te beginnen heeft de volksvertegenwoordiging, net als in de zaak-Apotheker,
opnieuw het nakijken, terwijl de Kamer graag met de heer Peper had gesproken
over het Rotterdamse rapport en alle opmerkingen die hij als minister over
het onderzoek heeft gemaakt.Op de tweede plaats is zijn voortijdig vertrek opmerkelijk omdat de heer
Peper steevast óf heel lacherig of badinerend heeft gedaan over het
onderzoek óf keihard de tegenaanval heeft gekozen. Hij dreigde zelfs
met gerechtelijke stappen, ook aan het adres van de pers. Omdat de minister
zichzelf graag ziet als een vechtjas en hij ook graag wil dat wij hem zo zien,
is het dus wederom zeer opmerkelijk dat hij deze stap heeft gezet. Maar er
is nog een reden waarom het merkwaardig is dat hij nu is opgestapt en dat
is zijn motivatie. Tijdens de toelichting op zijn vertrek die de heer Peper
tijdens de persconferentie gaf, zei hij de passage in het rapport die betrekking
heeft op hemzelf niet te kennen, maar af te treden omdat de
aantijgingen rondom het onderzoek te belastend waren voor het openbaar bestuur
en zijn eigen functioneren. Maar, zo zou je dan toch zeggen, dat is al vijf
maanden gaande. Waarom dan nu pas opstappen? Deze vraag wil ik ook aan de
minister-president stellen. Die zei namelijk op 29 oktober vorig jaar naar
aanleiding van publicaties in het Algemeen Dagblad dat de heer Peper hierdoor
beschadigd was, ernstig beschadigd en dat hij het heel ernstig vond. Waarom
was er toen geen aanleiding om aan te dringen op het terugtreden van de heer
Peper en kon de minister-president hem nu wel laten gaan? Want op diezelfde
dag zei de minister-president ook nog dat terugvechten over het algemeen de
beste methode is. Waarom geldt dat nu niet meer en toen wel?Mevrouw de voorzitter! Hoe wij ook tegen de zaak aankijken, het heeft
er alle schijn van dat de heer Peper, in tegenstelling tot zijn eigen uitspraken
hierover, wel inzage heeft gehad in hetgeen de Rotterdamse raadscommissie
zal publiceren, althans voorzover het betrekking heeft op hemzelf. Gisteren
waren er berichten van de kant van de commissie, maar ook de heer Melkert
deed in Netwerk uitspraken die in die richting duiden. De heer Peper heeft
overigens tijdens de persconferentie zelf ook gesproken over zijn vermoeden
dat deze zaak nog lang de aandacht zou blijven trekken. Heeft de minister-president
direct of indirect kennisgenomen van passages, samenvattingen of weergaven
van de conclusies van het rapport of van delen van het rapport? Heeft hij
die gehoord of gelezen? En zo ja, heeft de kennis die dat hem heeft opgeleverd,
meegespeeld bij de, zoals hij zelf tijdens de persconferentie aangaf, urenlange
gesprekken die hij in de afgelopen dagen en weken met de heer Peper heeft
gehad?Mevrouw de voorzitter! Potsierlijk, lariekoek, beschamend, kneuterig,
spruitjeslucht – dat woord viel toen het ging over de te dure dienstauto –
allemaal flauwekul, allemaal verzonnen, de feiten bestaan niet, ik ben onkreukbaar:
allemaal grote woorden van de heer Peper uit de afgelopen maanden. Waar een
verweer van "wie vrij is van zonden, werpe de eerste steen" misschien meer
op zijn plaats was geweest, heeft de heer Peper gekozen voor de frontale tegenaanval.
Vrijdag zullen wij definitief weten of die robuuste tegenaanval terecht was
of niet. Het is spijtig dat wij hem niet meer kunnen bevragen over deze vlucht
naar voren in het algemeen en over zijn harde woorden in het bijzonder.In de afgelopen maanden is er vele malen aanleiding geweest om de minister
te ondervragen over zijn uitspraken en gedrag, maar aan de ene kant gêne
en aan de andere kant de overtuiging dat niemand schuldig is voordat zijn
schuld onomstotelijk is komen vast te staan, zorgden ervoor dat de Kamer zich
steeds terughoudend heeft opgesteld, in de vaste overtuiging dat er een moment
zou komen waarop wij samen met de minister nog eens op de zaak zouden kunnen
terugkijken en conclusies zouden kunnen trekken. Dat dit nu niet meer kan,
is onbevredigend, vooral voor de openbare discussie en controle en daarmee
de democratie. Als het hierom gaat, is de vechtjas een stofjas gebleken. De
heer Peper is niet blijven zitten en hij heeft geen "sorry" gezegd, dus de
term "sorrydemocratie" is op hem niet van toepassing, maar weggaan zonder
een woord te wisselen met de Kamer, terwijl er toch zoveel is gebeurd en misschien
nog wel zal gebeuren, is op zijn zachtst gezegd niet erg fraai.Mevrouw de voorzitter! Ik wil de minister-president graag nog iets anders
voorleggen. Aangenomen dat de heer Peper, zoals door hemzelf gezegd, totaal
onschuldig is, is het dan geen raar en vervelend precedent dat een bewindspersoon
aftreedt op basis van alleen geruchten? Ik herinner de minister-president
aan een uitspraak die hij in oktober vorig jaar deed: als er schadelijke publiciteit
is over je verleden, is het niet zo dat je daardoor niet meer als minister
kunt functioneren. Hij zei verder dat het vreselijk zou zijn als grotendeels
anonieme kritiek die in een krant is geuit, ertoe zou leiden dat een minister
zijn werk niet meer kan doen. Als je er zo naar kijkt, is het dan niet zo
dat de heer Peper de zaak van het openbaar bestuur eerder een slechte dan
een goede dienst heeft bewezen door voortijdig af te treden?De heer De Graaf (D66):Voorzitter! Het geeft een wat ongemakkelijk gevoel als een minister is
afgetreden zonder zich daarover tevoren in de Kamer te hebben verantwoord.
Het debat heeft dan immers, en dat blijkt ook wel, het karakter van een politieke
post mortem. Het vertrouwen van de Kamer in het functioneren van de minister
of in zijn persoon is niet meer aan de orde; de minister heeft
zelf een streep gezet en de Kamer rest niet anders dan achteraf praten. En
toch is dat niet zonder politiek belang. Maar de vraag is of het nu het juiste
moment is. Een echt oordeel over deze kwestie is pas mogelijk als het rapport
van de Rotterdamse onderzoekscommissie is verschenen. Zijn het hetzes en onheuse
verdachtmakingen of is Bram Peper slachtoffer geworden van zijn eigen daden
uit zijn eigen verleden? Daarover valt nu geen zinnig woord te zeggen.Beide situaties, en ook de schemerzones daartussen, zullen aanleiding
kunnen en ook moeten geven tot bezinning. Ik noem bezinning op wat van bestuurders
in Nederland mag worden verlangd op het gebied van openheid, publieke verantwoording,
controleerbaarheid en scheiding van privé-belangen en publiek ambt.
Ik noem voorts bezinning op wat daarbij de rol van het ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties moet zijn en welke maatstaf, ook in de toekomst,
wordt gehanteerd voor het al dan niet integer handelen van die bestuurders.
En ook moet er bezinning zijn op de wijze waarop bestuurders door geruchten
en door nog niet bewijsbare aantijgingen maanden in een politiek en publiek
onmogelijke positie komen te verkeren, hun werk niet goed kunnen doen en onherstelbare
schade kunnen oplopen, zonder dat dit terecht hoeft te zijn. Ik denk dat wij
het daar later over zullen moeten hebben.Nu moeten wij simpelweg vaststellen dat minister Peper zijn eigen beslissing
heeft genomen om het rapport niet af te wachten. De beweegreden heeft hij
in de brief aan de minister-president omschreven. Ik heb geen reden om daaraan
te twijfelen, hoewel de ene reden "als vrij man zich verdedigen" mij minder
aanspreekt dan de andere: "het niet in de weg willen staan van een goed openbaar
bestuur". Dat laatste kan ik heel goed begrijpen. Inderdaad is de "real life
soap" van Bram en zijn bonnetjes een aanfluiting voor het openbaar bestuur
geworden. Het functioneren van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
als eerste verantwoordelijk voor de integriteit van het openbaar bestuur,
zou daar lange tijd onder blijven lijden. Maar die andere door de heer Peper
aangevoerde reden, de mogelijkheid om zich als een vrij man, als een vechtjas
te verdedigen, roept vragen op. Als dat de norm wordt, is elke aantijging,
elke verdachtmaking, hoe mager wellicht ook, aanleiding voor ministers om
opzij te stappen. Er zit ook de impliciete veronderstelling aan vast dat de
minister zich vanwege zijn functie als minister niet of nauwelijks zou kunnen
en zou mogen verweren tegen rapporten en onderzoeken naar zijn verleden. En
dat overigens tegen de achtergrond van het eerder genomen besluit van de portefeuilleoverdracht
op dit punt aan minister Van Boxtel. Is dat nu echt zo en moeten wij dat ook
willen? Zou Bram Peper als minister Peper minder in staat worden gesteld om
de beweringen in het rapport te weerleggen dan als privé-persoon Peper?
Ik wil die vraag graag voorleggen aan de minister-president.De minister-president noemde het vertrek van minister Peper gisteren "het
meest wijze besluit dat hij kon nemen". Dat omvat dus ook het tijdstip van
dat vertrek. Waarom vindt de minister-president dat? De minister-president
heeft diepgravende gesprekken gevoerd met de heer Peper. Hij kwalificeerde
het zelf gisteren als een samenspraak die voorafging aan het besluit. Is het
daarmee ook een door de minister-president zelf gedragen besluit? De minister-president
heeft ook nu "geen enkele reden om te twijfelen aan de integriteit van de
heer Peper". Ik neem dat graag aan. Maar waarom is diens besluit om daags
voor het rapport af te treden, dan toch het meest wijze besluit dat hij kon
nemen? Bestond er bij de minister-president weinig vertrouwen in een goede
afloop van het rapport en het debat dat daarop zou volgen? Of denkt hij met
de heer Peper dat, ongeacht de uitkomst van het Rotterdamse rapport, de publieke
schade simpelweg te groot is geworden om nog te kunnen worden hersteld.Voorzitter! Er is een goede minister afgetreden en dat is jammer. De situatie
waarin Bram Peper terecht is gekomen, is buitengewoon moeizaam. De fractie
van D66 begrijpt dat. Dat hij het rapport niet heeft willen afwachten, betreuren
wij, maar wij respecteren dat wel. In deze nabeschouwing wil ik waardering
uitspreken voor de initiatieven die Bram Peper als minister heeft genomen
om het vastgelopen debat over de staat van de democratie en het openbaar bestuur
vlot te trekken. Hij was een minister die het debat daarover en dus ook de
daaraan verbonden risico's aandurfde. Dat heeft het openbaar bestuur nodig
en ik hoop dat dit een zwaarwegend criterium is bij het opstellen van de voordracht
van een opvolger.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter! Het besluit van minister Peper van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
om af te treden is, gegeven de omstandigheden, verstandig en begrijpelijk.
De analyse van de minister is juist: door de ontstane en aanhoudende discussies
rond zijn persoon zijn het aanzien en het gezag van de overheid en het openbaar
bestuur beschadigd. Een minister die tot die eerlijke conclusie komt –
ook al is die vooral op het persoonlijke vlak nog zo pijnlijk – doet
er goed aan daaraan de enige juiste consequentie te verbinden, te weten: aftreden.
De SGP-fractie deelt dus de waarneming van de minister dat hij door de aanhoudende
berichtenstroom te zeer werd gehinderd in zijn functioneren. Gelet op deze
motivatie rijst wel de vraag waarom de minister niet eerder is opgestapt.
Immers, zijn functioneren werd reeds geruime tijd belemmerd. Dat was voor
zeer velen zichtbaar en voelbaar. De minister herinnerde daar gisteren ook
zelf aan. Afspraken konden niet worden nagekomen en te veel tijd ging zitten
in de elkaar opvolgende affaires en de "robuuste" verdedigingslinie die de
minister aan het optrekken was. De minister-president deelt in zijn mededeling
deze analyse. Vandaar mijn vraag: had niet eerder moeten worden ingegrepen,
bijvoorbeeld door de premier vanuit zijn bijzondere verantwoordelijkheid?
Ik sluit mij kortom aan bij de vraag naar het moment waarop en de vraag wie
welke kennis op welk moment had over de bevindingen van de Rotterdamse commissie.Voorzitter! Voor de SGP weegt bij dit soort kwesties altijd zwaar mee
haar visie op het overheidsambt. Achter bewindspersonen zien wij altijd het
ambt van de overheid en haar hoge roeping als, zoals de Bijbel dat zegt, dienares
van God. Dat stelt hoge eisen aan degenen die het ambt mogen
bekleden. Wij doelen hierbij op noties als onkreukbaarheid, geloofwaardigheid
en betrouwbaarheid. Niet de persoon, maar het ambt staat voor ons centraal.
Dat heeft uiteraard consequenties voor de dragers van dat ambt. Gelet op deze
uitgangspunten kan en wil ik er geen twijfel over laten bestaan dat degenen
die geroepen zijn of worden om het ambt van minister te bekleden, van onbesproken
gedrag dienen te zijn. Bewindslieden moeten tegenover iedereen alle boeken
kunnen openleggen. Wie dat niet kan, moet niet op die stoel willen gaan zitten.
Als dat zou betekenen dat er geen personen meer te vinden zijn voor het openbaar
bestuur in ons land – iets wat door deze en gene wel is gesuggereerd –
is dat diep en diep treurig.Tegelijkertijd moet mij van het hart dat de wijze waarop de afgelopen
tijd met deze materie is omgegaan, bij mijn fractie nu en dan de nodige vragen
heeft opgeroepen. Het is goed dat de pers doet wat zij moet doen en haar controlerende
taak uitoefent. Maar ik kan mij niet aan de indruk onttrekken dat er, zeker
de laatste weken, sprake was van een tegen elkaar opbieden van mogelijke misstappen
en misstanden, zeg maar de bonnetjesjacht. De hijgerigheid en gretigheid die
daar soms vanaf droop, deed nu en dan vermoeden dat het sommigen meer te doen
was om primeurs en ministerieel bloed dan om waarheidsvinding en serieuze
zorg over het aanzien van de overheid. Ook dat wil ik hier gezegd hebben!Voorzitter! Ik zei het al, de burger heeft recht op een betrouwbare en
onkreukbare overheid. Daaruit vloeit naar mijn mening voort dat de Nederlandse
staatsburger ervan uit moet kunnen gaan dat er goed en zorgvuldig met hun
geld – het is immers gemeenschapsgeld – wordt omgegaan. Ambtsdragers
in het openbaar bestuur moeten ook in dit opzicht tot verantwoording kunnen
worden geroepen, moeten te volgen zijn. Eventueel moeten daaraan consequenties
worden verbonden, hoe pijnlijk dat in het persoonlijke vlak ook is.De heer Schutte (GPV):Mevrouw de voorzitter! Ministers zijn gewone mensen en toch bijzonder.
Ministers moeten soms opstappen, terwijl hen persoonlijk niets te verwijten
valt. Soms moeten ze ook hun ontslag aanbieden omdat anderen zeggen dat hen
iets te verwijten valt. Gewone mensen vinden zoiets oneerlijk; je bent toch
niet strafbaar zonder schuld en je hebt toch recht op een eerlijk verweer
tegen beschuldigingen van anderen? Voor gewone mensen geldt dit en voor ministers
gelden uiteraard ook de regels van het strafrecht, maar voor hun functioneren
als minister is iets anders veel belangrijker. Of zij hun ambt als minister
kunnen blijven uitoefenen, is uiteindelijk een kwestie van vertrouwen; zijn
zij het vertrouwen van de Staten-Generaal nog waard en kunnen zij dat vertrouwen
in een concrete situatie nog waarmaken?Het leek mij goed deze elementaire regels namens de fracties van het GPV
en de RPF nog eens in herinnering te roepen nu wij zijn geconfronteerd met
het ontslag van minister Peper. Er is de afgelopen maanden heel veel gezegd
en geschreven over de heer Peper, over zijn verleden, over zijn wijze van
optreden. Veel daarvan is in onderzoek bij de instantie waaraan hij als burgemeester
van Rotterdam in de eerste plaats verantwoordelijk was. Dat is goed, al is
het kwalijk dat de onderzoekscommissie niet in alle rust haar werk kon doen.
Door de gang van zaken in de afgelopen maanden was minister Peper al beschadigd
voordat de onderzoekscommissie heeft kunnen rapporteren. Hij heeft het verschijnen
van het rapport niet afgewacht. Moet hem dat kwalijk worden genomen? Ik meen
van niet. Kennelijk was hij ervan overtuigd dat het verschijnen van het rapport
aanstaande vrijdag niet het einde zou betekenen van zijn strijd met de commissie
over persoonlijk handelen in het verleden. Of dat terecht is, kunnen wij niet
beoordelen en hoeven wij ook niet te beoordelen. Feit is dat de situatie zou
worden gecontinueerd van een onverkwikkelijke strijd tussen de minister en
een commissie en een raad die zijn handelwijze hebben gecontroleerd. Als dat
gebeurt, is het zaak zich tijdig te realiseren dat een minister behalve gewoon
mens ook en vooral overheidspersoon is; in hem is het overheidsgezag vertegenwoordigd.
Hij moet ontzag inboezemen om gezag te kunnen uitoefenen en voor ontzag is
meer nodig dan de overtuiging dat je binnen de formele regels bent gebleven.
Een minister die dan zelf tot de conclusie komt dat hij zijn ambt niet meer
naar behoren kan uitoefenen, moet je niet dwingen dat toch te blijven doen
totdat ook anderen daarover meer gedocumenteerd kunnen oordelen.Door sommige commentatoren is wat schouderophalend gedaan over morele
regels voor bestuurders bij de uitoefening van hun ambt. Ik geef toe dat je
niet zomaar kunt zeggen wat die formele regels in een concrete situatie betekenen.
De omstandigheden kunnen hierbij zeker een rol spelen. Maar een goede richtlijn
is dat je je zo nodig publiek kunt verantwoorden. Een bestuurder die dat blijkt
te kunnen, boezemt het noodzakelijke ontzag in. Maar hier moet wel iets aan
worden toegevoegd. Een minister kan door een overtuigende verantwoording het
vertrouwen behouden. Hij kan echter ook het vertrouwen al hebben verloren
voordat hij aan zijn eigenlijke verantwoording toekomt. Of hiervan in dit
geval sprake was, zullen wij door het aftreden van de minister nooit zeker
weten. Wel staat vast dat de voortdurende, welhaast systematische publiciteit
over de persoon van de minister het vertrouwen in zijn integriteit op de proef
stelde. Het grensgebied tussen openbaarheid van bestuur en persoonlijke beschadiging
is soms heel smal.Het aftreden van een minister heeft altijd iets dramatisch. En toch is
het goed als ministers op tijd van aftreden weten. Wat dat betreft doet dit
kabinet het niet slecht: één kabinetscrisis en twee ministerscrises
in goed anderhalf jaar. Mochten nog meer bewindslieden overwegen om af te
treden, dan heb ik wel een duidelijke voorkeur voor een aftreden om politiek
inhoudelijke redenen, na een goed debat met de Kamer. Overigens hoop ik dat
onze discussies in de komende tijd minder zullen gaan over personen en meer
over de belangen van het binnenlands bestuur.Minister Kok:Voorzitter! Ik dank de Kamer voor haar inbreng. Vele sprekers hebben woorden
van waardering uitgesproken aan het adres van oud-minister Peper, over zijn
kwaliteiten en inzet als minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties gedurende de ruim anderhalf jaar waarin hij dit ambt vervulde.
Ik dank de Kamer daarvoor. In deze Kamer wil ik mij ook op deze wijze uitdrukken.
Gisteren deed ik dit in reactie op zijn besluit al publiekelijk, maar ik hecht
eraan ook hier te zeggen dat het kabinet en zijn aanvoerder op deze wijze
afscheid hebben moeten nemen van een buitengewoon waardevol lid. Tegen de
heer De Hoop Scheffer zeg ik dat er vele bewindslieden zijn van wie de invloed
en betekenis uitstijgen boven de eigen portefeuille: natuurlijk is men verantwoordelijk
voor een bepaalde post, maar tegelijk is men lid van de ministerraad en heeft
men als gevolg daarvan bredere verantwoordelijkheden. De heer Peper heeft
zijn taken als minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties op een
voortreffelijke wijze verricht. Hij is een man met bijzondere vaardigheden
en een grote ervaring, verknocht aan het openbaar bestuur en aan de publieke
zaak, een man met visie, met oog en belangstelling voor de lange termijn en
tegelijk altijd aanspreekbaar en inzetbaar voor het dagelijkse werk dat in
de politiek van bewindslieden wordt gevraagd.In zijn brief gaf de heer Peper aan welke beweegredenen hem aanleiding
hebben gegeven tot zijn conclusie. Ik zal de brief nu niet parafraseren; bij
mijn reactie op diverse opmerkingen zal ik op onderdelen ervan terugkomen.
Het lijkt mij echter goed om vast te stellen dat hij in het begin van de brief
het een en ander zegt over het rumoer over en de aantijgingen tegen zijn persoon,
zijn functioneren en zijn verleden. In het tweede deel van de brief heeft
hij de "kwestie Rotterdam" aangesneden en zijn overwegingen specifiek daarop
toegespitst. Daarnaast stelde hij dat het openbaar bestuur vooropstaat en
overwoog hij dat een gezagsvolle en onomstreden uitoefening van het ambt van
minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties noodzakelijk is; als
men dat vertrouwen niet heeft, dan is de basis onder een goed functioneren
weggenomen. De heer Schutte en anderen refereerden hier al aan. Ik kom straks
te spreken over de beschikbaarheid van de stukken. De verwachting dat dit
zware weer na het verschijnen van het rapport niet minder zal worden en dat
hij in dit geheel, vanuit zijn vroegere verantwoordelijkheid als oud-burgemeester
en als minister, partij zal zijn, heeft hem tot de afweging en de conclusies
gebracht die in de brief zijn aangegeven. Die afwegingen en conclusies deel
ik als minister-president met hem.Voorzitter! Het is wellicht de meest zuivere gang van zaken dat ik in
volgorde van hetgeen naar voren is gebracht, zal proberen de meer specifieke
vragen en opmerkingen te beantwoorden. Doe ik dat niet, dan kan de indruk
ontstaan dat ik door middel van een algemeen opgezet betoog het debat van
vanmiddag van een antwoord zou willen voorzien. Sommigen zouden zelfs de indruk
kunnen krijgen dat ik op die manier het debat probeer te omzeilen. Ik vind
het tegenover de Kamer niet fair om voor een dergelijke manier van antwoorden
te kiezen en daarom zal ik, in volgorde van sprekers, als eerste een antwoord
geven op de punten die door de heer De Hoop Scheffer naar voren zijn gebracht.De heer De Hoop Scheffer heeft gevraagd over welke informatie de heer
Peper beschikte op het moment dat hij zijn finale conclusie trok. Zo vroeg
hij of de heer Peper het oordeel van de Commissie onderzoek van de rekeningen
kende over het gedeelte van het onderzoek dat op hem betrekking heeft. Naar
mijn beste weten kent hij dat oordeel van de commissie niet. Hij beschikt
wel – dat gold vanaf eind vorige week voor alle mensen die in dit onderzoek
onder de loep zijn gelegd – over het onderliggende materiaal, althans
over de analyse van de accountants van het onderliggende materiaal dat op
hem betrekking heeft.Er is door de accountants onderzoek verricht naar verschillende oud-wethouders
en naar de oud-burgemeester. Ik denk dat de accountants het onderzoek van
de boeken ergens in het midden van de vorige week hebben gesloten. Op dat
moment hebben zij een finale tekst opgesteld waarin de opmerkingen zijn verwerkt
die door of namens de betrokkenen zijn gemaakt. De heer Peper had dus inzicht
in het accountantsmateriaal en niet in de oordelen van de commissie. Hij had
verder alleen inzicht in het accountantsonderzoek voorzover het zijn eigen
verleden betreft.Voorzitter! Ik heb mij natuurlijk als minister-president in de vele gesprekken
die ik met mijn, inmiddels, oud-collega in de laatste anderhalve week heb
gevoerd, vergewist van zijn inschatting van de ernst van de zaak. Het was
de inschatting van de heer Peper dat hij, ook na het verschijnen van het rapport,
onderwerp van een publiek debat zou blijven. Verder heb ik mij vergewist van
zijn afwegingen bij de vraag of hij zelf nog wel voldoende vertrouwen had
in zijn eigen gezagvol en onomstreden functioneren als de minister die verantwoordelijk
is voor het openbaar bestuur. Ik heb mij ook vergewist, zonder mij een oordeel
te kunnen vormen over het materiaal, van het antwoord op de vraag hoe minister
Peper zijn positie inschatte ten opzichte van het later deze week uit te brengen
rapport, gegeven het feit dat namens hem de nodige bezwaren zijn ingebracht
tegen een aantal bevindingen en de gekozen werkwijze van de commissie.Ik hoop dat de Kamer het mij niet kwalijk neemt dat het voor mij ook moeilijk
is om hierover thans te spreken. Ik ken namelijk noch het rapport van aanstaande
vrijdag, noch de voorliggende concepten, noch tot in detail het onderliggende
materiaal. Ik weet wel waaruit de afwegingen van de minister bestonden en
dat waren geen formele dienstmededelingen. De minister geeft een boodschap
en de minister-president hoort dat aan. U kunt zich voorstellen dat zoiets
in samenspraak tot ontwikkeling komt. Vanuit mijn waarnemingen heb ik voor
mijzelf de conclusie getrokken dat zijn taxatie terecht was. Hij kon dit ambt,
die verantwoordelijkheid, niet langer dragen op een wijze waarbij hij voldoende
vertrouwen had in zijn verdere gezagvolle en onomstreden functioneren.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Daaruit kan ik concluderen dat de minister-president op dat moment niet
heeft overwogen om tegen de heer Peper te zeggen: kom op, Bram, wij gaan samen –
gezien het onderliggende materiaal – het gevecht aan.Minister Kok:U kunt ervan uitgaan dat in een lange periode dat soort woorden met enige
regelmaat valt, maar zelfs aan het vechtvermogen van een vechtjas komt een
einde. Ook vanmiddag is gesproken over stevige commentaren, zware weerwoorden
en een echte terugvechtmentaliteit en ik zou zelf gezegd hebben dat vechten
de beste manier is om in de gewenste positie, ook in een debat, te komen.
Ik ben daarvan overtuigd, maar dat kan een keer afgelopen zijn en dat is mij
de afgelopen dagen duidelijk gebleken.De heer De Hoop Scheffer (CDA):De minister-president vond dus dat, toen de heer Peper deze conclusie
trok, deze juist was. U vond toen geen termen aanwezig om te zeggen: wij gaan
er flink tegenaan; tot nu toe heb ik steeds tegen je gezegd dat de aantijgingen
niet juist zijn. Was het achterliggende argument dat u dat niet meer kon volhouden?Minister Kok:Wij moeten heel zorgvuldig zijn. Wij spreken over een minister die, samen
met anderen, het onderwerp van onderzoek is in een vorige hoedanigheid. Wat
geen aanleiding voor de heer Peper gaf om terug te treden, betrof zijn functioneren
als minister. De minister is als oud-burgemeester onderwerp van onderzoek.
In de tussentijd is er ook nog ander materiaal over hem uitgestort, maar dat
valt in een andere categorie, omdat dit uit een stroom van berichtgeving kwam
van de ene avondkrant naar het volgende ochtendblad. De heer Peper echter
moet in verband met het Rotterdamse onderzoek een oordeel geven over wat door
de accountants over hem geschreven is. Hij moet, in het licht van wat hem
bekend is en in het licht van het weerwerk dat daar namens hem door zijn vertegenwoordigers
tegen is ingebracht, beoordelen in welke mate hij straks partij zal zijn in
een conflict. Dit geldt ook voor het moment waarop het COR-rapport verschijnt.
Ook moest hij beoordelen of hij, naast wat hem de afgelopen tijd is overkomen,
het nog kon verdragen om een "belaste" minister te zijn. Dit zijn afwegingen
voor de minister/oud-burgemeester. De afweging van de minister-president moet
zijn of hij, met respect voor dit oordeel omtrent deze in ontwikkeling zijnde
bevindingen en een mogelijke formulering straks, een te respecteren conclusie
kan trekken. Noodzakelijkerwijze is dit een enigszins afstandelijke benadering,
niet omdat ik niet de gezamenlijke verantwoordelijkheid van een ploeg wil
delen, maar wel omdat ik rekening moet houden met het feit dat het hier een
oordeel betreft over het beleid en de gang van zaken onder een vorige verantwoordelijkheid
van iemand die in deze periode minister was.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Bij die marginale toets op afstand, zoals de minister-president dit nu
noemt, heeft hij geen redenen gezien om tot een ander oordeel te komen. Begrijp
ik dat zo goed?Minister Kok:Bij die marginale toets die heeft plaatsgevonden tijdens zeer indringende
en zich met hoge regelmaat herhalende gesprekken, komt in hoge mate het eindoordeel
over de vraag wat kan ik nog dragen, wat kan ik nog met voldoende vertrouwen
in mijzelf dragen ook kijkend naar de verdere periode, in de allereerste plaats
de betrokkene toe.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Via de beantwoording van de minister-president weten wij nu dat de heer
Peper beschikte over wat accountants hadden opgeschreven en wat op hem van
toepassing was. Beschikte de minister-president zelf ook over die kennis?Minister Kok:Allereerst moet ik de kennis van de minister preciseren. Ik weet absoluut
niet of de minister in letterlijke zin beschikte over het materiaal. Hij beschikte
in elk geval over inzicht in de essentie van hetgeen de accountants hebben
opgeschreven, met inbegrip van hetgeen namens hem als weerlegging daar tegenover
geplaatst is. Dat geaggregeerd inzicht stond aan de minister ter beschikking.
Die boeken zijn, zoals ik reeds eerder zei, vorige week voor alle betrokkenen
gesloten; voor alle oud-wethouders, zittende wethouders en ook voor de oud-burgemeester.
Hij had niet de gelegenheid die in te zien en mee te nemen, dus letterlijk
tot zijn beschikking te krijgen, maar hij beschikte wel over inzicht in het
accountantsmateriaal wat mede ten grondslag zal liggen aan de eindconclusies
in politieke zin die de commissie opschrijft.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Die inzichten heeft hij met u gedeeld?Minister Kok:Globaal, maar met een grotere mate van globaliteit dan de wijze waarop
hijzelf op zijn verleden en op de verantwoording van kosten en uitgaven terugkijkt.
Want ook hier geldt dat de minister-president als het gaat om feiten met betrekking
tot het verleden van een minister, zich niet een inhoudelijk oordeel kan en
wil aanmatigen tot het moment waarop de stukken officieel beschikbaar zijn
en ook dan zullen wij de verhouding Rotterdam-Den Haag even goed onder ogen
moeten zien.Ik kom straks nog terug op uw vraag over de start van de formatie.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Het betekent dat de heer Peper hetgeen hij toen als minister wist, in
globale zin met u gewisseld heeft en dit mede onderdeel is geweest van de
uiteindelijke afweging die, met de primaire verantwoordelijkheid bij de minister
zelf, in samenspraak met u tot stand is gekomen. Op welke wijze heeft die
informatie al dan niet in beslissende zin een rol gespeeld bij de definitieve
besluitvorming van de minister om afgelopen maandag zijn aftreden bekend te
maken?Minister Kok:De minister heeft zijn eigen besluit genomen. De minister heeft kennis
van zijn eigen verleden. De minister heeft kennis van de geaggregeerde informatie
die in het accountantsrapport is opgenomen. Ik heb de taak om naast de algemene
collegiale verantwoordelijkheid die je met elkaar deelt – dat geldt
in ieder team en zeker ook in de ministerraad – in elk geval twee zaken
voor mijzelf heel minutieus van een antwoord te voorzien. De betreft de vraag
hoe de minister de kans inschat dat hij ook op het moment van het verschijnen
van het rapport partij zal zijn in een verschil van inzicht over de gehanteerde
werkwijze en de kwaliteit van de bevindingen; dus in welke mate zal hij straks
partij zijn, weliswaar als oud-burgemeester maar tegelijkertijd met de steek
van minister op het hoofd. De tweede vraag waarvan ik mij moet vergewissen,
is in hoeverre dat hele ernstige probleem, gevoegd bij het heel moeilijk kunnen
dragen van dubbele verantwoordelijkheden als je zo vanuit je verleden onderwerp
van onderzoek bent, van invloed is op het vertrouwen van de minister in zichzelf
om inderdaad gezagsvol en gerespecteerd door te gaan. Dat vraagt om doorpraten
met elkaar. Dat vergt ook het stellen van de vraag: wat is nodig om als minister van Binnenlandse Zaken de verantwoordelijkheid voor het openbaar
bestuur te kunnen dragen? Daarvoor is nodig dat je, ik zou bijna zeggen, van
vrijwel ieder risico geschoond bent. Je kunt niet om de andere dag nagewezen
worden vanwege het een of het ander. Als je dan als oud-burgemeester en tegelijkertijd
minister partij bent in een conflict, komt het moment dichtbij waarop je je
als minister moet afvragen: kan ik nog wel doorgaan met voldoende vertrouwen
in mijzelf? Op deze wijze hebben de gesprekken plaatsgevonden. Daarbij ben
ik niet in de positie geweest om een oordeel te kunnen vellen over materiaal
dat ik zelf nog niet ken. In die positie heb ik ook niet willen zijn.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! In mijn optiek wringt er nu iets. De minister zegt dat hij
mede in het belang van het openbaar bestuur heeft gehandeld en hij gebruikt
dit als argument om te besluiten af te treden. Hij gebruikt in zijn toelichting
in de brief van gisteren termen als verdachtmakingen en suggesties. Nu horen
wij hier dat hij ook beschikte over geaggregeerde gegevens van de accountants.
De minister-president heeft zelf gezegd dat die mede een rol spelen bij het
beantwoorden van de vraag of je in een later stadium, het stadium na aanstaande
vrijdag, als minister geloofwaardig kunt blijven functioneren. Is de minister-president
het dan met mij eens dat er iets wringt? Is hij met mij van mening, dat de
Kamer het recht heeft te weten wat de afweging is geweest dan wel welke rol
die gegevens hebben gespeeld? De minister-president was globaal van die gegevens
op de hoogte en die zouden wij in dit debat te weten kunnen komen. Gaat het
hierbij om het onderdeel van zijn bijdrage waarover hij gisteren zei: alle
omstandigheden in aanmerking genomen is dit het juiste besluit?Minister Kok:Nee, de omstandigheden hebben alleen maar betrekking op het feit dat de
minister meent dat het niet meer in het belang van het openbaar bestuur is
zijn huidige functie voort te zetten. Die opstelling werd gevoed door de overweging
dat partij zijn in een conflict vanwege een vorige hoedanigheid strijdig zou
kunnen zijn met het gezagvol functioneren. Voor de heer Peper was die strijdigheid
niet langer aanvaardbaar. Zonder mij met feiten te bemoeien, feiten die ik
niet ken en die ik thans ook niet wil kennen en die pas ter tafel komen op
het moment waarop het rapport wordt gepubliceerd, heb ik geprobeerd mij in
de loop van de achter ons liggende weken, maar met name in de loop van de
achter ons liggende dagen, een oordeel te vormen. Mijn conclusie is dat, de
omstandigheden in aanmerking nemend, de minister het meest wijze besluit heeft
genomen, daargelaten het moment van aftreden. Daarover stelde de heer De Graaf
een vraag. Wat het moment van aftreden betreft komt natuurlijk een heel bijzonder
persoonlijk aspect aan de orde. Voor de minister gold namelijk ook de vraag:
wat kan ik fysiek nog hebben? Als ik geen vertrouwen meer heb in de komende
tijd, kan ik dat nog wel hebben in de komende 24 of 48 uur? Het houdt een
keer op.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter! Dat de minister-president zegt: het uiteindelijke woord is
aan betrokkene, kan ik mij heel goed voorstellen. Ik kan mij ook voorstellen
dat er tijd nodig is om tot die wijsheid te komen, tot de beslissing: dit
of dat doe ik. Begrijpelijk! Toch heb ook ik een vraag over dat moment.De minister-president zegt: ik deel de motivatie. Die motivatie hield
echter niet verband met de situatie van de laatste dagen. Het dilemma deed
zich al een paar weken voor. In de laatste weken is er tussen de minister-president
en de heer Peper uren gesproken. Ook begrijpelijk, maar heeft de minister-president
op enig moment een aanbeveling gedaan, in de trant van: collega, dit loopt
vast, zou je niet dit of dat? Natuurlijk, ik respecteer dat de minister-president
de minister de ruimte laat om zelf een afweging te maken. Het zou evenwel
mogelijk zijn dat de minister-president een aanbeveling heeft gedaan met te
zeggen: joh, zou je niet dat doen.Minister Kok:Juist op grond van de overweging die ik naar voren bracht, dat het gaat
om een minister die in een ernstige positie verkeert, niet vanwege zijn huidig
functioneren, maar vanwege datgene wat hem vanuit een vorige periode ten laste
wordt gelegd, heb ik gemeend respectvol te moeten omgaan met de afwegingen
van de minister zelf, maar die hem niet in eenzaamheid te moeten laten maken.De heer Van der Vlies (SGP):Dat is heel duidelijk en daar prijs ik u ook voor. Zo hoort het en ik
vind het fijn dat te vernemen. Niet in eenzaamheid, maar naast elkaar etc.
Maar u had ook verantwoordelijkheid voor het functioneren van uw minister.
Met respect voor de heer Peper – zijn persoon laat ik er helemaal buiten –
moet ik toch constateren dat het dilemma dat hij schetst er toch al enige
tijd was. Dat kan u toch ook niet zijn ontgaan?Minister Kok:In de eerste plaats heeft hij geen aansporing mijnerzijds nodig gehad
om tot deze conclusie te komen. In de tweede plaats meen ik dat medio vorige
week een belangrijk moment is geweest, namelijk het ogenblik waarop na het
hoor en wederhoor de boeken van het onderliggende accountantsmateriaal worden
gesloten. In het voorgaande proces heeft natuurlijk al veel wisseling van
argumenten en feitenmateriaal plaatsgevonden.Voorzitter! De heer De Hoop Scheffer heeft gezegd dat het openbaar bestuur
vraagt om een verdediging hier. Naast de toepassing van de vertrouwensvraag
waarop het antwoord hier in de regel wordt gegeven, in positieve of negatieve
zin, komt ook aan de bewindslieden het recht toe om op enig moment in een
ernstige afweging voor zichzelf tot de conclusie te komen dat ze een bepaalde
verantwoordelijkheid niet langer kunnen dragen. Om nu te zeggen dat de heer
Peper zijn beslissing van gisteren niet had mogen nemen en dat hij ervoor
had moeten kiezen om de verdediging hier te voeren... Ik respecteer de mening
die daarover naar voren is gebracht, maar ik wijs er wel op dat dit dan zou
betekenen dat ervoor wordt gekozen die verdediging hier te voeren op basis
van de verantwoordelijkheden in de vorige hoedanigheid ten laste gelegd. Dat
is de formele kant. De materieel-politieke kant is dat de minister in het
beantwoorden van de vraag of hij voldoende vertrouwen heeft in het voortzetten
van een eigen verantwoordelijkheid, ook een keer aan het eind van zijn Latijn
kan zijn.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Ter vermijding van misverstand: ik heb in mijn bijdrage
niet gezegd dat de heer Peper zijn beslissing niet had mogen nemen. Het is
uiteraard zijn goed recht om die te nemen. Ik heb de vraag opgeroepen of het
in het belang van het openbaar bestuur niet beter was geweest als de heer
Peper, daar de directe ministeriële verantwoordelijkheid niet aan de
orde is – die is voor een deel overgedragen aan minister Van Boxtel –
zijn verdediging in deze Kamer had gevoerd. Dat laat onverlet dat de heer
Peper het volste recht heeft om ieder moment dat hem goeddunkt de beslissing
te nemen. Ik had gehoopt dat hij het anders had gedaan, maar goed, dat is
mijn opvatting.Minister Kok:Wij zijn het er dan in ieder geval over eens dat hij dat volste recht
heeft. De portefeuilleverdeling tussen de heren Peper en Van Boxtel is in
een vroeg stadium ingegeven door de overweging dat er vanuit de ambtelijke
en politieke leiding van het moederdepartement van BZK op een zo gewichtig
onderwerp een vrij geregelde communicatie en beoordeling moet zijn over hoe
zo'n onderzoek verloopt. Niet omdat Den Haag de baas speelt over in dit geval
Rotterdam, niet omdat Den Haag in dit geval Rotterdam niet zou respecteren,
maar wel omdat aan het verloop, de uitkomsten en het oordeel over het onderzoek
vele aspecten verbonden kunnen zijn die ver over de grenzen van een grote
stad heen reiken. In een vroeg stadium hebben wij dus gezegd: laten wij voorkomen
dat minister Peper die er als oud-burgemeester in wordt beoordeeld, nota bene
krachtens zijn normale portefeuille degene is die met zijn topambtenaren in
dezen contacten onderhoudt met de commissaris van de koningin en de burgemeester
van Rotterdam. Daar hebben wij de heer Van Boxtel voor vrijgemaakt, zodat
de werkwijze op het departement van Binnenlandse Zaken duidelijk was en voor
Rotterdam bekend zou zijn wie zich met wie bemoeit. De heer Peper had alleen
als oud-burgemeester met het onderzoek te maken. Minister Van Boxtel was degene
die het onderzoek volgde. Deze werkwijze stond geheel los van de mogelijke
ontwikkeling in deze zaak en kan dus nu niet worden gebruikt als argument
om de heer Peper zijn handelen in de Kamer te laten verdedigen.De heer Marijnissen (SP):De heer Peper heeft in de afgelopen weken echter grote woorden gebruikt.
Ik sprak in mijn termijn over de terughoudendheid van de Kamer. Wij wilden
de minister niet iedere keer interpelleren over elk wissewasje of over wat
er gezegd werd. Wij wilden het rapport afwachten. Ondertussen heeft de oud-minister
in de publiciteit veel grote woorden gebruikt in de richting van de commissie,
de pers, enzovoort. De terughoudendheid van de Kamer wordt onder andere verklaard
door de verwachting dat wij na verschijning van het rapport met de minister
van gedachten zouden kunnen wisselen. Een minister maakt inderdaad zelf uit
of hij wil aanblijven of niet, maar moet die mores niet getemperd worden?
Geniet het niet de voorkeur dat een bewindspersoon, na een periode waarin
hij als minister uitspraken heeft gedaan, daar in de Kamer verantwoording
over aflegt?Minister Kok:Ik heb niet de indruk dat de Kamer over zaken die buiten Rotterdam lagen,
volledig van activiteiten heeft afgezien. De laatste weken zijn er inderdaad
niet veel interpellaties geweest in de richting van de heer Peper. De verschillende
publicaties over dienstauto's, het reispatroon en de controle over uitgaven
op departementen, hebben echter wel tot vragenrondes aan het kabinet geleid.
Die vragen waren soms aan mij, soms aan hem en soms aan een aantal ministers
gericht. Het parlement heeft dus wel degelijk haar mogelijkheden benut om
informatie te krijgen. Verder is er nooit sprake van geweest dat de minister
zich voor zijn rol als oud-burgemeester in het parlement zou verantwoorden.
Ik meen dat de raad van Rotterdam de taak heeft om in het licht van het rapport
dat vrijdag verschijnt, een oordeel te vellen over het verleden. De Kamer
moet als het gaat om de relatie met de minister, gesteld dat de minister niet
was teruggetreden, met de minister van gedachten wisselen over zijn functioneren
als bewindspersoon en niet over het rapport van Rotterdam. Ik heb nooit begrepen
hoe het rapport van Rotterdam en in het bijzonder hetgeen daarin over de oud-burgemeester
zou zijn opgeschreven, een onderwerp van een Kamerdebat met de heer Peper
zou kunnen zijn.De heer Marijnissen (SP):Behalve als er dingen aan het licht zouden komen die niet oorbaar zijn.
Dan zou logischerwijs de vertrouwensvraag aan de orde zijn. KokDaar had ik
het over. Ik sprak over de terughoudend heid van de Kamer waar
het ging om het onderzoek door de gemeenteraad van Rotterdam. Uw positie en
die van de heer Peper was echter steeds: ik zal terugvechten, want het zijn
geruchten en geen feiten. De vraag die iedereen bezighoudt, is wat er in de
afgelopen dagen is gebeurd, waardoor die strategie is verlaten en de heer
Peper heeft gekozen voor aftreden. Er is volgens mij maar één
conclusie mogelijk, namelijk dat de discrepantie tussen de conclusies van
de accountants en de positie of perceptie van de minister van BZK zo groot
is dat hij denkt nog een lang gevecht te moeten leveren. Daarmee wordt een
heel ander licht geworpen op de woorden die de heer Peper gisteren uitsprak,
toen hij zei dat het rapport van Rotterdam als zodanig geen rol heeft gespeeld
in zijn besluit.Minister Kok:Hij kent dat rapport ook niet. U verwijst naar de vechtjasmentaliteit
van de heer Peper. Ik heb de indruk dat oud-minister Peper geen mogelijkheid
onbenut zal laten op het punt van de bevindingen en de werkwijze van de commissie.
Hij zal laten zien dat het gevecht nog niet beëindigd is en dat is zeer
lastig te combineren met een ministerschap. Een minister die de kwaliteit
van het openbaar bestuur hoog in het vaandel heeft, moet smetteloos kunnen
opereren en geen partij zijn in een conflict in een rapport over zijn verleden.
Dan is het beter om daaruit consequenties te trekken en te zeggen: dit is
einde oefening. Ik respecteer deze conclusie van de heer Peper.De heer Marijnissen (SP):Het ware beter geweest dat de heer Peper dit gisteren op de persconferentie
ook met zoveel woorden had gezegd. Hij had moeten zeggen: er is zo'n groot
verschil tussen mijn opvattingen over mijn verleden als burgemeester en de
conclusies van de accountants, dat ik nog een lange strijd zal moeten leveren
tegen de conclusies uit het rapport en daardoor wordt het mij onmogelijk nog
langer te functioneren als minister van Binnenlandse Zaken. Dan was de zaak
veel duidelijker geweest en hadden wij er ook veel korter over kunnen spreken.
Hij heeft de indruk gewekt dat de zaak vanuit het verleden is opgebouwd en
dat hij op een betrekkelijk willekeurig moment heeft besloten terug te treden.
Dat blijkt nu anders te zijn.Minister Kok:Ik moet dat weerspreken. Mij is gisteren niet duidelijk geworden dat de
heer Peper heeft gesuggereerd dat iets dat in een achterliggende periode heeft
gespeeld plotseling aan de orde kwam. Op het moment dat de boeken zijn gesloten
en informatie was gewisseld, heeft natuurlijk het denken over de vraag hoe
nu verder zich geïntensiveerd.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Op 2 november heeft oud-minister Peper gezegd: "Uiteraard zal de regering
vanwege de bijzondere positie de Kamer een standpunt over een aldus veronderstelde
en hopelijk deugdelijke rapportage doen toekomen". In die zin is er wel relatie
tussen de raadscommissie en de Kamer. Als het rapport van de Rotterdamse raad
er is, zal er een politiek oordeel van de regering over dat rapport volgen.Minister Kok:Ik weet niet wat ik precies onder "een politiek oordeel van de regering"
moet verstaan. Ik weet niet wat dat is, dus daar wil ik ver bij vandaan blijven.
Ik heb al gezegd dat minister Van Boxtel in plaats van de minister van BZK
Rotterdam toegewezen heeft gekregen, omdat ook de rijksoverheid een zekere
betrokkenheid heeft bij de beoordeling van de gehanteerde methoden. Dit is
thans niet te specificeren omdat wij het rapport niet kennen. Als het onderzoeksrapport
is afgerond, zullen tal van vragen beantwoord moeten worden. Hoe verhoudt
het inzicht op basis van dat rapport zich tot de jaar in jaar uit goedgekeurde
rekeningen en gegeven kwijtingen? Om een totaal ander voorbeeld te noemen,
wijs ik op de betrokkenheid van BZK bij de Zuid-Hollandse Ceteco-affaire.
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelatie kan niet een andere kant opkijken
als zo'n belangrijk rapport verschijnt. Ook als er geen sprake zou zijn van
enige beoordeling van de oud-burgemeester en de oud-minister, gaat de publicatie
van het rapport niet aan BZK en daarmee aan het kabinet voorbij. Ik kan niet
preluderen op de bevindingen waartoe de minister van BZK dan komt, al dan
niet na bespreking van het geheel in de ministerraad. Het is juist dat het
kabinet hier iets over zal melden, maar ik kan niet vooruitlopen op het karakter
van die informatie.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Dat begrijp ik. Ik interpreteer in huiselijke termen deze passage zo,
dat het kabinet te gelegener tijd zal aangeven wat het van het rapport vindt.
De heer Melkert heeft terecht opgemerkt dat kabinet en Kamer wellicht hieruit
lessen voor de toekomst kunnen trekken. Ik neem aan dat de oud-minister met
zijn toezegging aan mevrouw Van der Hoeven gedoeld heeft op de vraag: wat
vindt u ervan?Minister Kok:Het kabinet zal beoordelen of het er wat van moeten vinden. Als dit het
geval is, zal het vervolgens zijn mening geven.De heer Melkert (PvdA):Er moet vanzelfsprekend onderscheid gemaakt worden tussen hetgeen aan
de raad van Rotterdam en hetgeen aan de Kamer is. De meer algemene implicaties –
die kunnen betrekking hebben op de methoden van onderzoek – of bepaalde
bevindingen kunnen het niveau van de Rotterdamse raad te boven gaan. Deze
elementen dienen aan de orde te komen in het debat tussen kabinet en Kamer.
Dit kan echter pas beoordeeld worden aan de hand van de inhoud van het rapport.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Dat lijkt me volstrekt helder. Het kabinet bepaalt zelf wat het uiteindelijk
aan de Kamer doet toekomen. Dat is een afweging van het kabinet. Maar op het
moment dat dat rapport uitkomt, moet daarin in ieder geval een oordeel worden
gegeven, al was het maar gezien uw bijdrage wat er voor de toekomst voor lessen
te trekken zijn uit deze hele geschiedenis. Als de minister-president zegt
dat hij de toezegging van oud-minister Peper niet nakomt, is dat ook een stelling.De heer Melkert (PvdA):Het is wat mij betreft aan het kabinet om het dan verder te bekijken.Minister Kok:Voorzitter! Laat hierover geen misverstand bestaan. Om te beginnen is
er geen sprake van dat ik de neiging zou hebben om een toezegging niet na
te komen. Ik had alleen twee dingen uit elkaar willen leggen. Blijkbaar bestaat
hier en daar de verwachting dat er in elk geval met minister
Peper van BZK, zijnde oud-burgemeester, zou kunnen worden gedebatteerd over
de inhoud van dat rapport. Anderzijds is daar de aankondiging die hij toen
heeft gedaan: u hoort te zijner tijd van het kabinet nader wat we van het
rapport vinden en of er eventueel conclusies aan moeten worden verbonden.
Ik probeer duidelijk te maken dat we deze twee zaken goed uit elkaar moeten
leggen.Verder is het nu nog aan de minister van BZK en eventueel het kabinet –
dat hangt af van de wijze waarop de minister van BZK dat wil behandelen –
om te bezien welke waarnemingen namens het kabinet aan de Kamer moeten worden
voorgelegd naar aanleiding van het Rotterdams rapport. Ik kan eerlijk gezegd
niet overzien of er lessen voor de toekomst uit te trekken zijn. Ik weet niet
of de COR straks aan de gemeenteraad van Rotterdam aanbevelingen zal doen
over lessen voor de toekomst voor Rotterdam en of de gemeenteraad deze zal
overnemen. Ik kan absoluut niet overzien of het rapport elementen zal bevatten
die van zodanig algemene aard zijn dat we vinden dat Rotterdam ons op een
goed idee heeft gebracht en dat we die landelijk moeten gaan toepassen. Het
kan andersom heel goed zijn dat BZK vanuit de eigen verantwoordelijkheid als
departement een aantal kanttekeningen of waarnemingen plaatst bij de rapportage
of besluitvorming die in de gemeenteraad heeft plaatsgevonden. Dat ligt, hoe
dicht we daar ook bij zitten, nog in de schoot van de toekomst verborgen.Voorzitter! De heer De Hoop Scheffer vroeg waarom de minister-president
op enig moment maanden geleden niet de hele zaak in onderzoek heeft genomen.
Ik zou dat een beledigende confrontatie met Rotterdam hebben gevonden. Het
gaat om een inzicht dat in Rotterdam is ontstaan om, niet alleen ten aanzien
van de heer Peper maar in het algemeen de bestuurders en oud-bestuurders van
Rotterdam, het declaratiegedrag na te gaan. De minister-president neemt daar
kennis van. Het is een initiatief van Rotterdam, maar in ons huidige kabinet
zit ook een minister van Binnenlandse Zaken die toevallig oud-burgemeester
is van Rotterdam. Om die reden zou ik de heer Peper eens even op de grill
moeten gaan leggen en daarmee Rotterdam onmachtig verklaren om zelf tot een
redelijk oordeel te komen over bestuursverleden, uitgavenpatronen, verantwoording
van uitgaven en dergelijke. Ik heb dat om die reden nooit willen overwegen.De heer Melkert heeft mij aan het slot van zijn betoog een vraag gesteld,
die niet aan mij maar via mij aan BZK ter beantwoording was. De vraagstelling
hield verband met het zojuist besprokene om bij de beoordeling van de uitkomsten
van het onderzoek met respect voor de eigen verantwoordelijkheid van Rotterdam
te beoordelen wat voor BZK relevant is om tot een goede beoordeling van de
onderzoekswijze en dergelijke te komen. Ik zal die vraag graag doorgeven aan
de minister die zich daar de komende dagen voluit mee zal bezighouden vanwege
de timetable.Voor het overige heeft de heer Melkert een aantal opmerkingen gemaakt
die mij zeer uit het hart zijn gegrepen. Hij heeft gewezen op de noodzaak
dat zij die de verantwoordelijkheid dragen in een openbaar ambt, zich voluit
bewust zijn van het feit dat zij niet alleen kritisch worden beoordeeld maar
dat zij zich ook voldoende open en controleerbaar opstellen om een kritische
beoordeling mogelijk te maken. Men vervult een openbaar ambt en dat brengt
een aantal verplichtingen met zich mee. Mensen moeten er niet alleen tegen
kunnen dat zij op deze wijze worden beoordeeld, maar ook bereid zijn dat voluit
te accepteren en te verinnerlijken. Daarbij moet ervan worden uitgegaan dat
het af en toe nodig is om een beetje na te denken over de vraag of er over
hoofdzaken wordt gepraat of over incidenten. Hierover is bij velen wel enige
reflectie nodig. Wij zijn niet degenen die dit mogen sturen. Dat kunnen en
willen wij ook niet doen. Er ontstaat snel groot woordgebruik, dus ik zal
maar heel rustig zeggen dat de tendens soms is dat de onkreukbaarheid van
degene die het ambt vervult, eerst moet worden bewezen voordat erin wordt
geloofd. Ik meen echter dat er toch wel een reden is om ervan te mogen uitgaan
dat men geacht mag worden ook correct te handelen en correct zijn werk te
doen, tenzij het tegendeel blijkt. Wellicht is er meer scherpte in regels
nodig: wat zijn de regels, wat zijn de afspraken, hoe worden zij toegepast
en nageleefd, en wat is de beoordeelbaarheid daarvan? Als hierin, lering trekkend
uit een aantal ervaringen, meer lijn wordt gebracht, zou dit iets van de onrust
rondom dit alles kunnen helpen verminderen. Laten wij in elk geval hopen dat
het zo zou kunnen zijn.De heer Rosenmöller vroeg mij wat de formateur met kandidaat-minister
Peper heeft besproken. Bij de formatie is er altijd een aantal standaardvragen
en één daarvan is of er iets te melden is over de vermogenspositie.
De kandidaat mag best rijk zijn, maar misschien is er sprake van bijvoorbeeld
bepaalde belangenverstrengelingen. Deze vraag geeft er natuurlijk geen aanleiding
toe om vervolgens te gaan pluizen in het persoonlijke leven van iedere minister
of staatssecretaris. Deze vraagstelling leidt wel tot een beantwoording waaruit
de aanstaande minister-president kan afleiden of hij de vraag goed heeft gesteld.
Soms komt er ook iets naar boven, zoals vraagpunten over de manier waarop
met bepaalde kwesties moet worden omgegaan. Daarmee is er voldoende gevraagd,
voldoende besproken en de aandacht is erop gevestigd. Als er later iets zou
blijken te zijn, ligt de verantwoordelijkheid bij de kandidaat-minister of
-staatssecretaris.Ik heb mijn persoonlijke aantekeningen nog kunnen vinden van het gesprek
dat ik tijdens de formatie met de heer Peper heb gevoerd. Ik heb toen expliciet
aandacht gevraagd voor een onderzoek van de gemeentelijke accountantsdienst
van Rotterdam naar declaraties, omdat dat toen ook nogal in de publiciteit
speelde. De heer Peper heeft mij daarop gemeld dat dit naar zijn stellige
overtuiging geen problemen zou opleveren. Naast de standaardvraag is dit punt
dus expliciet aan de orde gesteld en op deze wijze door de heer Peper van
een antwoord voorzien.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik merk nog het volgende op, misschien voor de tweede termijn, die ongetwijfeld
kort zal duren. Gisteren heeft de minister-president gezegd dat hij geen enkele
aanleiding heeft om te twijfelen aan de integriteit van de heer Peper. Is
dat met of zonder kennisname van de informatie waarover wij zojuist bij interruptie
al even spraken, namelijk de informatie die de accountants
aan het papier hebben toevertrouwd en die, toegepast op de heer Peper, bij
hem bekend is?Minister Kok:Ik ken geen concreet informatiemateriaal van de accountants. Ik ken wel
het inzicht van de heer Peper in het gewicht dat dit heeft en ik ken de motivering
die hij daarbij heeft gegeven. Het gaat daarbij om het gewicht van het verschil
tussen enerzijds de bevindingen van de accountants en anderzijds zijn eigen
weergave van de verschillen van mening die daaromtrent bij en mogelijk ook
na de presentatie van het rapport tussen hem en de commissie kunnen blijken.
Het gaat ook om de wijze waarop dat een voortgezet ministerschap zou kunnen
belasten. Ik ken dus het gewicht dat hij toekent aan dat verschil, zonder
dat ik de onderliggende feiten ken of zonder dat ik die feiten heb willen
beoordelen. Dat komt mij in mijn politieke verantwoordelijkheid als minister-president
immers niet toe. Mij komt uitsluitend de beoordeling van de vraag toe, of
de minister een voldoende overtuigend en afgewogen oordeel heeft over de gevolgen
van dat verschil van inzicht tussen hem en de accountants voor de gang van
zaken op en na de verschijning van het rapport en over de mate waarin een
eventueel voortgezet ministerschap daarmee belast zou kunnen worden.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat verschil tussen de heer Peper en de accountants over precieze zaken,
die wij niet kennen, in aanmerking nemend, is – om in andere, eerder
door u gebezigde woorden te spreken – uw positie gistermiddag nog steeds
dat u de heer Peper op zijn woord gelooft?Minister Kok:Ik heb geen aanleiding om te twijfelen aan het integriteitswoord dat hij
mij tweemaal heeft gegeven, namelijk bij de start van het kabinet en ook een
aantal maanden geleden bij het begin van de publiciteit en de commotie rondom
Rotterdam. Ik heb geen aanleiding om daaraan te twijfelen op grond van het
feit dat hij ernstige verschillen ziet tussen het werk van de accountants
en zijn eigen inzicht. Ik heb geen reden om aan zijn integriteitswoord te
twijfelen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Ik wil nog een laatste vraag stellen. Mocht er onverhoopt aanleiding om
zijn om tot andere conclusies te komen, voor u dan wel voor hem, zult u die
dan ook uitspreken?Minister Kok:Ik loop nu liever niet vooruit op alles wat de komende dagen nog zou kunnen
komen.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dat begrijp ik. Maar dat betekent niet...De voorzitter:De laatste vraag is bij mij altijd de laatste vraag.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Dan kom ik er in tweede termijn op terug.De voorzitter:Ik weet niet of dat zo is. Het woord is aan de heer De Graaf.De heer De Graaf (D66):Voorzitter! Ik wil nog iets vragen ten behoeve van mijn eigen begrip en
duidelijkheid. De minister-president sprak eerder over het feit dat hij het
accountantsrapport niet in detail kende. Nu krijg ik de indruk dat hij er
ook geen kennis van wilde nemen. Begrijp ik goed dat hij wel de beschikking
over het rapport had, maar dat hij er geen kennis van wilde nemen? Begrijp
ik goed dat hij nadrukkelijk in die samenspraak met minister Peper gezegd
heeft: ik wil wel weten wat jij vindt, maar ik wil niet het onderliggende
materiaal zelf wegen om te kijken hoe groot het gevaar voor je is? Ik had
mij ook kunnen voorstellen dat de minister-president had gezegd: ik wil dat
wel weten om samen met jou die samenspraak te kunnen voeren.Minister Kok:Nee. Het is nodig om even een onderscheid te maken tussen twee momenten.
Reeds een aantal weken geleden was het werk van de accountants in een bepaalde
fase. Op dat moment heeft de heer Peper mij een pak papier gegeven, waarin
op dat moment de in ontwikkeling zijnde voorlopige inzichten van de accountants
waren neergelegd. Daarvan heb ik gezegd: dat wil ik niet zien. Waarom wil
ik dat niet zien? Omdat ik als minister-president vrij wil zijn in mijn beoordeling
van het politiek functioneren en verder kunnen functioneren van de minister.
Het was naar mijn mening informatie die mij als minister-president niet toekwam.
Daarna is de werkwijze van de accountants voortgegaan. Ik heb begrepen, maar
dat is wat mij betreft niet gestaafd door feitelijke nadere informatie, dat
de accountants in de vervolgfase, in de laatste week, met name ook in de laatste
tien dagen, nog een aantal belangrijke wijzigingen, ook in de eigen werkwijze,
hebben aangebracht. Dat betekent dat het aanvankelijke ruwe materiaal in elk
geval al niet in die vorm, dat ik dus niet heb willen zien, in het onderliggende
materiaal bij het COR-rapport terugkomt. Maar het onderliggende materiaal
dat wel bij het COR-rapport wordt gevoegd, is mij niet verstrekt. Dat kon
waarschijnlijk ook niet, want de betrokkenen hebben het geen van allen meegekregen.
Ik zou het evenzeer niet hebben willen inzien, omdat ik vind dat dat in die
marginale beoordeling die ik zojuist beschreef, niet passend zou zijn. Dan
zou ik echt een grens overgaan, die naar mijn mening dan ook voor mij een
vermenging zou gaan betekenen tussen wat ik als minister-president doe en
de verantwoordelijkheid die ik als minister-president ten opzichte van de
Kamer heb, en een soort adviserende rol van de minister in zijn vorige hoedanigheid.
Dat is een brug te ver! Ik ben de heer De Graaf dankbaar dat hij hier zo precies
naar vraagt, want ik wil daar inderdaad geen mist omheen laten hangen. Het
is precies gegaan zoals ik nu heb aangegeven.De heer Dijkstal heeft enkele behartigenswaardige opmerkingen gemaakt.
Als de stroom van geruchten, suggesties, insinuaties en vermeende feiten almaar
doorgaat, kan inderdaad zelfs de meest veerkrachtige minister op een gegeven
moment murw raken, ondanks de grote woorden die op hetzelfde ogenblik nog
worden gebruikt. De heer Dijkstal heeft gezegd dat dit niet het moment is
om te discussiëren over de WOB. Persoonlijk vind ik dat de werking van
de WOB niet te ver gaat. Het is niet aan het kabinet om dat uit te maken;
dat is ter beoordeling aan de (mede)wetgever. Wel kan een onderscheid worden
gemaakt tussen de bedoeling van de WOB en het gebruik dat ervan wordt gemaakt.
In voorkomende gevallen zal moeten worden geoordeeld over de vraag of bepaald
gebruik van de WOB wel kan worden toegestaan. Ik zal echter
een van de laatsten zijn die kritische uitspraken doet over de WOB, want ik
wil de schijn vermijden dat dergelijke uitspraken worden gedaan als een gezagsdrager
dat goed uitkomt. Ik ben ook niet altijd geamuseerd als ik zie om welke details
het af en toe gaat, maar het herstellen van het evenwicht in dit geheel wordt
niet gediend door het doen van ferme uitspraken vanuit het kabinet, die algauw
de indruk kunnen wekken dat het iets heeft te verbergen als het bijvoorbeeld
gaat om de verantwoording van bepaalde uitgaven.Naar aanleiding van het betoog van de heer Dijkstal heb ik al iets gezegd
over het eventuele tweede moment waarop de Kamer naar aanleiding van het Rotterdamse
rapport met de regering in overleg zou kunnen treden. Daarbij is uiteraard
de vertrouwensvraag niet aan de orde, maar het kan zijn dat het kabinet in
dat rapport aanleiding ziet om de Kamer van bepaalde informatie te voorzien.De heer Marijnissen heeft gelijk dat minister Peper na minister Apotheker
de tweede bewindspersoon is die is teruggetreden zonder dat de Kamer daaraan
te pas kwam. Voor het overige dienen beide situaties van elkaar te worden
onderscheiden. Wij hebben goed overleg kunnen voeren over de beweegredenen
van oud-minister Apotheker.Ik meen dat ik de vragen van de heer Marijnissen al heb beantwoord in
mijn reactie op vragen en opmerkingen van andere Kamerleden. Dat betreft ook
zijn vraag naar de relatie tussen de feitelijke gang van zaken en een aantal
uitspraken die hij uit mijn mond heeft opgetekend. Ik ben hem er zeer erkentelijk
voor dat hij dat zo goed heeft bijgehouden!De heer Marijnissen (SP):Dat doe ik graag, want het is de taak van een Kamerlid om inconsistenties
aan het licht te brengen en daarvan is toch sprake als het gaat om het "belang
van het openbaar bestuur". In het belang van het openbaar bestuur heeft Peper
naar eigen zeggen zijn besluit genomen. De minister-president heeft gezegd
dat het in het belang van het openbaar bestuur beter is om in dit soort situaties
terug te vechten. Ook heeft hij gezegd dat het in het belang van het openbaar
bestuur van de gekke zou zijn als mensen alleen maar op basis van geruchten
en suggesties van anonieme bronnen terugtreden. Dit alles roept bij mij de
vraag op of de heer Peper door zijn terugtreden het openbaar bestuur niet
een slechte dienst bewijst, want wat betreft die suggesties en feiten is er
nog niets veranderd.Minister Kok:Ik begrijp uw opmerking en minister Peper zal dat stellig ook in zijn
eigen afweging hebben meegenomen. Het is goed dat dit punt wordt gewisseld,
maar het lijkt mij dat wel enig onderscheid moet worden gemaakt tussen aantijgingen
in de richting van bewindslieden waartegen zij zich kunnen verweren en de
consequenties die daar wel of niet aan worden verbonden, dus meer in het algemeen,
en de wel zeer bijzondere situatie die zich hier voordeed, namelijk dat nu
uitgerekend de minister van Binnenlandse Zaken, als eerste verantwoordelijk
voor het openbaar bestuur, mogelijk voor langere tijd partij zou zijn, in
opspraak zou kunnen zijn alleen al in verband met dat partij zijn, in een
situatie de verantwoording van uitgaven betreffend in relatie tot zijn verleden,
tot zijn vorige verantwoordelijkheid. Dat is toch wel een andere casus als
ik dat zo mag zeggen. Dat is toch wat anders dan eens een keer een aantijging,
een verwijt, een publicatie of bepaalde uitkomsten van onderzoek die je overigens
heel goed buitengewoon dwars kunnen zitten, maar waartegen je je kunt verweren.
Als men echt de indruk heeft dat men partij zal zijn in een conflict waarbij
die twee rollen ook volledig door elkaar gaan, mogelijk blijven gaan, en het
in opspraak zijn zal versterken, nota bene als het gaat om de verantwoordelijke
minister voor het openbaar bestuur, dan gaat het toch echt om iets wezenlijk
anders.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Ik kan dat wel met de minister-president eens zijn, maar ik
herhaal dat dit gisteren niet met zoveel woorden op die persconferentie is
gezegd. Daar is toch de suggestie gewekt dat minister Peper niet wilde anticiperen
op de conclusies van de commissie, terwijl wij vandaag toch moeten vaststellen
dat dit voluit is gebeurd. Ik verwijt dat de minister niet, maar hij had die
duidelijkheid gisteren natuurlijk ook kunnen geven.Minister Kok:Voorzitter! Hij heeft nadrukkelijk niet geanticipeerd op de conclusies
van de commissie, want die kent hij niet!De heer Marijnissen (SP):Akkoord, het gaat om het stuk van de accountants en alles wat daaraan
ten grondslag ligt.Minister Kok:Dus niet anticiperen op de conclusies van de commissie, want die kent
hij niet. Hij heeft zijn brief voorgelezen en in het tweede deel ervan heeft
hij de kwestie Rotterdam op een wat Peperiaanse wijze omschreven en betiteld
en ook expliciet genoemd. Het feit dat het nog lang onrustig zou zijn in en
rondom dat rapport, is wel degelijk ook in zijn toelichting genoemd, weliswaar
met wat meer soberheid dan ik nu heb gedaan, maar hij heeft dat niet onder
de korenmaat geschoven.De heer Marijnissen (SP):Voor een correcte weergave van de feiten moet ook worden gesteld dat de
minister desgevraagd heeft gezegd geen indicaties te hebben van de conclusies
van het rapport, terwijl je moet zeggen dat hetgeen de accountants klaarblijkelijk
aan het papier hebben toevertrouwd, hem reden geeft om te vermoeden dat er
een langdurig gevecht komt, hetgeen betekent dat er een groot verschil zal
zijn tussen de conclusies van de commissie en zijn eigen opvattingen.Minister Kok:Ja, want de minister is natuurlijk niet op zijn achterhoofd gevallen.
Hij ziet bliksems goed dat wat de commissie ook opschrijft – hij kent
het niet, hij heeft er dus niet op geanticipeerd en heeft ook niet gesuggereerd
iets niet te kennen wat hij wel kent –, alleen al de eindbevindingen
van de accountants, die weliswaar geaggregeerd tot zijn informatie behoren,
en de wijze waarop hij zich daartegen heeft verweerd en van plan is zich te
blijven te verweren, ertoe zullen leiden dat hij onderwerp zal zijn van een
conflict en in ieder geval, ook als de commissie tot een volstrekt andere
beoordeling komt, in opspraak komt en blijft. Als het dan gaat om een minister
die de aantijgingen en publicaties al met karrenvrachten boven zijn hoofd heeft zien uitgroeien, dan is het een keer afgelopen, over en uit.
Dat is de situatie!De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Ik dank de minister-president voor de gegeven opheldering!De heer Rosenmöller (GroenLinks):Voorzitter! Ik zou de minister-president toch nog willen voorhouden dat
gisteren al de nodige misverstanden hadden kunnen worden voorkomen, als duidelijk
was gesteld dat die geaggregeerde gegevens van de accountants hoogstwaarschijnlijk
een belangrijke rol hebben gespeeld in de uiteindelijke afweging van de betrokkene
om dat gevecht niet meer als minister aan te gaan, maar als persoon Peper.
Als het gaat om de schadelijkheid voor het openbaar bestuur, wordt in de brief
nog steeds gesproken over suggesties en verdachtmakingen, maar hier ligt dus
wel degelijk een stevig meningsverschil tussen ex-minister Peper en die accountants
aan ten grondslag. Dat is een nieuw element en dat wringt een beetje met de
brief!Minister Kok:Iedereen hier heeft het recht om nieuwe elementen te vinden, maar ik vind
dat enigszins overtrokken, omdat de kwestie Rotterdam in de brief van oud-minister
Peper wel degelijk is gesignaleerd. Ook verbaast het mij dat anderen verbaasd
zijn over het feit dat allen, dus de oud-wethouders, de wethouders en de oud-burgemeester,
na medio vorige week de beschikking hebben over geaggregeerde informatie over
de bevindingen omtrent de eigen verantwoordelijkheid rond kosten en uitgaven.
Ik ga niet in op alle andere lekkages die de laatste maanden hebben plaatsgevonden,
maar ook uit de gewone informatie, die vrij breed bekend is, is duidelijk
geworden dat de commissie in de laatste week haar politieke conclusies in
het commissierapport formuleert op basis van afgerond accountantsmateriaal,
waarover hoor en wederhoor heeft plaatsgevonden met iedere betrokkene afzonderlijk.
In tegenstelling tot u, vind ik het dus weinig verrassend dat, nota bene vier
dagen voor de verschijning van het eindrapport van de commissie, wordt geconstateerd
dat alle oud-wethouders, wethouders en dus ook de oud-burgemeester, na het
hoor en wederhoor dat, zoals bekend, heeft plaatsgevonden, kennis dragen van
het op hem of haar betrekking hebbende geaggregeerde materiaal. Als de minister
expliciet aangeeft dat hij vrij wil zijn in zijn meningsverschil – zijn
tweede argument, dat de heer De Graaf een slag minder indrukwekkend vond dan
het argument van het gewicht van het openbaar bestuur – dan is er niet
zoveel inzicht nodig om te veronderstellen dat er iets is waarom hij vrij
moet zijn; dus beschikt hij over informatie en dus heeft hij inzicht in de
scherpte van de verschillen van inzicht, de zwaarte waarmee die op een voortgezet
ministerschap zouden drukken en de onverenigbaarheid daarvan. Dat vloeit er
logisch uit voort.De heer Rosenmöller (GroenLinks):Precies. Hij wil vrij zijn van zijn ministerschap om de strijd met de
commissie aan te gaan; juist dat zegt iets over hetgeen hij nu al weet over
het meningsverschil tussen hem en de accountants. Wat de commissie daarmee
doet, komt daar nog bij. U zei dat niemand dat nog weet en dat neem ik als
gegeven aan. Toch suggereert dit alles op zijn minst een stevig meningsverschil
tussen de heer Peper en de accountants. Gisteren was het wel mogelijk om te
zeggen waarover hij niet beschikte en was het niet mogelijk om te zeggen waarover
hij wel beschikte. Welnu, dat is nu opgehelderd, naast de waarde die dit heeft
gehad in de beoordeling. Dat vind ik een nieuw element.Minister Kok:Dat is prima. Daarvoor roept u mij ook ter verantwoording en daarom geef
ik u naar eer en geweten de beste informatie. Ik heb er natuurlijk noch belang
bij, noch behoefte aan om hier verhaaltjes te vertellen.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Voorzitter! Nog een vraag over de onderliggende informatie. Accountants
gaan over de rechtmatigheid van uitgaven.Minister Kok:Dat kan ik u niet bevestigen. Ik wil u aanbevelen om hiervoor het rapport
af te wachten. Ongeacht het begrippenkader komt men tot een aantal geaggregeerde
constateringen die bepaalde uitgavencategorieën en de verantwoording
daarvoor betreffen.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Als accountants niet of niet helemaal uitspraken doen over de rechtmatigheid,
wat doen zij dan wel? De achtergrond van mijn vraag is dat een verschil van
mening over rechtmatigheid niet hoeft te leiden tot de stap die de heer Peper
nam.Minister Kok:Ik kan niets bevestigen of ontkennen, want ik ken het stuk van de accountants
niet. Toch kan een en ander ertoe leiden dat dit soort gewichtige handtekeningen,
gevoegd bij alle al genoemde overwegingen, de minister van Binnenlandse Zaken,
verantwoordelijk voor het openbaar bestuur, dienaar van de Kroon, doen zeggen:
dit kan ik niet dragen.De heer De Hoop Scheffer (CDA):Voorzitter! Ik blijf bij mijn opvatting dat een gevecht, of een discussie
of debat, over rechtmatigheid een heel andere zaak is dan over andere, al
dan niet terechte, aantijgingen. Maar ik ga er dan nog steeds van uit dat
accountants over rechtmatigheid gaan.Minister Kok:Dat moeten wij echt nog even afwachten. Ik kan het standpunt van de heer
De Hoop Scheffer niet overnemen, omdat ik dan drie bruggen te ver ga. Ik zou
dan namelijk praten over iets wat ik niet heb gezien. Ik zou al improviserend
speculeren over het begrippenkader en ten slotte zou ik ook nog eens vooruitlopen
op de publicatie van een stuk. Wij worden hier allemaal een beetje gestraft
voor het feit dat wij nog een aantal dagen moeten wachten op de "facts" van
het rapport en op het onderliggende materiaal. In antwoord op een vraag van
de heer Rosenmöller wil ik daaraan toevoegen dat wij ook dan het onderscheidingsvermogen
moeten opbrengen om onszelf de rust te gunnen bij het beantwoorden van de
vraag wat waar en wat niet waar is. Aanstaande vrijdag weten wij wat de bevindingen
van de commissie zijn. Wij zien dan zwart op wit het onderliggende materiaal
van de accountants en kunnen ons oordeel dan daarover vormen. In het licht
van hetgeen ik zojuist heb gezegd, herhaal ik dat ik niet kan uitsluiten –
anders zou mijn verhaal niet kloppen – dat op dat moment zal blijken
dat er verschillende zienswijzen bestaan over wat waar en niet waar is. Wat
waar en niet waar is, is nog niet zo eenvoudig bij een eerste
lezing van het rapport te beoordelen.De heer Dijkstal (VVD):Daarbij moet ook het oordeel van de raad worden betrokken.Minister Kok:Inderdaad, het politieke oordeel van de gemeenteraad zal er ook bij moeten
worden betrokken. Dit oordeel zal zes dagen na het verschijnen van het rapport
worden gegeven. Men zal dan ook aangeven hoe men met de bevindingen, de conclusies
en de aanbevelingen van de commissie zal omgaan.De heer De Graaf (D66):Deze uitspraak van de minister-president verbaast mij. Ik kan hem volgen
als hij bedoelt te zeggen dat het oordeel van zo'n onderzoekscommissie wellicht
kan worden aangevochten door daar een ander oordeel tegenover te stellen.
Dat merken wij dan wel. Als hij zegt "wat waar is en wat niet waar is", doet
hij een uitspraak over de feiten. Hij suggereert daarmee op z'n minst dat
er nu al mag worden getwijfeld of de door de commissie gepresenteerde feiten
wel juist zijn.Minister Kok:Dat zou wel heel ernstig zijn, aangezien daarop bijna de doodstraf staat.
Ik zou een dergelijke uitspraak dan ook niet voor mijn rekening willen nemen.
De commissie is meester over haar eigen oordeel. Uiteraard zijn de bevindingen
en de conclusies van de commissie vervolgens onderwerp van beraad in de gemeenteraad.
Een en ander moet echter niet worden vermengd met het feitenmateriaal. Ik
heb vanmiddag nu juist proberen aan te geven dat over dat zogenaamde feitenmateriaal
en over de kwalificaties die de accountants geven aan de verantwoording van
de uitgaven en de kosten, een fiks verschil van inzicht is blijven bestaan
tussen de oud-burgemeester en de accountants. Het simpele feit dat aanstaande
vrijdag het accountantsrapport voorligt met daarin die beschrijvingen, geeft
nog geen antwoord op de vraag wie gelijk heeft.De heer De Graaf (D66):Precies. Het is goed dat wij dit gesprekje even voeren, want als ik de
minister-president goed begrijp, betreft zijn opmerking niet de feitelijke
gang van zaken maar de kwalificaties en de beoordelingen van die feitelijke
gang van zaken. Bedoelt hij dat niet, dan zegt hij impliciet of misschien
zelfs expliciet dat het feitenrelaas wel eens niet zou kunnen deugen.Minister Kok:Ik weet niet wat het feitenrelaas is. In elk geval is er blijkbaar een
flink verschil van inzicht over de functionaliteit van bepaalde uitgaven,
de wijze waarop bepaalde uitgaven zijn verantwoord en de wijze waarop bepaalde
regels zijn toegepast. Hierbij kunnen natuurlijk bepaalde zienswijzen tegenover
elkaar staan. Deze zienswijzen liggen ook mede ter beoordeling voor aan de
raad. De raad en eventueel andere betrokkenen moeten een politiek oordeel
vellen. Meer heb ik niet willen zeggen.Voorzitter! Ik denk dat ik de vragen van de heer De Graaf heb beantwoord.
Ik heb ook een reactie gegeven op de opmerking over het meest wijze besluit.
Hij vroeg of dat betrekking had op juist die dag en juist dat uur. Ik zei
al dat hierbij op enig moment iemands persoonlijke beslissing een rol gaat
spelen, hetgeen niet wegneemt dat je altijd politicus bent en dat alles dus
ook politiek moet worden verantwoord. Als je eenmaal tot die onontkoombare
conclusie bent gekomen, is het aan de betrokkene om zijn voorkeur over het
precieze tijdstip uit te spreken. Dat heb ik niet onder die algemene containerformule
van mij willen laten vallen, want hier is ook een belangrijke rol weggelegd
voor de persoonlijke afweging.De heer De Graaf (D66):Ik respecteer dat. De minister-president heeft eerder een onderscheid
gemaakt tussen de inhoud van het besluit en het tijdstip. Het tijdstip is
een aan de persoon gebonden onderdeel van het besluit. Een en ander roept
echter wel de vraag op of de minister-president dat tijdstip zelf een gelukkig
gekozen tijdstip vindt of dat het beter ware geweest als de minister had gewacht
op het verschijnen van het rapport.Minister Kok:Wij hebben hierover van gedachten gewisseld, maar ik heb niet de vrijheid
om daarover te berichten. Ik heb de uiteindelijke en dringende wens van de
minister gisteren gerespecteerd, gegeven zijn besluit om af te treden, waarvan
de ik de wijsheid en onontkoombaarheid heb onderschreven. Nogmaals, die wens
is door mij gerespecteerd en andere kwalificaties passen dan niet meer in
dat begrippenkader.Voorzitter! De heer Van der Vlies heeft opmerkingen gemaakt over de criteria
waarop ambtsdragers worden beoordeeld en bereid moeten zijn zich daarop te
laten beoordelen. Hij heeft ook aangegeven dat dan mag worden verwacht dat
daarbij onderscheid wordt gemaakt tussen hoofdzaken en bijzaken en tussen
structuur en incident. Het betoog van de heer Schutte heeft mij zeer aangesproken,
omdat daarin in mooie bewoordingen precies de afweging terugkwam die ik van
dichtbij bij de heer Peper heb waargenomen en waarvoor ik niet anders dan
met spijt mijn respect heb betuigd. Ik betuig dus geen spijt omdat ik zijn
afweging niet zou respecteren, maar wel om de reden die ik in het begin van
mijn betoog genoemd heb: de consequentie dat een buitengewoon waardevol lid
van het kabinet hiermee een vroegtijdig einde aan zijn loopbaan in deze ministersploeg
heeft moeten maken.De beraadslaging wordt gesloten.De vergadering wordt van 17.50 uur tot 19.30 uur geschorst.Voorzitter: Weisglas 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19992000-3916-3936.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl