Vragen van het lid Voordewind aan de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie over de inval door de Nationale Recherche op verzoek van het Rwandese bewind in de woning van de Rwandese oppositieleider Victoire Ingabire te Zevenhuizen (ZH)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-01 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


2010-2011
 34
 
 
 
 Vragenuur
 Vragen van het lid Voordewind aan de staatssecretaris van Veiligheid
en Justitie over de inval door de Nationale Recherche op verzoek van het Rwandese
bewind in de woning van de Rwandese oppositieleider Victoire Ingabire te Zevenhuizen
(ZH).
 
 
 De heer
 Voordewind
 ChristenUnie
 
 Voorzitter. Bij voorbaat excuses voor mijn wat lage stem. Het heeft ook
met het weer te maken.
 
 
 O, niet met de seizoenen?
 
 
 
 De heer
 Voordewind
 ChristenUnie
 
 En met het seizoen, ongetwijfeld.
 Gisteren heeft de Nationale Recherche op verzoek van Rwanda in Zevenhuizen
het huis doorzocht en zaken in beslag genomen van de Rwandese oppositieleider
Victoire Ingabire. Het is de wereld op zijn kop. Nederland schrapte begrotingssteun
aan Rwanda, omdat de vrijheid van meningsuiting en de politieke ruimte daar
niet voldoende gewaarborgd waren. Maar toen de oppositieleider Victoire Ingabire
na 16 jaar in Nederland te hebben gewoond terugging naar Rwanda, werd zij
gearresteerd, kaalgeschoren en gevangengezet. Haar oppositiepartij en het
openbaar debat worden daarmee monddood gemaakt. Nu lijkt de Nederlandse overheid
daar zelfs aan mee te werken. Dat leidt tot drie vragen.
 Hoe is het in vredesnaam mogelijk dat Nederland heeft meegewerkt? Op basis
van welke feiten en welke aanklacht is gevolg gegeven aan het verzoek van
Rwanda? Voor de uitvoering van een rechtshulpverzoek uit het buitenland waarbij
zoals gisteren dwangmiddelen werden ingezet, is een verdragsbasis vereist.
Navraag bij het ministerie van Justitie leert dat er geen bilateraal verdrag
is over deze materie tussen Nederland en Rwanda. Hoe kan het dan dat het toch
zover is gekomen? Graag krijg ik duidelijkheid van de staatssecretaris.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Teeven
 
 Voorzitter. Gistermorgen, op 13 december jongstleden, heeft op verzoek
van de Rwandese autoriteiten een doorzoeking van de woning van mevrouw Ingabire
plaatsgevonden onder leiding van de rechter-commissaris in Rotterdam.
 De heer Voordewind vraagt terecht wat de verdragsbasis is geweest. Rwanda
en Nederland hebben beide het VN-verdrag tegen de financiering van terrorisme
ondertekend; dat is een multilateraal verdrag. Op basis daarvan kon deze doorzoeking
plaatsvinden.
 In het rechtshulpverzoek van de Rwandese autoriteiten wordt mevrouw Ingabire
als verdachte aangewezen. Het rechtshulpverzoek is gebaseerd op het verdrag
tegen de financiering van terrorisme; dat is de verdragsbasis. Er is inderdaad
geen bilateraal verdrag tussen Rwanda en Nederland, maar wel een multilateraal
verdrag.
 De inbeslagneming die heeft plaatsgevonden, is goedgekeurd door de rechter-commissaris.
Voordat de goederen die in beslag zijn genomen aan Rwanda worden overgedragen,
wordt er – de vragensteller weet dat ongetwijfeld – op grond van
artikel 552p, lid 2, van het Wetboek van Strafvordering advies ingewonnen
bij de minister van Buitenlandse Zaken. Vervolgens zal het ministerie van
Justitie een beslissing nemen of die goederen daadwerkelijk naar Rwanda gaan.
 Dit kan ik er op dit moment over zeggen. Het verzoek voldeed aan de verdragsbasis.
Ik wijs er nog op dat deze zomer een samenwerkingsovereenkomst is gesloten
tussen Nederland en Rwanda en dat op dat moment de vorige minister van Justitie
voldoende grond vond om een dergelijke samenwerking met Rwanda aan te gaan.
Het is dus een beetje prematuur om op dit moment een standpunt in te nemen
in de zin van "hoe is het is vredesnaam mogelijk?". Het rechtshulpverzoek
is gegrond op een verdrag met een staat waarmee wij juridisch samenwerken.
Dat is ingezet door een vorige minister van Justitie, door een vorig kabinet.
 Voorzitter. Dit was mijn antwoord.
 
 
 
 De heer
 Voordewind
 ChristenUnie
 
 Ik dank de staatssecretaris voor de eerste toelichting. Mijn fractie had
al ingeschat dat zou worden verwezen naar het VN-verdrag tegen terrorisme.
De staatssecretaris verwijst ook naar de intentieverklaring, maar –
het woord zegt het al – dat is een intentieverklaring. Die moet eventueel
leiden tot een verdrag, maar zover is het nog niet.
 Dan het VN-verdrag. Uit verschillende uitspraken die daarna zijn gedaan –
hierover is dus jurisprudentie verschenen – blijkt ook dat een lidstaat
daaraan geen gevolg mag geven als er maar enigszins sprake is van een politieke
weging waardoor een beroep zou kunnen worden gedaan op het VN-verdrag. Nu
weten wij dat mevrouw Ingabire een politieke oppositieleidster is geweest
en wij weten dat zij in de gevangenis zit. Omdat zij zestien jaar in Nederland
heeft gewoond, heeft de Nederlandse ambassade zelfs aangeboden rechtsbijstand
te verlenen. Wij gunnen ze nog geen stuiver. Wij vinden ze geen geld waard,
want wij hebben alle hulp aan dat land gestopt. Ook de minister heeft gezegd
dat het voortraject van de verkiezingen zeer belabberd is verlopen. Hoe kan
de Nederlandse regering dan toch een verzoek van de Rwandese overheid hebben
ingewilligd? Ik vraag dat vooral omdat wij weten dat er jurisprudentie bestaat
waaruit volgt dat niet aan dit soort verzoeken dient te worden meegewerkt
als een politieke afweging kan worden gemaakt.
 
 
 
 Staatssecretaris
 Teeven
 
 Er is niet voorgeschreven dat die politieke afweging op het moment van
het rechtshulpverzoek moet worden gemaakt. Dat kan ook nog gebeuren op het
moment dat de stukken van overtuiging die in beslag zijn genomen, moeten worden
overgedragen. Dat zal ongetwijfeld ook als verweer worden aangevoerd in de
procedure conform artikel 552p Strafvordering. Ik wijs er nogmaals op dat
met Rwanda juridisch wordt samengewerkt. Op het moment van het binnenkomen
van het verzoek was er geen aanleiding om dit verzoek niet in te willigen.
Het voldeed aan de vereisten en daarom heeft de rechter-commissaris er ook
in bewilligd.
 
 
 
 De heer
 Pechtold
 D66
 
 Ik deel de verontwaardiging die zojuist door mijn collega is geuit. Ik
wil iets beter reconstrueren wanneer die afweging wordt gemaakt, in dit geval
en in de toekomst. De staatssecretaris zegt dat de rechter-commissaris in
Rotterdam dat heeft gedaan, maar net sprak hij in de wij-vorm. Op welk niveau
is die afweging nou precies gemaakt? Is er contact geweest tussen Rotterdam
en het ministerie? Is er contact geweest met het ministerie van
Buitenlandse Zaken? Waarom hecht de staatssecretaris nu opeens aan die politieke
afweging achteraf? Is zoiets bij gevoelige zaken niet veel meer vooraan in
het proces ingebakken om dit soort blamages te voorkomen? Ik wil van de staatssecretaris
graag een reconstructie horen. Wat is er precies voorafgegaan aan het besluit
van de rechter-commissaris? Is de staatssecretaris er zelf gelukkig mee dat
dit zo gelopen is en, zo nee, wat wil hij daar in de toekomst aan veranderen?
 
 
 
 Staatssecretaris
 Teeven
 
 Laat ik vooraleerst zeggen dat ik er niet ongelukkig mee ben. Ik heb al
eerder gezegd, ook tegen de heer Voordewind, dat juridisch wordt samengewerkt
met Rwanda, ook door het vorige kabinet. Daar verlenen wij ook veel bijstand
aan. Er worden ook zaken overgedragen door de Nederlandse regering aan Rwanda
die daar verder worden vervolgd. Wij hebben Rwanda dus niet juridisch in de
ban gedaan.
 De heer Pechtold vraagt verder hoe het nu precies is verlopen. De rechter-commissaris
heeft daar een beslissing over genomen. Hij was van mening dat deze huiszoeking
kon worden uitgevoerd. Ik ben daar persoonlijk in gekend en ik heb dat ook
afgestemd met de minister van Buitenlandse Zaken. Wij zagen geen aanleiding
om het op dat moment tegen te houden. Er komt nog een tweede weging. Die zal
plaatsvinden op het moment dat de stukken van overtuiging die in beslag zijn
genomen, ingevolge de procedure van 552p Strafvordering aan Rwanda moeten
worden overgedragen. Op dat moment zullen de minister van Buitenlandse Zaken
en ikzelf daar opnieuw naar kijken.
 
 
 
 Mevrouw
 Gesthuizen
 SP
 
 Ik wil het wel graag scherp hebben. Had Nederland geen enkele mogelijkheid
om niet aan dit verzoek mee te werken? Ongeacht of het nou wel of niet mogelijk
was om daar niet aan mee te werken, vraag ik de staatssecretaris welke waarborgen
hij in ieder geval nog wil gaan stellen. Aan welke voorwaarden moet worden
voldaan voordat zaken en informatie inderdaad worden overgeleverd?
 
 
 
 Staatssecretaris
 Teeven
 
 Dat zijn twee vragen. Er waren vooraf geen redenen om hier niet aan mee
te werken. Dat heb ik eigenlijk al gezegd in antwoord op de vragen van de
heer Voordewind en de heer Pechtold. Achteraf zullen wij uiteraard de gebruikelijke
voorwaarden stellen en dat zullen voorwaarden zijn die altijd worden gesteld
bij landen waarmee wij geen bilateraal verdrag hebben afgesloten. Dat heeft
te maken met zaken zoals het recht op een eerlijk proces en het niet bestaan
van de doodstraf. Dat soort zaken wordt uiteraard altijd meegenomen. Dat zal
ik ook afstemmen met mijn ambtgenoot van Buitenlandse Zaken.
 
 
 
 Mevrouw
 Hennis-Plasschaert
 VVD
 
 De politieke weging is hierbij natuurlijk heel belangrijk. Ik ben dus
heel benieuwd naar het tweede moment, maar kan de staatssecretaris nog even
ingaan op het bericht dat er geen huiszoekingsbevel is getoond toen de woning
werd binnengevallen door de Nationale Recherche?
 
 
 
 Staatssecretaris
 Teeven
 
 Volgens mijn informatie is volledig aan de voorwaarden voldaan. Dat betekent
dat de rechter-commissaris alle formaliteiten heeft vervuld die hij moet vervullen.
 
 
 Ik dank de staatssecretaris voor de gegeven antwoorden. Wij zijn gekomen
aan het eind van het vragenuur.
 Ik deel de Kamer mee dat de volgende leden zich hebben afgemeld:
 
 De Roon en Wiegman-van Meppelen Scheppink;
 
 Van Haersma Buma, de gehele week.
 
 
 Deze mededeling wordt voor kennisgeving aangenomen.
 
 
 Op de tafel van de Griffier ligt een lijst van ingekomen stukken. Op die
lijst staan voorstellen voor de behandeling van deze stukken. Als voor het
einde van de vergadering daartegen geen bezwaar is gemaakt, neem ik aan dat
daarmee wordt ingestemd.