Behandeling van: het wetsvoorstel Regels inzake een stelsel van varkensrechten en een heffing ter zake van het houden van varkens (Wet herstructurering varkenshouderij) (25746).
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1997-1998, pag. 1329-1355

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

20-04-1998

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

nr. 27, pagina 1329-1355

07-04-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25746Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voorzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Regels inzake een stelsel van varkensrechten en een heffing ter zake van het houden van varkens (Wet herstructurering varkenshouderij) (25746).Pagina 1380-1399
de stemming over het wetsvoorstel Wijziging van de Wet Incompatibiliteiten Staten-Generaal en Europees Parlement om te bepalen dat het lidmaatschap van een adviescollege als bedoeld in de Kaderwet adviescolleges niet verenigbaar is met het lidmaatschap van de Staten-Generaal en van het Europees Parlement (24777).Pagina 1355-1355
Voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Wet bevordering evenredige arbeidsdeelname allochtonen in verband met het vergroten van de effectiviteit van de wet (Wet stimulering arbeidsdeelname minderheden) (25369).Pagina 1399-1404
Presentie en opening (dinsdag 7 april 1998)Pagina 1329-1329
Behandeling van: het wetsvoorstel Regels inzake een stelsel van varkensrechten en een heffing ter zake van het houden van varkens (Wet herstructurering varkenshouderij) (25746).Pagina 1329-1355
Voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Regels inzake een stelsel van varkensrechten en een heffing ter zake van het houden van varkens (Wet herstructurering varkenshouderij) (25746).Pagina 1365-1375
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 7 april 1998)Pagina 1406-1407
Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Wet bevordering evenredige arbeidsdeelname allochtonen in verband met het vergroten van de effectiviteit van de wet (Wet stimulering arbeidsdeelname minderheden) (25369).Pagina 1375-1380
Lijst van besluiten (dinsdag 7 april 1998)Pagina 1405-1406
Behandeling van: het wetsvoorstel Regels met betrekking tot de inburgering van nieuwkomers in de Nederlandse samenleving (Wet inburgering nieuwkomers) (25114).Pagina 1355-1365
Behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Algemene bijstandswet, de IOAW, de IOAZ, de WW, de Ziektewet, de WAO, de AAW, de Toeslagenwet, de AOW, de AKW, de ANW, de Waz en de Wajong (terugvordering en verhaal in verband met herziening van het debiteurenbeleid) (25661)Pagina 1329-1329
Voorzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Regels inzake een stelsel van varkensrechten en een heffing ter zake van het houden van varkens (Wet herstructurering varkenshouderij) (25746).Pagina 1404-1405

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 128 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Regels
inzake een stelsel van varkensrechten en een heffing ter zake van het houden
van varkens (Wet herstructurering varkenshouderij) (25746).De beraadslaging wordt geopend.De heer Braks (CDA):Voorzitter! Het onderhavige wetsvoorstel heeft de gemoederen sinds medio
vorig jaar indringend beziggehouden, in de politiek en daarbuiten.
En bepaald niet alleen bij de direct betrokkenen. Allerlei maatschappelijke
groeperingen hebben zich in de discussie gemengd. De behandeling in de Tweede
Kamer kenmerkte zich door een indringende politieke discussie die zich, zelfs
binnen de coalitie, nog voortzette tot nadat de wet daar via een meerderheid
van stemmen zijn beslag had gekregen. De nogal geëmotioneerde discussie
werd mede gevoed door het feit dat wij in Nederland in het afgelopen jaar
geconfronteerd zijn geweest met een ongekend ernstige uitbraak van varkenspest,
waardoor de beeldvorming en daarmee het maatschappelijk draagvlak voor de
varkenshouderij ernstig werd aangetast.Het doel van het wetsvoorstel is het brengen van evenwicht tussen de bedrijfstak
enerzijds en het milieu, de natuur, de ruimtelijke kwaliteit en de gezondheid
en het welzijn van de dieren anderzijds. Onze fractie is het daarmee eens.
Reeds in het begin van de jaren tachtig werden de eerste stappen gezet om
door middel van meerjarenplannen in drie fases de milieudoelstellingen te
realiseren. Gaande het traject zijn de kennis en het inzicht nog toegenomen.
In de inleiding van de integrale notitie "Mest en ammoniakbeleid" uit 1995
stelt de regering dan ook vast: ... "dat de agrarische sector forse inspanningen
heeft geleverd. Door investeringen in milieuvriendelijke technologie en verbeterd
management zijn de beoogde resultaten voor de eerste en tweede fase gerealiseerd".Mede omdat het derde oplossingsspoor van collectieve, grootschalige mestverwerking
onvoldoende ontwikkeld was en voor deze aanpak in de sector en in de politiek
uiteindelijk onvoldoende steun te vinden was, is er behoefte aan aanvullend
beleid. De noodzaak daarvan was en is ook in de sector niet omstreden, maar
regionale en sectorale tegenstellingen beletten breedgedragen voorstellen.Bovendien was er opvallend breed verzet tegen de vormgeving van het bestaande
mestbeleid met een georganiseerde boycot van de aangifte in het kader van
de mestboekhouding. Wij hebben dit gedrag altijd afgekeurd en de sector opgeroepen,
gezamenlijk en met de overheden invulling te geven aan het noodzakelijke aanvullende
beleid. Er werden dan ook allerlei initiatieven ontwikkeld. Landbouw- en milieuorganisaties
ontwikkelden samen en met de regionale overheden, vaak met participatie en
met financiële ondersteuning van de rijksoverheid, regionale plannen,
die een bijdrage moesten leveren aan het realiseren van evenwichtsbemesting
in het jaar 2000. Deze plannen werden echter opzij geschoven, evenals de later
ontwikkelde plannen van LTO/PVE.Dit gebeurde nadat de minister op 10 juli 1997 in zijn notitie "Structuurverandering
varkenshouderij" de sector de wet oplegde met het voorstel om het huidige
stelsel van productierechten op basis van fosfaat en ammoniak om te zetten
in varkensrechten, met een generieke korting van aanvankelijk 25%, terwijl
de in de referentieperiode niet benutte productieruimte eveneens definitief
kwam te vervallen. Dit alles werd voorgesteld zonder enige vorm van schadevergoeding.
Dit was een diep ingrijpende aanpak die eerder ondenkbaar was, maar maatschappelijk
steun kreeg omdat de sector als gevolg van zijn openlijk verzet tegen het
oude beleid en door de gang van zaken bij het uitbreken van de varkenspest
een goed deel van zijn maatschappelijk draagvlak was kwijtgeraakt. Voor de
bekostiging van de gevolgen van de varkenspest wordt de varkenshouderij in
de toekomst zelf verantwoordelijk gehouden. Het voorstel bevat dan ook een
forse varkensheffing.Na een uitvoerige schriftelijke gedachtewisseling is het vandaag aan de
Eerste Kamer om een eindoordeel uit te spreken. Van de zijde van de minister
en van het departement is er veel tijd en moeite besteed aan de verantwoording
van de voorstellen. Wij staan vandaag niet voor een gemakkelijke opgave. Het
betreft een ingrijpende en vergaande aanpak waarvan de reikwijdte nog steeds
moeilijk in te schatten is, omdat nog opvallend veel aspecten vorm moeten
krijgen in nadere besluiten. Het verheugt ons dat wij van de minister inmiddels
inzage hebben gekregen in de ontwerp-AMvB's voor knelgevallen en het nieuwe
varkensbesluit. Veel van de uitvoeringsmaatregelen blijven echter ongewis,
waardoor het vrijwel onmogelijk is, een goed oordeel te vormen. De klemmende
vraag is of het voorgestelde stelsel niet neerkomt op een verkapte onteigening,
dan wel op een onevenredige aantasting van een speciale groep burgers, weliswaar
in het algemeen belang doch zonder adequate compensatie voor het onevenredige
nadeel. In beide gevallen is er sprake van strijdigheid met ons eigen rechtsstelsel –
artikel 14 van de Grondwet – en met regels van het internationale recht,
artikel 1 van het eerste protocol bij het Europese verdrag inzake de rechten
van de mens. Deze vraag moet naar de mening van de CDA-fractie met "ja" beantwoord
worden. Omdat wij geen rechterlijke toetsing kennen van wetten aan de Grondwet,
is de positie van de Eerste Kamer vandaag extra pregnant. De Eerste Kamer
is namelijk de laatste instantie om te toetsen of het wetsvoorstel een dergelijke
rechterlijke toetsing wel zou kunnen doorstaan. En dat moet toch het uitgangspunt
van de wetgever zijn.Bij de schriftelijke behandeling heeft de minister onze twijfels over
de juridische houdbaarheid van het voorstel niet weg kunnen nemen. Ook vele
gezaghebbende juristen blijven hun twijfels uitspreken. De Haan, Snijders
en Bruil schrijven ons dat zij niet kunnen zeggen dat beide memories van antwoord
hen ook maar enigszins hebben overtuigd. Zij voelen zich zelfs gesterkt in
hun opvatting dat het generiek afnemen van op geld waardeerbare productierechten
zonder schadevergoeding op gespannen voet staat met de eigendomsbepalingen
van artikel 14 van de Grondwet. Nu het onderscheid tussen stoffelijke en niet-stoffelijke
objecten in de verdediging van de minister niet houdbaar is, valt niet in
te zien waarom productierechten niet als absolute rechten gekwalificeerd zouden
moeten worden. De minister maakt in de nadere memorie van antwoord onderscheid
tussen absolute en relatieve of persoonlijke rechten. Zelfs als men productierechten
vermogensrechtelijk als persoonlijke rechten moet kwalificeren, dan nog is
niet duidelijk waarom zij niet onder het bereik van artikel 14 van de Grondwet
vallen. Bij ontneming van persoonlijke rechten, zoals bij huur en pacht, wordt
immers sinds jaar en dag een schadevergoeding gegeven.De regering meent dat mestproductierechten op zichzelf geen productiecapaciteit
vertegenwoordigen, maar gezien moeten worden als regulering van het gebruik
van eigendom. Van eigendom in de zin van artikel 14 van de
Grondwet zou dan ook geen sprake zijn. De minister ziet geen principieel verschil
tussen mestproductierechten en milieuvergunningen. Maar dit verschil is toch
evident: milieuvergunningen zijn gekoppeld aan inrichtingen en kunnen niet
los daarvan worden overgedragen. Mestproductierechten zijn daarentegen zelfstandig
overdraagbaar en de wetgever heeft verplaatsing ervan naar andere locaties
mogelijk gemaakt. Bovendien betaalt de overheid zelf voor productierechten
in de opkoopregeling. Mestproductierechten vertegenwoordigen dus wel degelijk
een zelfstandig vermogensrecht. Overigens is het zeer de vraag onder welke
voorwaarden milieuvergunningen, anders dan in de vorm van sanctie, al dan
niet gedeeltelijk kunnen worden ingetrokken. De vraag is wat voor rechtsbescherming
de burgers nog geboden wordt als de overheid ten behoeve van het algemeen
belang eenzijdig dergelijke maatregelen kan nemen ten nadele van de individuele
burger? Bovendien is het niet te rechtvaardigen dat de goeden met de kwaden
over één kam geschoren worden.Voorzitter! De verhouding tussen het EVRM en de Grondwet is rechtens onafhankelijk.
Zij hebben elk een zelfstandige functie, maar het is toch te gek voor woorden
dat, om aan een schaderegeling te ontkomen, de Nederlandse Grondwet met kunst-
en vliegwerk beperkt geïnterpreteerd zou moeten worden, met als resultaat
een lager beschermingsniveau voor onze burgers, aldus De Haan c.s. Maar de
Herstructureringswet moet zowel aan de Grondwet als aan het EVRM voldoen.
Het EVRM kent wel een rechterlijke toets, waarbij de rechtspraak op hoofdlijnen
is: ingrijpen mag, mits gerechtvaardigd door het algemene belang, maar wordt
disproportioneel als daar geen schadeloosstelling tegenover staat. Dat laatste
is alleen gerechtvaardigd onder buitengewone omstandigheden. In de rechtspraak
van het EVRM heeft deze uitzondering zich nog nooit voorgedaan en het lijkt
ons dan ook niet serieus, hierop een beroep te doen. Aangenomen wordt dat
de uitzondering alleen zal gelden in oorlogssituaties e.d. Dat het EVRM verplicht
tot schadevergoeding is naar onze overtuiging dan ook niet voor discussie
vatbaar. Een andere vraag is of het moet gaan om een volledige schadeloosstelling
of dat kan worden volstaan met een tegemoetkoming in de schade. In verband
met het algemene welvaartsniveau in ons land, is het onaannemelijk dat een
lagere vergoeding dan een volledige aanvaardbaar wordt geacht.Als het wetsvoorstel, zoals het nu voor ons ligt, tot wet wordt verheven,
mogen veel en langdurige gerechtelijke procedures tegen de Staat worden verwacht,
met naar onze mening een goede kans van slagen. Is het niet veel verstandiger,
nu al in een schadeloosstelling te voorzien? Daarmee wordt het draagvlak versterkt,
hetgeen het realiseren van de doelstellingen zal vergemakkelijken en ook verbeteren.
Overigens blijven wij van mening dat er nog wel degelijk spanning blijft bestaan
op het punt van de verenigbaarheid van het wetsvoorstel met de marktordening
voor de sector varkensvlees in de Europese Unie. Het is de vraag of richtlijn
91/676 inzake de bescherming van water tegen verontreiniging door nitraten
uit agrarische bronnen voldoende grondslag is als straks een en ander verdedigd
moet worden bij de procedures voor het Europese Hof. Jarenlange procedures
zullen langdurige onzekerheid met zich brengen, hetgeen de uitvoerbaarheid
en de controleerbaarheid niet ten goede zal komen. Daarbij komt dat een gevoel
van onrechtvaardigheid zeer lang kan standhouden.Door het generieke karakter van het voorstel komen veel bedrijven ernstig
in de knel. Voor onderkende knelgevallen heeft de minister inmiddels de in
de Tweede Kamer toegezegde regeling kenbaar gemaakt. Voor velen is de ontwerpregeling
echter geenszins toereikend, omdat in voorkomende gevallen altijd een niet
gebruikt deel van 18% van de bestaande productierechten buiten beschouwing
blijft, terwijl uit de gegevens van het Bureau Heffingen in Assen blijkt dat
van het geregistreerde niet grondgebonden mestproductierecht niet meer dan
plusminus 7% van de latente ruimte direct is toe te rekenen aan de varkenshouderij.
Bij gemengde bedrijven met varkens en kippen ontstaan problemen, omdat in
de voorgestelde wetssystematiek alle latente ruimte vervalt, terwijl er door
de aard van de bedrijfsvoering, zeker in milieuvriendelijke systemen, op pluimveebedrijven
altijd enige latente ruimte is.Het besluit hardheidsgevallen repareert een groot aantal knelgevallen
dan ook niet. Maatschappen van meerdere broers, met bedrijven op aparte locaties,
kunnen niet ontbonden worden, omdat de varkensrechten van het afsplitsende
bedrijf dan extra afgeroomd worden. Dit leidt soms tot grote en emotionele
problemen. Van een ruimhartige regeling, zoals in de Tweede Kamer in het vooruitzicht
gesteld, zal dan ook geen sprake zijn.Veel van de knelgevallen zouden voorkomen worden als 10 juli 1997 als
referentiedatum gehanteerd zou worden in plaats van de gemiddelde productie
in 1996 of 1995. Met het huidige ontwerp kan cumulatief de totale korting
op bepaalde bedrijven nog oplopen tot de helft en soms meer, waardoor de bestaansbasis
aan het bedrijf komt te vervallen. Goedwillende mensen, die eerder opgeroepen
werden, het rustig aan te doen – en niet gestraft zouden worden –
en die relatief dus minder hebben bijgedragen aan de milieuproblematiek, worden
aldus met een faillissement geconfronteerd. Andere, tot dusver als voorbeeld
te boek staande bedrijven, die onder andere milieuvriendelijk geïnvesteerd
hebben, hebben plotseling geen toekomst meer. Dat is niet billijk. De bedrijfsovername
in familieverband wordt aanzienlijk bemoeilijkt en bij overdracht van varkensbedrijven
ten behoeve van het algemeen belang aan overheidsinstanties, doen zich grote
financiële complicaties voor, omdat er geen aparte voorziening getroffen
is. Het gaat toch niet alleen om bedrijven, maar om mensen, die een gevoel
van rechtsongelijkheid nog lang met zich zullen dragen. Ons bereiken berichten
dat zo'n 8000 van de 21.000 bedrijven zullen moeten stoppen, waarbij dan ongeveer
16.000 mensen betrokken zouden zijn. Verbaast het dan dat de overheid niet
betrouwbaar wordt genoemd, zeker als geen compensatie geboden wordt, noch
in een direct flankerend sociaal beleid wordt voorzien en een beroepsmogelijkheid
tegen beslissingen op basis van het besluit hardheidsgevallen ontbreekt? Men
krijgt geen mogelijkheid om zijn recht te halen. Dat is strijdig met alle
rechtsbeginselen.Bovendien wordt de opdracht voor de overige bedrijven met de door de minister
voorgestelde regeling voor knelgevallen nog groter, omdat de doelstelling
van 14 miljoen kilogram fosfaat minder, onverkort overeind blijft. De minister
heeft ons er niet van kunnen overtuigen dat een reductie met 14 miljoen kilogram
fosfaat alleen voor de varkenshouderij onder de huidige omstandigheden nog
nodig is en daarmee de inkrimping van de varkensstapel met tweemaal 10%. De
historisch aangenomen forfaitaire fosfaatnormen en de dieraantallen zijn achterhaald.
De minister baseert zich op gegevens uit het rapport-Van de Bunt dat echter
ook op discutabele uitgangspunten is gestoeld en een zeer grote spreiding
kent. Ook is er naar onze overtuiging nog meer ruimte binnen het voerspoor,
maar dan zullen de voerindustrie en de varkenshouders daartoe met onderling
verbindende afspraken aangezet moeten worden, omdat verlaging van gehalte
met extra kosten gepaard gaat.Wil de minister nog eens helder uiteenzetten waarop zijn berekening stoelt,
welk effect de voorgestelde afroming van 40% en 60% heeft op de fosfaatproductie
en wat dan nog de bijdrage van het voerspoor zou moeten zijn om de eindnorm
te halen? LTO-Nederland schreef ons gisteren, bereid te zijn de doelstellingen
van de 10 juli-brief te onderschrijven en harde garanties af te geven om in
2000-2002 niet meer dan 44 miljoen kilogram fosfaat te produceren. Dat is
toch ook de basis, aangegeven in de publicaties van de minister?Het blijft bevreemden dat alleen de varkenssector met de voorziene harde
maatregelen wordt aangesproken voor de fosfaat- en nitraatuitspoeling, terwijl
voor een deel ook andere sectoren binnen en buiten de landbouw uitdrukkelijk
aanspreekbaar zijn. Het lijkt wel of de varkenshouderij als enige moet opdraaien
om aan de nitraatrichtlijn van de Europese Unie te voldoen.Mijnheer de voorzitter! Het nu voorliggende gewijzigde varkensbesluit
met betrekking tot het welzijn van dieren brengt enige aanpassing aan op basis
van opmerkingen in de Tweede Kamer, door LTO-Nederland en van de Nederlandse
vereniging tot bescherming van dieren. Over de belangrijkste wijzigingen is
door deze instanties wel te praten. Er wordt echter geconstateerd, ook de
minister doet dat, dat de voorstellen niet of slechts gedeeltelijk zijn gebaseerd
op deugdelijk onderzoek onder praktijkomstandigheden.Zo is het moeilijk, draagvlak in de sector te verwerven. De nieuwe eis
voor een groter oppervlakte dichte vloeren voor het houden van vleesvarkens
is vooralsnog uitgesteld. Ook de minister vindt dat hiermee nog meer ervaring
moet worden opgedaan. Het is dus nog geenszins duidelijk aan welke voorschriften
straks voldaan moet worden, terwijl er nu op de bedrijven vergaande beslissingen
moeten worden genomen. Velen moeten namelijk beslissen of zij hun bedrijf
zullen voortzetten of niet.Dat aankopen van varkensrechten ter aanvulling van het generiek gekorte
deel nog niet aan de nieuwe welzijnseisen behoeven te voldoen, is een tegemoetkoming,
maar biedt alleen ruimte voor naar mijn mening kapitaalkrachtige bedrijven,
omdat verwacht wordt dat de prijzen voor varkensrechten in de eerste twee
jaar fors zullen oplopen door aankopen door deze overwegend grotere meermansbedrijven
die flexibeler kunnen omgaan met de factor arbeid en zich daardoor gemakkelijker
kunnen aanpassen. Familiebedrijven met overwegend eigen arbeid zullen nauwelijks
in staat zijn op deze aankoopmarkt te participeren. Zij zullen moeten overgaan
tot verkoop van hun resterende varkensrechten en het bedrijf of de betreffende
bedrijfstak moeten liquideren.Degenen die ondanks de korting willen doorgaan, zullen flink in inkomen
achteruitgaan en ook straks niet in staat zijn, te investeren om aan de nieuwe
welzijnseisen te voldoen. Voor het CDA is dit een ongewenste ontwikkeling,
omdat wij aldus een bedrijfsontwikkeling stimuleren, waarbij er in Nederland
straks nog slechts grote industriële megabedrijven overblijven, terwijl
de maatschappelijke waardering voor en de acceptatie van middelgrote en kleine
gezinsbedrijven veel groter is dan die voor mammoetbedrijven.Bovendien spelen in grote delen van Nederland moderne gezinsbedrijven
nog steeds een onmisbare rol bij de instandhouding van de plattelandssamenleving
en bij het verzorgen van het landschap waarop de stedelijke burger zo gesteld
is. De minister distantieert zich van enige verantwoordelijkheid van de overheid
voor de bedrijfsontwikkeling. Ik vind dat nieuw. Ook binnen de Europese Unie
huldigt men hierover heel andere opvattingen en is het behoud van zoveel mogelijk
landbouwbedrijven met een familiaal karakter uitgangspunt.Voorzitter! Ook bij de in voorbereiding zijnde Reconstructiewet voor de
varkenshouderij lijken de beste kansen weggelegd voor een beperkt aantal grote
bedrijven. Waarom hebben wij overigens nog niet meer inzicht in deze wet,
die toch zo nauw met het onderhavige wetsvoorstel verbonden is? Het provinciaal
overleg is opgeschort en toch zullen de provinciale en gemeentelijke overheden
hierbij een beduidende rol moeten spelen. Daarvoor zullen ook omvangrijke
financiële middelen beschikbaar moeten zijn. Wil de minister ook vandaag
aangeven wat de aanpak en de stand van zaken bij de Reconstructiewet is? Welke
initiatieven heeft de regering intussen genomen om de financiering van deze
reconstructie mede te doen plaatsvinden uit de structuurfondsen van de Europese
Unie?Voorzitter! De voorgestelde varkensheffing is ingrijpend en hoog, ook
al kan ze voor een deel worden terugverdiend bij een goede bedrijfsvoering
inzake gezondheidspreventie en welzijn. De minister wijst voor de toekomst
elke financiële verantwoordelijkheid van de overheid voor de financiële
gevolgen van het voorkomen en het bestrijden van besmettelijke veeziekten
van de hand. Dat is nieuw en nauwelijks gekend in de ons omringende landen.
Zelfs de EU blijft meebetalen uit de algemene middelen. Vroeger werden beschikbare
sectormiddelen voor de landbouw vaak niet uitgekeerd in de vorm van inkomen,
maar gereserveerd voor dit soort voorwaardenscheppend beleid, temeer omdat
de varkenshouderij overigens slechts in zeer incidentele gevallen inkomensondersteuning
kreeg, maar uitdrukkelijk tot de vrije sectoren van het EU-landbouwbeleid
behoort. Wel heeft de bestrijding van de varkenspest het afgelopen jaar natuurlijk
handen vol geld gekost, maar dat is voor een gedeelte ook een gevolg van het
gekozen non-vaccinatiebeleid van de Europese Unie. De sector, zo stelt de
minister voor, moet nu zelf alles betalen, maar krijgt geen bevoegdheden om
mede te bepalen waar en hoe de middelen worden aangewend.
De concurrentiepositie van de Nederlandse varkenshouderij zal dan ook flink
onder druk komen te staan. Soms vraag je je af of dit ook de bedoeling is,
bijvoorbeeld toen de minister recentelijk een varkenshouder nog het antwoord
gaf dat de varkenshouderij in Nederland geen toekomst heeft. Hoe denkt de
minister precies over de toekomst van de Nederlandse varkenshouderij?Voorzitter! Ik ga afronden. Wij delen de doelstellingen, maar kunnen niet
instemmen met het voorgestelde instrumentarium dat, zonder schadeloosstelling,
naar onze overtuiging in strijd is met de Grondwet en het Europees verdrag
voor de rechten van de mens. Het is bovendien onrechtvaardig, omdat de goeden
met de kwaden over een kam geschoren worden en dat eenzijdig de grote kapitaalkrachtige
bedrijven worden bevoordeeld. Wij staan niet alleen met deze kritiek, zo is
ons de laatste weken uit de publiciteit en uit persoonlijke gesprekken duidelijk
gebleken. Wij hopen en verwachten dat de minister vandaag met de nodige aanpassingen
en aanvullingen zal komen, met inbegrip van een schadevergoedingsregeling,
die een aantal twijfels van juridische aard en een aantal ernstige knelgevallen
zou kunnen wegnemen. Dat betekent uiteraard een flinke aanpassing van het
nu voorliggende wetsvoorstel dat nu dan ook niet tot wet zou mogen worden
verheven, mede omdat de individuele rechten van de varkenshouders rechtstreeks
uit de wet voortvloeien. Ook is er enige tijd nodig om eventuele aanpassingen
te bestuderen en overleg te voeren.Ik wil niet verhelen dat ons een paar positieve effecten van dit wetsvoorstel
niet zijn ontgaan. Die zouden vastgehouden moeten worden. Er is sprake van
een groeiend draagvlak en begrip voor de doelstellingen van het wetsvoorstel
in de sector. Op allerlei plaatsen zijn varkenshouders, soms in kleine groepen
en al dan niet georganiseerd, op een meer dan verrassende wijze bezig, plannen
te ontwikkelen om aan de doelstellingen van deze wet te voldoen. Maar dan
moeten ook hen kansen geboden worden om te overleven en dat is voor velen
niet het geval met de voorgestelde generieke kortingen. Ook de minister heeft
deze signalen blijkbaar opgevangen toen hij dezer dagen de verwachting uitsprak
dat het tweede kortingspercentage van 10 mogelijk niet meer nodig zou zijn,
omdat door afroming, opkoopregelingen en verdere ontwikkeling van het voerspoor
voldoende te bereiken zou zijn. Ik ben benieuwd hoe de minister daar vandaag
over denkt.Een tweede voordeel van het nu voorliggende wetsvoorstel is dat er door
de aard van de voorgestelde maatregelen als het ware een slot is komen te
liggen op de verdere ontwikkeling van de sector. Dit mag natuurlijk niet al
te lang voortduren. Verwerping van het voorstel vandaag zou tot gevolg kunnen
hebben dat het slot verbroken wordt en dat er opnieuw geïnvesteerd wordt
om de beschikbare, nog niet benutte ruimte op te vullen. Ook wij vinden dit
niet wenselijk. Wij zien ook de voordelen van een wettelijke regeling, maar
helaas behoeft dit voorstel een aantal wezenlijke aanpassingen, zoals door
ons bepleit. In de voorliggende vorm is dit wetsvoorstel voor ons niet aanvaardbaar.
Het zou daarom verstandig zijn als de minister dit wetsvoorstel zou aanhouden,
totdat onder de huidige omstandigheden een volgende regering met de ons inziens
noodzakelijke wijzigingen komt.De heer Hessing (D66):Mijnheer de voorzitter! "Bepaalde dingen weet je en je kunt ze voorspellen."
Deze onnavolgbare uitspraak is afkomstig van, hoe kan het anders, Johan Cruijff.
Een uitspraak die zeker van toepassing is op de volgende gedachte: wanneer
volwassen varkens eenzelfde hoge knuffelwaarde zouden hebben als pasgeboren
biggetjes, zouden wij hier en nu een geheel ander debat voeren, zoveel is
wel zeker. Want wie heeft niet vertederd gekeken naar de beelden van de eerste
biggetjes van de nieuwe lichting na de varkenspest? Maar ja, kleine biggetjes
kleine problemen, grote varkens grote problemen.Voorzitter! Het is op zijn minst opvallend te noemen – de heer Braks
zei het ook al – dat inmiddels unanimiteit is ontstaan als het gaat
om het erkennen van de noodzaak van herstructurering van de sector. Veel uitspraken
op dit vlak, zowel van individuele boeren, als van vertegenwoordigers van
belangenorganisaties en zeker ook van politici, beginnen steevast met de opmerking
dat over de noodzaak tot herstructurering geen misverstand kan bestaan. Vervolgens
waaieren de opvattingen overigens wel uiteen. Niettemin rijst bij mijn fractie
de vraag in hoeverre in het totaal van de contacten van de minister met vertegenwoordigers
van de sector er momenten zijn geweest dat de opvattingen relatief dicht bij
elkaar hebben gestaan. Met andere woorden: heeft de minister op enig moment
het afgelopen jaar de indruk gehad, en misschien zelfs meer dan dat, dat een
vorm van overeenstemming met de sector te bereiken zou kunnen zijn? Natuurlijk,
de laatste loodjes wegen het zwaarst en over de laatste centimeters wordt
het hardst gevochten, maar vriend en vijand zullen toch moeten erkennen dat
het om meerdere redenen te verkiezen zou zijn wanneer overheid en sector tot
een gezamenlijk gedragen aanpak waren gekomen. Dat zou uit een oogpunt van
steun voor de te nemen maatregelen en dus uit een oogpunt van controle en
handhaving belangrijke winstpunten hebben kunnen opleveren.Neem bijvoorbeeld het voorstel van LTO Nederland. Dat gaat uit van een
vermindering van het aantal varkens met 15%. Er wordt twee jaar uitgetrokken
om dit percentage op te kopen. Een generieke korting van 5% is in dit verband
zelfs bespreekbaar. Als de overheid er onverhoopt niet in slaagt om binnen
twee jaar 15% van de varkensrechten op te kopen, wordt daarna bij elke verkoop
op de vrije markt 70% van de rechten afgeroomd, totdat de gewenste krimp is
bereikt. Na twee jaar wordt de handel in varkensrechten onder voorwaarden
vrijgegeven. Zo mogen alleen boeren met een goedgekeurd bedrijfsplan rechten
kopen. Zij voldoen aan een vastgesteld pakket van gezondheids-, welzijns-
en milieueisen.Voorzitter! Dit voorstel wijkt uiteraard af van het wetsvoorstel, maar
geeft wel aan dat de sector op zijn minst bereidheid heeft getoond in de goede
richting te bewegen en na te denken. De minister heeft in dit verband in de
memorie van antwoord aangegeven dat uitsluitend opkoop van rechten en afroming
bij verhandeling onvoldoende zekerheid bieden dat de taakstelling tijdig wordt
gerealiseerd. De mate waarin opkoop en afroming succes zullen hebben, hangt
natuurlijk voor een groot deel af van de prijs die wordt geboden.
Om op voorhand te stellen dat deze weg niet succesvol zal zijn, lijkt mijn
fractie toch iets te stellig. Natuurlijk is het zo dat de opkoop van grote
aantallen rechten een prijsopdrijvend effect zal hebben en dat per saldo ruime
financiële middelen ingezet zouden moeten worden om het resultaat te
bereiken. Echter, dan hebben wij het probleem wel kunnen reduceren tot een
geldkwestie en over geld valt te praten. De minister geeft aan dat het landbouwbedrijfsleven
tot op heden niet bereid is gevonden om een dergelijke opkoopregeling mede
te financieren. Mijn fractie heeft echter ook andere geluiden gehoord. Zij
sluit niet uit dat de sector, tegen de achtergrond van het dreigend perspectief
van de voorgenomen maatregelen, per saldo inderdaad bereid zal blijken te
zijn om substantieel bij te dragen aan een dergelijke regeling.Al met al verneemt mijn fractie graag het oordeel van de minister over
het overleg dat met de sector is gevoerd en waar het precies is stukgelopen.
Ook horen wij graag hoe de minister thans oordeelt over de bereidheid van
de sector om aan de herstructurering mee te werken.Voorzitter! Ook los het overleg met de sector moet thans worden vastgesteld
dat wij staan aan de vooravond van ingrijpende maatregelen. Daar kan geen
misverstand over bestaan. Dat deze maatregelen op sectorniveau, maar eerst
en vooral op bedrijfsniveau hard zullen aankomen, staat voor de fractie van
D66 buiten twijfel. Mijn fractie is in de afgelopen weken en maanden door
velen benaderd, niet zelden op emotionele wijze, en zij heeft daardoor een
indringend beeld gekregen van de effecten van de voorgenomen maatregelen.
Voor die emoties en voor die gevoelens heeft mijn fractie uiteraard begrip.
Het is natuurlijk nogal wat wanneer door direct overheidsoptreden de bodem
onder de bedrijfsvoering – dat is althans voor velen het beeld –
wordt weggeslagen. Mijn fractie wil niet verhelen, dat hier een belangrijk
afwegingspunt ligt. Wegen per saldo de voordelen van de voorliggende wet wel
op tegen de gevolgen voor de bedrijven, individueel en in totaliteit?Zoals gezegd, er zijn veel reacties geweest op de voorliggende plannen,
overigens niet alleen van tegenstanders. Vorige week hebben de voorstanders
zich, vergezeld van een plastic varken buiten formaat, van zich doen laten
horen. Mijn fractie heeft echter niets vernomen van de zijde van de banken.
Het zijn toch de banken geweest die in de jaren van groei royaal kredieten
ter beschikking hebben gesteld. In ieder geval heeft mij uit die hoek geen
enkel geluid bereikt, laat staan een geluid dat als opbouwend of positief
te waarderen valt. Heeft de minister een indicatie hoe de banken om zullen
gaan met de zwarigheden die de sector wachten?Voorzitter! Het gebrek aan draagvlak in de sector grijpt in ieder geval
aan op het punt van controle en handhaafbaarheid. Mijn fractie heeft hierover
nog de nodige zorgen. Immers, het stelsel van de varkensrechten is ten principale
gefundeerd op het gegeven dat de varkenshouder zelf in de toekomst van dag
tot dag bij zal moeten houden hoeveel varkens op zijn bedrijf worden gehouden.
Uitgaande van het gegeven dat de sector massaal naar wegen zal zoeken om de
consequenties van deze wet te ontlopen, ziet mijn fractie nog niet goed hoe
op dit cruciale punt de boeken bij al die boeren in overeenstemming zullen
zijn met de werkelijkheid. Om het eens anders te zeggen: de AID zal toch nimmer
in staat zijn om op stalniveau de aantallen varkens serieus te controleren.
De AID kan dat niet doen en zou het ook niet moeten doen, omdat ook boeren
aangemerkt moeten worden als gezagsgetrouwe burgers, maar niettemin... Voorzitter!
Mijn fractie ziet op dit punt graag een reactie van de minister tegemoet.Uit krantenberichten heeft mijn fractie opgemaakt dat er nu reeds constructies
zijn uitgedacht om de wet te ontduiken. In dit verband wordt wel genoemd de
mogelijkheid om via het oprichten van een commanditaire vennootschap de afroming
van 40% en 60% te ontlopen. Ook wordt de gedachte geopperd om het boerenbedrijf
vóór de invoering van de wet in een BV onder te brengen. Als
vervolgens de BV wordt overgedragen, blijft de BV voor de registratie in Assen
juridisch en economisch eigenaar waardoor de afromingskorting niet hoeft plaats
te hebben. Als varkensboeren massaal voor een BV kiezen, valt er dus niets
meer af te romen. Kent de minister deze geluiden en op welke wijze moeten
deze constructies tegemoet worden getreden?Met de voorliggende opzet wordt in de kern beoogd, de voorwaarden te scheppen
voor het doen slagen van het stelsel van regulerende mineralenheffing, de
Minas, zoals neergelegd in de Meststoffenwet. Er wordt van uitgegaan dat dit
stelsel te fraudegevoelig is als er sprake is van een onevenwichtige mestmarkt.
Gelet op het landelijk niet plaatsbare mestoverschot is het dringend noodzakelijk
dat de varkenssector haar deel neemt van de reductie van het mestoverschot,
te weten de bekende 14 miljoen kilo fosfaat. Dit centrale doel kan naar het
oordeel van mijn fractie niet worden losgelaten. Zonder dit resultaat wordt
de druk op het Minas te groot. Mijn fractie hecht er dan ook aan, dat de voorliggende
wet wordt aangenomen. Zoals bekend, heeft mijn fractie ook bij de behandeling
van de wijziging van de Meststoffenwet de nodige zorgen geuit over de controle
en handhaafbaarheid. Het staat voor mijn fractie dan ook vast dat de randvoorwaarden
geschapen moeten worden voor het welslagen van het Minas en dat betekent het
linksom of rechtsom reduceren van de fosfaatuitscheiding met 14 miljoen kilo.Wij bespreken vandaag de Wet herstructurering varkenshouderij. De titel
van de wet is ruim bemeten, omdat met de maatregelen die in deze wet zijn
voorzien – en dan gaat het voornamelijk om korting van varkensrechten –
niet meer dan een begin kan worden gegeven aan de herstructurering van de
varkenshouderij. Maar het zal duidelijk zijn dat er meer nodig is. De minister
heeft duidelijk gesteld dat de sector hier een eigen verantwoordelijkheid
heeft die de overheid niet kan en wil overnemen. De minister heeft in dit
verband nog eens aangegeven dat het stelsel van de varkensrechten als zodanig
ook niet beoogt de markt- en concurrentiekracht van de sector te versterken.
Daar is uiteraard veel meer voor nodig. De minister hoopt wel dat de onderhavige
wet een aanjaagfunctie heeft. En het totale pakket aan maatregelen dat de
herstructurering naderbij moet brengen, kan tot gevolg hebben dat de verouderde
bedrijven zonder toekomstperspectieven versneld zullen stoppen en dat de bedrijven
die overblijven, bepaalde investerin gen op het vlak van milieu,
welzijn en diergezondheid naar voren zullen halen. Om te kunnen beoordelen
of de voorliggende wet inderdaad de eerste en gewenste stap in het proces
van herstructurering betekent, moet uiteraard zicht bestaan op het totaal
aan maatregelen, zoals bijvoorbeeld de inhoud van de Reconstructiewet en de
aanscherping van de welzijnseisen in het Varkensbesluit. Pas dan kan worden
bezien of de Wet herstructurering varkenshouderij inderdaad de aanzet heeft
betekend tot een herstructurering van de sector en niet slechts een door de
korting kleinere en verzwakte sector. De causaliteit in de gedachtegang van
de minister is namelijk voor discussie vatbaar. Is het inderdaad zo dat verouderde
bedrijven massaal de rekening zullen opmaken en zullen besluiten tot beëindiging?
Of zullen de betrokken boeren bij gebrek aan alternatieven proberen, wellicht
tegen de klippen op, het hoofd boven water te houden? Als dat het geval is,
in hoeverre komt dan de gewenste beweging op gang die de minister voor ogen
staat?In het verlengde hiervan kan natuurlijk de vraag gesteld worden in hoeverre
de voorliggende wet het proces van schaalvergroting versnelt. Op het eerste
gezicht lijkt het zo te zijn dat alleen schaalvergroting tegenwicht kan bieden
aan de korting die wordt doorgevoerd en de eisen die in de toekomst gesteld
gaan worden op het terrein van dierenwelzijn en milieu. En hoewel mijn fractie
zeker niet zal beweren dat schaalvergroting per definitie een slechte ontwikkeling
is, kan wél de vraag gesteld worden in hoeverre schaalvergroting nog
ruimte laat voor gezinsbedrijven en dus voor verscheidenheid aan bedrijfsvormen
binnen de sector. Mijn fractie ziet graag de visie van de minister op het
punt van de herstructurering en de vraag in hoeverre deze wet daaraan kan
bijdragen, tegemoet.Een belangrijk punt van aandacht in de voorliggende regeling betreft het
vervallen van de zogenaamde latente ruimte. Het kan niet de bedoeling zijn
om de generieke korting op te vangen door het activeren van de latente ruimte.
Zo bezien is het redelijk te noemen dat ook de latente ruimte is meegenomen
in de regeling. Dat neemt niet weg dat dit onderdeel van de wet veel onrust
heeft veroorzaakt. Het Besluit hardheidsgevallen herstructurering varkenshouderij,
de zogenaamde knelpuntenregeling, probeert hier iets aan te doen. Op zich
biedt de indeling in groepen voor de meest schrijnende gevallen een uitweg.Er is echter een drempel gelegd in de regeling en wel in die zin dat slechts
bedrijven met een latente ruimte van meer dan 18% onder de regeling vallen.
Voor een goed begrip: dat betekent dat bedrijven met een latente ruimte van
17% in principe een korting van 25% op zich af zien komen en dus uit kunnen
komen op een korting van in totaal 43%. Dat is, hoe je het ook bekijkt, een
hard gelag. Waarom heeft de minister de grens gelegd op 18% en niet op bijvoorbeeld
10%? Dat zou betekenen dat uitgegaan wordt van een bedrijfsbezetting van gemiddeld
90%. Heeft de minister echt de volle 18% latente ruimte nodig om uit te komen
op de 14 miljoen kilo fosfaat? Heeft de minister overigens overwogen om bijvoorbeeld
een staffeling aan te brengen in de latente ruimte? Je zou bijvoorbeeld kunnen
aangeven dat de eerste 10% latente ruimte voor eigen rekening komt, dat eventueel
aanwezige latente ruimte tussen de 10 en 15% voor tweederde voor eigen rekening
komt en tenslotte alle latente ruimte boven de 15% voor de helft. Om een voorbeeld
te geven: het zou betekenen dat een boer die een latente ruimte heeft van
23%, daarvan 17% kwijtraakt, namelijk 10% sowieso en dan 3 en 4% erbij, maar
de resterende 5% mag aftrekken van de generieke korting van 10%. In het licht
van de toch zeer omvangrijke kortingen, zou een dergelijke benadering denkbaar
zijn geweest. Heeft de minister een dergelijke staffeling overwogen?Er ligt voorts een relatie tussen de knelpuntenregeling en de tweede kortingsronde.
Immers, naarmate er op basis van de knelpuntenregeling meer varkensrechten
als het ware worden "teruggegeven" aan de sector, zullen er meer varkensrechten
ingenomen moeten worden in de tweede kortingsronde. Heeft de minister een
indicatie van de omvang van de teruggave op basis van de knelpuntenregeling?Ik kom bij het punt dat althans in de schriftelijke gedachtewisseling
veel aandacht heeft gekregen, te weten de schadeloosstelling. Hierbij moet
de vraag gesteld worden, zelfs los van een mogelijk uit de Grondwet voortspruitend
recht op een vorm van compensatie, in hoeverre uit hoofde van een algemeen
beginsel van behoorlijk bestuur tevoren moet worden afgewogen of en in hoeverre
een onevenredig nadeel van boeren behoort te worden gecompenseerd, hetzij
uit gevoelens van rechtvaardigheid, hetzij ter voorkoming van een rechterlijke
veroordeling wegens onrechtmatigheid van het overheidsoptreden in kwestie.
Ik kan daar thans relatief kort over zijn. Ik zal maar direct beginnen met
onze visie daarop. De minister is er nog niet in geslaagd mijn fractie ervan
te overtuigen, dat er in casu geen gerede aanleiding is om in welke vorm dan
ook te denken aan financiële compensatie.De toepasselijkheid van artikel 14 van de Grondwet wordt door de minister
van de hand gewezen. Hij heeft daarbij in eerste instantie – dan doel
ik op zijn standpunt tot en met de memorie van antwoord – in de kern
een tweetal argumenten naar voren gebracht. Het eerste argument houdt in dat
dit grondwetsartikel eigenlijk alleen toeziet op "voor de menselijke beheersing
vatbare stoffelijke objecten". Mijn fractie is van oordeel dat die uitleg
te beperkt is.Het is verleidelijk een exposé te geven van de ontwikkelingen op
dit punt in de Grondwet, want daar valt wel het nodige over te zeggen. In
ieder geval moet worden toegegeven dat de grondwetsherziening van 1887 nog
niet het licht op groen heeft gezet voor een ruime interpretatie. Vanaf de
grondwetsherziening van 1922 wordt het begrip eigendom echter ruimer uitgelegd
en vallen in principe ook vermogensrechten onder de bescherming die de Grondwet
biedt. Overigens is niet gewacht op grondwettelijke verankering van deze verruiming.
Zo heeft bijvoorbeeld de Onteigeningswet al in 1910 een regeling getroffen
voor de onteigening van bijvoorbeeld octrooien.Er valt ook in alle redelijkheid geen argumentatie te vinden die kan rechtvaardigen
dat bij ontneming van onroerende of roerende zaken wél en bij ontneming
van vermogensrechten ten principale géén financiële compensatie
aan de orde zou zijn. Of het zou moeten zijn de argumentatie die minister
Heemskerk bij de grondwetsherziening van 1887 bezigde, om
aan te geven dat toch voorzichtig met schadeloosstelling omgegaan moet worden.
Ik geef nu een citaat van minister Heemskerk, waarbij hij verwijst naar de
arbeid van de staatscommissie die de grondwetsherziening heeft voorbereid:
"De Staatscommissie wilde als regel stellen, dat de ontneming en onbruikbaarmaking
van eigendom zou geschieden krachtens politierecht, zonder vergoeding, en
meende daarom ook te kunnen bijvoegen beperking van eigendom, daarbij denkende
aan ontneming van zakelijke rechten, oplegging van servituten, enz. Maar wanneer
men het mildere beginsel huldigen wil, zooals ik meen, dat in deze Kamer goedkeuring
vindt, dan moet men er dit niet bijvoegen, want anders zal men de publieke
kassen aan zeer bezwarende actiën kunnen blootstellen, die dan niet zullen
vermeden kunnen worden." En daar gaat het natuurlijk om, namelijk of er geld
bij moet.Dat het in deze kwestie overigens gaat om vermogensrechten, zal toch door
weinigen meer worden betwist. Mestproductierechten en de rechtsopvolgers daarvan,
de varkensrechten, dienen als vermogensrechten aangemerkt te worden. De regering
geeft dit overigens zelf aan in de memorie van toelichting op pagina 27: "Het
feit dat het varkensrecht los van het bedrijf verhandelbaar is, betekent dat
het recht naar alle waarschijnlijkheid zal moeten worden aangemerkt als een
vermogensrecht." En verderop staat te lezen: "Vanuit fiscaal oogpunt vormen
de varkensrechten, evenals de melkquota in het kader van de superheffing en
de niet-gebonden mestproductierechten van de mestwetgeving, een zelfstandig
bedrijfsmiddel." Dat betekent dan ook, dat voor de inkomstenbelasting bij
staking van het bedrijf de stille reserve die is begrepen in het varkensrecht,
wordt belast naar het bijzondere, proportionele tarief van 45%. Kortom, varkensrechten
zijn vermogensrechten met alle consequenties van dien. En dat de varkensrechten
niet zo maar "in de lucht hangen", maar onlosmakelijk en onverbrekelijk met
onroerende goederen van doen hebben, blijkt uit het voor ons liggende wetsvoorstel.
Het varkensrecht wordt in artikel 1 immers omschreven als het gemiddeld aantal
varkens dat gedurende een jaar op grond van het bij of krachtens deze wet
bepaalde ten hoogste op een bedrijf mag worden gehouden. En een bedrijf wordt
in artikel 1 omschreven als het geheel van productie-eenheden bestaande uit
een of meer gebouwen of afgescheiden gedeelten daarvan en de daarbij behorende
landbouwgrond. Kortom, varkensrechten zijn alleen te duiden in relatie met
een bedrijf en dus met grond en gebouwen. Los van deze elementen zijn de varkensrechten
niet meer dan virtuele rechten zonder betekenis, noch voor de boeren, noch
voor de fiscus.Het tweede argument van de minister betreft de stelling dat, artikel 14
uitsluitend een "volledige" en dus ook blijvende onteigening op het oog zou
hebben, een vorm van ontneming dus, waarbij het eigendomsrecht geheel en duurzaam
overgaat op de onteigenende partij, die van dit recht of van het aldus in
eigendom verkregen goed ten algemenen nutte gebruik kan maken. Mijn fractie
heeft in de schriftelijke gedachtewisseling al aangegeven, dat dit toch enigszins
een gezocht argument is. Al sedert jaar en dag kent de Onteigeningswet een
regeling voor het verstrekken van een schadeloosstelling aan huurders voor
het genot dat zij bij onteigening derven. Neem bijvoorbeeld de onteigening
van huizen in het kader van dijkverzwaring. In deze gevallen vindt onteigening
niet plaats met het oogmerk deze eigendom "geheel en duurzaam" over te nemen,
maar met het oogmerk de huizen te vernietigen. Dit tweede argument van de
minister is zonder meer broos te noemen. Ook in de literatuur valt, althans
voorzover ik dat heb kunnen nagaan, geen ondersteuning te vinden voor deze
gedachtegang.In de nadere memorie van antwoord is de minister met zijn standpunt opgeschoven.
Ook hij komt dan tot de gevolgtrekking, dat zijn eerdere argument, dat artikel
14 van de Grondwet louter toeziet op onteigening van stoffelijke objecten,
niet juist is. Hij kan – en nu citeer ik de minister – "meegaan
met een ruimere interpretatie van artikel 14 van de Grondwet, in die zin dat
naast zakelijke rechten tevens de rechten op voortbrengselen van de geest
zoals octrooien voorwerp van onteigening in de zin van de Grondwet kunnen
zijn. Het betreft hier immers rechten die in de kern hetzelfde karakter hebben
als het eigendomsrecht en de beperkte rechten op zaken. In al deze gevallen
gaat het om zogenaamde absolute rechten, rechten die de gerechtigde tot het
object van zijn recht een, anderen uitsluitende, machtsverhouding verschaft."De minister komt dus nu met een nader onderscheid om te betogen dat artikel
14 van de Grondwet niet van toepassing is op de aantasting van de in het geding
zijnde vermogensrechten. Naar het oordeel van mijn fractie begeeft de minister
zich daarbij steeds verder op het ijs, dat echter verder van de wal verwijderd
steeds dunner lijkt te worden. Om te beginnen: niet duidelijk wordt waarom
voor toepassing van artikel 14 van de Grondwet een cesuur moet liggen tussen
absolute rechten aan de ene kant en relatieve rechten aan de andere kant.
Al was het alleen maar omdat de grens tussen absolute en relatieve rechten
steeds meer aan betekenis verliest. Niet voor niets wordt bijvoorbeeld aan
het huurrecht, en dat is een persoonlijk recht, toch zodanige zakelijke kanten
gezien, dat bij ontneming daarvan schadevergoeding aan de orde is. In die
zin is de grens tussen absolute en relatieve rechten al min of meer geslecht.Maar zelfs al zou het onderscheid tussen absolute en relatieve rechten
een betekenisvolle rol kunnen vervullen bij het duiden van de strekking en
de reikwijdte van artikel 14 van de Grondwet, dan nog rijst de vraag hoe de
varkensrechten gekarakteriseerd moeten worden. Het onderscheid tussen absolute
en relatieve rechten betreft een zelfstandig leerstuk. De laatste zin van
het citaat van de minister heb ik letterlijk aangetroffen in het handboek
Asser-Beekhuis. De machtsverhouding waar de minister het over heeft, wordt
door Asser-Beekhuis gekwalificeerd als een machtsverhouding met een tweezijdig
karakter. Enerzijds verschaft zij de gerechtigde rechtstreekse bevoegdheden
met betrekking tot het object van zijn recht. Anderzijds is iedere derde verplicht
deze machtspositie te respecteren. Het absolute recht staat tegenover het
relatieve recht, dat omschreven kan worden als een recht om van een bepaalde
persoon een prestatie, een handeling of een nalaten, te verkrijgen. Zo bezien
is het direct duidelijk dat de varkens rechten in ieder geval
geen relatieve rechten zijn. En uitgaande van de zojuist door mij genoemde
definitie van een absoluut recht moet nog maar eens worden aangetoond, dat
varkensrechten niet als zodanig beschouwd kunnen worden. Immers, de varkensrechten
zijn overdraagbaar en voorts valt niet in te zien waarom deze rechten niet
ten opzichte van derden kunnen worden ingeroepen.Al met al ontstaat er een complex van omstandigheden die in onderlinge
samenhang bezien toch serieuze aanleiding geven voor de stelling dat artikel
14 van de Grondwet op enigerlei wijze van toepassing is op de voorliggende
inkorting van de varkensrechten. Anders geformuleerd, mijn fractie moet vooralsnog
aannemen dat artikel 14 van de Grondwet met recht en reden de codificatie
vormt van de in de praktijk ontwikkelde rechtsregel dat bij ontneming of het
teniet doen van eigendom door de overheid, of dat nu stoffelijke objecten
of vermogensrechten betreft, er aanleiding bestaat tot het verstrekken van
financiële compensatie.Maar los van de precieze uitleg van de Grondwet op dit punt en de consequenties
daarvan knaagt er toch simpelweg een rechtsgevoel dat aangeeft dat er bij
de korting van varkensrechten iets tegenover moet staan. Het is dit appèl
op de redelijkheid en billijkheid dat de Raad van State heeft ingegeven om
de stelling te betrekken dat een schadevergoeding in de rede zou liggen. Mijn
fractie kan zich bij dit gevoel zeker iets voorstellen. Zeker, de Raad van
State heeft de suggestie van schadevergoeding gelegd bij het ontnemen van
de latente rechten. Over de generieke korting heeft de Raad van State zich
niet uitgelaten, maar naar het oordeel van mijn fractie laat zich een dergelijke
oproep ook voor de generieke korting construeren.De toepasselijkheid in dit verband van het aan de Franse jurisprudentie
ontleende beginsel van "egalité devant les charges publiques" wordt
door de regering afgewezen, onder meer omdat het in casu niet gaat om een
"naar verhouding kleine groep", waarvan in de jurisprudentie van de Hoge Raad
wordt uitgegaan. De hele sector wordt immers aangeslagen voor de korting van
10%. Dat is uiteraard juist, maar dat laat nog onbeantwoord de vraag of het
op deze wijze belasten van de sector ten opzichte van andere sectoren binnen
de landbouw of ten opzichte van andere milieuvervuilende sectoren binnen de
industrie wel als redelijk kan worden aangemerkt. Neem bijvoorbeeld de CO2-problematiek. Ook op dit punt staat de regering voor een niet onaanzienlijke
taakstelling, om het maar eens eufemistisch te duiden. Waarom worden hier
niet bijvoorbeeld de energiecentrales als een van de meest vervuilende categorieën
met 10% in hun productiecapaciteit gekort? Dan lijden de energiebedrijven
ontegenzeggelijk schade, nog los van de constatering dat zij hun productierechten
niet hebben hoeven kopen. Het maken van vergelijkingen is uiteraard lastig,
maar ik wil maar zeggen dat mijn fractie nog niet zeker is dat de korting
van 10% de toets met het beginsel van "egalité devant les charges publiques"
ongeschonden zal kunnen doorstaan.Voorzitter! Het zal duidelijk zijn dat mijn fractie op het punt van de
schadevergoeding toch nog wat beren op de weg ziet. De vraag die daarbij voor
mijn fractie beantwoord moet worden, is of de minister er verstandig aan doet
deze regenbui af te wachten of dat hij daarop anticipeert en nu reeds een
of andere voorziening treft. Mijn fractie neigt naar het laatste.Ik pak een aantal lijnen uit mijn betoog bijeen en kom dan tot een voorlopige
standpuntbepaling. Het staat voor mijn fractie vast dat een substantiële
ingreep in de varkenssector geboden is. De argumenten daarvoor zijn overtuigend.
Uit een oogpunt van het milieu, het dierenwelzijn, de ruimtelijkeordeningsaspecten
en zeker ook de concurrentiekracht van de sector moet een beslissende stap
voorwaarts worden gezet. Tegen die achtergrond kan er dan ook geen misverstand
over bestaan dat mijn fractie zich aan de zijde van de minister bevindt. Sanering
en herstructurering van de sector is onontkoombaar.Het belang dat mijn fractie hecht aan dit uitgangspunt neemt echter niet
weg dat mijn fractie daarnaast oog heeft voor andere elementen. Dan gaat het
enerzijds om het gegeven dat de voorgenomen ingreep op zorgvuldige en rechtvaardige
wijze moet plaatsvinden en anderzijds om de wens om de maatregelen zodanig
in te kleden dat voorwaarden worden geschapen voor een daadwerkelijke uitvoering.
Voorkomen moet worden dat wij een wet aannemen die op papier zaken regelt,
maar waarvan in de praktijk, gelet op het massale verzet uit de sector, maar
moet worden afgewacht of het beoogde doel wordt bereikt.Juist vanwege de omstandigheid dat mijn fractie sterk hecht aan de voorgenomen
herstructurering en de voorliggende wet en dus hecht aan de vermindering van
de uitstoot van fosfaat met 14 miljoen kilo, vindt mijn fractie dat een inspanning
geleverd moet worden om tot een uitvoering te komen die recht doet aan de
elementen die ik zo-even heb genoemd. Anders geformuleerd, wanneer de overheid
laat zien dat het haar ernst is om te komen tot een zorgvuldige en rechtvaardige
aanpak, kan diezelfde overheid met recht en reden een dringend appèl
op de sector doen om zich naar letter en geest te voegen in hetgeen nu voorligt.Mijn fractie heeft het tegen deze achtergrond dan ook bemoedigend gevonden
dat de minister vrij recent in een interview te kennen heeft gegeven dat ook
hij vindt dat de inzet erop gericht moet zijn om via opkoop, afroming en het
voerspoor de tweede kortingsronde van 15% overbodig te maken. Dat is nadrukkelijk
een positief signaal. Ook mijn fractie kan zich inderdaad voorstellen dat
een uiterste inspanning wordt geleverd om via opkoop, afroming en wellicht
ook het voerspoor de tweede kortingsronde te ontmantelen. De sector zelf zou
hier ook een serieuze bijdrage kunnen leveren, maar het betekent ook dat zowel
bij opkoop als afroming serieuze bedragen worden geboden. Die bedragen behoeven
niet direct marktconform te zijn, maar toch wel zodanig aantrekkelijk dat
daarvan ruim gebruik zal worden gemaakt. In hoeverre is de minister bereid
het daarheen te leiden? Zeker, mijn fractie beseft dat in dat geval mogelijk
meer geld ingezet moet worden dan de minister nu voor ogen heeft, maar dat
is het overwegen waard.In het verlengde daarvan rijst de vraag of de minister bereid is ernaar
te streven om de gehele 15% in de tweede ronde af te koppelen, in die zin
dat ook de minimumkorting van 5% op de helling gaat. Mijn fractie kan zich
namelijk voorstellen dat bij een serieuze aanpak van de weg via opkoop, afroming
en het voerspoor de gewenste 14 miljoen kilo fosfaat uit de
markt is genomen. In dat geval zal toch de tweede kortingsronde en dus ook
de minimumkorting van 5% achterwege kunnen blijven? Stel dat de 14 miljoen
kilo nog niet geheel is gehaald, maar het tempo waarin het fosfaat wordt ingenomen
alleszins bemoedigend is. Is de minister dan bereid te overwegen om ook de
laatste kilo's via die weg te realiseren? In dat geval blijft dus de generieke
korting van 5% in 2000 achterwege. Het gaat uiteindelijk om het resultaat
en niet om het middel.Blijft over de 10% generieke korting. Mijn fractie is van oordeel dat
er serieuze argumenten zijn die in onderlinge samenhang bezien ruimte bieden
om op dit punt iets te doen. Dan gaat het niet alleen om de strekking van
artikel 14 van de Grondwet of om de gedachte dat de redelijkheid en billijkheid
tot een bepaald handelen nopen. Het gaat óók om het besef dat
er een uiterste inzet gepleegd moet worden om de sector mee te krijgen, omdat
juist die uitgangspositie veruit de beste garanties biedt dat de wet ook het
resultaat krijgt dat ermee wordt beoogd. Is de minister bereid tegen deze
achtergrond na te denken over een oplossingsrichting?Voorzitter! Mijn fractie wacht de antwoorden van de minister met belangstelling
af.De heer Pitstra (GroenLinks):Voorzitter! Het wetsvoorstel dat wij vandaag behandelen is een ingrijpend,
omvangrijk en ingewikkeld voorstel. Het heeft tot zeer veel reacties aanleiding
gegeven. De direct betrokkenen en groeperingen die zich met hen solidariseren,
zoals lokale gemeentebesturen vanochtend nog, staan op het standpunt dat deze
wet onaanvaardbaar is, hoewel men er tegenwoordig bij zegt de doelstellingen
wel te onderschrijven. Talloze milieugroepen, natuurorganisaties en vooral
dierenbeschermingsorganisaties, die gezien hun enorme ledenaantallen op een
veel groter draagvlak in de samenleving kunnen rekenen, vinden dat deze wet
als eerste noodzakelijke stap aangenomen moet worden, maar het is in hun ogen
eerder een milieuwet, dan een dierenwelzijnswet. Voor knor zelf is de voortgang
nog te gering.Het zal niemand verbazen dat de fractie van GroenLinks zich veel meer
herkent in de tweede stroom reacties dan in de eerste. Hoewel er zeker haken
en ogen aan het voorliggende wetsvoorstel zitten en er best kritiek op valt
te leveren – dat zullen wij vandaag ook doen – zou het in onze
ogen zeer onverstandig zijn om dit moment, deze unieke kans om de bakens te
verzetten, te laten passeren en het wetsvoorstel te verwerpen. De tijd van
pappen en nathouden had allang voorbij moeten zijn en allerlei voorstellen
en alternatieven die niet de spijkerharde garantie geven dat het aantal varkens
in Nederland en daarmee het mestvolume drastisch worden gereduceerd, kunnen
niet op onze steun rekenen.Er wordt vaak gezegd dat de reductie van 25% varkens uit de lucht is gegrepen,
dat het niet om het aantal staarten zou moeten gaan, maar om milieu-, natuur-
en welzijnseisen. Daar is op zichzelf logisch-theoretisch wel wat voor te
zeggen, maar dan zou ook de consequentie aanvaard moeten worden dat halvering
van de varkensstapel tot de mogelijkheden behoort. En dat is natuurlijk niet
de bedoeling. Integendeel, diegenen die zeggen dat welzijnseisen zo belangrijk
zijn dat zij daar graag in willen investeren, terwijl zij daar door deze maatregelen
geen geld meer voor hebben, hebben zich bij de discussie over het nieuwe varkensbesluit
op vele punten verzet tegen allerlei in mijn ogen zelfs minimale verbeteringen.
De 25% komt trouwens ook helemaal niet uit de lucht vallen.Laten we eens beginnen met 1984. Collega Braks, toen minister, had de
interimwet uitgevaardigd. Er kwamen veel te veel varkens, vond hij toen, en
er mocht niks meer bij. Maar het "pipeline-effect" werd onderschat en/of onvoldoende
aangepakt en de Rekenkamer constateerde zes jaar later dat de sector ondanks
alles met 25% was gegroeid, tegen alle bedoelingen van de heer Braks en het
gehele parlement in. Als er toen was doorgepakt, waren nu zachtere maatregelen
mogelijk geweest. Dit is typisch een geval van de zachte heelmeesters en de
stinkende wonden.Allerlei studies, zoals die van het LEI-DLO in 1993 door de heer De Vlieger,
gingen uit van dit soort reducties. In de gezamenlijke studie van de vakbeweging,
alle milieu- en natuurorganisaties en de Dierenbescherming, getiteld "Samen
dit varkentje wassen", van juni 1997 was men ook uitgekomen op een percentage
van iets meer dan 30. Dat is trouwens een interessant percentage, ook voor
de zogenaamde veevoerdiscussie, omdat 25% plus 5% precies op 30% uitkomt.
Met andere woorden: het veevoerspoor had ook bovenop de korting met 25% gelegd
kunnen worden. Aan de overzijde is veel gesproken over het veevoerspoor; ik
zal dat niet doen. Op zichzelf zie ik er wel een voordeel van. Het stimuleert
boeren individueel tot het nemen van verantwoordelijkheid. Zij kunnen als
het ware een beetje scharrelen.Een doorslaggevend argument voor de minister om te kiezen voor 25% reductie,
vormt de 14 miljoen kilo fosfaat, het niet-plaatsbare overschot. Door dit
enorme overschot lukt het al jaren niet om het Minas goed te laten werken.
Zonder deze maatregelen kan Nederland niet voldoen aan de Europese nitraatrichtlijn
van 50 mg/l. Nu wordt er wel gezegd, dat de minister laat met dit argument
in de discussie is gekomen. Dat klopt, want de minister zal zich herinneren
dat onze fractie hem op dit punt herhaaldelijk, onder andere bij de mestwetgeving,
zwaar heeft bekritiseerd. De fundamentele kritiek van Waterpakt, de verzameling
van alle "natte" natuur- en milieuorganisaties, op de groene algensoep werd
toen door ons verwoord. Wij verweten de minister dat, als hij een strijd met
Brussel zou aangaan, hij ook zou bijdragen aan het negatieve imago van de
Nederlandse landbouw en samen met veel anderen in de sector zou meezagen aan
de tak waar zij zelf op zaten. Onze fractie kan nu dan ook slechts tevreden
zijn, dat er uiteindelijk toch naar deze kritiek is geluisterd. Laat, maar
niet te laat.In de stroom van negatieve reacties uit de landbouwsector wordt één
kernpunt systematisch vergeten en verzwegen. Ook in het verhaal van de heer
Braks kwam dat niet voor. Er wordt gesteld dat de kortingen onredelijk zijn
en tot grote inkomensachteruitgang leiden. Maar ook zonder dit beleid, zelfs
met het voortzetten van het pappen en nathouden, gaat het slecht met de sector.
Hoofdpunt is dat de samenleving anders is gaan denken over het houden
van varkens na de pest en de varkenscrisis. Door de walgelijke beelden van
kille grijpers die geëlektrocuteerde dode varkens als zandzakken in containers
donderden, werden er emotionele beelden op netvliezen gezet. Ook hiervóór
sprak de bevolking zich in enquêtes in meerderheid uit tegen de bio-industrie,
maar deze beelden deden draden knappen. Maar los hiervan is het allang duidelijk,
dat de sector het als bulkleverancier en kiloknaller helemaal niet zo goed
en slim doet. Het McKearney-onderzoek, dat helemaal niet uit de koker van
GroenLinks of dierenbeschermers komt, liet hardhandig zien dat de sector met
de rug naar de markt toestond en dat de toegevoegde waarde in Nederland, waar
twee op de drie varkens geëxporteerd worden, zeer gering was. De sector,
aldus McKearney, stond aan de vooravond van een koude sanering. Het meer gesloten
Deense systeem zou veel meer toekomst hebben. Aan het gezeul met levende varkens
moet sowieso een einde komen. Al veel eerder en veel vaker pleitte GroenLinks
voor Veluwe- en Peelham in plaats van Parmaham. De sector zou dus sowieso
klappen krijgen. Er werd gerekend met een reductie van 4,6% per jaar. Dat
is ook een halvering na tien jaar. De studie van LEI/CPB, ook de laatste,
waarin de cijfers nog eens nuchter op een rijtje worden gezet, laat zien dat
deze volumereductie door het voorgestelde beleid van 10% reductie, opkopen
en afromen versneld plaatsvindt en op den duur zelfs een sterkere sector oplevert
dan in wat het autonome scenario wordt aangegeven. Bij alle kritiek op dit
voorstel, dat in de meest heftige bewoordingen als bijvoorbeeld "diefstal"
wordt aangemerkt, wordt dit autonome scenario, dat leidt tot koude sanering,
gemakshalve vergeten.Door de slimmere critici van dit wetsvoorstel, daartoe reken ik het CDA
en LTO, wordt nu gezegd: reductie oké, maar niet op deze manier. In
de discussie wordt gesproken over het LTO/PVE-plan. Dit heeft het voordeel
van een groter draagvlak in de sector. Tot mijn grote verbazing is hier ook
de PvdA-fractie in de Eerste Kamer, bij monde van Meine Pit, door gecharmeerd.
Gemakshalve wordt weggelaten dat de sector zeer verdeeld opereert en dat de
doorgeslagen en geradicaliseerde leden van het NVV met hun staking tegen de
mestboekhouding en hun verzet tegen de registratie hebben laten zien dat het
erg moeilijk, zo niet onmogelijk is om vrijwillig tot sluitende afspraken
te komen. Door velen is toch gesproken over het gebrek aan zelfreinigend vermogen
van de sector. Ik sta op het standpunt dat dit niet door slechts enkele cowboys
is veroorzaakt. Er rijden niet slechts een paar sjoemelaars in een dikke Mercedes.
Ik kreeg ook een vieze smaak in mijn mond door het applaus op de publieke
tribune in de Tweede Kamer bij zeer bedenkelijke opmerkingen. Veel brieven
doen mij meer dan de wenkbrauwen fronsen.Bij dit soort wetgeving, net als bij een verhoging van de benzineprijs
of bij noodzakelijke milieuwetgeving, kun je natuurlijk nooit koersen op draagvlak,
laat staan op instemming bij de gedupeerde groep. Ook de tandartsen zaten
niet te wachten op de verplichte amalgaamscheider om maar eens een zeer willekeurig
voorbeeld te nemen. De politiek moet ook altijd kijken naar het draagvlak
in de gehele samenleving. Uiteindelijk bepaalt in een parlementaire democratie
de politiek, die gekozen wordt door de gehele bevolking, uiteindelijk zelf
het draagvlak.De fractie van GroenLinks heeft het plan van LTO/PVE goed bestudeerd,
want het leek ons ook aantrekkelijk om het samen met hen te doen. Met de minister
moesten wij echter de conclusie trekken dat het geen spijkerharde garanties
bevatte en dat de 14 miljoen kilogram fosfaat vóór 2000 zou
verdwijnen. Het gevaar van het op de lange baan schuiven is ontoelaatbaar.
Bovendien vinden wij het ook reëel dat reductie niet slechts door dure
opkoop via de overheid plaatsvindt, maar dat de sector zelf daaraan meebetaalt.
Hoewel wij niet volledig afkerig zouden hebben gestaan tegen een groter aandeel
snelle aankoop door de overheid van met name zeugen, moet de sector zelf bijdragen.
Het zijn toch geen gesubsidieerde Melkertbanen! Door de korting van 10% voor
2000 te combineren met het opkopen en afromen, waar de overheid fors aan meebetaalt –
er is een budget van 475 mln. – ontstaat de zo bepleite noodzakelijke
dynamiek in de sector. Er is van een volledig koude sanering dus geen sprake.
Dat leidt er zeker toe dat er werkgelegenheid verloren gaat. Het LEI/CPB berekent
een daling van 57.000 naar 42.000, maar als er niets gebeurt, dan zal die
daling nog forser zijn. In het voorgestelde scenario zou er voor 60% van de
overgebleven 11.000 bedrijven een goede toekomst zijn. Bij meer verwerking
in eigen land zou zelfs een meerwaarde van 2 tot 4 mld. tot stand kunnen komen.
Dat zijn de uitdagingen waar de sector in mijn ogen voor staat.Wat er feitelijk gebeurt, aldus LEI/CPB, is dat de bedrijven die over
vijf tot acht jaar toch zouden stoppen, bijvoorbeeld omdat er geen opvolger
is – dat geldt voor veel varkenshouders van 55 jaar en ouder –
en omdat er te weinig is geïnvesteerd in milieu en welzijn, dit nu versneld
doen vóór 2000. Door sommigen, met name regionale CDA-bestuurders
in het zuiden van het land, wordt ook gesteld dat het toch zo goed ging met
de regionale, gebiedsgerichte aanpak die veel meer maatwerk opleverde dan
deze generieke korting. Dit pleidooi – dat ook in kringen van GroenLinks
wel wordt gehoord – oogt sympathiek, maar leidt niet tot de door ons
gewenste spijkerharde garanties. De minister wees terecht op het onderzoek
van de inspectie Rechtshandhaving – het rapport-Van de Bunt, waarin
samen met VROM de conclusie werd getrokken dat de regionale weg vastliep,
omdat Minas bij zo'n groot overschot niet werkt vanwege de te hoge fraudedruk.
De conclusie moet dan ook zijn dat het maatwerk en de regionale aanpak moeten
worden voortgezet, waarbij de komende reconstructiewet en het SGR in aanvulling
op dit voorstel een belangrijke rol gaan spelen.Voorzitter! Een ander belangrijk hoofdpunt van de critici vormt de kwestie
van de schadevergoedingen. Door de sector en daaraan verbonden juristen –
ook juristen is niets menselijks vreemd – wordt gesteld dat er sprake
is van onteigening omdat de mestproductierechten, die in varkensrechten worden
omgezet, worden ontnomen. Ook de korting van 18% van de latente rechten wordt
gezien als een vorm van onteigening waarop artikel 14 van de Grondwet op van
toepassing zou zijn.Wij hebben de diverse argumentaties met aandacht en nauwgezet bestudeerd.
Het blijkt dat juristen – zoals altijd bij dit soort politieke meningsverschillen – diametraal tegengestelde verhalen houden.
Wij trekken de politieke conclusie dat het niet erg waarschijnlijk is dat
bij procedures de Staat gedwongen wordt, enorme schadeclaims te betalen. Het
NVV noemde in dit verband zelfs 5 à 6 mld. Hiervoor hebben wij twee
argumenten. In de eerste plaats volgen wij de analoge redenering waarbij wij
een vergelijking maken met een andere sector. Als de visserijsector op grond
van biologisch onderzoek lagere quota voor verschillende soorten krijgt opgelegd,
dan is de overheid ook niet gedwongen, de kosten daarvan te betalen. Vanuit
algemeen belang – instandhouding van soorten – wordt zo'n quotavermindering
opgelegd en het behoort tot het normale visserijrisico dat er soms minder
kan worden gevangen. Uiteraard is wel flankerend beleid nodig. Opmerkelijk
vinden wij dat het LTO in een recente brief een schadevergoeding slechts een
doekje voor het bloeden vindt. Kennelijk draagt al te grote politieke inspanning
op dit moment op dit punt niet echt bij tot een oplossing.Het andere argument is gebaseerd op de vergelijking met de milieuvergunning.
Als in het kader van deze vergunning grenzen worden gesteld aan emissienormen,
zou het natuurlijk van de zotte zijn dat de overheid de hierdoor ontstane
schade moet betalen. Het zou haaks staan op het principe van "de vervuiler
betaalt" en het zou bovendien een negatieve sanctie zijn voor de overheid,
die vanuit het algemeen belang, in dit geval een milieubelang, opereert. Hoewel
wij niet zeker weten wat de toekomst ons brengt in allerlei procedures denken
wij dat argumenten van de juristen van LNV voldoende sterk zullen zijn. Dat
moet dan ook maar blijken in procedures die ongetwijfeld gaan komen.In dit kader willen wij een opmerking maken over een interview met de
PvdA-woordvoerder Meine Pit in het blad "De Boerderij". De heer Pit ontpopte
zich hier als een illusionist, want hij wilde een dusdanige besluitvorming
dat procedures zouden worden voorkomen. Misschien dat de juristen in de PvdA-fractie
die zich over dit wetsvoorstel hebben gebogen hem op dit punt terug in de
realiteit willen brengen. Met dit soort wetgeving, mijnheer Pit, komen er
altijd procedures, wat er ook wordt besloten. Nu is Waterpakt al bezig, de
Staat voor de rechter te dagen omdat de mestwetgeving onvoldoende is.De heer Pit (PvdA):Wat zijn de gevolgen van die procedures? Heeft de heer Pitstra enig idee
hoelang het duurt voor er een uitspraak is en men aan het werk kan gaan?De heer Pitstra (GroenLinks):Ik geloof niet dat al deze procedures een schorsende werking zullen hebben.
Wellicht kan de minister daar duidelijkheid over geven. Hoeveel procedures
er ook worden aangespannen – het kunnen er wel tienduizend zijn –
het zal altijd gaan om enkele sleutelargumenten. Ik denk dat de rechter daarover
vrij snel uitspraak kan doen. De vertraging die de juridische procedures tot
gevolg zouden hebben, wordt schromelijk overdreven. Bovendien wordt eraan
voorbijgegaan dat er altijd procedures worden aangespannen. Zelfs als het
LTO-plan wordt aangenomen, zullen er boeren zijn die daartegen in beroep gaan.De heer Pit (PvdA):Nu maakt u voor de tweede keer een fout door te zeggen dat ik het LTO-plan
zou hebben omarmd. Ik heb het feit omarmd dat er overleg komt op basis van
de brief van 10 juli 1997 van de minister en dat de doelstellingen die daarin
zijn genoemd gegarandeerd worden gerealiseerd. Dat is iets anders dan u suggereert.
Het is een illusie om te denken dat procedures snel zullen worden afgehandeld
en dat de wet snel kan worden uitgevoerd.De heer Pitstra (GroenLinks):Dat zal moeten blijken. De heer Pit had het over het feit dat men opnieuw
rond de tafel gaat zitten. De heer Pit zou moeten weten, met zijn vakbondsachtergrond,
dat het pas zin heeft om opnieuw rond de tafel te gaan zitten als er betekenisvolle
openingen worden geboden. Mijn kritiek op de plannen die er liggen was dat
het er misschien op lijkt dat men heel dicht bij elkaar is gekomen, maar dat
er geen spijkerharde garanties worden geboden.De heer Pit (PvdA):Mag ik u vragen hoe u zich georiënteerd hebt, bijvoorbeeld bij de
LTO en bij individuele boeren en boerinnen om uit te zoeken welke bereidheid
men heeft op dit punt.De heer Pitstra (GroenLinks):Ik heb met talloze mensen gesproken. Ik heb in totaal 30 uur besteed aan
het bestuderen van stukken. Ik heb honderden brieven gelezen. Dus ook de sociale
problematiek heb ik heel helder op mijn netvlies, mijnheer Pit.De heer Pit (PvdA):Ik vroeg hoeveel mensen van de LTO en hoeveel boeren en boerinnen u hebt
gesproken.De heer Pitstra (GroenLinks):U wilt van mij weten hoeveel boeren en boerinnen ik de laatste tijd bezocht
heb? Ik schat een stuk of acht. Is dat interessant om te weten?De heer Pit (PvdA):Bent u onder anderen bij de boer uit Drenthe op bezoek geweest die een
milieuprijs heeft gekregen?De heer Pitstra (GroenLinks):Daar ben ik ook wel eens geweest. Dat is een biologische varkenshouderij
die het heel aardig doet. Maar ja, de tragiek van de heer Pit is dat hij te
vaak bij de boeren op bezoek is geweest en te weinig bij milieu- en natuurorganisaties,
zodat hij te veel compassie met de sector heeft gekregen.De heer Pit (PvdA):U weet niet met wie ik gepraat heb. Ik heb met milieumensen gepraat, bijvoorbeeld
met de burgemeester van Winterswijk, oud-milieugedeputeerde van Gelderland
en voorzitter van het Gelders landschap. Ik heb gepraat met de in de achtertuin
van uw fractievoorzitter plaatshebbende praktijkgroep Laren, die op een milieuvriendelijke
manier landbouwmethoden toepast. Ik denk dat ik met meer mensen uit de milieusector
gepraat heb dan u met mensen uit de boerensector.De voorzitter:Ik stel voor dat het debat zich nu beperkt tot het ter verantwoording
roepen van de regering. De Kamerleden moeten elkaar op dat punt geen examen
afnemen.De heer Pitstra (GroenLinks):Het lijkt mij ook niet echt relevant hoeveel werkbezoeken ik per jaar
in de sector afleg, hoewel ik vind dat het om een behoorlijk aantal gaat.
 Wat je ook besluit, er zullen altijd procedures volgen. Daar
zal de heer Pit mee moeten leren leven.Toch wringt er ook in de ogen van GroenLinks wel het een en ander bij
die latente rechten die niet mogen worden opgevuld, omdat wij anders de reductie
van 14 miljoen kilogram fosfaat op onze buik kunnen schrijven. Er is een terecht
gevoel van onvrede ontstaan, omdat de zogenaamde opvullers, die lak hebben
gehad aan de buitenwereld, met dit systeem worden beloond en dat degenen die
op basis van allerlei overwegingen niet alle latente ruimte hebben opgevuld
de klos zijn. Nu wordt dit in de voorgestelde knelpuntenregeling, waar maar
liefst 2300 boeren onder schijnen te vallen, gedeeltelijk ondervangen. Maar
met name kleine en middelgrote bedrijven, die vanwege welzijnsoverwegingen,
plannen voor de toekomst of milieueisen hun stallen niet hebben gevuld, moeten
ook aan de reductie van 18% reductie geloven. Zelfs biologische bedrijven
moeten die inleveren, hoorde ik van een varkensboer die mij opbelde. Zeker
van dat laatste zijn wij geen voorstander, omdat je juist de voorlopers moet
belonen in plaats van straffen. Is de minister bereid dit in heroverweging
te nemen? Met de heer Hessing zou ik een systeem van staffeling de voorkeur
geven. Verdient het geen aanbeveling om naast de vijf soorten knelgevallen
een algemene hardheidsclausule in te bouwen, zodat voor allerlei typen evidente
individuele onbillijkheden en onrechtvaardigheden, die moeilijk allemaal zijn
te voorspellen – volgens sommigen wonen wij ten dele in een ongekende
samenleving – een soepele oplossing te vinden is? Wij zijn als fractie –
heel terecht en begrijpelijk – ruim voorzien van informatie over allerlei
knelgevallen. Op het eerste gezicht wordt veel gedekt door de voorgestelde
regelgeving, maar een algemene hardheidsclausule lijkt ons toch bestuurlijk
gezien een elegante oplossing. Voelt de minister daarvoor?Niet alles is dus in de haak. Ik sprak over haken en ogen in de voorgestelde
wet. Daarmee kom ik op een zwaar kritiekpunt van GroenLinks waardoor de kwalificatie
van dit voorstel "paars op zijn best" niet geheel terecht is. Wij vinden het
onjuist dat de voorstellen van GroenLinks en ook van andere fracties om de
korting meer te differentiëren zo categorisch door de minister worden
afgewezen. Het principe dat de sterkste schouders de zwaarste lasten moeten
dragen, staat in vele wetten centraal; van belastingen tot allerlei heffingen.
Zelfs in de energieheffing is een heffingsvrije voet ingebouwd.De voorzitter:Kan ervoor gezorgd worden dat degene wiens telefoon gaat, niet meer terugkomt
op de tribune?De heer Pitstra (GroenLinks):Dames en heren, telefoons uit!Ook bij deze noodzakelijke kwantitatieve volumereductie hadden kleine
bedrijven minder gekort kunnen worden dan grote. Maar de minister wijst dit
van de hand. "Brussel" zou dit structuurbeleid vinden. Maar is dat wel serieus
onderzocht? Het tegenargument is in onze ogen steekhoudend: het voorgestelde
beleid is impliciet ook een vorm van structuurbeleid en versnelt schaalvergroting,
omdat de grotere bedrijven de klappen beter kunnen opvangen. Waarom dan wel
dit structuurbeleid en niet "ons" structuurbeleid?Wij ontvingen brieven uit het oosten, het noorden en uit de provincies
Noord- en Zuid-Holland. De strekking was dat in hun regio nauwelijks is uitgebreid,
er niet veel varkens zijn, er veel grondgebonden veehouderij is en de kleine
gemengde bedrijven de dupe worden van dit beleid. Zij moeten onevenredig bloeden
voor de concentratiegebieden waar zeer grote bedrijven de problemen hebben
veroorzaakt; het bekende verhaal van roomse stront op protestantse grond.
Natuurlijk kan en zal er tegengeworpen worden dat er sprake is van een landelijk
mestoverschot. Dat is ook zo, maar een differentiatie in de korting zou veel
leed en weerstand in bepaalde regio's hebben weggenomen, hoewel ik mij realiseer
dat dan de andere gebieden – met die roomse stront – nog zwaarder
aangeslagen zouden moeten worden. Wij kiezen toch voor zo'n systematiek.Het tweede hoofdpunt van kritiek betreft de zogenaamde megabedrijven.
Hoewel er zelfs unaniem in de Tweede Kamer een motie is aangenomen om deze
megabedrijven – die een locatie op een industrieterrein zou rechtvaardigen –
te ontmoedigen, zie ik geen beleid waarin deze ongein echt wordt verboden.
Waarom kiest de minister niet voor een verbod? Volgens deskundigen zijn deze
megabedrijven fataal voor het imago van de sector. Als bijvoorbeeld Tesco –
de Engelse supermarkt die vergaande welzijnseisen stelt aan haar bacon –
zich hierdoor afkeert van de Nederlandse markt, zou dit enorme consequenties
hebben. Bij dit punt zou ik ook het verzoek van de hoogleraar varkensgezondheid
te Utrecht Jos Verheyen willen betrekken om een bovengrens te stellen aan
het aantal dieren per verzorger. Het lijkt ons een perfecte gedachte. Waarom
heeft de minister hier tot nu toe niet voor gekozen?Een derde punt is de roze invasie in Groningen en in Zeeland. Het lijkt
erop dat bijna elke politicus hiertegen is, inclusief de minister, die vindt
dat schone gebieden schoon moeten blijven. Maar waarom slaagt hij er dan niet
in om dit proces verder te voorkomen? Gaat hij ervoor zorgen dat, als binnenkort
de reconstructiewet van kracht is, een en ander wordt teruggedraaid? Er wordt
veel gesproken over draagvlak. Gezien de tientallen actiegroepen op dit gebied
is er een gigantisch draagvlak om dit drastisch aan te pakken.Het vierde punt, mijn hoofdpunt, betreft de omschakeling naar de biologische
varkenshouderij en het Varkensbesluit. De fractie van GroenLinks staat op
het standpunt dat het voorgelegde Varkensbesluit weliswaar een verbetering
is, maar volstrekt onvoldoende. Tesco gaat al verder.Op het stro wil ik dieper ingaan. Uit allerlei onderzoek blijkt dat stro
voor varkens onmisbaar is. De beesten zijn nieuwsgierig en willen wroeten.
In het rapport "Wetenschappelijke onderbouwing van de ISC-regels" –
het gaat om een "zwaar" wetenschappelijk onderbouwd rapport, zo zeg ik tegen
de heer Braks – van ir. Bokkers van september 1995 staat, dat stro in
de ligruimte een meervoudig doel heeft. Stro geeft het varken de kans soortspecifiek
gedrag bevredigend uit te voeren en vezelachtig materiaal te eten. Zij krijgen
een verzadigd gevoel en er wordt voldaan aan de kauwbehoefte. Zij krijgen
de kans te wroeten, want dat willen zij graag, te foerageren en te exploreren,
want zij zijn nieuwsgierig. Verder bevordert stro de mogelijkheden van warmte regulatie en ligcomfort. Door de isolerende werking kan er op energiekosten
zelfs bespaard worden. Een kleine hoeveelheid heeft al een positief effect:
anderhalf uur tijdsbesteding, zij spelen twee keer zoveel, er zijn mogelijkheden
tot wroeten. Zonder stro vertonen varkens drie keer zoveel conflicten. Het
zijn allemaal grote voordelen.Ik vind het een schande dat ervoor gekozen wordt, weer nader onderzoek
te verrichten en dat aspecten als meer werk voor de varkensboer, meer stof
en meer arbeidskosten, die allemaal niets met dierenwelzijn te maken hebben,
dit belangrijke besluit traineren. In mijn ogen kan hooguit onderzocht worden
hoeveel stro precies noodzakelijk is. Ik vraag de minister indringend of hij
bereid is, op dit punt zijn beleid te heroverwegen.Mijn laatste punt van kritiek is dat deze situatie niet maximaal gebruikt
wordt om op grote schaal om te schakelen naar de biologische varkenshouderij.
Nu zijn het slechts dertig bedrijven op de dik 20.000. Uit de landbouwpers
blijkt dat met name jonge boeren die in de gevarenzone verkeren, grote interesse
hebben. Aan de afzetkant vertonen supermarkten belangstelling. Zij hebben
immers dat Appèl biologische landbouw ondertekend waarvan 10% gerealiseerd
moet worden in 2005. Waarom haalt de minister niet alles uit de kast om los
van regels en bepalingen een plan te maken waardoor inderdaad die 10% of liever
meer nog wordt gehaald?Weliswaar is motie nr. 53 op dit punt van GroenLinks aangenomen aan de
overzijde, maar hoe wordt zij uitgevoerd? Van ons mag dat extra geld kosten.
Zoals bekend, zijn wij voor een heffing op gangbaar vlees zodat ook de consument
medeverantwoordelijkheid krijgt. Het is een soort heffing op dierenkwelling.
Maar helaas staan wij hierin alleen. Een andere bron zouden de ICES-gelden
kunnen zijn. Het is toch juist dat deze minister daarop een claim heeft gelegd?
Voor nieuwe autowegen worden soepel vele miljarden uitgetrokken. Voor omschakeling
op biologische landbouw op grote schaal zou een miljardje wonderen doen.Ik vraag indringend aan de minister of hij bereid is, een plan van aanpak
te maken zodat hij de zo belangrijke twee jaren na aanvaarding van dit wetsvoorstellen
tijdens welke de kaarten voor vele jaren opnieuw geschud worden, intensief
gebruikt om bij de opkoop- en afroomoperatie ervoor te zorgen dat de biologische
varkenshouderij meer wordt dan die zo beperkte niche in de markt.De minister zegt in de memorie van toelichting toch zelf dat hij tegen
het verworden van intensieve veehouderij tot productiefabrieken is? En vond
hij varkens geen lieve, sociale, gevoelige en intelligente dieren? Welnu,
grijp deze kans, zou ik zeggen en zorg ervoor dat vele actiegroepen tegen
de bioindustrie en mensen als Koos van Zomeren en Voskuil enthousiaste verhalen
over uw beleid kunnen schrijven!Het welzijn van varkens mag niet afgeleid worden van de prijs, maar het
omgekeerde zou moeten gelden. De prijzen moeten afgeleid worden van het welzijn
van de varkens. Bij de biologische varkenshouderij krijgen wij prijzen die
meer de waarheid spreken. Bij de schriftelijke voorbereiding heb ik vragen
gesteld over de eis van de zichtbaarheid van het varken die in toenemende
mate door de consumenten en recreant gesteld wordt. Als je fietst of wandelt,
moet je scharrelvarkens vaker kunnen zien. De biologische sector heeft het
meeste perspectief, deze eis te verwezenlijken.Ik wil nog even iets zeggen over die prijzen. In de Volkskrant van 28
maart 1998 stond een schitterend artikel over varkens die de taartjesindustrie
zouden kunnen redden. Er werd beschreven dat je op Schiphol Spaanse Jabugoham
kunt kopen van varkens die buiten mogen lopen en eikels mogen eten. Je betaalt
daar ƒ 35 per honderd gram voor, want dat is lekker. En dat is bijzonder.Het is natuurlijk een heel extreem voorbeeld van kwaliteit die gaat boven
bulk en kiloknallen, waarmee je kennelijk rijk kunt worden. Ook worden de
worstjes van boer Tijes uit Biddinghuizen bejubeld. Hij laat varkens zelf
de snijmaïs oogsten en pleit voor het voeren van doorgedraaide bloemkolen.
Dit soort voorbeelden geeft aan hoe er in onze ogen door slimme boeren en
vrolijke varkens gewerkt kan worden in de toekomst. Wat vindt de minister
van de suggestie in het artikel om 10 miljoen varkens te voorzien van gratis
afval van de voedingsindustrie? Is dat eigenlijk geen experiment waard?Voorzitter! Ik kom tot mijn conclusie. De fractie van GroenLinks vind
dit een ingrijpend maar noodzakelijk voorstel. Het is vooral ingrijpend omdat
Nederland nu eenmaal de grootste varkensdichtheid van Europa kent, zelfs na
deze herstructurering. Er zitten haken en ogen aan deze wet. Meer differentiatie
zou het voorstel rechtvaardiger hebben gemaakt en het huidige feitelijke structuurbeleid
richting versnelde grootschaligheid wijzen wij af. De kansen voor grotere
sprongen in het belang van het welzijn van de varkens – stro –
en een snelle markt veroveren voor de biologische sector worden onvoldoende
benut. Dat is doodzonde en ook schandelijk.Maar dit neemt niet weg, dat deze eerste noodzakelijke stap genomen moet
worden. Dit unieke moment met nieuwe kansen mag niet verloren gaan en het
gevaar van de zoveelste lange baan dreigt. Al was het alleen maar vanwege
het milieubelang. Het argument van een niet-zorgvuldige parlementaire behandeling
heeft ons erg verbaasd, gezien de pakken papier van vragen en handelingen
die wij moesten lezen ter voorbereiding van dit debat.Wij hopen en verwachten dat een meerderheid hier in de senaat de situatie
op haar waarde schat, haar verantwoordelijkheid neemt en dat het voorstel
ondanks stevige kritiekpunten, waarvan wij verwachten dat de minister nog
een maximale poging doet om die zoveel mogelijk weg te nemen, op een meerderheid
kan rekenen. Als sommige politieke dieren voor hun welzijn wat meer scharrelruimte
nodig hebben, dan mag dat van GroenLinks. Het mag wat ons betreft ook laat
worden en er mag zo nodig veel en lang geschorst worden. Wij zijn er klaar
voor.De heer Holdijk (SGP):Mijnheer de voorzitter! Ik mag in deze gedachtewisseling niet alleen namens
de SGP-fractie, maar ook namens de RPF- en GPV-fractie het woord voeren.Vandaag staan wij voor de laatste fase van de behandeling van een wetsvoorstel
dat de zoveelste poging van de wetgever bevat om de productie, beter gezegd
overproductie, van mest in ons land te beperken. En het zal, naar zich laat
 aanzien, de laatste poging niet zijn. En dan te weten dat
de eerste poging om de mestproductie te beperken – toen alleen die door
varkens en kippen – althans om de groei daarvan tegen te gaan, reeds
is gedaan in 1985, dus dertien jaar geleden, met de invoering van de Interimwet
varkens en pluimveehouderijen, houdende een restrictieve regeling voor de
productie van varkens- en kippenmest. In 1986 is een uitbreidingsverbod tot
het produceren van dierlijke meststoffen, bij gelegenheid van een wijziging,
in de Meststoffenwet opgenomen. Door die wijziging werd de mestproductie in
beginsel gebonden aan het aantal bij een veehouderij behorende hectares grond.
Ter wille van de intensieve veehouderij is ook het niet-grondgebonden mestproductierecht
geïntroduceerd. Onvermijdelijk, maar fataal uit een oogpunt van beheersing
van de mestproductie, helemaal toen bij de 1 januari 1994 in werking getreden
Wet verplaatsing mestproductie de mestproductierechten verhandelbaar werden.
De mestproductie bleef toenemen, alle maatregelen ten spijt. Wie gedacht had
dat het middels een wijziging van de Meststoffenwet per 1 januari jongstleden
geïntroduceerde stelsel van regulerende mineralenheffingen, Minas, voorlopig
het einde zou betekenen in de reeks van overheidsmaatregelen op dit vlak is
bedrogen uitgekomen. Thans blijkt de sturingskracht van dit stelsel, zoals
het in de stukken wordt genoemd, ook weer ontoereikend. Die ontoereikendheid
moet dan gezien worden in het kader van de in 1991 uitgevaardigde EG-Nitraatrichtlijn
en de onevenwichtigheid op de mestmarkt. Er is sprake van een te verwachten
onaanvaardbare fraudedruk op het Minas-stelsel, aldus de minister. Zo'n uitlating,
nog voordat het stelsel feitelijk heeft kunnen functioneren, roept op z'n
minst de vraag op of de minister eigenlijk wel in de doeltreffendheid van
dit stelsel gelooft.Voorzitter! Vooraleer ik dieper op het voorliggende wetsvoorstel inga,
wil ik de minister bedanken voor de gedegen schriftelijke voorbereiding, in
twee termijnen, die het voorstel in deze Kamer heeft mogen ondervinden. Dat
er desondanks belangrijke verschillen van inzicht tussen hem en onze fracties
zijn blijven bestaan, is een feit dat aan die waardering niet afdoet. Ik wil
slechts de hoop uitspreken dat dit niveau van inhoudelijke discussie ook in
deze laatste fase van de behandeling zal worden voortgezet. Voorzover er vanuit
deze Kamer al opmerkingen zijn gemaakt over de mondelinge en/of schriftelijke
behandeling van dit wetsvoorstel in de Tweede Kamer betroffen die, naar ik
heb begrepen, zeker niet de tijd en het papier die aan de behandeling zijn
besteed, het argument waarmee de minister zich verweert tegen verwijten van
onzorgvuldigheid. Veel meer bestaat dezerzijds de indruk dat op een gegeven
ogenblik de belangen van de varkenshouders ondergeschikt zijn geworden aan
een politiek steekspel, om maar niet van een pokerspel te spreken.Tevens wil ik bij deze gaarne bedanken al diegenen die deze Kamer van
doorwrochte commentaren op het wetsvoorstel hebben voorzien. Daardoor heeft
de discussie in deze Kamer een extra dimensie gekregen, zoals het ook hoort.
Dank ook voor de talloze reacties uit de sector die iemand die geen insider
is soms een goed maar dikwijls ook een verontrustend inzicht in de effecten
van de voorgestelde wet gaven. Die reacties waren, begrijpelijk, niet steeds
vrij van emotie.Daarmee, voorzitter, kom ik op een aantal inhoudelijke aspecten van het
wetsvoorstel dat nu al maandenlang zoveel commotie bij de direct betrokkenen
en de indirect belanghebbenden teweeg heeft gebracht. Daarbij beperk ik mij
tot wat voor onze fracties hoofdzaken zijn, zaken die wij ook tijdens de schriftelijke
voorbereiding aan de orde stelden. Al te veel herhaling van zetten zal ik
daarbij pogen te vermijden. Daarom – dit in de eerste plaats –
zal ik niet weer uitvoerig terugkomen op het verschil in redengeving voor
het voorstel wat betreft het gewicht dat aan de EG-Nitraatrichtlijn is toegekend.
Wij houden het er thans maar op dat in de kabinetsbrief van 10 juli 1997 de
taakstelling van 14 miljoen kilo fosfaat wél, maar de EG-Nitraatrichtlijn
niet met zoveel woorden werd genoemd en dat de positionering van de maatregelen
in het licht van de EG-Nitraatrichtlijn is versterkt ten opzichte van het
wetsvoorstel zoals dat aan de Raad van State is voorgelegd. Beide feiten zijn
door de minister in de stukken erkend.Sprekend over de EG-Nitraatrichtlijn, merk ik op dat als belangrijkste
ratio van het voorstel wordt genoemd de noodzaak om een landelijk niet-plaatsbaar
mestoverschot van 14 miljoen kilo fosfaat na 2000 te voorkomen. Dat mestoverschot
wordt geheel aan de varkenssector toegerekend. Die berekening berust uiteraard
op bepaalde aannames en verwachtingen. Dit zij zo, al zouden een verschijnsel
als de varkenspest en andere onvoorzienbare ontwikkelingen ons wel wat bescheiden
mogen maken bij ons toekomstdenken, ook in dezen. Soms beslissende factoren
hebben wij niet in de hand en halen daardoor soms een forse streep door al
onze berekeningen. Waar het mij thans echter om gaat, is de vraag hoe hard
eigenlijk de stelling is dat het berekende mestoverschot ten enenmale niet-plaatsbaar
is, binnen noch buiten onze landsgrenzen. Dit feit heeft in de behandeling
van dit wetsvoorstel voorzover ik dat heb gezien nauwelijks ter discussie
gestaan. Zou bij een optimale aanwending en spreiding over ons land het overschot
niet op z'n minst aanmerkelijk gereduceerd kunnen worden? Ik besef dat daaraan
de nodige haken en ogen zijn verbonden.Voorzitter! Eerder sprak ik over de talrijke, van grote verontrusting
blijk gevende reacties op het voorstel, van direct betrokkenen en indirect
belanghebbenden. Constateren dat het draagvlak bij hen voor het wetsvoorstel
minimaal is, is een eufemisme. Het draagvlak in de samenleving lijkt echter
groot. Bij herhaling beroept de minister zich er in de stukken op, dat het
draagvlak voor de huidige intensieve varkenshouderij in de maatschappij in
belangrijke mate is aangetast en dat de verantwoordelijkheid voor het herwinnen
van het draagvlak primair bij de varkenssector zelf ligt. Wij lezen in de
nadere memorie van antwoord: "Gegeven het feit dat de sector niet in staat
is gebleken, de negatieve gevolgen van de varkenshouderij voor het milieu
en de ruimtelijke kwaliteit ten goede te keren en de welzijns- en diergezondheidsproblematiek
op te lossen, heeft de overheid evenwel" – bedoeld zal zijn: derhalve –
"het voortouw moeten nemen in het stellen van nieuwe kaders waarbinnen de
varkenshouderij zich zal dienen te ontwikkelen."Nauw verband met deze harde stellingname houdt de in dezelfde memorie
al even harde uitspraak dat het stadium van onderhandelingen met het landbouwbedrijfsleven
over alternatieven voor het wetsvoorstel voorbij is. Nu is het in onze politieke
visie bepaald niet zo dat alleen overheidsmaatregelen die bij voorbaat op
een brede acceptatie mogen rekenen, acceptabel zijn. De minister zal echter
de eerste zijn om te erkennen dat een algemeen verzet tegen voorgestelde maatregelen
nu niet bepaald een gunstig klimaat vormt waarin men hoge verwachtingen kan
koesteren over de kansen op vrijwillige naleving en optimale handhaafbaarheid.Het verzet is breed en diep, zo heeft de minister kunnen constateren,
de goede bedoelingen die hij zegt te hebben ten spijt. Dat is ook niet zo
vreemd, omdat hij als géén ander zou kunnen weten welke ontzaglijke
ingrijpende gevolgen de voorgestelde maatregelen op bedrijfsniveau kunnen
hebben. Naar het zich laat aanzien, staat het voortbestaan van duizenden bedrijven
op het spel. Over de financiële en economische gevolgen van het wetsvoorstel
zijn ons berekeningen aangeboden van LEI en CPB. Ik zou niet graag beweren
dat deze instituten hun werk niet consciëntieus hebben verricht, maar
daaraan ontleen ik toch niet de vrijmoedigheid om aan te nemen dat het per
saldo toch wel mee zal vallen, zoals de minister stelt. Trouwens, ook de varkenshouder
die de gevolgen van de thans voorliggende voorstellen in eerste instantie
zou overleven, kan er absoluut niet op vertrouwen dat zulks ook in de volgende
fase het geval zal zijn. Er is immers nog het nodige onderweg: de reconstructiewet,
de aanscherping van de verliesnormen, de aanscherping van de welzijnseisen
mét de financiële gevolgen van dien. Wanneer wij een en ander
in onderlinge samenhang trachten te bezien, dringt zich als vanzelfsprekend
de vraag op of er op enige termijn nog wel perspectief is voor de varkenshouderij
in ons land en, zo ja, hoe die bedrijfstak er dan vermoedelijk uit zal zien.Daarmee kom ik op de benaming van de voorgestelde wet: "Wet herstructurering
varkenshouderij". Onvermijdelijk komen hierbij vragen naar voren, zoals: wat
zal er als gevolg van de voorstellen gaan veranderen in de structuur van de
varkenshouderij en op welke structuur koerst de regering af? Dat er veranderingen,
anders dan alleen een procentuele vermindering van de totale varkensstapel,
zullen optreden, is wel duidelijk. Maar welke veranderingen, beter gezegd:
verbeteringen, die verandering nu voor de bedrijfs- en productiestructuur
zal hebben, laat zich raden; beter gezegd: laat zich niet raden aan de hand
van de stukken. Immers, uit de met deze Kamer gewisselde stukken blijkt nog
eens met zoveel woorden dat de minister zich verre wenst te houden van wat
hij noemt structuurbeleid. Dat is immers ook de reden waarom de minister de
onzerzijds ondersteunde suggestie van de hand wijst om het kortingspercentage
te laten variëren met de grootte van het bedrijf. Ik begrijp wel dat
de minister vreest in botsing te komen met het EG-landbouwstructuurbeleid,
maar ik ben en blijf van mening dat hier sprake is van een gemiste kans, zowel
uit een oogpunt van effectiviteit als uit een oogpunt van rechtvaardigheid.Thans verwacht ik qua structurele effecten van het wetsvoorstel niets
anders dan dat de bestaande trend, versterkt door het regeringsbeleid, zich
zal voortzetten, namelijk versnelde schaalvergroting en uitstoting van kleinere
bedrijven en beëindiging van de varkenshouderij als neventak. Met andere
woorden: ik onderschrijf allerminst de in de nadere memorie van antwoord uitgesproken
verwachting dat de na de herstructurering ontstane structuur eenzelfde verscheidenheid
aan bedrijfsvormen zal kennen als de huidige structuur. Of nu wel of niet
een structuurverandering is beoogd, blijft onduidelijk. Duidelijk is wel dat
het voorstel een herstructurering tot gevolg zal hebben in de richting van
een versterking van de ontwikkeling van industriële megabedrijven. En
de vraag is of dit het is wat de samenleving voor ogen staat. Wat de sector
zelf betreft zal deze ontwikkeling bij een deel daarvan op draagvlak mogen
rekenen. In zoverre bestaat er weinig verschil met de aloude politieke lijn
waarbij de overheid degenen die denken te kunnen blijven, aan zich bindt en
degenen die moeten verdwijnen, van zich vervreemdt.De ontwikkeling die ik voorzie en die de minister aanduidt met termen
als "dynamiek" en "versnelde modernisering", zal ertoe leiden dat nog veel
meer dan thans het geval is techniek en kapitaal zich van de varkenshouderij
meester maken. Maar of daarmee het dierenwelzijn uiteindelijk gediend zal
zijn, is wat onze fracties betreft aan de grootst mogelijke twijfel onderhevig.Eerder in mijn bijdrage roerde ik de directe gevolgen van het voorstel
voor de varkenshouders aan. Zij hebben er blijk van gegeven, te beseffen dat
de ontwikkelingen die zich sinds de jaren tachtig aftekenen, niet eindeloos
door kunnen gaan. Niet iedereen kan alsmaar bezig blijven met uitbreiden,
waartoe sommigen zich uitgedaagd voelen en anderen, de meerderheid wellicht,
zich gedwongen voelen, niet in de laatste plaats ook vanwege de steeds verdergaande
overheidseisen en de daarmee gepaard gaande kostprijsverhogingen. Wij weten
echter allen hoe moeilijk het is om een uit de hand gelopen ontwikkeling op
een acceptabele, rechtvaardige wijze niet alleen te stoppen maar zelfs gedeeltelijk
terug te draaien. Met andere woorden: over het doel, het terugdringen van
de mestproductie, bestaat inmiddels een vrij grote overeenstemming, maar over
de wegen waarlangs dat doel gerealiseerd moet worden, verschillen de opvattingen
nog zeer. Wij kunnen vaststellen dat al is het overleg met de sector over
alternatieven voor dit wetsvoorstel wat de minister betreft beëindigd,
enkele voorstellen vanuit de sector in het regeringsvoorstel zijn verwerkt.
Ik hoef ze niet nog eens te noemen. Het oorspronkelijk ingediende voorstel
is voorts door de regering of door de Tweede Kamer op enkele onderdelen zodanig
gewijzigd, dat enkele scherpe kanten van het voorstel zijn afgeslepen en iets
meer flexibiliteit in de uitvoering mogelijk is geworden. En tenslotte is
door de bekendmaking van het ontwerpbesluit hardheidsgevallen inzicht verschaft
hoe de regering tegemoet wil komen aan zeer kennelijke onrechtvaardigheden
die dreigen voor een aantal categorieën van gevallen.Door deze drie elementen is, zo moet men, naar ik meen, in alle objectiviteit
vaststellen, de dreigende pijn in een aantal situaties bij voorbaat verzacht.
Zij hebben er echter niet toe kunnen leiden dat het voorstel thans op een
vrij brede acceptatie bij de sector mag rekenen. Begrijpelijk,
want de hoofd-pijn blijft. In dit verband noem ik slechts de globale, maar
toch hoge norm van 18% latente ruimte, die geldt om onder de knelgevallenregeling
te kunnen vallen. Ik zou hier graag het pleidooi van de heer Pitstra ondersteunen,
waarin hij gevraagd heeft om een algemene hardheidsclausule. Ik meen dat wij
die uit wetgevingsoogpunt niet kunnen missen, maar ze ontbreekt helaas tot
nu toe in de voorstellen.Onze fracties realiseren zich zeer wel dat iedere regeling met dezelfde
of een vergelijkbare doelstelling als het voorstel, in de gegeven omstandigheden
onvermijdelijk pijn en in een reeks van gevallen zeer grote pijn zal opleveren.
De belangrijkste vraag in het kader van de aanvaardbaarheid van dit voorstel
is voor onze fracties hoe de pijn zoveel mogelijk verzacht kan worden. Daarover
handelt nu het slotgedeelte van mijn bijdrage.Voorzitter! Het is een van de weinige, maar desniettemin beproefde middelen
voor een overheid die maatregelen meent te moeten nemen in het algemeen belang,
waarvan burgers of organisaties de dupe worden, om de onvermijdelijke pijn
te verzachten met een financiële tegemoetkoming. Soms is dat bij wet
als plicht van de overheid opgelegd en tevens als recht van de burger voorgeschreven.
Ik noem nu slechts de Onteigeningswet, alsmede de Zuiderzeesteunwet van 1925
en de Deltaschadewet, maar men zou ook aan planschadevergoedingen en dergelijke
kunnen denken.In de voorbereidende stukken die aan deze plenaire behandeling vooraf
zijn gegaan, is onder de noemer schadeloosstelling of schadevergoeding zeer
uitgebreid en vrij diepgaand van gedachten gewisseld. Het onderwerp leent
zich ertoe om er thans nogmaals gedetailleerd op in te gaan. Het is echter
zeer de vraag of zo'n aanpak de moeite loont, nu de minister zich in alle
toonaarden wars heeft getoond van iedere gedachte aan schadevergoeding, schadeloosstelling
of financiële compensatie. Een beroep vanuit de Kamer op de Grondwet
heeft niet mogen baten, noch een beroep op het Eerste Protocol bij het Europees
verdrag voor de rechten van de mens, noch een beroep op de hoogste nationale
rechters of internationale rechters. Alle argumenten zijn met even zovele
tegenargumenten beantwoord, wat uiteraard iets anders is dan weerlegd. Wij
kunnen het tot tweemaal toe herhaalde, uitvoerige pleidooi contra enige vergoeding
eigenlijk niet anders typeren dan als één lange oratio pro domo.
Aanvankelijk klampte men zich vast aan het onderscheid tussen stoffelijke
en niet-stoffelijke objecten, thans aan het onderscheid tussen absolute en
persoonlijke rechten. Het getuigt allemaal van grote vindingrijkheid, maar
dat geschiedt vanuit een andere benadering dan de onze, die ik nu nog eens
kort moge samenvatten.Onze allereerste stelling in het voorlopig verslag was dat de huidige
productie, overproductie, van mest niet op onwettige, illegale wijze tot stand
is gekomen. Deze ontwikkeling heeft zich voltrokken met instemming of althans
toestemming van de overheid. Op verschillende wijzen is deze ontwikkeling
zelfs door haar gefacilieerd. Ik noem nu slechts de Wet verplaatsing mestproductie,
waarmee mestproductierechten verhandelbaar werden gemaakt en waarmee een vermogensrecht
werd gecreëerd. Nu zegt de minister in de memorie van antwoord weliswaar,
dat voor hem noch verwijten aan de orde zijn noch enige schuldvraag. Dat klinkt
zeer irenisch, maar het is toch een uitspraak waarmee onze stelling wat al
te gemakkelijk opzij wordt gezet. Als de huidige mestproductie op legale wijze
tot stand is gekomen en volgens actueel inzicht van de overheid dat productieniveau
om redenen van algemeen belang niet slechts gemaximaliseerd maar zelfs teruggedrongen
moet worden, ligt de gedachte aan schadevergoeding, financiële compensatie
en eventueel aan een gedwongen opkoopregeling toch voor de hand. Daar komt
bij dat in de redengeving voor het wetsvoorstel wordt gezegd, dat de overheid
de mestproductie wil beperken, maar dat de wijze waarop uitvoering wordt gegeven
aan die doelstelling, geschiedt in de vorm van een korting op de mestproductierechten,
een zelfstandig vermogensrecht.We kunnen nog een tijd lang doorgaan met de discussie over de vraag waartoe
Grondwet en/of Eerste Protocol EVRM de overheid verplichten. Waar de wetgever
en dus ook de medewetgever zich over moeten uitspreken is de vraag of, gegeven
de ratio van de maatregelen en het rechtskarakter van het mestproductierecht,
er goede redenen zijn om de varkenshouders financieel tegemoet te komen, gelet
op de last die op hun schouders wordt gelegd en het feit dat zij daardoor
gedupeerd worden. Het is de wetgever die een beslissende rol speelt bij de
uiteindelijke interpretatie van grondrechten, ook van het recht op eigendom.Helaas blijft de regering zich tot dusver vastklampen aan het overheidsperspectief
op het karakter van de mestproductierechten door ze te beschouwen als een
vorm van regulering van het gebruik van eigendom. Voor wat ik maar noem het
burgerperspectief, waarbij de korting op mestproductierechten gezien moet
worden als een ontneming van vermogensrechten, blijkt men ten enenmale geen
oog te hebben. Voorzitter! Zolang dit verschil niet overbrugd kan worden,
zullen de aanvaardbaarheid en de uitvoerbaarheid hoogst omstreden blijven,
zo verwachten onze fracties.De heer Pit (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Direct na het afhandelen van het voor ons liggende
wetsvoorstel aan de overzijde én het bekend worden van de namen van
de woordvoerders terzake in dit huis, stond de telefoon bij die woordvoerders
niet stil. Een groot aantal journalisten wilde weten wat het standpunt, in
mijn geval dat van de Partij van de Arbeid, was. Alhoewel ik mij nog niet
in de materie had verdiept én nog geen fractieberaad had plaatsgevonden,
meende ik als volgt kort te kunnen reageren.1. Wij, de PvdA, onderschrijven voor meer dan 100% de doelstellingen van
de wet.2. Ik kan mij niet voorstellen dat, gelet op de wijze waarop het wetsontwerp
in de Tweede Kamer tot stand is gekomen en de eisen die daarbij gesteld zijn,
de PvdA tegen dit voorstel zal stemmen.3. Ik kan mij ook niet voorstellen dat de minister met een wetsontwerp
komt, dat juridisch niet goed in elkaar zit c.q. juridisch slecht is onderbouwd.4. Ik heb nog geen voorstelling van de manier waarop in de praktijk een
en ander zal kunnen c.q. moet worden uitgevoerd én hoe de te nemen
maatregelen zullen uitwerken voor de sector en in individuele
gevallen. Daarbij kunnen, voorzover ik nu kan voorzien, problemen ontstaan,
maar wat dat betreft zal ik mij nader oriënteren.Nu, enkele maanden later en na twee schriftelijke rondes van vragen en
antwoorden ter voorbereiding van dit debat, staat nog steeds recht overeind,
dat de PvdA-fractie voluit staat achter de doelstellingen die ten grondslag
liggen aan dit wetsvoorstel, te weten een kleinere, duurzame sector die voldoet
aan de huidige eisen ten aanzien van milieu, dierengezondheid en dierenwelzijn.
Echter, de eerlijkheid gebiedt te zeggen dat mijn voorstellingsvermogen wel
groter is geworden, wel is opgerekt. Met andere woorden, wat ik mij eind december
nog niet goed kon voorstellen lijkt nu af en toe heel reëel. Oftewel,
wat ons stemgedrag betreft staan wij voor een groot dilemma. Voorstemmen houdt
ons inziens grote risico's in, maar tegenstemmen ook. Of het wetsontwerp juridisch
houdbaar is, is een vraag die mijn fractie steeds meer en steeds nadrukkelijker
bezighoudt. De praktische uitvoerbaarheid en de uitwerking van de maatregelen
zullen ons inziens heel veel moeilijkheden en problemen en ook heel veel onzekerheden
tot gevolg hebben. Vanzelfsprekend zal mijn bijdrage aan dit debat met name
over deze punten gaan. Het betreft vooral de juridische houdbaarheid van de
wet, de gevolgen van het generieke karakter en de generieke uitvoering van
de wet en de mogelijkheid alsnog tot overleg te komen tussen de minister en
de sector.De minister lijkt ervan overtuigd te zijn dat het voorliggende wetsvoorstel
zonder schaderegeling juridisch houdbaar is. Ik heb niet geteld hoeveel juristen
dat met de minister eens zijn. Ik schat echter dat 7 tot 9 van de 10 juristen
van oordeel zijn dat het voorliggende wetsvoorstel juridisch gezien alleen
maar kan als het ook voorziet in een schaderegeling. In dit kader begrijp
ik heel goed wat een boer laatst tegen mij zei: "Mijn vermogen aan rechten
is groter dan mijn vermogen aan grond en gebouwen." Met andere woorden, stoffelijke
rechten zijn minder waard dan varkensrechten, mestrechten en noemt u maar
op. Belangrijk voor de minister is naar ik aanneem wat juristen van mijn fractie
van oordeel zijn. Dat is in ieder geval bepalender voor de opstelling van
mijn fractie. Door de nadere memorie van antwoord werd duidelijker dan eerder
waarom de regering meent dat het grondwettelijke onteigeningsartikel niet
is geschreven om schadevergoeding te waarborgen bij het ontnemen of beperken
van "productierechten" zoals hier aan de orde.De regering meent dat er sprake moet zijn van "absolute rechten, die de
gerechtigde tot het object van zijn recht een, anderen uitsluitende, machtsverhouding
verschaffen". Behalve het recht van eigendom van stoffelijke objecten vallen
daar ook onder onstoffelijke objecten zoals octrooirechten. De hier aan de
orde zijnde "productierechten" komen voort, zo meent de regering, uit maatregelen
van de overheid die productie reguleren en vallen dus niet onder de bescherming
van artikel 14 van de Grondwet, waardoor een schadeloosstelling bij onteigening
niet is vereist. Deze redenering is wellicht, althans op grond van de geschiedenis
van de (Grond)wet verdedigbaar. De redenering van de regering om te ontkomen
aan de bescherming van artikel 14 van de Grondwet gaat echter niet op voor
de bescherming die artikel 1 van het Eerste Protocol van het EVRM wil bieden.
Ook de regering leidt uit de jurisprudentie van het Straatsburgse Hof af dat
onder "eigendom" in de zin van dit artikel 1 niet louter stoffelijke objecten
moeten worden begrepen, maar dat daaronder ook sommige andere objecten, zoals
rechten, kunnen worden begrepen.De bestaande jurisprudentie van het Hof mag echter niet zo absoluut worden
uitgelegd dat ontneming van productierechten buiten deze bescherming zou vallen.
Het is wel degelijk mogelijk dat het ontnemen van deze rechten te duiden is
als een aantasting van vermogensrechten. Dat ontneemt overigens de overheid
niet de bevoegdheid om deze productie aan banden te leggen om redenen ontleend
aan het algemeen belang, maar de wijze waarop dit is gebeurd kan in het kader
van het EVRM zo worden uitgelegd dat de overheid daarmee vermogensrechten
heeft aangetast, waardoor aanspraak op schadeloosstelling ontstaat.In haar betoog verwijst de regering zelf naar de criteria die de jurisprudentie
daarbij aanlegt: een rechtvaardige balans, "fair balance", tussen het belang
van de overheid en het belang van de eigenaar, waarbij wordt gelet op de vraag
of de eigenaar een disproportionele last te dragen krijgt. Die disproportionaliteit
kan mede worden beoordeeld tegen de achtergrond van het feit dat de overheid
zelf gerechtvaardigde verwachtingen heeft gewekt, op grond waarvan investeringsbeslissingen
zijn genomen. Het niet toekennen van enige vorm van schadevergoeding lijkt
wel degelijk te leiden tot de conclusie dat artikel 1 van het Eerste Protocol
is geschonden. De minister citeert overigens het ten deze cruciale arrest
van het Europese Hof, betreffende de zogenaamde "Holy Monasteries", onjuist.
Hij stelt dat het Hof geen verstoring van de rechtvaardige balans aanwezig
achtte en dus het eerste protocol van het EVRM niet geschonden achtte. Onder
paragraaf 75 stelt het Hof juist het tegendeel: het protocol was wél
geschonden.De conclusie is dat de regering een uitspraak van de rechter riskeert
in deze geest, een uitspraak welke, wanneer deze wellicht pas na jaren kracht
van gewijsde krijgt, alsnog het voorgestelde systeem onderuithaalt. De PvdA-fractie
vraagt zich af of het wijs is om zulk een risico te nemen en of het niet verstandig
is om het geld dat hiermede zonder twijfel gemoeid zal zijn, op een betere
manier te besteden.De conclusie van mijn fractie is duidelijk. Als de wet geen schaderegeling
bevat, kunnen de benadeelden met kans op succes via een gerechtelijke procedure
een schadevergoeding afdwingen. Wat betekent dat nu?Naar het oordeel van mijn fractie zal, als het wetsvoorstel in de huidige
vorm in uitvoering wordt genomen, een lawine van gerechtelijke procedures
ontstaan, waarin forse schadevergoedingen worden gevraagd. De kans op succesvolle
processen is onzes inziens groot. Dat zal op termijn mogelijk wel leiden tot
tevredenheid bij de varkenshouders, maar of het ook bijdraagt aan de noodzakelijke
herstructurering tot een kleinere, maatschappelijk aanvaardbare en duurzame
sector is zeer de vraag. Wij denken van niet. Bovendien wordt de tenuitvoerlegging
van de wet voor de overheid wel heel erg duur, terwijl het geld beter besteed
kan worden aan een betere herstructurering, in overleg en met maatwerk. Zowel
de rechten als de vergoedingen moeten goed worden beoordeeld.Ik neem aan dat de minister op de problematiek van de juridische noodzaak
tot een schaderegeling en de gevolgen daarvan ingaat. Vanzelfsprekend zullen
wij ons open opstellen tegenover de zienswijze van de minister en zullen wij
zijn overwegingen op hun waarde schatten. Vooralsnog gaan wij uit van de noodzaak
tot het in de wet opnemen van een schaderegeling en bij ontbreken daarvan
van een aanzienlijk aantal schadeclaims.Mijn fractie opteert daarom voor een andere oplossing. Ik weet dat de
minister daarvoor tot nu toe niet gevoelig is. In de nadere memorie van antwoord
zegt de minister: "De tijd van praten met de sector is voorbij." Ik kan mij
voorstellen dat de minister zegt dat de tijd van pappen en nathouden voorbij
is en dat nu de tijd van geen woorden maar daden is aangebroken. Als de minister
dat bedoelt, zijn wij het met hem eens.De vraag is echter of het ongewijzigd in uitvoering nemen van de wet niet
leidt tot weinig daden en veel woorden in gerechtelijke procedures. Als dat
risico aanwezig is – volgens mijn fractie is dat zo – dan is het
de vraag of in overleg met de sector niet met minder woorden tot meer daden
kan worden gekomen. Naar het oordeel van mijn fractie is de tijd daarvoor
rijp.Wat de minister onderschat, is de uitwerking die het indienen en in de
Tweede Kamer behandelen van het voorliggende wetsvoorstel op de sector, zowel
op individuele varkenshouders als op de huidige LTO-leiders, heeft gehad.
Het heeft een geweldig schokeffect teweeggebracht. Men vindt de maatschappelijke
veroordeling van hoe het in de sector lijkt toe te gaan niet terecht, maar
men is zich meer dan ooit bewust van het feit dat het niet alleen gaat om
een goed stukje vlees tegen een redelijke prijs, maar heel nadrukkelijk ook
om milieu, dierenwelzijn en dierengezondheid.Ik durf dit met enige stelligheid te zeggen omdat ik ter voorbereiding
van de behandeling niet alleen vele brieven en telefoontjes heb beantwoord,
tot gisteravond en vanochtend toe, maar ook omdat ik mij in de praktijk heel
breed heb georiënteerd. Ik heb met heel veel mensen gesproken, met juristen
en milieudeskundigen. Ik heb een uitvoerig gesprek gehad met de burgemeester
van Winterswijk, oud-milieugedeputeerde van Gelderland. Nadat zij in de jaren
zeventig te maken had met veel verzet van de landbouw tegen het landschapsparkidee,
is bottom-up, in overleg met de sector, milieuorganisaties en natuurbeschermingsorganisaties,
veel bereikt. Deze wet zal naar verwachting een averechts en contraproductief
effect hebben. Als voorzitter van de stichting "Het Gelders landschap" betreurt
zij dat in hoge mate. Wij hebben ook gepraat met boeren en boerinnen, zowel
individueel als groepsgewijs, met bestuurders van de sector, regionaal en
landelijk, met provinciale en gemeentelijke bestuurders. Het is opvallend
hoe groot bij iedereen de betrokkenheid is bij de problematiek van dit wetsvoorstel.
Zonder overdrijving kan worden gesteld dat wij het hier hebben over een diep
in de samenleving ingrijpende problematiek. Opmerkelijk is daarbij wel het
grote verschil in de beeldvorming en de daarmee gepaard gaande opvattingen.
Breed in de samenleving, buiten de direct betrokkenen, bestaat het beeld dat
de varkenshouders een stelletje vrijgevochten cowboys zijn, die lak hebben
aan milieumaatregelen, die dieronvriendelijk zijn en onverantwoord omgaan
met dierengezondheid. Om het met Van Kooten en De Bie te zeggen: vrije jongens
à la Jacobse en Van Es met als motto "Geen gezeik, allemaal rijk".
Ik hoop dat ik dat hier mag zeggen, voorzitter.Zonder twijfel hebben de gebeurtenissen rond de varkenspest dit beeld
versterkt en uitvergroot tot niet reële proporties, maar er is meer.
Zonder twijfel zitten er in de sector ook elementen die beantwoorden aan het
beeld van "Jacobse en Van Es". Om het maar eens ronduit te zeggen, want het
moet maar eens gezegd worden: het optreden van een boerenleider als Wien van
den Brink en zijn NVV heeft de sector in de beeldvorming heel veel kwaad gedaan.
Dat is niet alleen jammer, maar het is ook niet verdiend, want de overgrote
meerderheid van de varkenshouders zijn nette, hardwerkende burgers, boeren
en boerinnen, die zich keurig aan de regels houden en proberen dat te doen
wat de overheid en de samenleving van hen verwacht c.q. verlangt. Dat zijn
de kleinere gezins- of familiebedrijven of, zoals mijn partijgenote Elske
ter Veld het noemt, "de papa-en-mama-bedrijven".Voor deze groep maar ook binnen die groep schuilt de grote problematiek.
Voor de groep, omdat deze kleinere boeren met name de negatieve gevolgen zullen
ondervinden. De grote bedrijven, de megabedrijven, de "Jacobsen en Van Essen",
overleven wel. Binnen deze groep, omdat bij deze boeren en boerinnen het onbegrip,
de frustratie, groot is. Zoals gezegd, zullen de gevolgen voor hen het meest
ingrijpend zijn. Zij hebben het gevoel van grote onrechtvaardigheid. Dat komt
ook voort uit het andere beeld dat zij van zichzelf hebben dan de buitenwereld
of de samenleving van hen heeft. Dat zelfbeeld, dat mijns inziens veel dichter
bij de werkelijkheid ligt dan het beeld dat in de samenleving bestaat, kun
je alleen maar begrijpen als je met individuele boeren en boerinnen praat
en hun gezins- en familiebedrijven bekijkt.Ik heb al een aantal keren gesproken van boeren en boerinnen. Dat is niet
toevallig of omdat dat zo hoort bij gezins- en familiebedrijven. Eén
van de burgemeesters van een kleinere gemeente, waar vier van de zeven varkensboeren
het loodje zullen leggen, zei tegen mij: "Wat mij het meest opvalt en bezighoudt,
is dat het veelal de boer is die zwijgt en de boerin die spreekt." Ook ik
heb dat ervaren. Het is mijns inziens te verklaren uit het feit dat de vrouw
niet alleen meewerkt in het bedrijf, maar nog veel sterker dan de man een
gevoel van onrechtvaardigheid ervaart. Zij ziet als geen ander hoe de man
z'n best doet te beantwoorden aan wat de samenleving wil: een goed en lekker
stukje vlees tegen een redelijke prijs. Zij ziet als geen ander hoe de man
gebukt gaat onder alle mogelijke maatregelen en voorschriften van de overheid
en zich door een geweldige papierwinkel moet werken, wat eigenlijk niet als
"boerenwerk" wordt gezien. Zij weet als geen ander hoe de man investeert en
risico's neemt om aan alle nu al geldende en nog komende eisen ten aanzien
van milieu, dierengezondheid en dierenwelzijn te voldoen. Zij weet als geen
ander hoe groot de kans is, dat de man en dus het hele gezin de maatregelen
uit het voorliggende wetsvoorstel als bedrijf niet zullen overleven!Serieuze schattingen geven aan dat de eerste 10% generieke korting een
veel groter verlies, zo'n 20 tot 30%, aan inkomen betekent en dat er derhalve
dan geen financiële middelen zullen zijn om mee te doen aan de maatregelen
voortvloeiend uit de herstructurering c.q. de sanering. Deze serieuze schattingen
geven ook aan dat 40% van de varkenshouders zeker en nog eens 20% waarschijnlijk –
dat zijn dan met name de gezins- en familiebedrijven – kapot zullen
gaan. Dat tast niet alleen de economische structuur op het platteland aan,
maar ook de sociale structuur en de leefbaarheid. Hoezo plattelandsvernieuwing?De gezins- en familiebedrijven zien dit onafwendbaar op zich afkomen.
Dat alles ziende en voelende, ervaart de boerin dat nog sterker dan de boer
als: alles wat wij, het gezin, in de achterliggende jaren hebben gedaan en
geïnvesteerd, aan risico's hebben genomen en aan gezinsleven hebben ingeleverd,
is voor niets geweest.En dan blijkt dat boeren en boerinnen – dat wordt wel eens anders
voorgesteld – net mensen zijn. Dan worden ze overvallen door gevoelens
van het zijn van slachtoffer van grote onrechtvaardigheid, door gevoelens
van onmacht en verzet, door gevoelens van: dit pikken wij niet van een overheid
die, als er elders in de samenleving problemen optreden, bijvoorbeeld met
betrekking tot Schiphol en het milieu, direct gereed staat om Schiphol de
helpende hand te bieden. Of dit nu waar is of niet, of Schiphol dit nu wel
in die zin ervaart of niet, de boeren ervaren het op die manier. Dan ontstaan
er gevoelens van in de steek gelaten te worden, maar er ontstaat ook vechtlust,
strijdbaarheid en de innerlijke overtuiging van: als het moet, dan gaan wij
strijdend ten onder, maar wij zullen ons in ieder geval tot het uiterste verzetten.
Dan kom je tot het inschatten van hoe groot de risico's zijn met betrekking
tot de procedures. Mijn fractie is daar bepaald niet gerust op.Ik ben uitvoerig ingegaan op de naar mijn overtuiging achterliggende verklaring
voor de betrokkenheid van velen bij de problematiek van de sector. Dit is
ook een verklaring voor de houding van de vele gezins- en familiebedrijven
in de varkenshouderij. Dat acht ik van belang, omdat de minister er mijns
inziens te gemakkelijk van uitgaat dat na het verzet, de berusting en acceptatie
als het ware vanzelf wel zullen komen.Het voorgaande heeft mij ook tot de overtuiging gebracht dat de oplossing
niet alleen en zelfs niet primair bij de leiders moet worden gezocht. Door
allerlei omstandigheden is er een wankel evenwicht tussen de basis en de leiders
in de sector. De leiders kunnen niet te ver voor de muziek uitlopen. Dat neemt
niet weg dat er sprake is van een leiderschapsprobleem in de sector. Er is
op dit moment ook geen vertrouwensbasis tussen de minister en de leiders,
maar het gebrek aan vertrouwen, of zo u wilt het wantrouwen, ligt breder.
Het speelt nadrukkelijk ook tussen de individuele boeren en boerinnen en de
overheid. Dat is niet te herstellen door deze wet in uitvoering te nemen.
Integendeel, dit zal leiden tot een grotere scheiding der geesten dan op dit
moment al het geval is. Dat lijkt mijn fractie niet wenselijk en geen goede
basis voor een geslaagde herstructurering.Het alsnog in de wet opnemen van een schaderegeling voor de latente ruimte –
naar mijn gevoel is die geen 18%; dat lijkt mij wat overdreven – en
voor de generieke korting, de eerste keer 10%, is een mogelijke oplossing,
zo dit al niet uit juridische overwegingen noodzakelijk is. Het zou in ieder
geval de knelgevallenregeling overbodig maken. Deze knelgevallenregeling voldoet,
zoals thans in concept bekend is geworden, niet aan de toezegging met betrekking
tot een ruimhartige regeling, zoals die aan de Tweede Kamer is gedaan. In
dat kader heb ik een paar vragen aan de minister. Moet die knelgevallenregeling –
ik praat niet over een hardheidsgevallenregeling – niet ruimhartiger
worden, conform de toezegging aan de Tweede Kamer? Volgens mij kan er niet
worden uitgegaan van een latente ruimte van 18%. Dit percentage ligt eerder
in de buurt van de 5. Moet er naast de algemene categorieën niet een
restcategorie zijn voor hardheidsgevallen? Behoefte deze regeling niet de
goedkeuring van de Tweede en mogelijk de Eerste Kamer?Zoals gezegd, het in de wet opnemen van een schaderegeling is een oplossing
die niet de voorkeur van mijn fractie heeft. De voor een schaderegeling benodigde
financiële middelen kunnen beter op een andere manier worden besteed.
Voor de door ons voorgestane oplossing is echter de medewerking van de minister
onontbeerlijk. De PvdA-fractie durft te vragen om overleg met de sector, omdat
de doelstellingen, zoals die zijn aangegeven in de brief van de minister van
10 juli 1997, getiteld "Structuurverandering varkenshouderij" breed worden
geaccepteerd. Deze gaan verder dan de plannen van de sector en de PVE die
in het verleden zijn gedaan. Het is mijn overtuiging dat ook de sector, individueel
en collectief, mee wil werken aan het realiseren van die doelstellingen en
daarvoor garanties wil afgeven. Knelpunt, om dat woord eens in een ander verband
te gebruiken, is dat er op dit moment geen goede overleg- en vertrouwensbasis
is tussen de sector en de minister. Het moet toch mogelijk zijn om de ontstane
impasse te doorbreken, zeker in het licht van de grote sociale gevolgen voor
betrokkenen en de mogelijk grote financiële gevolgen voor de overheid
en derhalve de belastingbetalers. Ik ga niet uit van een schadeclaim van 5
à 6 mld., maar een voorzichtige schatting wijst uit dat er minimaal
op 1,5 mld. aan schadevergoedingen gerekend moet worden. Voor de helft van
dit bedrag is een goede herstructurering in overleg met de sector mogelijk.Het is mogelijk om een gezaghebbende herstructureringscommissie of -raad
in te stellen, die samen met of namens de minister en de sector plannen opstelt
die leiden tot de beoogde kleinere, sterkere en duurzame sector. Deze sector
moet dan voldoen aan de uitgangspunten genoemd in de brief van 10 juli 1997.
Daarbij moet uiteraard gegarandeerd worden dat 14 miljoen kilo fosfaat uit
de markt wordt genomen. De voor dergelijke plannen, waarvan de uitvoering
ook door de commissie wordt bewaakt, benodigde gelden worden dan beter besteed
dan als schadevergoeding. Ik realiseer dat dit "maatwerk" betekent. Dit lijkt
mij echter vooral voor de kleinere boeren beter dan generieke maatregelen.
De wet moet dan boven de markt blijven hangen of gefaseerd worden ingevoerd,
waardoor de generieke korting van 10% wordt opgeschort. Deze wet dient dan
als een dikke stok achter de deur.Is de minister bereid, op korte termijn over een en ander met de sector overleg te plegen? Ik heb begrepen dat de minister tot nu
toe heeft geweigerd, over deze wet met de sector te overleggen. Het woord
was en is aan de politiek! Als de politiek c.q. de Senaat de minister vraagt –
ik ben niet de enige die dit verzoek doet – met de sector te overleggen
over de wijze waarop de doelstellingen die aan de wet ten grondslag liggen,
kunnen worden gerealiseerd, is hij daartoe dan bereid? Dit overleg behoeft
geen weken of maanden te duren, want de bouwstenen voor een overeenkomst liggen
al klaar, zowel op het ministerie als bij LTO en bij individuele boeren en
boerinnen.Het is mijn overtuiging dat een dergelijke aanpak door de sector met vreugde
zal worden begroet. Als de minister hiertoe de bereidheid uitspreekt, zal
naar mijn stellige overtuiging de sector daar zeker op ingaan. En dan zal
de minister niet alleen de geschiedenis ingaan als de minister die de varkenshouderij
heeft wakker geschud, maar ook als de minister die kans heeft gezien, de vertrouwensbreuk
te helen en de herstructurering met de minste risico, met de minste weerstand
en met de grootste kans op een goed eindresultaat tegen de laagste kosten
te realiseren. Als de minister behoefte heeft aan een nadere en concrete uitwerking,
ben ik graag bereid, die in de tweede termijn te geven. Dan zal blijken dat
mijn voorstel geen illusie is. Mijn illusies ben ik tijdens de aanloop naar
dit debat kwijtgeraakt. Ik heb Animal Farm nogmaals gelezen. Aan het eind
kom je tot de conclusie dat varkens net mensen zijn en mensen net varkens.
Dit heeft mij niet de illusie gegeven dat de problemen eenvoudig zijn op te
lossen, maar wel dat wij er in overleg uit kunnen komen.Voorzitter! U zult begrijpen dat mijn fractie met meer dan gewone belangstelling
en spanning de reactie van de minister afwacht.De heer Varekamp (VVD):Voorzitter! Niet voor het eerst is er politiek en maatschappelijk discussie
over de intensieve veehouderij in Nederland. Ook niet voor het eerst voelt
de overheid zich gedwongen tot het nemen van maatregelen. En ook niet voor
het eerst is het desbetreffende bedrijfsleven het geheel of gedeeltelijk oneens
met de in de discussie aangedragen argumenten. En evenzo is het bedrijfsleven
het geheel of gedeeltelijk oneens met de door de overheid voorgestelde maatregelen.Reeds in 1974 werd door het ministerie van Landbouw de nota "Intensieve
veehouderij" uitgebracht waarin mest, dierenwelzijn en arbeidsomstandigheden
als probleempunten c.q. aandachtspunten centraal stonden. In 1984 functioneerde
het corporatistische model, zeker wat land- en tuinbouw betrof, nog in z'n
volle glorie. Alle relevante beleidszaken waarbij overheid en bedrijfsleven
betrokken waren, werden na en zoveel mogelijk in overleg afgewikkeld. De toenmalige
minister van Landbouw, de heer Braks, vaardigde toen zonder overleg met het
bedrijfsleven de Interimwet varkenshouderij uit. Men beschouwde het aantal
van 11 miljoen varkens als meer dan voldoende om in Nederland gehouden te
worden. Uitbreiding zou moeten worden voorkomen en gestopt. De milieuproblematiek,
met name die van de dierlijke mest, vroeg daarom.Nu, 14 jaar later, is ondanks – en volgens sommigen dankzij –
deze interimwet het voornoemde aantal varkens gestegen van 11 naar 14 miljoen.
Daarmee heeft de varkenshouderij zich in economische zin ontwikkeld tot een
sector van formaat. De ketenomzet bedraagt op jaarbasis 7 mld. en de toegevoegde
waarde van de keten wordt geschat op 3,5 mld. op jaarbasis. Daarbij zijn zo'n
20.000 productiebedrijven, 500 handelsbedrijven, 25 slachterijen en 10 mengveevoederbedrijven
actief, in directe en indirecte zin goed voor een aanzienlijke werkgelegenheid
van 120.000 werkenden. De export van de sector levert een positieve bijdrage
aan de betalingsbalans van nog eens 5,5 mld. Niet ontkend kan worden dat het
bedrijfsleven zich in de afgelopen jaren aanzienlijke inspanningen heeft getroost
om met name de diergezondheid in de sector te verbeteren en de milieubelasting
te verminderen. Te denken is daarbij aan groenlabelstallen, ammoniakreductiemaatregelen,
veevoederefficiency en het optimaal aanwenden van dierlijke mest.Echter, de verantwoordelijke minister heeft moeten constateren dat op
het vlak van milieu, ruimtelijke kwaliteit, dierenwelzijn en diergezondheid
naar de huidige standaarden en inzichten er nog aanzienlijke problemen zijn.
Een constatering die door het gremium waar het politieke bestuurlijke primaat
ligt, de Tweede Kamer, is onderschreven. Deze constatering heeft ertoe geleid
dat de minister zich in z'n verantwoordelijkheid gedwongen voelde tegen zijn
politieke principe in nadere maatregelen te nemen en actief in te grijpen.
De Tweede Kamer heeft de minister daarin gesteund – niet alleen de coalitiepartijen –
en heeft via uitgebreide amendering van de voorliggende Herstructureringswet
deze wet nog verder trachten te optimaliseren. Daarna start het werk van deze
Kamer.Overigens is het bedrijfsleven ook tot de conclusie gekomen dat veranderingen
in de varkenssector gewenst zijn. Voorgaande sprekers hebben dat ook betoogd.
Immers, de sector is kwetsbaar gebleken. Met name de recente varkenspest is
daar een voorbeeld van. In de gezamenlijke verantwoordelijkheid van overheid
en bedrijfsleven, zijn beide zeer getroffen. Al of niet terecht, ook het maatschappelijk
draagvlak van de sector is afgenomen. Een algemeen gevoelen, zowel bij het
bedrijfsleven als bij de politiek, dat herstructurering van de sector gewenst
is, is mede daardoor breed aanwezig. Een herstructurering die via een kwaliteitsslag
moet leiden tot een kleinere, maar hoogwaardiger sector met een betere concurrentiepositie,
een sector die beter kan voldoen aan gezondheids-, welzijns- en milieueisen.
Hoewel dat een belang is voor zowel overheid als bedrijfsleven is het wrang
te moeten constateren dat daarbij het beeld is ontstaan van de bijna klassieke
situatie van de overheid die meent gedwongen te zijn maatregelen te nemen
en een bedrijfsleven dat zich defensief, afhoudend lijkt op te stellen. Mogelijk
door het gevoel van het bedrijfsleven dat de overheid gericht is op symptoombestrijding
enerzijds en anderzijds het gevoel bij de overheid dat door de grote diversiteit
van belangen in de sector het bedrijfsleven een duidelijke leiding ontbeert
en maatschappelijk ondernemen niet serieus genoeg genomen wordt, lijkt het
overlegklimaat in dezen bepaald niet optimaal te zijn. Dat is jammer en het
vraagt om verbetering en niet alleen vanwege het draagvlak van deze wet. Het
primaat ligt uiteindelijk bij de politiek. Het klassieke corporatistische
model heeft afgedaan, maar ik ben wel van mening dat ingrijpende zaken zoals
herstructurering en reconstructie, onder andere van een sector als deze, bij
voorkeur in overleg en in transactie met elkaar gedaan moeten worden. Het
is jammer, te moeten constateren dat de plannen van overheid en bedrijfsleven
in tijd gezien niet synchroon liepen en dat zwaluwstaarten tot nu toe niet
kon plaatsvinden.Mijnheer de voorzitter! Om de gewenste doelstellingen te bereiken, heeft
de minister drie "werktuigen" ingezet: de herstructureringswet, de reconstructiewet
en het aangepaste Varkensbesluit. De herstructureringswet is voornamelijk
bedoeld om het landelijk niet plaatsbaar mestoverschot op te heffen door een
gefaseerde vermindering van de varkensstapel met maximaal 25%. Zij is mede
bedoeld om daardoor voor een deel te voldoen aan de Europese nitraatrichtlijn.
De reconstructiewet is met name bedoeld ter verbetering van de ruimtelijke
kwaliteit en van de diergezondheid in de sector. Het Varkensbesluit is vooral
bedoeld voor de verbetering van het dierenwelzijn.Vandaag echter ligt in deze Kamer ter beoordeling en besluitvorming de
Wet herstructurering varkenshouderij. De reconstructiewet is nog embryonaal
en het Varkensbesluit is onlangs ter kennisname naar de Tweede Kamer gestuurd.
Daarnaast bevat de herstructureringswet een aantal algemene maatregelen van
bestuur waarvan er één, namelijk het ontwerpbesluit hardheidsgevallen,
naar zowel de Eerste als de Tweede Kamer is gestuurd als onderdeel van een
zogenaamde voorhangprocedure. Deze gefaseerde politieke behandeling mag de
samenhang niet schaden. Aan de minister daarom de vraag om het daarheen te
leiden dat deze samenhang behouden blijft. Kan de minister aangeven hoe hij
dat wil nastreven?De reconstructiewet lijkt een bijzondere vorm van landinrichting in de
concentratiegebieden te worden. Kan de minister aangeven of het waar is dat
invulling en besluitvorming afhankelijk zijn van de nodige ICES-middelen en
dat dit onderdeel moet worden van de komende formatiebesprekingen? Overigens
zullen in het kader van de reconstructie bedrijven moeten worden verplaatst
uit de EHS en zullen ook om andere redenen bedrijven verplaatst moeten worden.
In het kader van de noodzaak tot hervestiging zal de overheid positieve hervestigingsmogelijkheden
moeten scheppen. Wil de minister dat bevorderen? Wat het Varkensbesluit betreft,
is de relevantie van aanpassing nu beperkt tot die van stabiele groepen. Kan
de minister aangeven of deze aanpassing is gebaseerd op het resultaat van
onderzoek terzake?Mijnheer de voorzitter! Een uitvoerige schriftelijke voorbereiding is
deze plenaire behandeling voorafgegaan. Daarin was de noodzaak van de wet
mede aan de orde. Het ging daarbij met name om de generieke kortingen en de
wijze van invoering. Maar evenzo vroegen juridische aspecten zoals verhouding
met de Grondwet – schadeloosstelling c.q. schadevergoeding – alsmede
verhouding met Europees recht en Europese regelgeving – nationale varkensrechten,
overeenstemming met de Europese nitraatrichtlijn en legitimiteit van de varkensheffing –
maar ook controleerbaarheid, handhaafbaarheid en afdwingbaarheid van de wet,
veel aandacht. Ondanks deze schriftelijke voorbereiding in twee ronden heeft
de VVD-fractie nog verscheidene vragen in deze plenaire behandeling.Kan de minister aangeven of er al overeenstemming is met de Europese Commissie
over het antwoord op de vraag of deze wet past in het kader van de Europese
nitraatrichtlijn? Kan de minister eveneens aangeven of de varkensheffing en
met name de in de wet voorziene hoogte daarvan door de Europese Commissie
niet als concurrentieverstorend wordt gezien? Zonder overigens direct een
uitspraak te doen over de hoogte, wordt door de VVD meer financiële verantwoordelijkheid
van de sector ten aanzien van dierziektebestrijding als redelijk en onvermijdelijk
ervaren. Wij vinden het goed dat per bedrijf aanzienlijke kortingen op deze
heffingen kunnen worden gerealiseerd.Ten aanzien van het invoeren van varkensrechten in Nederland en de verenigbaarheid
met Europese wet- en regelgeving neigt de VVD-fractie ertoe, te accepteren
dat de minister c.q. het ministerie dit voldoende heeft afgewogen om geen
beletsel te zijn. Kan de minister aangeven of dit punt, en dat geldt trouwens
voor de hele wet, met de minister c.q het ministerie van Justitie is afgestemd?
Bovendien wil ik opmerken – de heer Pitstra heeft er ook gewag van gemaakt –
dat het mij onmogelijk lijkt een wet in deze Kamer aan te nemen, waarbij voorkomen
kan worden dat er geen procedures zullen plaatsvinden.Voorzitter! De problematiek van de varkenssector die in de sector wordt
ervaren, is niet alleen uniek voor Nederland. Ook andere Europese landen hebben
in bepaalde mate hiermee te maken. Kan de minister inzicht geven in het recente
overheidsbeleid of voorgenomen overheidsbeleid ten aanzien van de intensieve
veehouderij in andere Europese lidstaten? Is het juist dat de Europese Commissie
voornemens is, binnen afzienbare tijd met een Europese varkensnota te komen?
Zo ja, heeft de minister enig zicht op de inhoud en strekking van deze nota?Mijnheer de voorzitter! Bij het vigerend worden van deze wet is, gelet
op de ingrijpendheid, te verwachten dat er sociaal-economische problemen ontstaan
op met name kleine, primaire productiebedrijven, maar ook bij gerelateerde
bedrijven in de keten. Overigens lijkt op basis van gegevens van bekende instituties
een groter gedeelte van de primaire bedrijven in de sector los van een wettelijke
herstructurering geen langetermijnperspectief te hebben.Herstructureringsondersteuning kan ter oplossing en ter voorkoming van
problemen naar mijn mening in dezen zeer behulpzaam zijn. Kan de minister
aangeven hoeveel herstructureringsgeld beschikbaar is en welke financierings-,
fiscale en sociale regelingen voor de gehele sector wanneer ingezet zullen
en kunnen worden? In de wet is voorzien in een financiële tegemoetkoming
voor de verkopers van het afgeroomde deel bij verhandeling. Kan de minister
al duidelijkheid verschaffen over deze financiële tegemoetkoming?De verwachting van de minister is dat door deze herstructureringswet er
extra dynamiek in de sector wordt gebracht die versneld zal en moet leiden
tot modernisering, meer duurzaamheid en meer diergezondheid. Kan de minister
aangeven in welke mate hij dat verwacht, mede omdat de VVD-fractie dit als
een zeer gewenste ontwikkeling beschouwt. De VVD-fractie beoordeelt
het eveneens zeer positief dat in het kader van de problematiek in de sector
de minister niet heeft gekozen voor een vestigingswet of voor bedrijfsstructuurbeleid.Internationaal concurreren, wat deze sector moet doen, in combinatie met
wensen of eisen op het terrein van welzijn, milieu, diergezondheid, arbeidsomstandigheden,
ruimtelijke ordening en economie, noopt tot een optimale bedrijfsgrootte.
Het bepalen van deze bedrijfsgrootte is een ondernemingsbeslissing en geen
overheidsbeslissing. Het is daarbij de vraag of de nostalgische "small is
beautiful-gedachte" die soms binnen, maar ook buiten de sector leeft, daarmee
in overeenstemming kan zijn. Als juist wordt door de VVD-fractie ervaren dat
bij bedrijfsovergang in de eerste graad van de familie geen afroming zal plaatsvinden.
Daarmee wordt recht gedaan aan de in het algemeen erkende continuïteitsvorm
van de sector.Als de juridische bedrijfsvorm een besloten vennootschap is en de overdracht
via aandelen verloopt, vindt ook geen korting op varkensrechten plaats. Is
het bij de minister bekend welk aandeel deze bedrijfsvorm in de varkenssector
heeft, zowel het aantal bedrijven als het aandeel in de varkensstapel?De voorlopersbedrijven zijn in de eerste kortingsfase geheel of gedeeltelijk
vrijgesteld van korting. Kan de minister aangeven of in de tweede fase overeenkomstig
gehandeld kan en zal worden?Met betrekking tot de korting op niet-grondgebonden varkensrechten heeft
de minister gekozen voor een landelijke benadering. Hij heeft geen onderscheid
willen maken tussen concentratie- en niet-concentratiegebieden. De Raad van
State zou, gelet op zijn advies, zich een dergelijk onderscheid kunnen voorstellen.
Immers, 90% van de varkens in Nederland bevindt zich op 50% van het grondgebied.
Dat zijn voornamelijk de zandgronden die met name gevoelig zijn voor nitraatuitspoeling.De minister kiest echter niet voor een landelijke benadering bij de mogelijkheid
van het aankopen van niet-grondgebonden productierechten om kortingen in het
kader van de voorziene 10% weer op te vullen. Schept de minister op deze manier
geen ongelijkheid tussen voornoemde gebieden? De grondgebonden rechten in
het onderhavige wetsvoorstel zijn niet verhandelbaar. Dat is door amendering
vanuit de Tweede Kamer in het wetsvoorstel gebracht. Acht de minister dit
geen belemmering om de door hem gewenste dynamiek in de sector te brengen?
Immers, een deel van de niet-perspectiefvolle bedrijven beschikt over relatief
veel grondgebonden rechten. Het zou een goede zaak zijn als die grondgebonden
rechten verhandelbaar waren.Mijnheer de voorzitter! Al eerder is aangeven dat deze herstructureringswet
een aantal AMvB's bevat. Dat heeft voor- en nadelen. Aan de ene kant kan het
zicht op de samenhang ontbreken van hetgeen de wet beoogt en wat de consequenties
van de wet zijn; aan de andere kant kunnen via een dergelijke gedelegeerde
regeling snel noodzakelijke oplossingen mogelijk worden gemaakt.De AMvB "besluit hardheidsgevallen" is sinds kort bij de Staten-Generaal
voorgehangen, zoals ik al gemeld heb, en voor commentaar naar het georganiseerde
bedrijfsleven gestuurd. Alhoewel deze AMvB zijn definitieve vaststelling nog
moet krijgen, is gelet op de al of niet goedkeuring van de nu in behandeling
zijnde herstructureringswet van belang om op een aantal vragen een duidelijk
antwoord te krijgen.Gekozen is voor een benadering op basis van indeling in vijf categorieën.
Eveneens is besloten, niet te voorzien in een individuele beroepsmogelijkheid.
Indeling in categorieën kan effectief en efficiënt zijn, maar waarom
sluit de minister de individuele beroepsmogelijkheid uit? Wordt zodoende niet
rechtsongelijkheid geschapen?Daarnaast gaat de regeling in alle gevallen uit van een franchise van
18% latente ruimte. In de nadere memorie van toelichting op het voorliggende
wetsvoorstel geeft de minister echter aan dat de latente ruimte per bedrijf
absoluut en relatief verschillend is. Kan de minister uitleggen hoe hij aan
deze 18% latente ruimte is gekomen? Is het juist dat uit gegevens van het
Bureau Heffingen in Assen blijkt dat slechts 7% latente ruimte toe te rekenen
is aan de varkenssector? Is het dan correct om met name bij een knelgevallenregeling
daaraan voorbij te gaan, gelet op de consequenties voor het individuele bedrijf,
mede gelet op het feit dat de minister in de Tweede Kamer heeft gesteld dat
ongebruikte latente rechten in een knelgevallenregeling zouden worden meegenomen?
Het is trouwens begrijpelijk dat de minister ernaar streeft, structurele latente
rechten niet te doen activeren. Maar is het juist, actieve latente rechten
bij zowel de varkenshouderij als de pluimveehouderij, ook die welke als noodzakelijke
bedrijfsbuffer aanwezig moeten zijn, bovenop de generieke korting weg te nemen?Mijnheer de voorzitter! In de voorbereiding van deze behandeling is schadevergoeding
c.q. schadeloosstelling reeds voer voor juristen gebleken. Ten aanzien van
het wegnemen van de latente ruimte heeft de Raad van State gesteld dat een
vorm van schadetegemoetkoming billijk en redelijk zou zijn. Sprekers voor
mij hebben dat ook betoogd. Vooralsnog wil de minister niet tot een schadevergoedingsregeling
overgaan, zowel ten aanzien van weg te nemen latente rechten als ten aanzien
van te korten actieve rechten. Om tot een definitief oordeel in dezen te komen
wil de VVD-fractie het voor en tegen alsmede de juridische juistheid van een
schaderegeling, zoals deze mede uit de discussie van deze plenaire behandeling
naar voren komt, kunnen wegen. Het antwoord op de indringende vragen die door
de heer Hessing en ook anderen hierover zijn gesteld, zien wij met belangstelling
tegemoet.Daarbij speelt ook de vraag een rol in welke mate naast eventuele vermogensschade
door het scheppen en toekennen van rechten bij het eventueel aannemen van
deze wet nu of door ander overheidsbeleid in het verleden op de bedrijven
vermogensaanwas heeft plaatsgevonden. Bovendien moet de vraag gesteld worden
of het functioneel zal zijn om veel geld naar een schadevergoedingsregeling
te leiden. Zou geld besteden aan herstructurering en reconstructie niet zinvoller
zijn? Zou een adequate financiële vergoedingsregeling bij het afromen
bij verkoop van varkensrechten voor de verkoper om de dynamiek in de sector
te bevorderen niet eveneens zinvoller zijn?Mijnheer de voorzitter! Bij aannemen van dit wetsvoorstel zullen
twee generieke kortingsronden plaatsvinden. Over 1998 zou dat reeds gemiddeld
10% moeten zijn. Vindt de minister het echter, bij eventuele aanname van de
wet en een resterende looptijd van acht maanden, redelijk dat deze 10% voor
1998 toch wordt gehandhaafd?De tweede generieke korting in 2000 is in de wet gesteld op 10% generiek
en 5% individueel. Overigens is de maximale korting dan 15% van 90%, dus eigenlijk
13,5%. Als 5% door het zogenaamde voerspoor verdiend kan worden en daarbij
de resultaten van de opkoop- en afroomregelingen worden betrokken, blijft
generiek 8,5% min over in het jaar 2000. Van de minister zou ik willen vernemen
of bij hem de bereidheid aanwezig is om het daarheen te leiden dat in overleg
met het bedrijfsleven, mogelijk op basis van cofinanciering, tot effectieve
opkoopregelingen wordt gekomen die de noodzaak van de generieke korting in
de tweede fase minimaliseert. Mocht een tweede generieke korting toch nodig
zijn, dan zou ik de minister willen vragen toe te zeggen dat hij, alvorens
daartoe wordt overgegaan, de eerste korting ronde op resultaat, consequenties
en gebleken uitvoerbaarheid en controleerbaarheid evalueert. Ook moet worden
bezien of de doelstelling van het terugbrengen van de mestproductie met 14
miljoen kilo fosfaat, niet ook door andere ontwikkelingen wordt bereikt.Voorzitter! Bij aanvaarding van dit wetsvoorstel is het naar ons oordeel
gewenst dat er een constructie wordt gevonden waarbij overheid en bedrijfsleven
samen tot uitvoering komen. Een gezaghebbende reconstructiecommissie zou in
dit verband dienstbaar kunnen zijn. Is de minister bereid om dit, bij aanvaarding
van de wet, te overwegen?Voor de verdere beoordeling en standpuntbepaling ten aanzien van de voorliggende
wet wachten wij het antwoord van de minister met belangstelling af.De heer Bierman:Voorzitter! Ik heb waardering voor de zorgvuldigheid en de uitvoerigheid
van de beantwoording van de vragen, gesteld in het kader van de schriftelijke
voorbereiding van deze behandeling. Hierdoor is het mij mogelijk gemaakt,
door te dringen tot de kern van de mogelijke verschillen van inzicht tussen
de minister en mijn groepering, de regionalen/groenen. Begrijp ik het goed,
dan wil de minister treden in de plaats van de "invisible hands van de vrije
markt" die anders toch ook een herstructurering, wellicht structurering, van
de varkenshoederij zouden hebben bewerkstelligd. Hij wil een en ander in beleidstermen
gieten opdat de termijn waarop dit gebeurt, korter is en er minder schade
wordt geleden op het terrein van de werkgelegenheid.Hij neemt daarbij een tijdshorizon waarbij hij onvermijdelijk ziet aankomen
dat er schaalvergroting optreedt. Alleen de megabedrijven zullen in staat
zijn om een goede internationale concurrentiepositie te handhaven. Voorzitter!
Zal het daarbij blijven? Ik wijs erop dat er nog een reconstructieproces en
een varkensbesluit moeten worden doorgevoerd. Dat zijn zaken die in deze vorm
niet in het buitenland aan de orde komen. Mijn conclusie is dat zelfs een
megabedrijf er een harde dobber aan zal hebben om te overleven in de concurrentieslag
met het buitenland.Voorzitter! Enerzijds zitten wij met bijzonder veel varkens; anderzijds
beschikken wij over zeer weinig hectaren. Hectaren kunnen wij er niet bij
maken en dus moet het aantal varkens terug. Echter, daarmee blijft het gebrek
aan hectaren overeind en dat gebrek kent men in het buitenland niet. Ik verwacht
dan ook dat, na het proces in de richting van de megabedrijven, een ineenstorting
zal plaatsvinden. Mogelijk zullen wij dan uitroepen: hadden wij de gezinsbedrijven
nog maar, dan zouden wij daarop kunnen terugvallen.Met andere woorden, voorzitter: de minister behoeft helemaal geen structuurbeleid
te gaan voeren wanneer hij zich nu al, over de top van die versnelde herstructurering
heen, concentreert op de gezinsbedrijven en de toekomst daarop baseert. Ik
denk daarbij niet alleen aan een sector die wij nodig hebben om minder varkens
te produceren, maar ook aan een sector die op andere terreinen van grote waarde
is voor onze samenleving, waarbij kan worden gedacht aan landschap en milieu.
Ook de bevolking zelf is van grote betekenis. Want als wij een vernieuwing
van het platteland wensen, zullen wij ook de bevolking als drager moeten hebben
om die tot stand te brengen. Als dan die bevolking gaat verdwijnen en daar
geen mogelijkheden van bestaan meer zal hebben, zie ik alleen maar dat dit
proces van verpaupering zal worden voortgezet.Dat houdt in dat wij niet zouden kunnen spreken over een schadeloosstelling,
maar over beloning van de nevenbedrijvigheid die, door kleinschalig en op
natuurbeheer over te schakelen, zou kunnen worden ingezet voor kwaliteitsverbetering
van het landelijk gebied en daarmee dus loon naar werken zou kunnen ontvangen
in plaats van een schadeloosstelling voor iets nalaten. Op die manier kun
je een veel positievere benadering van de bedrijfstak introduceren. In dit
geval houdt dat in dat voorlopers, waar zij nu in de tweede tranche net zo
gekort worden als de anderen, juist in de watten worden gelegd. Gezinsbedrijven
schakelen potentieel gemakkelijker om naar scharrelproductie. Je zou het omschakelen
actief moeten bevorderen en omschakelaars moeten stimuleren.Dan komen wij uit bij de kosten. Men kan dus zeggen dat de sector zijn
eigen broek moet ophouden.Men kan ook zeggen dat de consument niet bereid is voor deze omschakeling
te betalen omdat het lapje nu eenmaal goedkoop in de winkel moet liggen, maar
er wordt natuurlijk al lang door de consument veel meer betaald. Het lapje
is al lang veel duurder. Alleen wordt dat niet via de kassa bij de slager
afgerekend, maar via de waterleidingbedrijven en bij de overheid via andere
heffingen. Als de sector in staat zou zijn om via milieuvriendelijker productie
niet meer die vervuiling te veroorzaken en dus niet die kosten, zouden er
bedragen kunnen vrijkomen die in principe beschikbaar zouden zijn om kosten
die samenhangen met het omschakelen te vergoeden.Als ik het op deze manier beschouw en daar de noodzaak tot agrarisch natuurbeheer,
landschapsbehoud en leefbaarheidsbevordering naast zet, zeg ik dat wij niet
zonder deze sector kunnen. Wij kunnen ook niet zonder de medewerking van deze
sector. Ik ben gaandeweg deze voorbereiding hetzelfde traject afgegaan als
de heer Pit. Ik ben ook steeds meer tot de conclusie gekomen dat de doelstellingen
van dit wetsvoorstel weliswaar perfect zijn, maar dat het in de uitwerking
 heel erg moeilijk zal zijn om al die doelstellingen te realiseren.En wat moeten wij nu doen? Moet ik nu opportunistisch zeggen dat het beter
is dan niets of moeten wij proberen toch tot een wet te komen of een wet boven
de markt laten hangen, die een dwang en regime uitstraalt in het kader waarvan
wij werkelijk iets voor de problematiek kunnen betekenen? Ik verzoek de minister
dan ook om naast het strategisch inzicht dat hij steeds heeft betracht bij
het kiezen van het moment waarop je de sector zou moeten aanpakken, nu ook
het moment te kiezen waarop je met de sector samen de aanpak realiseert die
in dit wetsvoorstel besloten ligt, waarvan ik de effecten niet zodanig inschat
dat ik voor het wetsvoorstel kan zijn. Ik wil mij echter nog door de minister
laten overtuigen.De heer De Wit (SP):Mijnheer de voorzitter! Het lijkt mij goed te beginnen met de vaststelling
dat de SP de noodzaak van een herstructurering van de varkenshouderij inziet.
De herstructurering van de varkenssector is een belangrijk middel om een onaanvaardbaar
groot mestoverschot na het jaar 2000 te voorkomen. Tot zover volgt de SP-fractie
de redenering van de regering.Vervolgens citeer ik een passage op pagina 9 van de nadere memorie van
antwoord: "Het moge duidelijk zijn dat een aanpak die mag rekenen op de steun
in de sector ook mijn voorkeur zou hebben gehad. Opmerkelijk blijft dat het
bedrijfsleven over de noodzaak van herstructurering niet van mening met de
overheid verschilt, maar dat het niet met een adequate aanpak komt om de problemen
in de sector op te lossen. Dat is echter wel nodig, in het belang van de sector
zelf. De problemen op het vlak van milieu, ruimtelijke kwaliteit, dierwelzijn
en diergezondheid zijn groot. Het draagvlak voor de huidige intensieve varkenshouderij
in de maatschappij is in belangrijke mate aangetast." En omdat de sector zelf
dat draagvlak kennelijk niet kan herstellen, heeft de overheid zelf het voortouw
genomen. Tegelijkertijd wordt de verantwoordelijkheid voor het herwinnen van
het draagvlak primair bij de sector gelegd.Wat is nu het probleem voor de SP-fractie met dit wetsvoorstel? Er is
overal aan gedacht: aan het milieu, de ruimtelijke kwaliteit, dierwelzijn
en diergezondheid. En dat is een goede zaak. Maar er is niet gedacht aan de
mensen. Voor de SP gaat het dan met name om de gezinsbedrijven. Dat vind ik
onverteerbaar. Dat laatste is overigens ook de reden waarom de SP in de Tweede
Kamer tegen de herstructurering heeft gestemd.De SP-fractie wil graag vóór herstructurering stemmen, want
die is heel hard nodig. Maar als de sociale kant onderbelicht blijft, zoals
het er nu naar uitziet, willen wij dat de mensen niet aandoen. Daarin zijn
we consistent. Overigens zijn we wel verrast door de late bekering van de
heer Huys van de PvdA-fractie in de Tweede Kamer, die eerst een wet aanneemt
en dan tot zijn schande moet vaststellen dat het om een koude sanering gaat.
Dat is nu precies wat voorkomen moet worden en omdat dit aan de overkant niet
is gebeurd, zullen wij dat hier moeten zien te herstellen.In de eerste plaats gaat het om sociale overwegingen, maar in de tweede
plaats ook om historische. Immers, is het met name niet het beleid van het
voorafgaande kabinet en van daarvóór bestaande kabinetten geweest,
dat een onbeperkte groei van de veestapel toeliet? De overheid draagt daarom
zelf medeverantwoordelijkheid voor wat we nu als een ongewenste ontwikkeling
zien. En vanuit die medeverantwoordelijkheid moet de overheid opkomen tegen
de ingrijpende gevolgen die de herstructurering van de varkenssector heeft
voor de individuele ondernemer.De minister gaat in de stukken zeer uitgebreid in op de vraag of de overheid
juridisch verplicht is tot het geven van een schadevergoeding. Uiteindelijk
begrijp ik het betoog van de minister zo, dat hij zegt dat alleen de wetgever
dat zou kunnen regelen; dat is tenminste het standpunt dat ik in de nadere
memorie van antwoord lees. Maar wat er ook zij van de juridische redenering,
de SP-fractie is van mening dat de overheid de morele plicht heeft, vanuit
het verleden, om met geld over de brug te komen, met méér geld.Het is ook, wat de SP-fractie betreft, de hoogste tijd dat de overheid
nieuwe kaders stelt, waarbinnen de varkenshouderij zich zal dienen te ontwikkelen.
Maar tevens zal er meer geld vrijgemaakt moeten worden dan het bedrag van
470 mln., om de herstructurering op een sociale manier te laten verlopen.
Dat betekent naar mijn mening een behoorlijk warme sanering: meer betalen
voor het opkopen van varkensrechten, meer betalen voor afgeroomde rechten
bij verhandeling en een soort steunregeling voor gezinsbedrijven om de korting
op de varkensrechten op te vangen. Dat kost meer dan het bedrag van die 470
mln. – naar mijn schatting twee tot drie keer zoveel – maar veel
minder dan de helft van wat de varkenspest de gemeenschap tot op heden heeft
gekost.De heer Batenburg (AOV):Mijnheer de voorzitter! Ik zal mij in mijn betoog beperken tot de juridische
aspecten met betrekking tot het onderhavige wetsontwerp en tot de gevolgen
die een schending van de rechten van de mens zal hebben voor de gezinsboerenstand.Mijnheer de voorzitter! De functie van de Eerste Kamer wordt wel eens
betiteld als "chambre de réflexion", een instantie waar nog eens in
grote lijnen, na een lange maatschappelijke discussie, de voor- en nadelen
van een wetsontwerp getoetst worden aan de beginselen van het recht, aan internationale
verdragen en de Grondwet. Naar ons voorlopig oordeel kan na deze toetsing
het voorliggende wetsontwerp niet aangenomen worden. Wij wijzen daarbij op
de volgende punten.In de eerste plaats gaat het om belangenafweging. Ieder wetsontwerp dient
het resultaat te zijn van belangenafweging. Volgens de minister is het wetsontwerp
nodig in het algemeen belang. Het belang van de varkenshouders moet daar dan
aan ondergeschikt worden gemaakt. Europese concurrentie laat niet toe, dat
deze varkenshouders hun schade door prijsverhoging afwentelen.In de tweede plaats is er strijdigheid met de Grondwet. In de Grondwet
is een belangrijk staatsrechtelijk beginsel neergelegd: "geen onteigening
zonder voorafgaande, behoorlijke schadevergoeding". Zelfs internationaal worden
nationalisaties tengevolge van ingrijpen van een vreemde staat eerst getolereerd
als aan dit beginsel is voldaan.Met dit wetsontwerp wordt echter beoogd een korting van het aantal varkens
met 25% zonder dat daarbij sprake is van enige compensatie of schadevergoeding.
De minister kan dan wel komen met het argument dat de betrokken varkenshouders
hun zogenaamde "varkensrechten" ook gratis verkregen hebben, doch dit is een
drogreden. Niet de betrokken bewindsman heeft deze rechten toegekend, doch
de varkenshouders hebben deze rechten zelf opgebouwd door investeringen en
hun bedrijfsvoering in het verleden. Ook voor de balans en het verkrijgen
van een financiering worden deze "varkensrechten" wel terdege tot het bedrijfsvermogen
gerekend.In de derde plaats wijs ik erop, dat hierdoor de in het wetsontwerp voorgestelde
regeling tevens in strijd is met het Europees verdrag tot bescherming van
de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden. Het Eerste Protocol,
behorende bij dit verdrag, vermeldt uitdrukkelijk in artikel 1: "Alle natuurlijke
of rechtspersonen hebben recht op het ongestoord genot van hun eigendom. Niemand
zal van zijn eigendom worden beroofd behalve in het algemeen belang en met
inachtneming van de voorwaarden neergelegd in de wet en in de algemene beginselen
van het internationaal recht."Wij zijn van oordeel dat in dit wetsontwerp wel sprake is van ontneming
van eigendom en vermogensrechten, zonder enige vergoeding of compensatie.
Derhalve is dit voorstel in strijd met algemene beginselen van internationaal
recht.In de vierde plaats wijs ik erop, dat een algemeen geaccepteerd beginsel
van bestuursrecht is, dat burgers en bedrijven die door overheidsmaatregelen
in hun belangen worden geschaad, ter verkrijging van de nodige rechtsbescherming
naar de bestuursrechter kunnen gaan. Deze mogelijkheid wordt echter in dit
wetsontwerp niet vermeld.In de vijfde plaats wijs ik erop, dat de voorgestelde regeling in strijd
is met Europees recht. Immers, in dit verband geldt het volgende.a. De Europese gemeenschappelijke marktverordening in de sector varkensvlees,
die gemeenschappelijk en exclusief is, verbiedt iedere nationale ingreep op
de markt waarin de marktordening niet zelf uitdrukkelijk voorziet. De nitraatrichtlijn
kan een generieke korting evenmin rechtvaardigen, omdat die korting niet noodzakelijk
is om de doelstellingen van deze richtlijn te verwezenlijken.b. De gemeenschappelijke landbouwstructuurpolitiek houdt het voeren van
een landbouwstructuurbeleid aan Brussel voor en zij laat derhalve geen ruimte
voor een nationale herstructureringswet.c. Het wetsontwerp is tevens in strijd met het in het in het EG-verdrag
vastgelegde recht van vrijheid van vestiging, onder meer omdat de generieke
korting discriminatoir is. Agrariërs die in staat zijn hun varkenshouderij
in andere Europese landen te vestigen, bijvoorbeeld in België, Duitsland
of Denemarken, ontlopen de korting. Bekend is tevens dat de grote industrie
weliswaar nog de biggen in Nederland geboren laat worden, doch dan het verdere
fokken verplaatst naar de megabedrijven in bijvoorbeeld Spanje of Griekenland.
De grenzen zijn immers voor de handel weggevallen.Het wetsontwerp is tevens in strijd met de door dit kabinet zozeer geroemde
marktwerking. Dit is een duidelijk voorbeeld van een ingreep in de vrije markt,
waarvan het einde nog niet in zicht is. Immers, dit wetsontwerp is onderdeel
van een drietal voorgestelde wetsontwerpen. Vervolgens zal in een later stadium
de Reconstructiewet varkenshouderij aan de orde komen, waarvan de wetstekst
nog niet vaststaat. Dit wetsontwerp zal een ongewenste ingreep betekenen in
het beleid van de provincies, aangezien het door toedoen van de betrokken
bewindsman zelf een milieubeleidsplan en een streekplan ter zijde kan stellen.
Als deze trits wetsvoorstellen inzake de varkenshouderij wordt geaccepteerd,
zal niets de bewindsman in een opvolgend kabinet beletten om deze herstructurering
ook door te voeren ten aanzien van koeien, kippen, etc.Wij betreuren het ten zeerste dat de betrokken bewindsman nooit is ingegaan
op het voorstel gedaan vanuit de varkenshouderij om in gezamenlijk overleg
een oplossing te zoeken voor de gerezen problematiek. Natuurlijk ligt aan
dit wetsontwerp de problematiek van de varkenspest ten grondslag. Nogmaals
vragen wij ons af waarom deze niet bestreden kon worden door de dieren in
te enten, waarom gevraagd is vanuit de agrarische sector.Ook de laatste tijd wordt melding gemaakt van grote tekorten, bijvoorbeeld
in de gezondheidszorg. De voorliggende plannen zullen naar raming miljarden
kosten. Hoe zal dit alles betaald moeten worden? De reconstructiewet schrijft
de mogelijkheid van heffingen voor, doch daarmee wordt de concurrentiepositie
van de Nederlandse varkenshouders geheel uitgehold.Voorzitter! Bij veel varkenshouders gaat het om familiebedrijven tot 1000
varkens. Deze bedrijven kunnen zich net financieel handhaven. Door het doorvoeren
van deze generieke korting worden deze bedrijven in een positie gebracht waarin
overleven onmogelijk is. Volgens de van kracht zijnde bestemmingsplannen zijn
de gebouwen hierin opgenomen, zoals ook varkensstallen, die aan de laatste
eisen voldoen en derhalve niet direct voor ander doeleinden kunnen worden
gebruikt, waardoor verkoop uiterst moeilijk is.Dit alles betekent vrijwel zeker het faillissement van vele gezinsbedrijven,
maar ook verdwijnt hiermee het karakteristieke Nederlandse boerenlandschap.
Het ons vertrouwde landelijke aanzien wordt ontsierd door mammoetbedrijven.
De in een faillissement vrijkomende varkensrechten worden opgekocht door banken
en grootindustrie, die daardoor komen tot een bundeling van mammoetbedrijven,
waar wij beslist geen voorstander van zijn.Het moet mij van het hart dat ik geschrokken ben van de vele brieven die
mij bereikten van boerenorganisaties en kerkelijke en gemeentelijke instanties,
waaruit bleek hoe groot de geestelijke nood onder de boerenbevolking is. Door
het onderhavige wetsvoorstel wordt men zwaar onder druk gezet, zo zwaar dat
volgens signalen van de zijde van de boerenorganisaties en van de kerken een
groot aantal gestreste boeren zichzelf van het leven zou hebben beroofd, omdat
zij hun levenswerk verloren zagen gaan.Mijnheer de voorzitter! Ik vraag de minister of hij de verantwoording
durft te nemen voor nog meer ellende en mogelijke sterfgevallen onder de boerenbevolking
van de gezinsbedrijven.Wij zijn van mening dat gehoor dient te worden gegeven aan de overwegende
bezwaren van de Raad van State tegen dit wetsvoorstel. Het wetsvoorstel
dient verworpen te worden. Wij dienen solidair te zijn met hen die het moeilijk
hebben in onze samenleving.De beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:De regering zal antwoorden na afhandeling van het wetsvoorstel Regels
met betrekking tot de inburgering van nieuwkomers in de Nederlandse samenleving
(Wet inburgering nieuwkomers). Ik verwacht dat dat niet vóór
drie uur zal zijn.De vergadering wordt van 13.25 uur tot 14.25 uur geschorst.De voorzitter:Ik deel aan de Kamer mede, dat op verzoek van de fractie van de PvdA de
volgende leden in commissies zijn aangewezen: - de heer Scholten
tot lid van de vaste commissie voor Cultuur in de bestaande vacature;- de heer Jurgens tot plv. lid van de vaste commissie voor Cultuur in
plaats van mevrouw Le Poole;- de heer Stoffelen tot lid van de vaste
commissie voor Binnenlandse Zaken en de Hoge Colleges van Staat in de bestaande
vacature;- de heer Scholten tot plv. lid van de vaste commissie voor
Binnenlandse Zaken en de Hoge Colleges van Staat in plaats van de heer Stoffelen.Tevens deel ik aan de Kamer mede, dat ik de heer Stoffelen heb benoemd
tot voorzitter van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en de Hoge Colleges
van Staat. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19971998-1329-1355.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl