Behandeling van de Najaarsnota 1997 (25771)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1997-1998, pag. 3003-3026

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

17-12-1997

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

nr. 38, pagina 3003-3026

17-12-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25771Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Regeling van werkzaamheden (woensdag 17 december 1997)Pagina 3043-3043
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (woensdag 17 december 1997)Pagina 3107-3108
Behandeling van de Najaarsnota 1997 (25771)Pagina 3003-3026
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Hoge Colleges van Staat en Kabinet der Koningin (II) voor het jaar 1997 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota) (25772); - en nog negentien andere wetsvoorstellen tot wijziging van begrotingen i.v.m. de NajaarsnotaPagina 3043-3044
Behandeling van: - wetsvoorstel Wijziging van enkele onderwijswetten en technische wijziging van enkele andere wetten in verband met het tot stand brengen van onder meer een Wet op het primair onderwijs en een Wet op de expertisecentra (25409); - motie-Koekkoek/Van der Vlies over de bundeling van de geldstromen binnen samenwerkingsverbanden (25409, nr. 25); - motie-Rijpstra c.s. over de aanpak van de veranderingstrajecten binnen de schoolbegeleidingsregio's (25409, nr. 26)Pagina 3026-3033
Interpellatie-Van der Vlies, gericht tot de minister-president en de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, over uitspraken van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het wetsvoorstel herstructurering varkenshouderijPagina 3046-3055
Regeling van werkzaamheden (woensdag 17 december 1997)Pagina 3044-3046
Behandeling van de nota Stedelijke vernieuwing (25427)Pagina 3033-3040
Debat naar aanleiding van de Europese topPagina 3055-3079
Presentie en opening (woensdag 17 december 1997)Pagina 3003-3003
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Regels inzake een stelsel van varkensrechten en een heffing ter zake van het houden van varkens (Wet herstructurering varkenshouderij) (25746)Pagina 3079-3107
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 1997 (wijziging samenhangende met de Najaarsnota) (25786)Pagina 3040-3043

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 131 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: de Najaarsnota 1997
(25771).De beraadslaging wordt geopend.De heer De Jong (CDA):Voorzitter! Het goede nieuws van de Najaarsnota is de grote meevaller
in de belastingen. De minister sluit in stijl af. De behoedzame uitgangspunten
hebben hun vruchten in deze kabinetsperiode ruimschoots afgeworpen. De volgende
vraag is natuurlijk wat er met deze meevaller gebeurt. Voorlopig wordt deze
aangewend voor een kleiner financieringstekort. De vraag is echter hoe lang
dat duurt. Als de vorst nog een dag aanhoudt, dan verwacht ik morgen nog een
verzoek van Jan van Zijl om een koudetoeslag. Wie weet welke ballen er nog
meer in de kerstboom worden gehangen. De procedure zal dan zijn dat de minister
alles door verwijst naar de Voorjaarsnota. Als het een beetje wil, vallen
de mussen dan weer van het dak. Dan is de koudetoeslag vergeten en zeker de
kerstballen.Iets anders is de manier waarop de minister vragen van de Kamer beantwoordt.
Als er wordt gevraagd waaraan het niet structurele deel van de meevallers
wordt besteed, dan is het antwoord dat deze niet wordt besteed. Dat is misschien
wel een grappig antwoord, maar niet erg serieus. Moet ik veronderstellen dat
incidentele meevallers in de schatkist bij de minister op de gang verdwijnen?
Is dat misschien de reden dat de antwoorden de Kamer te laat hebben bereikt,
zodat wij er niet vóór het weekend over konden beschikken en
wij er maandag zelf achteraan mochten gaan? Dat neemt niet
weg dat het goed zou zijn wanneer de minister nog eens stilstaat bij de prioriteitenstelling.
Wij hebben de minister wel eens verzocht zijn commentaar op het rapport van
de studiegroep Begrotingsruimte aan de Kamer te doen toekomen, maar op formele
gronden wijst hij dat altijd af. Maar nu heeft ons het afgelopen weekend toch
een commentaartje bereikt via de omweg van het blad Openbare Uitgaven.De minister zegt dat meevallers kunnen worden besteed voor lastenverlichting,
dan wel reductie van het financieringstekort. Die opvatting kenden wij wel,
maar daarna barst in dit blad een discussie los tussen de hooggeleerden Kuipers,
Van der Ploeg, Verbon en Goudswaard. Het zal wel toevallig zijn dat zij lid
zijn van één van de vier grote partijen en dat geen twee lid
zijn van dezelfde partij. Het IOO kennende, ligt dat ook voor de hand. Kuipers
vermeldt in navolging van de studiegroep één kritiekpunt op
het kabinet. Dat is dat ook dit kabinet tegenvallers in de uitgaven niet volledig
heeft gecompenseerd via bezuinigingen, maar voor de helft door meevallers
in de uitgaven heeft gedekt. Wat dat betreft is het kabinet-Kok dus geen bijzonder
kabinet. Ik neem aan dat de minister het daarmee eens is.Heel instructief voor het Paarse denken vond ik de gedachtewisseling tussen
Kuipers en Van der Ploeg. Als Kuipers durft te vermelden dat het constant
houden van de reële overheidsuitgaven heeft geleid tot productieverlies,
dan treft hem van Van der Ploeg het verwijt dat dit een Keynesiaanse opmerking
is. Het is ook een Keynesiaanse opmerking. Dit verklaart waarom de beste econoom
die de VVD en misschien wel het hele land rijk is, binnen zijn partij geen
enkele rol speelt. Lees Het Financieele Dagblad van afgelopen zaterdag er
maar op na. De fractieleider van de VVD spreekt daarin neerbuigend over oudbakken
Keynesianisme en hij steekt de klassieke theorie uit de 19de eeuw de lucht
in. Die oogkleppen krijg je Kuipers inderdaad niet aangemeten. Het is nota
bene de socialist Van der Ploeg die Kuipers vervolgens meent te moeten corrigeren
met argumenten, ontleend aan de aanbodeconomie. Paars zet inderdaad de wereld
op zijn kop.De heer Van der Ploeg (PvdA):Ik kan het u niet kwalijk nemen dat het enige tijd geleden is dat u zich
met economie heeft beziggehouden.De heer De Jong (CDA):Het afgelopen weekend nog, zo heeft u gemerkt.De heer Van der Ploeg (PvdA):Het punt was dat Kuipers een analyse maakte van het effect van overheidsbestedingen
en van het negatieve effect van het constant houden op de groei, zonder zich
rekenschap te geven van nieuwe visies op de economische groei. Het Paarse
kabinet heeft een verschuiving tot stand gebracht in de compositie van de
overheidsuitgaven die zijn weerga niet kent. Wat er gebeurd is, is namelijk
dat het aandeel van de sociale zekerheid in de collectieve uitgaven flink
is gedaald, niet door het beknotten van de hoogte of duur van de uitkeringen,
maar door een actief volumebeleid. Verder heeft er een verschuiving plaatsgevonden
richting de investeringsuitgaven van de overheid. Bent u het niet met mij
eens dat het juist die verschuiving is die mede bijgedragen heeft aan het
sterke succes van de Nederlandse economie?De heer De Jong (CDA):Ik heb ook gezien dat Kuipers kanttekeningen maakte bij zijn opmerkingen.
Hij zegt echter dat de effecten waar u op wijst, waarschijnlijk niet het productieverlies
goed zullen maken, terwijl u zegt dat dat wel zo is. Dan denk ik: als je dan
toch zo hooggeleerd bent, onderbouw dat dan een beetje empirisch, in plaats
van beweringen te doen, waarvan je niet weet of die uitkomen. Het ging er
mij niet om hoe de berekening precies is, maar om de situatie dat als een
VVD'er een Keynesiaanse opmerking maakt, de socialisten met de aanbodeconomie
om de oren gaan slaan. Dat vond ik wel aardig.Veel interessanter is de gedachtewisseling over de toekomst van het financieringstekort.
De minister houdt de waarheid in het midden. Groeimeevallers aan de ontvangstenkant
moeten worden aangewend voor verlaging van het tekort en voor lastenverlichting,
maar Kuipers, Van der Ploeg en Verbon zijn veel explicieter. Vanwege de toenemende
vergrijzing verwachten zij een toenemende primaire uitgavenquote – dat
zal dus nog lastig worden, gezien de ijklijnen – en dat zal moeten worden
gecompenseerd door een verlaging van de schuldquote. Het ligt voor de hand
dan een tijd lang te streven naar een financieringsoverschot. De omvang van
het financieringstekort wordt door hen in dienst gesteld van een ook op langere
termijn houdbare ontwikkeling, waarbij rekening wordt gehouden met de generaties
die na ons komen. Afspraken als die welke zijn gemaakt in Dublin, het financieringstekort
close to balance or in surplus, zijn in dit verband weinig onderbouwde doelzones.
Laat ik Van der Ploeg eens aanhalen. Hij schrijft: "Berekeningen van het nettoprofijt
van huidige en toekomstige generaties, tezamen met een politieke afweging
van de belangen van verschillende generaties, behoren ten grondslag te liggen
aan een oordeel over het gewenste tekort of overschot van de overheid." Daar
is mijn fractie het helemaal mee eens. Daarom hebben wij bij de begroting
extra geld uitgetrokken voor een tekortreductie. Dat de PvdA de enige grote
partij is die het financieringstekort nauwelijks verder wil reduceren, betekent
derhalve een bepaalde en wat mij betreft kortzichtige keuze van deze partij
in de belangenafweging tussen generaties. Dat mag, maar het is niet onze keuze.
Kan de minister ons ten behoeve van de kabinetsformatie niet eens een overzicht
geven, desnoods een menukaart – hij heeft daar enige handigheid in gekregen
nu het belastingplan is gepubliceerd – waarin wordt aangegeven welke
de gewenste ontwikkeling van het financieringstekort op middellange en lange
termijn is, wanneer rekening wordt gehouden met generatierekeningen? Natuurlijk
zijn daarbij verschillende veronderstellingen mogelijk ten aanzien van de
gewenste verschillen in lastenverdeling tussen generaties. Het gaat ons erom
dat het probleem inzichtelijk wordt gemaakt. Elke partij kan dan haar eigen
keuze maken.Ten slotte heb ik nog een vraag over de informatievoorziening van de begroting.
Het is bevreemdend dat bij gelegenheid van de Najaarsnota met miljarden wordt
geschoven. Dat soort zaken hoort toch bij de Miljoenennota aan de orde te
komen en behoorlijk te worden toegelicht? Nu wordt zomaar, bijna tussen de
regels door, 1 mld. verschoven van het AWBZ-fonds naar het ANW- fonds.
Bij dit soort verschuivingen mag het parlement toch wel behoorlijk worden
ingelicht? Niet alleen zijn dit soort bedragen in strijd met de Bolkesteindoctrine
van de kostendekkende premies, maar ook over verschuivingen van een dergelijke
omvang kan toch wel op een betere manier met het parlement worden gecommuniceerd?
Het zou goed zijn wanneer de minister van Financiën, die ik verantwoordelijk
houd voor een goede informatievoorziening via de begroting, daar eens op inging.
Bovendien is het niet als een louter technische exercitie af te doen. In de
beantwoording van de vragen stelt de minister dat een bijdrage aan het AWBZ-fonds
via een doorwerking naar de overhevelingstoeslag terechtkomt bij de werkgevers.
Dat was natuurlijk ook al bekend toen de aanvankelijke beslissing werd genomen
over een storting in het AWBZ-fonds. Nu wordt die niet langer wenselijk geacht
in verband met koopkrachtplaatjes en moet alles naar de werknemers worden
doorgesluisd. Het betreft dus een majeure beleidswijziging. Daarover zou in
het kader van bijvoorbeeld de begroting voor het ministerie van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid kunnen worden gesproken. Nu wordt de indruk gewekt dat
het via de achterdeur wordt geregeld. Daarom herhaal ik mijn vraag aan de
minister van Financiën over de informatiefunctie van de begroting.Eenzelfde vraag komt op wanneer de gemeente Den Haag aan de orde komt.
Het is Den Haag best gegund dat zij van de artikel-12-status afkomt, maar
wat zeggen wij tegen al die andere gemeenten die ook en soms veel langer dan
Den Haag, zuchten onder artikel 12? Den Haag, zo is het argument, heeft met
een incidentele schuld te maken. De vraag is hoe men daaraan komt. Worden
de artikel-12-gemeenten die geen incidentele schuld hebben gekweekt, maar
gewoon elk jaar tekortkomen op hun budget, dan niet uitgenodigd ook maar over
te gaan tot het creëren van een eenmalige schuld?Wat moet ik zeggen tegen de wethouder van de prachtige stad Schoonhoven
die mij vorige week aansprak? Zij zucht al jaren onder artikel 12. Het achterstallige
onderhoud is ook te zien als je door dit prachtige stadje loopt. Haar nadeel
is kennelijk dat zij een structureel probleem heeft. Dat is toch moeilijk
uit te leggen. Zou het niet beter zijn, nu het aantal artikel-12-gemeenten
binnenkort op de vingers van twee handen is te tellen, als de minister zich
ervoor inzet ook voor de achterblijvers een regeling te treffen zodat zij
zich niet langer gediscrimineerd behoeven te voelen?De heer Rabbae (GroenLinks):Voorzitter! Naar aanleiding van de Najaarsnota wil ik terugkijken op de
begrotingspolitiek van dit kabinet, met name van deze minister. De begrotingspolitiek
wordt gedicteerd door twee belangrijke factoren: de ijklijn en het behoedzame
scenario. Deze voorzichtigheid is begrijpelijk aan het begin van de kabinetsperiode.
Bij een behoedzaam scenario weet je niet hoe de economie zich zal ontwikkelen.
De cijfers van het Centraal planbureau zijn in het verleden niet altijd keihard
gebleken. De ijklijn bij het controleren van de overheidsfinanciën is
wel duidelijk. Al met al is deze behoedzaamheid in het begin van een kabinetsperiode
begrijpelijk.Later bleek deze filosofie een keurslijf te zijn, zowel voor een aantal
departementen als een aantal groeperingen in de samenleving. In tegenstelling
tot het behoedzame scenario bleek de economie aanzienlijk te groeien: 2,1%
in 1995, 2,8% in 1996, 3% in 1997. Er wordt een groei van 3,25% verwacht in
het komende jaar. Het is begrijpelijk dat de minister in het begin probeert
de zaak onder controle te krijgen. Het is echter niet langer begrijpelijk
als blijkt dat er ruimte bijgekomen is, waardoor de minister van Financiën
niet alleen in het kabinet rust heeft gekregen, maar ook in deze zaal. Deze
minister heeft op die manier het financiële debat en het begrotingsdebat
dood en plat gemaakt in deze Kamer. Ik kijk met name naar de regeringsfracties
die tot nu toe hondstrouw zijn gebleven aan deze begrotingspolitiek.Voorzitter! Het is voor een aantal mensen niet meer te verklaren dat wij
koste wat kost moeten vasthouden aan deze ijzeren discipline van minister
Zalm als zij in hun maatschappelijke positie aanzienlijk zijn getroffen. Ik
heb het over de gehandicapten in de zorgsector, over de nabestaanden en de
studenten die op een gegeven moment ook met een heel krap budget rond moeten
komen. Er heerst dus rust in de ministerraad, maar dat doet wel pijn bij een
aantal groeperingen. Het een valt niet met het ander te combineren. Ik vind
het zeer merkwaardig dat de fracties van PvdA en D66 – ik neem aan dat
de fractie van de VVD deze lijn van harte ondersteunt – deze groeperingen
in de kou hebben laten staan, ook nu er sprake is van een duidelijke economische
groei.Bovendien ontneemt deze lijn de Kamer de mogelijkheid om werkelijk te
praten over prioriteiten, afhankelijk van de ontwikkeling van de economische
groei. Als het aan mijn fractie ligt, zijn de belangrijke prioriteiten het
milieu en de minima, die vanaf de jaren tachtig zitten met een achterstand
van plusminus 14% in de koopkracht.In de komende periode dreigt dit zich te herhalen. De meeste fracties
die deel zouden kunnen uitmaken van een volgend kabinet, gaan uit van een
behoedzaam scenario van 2%. De minister zal zijn ijklijn niet loslaten, naar
ik begrijp. In de komende vier jaar is dezelfde ploeg aan zichzelf gebonden.
Dat betekent dat de Kamer geen ruimte meer heeft om te praten over de prioriteiten,
wanneer de economische groei anders zou liggen dan conform het behoedzame
scenario.Mijn fractie vraagt zich af of de PvdA en D66 er niet beter aan zouden
doen om de ijklijn voor het uitgavenkader te plaatsen binnen twee marges.
Ik kijk ook een beetje naar de VVD, maar ik heb weinig hoop dat zij ervan
zou willen afwijken. Aan de ene kant is er de marge van het behoedzame scenario
en aan de andere kant die van het gunstige scenario in de praktijk, zodat
wij niet zijn gebonden aan historische gedachten van het begin van de kabinetsperiode,
maar met de ontwikkeling van de economische groei ook aandacht kunnen schenken
aan de prioriteiten die aan de orde zijn. Ik heb gewezen op een aantal groepen
en op het milieu. Dat zijn zeer legitieme prioriteiten, die niet gekneveld
kunnen blijven worden door wat minister Zalm in 1994 voor zichzelf en voor
het kabinet heeft bepaald. Ik hoor graag de reactie van PvdA en D66 hierop.Voorzitter! Wij hebben nu te maken met een aantal meevallers tot plusminus
3 mld., inclusief een aantal beleidsmeevallers. De minister
zegt dat hij pas begin volgend jaar gaat bepalen welke component structureel
is en welke incidenteel. De Kamer zit met het feit dat het openbaar vervoer
bij de Vinex-locaties in de problemen dreigt te komen. Minister Jorritsma
heeft geen geld binnen haar begroting. De PvdA, D66 en andere fracties hebben
zich hard gemaakt voor een oplossing hiervoor. Ik ben benieuwd naar het antwoord
van de minister op mijn vraag of hij bereid is om in de incidentele sfeer
een oplossing te zoeken voor dit probleem van plusminus 500 mln. Zo niet dan
zal mijn fractie in tweede termijn een motie overwegen.Het belastingplan, het ei van de twee politieke gebroeders, de heer Zalm
en de heer Vermeend, is eindelijk gelegd. Het is een soort supermarktei, want
je kunt kiezen. Er zitten ook een aantal knipogen in naar het CDA, als het
gaat om de belastingvrije som. In die zin kan het CDA ook aanschuiven, afhankelijk
van de verkiezingen, want er is geen keuze gemaakt.Het frappeert mijn fractie dat de conclusie van beide bewindspersonen
is, dat er binnen een budgettair-neutrale belastingherziening geen enkele
variant mogelijk is waarbij een combinatie wordt gemaakt van een rechtvaardige
inkomensverdeling en een werkgelegenheidseffect. Mijn fractie heeft een belangrijke
variant gemist, namelijk de Robin Hoodvariant, waarbij een duidelijke werkgelegenheidsimpuls
wordt gegeven voor de samenleving, gecombineerd met het terugdringen van de
hogere inkomens. Dat kan de vorm krijgen van het aanzienlijk beperken van
de hypotheekrenteaftrek.De voorzitter van de PvdA-fractie, de heer Wallage, heeft geroepen dat
hij graag zou willen overgaan naar een belasting met een nivellerend effect.
Ik vraag de heer Van der Ploeg hoe zijn fractie dat bij de kabinetsformatie
handen en voeten zou willen geven.De heer Ybema (D66):Voorzitter! Het beeld van de Najaarsnota 1997 kan heel kort worden samengevat
met de volgende karakterisering: een heel beperkte onderuitputting op het
punt van de uitgaven en een heel forse meevaller op het punt van de belastingopbrengsten.
Die beperkte onderuitputting bij de uitgaven is op zich niet verwonderlijk
als je daarbij betrekt dat bij de Voorjaarsnota van 1997 een opvallend groot
bedrag is ingezet voor aanvullende intensiveringen. Ik had hier nog niet meegemaakt
dat tussentijds, al zo vroeg in het begrotingsjaar, zo'n groot bedrag aan
aanvullende intensiveringen wordt ingezet. Dat was toen verantwoord; wij hebben
dat ook van harte ondersteund. Je ziet dan ook dat er een soort afroming heeft
plaatsgevonden van extra uitgavenmogelijkheden die anders vaak in het najaar
aan de orde waren. In die zin heeft bij de Voorjaarsnota van 1997 een heel
goede inschatting plaatsgevonden.Een en ander heeft natuurlijk ook effecten op het tekort van de overheid.
De getallen voor 1997 op een rij zettend: bij de Miljoenennota begonnen wij
met 2,2% voor het EMU-tekort; bij de Voorjaarsnota werd dat nog gehandhaafd
op hetzelfde niveau, uiteraard in samenhang met de aanvullende beleidsintensiveringen;
bij de vermoedelijke uitgaven volgens de Miljoenennota van september werd
dit naar beneden bijgesteld naar 2,0%; vooral door de meevallende belastingopbrengsten
zitten wij nu op een tussentijds EMU-tekort van 1,5%. Waar gaat dat naartoe?
De lijn is goed; wat ons betreft wordt die trend doorgezet. Dit is natuurlijk
nog slechts het voorlopige beeld van 1997, maar uitgaande van een vrij substantieel
bedrag aan structurele doorwerking, zal dit zich ook doorvertalen in 1998.
Wat is de verwachting van de minister ten aanzien van het beeld in 1998?Bij de financiële beschouwingen hebben wij al gesproken over de besteding
van mogelijke aanvullende belastingmeevallers. In de Miljoenennota heeft het
kabinet de lijn ingezet dat het structurele deel van de meevallende belastingopbrengsten
zal worden ingezet voor het AOW-spaarfonds. Ik heb daarover toen de discussie
met de minister gezocht en ik heb moeten constateren dat ik op dat punt geen
steun voor mijn standpunt heb gevonden. Ik wil die discussie dus niet opnieuw
voeren; dat lijkt mij zinloos. Wel refereer ik eraan dat ik er in dat debat
serieus rekening mee heb gehouden dat wij bij de Najaarsnota waarschijnlijk
zouden spreken over vrij forse bedragen op het punt van meevallende belastingopbrengsten.
De minister dacht daar begin oktober nog een stuk "rustiger" over; hij dacht
dat het niet onmiddellijk om miljarden zou gaan. Zelf suggereerde ik een bedrag
van 3 à 4 mld., maar hij dacht niet dat het om zulke grote bedragen
zou gaan. Ik houd het nog steeds voor mogelijk dat het straks bij de voorlopige
rekening misschien toch om dat soort grote bedragen zal gaan. Ik baseer dat
mede op de aanhoudende stroom van meevallende economische berichten. Op zich
is het natuurlijk al een opvallend fenomeen dat het Centraal planbureau bij
het gunstige scenario voor de volgende kabinetsperiode nota bene uitgaat van
3,25%; dat hadden wij niet verwacht, maar dat was toch weer een gunstige bijstelling.
Ook de recente berichten van de OESO over de verwachte meevallende economische
ontwikkelingen zullen effecten hebben op de verdere ontwikkelingen inzake
de belastingopbrengsten voor 1997 en op het beeld dat wij in februari gepresenteerd
zullen krijgen.Mijn fractie houdt er in ieder geval serieus rekening mee dat dit in de
februarinota, in de daaropvolgende uitvoering van de begroting voor 1998 en
dus in de Voorjaarsnota waarschijnlijk een bestendiging van het beeld zal
opleveren. Daar kun je natuurlijk heel luchthartig van zeggen dat dat allemaal
mooi en prachtig is – hoe meer meevallers er zijn, hoe beter het is –
maar gelet op de verantwoordelijkheid van de financiële woordvoerders
en van de minister, roept dit ook vragen op, omdat wij moeten proberen om
in onze ramingstechnieken zo dicht mogelijk bij de werkelijkheid te blijven.
Als het gaat om de raming van belastingopbrengsten moet men natuurlijk nooit
te optimistisch zijn. Men loopt dan grote risico's. Men moet altijd aan de
goede kant van het risico blijven. Ik heb vooral op grond van de ontwikkeling
van de afgelopen jaren de indruk dat wij een beetje erg aan de behoudende
kant gaan zitten. Dat levert een beeld op van wel heel forse meevallers. Dat
betekent dat bij de beleidsoverwegingen de beleidsdebatten vaak worden gevoerd
aan de hand van materiaal dat op dat moment niet het meest betrouwbare beeld
geeft.Heel concreet heb ik op dit punt een vraag aan de minister over de ramingstechnieken
die op het departement worden gehanteerd als het gaat om de
belastingopbrengsten. Ik spits het toe aan de hand van het beeld dat wij nu
voorgeschoteld hebben gekregen, namelijk de voor 2,75 mld. meevallende belastingopbrengst.
Daarbij ligt een zwaar accent bij de vennootschapsbelasting. Economisch gezien
is dat overigens heel begrijpelijk. Aantrekkende economische bedrijvigheid
en winstherstel vertaalt zich uiteraard altijd met een zekere vertraging ook
in de Vpb.De ramingen zijn altijd met grote onzekerheid omgeven. Dat weten wij ook.
Het gaat uiteindelijk om heel forse bedragen, in de orde van grootte van 160
mld. tot 180 mld. Als wij naar 1996 en 1997 kijken, spreken wij van forse
meevallers bij de belastingopbrengsten ten opzichte van de oorspronkelijke
ramingen. Ik illustreert dat door erop te wijzen dat er in 1997 sprake is
van een meevaller van ruim 9 mld. ten opzichte van de Miljoenennota 1997.
Dat zijn heel grote bedragen. Op dat punt heb ik een vrij indringende vraag
aan de minister over de ramingstechnieken die op dit moment worden gehanteerd
op Financiën. Behoeven deze technieken niet een zekere bijstelling? Zit
daar geen structurele onderschatting in van dit soort effecten? De afwijking
van de Najaarsnota 1997 ten opzichte van de Miljoenennota 1997 is bijna 6%.
Dat zijn heel forse afwijkingen.Ik maak een enkele opmerking over de beëindiging van de artikel-12-situatie
in Den Haag. Ik heb daar, in navolging van collega's, bij de financiële
beschouwingen aandacht voor gevraagd. De minister heeft daar heel direct en
positief op gereageerd, niet alleen omdat ik dat vroeg, maar ook omdat het
een discussie was die al langer liep. Wat dat betreft complimenteer ik alle
collega's die deze discussie al eerder hebben aangekaart.De fractie van D66 stemt van harte in met de benadering om een van de
vier grote steden, die toch in heel specifieke problemen verkeert, in één
keer van de oude tekorten af te helpen. Deze versnelde sanering via de voorfinanciering
van 1 mld. heeft onze steun. Er zijn wel wat vragen over de manier waarop
het nu gaat. Bij de terugbetaling is er door deze manier van voorfinanciering
een ander ritme dan bij de IFLO-benadering. Dat betekent een zeker voordeel
in 1997 en 1998. Daarna verkeert men een beetje in het nadeel ten opzichte
van de gelijke bedragen die in de periode van tien jaar in de IFLO-benadering
zitten. De minister zegt in antwoord op vragen op dit punt dat hij ervan uitgaat
dat er ook na het jaar 1999 voldoende ruimte zal zijn binnen het Gemeentefonds
voor dit artikel-12-deelbudget om de financiële consequenties hiervan
op te vangen. Kan hij dit punt nader toelichten? Wij moeten hier immers geen
onnodig risico lopen. Dit kan ten koste gaan van andere gemeenten en dat is
uitdrukkelijk niet de bedoeling.Er is ook nog het punt van het renteverschil van 7,5% in de IFLO-benadering
en de 5,6% bij de voorfinanciering van het Rijk. Het voordeel hiervan, heb
ik begrepen, valt toe aan de gemeenten. Zie ik dat goed? Misschien kan de
minister dit punt wat scherper neerzetten. Zeker vanuit de gemeenten bereiken
mij allerlei vragen. Ik wil die graag van een zo helder mogelijk antwoord
voorzien. Graag een zo helder mogelijk antwoord. Ik kom een voordeel van 70
mln. voor de gemeenten tegen; hoe zit dit nu precies in elkaar?Voorzitter! De minister heeft na de beslissing over de sanering van de
financiële problemen van Den Haag ook publiekelijk verklaard dat hij
vindt dat er ook serieus zou moeten worden gekeken naar mogelijkheden voor
een eenmalige totale sanering van alle andere artikel-12-situaties. Ik vond
dit verheugend. Als er zich financiële mogelijkheden aandienen, veelal
in de incidentele sfeer, moet je inderdaad letten op dit soort lang slepende
problemen. Het zijn voor gemeenten in veel gevallen zeer diep ingrijpende
problemen. Ik denk dat mijn collega De Jong er terecht een aantal indringende
vragen over heeft gesteld. Gemeentebesturen gaan jarenlang gebukt onder deze
last en als wij deze gemeenten met de gunstige budgettaire effecten van de
wat gunstiger economische ontwikkeling op dit punt de helpende hand kunnen
toesteken, dan moeten wij dat ook zo snel mogelijk doen.Ten slotte. Wij hebben al een aantal keren in debatten met de minister
van Financiën in deze Kamer, ook op suggestie van mijn collega Hoogervorst,
gesproken over de wenselijkheid van meer informatie in een eerder stadium
over het via de premie gefinancierde deel van de zorg en de sociale zekerheid.
De heer Hoogervorst heeft op dit punt wel eens zeer ingrijpende, verstrekkende
voorstellen gedaan. Ik heb hem daarbij niet altijd gesteund, maar de gedachte
die eraan ten grondslag ligt, steun ik wel. Het is goed als de Kamer zo tijdig
mogelijk zicht heeft op dit soort zaken. De aanhoudende vraag om deze gegevens
heeft geleid tot een vrij opmerkelijk schriftelijk verzoek van de voorzitters
van de commissies voor VWS, voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid en voor
Financiën om op dit punt nadere voorstellen te doen. Wij hebben eraan
gerefereerd bij de vragen over de Najaarsnota en de minister heeft gezegd
dat er binnenkort een schriftelijke reactie komt. Ik kan me wel voorstellen
dat de minister dit antwoord geeft, maar ik zou hem toch willen vragen of
hij mogelijkheden ziet om in dit debat wellicht een klein tipje van de sluier
op te lichten, opdat wij weten wat zijn gedachten hierover zijn. En in ieder
geval zouden wij ook graag vernemen wat zijn inzet is, omdat het overleg met
zijn collega's hierover uiteraard bepalend is voor de reactie van het kabinet.De heer Van Dijke (RPF):Mijnheer de voorzitter! "De toch al goed draaiende economie van Nederland
krijgt de komende twee jaar nog wat meer wind in de zeilen", zo meldde ons
de krant van afgelopen maandag naar aanleiding van het halfjaarlijkse rapport
van de OESO. De aanhoudende groei zal het percentage werklozen sneller doen
dalen en de tekorten lijken verder te dalen dan verwacht. Wel wordt een hogere
inflatie voorzien. Wil de minister zijn visie eens geven op deze te voorziene
inflatiestijging en de mogelijke gevolgen daarvan? Zal het belastingplan,
dat inmiddels is ingediend – ik denk bijvoorbeeld aan de voorziene stijging
van het BTW-tarief – deze ontwikkelingen niet aanwakkeren? Overigens
zou het mooi zijn wanneer inzet en vorderingen op milieugebied en ten aanzien
van de sociale cohesie in onze samenleving vergelijkbare resultaten te zien
gaven, maar van "ontkoppeling" is hierbij geen sprake.Zo goed als het in ons land gaat, zo zorgelijk zijn de ontwikkelingen
in Azië. Kan de minister eens aangeven wat daarvan voor ons land de gevolgen
kunnen zijn, in het bijzonder wat de bijdrage aan het IMF
betreft? Hoe dan ook, de mooie cijfers maken de kwalificatie van Nederland
voor de EMU nog mooier. Je zou er bijna van gaan blozen. Eigenlijk sta ik
door deze goede financiële cijfers van ons land nog sceptischer tegenover
de EMU. Wij zullen natuurlijk met een zeker gemak kunnen toetreden, maar de
negatieve invloed van een land als Italië, dat koste wat het kost zijn
best doet om te kunnen toetreden, moeten wij ons dan toch maar min of meer
laten welgevallen. Hoe staat de minister tegenover met name Italië, maar
ook tegenover Spanje? Tijdens het bezoek dat ik met de vaste commissie voor
Financiën aan die landen heb gebracht, werd ik er al met al niet vrolijker
op. Als Prodi in het parlement de communisten maant om hun wensen, bijvoorbeeld
met betrekking tot de pensioenen, tot na 1998 op te zouten, dus tot na de
toetreding tot de EMU, en er dan nog maar eens op terug te komen, dan wordt
daarmee het beeld bevestigd dat Italië slechts cosmetische correcties
aanbrengt en dat het met de enorme staatsschuld van Italië toch niet
echt hard zal opschieten.Overigens viel het mij op dat de heer Bolkestein het afgelopen weekend
zijn koers ietwat verlegde ten aanzien van de totstandkoming van de EMU. Was
het eerst in de ogen van de VVD zo dat de EMU bij te weinig gekwalificeerde
deelnemers uitgesteld zou moeten worden, nu moet gewoon worden doorgegaan,
al is het met maar enkele deelnemers. Is dit nu een wat geruisloos door de
bocht gaan? Ik hoop dat collega Hoogervorst dit kan en wil weerspreken.Tegelijkertijd introduceerde Bolkestein in het betreffende gesprek een
nieuw criterium, namelijk "stabiliteitscultuur". Dit komt sterk overeen met
het pleidooi dat mijn fractie al jaren voert om tot verbreding van de criteria
te komen. Wat vindt de minister overigens van dit nieuwe criterium? Wanneer
ik dit criterium tot mij door laat dringen, dan is mijns inziens de kans groot
dat ook Frankrijk niet zal kunnen toetreden. Moet het dan toch gewoon doorgaan
en niet uitgesteld worden, zo vraag ik aan de minister, maar ook aan collega
Hoogervorst.Voorzitter! De gunstige ontwikkeling biedt de regering de mogelijkheid
de gemeente Den Haag te verlossen van haar artikel-12-status. Anderen hebben
daar al over gesproken; ik kan me voegen bij wat zij daarover hebben gezegd.
Ik zal, indien de minister ons daar niet zo antwoordt als wij dit graag zouden
zien, elke motie op dat punt steunen, dan wel er zelf een indienen.Mijnheer de voorzitter! Ik wil ook een opmerking maken over Texel en Terschelling.
Deze eilanden blijken dit jaar en komende jaren 40 mln. tot 80 mln. minder
uit het Gemeentefonds te ontvangen vanwege de afnemende oppervlakte van deze
eilanden. Gebieden behorend bij deze eilanden die in direct contact staan
met de zee, zoals de slufter op Texel, worden niet meegerekend. De reële
maatstaven voor de landelijke gemeenten worden zonder meer van toepassing
verklaard op deze eilanden die overigens wel een specifiek karakter hebben.
Zijn er mogelijkheden om deze, in mijn ogen onterechte korting te corrigeren
en wellicht eigen richtlijnen voor Waddeneilanden op te stellen? De minister
zal het toch met mij eens zijn dat de kosten voor deze eilanden niet substantieel
veranderd zijn.Voorzitter! Uit de Najaarsnota blijkt verder dat er bij de banenpool 95
mln. niet is gebruikt. Is het te verwachten dat wanneer de werkervaringsplaatsen
betaald gaan worden uit het gemeentelijke werkfonds, het gehele bedrag wel
ingezet zal gaan worden? Is deze tegenvaller overigens geen reden de banenpool
ter discussie te stellen, zodat snel gezocht kan worden naar middelen die
de beoogde doelstelling wel bereiken? Ik wil hier opnieuw een pleidooi voeren
voor gewone, reguliere banen in de collectieve sector, zodat mensen werkelijk
perspectief wordt geboden. Wil de minister hierop eens ingaan?Voorzitter! Inzake de meevaller bij de kinderbijslag heb ik de vraag wat
de oorzaken kunnen zijn van de veel lagere uitgaven. Zijn er minder kinderen
dan geraamd? Is er al inzicht in de koopkrachtontwikkeling voor gezinnen die
rond het minimum zitten en ten gevolge van de enorme verlaging van de kinderbijslag
aan het begin van deze kabinetsperiode toch wel in de problemen komen?De minister heeft in de Eerste Kamer belangwekkende opmerkingen gemaakt
met betrekking tot bijzondere bijstand en huursubsidie en de loketafhankelijkheid.
Ik wil de minister vragen dat eens nader uit te leggen in deze Kamer, hoe
hij daar tegenover staat en wat zijn plannen zijn.Voorzitter! De kosten voor de opvang van asielzoekers zijn hoger dan verwacht.
Wat is de oorzaak van de grotere instroom? In het verleden hadden we de oorlog
in ex-Joegoslavië als verklaring; er zijn nu toch geen bijzondere brandhaarden
bijgekomen die een verkeerde schatting begrijpelijk maken? Is het aannemelijk
dat we hier met een trend te maken hebben en is in het licht van deze uitkomsten
een daling van de bedragen die uitgetrokken worden voor internationale aangelegenheden
en vreemdelingenzaken, een logische stap?Voorzitter! Het deed me genoegen te zien dat naar huidige inzichten eindelijk
een meevaller verwacht mag worden ten aanzien van de bedragen die uitgetrokken
zijn voor de varkenspest. Kan deze meevaller de ruimte die nodig is voor herstructurering
van de varkenssector beïnvloeden, zo vraag ik de minister. Indien nodig,
zal ik hem wellicht met een motie prikkelen om dat wel te bewerkstelligen.De heer Hoogervorst (VVD):Voorzitter! Ik was gisterenavond bij de opnamen van het jaaroverzicht
van Netwerk en daar werden zo'n beetje de hoogtepunten van het jaar vertoond.
Opvallend was dat er in de politiek eigenlijk helemaal niets is gebeurd dit
jaar. Een van de hoogtepunten was dat de heer Zalm tegen de Kamer riep: "We
voeren hem niet uit!". Nu, dat was eigenlijk wel het politieke hoogtepunt
van het jaar; voor de rest was er helemaal niets gebeurd in Den Haag. Deze
Najaarsnota toont echter aan dat we misschien wel mogen spreken van een stil
succes op het gebied van de overheidsfinanciën. Evenals in de afgelopen
drie jaar biedt de Najaarsnota 1997 immers een veel florissanter beeld van
de overheidsfinanciën dan op Prinsjesdag nog werd aangenomen.Wij spreken steeds over een belastingmeevaller van 3 mld. maar in feite
spreken wij natuurlijk over 9 mld. over 1997. Voor de hele kabinetsperiode
spreken wij zelfs over 16 mld. De laatste minister die met meevallers van
een dergelijke omvang te maken heeft gekregen was de heer Ruding. Hij is daardoor
in zeer ernstige problemen geraakt, want hij was al snel gedwongen
om in ieder geval de helft ervan weer uit te geven, terwijl wij nu het merendeel
in het tekort storten zodat wij in 1997 op een EMU-tekort uitkomen van zo'n
1,5%. Het zou mij niet verbazen als dat zelfs nog lager wordt. Terwijl in
het VVD-verkiezingsprogramma als maximumdoelstelling voor het EMU-tekort voor
het jaar 2002 1% is opgenomen, ziet het er nu naar uit dat dit al in 1998
wordt gehaald. Misschien zal dit zelfs bij de doorrekening van de diverse
verkiezingsprogramma's nog enige lucht geven tot opluchting van velen.Voorzitter! Conform de afspraak zal het structurele deel van de belastingmeevaller
in het AOW-fonds worden gestort. Hoe hoog denkt de minister dat die storting
zal worden? Overigens is naar mijn inzicht het merendeel van de belastingmeevallers
in deze kabinetsperiode in de toch wel conjunctuurgevoelige vennootschapsbelasting
gevallen. Ook daar trek ik de parallel met de ervaring van Ruding, want ook
toen was dat het geval. Wij weten allemaal wat er toen met die meevallers
is gebeurd nadat de economie in 1991 weer enigszins begon tegen te zitten.
Is de minister niet enigszins bezorgd dat het volgende kabinet in die vennootschapsbelasting
weer met tegenvallers te maken zal krijgen? Of denkt hij dat er echt structureel
iets is veranderd in de vennootschapsbelasting?Naast belastingmeevallers is er andermaal sprake van onderuitputting.
Het kabinet heeft deze ruimte benut om in één klap de aflossing
van de schulden van de artikel-12-gemeente Den Haag voor te financieren. Als
politicus en als burger van Den Haag stemt mij dat natuurlijk enorm blij.
Ik kan begrijpen dat de heer De Jong uit Voorburg, waar hij helemaal niet
te maken heeft met hoge belastingen, er wat chagrijniger over is. Maar wij
zijn hier oprecht blij. Eigenlijk mag ik dat niet zeggen want wij spreken
hier natuurlijk alleen maar over het algemeen belang.De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! Is collega Hoogervorst met mij van mening dat dit met betrekking
tot Den Haag een enigszins merkwaardige move is in relatie tot de andere artikel-12-gemeenten?De heer Hoogervorst (VVD):Daarover hoor ik inderdaad graag de mening van minister Zalm. Ik was ook
van plan hem daarover een vraag te stellen. In de schriftelijke beantwoording
heeft hij gezegd dat er misschien ook naar andere gemeenten zal worden gekeken
en ik ben benieuwd wat hij daarover te zeggen heeft. Het is in ieder geval
duidelijk dat alle andere gemeenten er toch van zullen meeprofiteren omdat
hun schuld tegen een lagere rente wordt geherfinancierd. Ik begrijp dat hij
daarbij uitgaat van een rente van 5,6%. Is de laatste effectieve rente op
de staatsschuld niet lager geworden? Ik heb begrepen dat die onder de 5,5%
ligt. Is hij bereid om dit mee te nemen in zijn berekeningen? Daarnaast werken
de gemeenten ook met de behoedzaamheidsreserve waarin zij, gedwongen, 0,5
mld. opzijzetten. Zij ontvangen daar geen rente over en zou het niet logisch
zijn om daar ook naar te kijken en hiervoor een rente te berekenen? Dat zou
ook voordelig zijn voor de gemeenten.De heer Van Dijke (RPF):Collega Hoogervorst zou collega Hoogervorst niet zijn als hij er niet
zelf een opvatting over had zonder zich afhankelijk te maken van de opvatting
van de regering. Vindt hij dat er nadrukkelijk naar moet worden gekeken om
voor de andere artikel-12-gemeenten een oplossing te bieden of vindt hij dat
zij moeten proberen om hun eigen broek op te houden?De heer Hoogervorst (VVD):Ik vind niet dat je zomaar voor iedereen dezelfde beslissing moet nemen.De heer Van Dijke (RPF):Dat zal niemand bepleiten, ook ik niet alleen.De heer Hoogervorst (VVD):Elke artikel-12-situatie wordt individueel bekeken, net zoals dat gebeurt
bij schuldensituaties in de Derde Wereld. Daarbij is sprake van een case-by-casebenadering.
Dat moet hier ook het geval zijn, want elke artikel-12-situatie is verschillend.Voorzitter! Ik zou nog willen ingaan op twee meer specifieke dossiers.
Uit het verslag blijkt dat bij de opvang van asielzoekers in deze kabinetsperiode
ruim 1,2 mld. aan tegenvallers is opgetreden. Dat lijkt wel instroomongevoelig
te zijn. Want of het nu mee- of tegenvalt in de instroom, er zijn altijd tegenvallers.
Dat komt óf door de vertraging van de procedures óf door de
instroom. Als wij spreken over een bedrag van 1,2 mld., hebben wij het nog
niet gehad over de afgeleide kosten zoals sociale zekerheid, huisvesting en
dergelijke. Die schijnen zo ongeveer het dubbele te zijn. Het is duidelijk
dat hier sprake is van een fors financieel probleem, nog afgezien van alle
sociale en integratieproblemen. Wij menen dat het beleid moet worden aangescherpt.
Het kabinet is daarmee bezig. Wij hopen dat het echt vruchten gaat afwerpen,
want dit is een zeer grote post!Bij de huursubsidie is deze kabinetsperiode sprake geweest van een meevaller
van 475 mln. Uit de antwoorden blijkt dat dit bedrag voor het grootste gedeelte
is omgezet in intensiveringen, namelijk 440 mln. Gelden de regels van de begrotingsdiscipline
niet voor het dossier huursubsidie?Nu is er voor het eerst sprake van een tegenvaller van 77 mln. Het gemiddelde
huursubsidiebedrag per jaar is gestegen van ƒ 2000 in het begin van
deze kabinetsperiode naar ƒ 3000 op dit moment. Het is natuurlijk niet
gek dat het beroep op de huursubsidie ineens toeneemt. Er is namelijk sprake
van een geweldige verhoging van het bedrag. Ik vermoed dat het volgende kabinet
mag verwachten met flinke tegenvallers te maken te krijgen, zoals dit kabinet
enorme meevallers had omdat de ramingen van de huursubsidie te ruim waren.
Deelt de minister die vrees?De heer Van Dijke (RPF):Ik kan mij niet voorstellen dat de ramingen te ruim waren, het gebruik
daarvan was te laag.De heer Hoogervorst (VVD):Dat komt er nog eens bij. Ik heb begrepen dat wanneer al het niet-gebruik
voorbij zou zijn, er 1 mld. extra kosten ontstaat. Wij kunnen in dezen op
forse problemen rekenen.Voorzitter! De heer Van Dijke heeft mij een paar vragen gesteld naar aanleiding
van de toespraak die de heer Bolkestein afgelopen zaterdag in Amsterdam heeft
gehouden. Ik heb die speech gelezen. Ik vond de tekst vrij pittig.Wijzen wij uitstel af? Nee, helemaal niet. Het is best mogelijk dat landen
als Duitsland en Frankrijk op grond van de realisatiecijfers
heel erg gaan tegenvallen. Dan is het antwoord duidelijk.Betekent stabiliteitscultuur een nieuw criterium? Ik denk niet dat dit
het geval is. In het verdrag staat dat er gekeken moet worden naar de duurzaamheid
van de geleverde prestaties. Daarbij betrek je ook het verleden en de verwachtingen
voor de toekomst. Daarbij wordt ook rekening gehouden met de track record,
met de geschiedenis van een land en met de cultuur op financieel gebied. Dat
wordt bedoeld met stabiliteitscultuur.De heer Van Dijke (RPF):Collega Hoogervorst zal het met mij eens zijn dat dit een nieuw begrip
is waaraan landen getoetst moeten worden, ondanks het feit dat het misschien
indirect wel in de huidige criteria zit? Stabiliteitscultuur, langere periode
meenemen, kijken naar de toekomstverwachtingen, dat is toch nieuw als toetsingscriterium?De heer Hoogervorst (VVD):Nee, in het verdrag wordt zeker op vier à vijf plaatsen gesproken
over "duurzaamheid van convergentie". Het is logisch dat je daarbij kijkt
naar de geschiedenis van een land. Naar een land als Italië kijk je dan
toch net even iets anders dan naar een land als Frankrijk.De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! Ik heb ook gevraagd of het aannemelijk is dat bij het hanteren
van zo'n begrip landen als Italië en Frankrijk kunnen deelnemen aan de
Unie.De heer Hoogervorst (VVD):Frankrijk heeft een veel betere staat van dienst dan Italië. Frankrijk
heeft nog steeds een schuld die lager is dan 60%. Dit land is in het verleden
op budgettair gebied altijd zeer conservatief geweest. Het heeft ook een veel
steviger overheid dan Italië. Italië heeft een groot probleem. Het
krijgt in toenemende mate te maken met de problematiek die men aanduidt als
de residui passivi. Wellicht kan de heer Zalm daarover nog iets zeggen.De heer Van Dijke (RPF):Ik heb sinds de lagere school mijn Italiaans niet meer bijgehouden. Misschien
kan de heer Hoogervorst deze woorden verklaren.De heer Hoogervorst (VVD):Residui passivi zijn, letterlijk vertaald, passieve resten. Het parlement
keurt daar een aantal uitgaven goed, maar met die uitgaven kan een heel groot
bedrag gemoeid zijn. Dan mag de minister van Financiën echter zelf beslissen
of dat wel of niet uitgegeven wordt. Zoiets is de wensdroom van minister Zalm.
De minister mag daarover dus beslissen terwijl al een parlementaire autorisatie
heeft plaatsgevonden: een soort kasbeleid van de regering. Het bedrag dat
door de minister van Financiën is achtergehouden, schijnt te zijn opgelopen
tot boven de 10% BBP. Dat betekent dat erin Italië een soort "overhang"
van lopende uitgaven is van zo'n 10%. Niemand weet wat er op dit punt na 1998
gaat gebeuren.De heer Van Dijke (RPF):Maakt u eens een inschatting met betrekking tot de toetreding van Italië
tot de EMU.De heer Hoogervorst (VVD):Wilt u mijn persoonlijke opinie horen of weten wat er gaat gebeuren?De heer Van Dijke (RPF):Ik mag aannemen dat wanneer u zegt wat er gaat gebeuren, dat dan ook uw
persoonlijke opvatting zal zijn.De heer Hoogervorst (VVD):Mijn persoonlijke opvatting verschilt, denk ik, niet van de uwe.De heer Van Dijke (RPF):Dat betekent dus dat Italië er niet bij kan horen.De heer Hoogervorst (VVD):Dat dat zeer onwaarschijnlijk is, ja.De heer Marijnissen (SP):Mijnheer de Voorzitter! Dit kabinet komt nog eens van geluk onder de trein.
De belastinginkomsten voor 1997 werden begroot op 160 mld. Weer een nieuwe
nota liet meevallers zien. Bij de Najaarsnota wordt 169,8 mld. verwacht. Totale
meevaller voor 1997: 9,2 mld. Vergeleken met de voorlopige uitkomsten: 2,8
mld. Het EMU-tekort daalt met 0,5% en komt op 1,5%. De verkiezingsprogramma's
kunnen dus wel herschreven worden, want op deze uitkomst was niet gerekend.Je zou ook kunnen zeggen, en met name tegen de vier grote partijen: we
stoppen het geld nu al in de zorg en in het onderwijs. De vier grote partijen
schrijven immers in hun verkiezingsprogramma's dat meer geld naar die sectoren
moet. Wat let hen om dat nu reeds te doen? Natuurlijk, de regering heeft afgesproken
de meevaller, althans het structurele deel daarvan, in het AOW-fonds te storten,
maar dat zegt op zichzelf niets. Had immers dit kabinet ook al niet een besluit
genomen over de varkensstapel en is dit kabinet ook niet op dat punt door
de bocht gegaan? Ging het ook daarbij niet om een VVD-minister en heeft men
ook daarbij ten slotte niet besloten een ander beleid te voeren?Ik wil maar zeggen: het is nogal hypocriet om in de verkiezingsprogramma's
van alles en nog wat toe te zeggen aan verbeteringen op het gebied van onderwijs
en zorg. Nu is het geld ervoor en wat let deze Paarse coalitie om nu reeds
iets op dit punt te doen.Mijnheer de voorzitter! Het is alweer een tijdje geleden dat de minister-president
zich stoorde aan de exhibitionistische verrijking van topmanagers met aandelenopties.
Nu is dat op zichzelf maar één aspect van de groeiende ongelijkheid
en de tweedeling in dit land en naar mijn mening moet er veel meer gebeuren
dan alleen de rijken aanpakken. Dat mag duidelijk zijn. Evengoed vraag ik
de minister: kan hij mij uitleggen waarom het zo lang moet duren voordat wij
werkelijk overgaan tot het aanpakken van het werken met deze aandelenopties
en deze constructies, waarmee 4000 managers per persoon zo'n 0,5 mln. winst
per jaar wordt bezorgd? Moeten wij nu het nieuwe belastingplan er ligt verwachten
dat het desbetreffende wetsvoorstel, dat de Kamer inmiddels bereikt heeft,
het voor de verkiezingen niet zal halen? Misschien zal het in het belastingplan
geïntegreerd worden en misschien wel sneuvelen bij de formatie.Ik wil een enkel woord wijden aan de specifieke afdrachtskorting en de
regeling voor langdurig werklozen. Dat kost ons in 1998 naar schatting ruim
2,6 mld. Wij hebben er recentelijk in de kranten zeer kritische stukken over
kunnen lezen. De economische verkenningen voor de komende kabinetsperiode
zijn dan ook niet erg positief op dit punt. Bijna de helft van de banen betreft
deeltijdbanen: 23% 0 tot 8 uur en 21% 8 tot 16 uur. Het CPB zegt dat ondernemers geen prikkel hebben voor scholingsinspanningen, omdat
de werknemer dan al snel boven de subsidiegrens komt van 115% van het wettelijk
minimumloon. Tevens wordt de neiging vermeld om zwart bij te betalen boven
de 115% om de subsidie niet mis te lopen. Hoe zit het met de verdringing?
Welk deel van deze banen zou er toch wel zijn gekomen? Het mag duidelijk zijn
dat de SP die 2,6 mld. wel beter had kunnen besteden, namelijk aan fatsoenlijke
banen in de zorg en in het onderwijs.Ik heb nog een enkel woord over het belastingplan, althans de bouwstenen
die daarvoor zijn aangereikt. Het nieuwe stelsel heeft als het aan de regering
ligt niet ten doel de inkomensongelijkheid te verkleinen. Dat mag op zichzelf
een gemiste kans worden genoemd. Immers, de inkomensverschillen en de vermogensverschillen
in ons land zijn enorm toegenomen. De vraag rijst hoe wij een en ander politiek
moeten beoordelen. Wij hebben immers te maken met een kabinet van, naast D66,
de VVD en de PvdA. Deze twee zogenaamde uitersten in het politieke midden
zouden vandaag eens helderheid kunnen verschaffen wat precies hun doelstelling
zal zijn wat het nieuwe belastingplan betreft. De heer Van Zijl heeft twee
weken geleden bij de behandeling van de begroting van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
gezegd dat noch nivelleren noch denivelleren aan de orde is. De heer Wallage
heeft in het Algemeen Dagblad vorige week zeer expliciet gezegd dat er geen
herhaling van Oort mag komen; sterker, dat Oort moet worden teruggedraaid
in zijn denivellerende effect. Van de heer Van der Ploeg en de heer Van Zijl
heb ik echter nog nooit een pleidooi in die richting vernomen, althans niet
binnen de Kamer. Ik heb een stukje gelezen van John Jansen van Galen in Het
Parool onder het kopje "Leve het volkskapitalisme?". Dat begint met een aantal
citaten van de heer Van der Ploeg die waarlijk uit mijn mond hadden kunnen
komen. Hij heeft het onder andere over zich verrijkende managers die bij de
lurven moeten worden gepakt. Ik krijg vandaag graag opheldering van de heer
Van der Ploeg aan welke kant hij nu staat in deze discussie.De voorzitter:Uw tijd is om.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Staat u mij nog een zin toe. Als ik het belastingplan zo bekijk,
moet ik vaststellen dat wat er nu aan lastenverlichting wordt gegeven wordt
gefinancierd uit verhoging van BTW en heffingen: indirecte belastingen omhoog
ten koste van de directe belastingen. Het zal duidelijk zijn dat de SP liever
een belasting zou zien op kapitaal. Ik weet wel dat er dan concurrentieproblemen
opdoemen met het buitenland, maar ik zou toch graag een reactie van de minister
krijgen op de suggestie van de heer Tobin, al heel oud, om eens 1% of 0,5%
te heffen op allerlei transacties in de valutawereld.De heer Schutte (GPV):Voorzitter! Excuus aan u en aan de collega's dat ik nu pas in de zaal
ben, maar het was mij even ontschoten dat wij vroeger zouden starten. Ik heb
ongetwijfeld iets gemist.Bij lezing van de Najaarsnota waan je je in een politieke oase. Terwijl
een andere liberale minister zich dezer dagen in allerlei bochten moet wringen
om dat wat omlaag moet ook omlaag te krijgen, de hoeveelheid mest en het aantal
varkens, wordt het succes minister Zalm bijna in de schoot geworpen. Ik overdrijf
niet als ik zeg dat de omvang van de staatsschuld en van het financieringstekort
jarenlang tot de meest weerbarstige politieke problemen behoorde. De laatste
tijd echter geeft elke nieuwe tussenstand weer een positiever beeld. Schulden
gaan nu makkelijker omlaag dan aantallen varkens. Ik zal mij niet begeven
in allerlei bespiegelingen over de oorzaken hiervan, maar één
factor wil ik niet ongenoemd laten. De resultaten die nu worden geboekt met
het tekort en met de schuld, zijn mede mogelijk geworden doordat eerder een
noodzakelijke sanering is toegepast. Misschien biedt deze ervaring enig perspectief
voor de agrarische sector die het nu moeilijk heeft.Nu is het zaak over de meevallende cijfers uit de Najaarsnota niet alleen
in positieve zin te spreken. Er is weer een flinke belastingmeevaller, waarvan
het goed is dat deze nu al redelijk kan worden ingeschat. In hoeverre deze
structureel is moet echter worden afgewacht. Sommige meevallende uitgaven
kunnen beleidsmatig beter als tegenvallers worden beschouwd. Dan gaat het
om uitgaven die niet konden worden gedaan hoewel ze eigenlijk wel hadden moeten
geschieden. Ik denk bijvoorbeeld aan de zogenaamde meevallers bij de werkervaringsplaatsen.
Het blijft toch een onbevredigende zaak dat, omdat er per 1 januari 1998 een
gemeentelijk werkfonds komt, het budget voor werkervaringsplaatsen in 1997
niet wordt gebruikt. Een op zichzelf gewenste beleidswijziging lijkt zo in
eerste instantie een schadelijk effect te hebben op de bevordering van de
beoogde arbeidsparticipatie.Het meest opmerkelijke onderdeel van de Najaarsnota betreft de oplossing
van de financiële problemen van Den Haag. Zo profiteert deze gemeente
rechtstreeks van het feit dat er op de rijksbegroting sprake is van onderuitputting.
Een felicitatie in de richting van de bestuurders van de residentie is op
zijn plaats. Toch laten zich hierover nog wel vragen stellen.Kon de regering tot deze maatregel besluiten zonder machtiging van de
begrotingswetgever? De oorzaken van de problemen in Den Haag waren uiteenlopend.
De vraag mag worden gesteld of, gelet op deze oorzaken, het Gemeentefonds
het aangewezen fonds is om dit probleem geheel op te lossen. Dat betekent
immers dat de gezamenlijke gemeenten opdraaien voor de kosten. Zou de minister
aan de hand van de tekst en de ontstaansgeschiedenis van artikel 12 kunnen
aangeven dat dit artikel daadwerkelijk is bedoeld om het brede scala van problemen,
zoals zich dat in Den Haag voordeed, op te lossen? Een andere vraag is of
het niet verhullend is te stellen dat ook in de jaren na 1998 de voorziene
aflossing niet zal leiden tot een groter beslag op de middelen van het fonds.
Formeel zal dit waar zijn, maar het is ook waar dat, als de oplossing voor
Dan Haag geheel of gedeeltelijk buiten het Gemeentefonds gevonden zou zijn,
de beschikbare middelen voor de andere gemeenten hoger zouden zijn geweest.In feite kun je stellen dat Den Haag dankzij bijzondere omstandigheden
een bijzondere behandeling heeft gekregen. Dat roept uiteraard de vraag op
van de precedentwerking. Volgens antwoord 23 zou dezelfde methode
onder veel mitsen en maren ook bij andere gemeenten kunnen worden toegepast.
Maar leidt de beslissing ten aanzien van Den Haag er niet toe dat de regering
hiertoe eigenlijk ook gehouden is?Een ander voorstel dat tot vragen leidt betreft de storting van een klein
miljard in het AWBZ-fonds. In antwoord 42 wordt keurig uitgelegd waarom de
regering is teruggekomen op haar voornemen uit de Voorjaarsnota 1997. De achtergrond
van het oorspronkelijke voornemen was de aanvulling van het geringe vermogen
van de sociale fondsen. Het motief voor de verandering is de wens de storting
ten goede te doen komen aan de koopkracht. Is dit geen oneigenlijk gebruik
van de sociale fondsen? De noodzaak om het vermogen van een fonds op peil
te houden, wordt toch niet beïnvloed door de wens een bepaald koopkrachtbeeld
te bereiken? Leidt dit er niet toe dat het probleem van de vermogenspositie
gewoon een jaar wordt verlengd, in de hoop dat er dan niet weer behoefte zal
bestaan om iets extra te doen aan de koopkracht?Nu ik het toch over de toekomst heb, de rede "Visie op 1998" van de minister
heb ik met belangstelling gelezen. Door zo'n titel wordt mijn belangstelling
altijd gewekt. De inhoud stelde niet teleur. Het was een echt liberaal verhaal:
terugdringing van de collectieve uitgaven, minder beroep op de sociale zekerheid,
meer marktwerking en versterking van de fysieke infrastructuur. Het zijn niet
allemaal mijn prioriteiten. Maar zijn het wel allemaal prioriteiten van het
kabinet? Gaf de minister deze visie op 1998, deze voorstellen voor een nieuw
regeerakkoord, namens het kabinet? Of was hij even de hooggeplaatste kandidaat
op de lijst van de VVD? Hoewel het naarmate de verkiezingen dichterbij komen,
steeds meer de gewoonte lijkt te worden dat de individuele ministers de partijpet
opzetten om even afstand te kunnen nemen van het regeringsbeleid, zie ik deze
minister daar niet voor aan. Ik hoop dat hij mij uit de droom kan helpen.De heer Van der Ploeg (PvdA):Voorzitter! Het gros van de meevaller of de onderuitputting – dat
is een beter woord – in de sfeer van de uitgaven is gebruikt om Den
Haag te helpen. Het gaat om 1 mld. voorfinanciering. Dat is overigens geen
gift. Het is een lening van het Rijk aan het Gemeentefonds. Dat betekent dat
Den Haag juicht, maar dat de andere gemeenten over een periode van acht jaar
de rente en aflossing terugbetalen. Ik wijs er overigens op dat de rente 5,6%
is in plaats van de ooit genoemde 7,6%. Dat levert een rentevoordeel op van
17 mln. Ik heb een principiële vraag terzake. Men zal zeggen dat daar
een politieke duiding in zit, maar ik bedoel het vooral inhoudelijk. Bij de
politieke beschouwingen, maar ook daarna heeft premier Kok een aantal keren
gezegd dat de problematiek van Den Haag zou worden opgelost. Daarbij werd
gesuggereerd, maar de gemeenten hebben dat verkeerd begrepen, dat er geen
sprake zou zijn van een lening, maar in feite van een gift. Ik zeg niet dat
ik daarvoor pleit, maar ik vraag mij wel af hoe het kan gebeuren dat verschillende
mensen in het veld en binnen een aantal politieke partijen die opmerkingen
van de premier verkeerd begrepen hebben. Kan nog eens toegelicht worden waarom
voor deze methode is gekozen?De fractie van de PvdA is van mening dat er nog eens naar gekeken moet
worden hoe een en ander in de praktijk vorm wordt gegeven. Er zijn twee punten
die opvallen. Het eerste is de rente. Je kunt je afvragen of die niet een
beetje aan de forse kant is en of je sowieso rente moet vragen. Met andere
woorden: kan het gehele pakket niet wat verzacht worden? Daarbij zou je dan
ook kunnen denken aan wat meer spreiding over de tijd. Let wel, het gaat mij
niet om de jaren 1997 en 1998, maar om de jaren 1999 en daarna. Verder is
er de behoedzaamheidsreserve, te weten de 0,5 mld. waarop geen rente wordt
ontvangen. Wij zouden dat punt ook graag betrokken zien worden in het kader
van genoemde mildere regeling voor de gemeenten.Vervolgens zit ik nog met een vraag als financieel woordvoerder. Op een
gegeven moment komt het geld terug bij Financiën. Is het dan verstandig
om dat geld op de grote hoop te gooien? Kan niet een begin worden gemaakt
met het oormerken van de terugbetaling voor het grotestedenbeleid, de regionale
strategische investeringspakketten of het vitaliteitsfonds voor de stedelijke
ontwikkeling?Als financieel woordvoerder kun je ten aanzien van bepaalde punten in
het kader van een najaarsnota af en toe pleiten voor een versoepeling of iets
dergelijks, maar soms is het ook nodig om wat steun te geven aan bepaalde
onderdelen. Dat betreft dan met name het dossier-Van Montfrans, preventie
jeugdcriminaliteit. Vorige jaren hebben wij het over de zorg gehad dat wij
als financieel woordvoerders niet wisten hoe de problemen opgelost moesten
worden. Bij de behandeling van de begroting voor Justitie heeft collega Kalsbeek
een motie ingediend, die beoogt zicht te krijgen op de wijze waarop het geld
is besteed dat tijdens de formatie was gereserveerd voor de intensivering
van het jeugdbeleid. Dat zicht is nodig, vooral om te kunnen beoordelen of
al dat geld aan het beoogde doel is besteed en of er wellicht op enig moment,
bijvoorbeeld bij de komende formatie, opnieuw in de beurs moet worden getast
teneinde te voorkomen dat jongeren afhaken en buiten de samenleving komen
te staan. Het is op zichzelf opmerkelijk en vreemd dat er een motie voor nodig
was. Enfin, het heeft in ieder geval gewerkt, in die zin dat er nu een stuk
ligt. Helaas biedt dat echter nog steeds buitengewoon inzicht.Voorzitter: Doelman-PelDe heer Van der Ploeg (PvdA):Voorzitter! Er zijn twee punten die ons opvallen. De begrotingsdiscipline
lijkt ineens volmaakt te zijn. Alle begrote bedragen zijn blijkbaar exact
uitgegeven – oh wonder – en alleen bij de dienst justitiële
inrichtingen is sprake geweest van een tijdelijke onderuitputting. Er is natuurlijk
geen reden om te twijfelen aan de wijze waarop het geld is toebedeeld. De
vraag is veeleer hoe het is besteed. Precies daarover willen wij meer informatie
hebben.Het tweede punt is de vraag waar dat geld precies aan is uitgegeven. Wat
hebben de grote steden ermee gedaan? Wat hebben de scholen gedaan? Hoeveel
extra officieren van justitie voor jeugdzaken zijn er waar bijgekomen? Justitie
gaat het meest ver in zijn verantwoording, maar ook dat is in de kern nog
globaal. De PvdA-fractie wil dus meer weten. De financiële woordvoerder
vindt ook dat wij op dit gebied moeten weten hoe dat geld
is besteed. Wij zullen als Kamer wellicht zelf moeten kijken hoe wij meer
informatie krijgen. Zo nodig moet daar maar een instituut als de Algemene
Rekenkamer bij worden ingeschakeld.De heer Van Dijke (RPF):Ik kan mij niet voorstellen dat collega Van der Ploeg dit uit intellectuele
nieuwsgierigheid wil weten. Hij zal dus wel wat beogen met zijn vraag. Kan
hij precies aangeven wat hij beoogt met de wetenschap die eventueel verstrekt
kan worden?De heer Van der Ploeg (PvdA):Het gaat ook een beetje om het controlerecht van de Tweede Kamer. Als
je je controlerende functie als parlementariër goed wilt kunnen uitoefenen,
moet je weten hoe en waaraan het geld is besteed, om daar een oordeel te kunnen
vellen. Wij lichten er nu één dossier uit, het dossier-Van Montfrans
of het dossier preventie jeugdcriminaliteit. Als wij hier een goed oordeel
over kunnen vellen, wellicht ook bij een volgende formatie, als dat ons gegeven
is, moeten wij precies weten of er ergens meer geld bij moet of niet. Voordat
je die beslissing kunt nemen, moet je weten waar het geld aan besteed is.
Dat zicht ontbreekt tot nu toe volledig. Het is niet mogelijk om in een mist
van onzekerheid goede beslissingen te nemen.De heer Van Dijke (RPF):Vindt u dat op dat dossier te weinig voortgang wordt geboekt of zegt u
dat de ontwikkelingen op dat punt u wel positief stemmen, maar dat u wilt
weten of er niet te veel of te weinig geld aan wordt uitgegeven? Met andere
woorden, wilt u sneller voortgang maken en is daar wellicht meer geld voor
nodig?De heer Van der Ploeg (PvdA):Het bizarre is dat ik niet uitsluit dat er op een gegeven moment meer
geld bij moet. Mijn punt is echter dat ik dat op dit moment gewoon niet weet.
Wij hebben te weinig informatie over de besteding van het geld. Dit is echter
een herhaling van zetten.De heer De Jong (CDA):Ik wist dat de heer Van der Ploeg op verzoek van collega Kalsbeek dit
dossier-Van Montfrans uitvoerig heeft bestudeerd. Daarom is het misschien
goed dat ik nu zeg dat de opmerkingen die hij heeft gemaakt, mij uit het hart
zijn gegrepen. Ik sluit mij daar dan ook bij aan.De heer Van der Ploeg (PvdA):Dank u wel. Maar voor alle duidelijkheid: dit is geen claim voor meer
geld. Ik wil alleen meer duidelijkheid.Voorzitter! Als wij in een wereld leven met enorme meevallers, is het
soms nodig om de grootste noden te durven lenigen. Soms gaat het maar om een
paar miljoen gulden, waarmee je wel heel veel kunt bereiken. Waar het ons
om gaat – dit is een klein puntje en ik noem dat hier even als een voorbeeld –
is de aanscherping van de veiligheidseisen van het leerlingenvervoer. Het
is waar dat er ongeveer 1900 minder LOM- en andere leerlingen komen, maar
er zijn ook 1000 meer zwaar gehandicapten die vervoerd moeten worden. Dat
zijn mensen die in rolstoelen vervoerd moeten worden. Dat is een reden om
er 9 mln. extra in te stoppen. Ik meld dat er een amendement van die strekking,
door meerdere partijen ondertekend, wordt ingediend op het voorstel inzake
het Gemeentefonds.Een wat meer principieel punt is het punt rond het Centraal planbureau
en het JOZ. Dat betreft dus het zorgdossier. Volgens het JOZ, zie pagina 149
en de brief van 13 november, blijkt dat bij de doorberekening van het Centraal
planbureau van het regeerakkoord, verkeerde veronderstellingen zijn gehanteerd.
Het gaat blijkbaar om een verkeerde raming van 900 mln. De minister heeft
300 mln. aan overschrijding toegestaan. Dan resteert 600 mln. die door de
sector betaald moet worden aan arbeidsvoorwaarden. Het gaat dan om 400 mln.
pensioenpremies en 200 mln. doorwerking arbeidsduurverkorting. Naar onze mening
betaalt de sector een ramingsfout, omdat men daarvoor niet helemaal is gecompenseerd.
Mevrouw Borst heeft namens het kabinet toegezegd de systematiek te wijzigen.
Dit moet worden verankerd bij het regeerakkoord, als dat haar gegeven is.Bij de CAO-besprekingen kwamen de sociale partners er niet uit, omdat
de beschikbare ruimte niet genoeg was om een marktconforme CAO af te kunnen
sluiten. Dat liep hoog op. In het voorjaar, vlak na de Kaderbrief, kwam er
100 mln. op tafel die het afsluiten van de CAO mogelijk maakte.Bij het JOZ bleek echter dat het 100 mln. volume-uitbreiding was. Het
geld is al uitgegeven aan arbeidsvoorwaarden en nu moet hieruit ook de wachtlijstvermindering
in de gehandicaptenzorg worden betaald. Het geld is ongeoormerkt aan de instellingsbudgetten
toegevoegd, zodat de kans zeer aanzienlijk is dat er niets van terug te vinden
is in de vermindering wachtlijsten uitbreiding dagbesteding.Toen is er een enigszins onsmakelijk welles-nietesgebeuren gevolgd tussen
de sector en de beide bewindslieden. Zij zeggen: deal is deal, maar de sector
voelt zich een beetje in het ootje genomen. Onze redenering, en die van D66,
was dat de gehandicapten hiervan niet de dupe mogen worden.Wij hebben samen een motie ingediend, waarin het kabinet wordt gevraagd
voor 1998 incidentele middelen ter beschikking te stellen om de wachtlijsten
bij de dagbesteding aan te pakken. Dat is beperkter dan die 100 mln., want
het gaat om 27 mln. De structurele dekking kan in de jaren daarna uit twee
bronnen worden gefinancierd. Een daarvan is herschikking binnen de sector,
omdat wij naar een financieringssysteem gaan dat differentieert naar zorgzwaarte.De instellingen die tekortkomen zijn niet in staat om dagbesteding te
bieden. Dit onderdeel betreft 27 mln. Ik vraag de minister of hij bereid is
het knelpunt in de zorg bij de dagbestedingsprogramma's voor gehandicapten
heel goed na te gaan.Het ging om een ramingsfout van bij elkaar 900 mln. Er was 300 mln. toegeschreven.
Uiteindelijk was er een probleem van 100 mln. blijven liggen. Wij stellen
ons dus bescheiden op met 27 mln. Ik leg een koppeling met het feit dat er
in de aanvullende post loonbijstelling een meevaller te zien is van 257 mln.
Ik vraag mij af of de minister van Financiën zich mild kan opstellen
tegenover de bewindspersonen van volksgezondheid, om dit probleem nog voor
de kerst van een oplossing te voorzien.De voorzitter:Wilt u afronden?De heer Van der Ploeg (PvdA):Ik wil afronden met een aantal korte algemene opmerkingen.De voorzitter:U hebt uw tijd al verbruikt.De heer Van der Ploeg (PvdA):U wilt dat ik helemaal afrond?De voorzitter:Liefst wel, want u zit aan de tien minuten die u had opgegeven.De heer Van der Ploeg (PvdA):Dan zal ik voortaan het dubbele opgeven, zodat ik minder gauw aan mijn
tijd kom.De voorzitter:Dat lijkt mij heel handig, maar voor de voortgang is dit ook mooi.De heer Marijnissen (SP):De heer Van der Ploeg loopt als een speer weg, maar ik wou nog een vraag
aan hem stellen, als dat mag.De voorzitter:Ja, maar dan wel een heel korte.De heer Marijnissen (SP):Meer dan een spreker heeft de heer Van der Ploeg in eerste termijn gevraagd
naar de inzet van de Partij van de Arbeid bij het belastingplan. Ik heb begrepen
dat hij er niet aan toe is gekomen om er iets over te zeggen. Ik wil hem daar
toch toe uitnodigen, omdat het een buitengewoon belangrijk politiek onderwerp
betreft, dat ook de actualiteit raakt. Waar staat de heer Van der Ploeg? Bij
de heer Wallage, die zegt dat de inzet van het nieuwe belastingplan moet zijn
nivellering. Of bij de andere woordvoerders van de Partij van de Arbeid, die
gezegd hebben dat het noch denivellering noch nivellering is.De heer Van der Ploeg (PvdA):Mag ik daarop antwoorden?De voorzitter:Ja, maar u hoeft niet te antwoorden. Het is aan u of u dat wilt inbrengen
of niet.De heer Van der Ploeg (PvdA):Deze vraag is inderdaad gesteld. Ik zal er kort antwoord op geven, omdat
duidelijkheid hierover gewenst is. Wij komen hier nog uitgebreid op terug
in de Kamer bij de belastingnota over de 21ste eeuw. Ik heb keer op keer in
de Kamer gezegd dat het grosso modo niet de bedoeling is dat er genivelleerd
of gedenivelleerd wordt in het belastingstelsel. Daar blijf ik bij.De strekking van het verhaal van de heer Wallage in het Algemeen Dagblad
en het hoofdpunt van de fractie van de Partij van de Arbeid is dat er toch
een soort herstel van het draagkrachtprincipe moet plaatsvinden, dat de sterkste
schouders de zwaarste lasten dragen. Dat heb ik ook uit de mond van de heer
Zalm mogen horen. Dat doet mij groot plezier. Nu zie je dat in het huidige
belastingstelsel zoveel gaten en mazen zitten en zoveel mogelijkheden voor
belastingconstructies, dat de meest vermogende, de meest rijke mensen in Nederland
het beste in staat zijn de belasting te ontduiken. Van de feitelijke progressie
is in Nederland niet erg sprake. Dat is iets anders dan een zakelijke discussie
over het belastingstelsel frustreren door deze ideologisch te trekken in termen
van nivelleren en denivelleren. Ik wil graag een zakelijke discussie voeren
waarbij wij zoeken naar herstel van het draagkrachtprincipe.De voorzitter:Ik stel voor het hierbij te laten.Minister Zalm:Voorzitter! Ik weet eigenlijk niet wat de heer De Jong mij heeft gevraagd
over de incidentele meevallers. Had hij er wel iets mee willen doen? Mij is
dat uit zijn betoog niet duidelijk geworden. Het lijkt mij normaal dat incidentele
meevallers onbesteed blijven en dus leiden tot wat minder aangroei van de
staatsschuld dan anders het geval was geweest. Bij de structurele kant is
het evident wat het kabinet voor ogen staat, namelijk dat structurele doorwerking
zal worden gebruikt ter voeding van het spaarfonds AOW. Het is overigens geen
schande als er iets in de schatkist valt.De heer De Jong refereert aan de kritiek van de heer Kuipers, namelijk
dat tegenvallers niet gedekt zijn met bezuinigingen, maar met meevallers.
Een van de belangrijkste spelregels van het begrotingsbeleid is dat je begint
met mee- en tegenvallers te salderen. Je kunt dan wel zeggen dat je die meevallers
helemaal in de schatkist moet laten verdwijnen en dat je de tegenvallers moet
compenseren, maar zo is het systeem niet opgezet. Zo zijn de spelregels niet,
want dat zou onredelijk zijn. Wij beginnen altijd met salderen. Het is terecht
dat als er meevallers zijn, wij tegenvallers niet compenseren met bezuinigingen.
Zo sadistisch zijn wij nu ook weer niet op Financiën.De heer De Jong sprak over vraaguitval in navolging van de heer Kuipers.
Zelfs al zou je Keynesiaan zijn, dan nog mogen wij blij zijn dat die vraaguitval
is opgetreden, want anders was de economie in een nog hogere versnelling gekomen.
Ik meen nu dat wij in ieder geval nog geen oververhitte economie hebben. Als er daarnaast nog enkele procenten BBP extra overheidsuitgaven
of lastenverlichting waren geweest – je praat dan al gauw over 14, 15
mld. – dan had je best in een oververhitte situatie terecht kunnen komen
als je de Keynesiaanse gedachte volgt. Linksom of rechtsom denk ik dat de
beleidsmix, of je die nu verdedigt vanuit de supply-site of vanuit de Keynesiaanse
gedachtegang, heel evenwichtig is.Generatierekeningen liggen ten grondslag aan het studierapport over de
begrotingsruimte. Het is niet het enige aspect dat daarbij een rol heeft gespeeld.
Er hebben ook aspecten een rol gespeeld zoals de vraag: wat is haalbaar op
korte termijn? Op een korte middellange termijn blijken die inzichten ook
wel eens te kunnen veranderen, met name als het vertrekpunt veel gunstiger
uitvalt. Destijds heeft de studiegroep gezegd dat wij naar nul moeten. Aan
het einde van de komende kabinetsperiode zou het niet meer dan één
moeten zijn met de gedachte dat het al een hele klus is om naar die één
te komen. Nu blijkt die weg iets korter te zijn. Wanneer de studiegroep zijn
advies nog had moeten schrijven, weet ik niet of dezelfde getallen daarin
zouden zijn voorgekomen. Dat laat ik terzijde.In eerdere boekwerken van het CPB waarin een aparte annex is gewijd aan
die generatierekening is ook wel het nodige te vinden aan menukaarten. Ik
weet niet of wij daaraan vanuit het ministerie van Financiën veel hebben
toe te voegen. Als de heer De Jong daar een overzichtje van wil hebben, wil
ik hem dat wel toezeggen.De heer De Jong (CDA):Het viel mij op dat in het laatste nummer van Openbare Uitgaven, waarin
de minister zelf de aftrap gaf, alle geleerden die na hem kwamen met name
het punt van de generatierekening naar voren brachten. Zij zagen in het kader
van de begroting in de eerste jaren van de volgende eeuw een vergrijzingsproblematiek
op zich afkomen, niet alleen in de sociale zekerheid, maar ook in de zorg,
waarbij een financieringsgedrag van de overheid hoort dat naar hun mening
op dit moment onvoldoende wordt getackeld en waarover nog te weinig onrust
bestaat in de maatschappij. Volgend jaar is er een kabinetsformatie en dan
wordt er weer over de begroting gesproken. Ik ben bang dat er dan misschien
weer te makkelijk wordt gedacht dat wij er zijn en dat het manna weer uit
de hemel regent. Ik heb er daarom behoefte aan dat dit, ook voor zo'n discussie
medio volgend jaar, eens op een rijtje wordt gezet. Ik moet zeggen dat ik
de generatierekeningen tamelijk verontrustend vind, ook in de annexen van
het CPB van vorig jaar. Welk financieringsgedrag van de overheid hoort daarbij?
Moeten wij daar nu al geen rekening mee houden om een buffer te hebben wanneer
het er over een jaar of twintig echt op aankomt?Minister Zalm:Ik zeg die notitie toe. In kwalitatieve zin is in eerdere miljoenennota's
natuurlijk al dezelfde beschouwing gegeven, namelijk dat de vergrijzing –
zowel wat de kosten van de AOW betreft als wat de kosten van de zorg betreft –
op ons afkomt en dat het mooi zou zijn als je in de rentelasten van de overheid
een tegenbeweging kunt krijgen. Daarmee is de staatsschuldreductie –
respectievelijk de tekortreductie of overschotproductie – steeds in
het teken van dit vraagstuk geplaatst. De generatierekeningen zijn echter
geavanceerder. Daarover wil ik dus graag een notitie door mijn deskundigen
laten schrijven.Ik ben enigszins verrast door het feit dat diverse geachte afgevaardigden
de rijksbijdrage hebben aangekaart waarvan bij de Voorjaarsnota nog beoogd
werd dat zij naar de AWBZ zou gaan en waarvan nu beoogd wordt dat zij naar
de ANW zal gaan. Dat voornemen is niet nieuw, maar is bij de Miljoenennota
al volop in beeld geweest. Eigenlijk is deze beschouwing voor dit vraagstuk
dus een beschouwing te laat, want dit zou normaal gesproken bij de algemene
financiële beschouwingen aan de orde moeten zijn geweest. De argumentatie
is niettemin helder. In het kader van de totale mix en ook vanuit het beeld
voor 1998 – enerzijds ten aanzien van de lastenverlichting voor de werkgevers
en anderzijds ten aanzien van de koopkrachtproblematiek – hebben wij
een schuif: de rijksbijdrage die eerst naar de AWBZ zou gaan, gaat nu naar
de ANW. Beide fondsen hebben tekorten en als je 1 mld. hebt, kun je niet twee
tekorten van 1 mld. opheffen. Die keuze is dus in het kader van de policy-mix
voor 1998 gemaakt.De heer De Jong (CDA):Ik heb de minister aangesproken op de informatiefunctie van de begroting.
Hij zegt dat dit in de Miljoenennota staat. Dat hebben wij begrepen dankzij
de staf van de commissie voor de Rijksuitgaven, die is gaan spitten. Dat vereiste
dus enig werk. De minister weet dat wij kleine zelfstandigen zijn; het valt
niet altijd mee om alles boven tafel te krijgen. Ik vind dit een majeure beleidswijziging.
In de antwoorden wordt gezegd dat dit gedaan is vanwege de koopkrachtplaatjes:
het viel in de overhevelingstoeslag en ging naar de werkgevers, maar nu gaat
het naar de werknemers. Dat vind ik nogal wat. Daar zou behoorlijke aandacht
aan moeten zijn besteed, maar nu komen wij er via de staf van de commissie
voor de Rijksuitgaven bij de Najaarsnota achter. Op zichzelf zou het niet
zo erg zijn als 1 mld. in een ander fonds terechtkomt, maar omdat daar, zoals
blijkt, beleid achter zit, heb ik er toch moeite mee dat die informatie wat
moeilijk tot ons komt.Minister Zalm:Akkoord. Wat het principiële karakter en de majeure beleidswijziging
betreft: majeur is natuurlijk geweest dat wij bij de Voorjaarsnota gezegd
hebben dat wij vanuit de rijksbegroting 2 mld. – als ik het mij goed
herinner – aan incidentele bijdragen ter beschikking stellen om de positie
van de fondsen te versterken. Het is betrekkelijk willekeurig welke fondsen
je dan kiest, omdat er zoveel fondsen met tekorten waren die samen meer dan
2 mld. bedroegen. Het is een kwestie van operationele invulling in welk fonds
dat in het totale beeld, ook voor 1998 – in termen van koopkracht en
werkgevers- en werknemerslasten – het beste past. Ik zal mij de kritiek
echter aantrekken in die zin dat deze switch in de Miljoenennota blijkbaar
onvoldoende geprofileerd naar voren is gebracht. Wat dat betreft lijden wij
natuurlijk onder het streven naar een zo beperkt mogelijke Miljoenennota.
Dit punt is blijkbaar onvoldoende belicht. Als zich in de toekomst vergelijkbare
dingen voordoen, zal ik proberen om die duidelijker aan de orde te stellen,
hoewel dit soort voornemens, wat mij betreft, voor de toekomst niet bestaan.Alle woordvoerders hebben gesproken over de gemeente Den Haag. De heer
Schutte heeft de machtiging van de begrotings wetgever aangekaart.
Ten aanzien van Den Haag hebben wij die discussie natuurlijk eigenlijk al
bij de Voorjaarsnota gevoerd. Wij hebben de regel dat er geen majeure beleidskwesties
even bij Najaarsnota worden geregeld. Er moet een aparte brief en een aparte
toelichting komen, het liefst nog voor de Najaarsnota. De wens die bij de
Kamer leefde is echter al bij de Voorjaarsnota aangekaart. Toen heb ik gezegd
dat het afhankelijk is van het verloop van de begrotingsuitgaven of een en
ander inpasbaar is. Er was in principe instemming, ook in dit huis, met de
voorfinanciering van de problemen van Den Haag. Bij de algemene beschouwingen
is de kwestie opnieuw aan de orde geweest. Dat was ook het geval bij de algemene
financiële beschouwingen. In die zin is de zaak dus niet uit de lucht
komen vallen bij de Najaarsnota.De heer Schutte (GPV):De machtiging voor de begrotingswetgever was er formeel nog niet. Dat
zijn wij met elkaar eens. Die is nu aan de orde. De vraag is dan of de minister
goed handelt door op basis van eerder besproken intenties tot daadwerkelijke
effectuering over te gaan. Dat is in feite gebeurd. Over de modaliteiten van
de hulpverlening bestond echter, althans bij ons, geen duidelijkheid totdat
hierover uit het kabinet meer naar voren is gekomen.Minister Zalm:Wij hebben hier ook met een probleem te maken in termen van de tijd. Als
wij het allemaal nog op een fatsoenlijke manier willen afwikkelen, kunnen
wij zeker niet wachten op de autorisatie van de Eerste Kamer. Bij de Tweede
Kamer is het in deze tijd ook vrij lastig. Ik denk dat wij hier met een tijdsprobleem
te maken hebben. Willen wij de zaak nog dit jaar kunnen afwikkelen, dan moeten
wij enigszins vooruitlopen. Er was echter wel een beleidsinhoudelijke steun
voor de versnelde sanering van Den Haag. De discussie over de vraag hoe in
de komende jaren met andere gemeenten om te gaan, is natuurlijk niet door
middel van deze beslissing vastgelegd. Ik heb daar overigens duidelijke opvattingen
over. Die heb ik in de Najaarsnota uiteengezet. Dat spoort ook met de voorfinancieringsaanpak
zoals ik die eerder heb uiteengezet in de Kamer. Er zijn modaliteiten aan
de orde gesteld als het rentepercentage en of het niet vreemd is dat hier
wel rente gerekend wordt en bij de behoedzaamheidsreserve niet. Dat zijn kwesties
die zich voor bespreking lenen en die nu ook niet in onomkeerbare besluiten
zijn vervat.Ik ben het eens met al diegenen die zeggen dat gemeenten die in de toekomst
een vergelijkbaar probleem hebben vergelijkbaar behandeld moeten worden. Daartoe
ben ik bereid. De voorfinanciering van de artikel-12-problematiek van Den
Haag is een wat innovatieve move. Bedrijfseconomisch is het verstandig in
die zin dat het Rijk er niet armer van wordt, ook rekening houdend met het
feit dat wij rentekosten kennen over de eenmalige bijdrage. Het Rijk wordt
er niet armer van in termen van contante waarde. Den Haag is eerder een zelfstandige
gemeente die niet meer onder artikel 12 valt. De overige gemeenten zijn iets
voordeliger uit omdat zij normaal bij hadden moeten dragen aan de rente die
Den Haag op de oude schuld opbouwde, tegen een hoger rentepercentage dan het
Rijk bij de voorfinanciering rekent. Wij noemen dat Pareto-optimaal. Niemand
gaat er op achteruit. Den Haag gaat er op vooruit. De overige gemeenten gaan
er op vooruit. Dat lijkt dus een goede zaak.De heer Van Dijke (RPF):De minister zegt dat gelijke gevallen in de toekomst gelijk behandeld
moeten worden. Wat verstaat hij echter onder "gelijke gevallen"? Doelt de
minister hierbij op gemeenten die de artikel-12-status hebben of op de wijze
waarop die artikel-12-status is "verkregen"?Minister Zalm:Ik probeer mij een beetje zorgvuldig uit te drukken. Als een eenmalige
bijdrage van het Rijk past in de problematiek van een gemeente, moet deze
mogelijkheid voor iedere gemeente worden geopend. Daarbij geldt weer dezelfde
clausule, namelijk dat het inpasbaar moet zijn in het totaal van de rijksuitgaven.
Dat hebben wij bij Den Haag ook gezegd. Het is mooi als het kan gebeuren,
maar ik hou wel vast aan het uitgavenplafond. Ik wil zeker ook nagaan welke
gemeenten die nu in een artikel-12-situatie zitten zich hiervoor kunnen lenen.
Wij kunnen wat mij betreft proberen om in 1998, tegen het einde van het jaar,
te bekijken of wij daar weer ruimte voor kunnen vinden.De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! Mijn collega De Jong heeft Schoonhoven als voorbeeld genoemd,
maar er zijn natuurlijk nog genoeg andere gemeenten te noemen die op een andere
manier aan die status zijn gekomen. Kan de minister ons toezeggen dat hij
zal aangeven welk beleid hij na die inventarisatie in de komende jaren voor
die gemeenten wil voeren?Minister Zalm:Ik zal die inventarisatie laten maken en wij zullen bekijken of er een
categorisering mogelijk is. Wij kunnen nagaan of er gemeenten zijn die met
een eenmalig bedrag uit de brand kunnen worden geholpen, met toepassing van
zo'n voorfinancieringsconstructie, want het is voor mij wel fundamenteel dat
bij de hele artikel-12-procedure de andere gemeenten opdraaien voor de problemen
van een artikel-12-gemeente. Artikel 12 is immers onder andere een correctie
op eventuele ongerechtigheden in de verdeelsleutel van het Gemeentefonds.
Ik vind het dan ook wezenlijk dat wij als lijn aanhouden dat het zich binnen
het Gemeentefonds afspeelt.De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! Er is al eerder gezegd dat er artikel-12-gemeenten zijn die
al heel lang in die situatie verkeren. Die zien blijkbaar geen kans de zaken
structureel goed op de rails te krijgen. Ik vraag de minister ook te bekijken
of dit niet anders zou moeten.Minister Zalm:Ik zeg een notitie toe over de huidige artikel-12-gemeenten; ik meen dat
het er nog dertien zijn. Er wordt overigens verwacht dat dit aantal binnenkort
tot acht zal worden teruggebracht. Ik zal in die notitie ook aangeven of er
gemeenten zijn waar de problematiek zich ervoor leent om een procedure te
volgen die vergelijkbaar is met die voor Den Haag, dus met voorfinanciering.De heer De Jong (CDA):Kunnen wij die notitie vóór mei krijgen?Minister Zalm:Dat lijkt mij geen enkel probleem, ik denk dat het zelfs vóór
maart zou kunnen, om maar eens een willekeurige andere maand te
noemen, en zeker vóór mijn verjaardag, die op 6 mei is...Voorzitter! De heer Rabbae heeft een algemene beschouwing gehouden over
het begrotingsbeleid, over de ijklijn in de combinatie van optimisme en behoedzaamheid.
Hij vindt het eigenlijk allemaal wat te strak. Ik vind natuurlijk van niet,
dat zal de heer Rabbae begrijpen; ik vind dat wij een keurig systeem hebben.
Je kunt ook niet zeggen dat de meevallers aan de uitgaven voorbij zijn gegaan;
wij hebben natuurlijk ook bij de uitgaven nogal wat meevallers gehad: een
lager volume van de uitkeringen, maar ook minder rentelasten. En bovenop het
bedrag van 3 mld. aan investeringen die wij in het regeerakkoord hadden gepland,
hebben wij nog 7 mld. gezet. In die zin zijn er op een aantal beleidsterreinen
wel degelijk extra bedragen uitgetrokken voor intensivering. Dit blijkt ook
uit de notitie over de problematiek waarmee de commissie-Van Montfrans zich
heeft beziggehouden, waarop ik straks nog terugkom. De heer Van der Ploeg
heeft allerlei vragen over de besteding van de middelen gesteld, maar er is
na het regeerakkoord op vrijwel ieder onderdeel extra geld op de clustergelden
gezet.De heer Rabbae (GroenLinks):Ik begrijp het, voorzitter. Zou de minister willen aangeven of hij het
bepalen van de ijklijn tussen de marges van een behoedzaam scenario enerzijds
en een gunstig scenario anderzijds technisch of politiek ongewenst acht?Minister Zalm:Ook technisch, bestuurlijk. Maar gelet op de verkiezingsprogramma's verwacht
ik nog wel een hele discussie over de ijklijn, want er zijn ook partijen die
de planning van hun uitgaven afhankelijk stellen van de economische groei.
Dat is natuurlijk iets anders dan een vast uitgavenkader. Er zijn ook partijen
die zeggen dat meevallers bij de uitgaven als gevolg van meer economische
groei voor intensiveringen gebruikt zouden moeten worden. Dat is wel consistent
met de benadering via het uitgavenkader. Een technisch-bestuurlijk bezwaar
tegen een flexibel uitgavenkader is dat je dan in je hele uitgavenbeleid enorm
afhankelijk wordt van prognoses van het Centraal planbureau. Dat heb ik vroeger
als directeur van dat bureau al als slecht gekwalificeerd en ik vind het als
minister van Financiën ook een slechte methode. Het werkt wellicht wel
verlevendigend, want telkens als de groei weer wat hoger blijkt te zijn, ontstaat
er een debat over de mogelijkheden om de uitgaven weer wat te verhogen. Nu
hebben wij toch een zekere vastigheid; wij besluiten één keer
per jaar en daardoor zijn wij niet zo afhankelijk van de precieze groeicijfers
die het CPB raamt, die vervolgens toch weer hoger of lager kunnen uitvallen.
Er zitten derhalve veel bestuurlijke voordelen aan dat vaste uitgavenkader.De heer Rabbae (GroenLinks):Dat begrijp ik, voorzitter. De minister weet echter evengoed als ik dat
bij een groei van de economie – hoewel deze ten voordele is van een
aantal groepen – het milieu het onderspit delft. De correctie komt niet
tegelijkertijd; die komt pas later en incidenteel. We moeten dan nog een beetje
bakkeleien in deze Kamer, voordat er iets extra's op dat punt geleverd wordt.Minister Zalm:Ook op milieuterrein, voorzitter, hebben we toch het een en ander extra
gedaan, zoals de heer Rabbae weet. Ik noem die CO2-pakketten. We
hebben ook via het Fonds economische structuurversterking additionele reserveringen
gemaakt, waar ook de milieudimensie een rol bij speelt. Met name de meevallers
binnen de uitgaven, die mede voortvloeien uit de economische groei, zijn heraangewend
voor allerlei doelstellingen, waaronder het milieu. Het vaste uitgavenkader
voor het totaal betekent nog niet dat je in de loop van de tijd geen nieuwe
accenten kunt zetten, zeker als je ook meevallende uitgaven hebt. Die laatste
hebben we in behoorlijke omvang gehad. We hebben zeker zo'n 4 mld. aan pure
meevallers gehad op rentegebied, qua omvang van de werkloosheidsuitkeringen,
enz. We hebben ook de koppeling kunnen doorvoeren, terwijl in alle berekeningen
met een halve koppeling was gerekend. We hebben de IHS-intensiveringen gehad
van, naar ik schat, toch gauw een 400 à 500 mln. bovenop het regeerakkoord;
ook uit meevallende ontwikkelingen. Zo hebben we een hele serie gehad. Het
is dus niet zo dat het uitgavenkader de dood in de pot is voor nieuwe prioriteiten
die je in de loop van de tijd tegenkomt. Als de economische ontwikkeling meevalt,
mag je redelijkerwijs verwachten dat er ook meevallers in de uitgaven optreden
en die kun je dan weer benutten.De heer Van der Ploeg (PvdA):Voorzitter! De minister heeft zich een beetje gekant tegen mensen die
zeggen: verschaf de kiezer vooraf duidelijkheid, in die zin dat je aangeeft,
als je dan toch behoedzamer raamt en er redelijkerwijs van uit mag gaan dat
er meevallers komen, wat je met die meevallers doet. Dat is nu politiek gezien
precies het verschil tussen onze partij en wat de minister hier nu zegt, ten
eerste als minister van Financiën, maar vooral ook als VVD-politicus.
Wij zeggen: wij willen vooraf duidelijkheid geven aan de kiezers. Als er sprake
is van substantiële meevallers, dan willen wij daar een flink stuk van
gebruiken voor tekortreductie en een flink stuk voor lastenverlichting, maar
als de nood hoog is in bijvoorbeeld zorg en onderwijs, dan willen wij een
stukje van die meevallers ook daarvoor gebruiken. Ik vind dat de kiezers recht
hebben om vooraf te weten hoe je omgaat met meevallers en dat zij dat niet
pas tijdens de rit moeten horen. De minister kan dit niet afdoen met de opmerking,
als ex-directeur van het Centraal planbureau, dat je nooit precies weet wat
de groeiramingen werkelijk zijn. Het punt is dat de kiezer er recht op heeft
vooraf te weten wat een politieke partij bereid is met de meevallers te doen,
als deze er komen.Minister Zalm:Dat ben ik met u eens. Daar staat overigens ook – als we nu toch
even een potje partijpolitiek gaan doen – een formule over in het VVD-verkiezingsprogramma.
Dat zegt ook dat als er meevallers in de uitgaven zijn, deze worden aangewend
voor extra geld voor de prioriteiten die, ook qua intensiveringen, in het
VVD-programma zitten. Daar wordt wel strikt de scheiding gehandhaafd tussen
uitgaven aan de ene kant en ontvangsten aan de andere kant. Als er meer ontvangsten
binnenkomen, dan gaan die eerst naar de schuld en daarna eventueel naar extra
lastenverlichting. Iedereen moet natuurlijk vooraf duidelijkheid
verschaffen aan kiezers; dat is het probleem niet. Overigens is het niet zo
dat de politiek erg onhandig is om met meevallers om te gaan, want alles wat
je vooraf al verschaft hebt aan de kiezers, betekent niet dat je voor vier
jaar klaar bent met begroten. Dat is mijn ervaring en nu praat ik weer even
als minister van Financiën. Ieder jaar en bij elke begroting blijken
er weer nieuwe wensen te zijn die nog nooit in een regeerakkoord hebben gezeten.De heer Van der Ploeg (PvdA):Voorzitter! Daar zijn we het niet over oneens, maar waar nu uiteindelijk
toch duidelijkheid over gekomen is, betreft het volgende. Het gaat dan om
de meevallers bij de inkomsten vooral...De voorzitter:Wel graag korte interrupties.De heer Van der Ploeg (PvdA):Is de minister het met mij eens dat ook hetgeen je met de meevallers doet,
als deze er komen – met name meevallers in de inkomstensfeer –
een politieke interpretatie heeft, in die zin dat dit niet alleen afgedaan
kan worden als een puur technische exercitie, waarbij de minister van Financiën
zegt dat we er dat en dat mee moeten doen? Dat betekent dus dat als een andere
politieke partij anders omgaat met het uitgavenkader dan wellicht de minister
nu gewend is te doen...De voorzitter:Ik beschouw dit niet als kort. Wilt u proberen tot uw vraag te komen?Minister Zalm:Voorzitter! Ik begrijp wat de heer van der Ploeg bedoelt. Iedere politieke
partij heeft het recht om op te schrijven wat zij wil. Dat is volstrekt helder.
Wie ben ik om enige partij dat te kunnen verbieden? Maar als wij praten over
een van de succesvolle formules van dit kabinet op budgettair terrein, dan
is het dat vaste uitgavenkader. Ik kan wel constateren dat sommige partijen
niet van plan zijn om dit beleid voort te zetten met het vaste uitgavenkader.
Ik betreur dat, maar het houdt dan verder op. Nogmaals, iedere partij mag
doen wat hij wil; geen enkel probleem. Als men maar niet van mij vraagt het
ermee eens te zijn.De heer Ybema is erg optimistisch over de belastingmeevaller die hij nog
ziet aankomen. Wij hebben nu de realisaties van november binnen en ik denk
dat de raming van de Najaarsnota de best mogelijke raming is. Ik kan nooit
iets uitsluiten, zeker niet in de maand december, want dan kun je nog mee-
en tegenvallers van behoorlijke omvang krijgen omdat er in een maand nog zo'n
20 mld. aan belasting moet binnenkomen. Dat kan nog wel eens anders uitvallen,
maar ik heb er geen indicatie over dat de cijfers anders zullen zijn dan wij
nu berichten.De heer Ybema (D66):U heeft de realisaties van november binnen. Heeft dat nog het beeld veranderd?Minister Zalm:Nee, dat is wat ik zei. De realisaties van november zijn nieuw, maar er
zit geen opmerkelijke beweging in. Het loopt allemaal volgens plan. Door de
nieuwe vorm van aanslagoplegging hebben wij betere informatie dan voorheen
om deze tijd. Wij krijgen de informatie wat later, maar zij is kwalitatief
beter. Ik heb goede hoop dat wij er dit keer redelijk dichtbij zitten. Niettemin
heeft de heer Ybema gelijk als hij zegt dat er wel heel grote verschillen
zijn opgetreden en dat er nog eens gekeken moet worden naar de ramingstechnieken.
Ik moet zeggen dat er wel het een en ander aan opmerkelijks is gebeurd. Ik
houd ook wel van ramen en dus heb ik er zelf nogal aandachtig naar gekeken,
vooral naar de vennootschapsbelasting. Jarenlang heeft de omvang van de vennootschapsbelasting
zich bewogen tussen de 2,6% van het BBP en de 3,0%. In 1996 is zij echt door
het plafond van 3% heengeschoten. Wij hadden toen een toename van de vennootschapsbelasting
van 25%, terwijl de grondslag die je kunt aflezen uit de CPB- en de CBS-cijfers
met 10% groeide. Wij zagen dus een veel snellere toename. Wij zaten toen nog
een beetje met de billen geknepen; als dat maar niet het jaar daarop wegvalt.
Maar in 1997 zien wij opnieuw een groei van de vennootschapsbelasting met
25% ten opzichte van het reeds gestegen niveau van 1996. De winstontwikkeling
is aardig, maar ook hier is weer sprake van een toename van de grondslag van
niet meer dan ongeveer 10%. Die acceleratie is dus niet te voorspellen. Natuurlijk
gaan wij er verder naar kijken. Wij hebben ook steeds posten gehad die systematisch
tegenvielen, maar het is een zeer opmerkelijke en frappante ontwikkeling dat
wij nu echt boven de 4% BBP aan vennootschapsbelasting ontvangen. Wij hebben
nog nooit zoveel vennootschapsbelasting ontvangen op de rijksbegroting.Wat naar mijn vermoeden zeker een belangrijke factor zal zijn, is dat
bijna alle verliescompensaties zijn verdwenen omdat wij al een reeks van jaren
een tamelijk goede ontwikkeling van de winstgevendheid hebben. Ook bedrijven
die nog een tijd lang oude verliescompensaties konden verrekenen waardoor
zij geen vennootschapsbelasting betaalden, dalen in aantal. Wij weten wel
dat het bij de grote ondernemingen zit; het heeft dus niets te maken met het
switchen van inkomstenbelasting naar vennootschapsbelasting. Ik probeer nu
dus enig begrip te kweken voor het feit dat dit alles heel moeilijk te voorzien
was, zeker als je de oorspronkelijke Miljoenennota vergelijkt, waarin wij
over 1996 eigenlijk ook nog weinig wisten, met de raming voor 1997. Natuurlijk
hebben wij eerst de onverwachte meevaller in 1996 gehad die nog niet was voorzien
in de Miljoenennota 1997. Dat was de eerste ramingsbijstelling. Daarna kregen
wij ook nog nieuwe informatie over 1997, die overigens zeer verheugend is,
maar wel heel onverwacht. Natuurlijk kijken wij hier verder naar, ook in het
overleg met het CPB. Het is ook niet zo dat Financiën altijd somberder
raamt dan het CPB, integendeel, meestal is de belastingraming van Financiën
ietsjes optimistischer dan die van het CPB. De discussie gaat altijd over
een paar honderd miljoen en niet over 9 mld. waarover wij nu spreken.De economische ontwikkeling die gunstiger is dan wij bij de Miljoenennota
dachten, heeft natuurlijk ook een rol gespeeld. Er is echter veel buiten die
economische ontwikkeling dat deze belastingmeevaller verklaart.De heer Hoogervorst merkte op dat het ook wel weer eens kan gaan tegenzitten
als de begroting sterk afhankelijk wordt van winstbelastingen. Winstbelastingen
zijn natuurlijk cultuurgevoelig. Als de economische conjunctuur weer in een
dip komt, zullen er forse percentages dalingen kunnen optreden. Dat is inderdaad
het geval. Dat is ook een reden om in termen van begrotingsbeleid
behoedzaam te blijven en niet op voorhand met grote economische groeicijfers
te rekenen als je een regeerakkoord maakt.De heer Ybema vroeg waarom voor Den Haag het terugbetalingsritme door
het kabinet anders wordt bepaald dan in het IFLO-ritme. Ik vond het bestuurlijk
niet acceptabel dat de IFLO in de begroting 1997 en in de begroting 1998 van
de gemeente nog een neerwaartse bijstelling wilde aanbrengen. Ook vanwege
de bestuurlijke rust die wij proberen te creëren bij de begrotingen van
de gemeenten in Nederland, heb ik gezegd dat wij moeten blijven aansluiten
bij de bedragen die de gemeenten kennen en niet op grond van deze kwestie
de cijfers 1997-1998 weer in beweging gaan brengen. Dat betekent dat qua terugrekenen
het patroon iets verder weg ligt in de tijd.De heren Hoogervorst, Van der Ploeg en Ybema hebben gesproken over de
kwestie van de renteberekening. Zij hebben gevraagd of daarin iets te verzachten
valt. Als we de oude systematiek hadden toegepast, was bij het tekort van
Den Haag de rente bijgeschreven. De IFLO heeft gezegd dat daarbij gerekend
moest worden met 7,6%. Het is duidelijk dat wanneer ik een bedrag uit de kapitaalmarkt
haal, het rentepercentage lager is. Dat bedrag had het Rijk natuurlijk in
zijn zak kunnen steken, maar dat vonden wij niet netjes. Wat ons betreft verdienen
dat de andere gemeenten die op een goedkopere wijze maar wel in hetzelfde
tijdsbestek een financiële bijdrage leveren aan de problematiek van Den
Haag. Dat levert dan enig voordeel op.Met de vraag of het niet consistent is om ook bij de behoedzaamheidsreserve
met rentevergoeding te rekenen, hebt u een sterk punt. Ik ben bereid om zowel
over de rente die wij nu in rekening brengen – 5,6% – alsook over
het ten gunste van gemeenten rente rekenen over de behoedzaamheidsreserve
met de VNG te spreken over de manier waarop wij dat in het vat kunnen gieten.
Dat hoeven wij nu niet te beslissen. Ik vind de vraag logisch en wil graag
de desbetreffende suggesties die hier naar voren zijn gebracht met de VNG
bespreken. De kwestie speelt bij de Voorjaarsnota. Dan gaan wij het meerjarig
beeld weer opmaken. Wij hebben dus enige tijd daarvoor.De brief over zorg en sociale zekerheid is afgerond. Ik heb gisteren mijn
akkoord gegeven. Ik hoop dat de brief nog deze week de Kamer zal bereiken.
De teneur daarvan is dat wij in eenzelfde ritme zoals wij dat doen voor de
rijksbegroting, vanaf de nieuwe begrotingscyclus ook informatie aan de Kamer
zullen geven over de andere twee sectoren. Daarbij moet natuurlijk wel rekening
gehouden worden met institutionele verschillen die er zijn, ook in termen
van tijdigheid van informatie. Maar zoals u weet, is er al een traject in
gang gezet om ook bij deze sectoren de informatiestroom te versnellen.Voorzitter! De heer Van Dijke heeft gesproken over de inflatiestijging.
De cijfers die ons nu gepresenteerd worden zijn iets gunstiger dan die waarmee
het CPB heeft gerekend. Uit de nieuwe informatie blijkt dus niet dat het met
de inflatie slecht zou gaan, althans vergeleken met de Marco-economische verkenning.
We zitten iets boven de 2%: 2,25%. Gelet op de realisatie van dit jaar, zouden
we iets boven de 2% uitkomen. Dat is iets anders dan het twaalfmaandscijfer,
waarop waarschijnlijk de heer Van Dijke doelt. Echter, het CPB heeft rekening
gehouden met een nog sterkere ontwikkeling van het twaalfmaandscijfer. Men
kwam daarbij uit op het jaargemiddelde van 2,25%. Dus de twaalfmaandsinflatie
kent een patroon dat niet representatief is voor de trend van de algemene
prijsstijgingsontwikkeling. Er is dan ook geen reden om te twijfelen aan de
ramingen van het CPB op dit punt. Voorzover er na het afsluiten van de MEV
nieuws was, houdt die in dat het jaarcijfer voor de prijsstijging eerder lager
dan hoger uitkomt.De heer Van Dijke (RPF):Dus de minister kan zich niet vinden in het sombere beeld van de OESO-rapportage.Minister Zalm:Op het punt van de inflatie heb ik geen enkele aanleiding om de CPB-prognoses
die ik voor Nederland toch al hoger acht dan die van andere instellingen,
in twijfel te trekken.Voorzitter! De ontwikkelingen in Azië hebben voor Nederland gevolgen
van tweeërlei aard. Allereerst zijn er de gevolgen via de internationale
contacten, dus via de wereldhandel, maar ook de renteontwikkeling wordt er
door beïnvloed. De ontwikkelingen in Azië zullen ongetwijfeld een
negatief effect hebben op de wereldhandel en dus ook enigszins op de Nederlandse
uitvoermogelijkheden. Daar staat wel iets tegenover. Bij de kapitaalbewegingen
merkt men dat men op zoek gaat naar save havens. Daar is Nederland er een
van. Daardoor kunnen wij nu constateren, dat de kapitaalmarktrente het laagste
niveau sinds ongeveer dertig jaar heeft bereikt. Dat is weer een voordeel.
Met de tienjaarsleningen, de staatsleningen op de kapitaalmarkt, kennen we
een renteniveau van 5,25%. Dat is uniek laag. Sommigen zullen zich herinneren
dat wij ooit eens hebben moeten lenen met een renteniveau van 12,75%. Dan
is dit een heel wat mooier cijfer. Ook dit is gunstig voor de Nederlandse
economie en eveneens een effect van de ontwikkelingen in Azië.Wat zijn de gevolgen van die ontwikkelingen voor het IMF? Nederland zit
in de G-10. We kennen regelingen die erin voorzien dat als er betalingsbalansproblemen
van enige omvang zijn, het general agreement to borrow, het GAB, in werking
kan treden. Nederland is daarbij betrokken, maar de transacties gaan via De
Nederlandsche Bank, waarbij een garantiestelling door de Nederlandse Staat
geldt. In dit geval kan een beroep op Nederland worden gedaan om een steentje
bij te dragen. Dat heeft geen rechtstreekse gevolgen voor de Nederlandse begroting,
want, zoals ik al zei, lopen de transacties via De Nederlandsche Bank.Voorzitter! Wat Italië en Spanje betreft: vergeeft u het mij dat
ik over hun positie op dit moment geen oordeel geef. Het lijkt mij het beste
dat we die kwestie bespreken als wij begin volgend jaar de rapporten van de
Commissie en van het Europees monetair instituut hebben. Met die rapporten
kunnen wij de discussie op een gedegen grondslag voeren.Wel kan ik iets zeggen over de stabiliteitscultuur. Ik wijs erop dat het
woord "cultuur" niet in het verdrag voorkomt. Wij kennen wel een stabiliteitspact.
In het verdrag wordt gesproken over het hebben van een duurzaam karakter.
Dus het verdrag kent wel het begrip "duurzaamheid". Men kan overigens aan
de hand van het verdrag niet zeggen dat men de doelstelling heeft gehaald
als men een keer onder het tekort van 3% komt. Een dergelijke
gedachtegang ligt dus niet aan het verdrag ten grondslag. Als dus met het
gebruik van het woord "stabiliteitscultuur" zou worden bedoeld dat er sprake
moet zijn van duurzaamheid, biedt het verdrag aanknopingspunten. Ik ben het
in ieder geval eens met de heer Van Dijke, dat we het woord "cultuur" niet
in het verdrag kennen.De heer Van Dijke (RPF):Kunt u er wat mee, althans in die zin, dat u het tijdens de gesprekken
met de collega's over de toetredingseisen als een plus zou gebruiken?Minister Zalm:Ik heb dat woord voor deze discussie niet nodig. Ik houd mij liever aan
de verdragsteksten en aan wat wij onderling in de Ecofin-raad hebben afgesproken.
Met het begrip "duurzaamheid" werkt men dan heel prettig.De heer Van Dijke (RPF):Is de minister het met mij eens dat de heer Bolkestein op zijn minst suggereerde
dat hier iets extra's werd toegevoegd wat de eisen betreft?Minister Zalm:Dat staat de heer Bolkestein natuurlijk vrij. Ik werk met het verdrag,
met het stabiliteitspact en met de terminologieën die de Ecofin-ministers
steeds hanteren.De heer Van Dijke (RPF):Verstaat de minister het niet zo dat de heer Bolkestein bedoelde iets
extra's toe te voegen? Of zegt hij: neen, dat is precies wat wij allang doen?Minister Zalm:Ik kan noch in het hart noch in het hoofd van de heer Bolkestein kijken.
Voor mij geldt – dat is de bekende mantra van de regering – dat
wij strikte toepassing van de criteria wensen. Duurzaamheid is er een onderdeel
van.De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! De minister zegt: staat u mij toe dat ik Italië en Spanje
nu buiten beschouwing laat. Dat is toch merkwaardig, want ook daar zijn ontwikkelingen
gaande. Tegen die achtergrond moeten wij gaandeweg de rit naar het sluiten
van het verdrag ons standpunt kunnen bepalen. Dan is toch een beoordeling
van de minister van belang hoe die ontwikkeling zich afzet tegenover datgene
wat wij van landen verlangen om te kunnen toetreden.Minister Zalm:Die beoordeling zal ik u tegen die tijd ook geven. Het heeft niet zoveel
zin om er nu over te speculeren. Er is een procedure voorzien waarin ook de
Kamer is ingeschakeld. Dat is begin volgend jaar. Dan ben ik, althans tot
6 mei, geheel tot uw dienst. Het heeft niet zoveel zin om er nu op basis van
flarden van gegevens een principiële discussie over te voeren.De heer Rabbae (GroenLinks):De minister is niet ingegaan op mijn vraag betreffende het probleem van
het openbaar vervoer in de Vinex-locaties. Ik heb gevraagd of hij bereid is
om daarvoor een oplossing te zoeken in het licht van de resultaten van de
Najaarsnota.Minister Zalm:Voorzitter! Het antwoord daarop is "neen". Ik vind dat beslissingen over
de begroting 1998, voorzover nog noodzakelijk door dit kabinet te nemen, moeten
worden genomen in het kader van de discussie over de Voorjaarsnota en de Kaderbrief.
Een keer per jaar hebben wij een hoofdmoment van besluitvorming; dan stellen
wij de prioriteiten. Dat is wat mij betreft niet even en marge van de Najaarsnota.
Dat zullen wij volgend jaar vervroegd doen bij de Voorjaarsnota en de Kaderbrief.
In maart zullen wij die discussie in het kabinet hebben. Ik zal proberen de
Voorjaarsnota sneller dan normaal aan de Kamer te doen toekomen. Dan zetten
wij alle kwesties op een rij die nog om een besluit vragen van dit kabinet
en die niet kunnen wachten tot na de verkiezingen. Dan zullen wij de Kamer
voorleggen wat wij allemaal hebben besloten. Ik weet nu al dat er een heel
scala van problemen naar voren komt. Er komen tegenvallers en meevallers,
wij hebben wensen en wij hebben de Vinex nog. De heer Van der Ploeg had ook
een heel lijstje met dingen die hij graag geregeld wilde zien. Wat mij betreft
wordt dat allemaal in maart in het kabinet besproken. Dan krijgt u bericht
over de besluiten die het kabinet heeft genomen. Ik vind dit geen geschikt
moment om een soort bijgestelde begroting 1998 te bespreken.Dan vliegen wij van Italië en Spanje naar Texel en Terschelling.
Als wij daar een luchtfoto maken, zien wij dat er eigenlijk niet zoveel veranderd
is. Alleen lijkt het CBS een gewijzigde definitie toe te passen waardoor binnenwateren
plotseling tot zee worden verklaard en niet meer tot het grondgebied van een
eiland. Het moge duidelijk zijn. Ik weet niet of het CBS dat zal doorzetten.
Voorzover het dat zal doen, zullen Texel en Terschelling geen schade lijden
door een definitiewijziging van wat tot de oppervlakte van een eiland wordt
gerekend. Het CBS kan immers de verdeelmaatstaven van het Gemeentefonds niet
zomaar op eigen houtje veranderen. Dat is een beleidsmatige beslissing. In
ieder geval zullen wij dat corrigeren. Ik zal ervoor zorgen dat het op zijn
pootjes terechtkomt.Wat de werkervaringsplaatsen betreft heb ik weinig toe te voegen aan de
Najaarsnota. De opmerkingen heb ik genoteerd in mijn hoofd. Het is een van
de meevallers die wij liever niet hadden gezien, maar in het kader van de
reorganisatie is het blijkbaar onvermijdelijk.De kinderbijslag is een grote begrotingspost. De Sociale verzekeringsbank
kijkt wat erachter zit. Het is een bescheiden meevaller op zo'n grote post.
Aan de andere kant is het normaal gesproken één van de best
te ramen begrotingsposten, omdat er niet al te veel verrassingen voorkomen
wat betreft het aantal kinderen. Wij zullen nagaan hoe dat in elkaar steekt,
maar ik kan er nu nog geen uitspraak over doen.Dan de opvang van de asielzoekers en toename daarvan. De Kamer heeft daar
aparte brieven over gehad, met de beleidsvoornemens van het kabinet terzake.
Met name Afghaanse en Noord-Iraakse asielzoekers hebben een sterke voorkeur
voor Nederland. Dit leidde ertoe dat de raming voor dit jaar qua instroom
opwaarts moest worden bijgesteld. Het ministerie van Financiën zal samen
met Defensie het mobiel vreemdelingentoezicht intensiveren. Dat is ook in
de stukken aangekondigd. Binnenkort komt de nadere uitwerking van die plannen.Het ziet ernaar uit dat er wat betreft de varkenspest sprake zal zijn
van een meevaller. Het is overigens een incidentele meevaller, al is het maar
omdat de tegenvaller ook incidenteel was ingeboekt. Het is dus een meevallende
tegenvaller. De herstructurering van de sector en de daarvoor benodigde middelen
 komen ook aan de orde in de Kaderbrief over de Voorjaarsnota
en de discussie in maart. Ik kan er nu verder geen uitspraken over doen.De heer Hoogervorst vraagt hoe groot de structurele doorwerking van de
belastingmeevaller is, want dan is het duidelijk wat er naar het fonds gaat.
Daar kan ik nu ook nog geen definitieve mededeling over doen. Wij kijken niet
voor niets pas echt goed in februari. Dan is er inzicht in de realisaties
per belastingsoort. Dan hebben wij ook de achterliggende gegevens. Ik ga er
echter wel van uit dat de meevaller van 2,75 mld. niet volledig wegsmelt.
Ik ga ervan uit dat wij daar de meerderheid van overhouden, ook in de doorwerking.
Daarnaast krijgen wij weer nieuwe gegevens en CPB-ramingen, omdat de economie
zich in 1998 natuurlijk anders ontwikkelt dan in de MEV is gedacht. Daaruit
vloeit weer een aparte categorie ramingsbijstellingen voort. In de februarinota
wordt er alleen maar een beoordeling gegeven van de doorwerking in 1997. Het
kabinet heeft wat dat betreft afgesproken dat het structurele gedeelte dat
voortvloeit uit de meevallers van 1997 naar het AOW-fonds gaat.De heer Hoogervorst heeft ook gesproken over de asielzoekers. Budgettair
is dat een moeilijk te beheersen post. Daarom is het vanuit financieel oogpunt
ook van belang wat het asielbeleid inhoudt, maar daarover hoef ik niet met
de Kamer te discussiëren.De meevallers voor de IHS zijn ingezet voor intensiveringen. Er is gevraagd
of dat niet in strijd is met de regels. Dat is niet het geval. De heer Hoogervorst
formuleert het overigens wat onzorgvuldig. Er zijn meevallers in de IHS geweest.
Het kabinet heeft gelijktijdig besloten tot intensivering. Dat is de volgorde
der dingen. De betrokken bewindspersoon heeft dus niet de vrijheid om, als
hij of zij een meevaller heeft, daar leuke dingen mee te doen. Dat kan ook
niet bilateraal met de minister van Financiën worden geregeld. Dit is
een van de meevallers die in het kabinetsberaad aan de orde zijn geweest.
Het is voorts een van de intensiveringen geweest waartoe is besloten. Mensen
die in het kader van de begrotingsvoorbereiding met een meevaller onder de
arm aankomen, kunnen bij mij overigens op een iets sympathieker onthaal rekenen
dan mensen die dat niet doen. In die zin is er een indirect verband, maar
op zichzelf worden alle meevallers aan het kabinet voorgelegd. Er wordt apart
besloten over alle claims. Het is zeker geen automatisme dat de meevallers
zelf mogen worden opgehoest.Er is nu sprake van een tegenvaller, voorzover valt te overzien, doordat
de acties om het non-gebruik terug te dringen geslaagd zijn. In beleidsmatige
termen hebben wij dus een meevaller. Ook hierop komen wij terug bij de Kaderbrief
over de Voorjaarsnota. Degenen die de meevallers partieel al aan het spenderen
zijn, moeten in hun achterhoofd houden dat wij nog een aantal tegenvallers
hebben. Bij het asieldossier zullen wij in 1998 waarschijnlijk ook met extra
kosten te maken krijgen. Hetzelfde geldt voor de IHS. De overschrijding terzake
gaat uit boven wat er in de begroting van VROM is voorzien.De heer Marijnissen maakt zich zorgen over de aandelenopties. Wat mij
betreft handelen wij dat punt zo snel mogelijk af, in ieder geval vóór
mijn verjaardag. Ik heb geen enkele behoefte om het over de verkiezingen heen
te tillen. Ik zie ook niet de connectie met de voorstellen inzake de 21ste
eeuw. Wij hebben hier te maken met beloning in natura voor arbeid. Die zal
moeten worden belast op de manier waarop arbeid gebruikelijk wordt belast,
ook al heet het in dit geval optie. Het kabinet heeft het desbetreffende wetsvoorstel
inmiddels aanhangig gemaakt.Wat betreft de SPAK en de 115%-grens verwijs ik onder meer naar wat het
CPB daarover heeft geschreven. In termen van het stimuleren van de vraag naar
arbeid is het evident dat wanneer je aan de onderkant de loonkosten verlaagt,
dit tot betere kansen leidt dat er vraag naar dit type arbeid ontstaat. Als
je iedereen gebruik laat maken van de SPAK en er sprake is van een lage betaling,
betekent het dat je mensen mede subsidieert die anders ook wel aan de slag
gebleven zouden zijn. Het gaat erom of het per saldo leidt tot een voldoende
effectieve uitbreiding van de werkgelegenheid. De SPAK zal geëvalueerd
worden ten aanzien van gebruik en effectiviteit voor het creëren van
werkgelegenheid aan de onderkant. In de begrotingsvoorstellen voor 1998 is
die wat verder toegespitst zodat de overkill zal verdwijnen.De heer Marijnissen (SP):Ik mag aannemen dat in die evaluatie ook de verdringing en mijn vraag
of die banen toch al niet zouden zijn ontstaan, expliciet aan de orde komen.Minister Zalm:Zeker. Dat zal daarin mede een rol spelen. Het zal voor de onderzoekers
overigens vrij lastig zijn om alles te ontwarren, aangezien er veel factoren
aan de orde zijn. Maar goed, daar hebben wij de econometristen voor om dat
op een goede manier te doen. Ik wacht met belangstelling af hoe ze dit varkentje
gaan wassen.De heer Marijnissen heeft gevraagd naar de Tobin-taks, de belasting op
flitskapitaal. Ik heb er ooit samen met collega Pronk een beschouwing over
geschreven. Men begrijpt dat wij er samen enige discussie over hebben gehad
voordat wij het allemaal goed op papier hadden staan. Wel is duidelijk dat
voorzover je die belasting al wenselijk acht, je die alleen maar op mondiale
schaal kan invoeren. Anders zou het betekenen dat alle kapitaalbewegingen
voortaan buiten Nederland omgaan en dat iedereen zijn bankrekeningen in Zwitserland,
België, Luxemburg of Frankrijk onderbrengt. Dan schieten wij er niet
echt wat mee op. Dan levert die belasting niets op, behalve dan wellicht die
ene keer dat kapitaal verplaatst wordt naar een land dat geen belasting op
transacties en kapitaal kent. Kortom, als wij het daarover eens kunnen worden,
is voor mij de grote discussie niet meer nodig.De heer Marijnissen (SP):Ik heb begrepen dat in het kader van de G-7 al eens over dit onderwerp
is gesproken, hetgeen betekent dat er klaarblijkelijk mondiale belangstelling
voor is. Alleen de VS waren er faliekant tegen. Je zou bijvoorbeeld kunnen
proberen om het op Europees niveau, binnen de Ecofin-raad of in het kader
van de EMU aan te kaarten. Dan wordt in ieder geval het grote stilzwijgen
doorbroken rond dit ideale voorstel waarmee je een heleboel problemen in een
keer oplost.Minister Zalm:De heer Marijnissen verleidt mij nu tot een discussie over de vraag of
dit een goed voorstel is. Ik meen dus van niet. Het is in het kader van het
IMF en het interim committee, waar 24 vertegenwoordigers van
de lidstaten in zitten, nooit als een serieuze optie beschouwd. Misschien
mag ik toch verwijzen naar die nota van mijn collega. Ik meen dat die ongeveer
een jaar geleden is verschenen. Daarin wordt vrij uitvoerig ingegaan op die
Tobin-taks en wordt het kabinetsstandpunt verwoord. Wij vinden het een interessante
gedachte, maar wij vinden ook dat het principieel twijfelachtig is of wij
het wel zouden moeten willen. Verder is het praktisch onuitvoerbaar, zolang
er nog één land in de wereld is dat er niet aan meedoet.De heer Marijnissen (SP):Ik moet vaststellen dat Zwitserland en Luxemburg ook altijd bijzondere
faciliteiten hebben gehad en toch hebben wij op één continent
kunnen vertoeven. Het argument van de minister dat het niet lukt als er één
land is dat niet meedoet, bestrijd ik dan ook. Misschien kan de minister iets
meer zeggen over zijn inhoudelijk bezwaar.Minister Zalm:Het is een soort boete op flexibiliteit. Transacties en het aanpassen
van vermogenssamenstellingen zijn heel belangrijk voor het functioneren van
de economie. Het is dus een soort straf op verandering. Dat is vanuit economisch
oogpunt bezwaarlijk, want dan ga je situaties bevriezen, omdat er een boete
op staat, terwijl het puur economisch gezien een kosteloze wijziging zou zijn.
Vervolgens wordt daar dan echter een belastingheffing op gelegd. Dat leidt
tot verstarring van financiële verhoudingen en van financiële posities.
Het is überhaupt markteconomisch altijd fout om op markttransacties een
boete te leggen; zeker als het om financiële markten gaat, lijkt mij
dat een weinig aanbevelenswaardige zaak. Als je het naar de arbeidsmarkt zou
verplaatsen, is het een straf op bijvoorbeeld solliciteren.De heer Marijnissen (SP):Ik kom er nog op terug.Minister Zalm:Het is een spannend onderwerp waar heel wat literatuur over is verschenen.Voorzitter! De heer Schutte zei dat de schuld tegenwoordig gemakkelijker
omlaaggaat dan het aantal varkens. Ik moet hem enigszins corrigeren. De schuld
gaat van jaar op jaar nog omhoog. In percentage van het BBP zakt de schuld,
maar in guldens stijgt die nog steeds.Er is gesproken over "Visie op 1998". Die visie ging, dat is het pikante,
nauwelijks over 1998, maar meer over hetgeen er na 1998 zou gebeuren. Er ligt
niet echt een kabinetsstandpunt over de volgende kabinetsperiode. Het is natuurlijk
wel typisch iets voor de minister van Financiën, want ik behandel de
onderwerpen waar ik vanuit mijn vakgebied het meest mee te maken heb. Ik ga
geen beschouwingen houden over de diverse onderdelen van de gezondheidszorg
of over het euthanasievraagstuk. Dat ligt namelijk niet op mijn weg. Mijn
Financiënpet is echter wel zichtbaar. Omdat het na 1998 is, is het niet
altijd per definitie voor 100% een kabinetsstandpunt, want het ontbreekt meestal
voor de periode na 1998.De heer Van der Ploeg heeft geluiden uit het veld gehoord dat de gedachte
was dat Den Haag met een gift zou worden gered. Daar heeft volgens mij nooit
enigerlei beschouwing van mij of van de minister-president aanleiding toe
gegeven. Binnen het kabinet hebben wij nooit over iets anders gesproken dan
over een voorfinancieringsmethodiek. Zoals ik heb uiteengezet, levert dat
enig voordeel voor de overige gemeenten op, een voordeel voor Den Haag en
geen nadeel voor het Rijk. Maar dat is het dan ook. Ik heb toegezegd dat ik
op het punt van het rentepercentage en de vergoeding van rente over de behoedzaamheidsreserve –
wat mij betreft is de spreiding in de tijd ook bespreekbaar – met de
VNG overleg zal voeren om te kijken of wij daar op een evenwichtige manier
uit kunnen komen.Voor het oormerken van terugkomend geld voel ik niet veel. De onderwerpen
die de heer Van der Ploeg naar voren brengt, klinken mij natuurlijk bekend
en sympathiek in de oren, maar ik kan hier geen geld oormerken voor een sympathiek
doel, want wij hebben veel sympathieke doelen. Ik vind dat wij in het kabinet
eerst alle mee- en tegenvallers op een rij moeten zetten, alle wensen inventariseren
en dan beslissen. Vandaag staat Van Montfrans in de belangstelling en morgen
is het weer wat anders, bijvoorbeeld dat de IHS-tegenvaller niet binnen de
IHS moet worden opgelost. Ik kan mij ook voorstellen dat de heer Van der Ploeg
dat bepleit. Het zal toch moeten worden ingepast. Zo denk ik over deze zaak.De punten die hij noemt op het beleidsveld Van Montfrans, slaan gewoon
op 1998. Ik neem niet aan dat er in 1997 nog belangwekkende beleidsveranderingen
worden voorgenomen. Het lijkt mij dat wij dit signaal uit de fractie van de
Partij van de Arbeid meenemen naar de besprekingen over de Voorjaarsnota en
de Kaderbrief. Dan komen wij met een bericht terug.Hij sprak ook over een amendement bij het Gemeentefonds. Ik neem aan dat
collega Vermeend ermee in de weer is om dat te beoordelen. Ik ga ervan uit
dat dit geen financieel amendement is. Ik heb begrepen dat de bedoeling is
om mogelijk te maken dat die ƒ 100 op een andere wijze bij de burger
terecht kan komen dan alleen via de OZB. Ik kan in ieder geval zeggen dat
de Eerste Kamer het zeer prettig zou vinden als dat gaat gebeuren.De heer Van der Ploeg (PvdA):Niet alleen de Eerste Kamer. Ter informatie, bij het amendement over het
leerlingenvervoer geldt natuurlijk hoofdzakelijk een inhoudelijk argument
dat die zwaar gehandicapte leerlingen vervoerd kunnen worden. Er zit een zeer
beperkte financiële implicatie bij, want het gaat om 9 mln.Minister Zalm:Ik neem aan dat volgens de regels der kunst de dekking wordt gezocht binnen
het Gemeentefonds. Dan hebben wij alles weer volgens de spelregels gedaan.
Ik kan mij niet herinneren dat dit bij de algemene beschouwingen een van de
gehonoreerde prioriteiten was van de Kamer en van het kabinet. De heer Vermeend
zal zich ongetwijfeld weren zoals ik van hem gewend ben, en geen enge dingen
doen of toezeggen.Dan kom ik op de berekeningen van het CPB. Ik heb daar een heel dik pak
over. Het is buitengewoon technisch. Ik geloof dat het de heer Van der Ploeg
erom gaat dat er 27 mln. voor dagbestedingsprogramma's aan de begroting wordt
toegevoegd. Zijn betoog is dat er iemand moet boeten voor een ramingsfout.
Omdat ik toevallig directeur van het CPB was, moet ik mij
daar in het bijzonder door aangesproken voelen. Deze wens voor 27 mln. kan
worden betrokken bij de inventarisatie bij de Voorjaarsnota en de Kaderbrief.
Ik ga ervan uit dat wij niet in de maand december nog een enorm uitbundige
uitbreiding van dagbestedingsprogramma's zullen realiseren. Het gaat over
1998, dus het kan bij de eerstvolgende ronde over de begroting voor 1998 worden
betrokken, dus bij de Voorjaarsnota.De meevaller bij de loonbijstelling is bekend en in de Najaarsnota gemeld.
Hij zal voor een deel een structureel karakter hebben. Dat is een van de meevallers
die wij bij de Voorjaarsnota tegenover de tegenvallers zullen stellen. De
voorlopige inzichten die ik heb, komen erop neer dat de meevallers in de uitgaven
ons niet om de oren zullen vliegen en dat wij moeite zullen hebben om die
meevallers allemaal op te maken. Er zijn voldoende tegenvallers in beeld,
dus in de Voorjaarsnota zal het toch weer duwen en trekken en inpassen worden.
Er moeten de nodige prioriteiten worden gesteld. Dat vind ik het beste moment
voor het kabinet als geheel om dat te doen. Wij moeten niet op allerlei subonderdelen
alvast toezeggingen doen. Daar ben ik ook niet toe bevoegd als lid van het
kabinet.De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! Ik dank de minister voor zijn toezegging met betrekking tot
de artikel-12-gemeenten.Het begrip stabiliteitscultuur is in mijn waarneming nieuw in het begrippenkader
rondom de toetredingseisen. Ik kan mij niet voorstellen dat collega Bolkestein
dat begrip per ongeluk heeft gebruikt. Hij heeft daar vast mee bedoeld, de
bestaande criteria in die zin op te rekken dat de toetreding in elk geval
meer stabiliteit waarborgt. Ik hoop dat de fractie van de VVD op dat punt
haar rug recht zal houden. In dat licht dien ik een motie in.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat naar verwachting een redelijk aantal lidstaten zal voldoen
aan de nu gestelde criteria voor toetreding tot de EMU;voorts overwegende, dat van enkele lidstaten het maar de vraag is of dit
op de lange(re) termijn stand houdt vanwege de problemen van deze staten op
economisch, sociaal, milieu- of financieel terrein;verzoekt de regering bij de besluitvorming over de toetreding van lidstaten
de "stabiliteitscultuur" van de landen mee te laten wegen – als invulling
van het duurzaamheidscriterium – teneinde toetreding van instabiele
lidstaten te voorkomen,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Van Dijke. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 3 (25771).De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! Ik ben dankbaar dat de minister toezegt dat indien er enige
gevolgen voor Texel en Terschelling zullen zijn, deze te zullen corrigeren.Met betrekking tot de kinderbijslag mag ik aannemen dat het bericht heel
snel zal komen, zodat wij in de gevolgen daarvan snel inzicht zullen hebben.Bij de varkenspest spreekt de minister van een meevallende tegenvaller.
Hij heeft daarin natuurlijk gelijk, alleen de vraag is wat je daar vervolgens
mee doet. Omdat ik de minister in een bepaalde richting wil stimuleren, wil
ik de Kamer de volgende motie voorleggen.De Kamer,gehoord de beraadslaging,overwegende, dat een meevaller te verwachten is ten aanzien van de uitgaven
voor de varkenspest van ten minste 100 mln.;voorts overwegende, dat voor de herstructurering van de varkenshouderij
een groter budget meer mogelijkheden geeft voor een snelle en sociaal meer
verantwoorde omschakeling;voorts overwegende, dat wanneer de meevaller van de uitgaven voor de varkenspest
ingezet gaat worden voor de herstructurering, er een positieve verschuiving
optreedt van crisisbestrijding naar structurele opbouw;verzoekt de regering de onderuitputting van de varkenspest in te zetten
voor de herstructurering van de varkenshouderij,en gaat over tot de orde van de dag.De voorzitter:Deze motie is voorgesteld door het lid Van Dijke. Naar mij blijkt, wordt
zij voldoende ondersteund.Zij krijgt nr. 4 (25771).De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! De minister is niet ingegaan op mijn uitnodiging om nog eens
in deze Kamer uit de doeken te doen wat hij bedoelde toen hij in de Eerste
Kamer zei dat de hoogte van de uitkeringen wat hem betreft omhoog mocht als
die in mindering zou worden gebracht op bijzondere bijstand en huursubsidie,
met andere woorden om de loketafhankelijkheid van mensen terug te dringen.
Ik nodig hem uit zijn bedoeling hier nog eens uit te leggen.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Ik wil even terugkomen op hetgeen de minister heeft gezegd
over mijn opmerking over de Tobin-taks. De kritiek van de SP op het belastingplan
komt erop neer dat de minister aan de ene kant weliswaar de belasting op arbeid
verlaagt, maar inruilt tegen heffingen en BTW. Dat daarvan een denivellerende
werking uitgaat, lijkt mij evident. De SP zou een uitruil willen bepleiten
van de belasting op arbeid tegen belasting op kapitaal. Je komt dan al vrij
snel bij die Tobin-taks terecht. De minister zegt dat dit in de praktijk een
probleem zal opleveren. Interessanter is wat hij inhoudelijk te berde brengt,
want dat praktische probleem zul je misschien ooit in de 21ste eeuw kunnen
oplossen als iedereen in de wereld bij zinnen is gekomen.Bij de inhoudelijke kritiek van de minister lopen onze sporen uiteen,
hetgeen niet behoeft te verbazen bij een liberaal en een socialist. Maar deze
minister is ooit marxist geweest. Als hij zegt dat ik een premie zet op inflexibiliteit
en hij komt dan vervolgens met de vergelijking dat ik blijkbaar
ook tegen solliciteren ben, omdat ik daar misschien ook wel belasting op wil
heffen, dan moet ik hem als marxist, als kameraad in dezen erop wijzen dat
hij moet weten dat waarden geproduceerd worden door arbeid. Waarden worden
niet geproduceerd door flitskapitaal. Dat is het fundamentele verschil natuurlijk.
Bovendien pleit de minister zelf in zijn belastingplan om de belasting op
arbeid te verlagen. Welaan, is het dan zo raar om belasting op kapitaal te
introduceren als dat nu nog onbelast blijft? Mag ik er naar aanleiding van
de flexibiliteit van deze minister op het punt van het flitskapitaal bovendien
op wijzen dat wij het voor 90% over speculatie hebben? Laten wij dat ballonnetje
eens doorprikken: speculatie betekent niets anders dan windhandel en geld
verdienen met niks. Aangezien geld niet jongt, betekent dit echter wel dat
het geld eerst moet worden geïnvesteerd en wederom door arbeid zal moeten
worden gegenereerd. Vervolgens valt het toe aan mensen die daar werkelijk
niets anders voor hebben gedaan dan naar beeldschermen kijken en op knoppen
drukken. De SP-fractie is van mening dat de Tobin-taks een ideaal middel is
om de collectieve armoede bij de overheid op te lossen en om tegelijkertijd
te doen wat wij in de collectieve sfeer zouden moeten doen, namelijk zorgen
voor fatsoenlijke basisvoorzieningen.De heer Van der Ploeg (PvdA):Voorzitter! Ik heb twee opmerkingen. Mijn eerste opmerking is een soort
hulde aan de minister van Financiën voor zijn bereidheid om met de gemeenten
in overleg te treden over een eventuele spreiding van de rentebetalingen betreffende
de voorfinanciering ten behoeve van Den Haag, om naar een milder regime in
de sfeer van de rente te kijken en om daarbij ook de rente op de behoedzaamheidsreserve
te betrekken. Ik hoop dat daarmee een verzachting kan plaatsvinden die na
afloop van het overleg bij de gemeenten op enig applaus kan rekenen.De dagbestedingsprogramma's voor gehandicapten vormen voor ons een belangrijk
punt. Uiteindelijk kan de minister inderdaad zeggen: in feite zie ik daar
een claim van 27 mln.; die gooien wij op de hoop en dan kijken wij daar bij
de Voorjaarsnota wel naar. Met die toezegging ben ik op een bepaalde manier
blij. De minister heeft echter gezegd dat het CPB een ramingsfout heeft gemaakt
en dat hij zich daardoor aangesproken moet voelen, maar nu niet, omdat wij
dit bij de Voorjaarsnota zullen bekijken. Op zich is het prettig dat hij heeft
gezegd dat er bij de Voorjaarsnota een Kaderbrief zal verschijnen, maar mede
met het oog op de behoorlijke onderuitputting van de door mij genoemde aanvullende
post – daar heeft de minister niets over gezegd – overwegen wij
serieus om in het hierna te voeren debat met mevrouw Borst een vertaling te
geven aan de motie-Vliegenthart/Van Vliet door middel van een amendement dat
regelt dat een eventuele onderuitputting voor dit doel geoormerkt wordt en
dat dit geregeld wordt bij de suppletore begroting. Het zou dus mooi zijn
als de minister al voor de kerst iets meer zou kunnen aangeven; dat bespaart
ons wat werk bij de behandeling van de suppletore begroting.Minister Zalm:Voorzitter! Ten aanzien van de motie-Van Dijke over de stabiliteitscultuur
merk ik op dat er moties zijn waarvan de regering kan zeggen dat zij het daar
niet of wel mee eens is of dat zij haar wel of niet zal uitvoeren; er zijn
ook moties die, ook al zou je die willen uitvoeren, niet uitvoerbaar zijn.
Volgens mij is deze motie niet uitvoerbaar, omdat de regering er bij de beoordeling
van de toetreding aan gehouden is om de criteria te hanteren die verdragsmatig
zijn vastgelegd. Die criteria passen wij op een strikte manier toe. Een grotere
vrijheid is ons in redelijkheid niet geboden.De heer Van Dijke (RPF):Ik denk dat de minister de tekst van mijn motie niet voor zich heeft liggen,
want anders zou hij zien dat ik mij begeef binnen het bestaande begrippenkader
met een nadere definiëring van het begrip "duurzaamheid". De motie is
dus makkelijk uitvoerbaar.Minister Zalm:Het moge duidelijk zijn dat ik in ieder geval geen behoefte aan aanneming
van deze motie heb. Ik weet wat het kabinet wil en wat ik persoonlijk wil;
die lijn hebben wij bij de toepassing van de criteria ook steeds nagestreefd.Wat de kinderbijslag betreft kan ik de heer Van Dijke verzekeren dat de
Sociale verzekeringsbank in maart volgend jaar met een analyse zal komen,
omdat dan alle gegevens over heel 1997 beschikbaar zijn. Dat zal dus bij de
Voorjaarsnota kunnen worden meegenomen.De heer Van Dijke heeft mij ook om een uitspraak gevraagd over het salderen
van allerlei inkomensondersteunende regelingen inzake het netto sociaal minimum.
Dat is niet iets wat ik, filosoferend, naar voren heb gebracht; het werd naar
voren gebracht door de heer Wöltgens van de PvdA. Wat hem betreft, mogen
alle kwijtscheldingsregelingen, de bijzondere bijstand en eventueel ook de
IHS op één hoop worden gegooid om de netto-uitkering hoger te
maken. Op zichzelf is dat een interessante gedachte. De gedachte is budgettair
neutraal en maakt ook qua uitvoering alles veel eenvoudiger. Ik heb er wel
op gewezen dat wij ongetwijfeld enkele honderdduizenden brieven gaan krijgen
over allerlei individuele gevallen die net niet volgens het gemiddelde uitkomen.
Ik doel op mensen met toevallig veel IHS, met een studerend kind met inkomensafhankelijke
ondersteuning of iemand met een kapotte wasmachine waarvoor normaal gesproken
bijzondere bijstand zou zijn verkregen. Ik voorzie daar dus grote inkomensherverdelingsproblemen
bij. Het is een charmante gedachte, die ook een hoop problemen zal oplossen.
Volgens mij zal hij echter niet uitvoerbaar blijken.De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter!...De voorzitter:Ik vraag de heer Van Dijke om zich wat te beperken. U bent zo langzamerhand
de enige die bij de interruptiemicrofoon staat.Minister Zalm:Ik moet de heer Marijnissen een beetje teleurstellen. Ik ben nooit een
echte marxist geweest. Ik heb wel wat op hem gestudeerd, met name op de jonge
Marx. Ik kan hem zeer aanbevelen. Ik vond het wel interessant. Ik ben echter
nooit zover gekomen dat ik een echte marxist ben geweest.
Daarvoor moet ik mij dus excuseren.De voorzitter:Laat u vooral niet verleiden, mijnheer Marijnissen!De heer Marijnissen (SP):Ik wil het vooral voor het nageslacht en de annalen even ophelderen. Ik
kan mij namelijk een kop in de krant herinneren waarin stond: ik ben zelfs
een marxist. Die kop heeft de minister nooit weersproken.Minister Zalm:In de Eerste Kamer heb ik gisteren nog in termen gesproken van: als marxist
vind ik dat... Ik doel daarbij meer op de onderbouw-bovenbouwredenering.De heer Rabbae (GroenLinks):De minister bedoelt dat hij dat als VVD'er vindt.Minister Zalm:Deze redenering is de enige die mij is bijgebleven. Ik vind dat nog steeds
een heel sterk punt. De sociaal-culturele bovenbouw wordt mede of vooral gedetermineerd
door de economische onderbouw. Dat is een benadering die volgens mij nog steeds
waardevol is.De heer Hoogervorst (VVD):Dat is juist de grootste misvatting van Karl Marx geweest.Minister Zalm:Daar kunnen wij een discussie over voeren.De voorzitter:Ik stel vooral voor om deze discussie op een ander tijdstip te voeren.Minister Zalm:Als VVD'er kan ik er meestal heel goed mee uit de voeten!Voorzitter! Ik zal niet meer reacties uitlokken. Ik kijk dus heel strak
voor mij uit.Het belastingplan voor de 21ste eeuw bevat niet alleen een switch van
directe naar indirecte belastingen, maar ook per saldo een opbrengst bij het
traject vermogen-lijfrente-renteaftrek waarmee een tariefverlaging van arbeid
mogelijk is. Van de 10 mld. komt inderdaad 7,5 mld. uit de verschuiving van
directe naar indirecte belastingen. Dat alle kapitaalbewegingen of 90% daarvan
tot speculatie stemmen, lijkt mij overigens een niet helemaal correcte weergave.Ik kom bij de dagbestedingsprogramma's en de suppletore begroting. Bij
mijn weten komt de eerste serie suppletore begrotingen 1998 in de voetsporen
van de Voorjaarsnota. Blijkbaar wordt hier gedoeld op de suppletore begroting
1997, om aldus via de eindejaarsmarge alvast wat geld naar 1998 te brengen.
Ik vind het een wat oneigenlijke route. Als er geld in 1998 bij moet, zeg
dan gewoon dat er in 1998 geld bij moet en geef het kabinet de boodschap mee
dat wij bij de Voorjaarsnota goed rekening moeten houden met deze wens.De heer Van der Ploeg (PvdA):Is dit niet een rare constructie?Minister Zalm:Wat de heer Van der Ploeg wil, is een rare constructie!De heer Van der Ploeg (PvdA):Zou het niet gemakkelijker zijn als de minister gewoon toezegt om zich
keihard te maken dat het knelpunt bij de dagbesteding gehandicapten wordt
opgelost als de mogelijkheid zich daarvoor voordoet bij de Voorjaarsnota?
Verdient dit niet de hoofdprioriteit als daarvoor de financiële ruimte
te vinden is?Minister Zalm:Het kan zijn dat dit Kamerbreed zo wordt gevoeld. Ik vind het primair
aan mijn collega Borst om de prioriteiten binnen de gezondheidszorg te stellen.
Ik ben een beetje de bewaker van het algemene kader. Bij de prioriteitenstelling
binnen de zorg kan ik niet helemaal overzien of ook naar het oordeel van mevrouw
Borst dit dé prioriteit heeft in verhouding tot de reeds beschikbare
middelen. Ik laat die discussie graag aan mijn collega over.De heer Van der Ploeg (PvdA):Voorzitter! Nu moet ik toch een klein beetje uitleg geven. De hoofdreden
waarom ik dit bij de behandeling van de Najaarsnota naar voren breng, is dat
het niet puur een volksgezondheidskwestie is. Er is een ramingsfout gemaakt
en het geld dreigt gebruikt te worden in de sfeer van de arbeidsvoorwaarden,
ten koste van het bedrag voor de dagbesteding van gehandicapten. Ik vind dat
wij de verantwoordelijkheid hebben met extra mildheid naar dit specifieke
dossier te kijken. De gehandicapten mogen toch niet de dupe worden van een
ramingsfout, zeker gelet op de meevaller bij de aanvullende post?Minister Zalm:Voorzitter! Dit is echte onzin. Als de heer Van der Ploeg een algemene
discussie had willen hebben over het kader voor de zorg en over de ramingen,
dan zou dat bij de algemene financiële beschouwingen hebben gekund. De
Najaarsnota is een soort constaterend moment om de laatste noodzakelijke suppletore
wijzigingen aan te brengen. Ik vind het niet erg elegant om via de achterdeur
van de Najaarsnota gelden te bestemmen voor een wens voor 1998. Ik kan op
dit punt geen enkele toezegging namens het kabinet doen. De prioriteiten in
de zorg zijn primair een zaak van mevrouw Borst. Als er wensen zijn die breed
gesteund worden in de Kamer, dan betrek ik die graag bij de discussie over
de Voorjaarsnota en de Kaderbrief, maar ik kan nu niet op eigen houtje toezeggen
dat het kabinet in afzonderlijke dossiers bepaalde wensen zal honoreren.De heer Ybema (D66):Voorzitter! Ik maak hieruit op dat de minister zich constructief opstelt –
zo is hij ook – maar dat hij op dit punt de verantwoordelijkheid primair
aan zijn collega van Volksgezondheid overlaat.Minister Zalm:En daarna ook nog aan het kabinet. Er wordt mij veel macht toegedicht,
maar dat valt allemaal buitengewoon tegen. Ik mag helemaal niets. Ik kan over
een voorstel in het kabinet heel negatief of licht negatief oordelen; dat
is mijn normale rol. Als mijn oordeel licht negatief is, zegt men dat ik er
positief tegenover sta; zo werkt het.De heer Van Dijke (RPF):Voorzitter! Ik zou deze machtige bewindsman toch nog om een oordeel over
mijn laat ingediende motie willen vragen.Minister Zalm:Voorzitter! Met de herstructurering van de varkenssector zullen budgettaire
middelen gemoeid zijn, maar ik vind het een beetje van de dolle om te zeggen
dat het geld voor de sector bestemd moet blijven, als de uitgaven in deze
sfeer 1,7 mld. in plaats van 1,8 mld. blijken te bedragen, terwijl dat geld
allemaal zomaar aan de begroting van LNV is toegevoegd. Ik vind dat wij die
herstructurering op haar eigen merites moeten bezien. Wij
hebben nu gewoon een beetje voorzichtig geraamd, maar stel dat wij wat lager
hadden ingezet. Dan zou er bij deze Najaarsnota misschien al een tegenvaller
van 100 mln. bij de aanpak van de varkenspest gemeld zijn. Dan zou de heer
Van Dijke toch ook niet gezegd hebben dat dit dan maar bespaard zou moeten
worden op het budget voor de herstructurering?Ik vind dus dat wij die herstructurering op haar eigen merites moeten
bezien. En als de heer Van Dijke zegt dat dit niet kan zonder geld beschikbaar
te stellen, dan kan ik mij daar iets bij voorstellen. Ik begrijp best dat
hij dit warm aanbeveelt, naast de dagverblijven voor gehandicapten. Het gekke
is namelijk dat dit heel verschillende dingen zijn, maar dat ze uiteindelijk
wel allemaal in één verband bekeken moeten worden. De connectie
met die "meevallende tegenvaller" vind ik echter niet sterk.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Ik stel voor, morgen te stemmen.Daartoe wordt besloten. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19961997-3003-3026.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl