Behandeling wetsvoorstel Balansverkorting geldelijke steun volkshuisvesting (23817)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-12 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Inhoudsopgave
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1994-1995, pag. 3457-3483

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

09-03-1995

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1994-1995

nr. 56, pagina 3457-3483

09-03-1995

 

 

 
 
 Toon meer van: Inhoudsopgave
 
 

 
 
 Er is geen inhoudsopgave aanwezig.
 
 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 23817Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

56ste vergadering; 9 maart 1995Pagina 3457-3457
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (donderdag 9 maart 1995)Pagina 3510-3510
Regeling van werkzaamheden (donderdag 9 maart 1995)Pagina 3483-3483
Behandeling wetsvoorstel Balansverkorting geldelijke steun volkshuisvesting (23817)Pagina 3457-3483
Voortzetting van de behandeling wetsvoorstel Balansverkorting geldelijke steun volkshuisvesting (23817)Pagina 3483-3510
de behandeling van:de verslagen van de commissie voor de Verzoekschriften over een aantal in haar handen gestelde adressen (23954, nrs. 45 t/m 60).Pagina 3457-3457

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 195 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 Aan de orde is de behandeling van: 
 
 het wetsvoorstel Balansverkorting
geldelijke steun volkshuisvesting (23817).
 
 
 
 
 
 (Zie ook wetgevingsoverleg van 27 februari 1995.)
 
 
 
 
 
 De algemene beraadslaging wordt geopend.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Mijnheer de voorzitter! Na een bijzondere en ook spannende verkiezingsavond
behandelen wij vandaag een bijzonder wetsvoorstel. Het wetsvoorstel Balansverkorting
geldelijke steun volkshuisvesting betekent namelijk in feite het einde van
de sociale huisvesting in Nederland. De rijksoverheid trekt de handen af van
de volkshuisvesting. Dat is een breuk in de geschiedenis van de volkshuisvesting
in Nederland die haar weerga niet kent. Volgens de staatssecretaris heeft
deze wet niet de pretentie het gehele volkshuisvestingsbeleid voor de komende
40 jaar te regelen. Maar, voorzitter, dat doet deze wet naar onze mening wel
degelijk. De balansverkorting is veel meer dan alleen een financieel-technische
operatie. Dat wordt door de staatssecretaris zelf overigens in zijn brief
uitstekend duidelijk gemaakt met het schema op bladzijde 9. In dat schema,
met de brutering in het middelpunt, wordt de samenhang geschetst met alles
wat je je maar bij volkshuisvesting kunt voorstellen: de ontwikkeling van
de huren, de positie van de corporaties, de positie van de huurders, de leefbaarheid
in buurten enzovoorts. Het wordt ook duidelijk gemaakt door het bruteringsakkoord,
het akkoord van Heemskerk, tussen Rijk en koepelorganisaties. Daarin zijn
afspraken gemaakt over huurontwikkeling en exploitatie van de sociale woningbouw
tot het jaar 2040.
 
 De SP is van mening dat met dit wetsvoorstel het Rijk, de overheid, de
volkshuisvesting overlaat aan de grillen van de markt, waar begrippen als
"sociaal" en "solidariteit" geen enkele rol spelen, zoals de meesten van ons
weten. De gevolgen van het wetsvoorstel zullen voor de huishoudens die op
een huurwoning zijn aangewezen, verstrekkend en dramatisch zijn. Ik wil daar
kort op ingaan. De staatssecretaris voorspelt op grond van de afspraken in
het akkoord van Heemskerk, het bruteringsakkoord, dat de huurverhogingen
in de komende vijftien jaar gematigd zullen zijn. Dat optimisme is naar onze
mening een valse voorstelling van zaken. Volgens de staatssecretaris zal het
gemiddelde over die vijftien jaar 3,8% zijn. Dat noemt hij gematigd. Wij vragen
ons af: hoezo gematigd? Dat is in elk geval een stuk boven de inflatie. En
in het bruteringsakkoord met de verhuurders is zelfs vastgelegd dat de huurverhoging
in de komende vijf jaar minstens 0,5% meer zal zijn dan de inflatie, met een
minimum van 3,5%. De huurverhoging blijft hiermee een belangrijke oorzaak
van de inflatie zelf. Vervolgens worden de huren weer extra verhoogd door
die hogere inflatie. Wij vinden dat nu juist dit vliegwiel moet worden gestopt.
Dat percentage van 3,8 gemiddelde huurverhoging is het rekenkundig gemiddelde
van de 5% subsidie-afbraak bij de complexen met subsidie en de huurverhoging
gelijk aan de 3% voorspelde inflatie bij complexen zonder subsidie. Niet meer
dan dat ligt ten grondslag aan de veronderstelling van de staatssecretaris.
Dat is niet een realistische analyse van een situatie waarbij de markt bij
oplopende woningnood de huren zou opdrijven. Dat is de bestaande situatie
in Nederland.
 
 Nu de rijksoverheid met de wet balansverkorting de sociale huisvesting
aan haar lot overlaat en de objectsubsidies bijna al zijn afgebroken, verworden
de corporaties tot commerciële organisaties, voor wie het exploitatieresultaat
de maatstaf der dingen moet zijn. Daarom is er geen enkele reden om aan te
nemen, dat de huurverhogingen gematigd zullen zijn. In het nieuwe systeem
zijn het de corporaties, die de huurverhoging vaststellen en die belang hebben
bij zo hoog mogelijke huren op de woningmarkt. Welke huurverhoging nodig is
in het nieuwe systeem, is mede afhankelijk van de financiële positie
van de corporatie. Dus als er al gemiddeld 3,8% uitkomt, is dat puur toeval.
De verhoging die de staatssecretaris eigenlijk wil voor 1995, is 5,5%. Dat
was het percentage waarmee de staatssecretaris de maximaal redelijke huurprijs
wilde verhogen. Maar onder druk van de Kamer...
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Het is toch niet de wens van de staatssecretaris om tot 5,5% te komen?
Dat is de verhoging van het maximaal redelijke huurpeil. Ik denk dat het verstandig
is om in ieder geval de begrippen goed uit elkaar te houden, want dat maakt
het debat wat overzichtelijker.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Voor de duidelijkheid, mijnheer de staatssecretaris: de maximaal redelijke
huurprijs zal het streven zijn van iedere corporatie. Als de staatssecretaris
zegt dat onder druk van de Kamer de verhoging van de maximaal redelijke huur
op 4,5% wordt gesteld, is dat een stijging waarnaar de corporaties zullen
streven en wat ook mogelijk is. Zeker bij mutaties zal bij de versnelde harmonisatie
zo snel mogelijk dat volledige bedrag gehaald worden. Daarmee gaan de gemiddelde
huren in Nederland stijgen.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Ik constateer in ieder geval enige vooruitgang in de zorgvuldigheid van
het woordgebruik van de heer Poppe. Hij zegt dat dat het streven van de corporaties
is, maar hij begon te zeggen dat dat mijn streven was. Laten we die zaken
even uit elkaar houden; dat is voor het debat handiger.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Bij mijn weten heeft de staatssecretaris 5,5% voorgesteld: vervolgens
heeft de Kamer daartegen bezwaar aangetekend, en het is bij brief teruggebracht
tot 4,5%. Dat is dus hier, in deze Kamer, gebeurd. Het is dus ook een zaak
van de staatssecretaris en de Kamer geweest om uiteindelijk tot die 4,5% maximaal
redelijke huurprijs te komen.
 
 Mijnheer de voorzitter! De huurexplosies van de afgelopen jaren hebben
een zware tol geëist. Bij 600.000 van de 3 miljoen huurwoningen is er
momenteel gemiddeld een huurachterstand, die al is opgelopen tot gemiddeld ƒ
112 per woning. Een kwart miljoen huishoudens heeft problematische schulden,
waarbij de huisbaas in vrijwel alle gevallen de grootste schuldeiser is. Vorig
jaar werden er vanwege huurschulden 2500 huishoudens het huis uitgezet, en
dat is natuurlijk ook een manier om huurschulden te saneren. De afgelopen
vier jaar is de gemiddelde huur met bijna een kwart verhoogd. Mensen met een
minimuminkomen moeten gemiddeld bijna de helft van hun karige inkomen naar
de verhuurder overmaken. Het deel van het inkomen dat aan kale huur wordt
betaald, is van 1982 tot 1995 gemiddeld gestegen van 15,8% naar 22,8%. Nederland
is daarmee in West-Europa de koploper wat huurprijzen betreft. In plaatsen
als Capelle aan den IJssel, Alkmaar, Zoetermeer en Spijkenisse, de zogenaamde
groeikernen, leven nu al 20 van de 100 huurders onder het bestaansminimum,
op de armoedegrens. Ondanks deze dramatische cijfers is in het bruteringsakkoord
afgesproken, dat de huurverhogingen jarenlang hoger zullen zijn dan de inflatie.
Ik heb zojuist al gezegd dat dat de inflatie ook nog eens aanwakkert. Je zal
maar een Melkert-baan krijgen of in een banenpool zitten, en per 1 juli een
huurverhoging krijgen van ƒ 15, ƒ 20 of ƒ 25 per maand.
Dat staat namelijk weer te gebeuren.
 
 In het bruteringsakkoord is de huurontwikkeling in percentages aangegeven.
Gemiddeld gaat het om 3,8%. De huurders hebben echter met bedragen in guldens
te maken, met dat wat direct uit de knip moet. Dat merken de mensen. De huren
worden steeds hoger, dus de verhogingen in guldens nemen steeds toe, ieder
jaar met een percentage van 3,8, maar in guldens wordt het almaar meer. Een
woning die nu ƒ 400 doet, zal in 2010, gebaseerd op de looptijd van
vijftien jaar die in het akkoord staat, ƒ 700 gaan doen. Een woning
die nu ƒ 500 doet, zal over vijftien jaar ƒ 875 aan huur doen.
Een woning van ƒ 600 – dat is nu een goedkope woning –
zal over vijftien jaar ƒ 1050 aan huur gaan doen. Dat is de realiteit
van dit akkoord, van die "gematigde" huurverhoging.
 
 Dat is een verhoging van 75% in vijftien jaar. Dat betekent volgens de
huidige normen voor goedkoop wonen, huren tot ƒ 614 per maand, dat
er in 2010 geen goedkope woningen meer zullen zijn, uitgaande van die 3,8%
huurverhoging per jaar. De verwachting op dat punt is overigens feitelijk
op drijfzand gebaseerd, want dat percentage kan veel hoger zijn. De huursombenadering
zal namelijk door de corporaties worden gebruikt om de woning de huur te laten
doen die zij op de woningmarkt kunnen binnenhalen. Dat is noodzakelijk op
het moment dat zij marktgericht gaan werken. Ze willen het
misschien niet eens, maar ze zullen wel moeten. Dat is het principe van de
markt. Dat is de wetmatigheid die de liberalisering van de volkshuisvesting,
waarvan de brutering een onderdeel is, met zich brengt. De VVD, bij monde
van de heer Hofstra, bepleit dat ook. De woning moet doen wat die waard is.
Hij kijkt echter niet naar het inkomen van de huurder. Ook in het partijprogram
van D66 staat dat het marktprincipe wat betreft de prijs van de woning zijn
werking moet hebben.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Ik heb er nog wel iets bij gezegd. Misschien wil de heer Poppe dat ook
herhalen.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Het gaat nu om het principe. Ik heb het niet over eventueel bijkomende
lapmiddelen. Ik hoor echter graag van de heer Hofstra hoe hij met de Kamer
wil voorkomen dat de huurders, in de toekomst nog meer huurders dan nu, financieel
door de bodem zakken. Ik heb de cijfers genoemd. Die zijn nu al dramatisch.
Wij moeten eraan werken dat die cijfers worden teruggedrongen. Dat heb ik
echter niet begrepen uit het verhaal van de heer Hofstra.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Vindt de heer Poppe de individuele huursubsidie een lapmiddel? Is hem
ontgaan dat kamerbreed is ingestemd met de nota Volkshuisvesting? De heer
Poppe zat toen nog niet in de Kamer, dus hij hoeft zich er overigens niet
aan te binden. In die nota zijn heel principiële keuzes gemaakt over
de objectsubsidie en de subjectsubsidie. De objectsubsidie heeft betrekking
op huizen, goedkope woningen, en moet in 40, 50 of 60 jaar worden afbetaald.
De individuele huursubsidie zorgt ervoor dat mensen, gelet op hun inkomen,
redelijk kunnen wonen.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 De IHS is een belangrijk huisvestingsinstrument om tot een redelijke verdeling
van de woningen te komen, gerelateerd aan de huurprijs en de inkomens van
de huurders, maar het is ook een lapmiddel, een politiek middel dat bij alle
kabinetsonderhandelingen aan de orde is. Volgend jaar kan de Kamer beslissen
dat de IHS verlaagd wordt. Nu al staat in het regeerakkoord dat erop wordt
bezuinigd. De IHS is dus een wankele basis. Ik ben mening, naar ik hoop samen
met mevrouw Versnel, dat dit instrument actiever moet worden gebruikt en ook
verruimd moet worden. D66 is voorlopig echter akkoord gegaan met een bezuiniging
van 200 mln. op de IHS.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 De heer Poppe ondergraaft de individuele huursubsidie nu. Hij weet net
zo goed als ik dat het bedrag van vorig jaar dat bezuinigd moest worden, niet
is gebruikt. Dat niet gebruik is een keuze van de mensen zelf. Dat is wat
anders. Is de heer Poppe er overigens voor dat mensen met hogere inkomens,
bovenmodaal, twee keer modaal, een goedkope huurwoning bezetten? Als je de
objectsubsidies zo hoog maakt, dan kun je die mensen er niet gedwongen uitgooien.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Ook mevrouw Versnel kan mensen er niet gedwongen uitgooien. Gelukkig maar.
Het is maar de vraag of de scheefheid – zo wordt dat genoemd in de huisvestingswereld –
werkelijk ook zo groot is.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Het gaat om 600.000 woningen.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Dat kan eigenlijk niet worden vastgesteld. Want als de Kamer niet wil
dat een norm wordt vastgesteld voor een aanvaardbare netto woonuitgavenquote –
wat men van het inkomen aan huur moet besteden – hebben wij geen meetlat
om te kunnen meten waaruit die scheefheid bestaat. Stel dat iemand een redelijk
inkomen heeft en voor ƒ 500 verwoont, terwijl hij eigenlijk voor ƒ
800 zou moeten verwonen. Hij weet echter dat er de komende vijftien jaar 3,8%
huurverhoging per jaar komt en dat zijn huis over vijftien jaar ƒ 1200
of ƒ 1300 per maand gaat kosten, terwijl hij niet zeker is van zijn
baan en of hij al dan niet in de WAO terechtkomt. Hij is nergens zeker van
sinds de liberalisering en flexibilisering van de arbeidsmarkt. Dat is een
probleem. Ik kan mij dan ook voorstellen dat hij drie keer na zal denken voordat
hij naar een dure huurwoning gaat verhuizen, aangezien hij weet dat hoe hoger
de huur is, hoe groter de huurverhoging per maand in guldens zal zijn.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Absolute zekerheid is er in dit leven ten aanzien van niets te krijgen.
Dat is een van de spannende dingen van het leven. Dat kan negatief, maar ook
positief zijn. De heer Poppe vergelijkt echter de guldens van nu met de guldens
over 15 of 25 jaar. Dat zijn echter niet dezelfde guldens. Bij die 3,8% zit
namelijk 3% inflatie. Dat weet hij heel goed.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 De guldens worden inderdaad steeds minder waard in Nederland. Mondiaal
niet op dit moment, maar voor de Nederlandse verhoudingen wel. Daarom moet
je ook naar de markt gaan. Daar kun je ook goedkope tomaten komen.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Volgens mij heeft dit niet zoveel met dit onderwerp te maken. Wilt u zich
bepalen tot het onderwerp?
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Ik daag mevrouw Versnel uit vast te stellen wat wij met zijn allen vinden
dat een redelijke netto woonuitgavenquote is. Als wij dat weten, kunnen wij
namelijk goed gaan meten en kijken hoe groot de scheefheid in feite is.
 
 Uit de cijfers van Volkshuisvesting in cijfers van 1994 blijkt dat juist
de mensen die, gezien hun inkomen en de hoogte van de huur, noodgedwongen
gebruik moeten maken van de individuele huursubsidie de hoogste netto woonuitgavenquote
hebben. Zij brengen dus, ondanks de individuele huursubsidie, het grootste
deel van het inkomen naar hun huisbaas. Wat dat betreft functioneert de individuele
huursubsidie dus volstrekt onvoldoende.
 
 Aangezien er op dit moment sprake is van een kwalitatieve en kwantitatieve
woningnood, worden de mensen met de minst kapitaalkrachtige vraag de dupe
van dit bruteringsakkoord. De doelgroep voor de corporaties, de mensen met
de laagste inkomens, worden het snelst de dupe. Ondanks het feit dat zij nu
al de hoogste uitgaven hebben. Mensen met een koopwoning gebruiken gemiddeld
14% van hun inkomen voor hun woning en zij 22%. Daar zit dus ook een behoorlijke
scheefheid in. Die scheefheid kunnen wij alleen rechttrekken door de huren
te verlagen. Anders wordt de scheefheid tussen huurwoning en eigen woning
almaar groter. Als je kredietwaardig bent kun je op dit moment
beter een woning kopen dan huren en dat wordt alleen maar ernstiger. De mensen
die niet kapitaalkrachtig genoeg zijn voor een krediet, gaan steeds verder
de mist in met dit beleid.
 
 Doordat er geen evenwicht is in de woningvoorraad is de belangrijkste
basis voor het bruteringsakkoord en voor deze wet eigenlijk vervallen. Er
is namelijk een gebrek aan woningen en geen woningvoorraad. Daarmee is de
basis van deze wet weg en worden de rampen des te groter als ze wel wordt
doorgevoerd. In het systeem bestaat geen enkel verband tussen het inkomen
van de huurder en de huurverhoging die hij krijgt. De minst gewilde woningen,
met de slechtste kwaliteit zullen op de markt de minste prijs doen. Slechts
die woningen zijn dan nog bereikbaar voor mensen uit de lagere-inkomensgroepen.
Dat heeft weer tot gevolg dat er wijken zullen ontstaan per inkomensklasse.
Dat is een slechte zaak.
 
 Bovendien zijn de minst gewilde woningen ook het minst rendabel voor de
corporaties, die marktgericht moeten werken. De corporaties zullen deze woningen
noodgedwongen afstoten of slopen. Wij zien dit nu al gebeuren. Hierdoor zal
de woningnood voor de lagere-inkomensgroepen nog groter worden. Vanmorgen
heeft men nog op de radio kunnen horen dat in Ermelo duizenden mensen die
noodgedwongen permanent in een vakantiehuisje wonen – voor een hoge
huur in een bordkartonnen huis – uit hun woning zullen worden gezet.
Dit zal ook gebeuren in Harderwijk en Putten. Langs de rand van de Veluwe
wonen vanwege de woningnood duizenden mensen permanent in zomerhuisjes en
dat is in de winter geen lolletje. Dit toont aan hoe gebrekkig de woningvoorraad
is.
 
 Anno 1995 is het met de sociale volkshuisvesting in Nederland zodanig
gesteld dat de huur van een nieuwbouwwoning niet meer opgebracht kan worden
door een huishouden uit de primaire doelgroep van het beleid; zelfs niet,
mevrouw Versnel, met huursubsidie. In het nieuwste Sociaal en cultureel rapport
is een zeer interessant hoofdstuk over de volkshuisvesting opgenomen. Daarin
worden dezelfde ontwikkelingen gesignaleerd die ik zojuist heb genoemd. De
woonlasten rijzen de pan uit, met name voor huurders met lagere inkomens.
Er ontstaan wijken per inkomensklasse. Goedkope huurwoningen worden verkocht
of gesloopt. Woningbouwcorporaties kunnen niet voldoen aan het doel waarvoor
ze zijn opgericht, namelijk het huisvesten van degenen die zich op de vrije
markt geen dak boven hun hoofd kunnen veroorloven. Dit zijn de conclusies
uit het Sociaal en cultureel rapport en niet die van mij, maar ik sluit mij
er wel bij aan.
 
 Voorzitter! Dit zijn de gevolgen van het huidige liberaliseringsbeleid
dat met het wetsvoorstel Balansverkorting geldelijke steun volkshuisvesting
een extra stimulans krijgt. De afbraak van de sociale huisvesting is onder
het vorige kabinet al ingezet en wordt nu vervolmaakt. De staatssecretaris
kan wel zeggen dat de huren gematigd zullen worden, maar de huidige situatie
is al dramatisch en het zal alleen maar erger worden. Ik heb al voorgerekend
dat een huurwoning die nu ƒ 600 kost in 2010 ƒ 1050 zal kosten.
De staatssecretaris is verantwoordelijk voor de voortzetting van dit beleid.
Het is te gemakkelijk om via de wet balansverkorting de verantwoordelijkheid
voor het doelgroepenbeleid bij de corporaties te leggen, terwijl de financiële
middelen daartoe ontbreken. Het is ook te gemakkelijk om dan maar te zeggen
dat de huurverhogingen gematigd zullen worden.
 
 Het wetsvoorstel inzake balansverkorting en het akkoord van Heemskerk
tussen de overheid en de verhuurders is buiten de huurders om tot stand gekomen.
Ik heb hierover een prangende vraag aan de staatssecretaris. Klopt dit wel
volgens het Besluit beheer sociale woningbouw (BBSH)? Kan zo'n belangrijk
akkoord buiten de huurders om gesloten worden? In artikel 18 van het BBSH
staat dat toegelaten instellingen de huurders of hun vertegenwoordigers tijdig
in de gelegenheid stellen zich uit te spreken over onderwerpen van beleid
of beheer die voor de huurders van wezenlijk belang kunnen zijn. Voorzitter!
Het is evident dat de brutering en het bruteringsakkoord onderwerpen van beleid
betreffen die voor de huurders van wezenlijk, neen van zeer groot belang zijn.
Met de huurders is hierover op geen enkele manier overleg gepleegd. Graag
hoor ik van de staatssecretaris of de overheid en de koepels artikel 18 van
het BBSH hebben overtreden.
 
 In het tweede lid van artikel 22 van de Grondwet staat dat bevordering
van voldoende woongelegenheid voorwerp is van de zorg der overheid. Dat is
helder en duidelijk. Met dit wetsvoorstel schuift het kabinet die grondwettelijke
zorg wel heel erg ver van zich af. Wonen – dat wil zeggen: een behoorlijk
en betaalbaar dak boven je hoofd – is een primaire levensbehoefte. Dat
kun je niet aan de grillen van de markt overlaten, waar het recht van de financieel
sterkste geldt. Ik wijs in dit verband ook op de huidige krappe woningvoorraad.
 
 In 1915 noemde de grondlegger van de sociale woningbouw, de Amsterdamse
wethouder van de SDAP Wibaut, de financiële bijdrage van de overheid
voor de volkshuisvesting een kwestie van beschaving. In het verlengde hiervan
moet ik anno 1995 constateren dat er met de Wet balansverkorting geldelijke
steun volkshuisvesting een einde komt aan dit stuk beschaving.
 
 Mijnheer de voorzitter! Tot slot een citaat uit het Sociaal en cultureel
rapport van 1994. Overigens wil ik eerst nog opmerken dat het verbazingwekkend
is, hoe weinig de inhoud van dit rapport een rol speelt bij de coalitiepartijen
in het debat en het hele volkshuisvestingsbeleid. In het rapport wordt in
feite het failliet van de sociale huisvesting als gevolg van de liberalisering
beschreven. Op bladzijde 267 staat: "Lastenstijgingen als gevolg van bezuinigingen
worden niet gecompenseerd. De doelgroepen van beleid blijven gemiddeld genomen
reëel evenveel verdienen, maar moeten hogere woonlasten betalen. Er zijn
natuurlijk grenzen aan de hoogte van het inkomensdeel dat aan woonlasten wordt
besteed." Voor honderdduizenden huurders in Nederland is deze grens al gepasseerd.
Met het voorgestane beleid zal het aantal huurders dat in de financiële
problemen verzuipt, alleen maar toenemen.
 
 De SP staat voor het handhaven van een stuk beschaving. De sociale huisvesting
mag niet worden afgebroken, maar moet hersteld worden. Dit is dus het tegenovergestelde
van wat als gevolg van de balansverkorting geldelijke steun volkshuisvesting
gaat gebeuren.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Voorzitter! Alles hangt met alles samen, zou ik om te beginnen willen
zeggen. Nu begrijp ik ook waarom er vanochtend in het Algemeen Dagblad iets
stond over het huurprijzenbeleid in relatie tot dit wetsvoorstel. Wij hebben
de laatste weken meer over het huurbeleid gesproken en er dreigt nu wat verwarring
te ontstaan over hoe bepaalde percentages moeten worden gezien. Het trof mij
nog meer dat ik, zonder overigens met de journalist in kwestie te hebben gesproken,
in het betreffende kranteartikel ook ten tonele werd gevoerd met betrekking
tot een initiatief op een onderdeel van de wet, waar ik straks nog uitvoerig
op terug zal komen.
 
 Ik denk dat dit duidelijk maakt dat de bruteringsoperatie al heel lang
boven de markt zweeft. In onze ogen al zo lang dat het nu toch wel wenselijk
is om op korte termijn de zaak af te doen.
 
 Voorzitter! Alvorens op het wetsvoorstel zelf te komen, heb ik er behoefte
aan in het kort aan te geven wat de visie van de VVD is op de huisvesting
en de volkshuisvesting in het bijzonder. Wij hebben op het ogenblik ruim 6
miljoen woningen in ons land. Iets meer dan de helft hiervan zijn huurwoningen.
De andere helft zijn koopwoningen, eigen woningen. Dit aantal stijgt de laatste
tijd relatief snel. De VVD is hier gelukkig mee. Zij is van mening dat er
voor veel huidige huurders in de toekomst meer mogelijkheden zullen zijn en
zullen moeten zijn tot het bezitten van een eigen woning.
 
 Hierbij speelt onder andere de verlaging van de overdrachtsbelasting een
rol. De staatssecretaris heeft hier onlangs opmerkingen over gemaakt. Hij
zal begrijpen dat de VVD hem in deze opvatting zeer steunt en dat zij hem
hierbij meer succes toewenst dan hem bij het huurbeleid voor dit jaar ten
deel viel.
 
 Wij achten koopwoningen niet alleen gunstig voor de burgers maar ook voor
de overheid. Nogmaals, wij denken dat het eigen-woningbezit in ons land nog
verder kan en moet worden gestimuleerd. Dit neemt niet weg dat de VVD vindt
dat ook op langere termijn altijd een groot deel van ons woningbestand huurwoningen
zal moeten blijven. Er zijn bepaalde groepen of mensen die tijdelijk op huurwoningen
zijn aangewezen en helaas ook mensen die vanwege een smalle beurs niet in
staat zijn een eigen woning te kopen.
 
 Voorzitter! De VVD streeft naar subsidieloos bouwen, nadrukkelijk ook
in de huursector. We streven hierbij ook naar duurzaamheid. Het is algemeen
gebruikelijk de laatste tijd om de kreet "duurzaam bouwen" te hanteren. Dit
wordt dan vooral in relatie gebracht tot de constructie van de woning, de
isolatie en dergelijke. Ik denk dat we dit begrip ook kunnen uitbreiden naar
het financiële onderdeel, duurzaamheid ook in de zin dat de sociale sector
zichzelf in stand kan houden. Met een heel lelijk woord wordt dat blijkbaar
"revolving fund" genoemd. Men heeft wellicht langzamerhand begrepen, dat ik
een hekel heb aan dit soort termen.
 
 De brutering past naar onze mening in dit systeem. Dat betekent meer marktwerking
en daar zijn wij voor, ook voor de sociale sector. Wij zijn ervoor, dat de
overheid meer dan nu op afstand staat. De huurwaarde van een woning zal een
afspiegeling moeten zijn van de marktwaarde en nadrukkelijk niet van het inkomen
van de bewoner, van de manier waarop de woning is ontstaan, van de regeling
volgens welke de woning is gebouwd of van het soort eigenaar. In ons land
zijn de sociale huurwoningen van verschillende soorten bezitters. Uiteraard
voeg ik hieraan nadrukkelijk toe – de heer Poppe vergat dat zoëven –
dat er natuurlijk een individuele huursubsidie is voor mensen met een te smalle
beurs. Op die manier moeten zij in staat worden gesteld, toch redelijk te
wonen en de huren te betalen. Daarnaast wil ik tegenover de heer Poppe zeggen,
dat het een belangrijke inzet van dit kabinet is om een betere economische
ontwikkeling en lastenverlichting te realiseren. Dat zal, zij het wat indirect,
in de toekomst de mogelijkheid bieden tot betere en betaalbare woningen.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Uit de gegevens blijkt dat mensen die individuele huursubsidie ontvangen,
het grootste deel van hun inkomen naar de huisbaas moeten brengen. Dat betreft
het grootste deel van de huurders. Zij hebben dus de hoogste netto woonuitgavenquote.
De heer Hofstra vindt de individuele huursubsidie belangrijk om mensen met
een kleine beurs ook te kunnen laten wonen. Wil hij daar dan niks aan doen?
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 De heer Poppe heeft zoëven gezegd dat een bezuiniging op de huursubsidie
is gepland van ongeveer 10%. Die moet naar onze mening ook worden uitgevoerd.
Dat neemt echter niet weg, dat een heel groot bedrag, namelijk ongeveer 2
mld. per jaar, voor dit doel overblijft. Wij menen ook dat dit bedrag vooral
terecht moet komen bij de mensen die dit het hardst nodig hebben.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Die mensen krijgen het al. Desondanks hebben zij een enorme netto woonuitgavenquote.
Dat is toch niet rechtvaardig?
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Wij zijn voor meer marktwerking, voor een betere afstemming van de huurprijs
van woningen op de situatie op de markt. Na de voorgenomen bezuiniging blijft
een aanmerkelijk bedrag gemoeid met de individuele huursubsidie en die subsidie
zien wij als het vangnet om wonen voor mensen met lage inkomens mogelijk te
maken.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Ik verzoek de heer Hofstra toch dringend om eens goed naar de cijfers
te kijken, opdat hij kan zien wat het effect is van de individuele huursubsidie
op de netto woonuitgavenquote van de mensen met de laagste inkomens.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 De VVD meent dat de brutering past binnen de visie die ik zojuist uiteen
heb gezet.
 
 In feite is "brutering" een heel vreemd woord. Het wordt ook wel "balansverkorting"
genoemd. Daar worden normale mensen ook niet zo erg veel wijzer van. Ik stel
vast dat wij via deze brutering schoon schip proberen te maken inzake een
heleboel oude regelingen die bol staan van ingewikkeld taalgebruik en helaas
voor een deel ook van politiek opportunisme. De "dynamisering" schrikt daarin
misschien wel het meest af. In normaal Nederlands betekent dat gewoon bouwen
op de pof. Dat is gebeurd. Met een paar centen werden huizen gebouwd en lasten
werden verschoven naar de huidige en komende jaren. Vervolgens wilde men "ontdynamiseren".
In een wetsvoorstel kwamen wij zelfs de term "ge-ontdynamiseerd" tegen. De Raad van State zei daarvan overigens dat, als "ontdynamiseren"
al Nederlands zou zijn, het woord "ge-ontdynamiseerd" in elk geval geen Nederlands
was. Ik heb een ontzettende hekel aan dit soort jargon.
 
 Bij de brutering gaat het in feite om een financiële reorganisatie
van de volkshuisvesting. Dat zou overigens ook een mooiere benaming zijn geweest.
Ik zou het wel prettig hebben gevonden als wij niet alleen financieel, maar
ook taalkundig schoon schip hadden kunnen maken.
 
 Ik noem in het kort de doelstellingen van de bruteringsoperatie die wij
belangrijk vinden. Er wordt veel minder geld rondgepompt. Dat spreekt ons
aan, want geld rondpompen is tamelijk ineffectief. Voorts zal er sprake zijn
van minder bureaucratie; er zijn nu ontzettend veel regelingen. Er komt meer
marktwerking; ik heb al gezegd dat wij daaraan veel waarde hechten. Door de
operatie wordt bovendien de verantwoordelijkheid op de juiste plaats ondergebracht.
Voor de financiën van het Rijk is het niet onbelangrijk dat de financiële
risico's voor het Rijk worden begrensd. Een dreigend groter beslag op rijksmiddelen
wordt beperkt. Ten slotte is er sprake van een lager financieringstekort en
van lagere rentelasten, zulks mede als gevolg van deze operatie. Het Rijk
was zo onverstandig om tamelijk ongelukkige regelingen ten aanzien van de
leningen te treffen waardoor corporaties in staat werden gesteld, vervroegd
af te lossen zonder boeterente te betalen. Over de jaren 1993 en 1994 is voor
ruim 20 mld. afgelost, hetgeen ook zonder deze operatie een aanmerkelijke
ontlasting voor de rijksfinanciën oplevert.
 
 Voorzitter! Wij stellen vast dat het sommetje dat met betrekking tot deze
operatie is gemaakt – hierbij wordt alles herleid tot 1 januari 1995 –
uitkomt op 33 mld. Dat is een groot bedrag, wellicht zó groot dat wij
ons niet meer kunnen voorstellen wat het precies is en waar het om gaat. Dat
bedrag staat voor alle verplichtingen die het Rijk heeft na 1 januari 1995,
tot ver in de volgende eeuw. Het gaat dus om een afkoopbedrag. Dit bedrag
wordt niet nu gefourneerd en aan de sector overgedragen. Het gaat om gedane
toezeggingen, verplichtingen die het Rijk heeft. Door schulden te betalen,
word je niet armer, voorzitter. Omgekeerd geldt natuurlijk ook dat als je
vorderingen int, je er niet rijker van wordt. Ik hecht eraan om dit te onderstrepen.
Die 33 mld. komt neer op het contant maken van allerlei verplichtingen.
 
 Zijn er ook voordelen voor de andere kant van de tafel, de corporaties?
Voorzitter! Die zijn er mijns inziens. Er is sprake van een zekere financiële
verzelfstandiging. Voorts is voor de corporaties een punt van overweging dat
als dit zo wordt afgesproken en die 33 mld. wordt betaald, het per definitie
niet meer mogelijk is om verdergaand te bezuinigen. Dit is in de vorige kabinetsperiode,
in het kader van de Tussenbalans, wèl gebeurd. Als wij deze operatie
nu niet zouden uitvoeren, zou ik niet durven garanderen dat er in deze zin
niet wéér een bezuinigingsslag zou volgen. Ik denk dat de corporaties
er oog voor zullen hebben dat men nu ook die volle 33 mld. krijgt. Daarnaast
is er nog een klein bruidsschatje, zoals dat kennelijk bij dergelijke operaties
hoort. Ik kom daar later nog op terug.
 
 Voorzitter! Er is sprake van een contract. Al eerder heb ik gezegd dat
wij wat dat betreft tegenover de staatssecretaris een ongelijke strijd voeren.
Een wetsvoorstel dat hier aan de orde wordt gesteld, kunnen wij naar believen
amenderen – en dat is in het onderhavige geval ook wel mogelijk –
maar wij moeten ons realiseren dat er een contract onderligt dat met de sector
is uitonderhandeld. Als wij daaraan iets veranderen, bestaat in principe de
mogelijkheid dat het contract niet meer doorgaat. Men kan erover treuren dat
de situatie zo is. Al eerder heb ik gesteld en, al klinkt het misschien wat
bot, nu herhaal ik dat het een kwestie is van stikken of slikken. Men moet
in strategische zin wel bijzonder goede argumenten hebben om nu nog iets te
willen veranderen.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 U heeft ook tijdens het wetgevingsoverleg dat beeld van "stikken of slikken"
gebruikt. U zult zich toch realiseren dat, voordat het contract werd gesloten,
ook úw fractie een uitgebreide inbreng leverde om de onderhandelingen
tussen de toenmalige staatssecretaris en de corporaties enigszins te sturen.
Als u nu stelt dat wij voor een voldongen feit staan – dat is een wat
fraaiere uitdrukking dan "stikken of slikken" – is dat niet geheel juist.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Zo heb ik het ook niet bedoeld. U zult straks, naar ik hoop met genoegen,
kunnen vaststellen dat wij voor dit akkoord beslist niet weglopen. Echter,
ik hecht eraan te zeggen dat ik mij minder vrij voel om hier te amenderen
dan wellicht bij een volgende wetsvoorstel het geval zal zijn.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Ligt het bruteringsakkoord nu vast of kunnen wij er alle kanten mee op?
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Zoals ik het zie, is het een akkoord tussen partijen, waar de Tweede Kamer
niet direct bij betrokken was. Dat akkoord ligt er. Er was, dacht ik, een
voetnootje van de staatssecretaris waarin stond: onder voorbehoud van goedkeuring
door de Tweede Kamer.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Stemt u in met de inhoud van dit akkoord?
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Ik moet nu wat vooruitlopen op de rest van mijn verhaal, maar het zal
u niet verrassen dat ik akkoord zal gaan met het wetsvoorstel.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 U hebt er geen problemen mee.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Ik heb zoëven verwoord dat er een plus zit bij de rijksoverheid.
Er zit naar mijn smaak ook een plus bij de corporaties. Dat zijn prachtige
oplossingen, die ook wel win-win-situaties worden genoemd. Wij weten alleen
ook dat er evenwicht moet zijn. Er zijn in het leven niet alleen maar plussen.
Wij moeten eerlijk zijn en eigenlijk zeggen, dat op deze manier de risico's,
maar ook de voordelen, worden gelegd in de sector zelf. Die bestaat uit verhuurders
en huurders te zamen. Het Rijk komt op afstand te staan. Wij vinden dat een
goede zaak, gelet op de principiële opvattingen die ik eerder heb aangegeven. 
 
 Ik heb al gezegd hoe wij het strategische probleem zullen bekijken. De
manier waarop de staatssecretaris is omgegaan met de bekende 6,5% en 6% had
achteraf gezien misschien iets anders moeten zijn. Bij het contract was dit
aangegeven als een inspannings verplichting, maar het maakte
geen deel uit van het contract. Wij zullen proberen er toch iets zuiverder
mee om te gaan.
 
 Ik kom op de techniek van de bruteringsoperatie. Alles wordt contant gemaakt
per 1 januari 1995. Er zitten allerlei becijferingen achter. Er is gekozen
voor langjarige gemiddelden, 3% voor de inflatie, 7% voor rente op vermogen
en een huurafbraak die 3% is, zijnde de inflatie, of 5%, waar nog subsidie
moet worden afgebroken. De disconteringsvoet is 6,75%. Wij achten al deze
getallen redelijk. Samen komen zij uit op 33 mld.
 
 In het rekensommetje duikt ook de beruchte 3,8% op, waarover wij al een
aantal keren hebben gesproken. Ik hecht eraan, te zeggen dat ik dit percentage
zie als een rekengetal voor de hele exercitie, maar dat het los staat van
de huurverhogingen, of huurverlagingen die in onze visie ook mogelijk moeten
zijn, in de komende jaren. Ik denk dat daar veel misverstand over bestaat.
3,8% is een getal uit een rekenmodel, waarmee wij het wel eens zijn, maar
dat niet te maken heeft met hetgeen de komende jaren met de huren moet of
kan gebeuren.
 
 De som komt uit op 33 mld., maar het gaat bij deze operatie nog om meer
geld. 1,8 mld. wordt uitgetrokken voor het zogenaamde flankerend beleid. Dat
heb ik eigenlijk bedoeld met het begrip "bruidsschatje". 1,8 mld. is natuurlijk
wel een groot bedrag, maar in verhouding tot 33 mld. is het maar weer klein.
Daarnaast gaat er 150 mln. als lump sum naar het waarborgfonds, een soort
bijdrage ineens van het Rijk om risico's te kunnen opvangen. Veel corporaties
zullen op het moment dat zij de rijksleningen aflossen, hetgeen onderdeel
uitmaakt van het contract, andere leningen moeten sluiten voor herfinanciering.
Daarvoor is nog iets van 200 mln. gereserveerd. Het totaal is 35 mld. Als
er dan nog rente moet worden bijgeteld, komen wij op het lieve sommetje van
37 mld.
 
 Misschien is het goed om vast te stellen dat er risico's aan de operatie
verbonden zijn in die zin, dat op langere termijn de getallen die ik net genoemd
heb ongeveer benaderd zullen worden, maar per definitie altijd iets zullen
afwijken. Het is heel simpel. Het grootste risico is de rente. Als die rente
hoger wordt dan 7% is er een voordeel voor het Rijk. Het Rijk zou anders meer
geld kwijt zijn geweest. Het omgekeerde geldt natuurlijk ook. Als de rente
lager wordt, zit er een voordeel bij de corporaties.
 
 Dat brengt mij tot een nadere beschouwing van de omschrijvingen die wij
altijd weer terug vinden, van huurstijgingen in relatie tot de inflatie.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 U zei dat u de 3,8% beschouwde als een rekenmodel, dus niet als een percentage
waaraan corporaties te zijner tijd gehouden moeten worden. Klopt dat?
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Dat heb ik duidelijk proberen te zeggen.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Dat betekent dat 1,8 mld. wordt betaald om te zorgen dat corporaties die
weinig geld of een minder voordelige positie hebben na het uitbetalen van
alle miljarden in een positie komen die vergelijkbaar is met die van andere
corporaties, waardoor zij gemiddeld op een huurverhoging van 3,8% kunnen uitkomen.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Theoretisch.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Nee, praktisch. Dat is de uitgangssituatie.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Ik vind het theoretisch.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Hoe komt u aan 1,8 mld., als het theoretisch is? Die 1,8 mld. wordt berekend
op grond van het feit dat die corporaties daarmee evenals alle andere corporatie
ook gemiddeld 3,8% over een periode van vijftien jaar aan huurverhoging kunnen
berekenen.
 
 Het centraal fonds, de club waar koepels het beleid voor de langere termijn
uitstippelen, ook voor het huurbeleid en het huurverhogingsbeleid, gaat in
een stuk dat u niet bekend zal zijn, ervan uit dat in de periode 1995 tot
2009 rekening wordt gehouden met een jaarlijkse huurverhoging van 3,8%, tenzij
de marktomstandigheden dit aantoonbaar niet toelaten. Dat betekent dus dat
in het rekenmodel wordt uitgegaan van gemiddeld 3,8%. Het gaat dan over de
bedrijfswaardeberekening, wat je nodig hebt om te komen tot een gezonde berekening
van wat een corporatie is. De staat heeft daar 1,8 mld. voor over, blijkbaar
een onbenullig bedrag bij deze grote bedragen. Vervolgens zegt het centraal
fonds dat de komende vijftien jaar 3,8% minimaal wordt berekend. Is dat voor
u aanvaardbaar?
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Ik ken het stuk niet, maar het zal mij eerlijk gezegd ook een beetje een
zorg zijn hoe men dit berekent. Wij kunnen ons vinden in de cijfers die hier
zijn afgeleid. Wij kunnen ons erin vinden dat daarmee wordt afgerekend met
de sector. Vervolgens – en wat ik nu zeg, zal u niet verbazen –
hebben wij er behoefte aan om bij het huurprijsbeleid wat afstandelijker tegenover
die sector te staan. Eerder heb ik gezegd dat ik het minimum onzin vind. Waarom
moeten wij huurders beschermen tegen een te lage huurverhoging? Het maximum
vind ik niet helemaal onzin, omdat je er toch wel een zekere grens aan moet
stellen. Ik heb al eerder gezegd wat ik vind van dat geleuter over die 6%
of 6,5%. Ik vind dus dat wij ons wat minder met die sector moeten bemoeien
als het gaat om de huurprijs. Die 3,8% is theoretisch.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Door de rijksoverheid wordt 1,8 mld. betaald om ervoor te zorgen dat de
huurverhoging gemiddeld op 3,8% uitkomt. Vervolgens komt het centraal fonds
met de mededeling dat het minimaal 3,8% voor de komende vijftien
jaar is. Dan is het toch heel merkwaardig dat wij daar zoveel geld voor over
hebben. Ik begrijp niet dat u, redenerend vanuit een zakelijk relatie, ermee
akkoord gaat om op die manier contracten te sluiten.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Er ligt een contract. Die 1,8 mld. is misschien relatief een klein bedrag,
maar absoluut is het een groot bedrag. Ik mag aannemen dat als het nul zou
zijn geweest, dat contract er niet was geweest. Het is namelijk in vrijwilligheid
tot stand gekomen. Als het 100 mln. of 200 mln. minder kan worden, vind ik
dat prima. Het is namelijk wel rijksgeld. Omdat het Rijk dit extra betaalt,
kunnen de huurders minder betalen. In wezen is het elke keer een verhaal van
de drie partijen, Rijk, corporaties en huurders. Als de één
het betaalt, hoeft de ander het niet meer te betalen.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Mij is bekend dat u een bedrijfsmatige achtergrond heeft. Ik begrijp niet
dat een contract wordt gesloten en vervolgens geen prestatie wordt verlangd.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Dat is wat anders.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Je sluit in feite een contract waarin je afspreekt dat het gemiddeld 3,8%
wordt. Ten opzichte van de huidige situatie zou dat op zichzelf een verbetering
zijn. Vervolgens komt het centraal fonds met de mededeling dat het minimaal
3,8% wordt. Dat betekent dus dat de komende jaren gemiddeld een substantieel
hogere huurverhoging is te verwachten vanwege allerlei andere opslagen. En
wij laten dat gebeuren. Ik begrijp dat gewoon niet. Ik begrijp het van u al
helemaal niet. Contract is contract en daar hoort dus ook een prestatieverplichting
bij.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Natuurlijk hoort daar een prestatieverplichting bij. Ik heb al eerder
gezegd dat ik vind dat de rijksoverheid op enige afstand van deze sector moet
staan. En dat is ook nadrukkelijk de bedoeling van deze operatie. Wij kunnen
niet meer voor elk woninkje in Emmer-Compascuum of in Vaals zeggen hoe het
precies moet met de subsidie die erop verstrekt wordt en welke huurverhogingen
wel of niet mogen. Ik wil daar de sector zelf een grotere ruimte voor geven.
Ik wil best zeggen dat wij er natuurlijk ook beducht voor zijn dat de corporaties
hun gang maar gaan met deze rijksmiddelen en dat zij ook met hoge huurverhogingen
komen. Daar moeten wij dan generiek, in algemene termen, iets aan proberen
te doen. Wij moeten dan een kader ontwikkelen waardoor de corporaties bij
de les blijven, zou ik haast zeggen. Op die manier wordt het doel dat de corporaties
hebben, namelijk zorgen voor de sociale huisvesting, gerealiseerd.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Misschien kan ik de heer Hofstra een handje helpen. Ik vermoed dat het
stuk waar de heer Duivesteijn uit citeert, gaat over het centraal fonds en
de maatstaven die men daarbij aanlegt voor de sanering. Dat is een ander verhaal.
Zodra je begint over het saneren van een corporatie, kan ik mij voorstellen
dat er in het algemeen voorwaarden worden gesteld door het centraal fonds.
Ik kan mij dan ook voorstellen dat men zegt dat het minimaal 3,8% moet zijn
om eruit te komen. Dat is echter een andere situatie. Het is een maatstaf
die het centraal fonds aanlegt om een corporatie uit de sanering te helpen.
 
 Ik wil de heer Hofstra nog iets in zijn gedachten aanbevelen, namelijk
de brief van 2 maart jl. van de staatssecretaris. In die brief geeft de staatssecretaris
aan hoe hij het totaal van de huren en allerlei onderdelen, zoals de ontwikkeling
van de kapitalen en de besteding van de kapitalen, scherp zal volgen als een
soort jaarlijkse evaluatie van het totaal van de brutering. Dat helpt de heer
Hofstra misschien in zijn betoog.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Dank u wel, zeg ik daarop.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Voorzitter! Wij zullen dadelijk in de bijdrage van de heer Duivesteijn
wel horen welke consequentie hij zelf trekt uit de brief die hij aanhaalde.
Ik kom tot de conclusie – ik doe dat via een vraag aan de heer Hofstra –
dat de heer Duivesteijn de 1,8 mld. flankerend beleid eigenlijk te weinig
vindt.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Dit is min of meer een retorische vraag. Het lijkt mij wat moeilijk erop
te antwoorden of de heer Duivesteijn de 1,8 mld. wel of niet voldoende vindt.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Voorzitter! De heer Hofstra zegt net dat wij afstand moeten nemen van
de corporaties en dat de corporaties vrijer moeten kunnen opereren op de markt.
Tegelijkertijd zegt hij dat wij er generiek, dus in het algemeen, wel op moeten
toezien dat zij voldoen aan hun taak van sociale huisvesting. Ik heb net voorgerekend
dat bij 3,8% – het kan met het grootste gemak veel meer zijn, zoals
wij net ook van de heer Duivesteijn hoorden – een huur van ƒ
600 over vijftien jaar ƒ 1050 per maand bedraagt. Kan met het beleid
op grond van het akkoord dat de heer Hofstra steunt, de sector nog voldoen
aan de taak van de sociale huisvesting? Vindt hij een huur van ƒ 1050
sociaal?
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Natuurlijk, de huren zullen sterk stijgen. Door de inflatie stijgt het
inkomen gelukkig ook voor een groot deel mee. Hoe moeilijk het voor sommige
mensen ook is om de huur te kunnen betalen, wij gaan ervan uit dat wij hiermee
toch een reëel huisvestingssysteem in stand kunnen houden.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Het is echt niet waar wat u zegt. Vanaf 1989 tot nu zijn de huren met
80% gestegen. De inflatie was maar 40%. Dat gaat steeds door. Men zal zich
niet aan de inflatiestijging houden, zeker niet als wij nu al kunnen vaststellen
dat het er in vijftien jaar minimaal 0,5% boven moet zijn. Ik herhaal mijn
vraag of u dat sociaal vindt.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Ja. Wij kunnen van mening verschillen over het waardeoordeel, dus de kwalificatie
die je daaraan moet toekennen. Blijkbaar verschillen wij daarover van mening.
Daar komen wij nooit uit.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 U vindt een heleboel minder sociaal ook nog wel sociaal? Als u ƒ
1050 huur per maand een sociale huur vindt voor de zwakkeren, de mensen met
de laagste inkomens, dus de doelgroep van het beleid, dan breken mijn klompen.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Mijnheer Poppe, u stelt een vraag en u geeft vervolgens zelf het antwoord.
Ik denk dat het voor de hand ligt dat de heer Hofstra er een
antwoord op geeft.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Het antwoord komt er steeds maar niet uit.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De heer Hofstra krijgt nu nog een kans.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Voorzitter! Ik kom bij een ander punt dat ook door de heer Poppe is aangeroerd.
Steeds als er in de stukken over de huurstijging wordt gesproken, wordt dat
gekoppeld aan de inflatie. Dat trof mij. Als je de zaak beredeneert vanuit
de vraag welke huurverhoging de mensen kunnen betalen, is die koppeling niet
onlogisch. Als de inflatie 3% is, zal er grosso modo voor een ieder de mogelijkheid
zijn om 3% meer huur te betalen. De vraag is echter veel principiëler.
De vraag is of de kosten van het wonen wel zo nadrukkelijk aan de inflatie
zijn gekoppeld. Ik ben geneigd om te zeggen dat dit niet zo is. Er is een
veel zwaardere koppeling met de rente en uiteraard met het soort woning. Wanneer
is die gebouwd en hoe hebben de kosten zich sindsdien ontwikkeld? Ik zie dus
graag een wat genuanceerdere en vrijere interpretatie. Wij zijn ervoor om
de scheefgroei, waarover ook de heer Poppe sprak, te lijf te gaan. Ik kan
mij zeer wel voorstellen dat corporaties in sommige gevallen huurprijzen verlagen,
onder andere door het maximum, waarover wij al eerder hebben gediscussieerd,
meer uit te buiten. Dat bedoel ik ook steeds met de opmerking dat wij ons
minder met de corporaties moeten bemoeien en dat zij zelfstandiger moeten
kunnen opereren.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De heer Poppe voor de laatste keer.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Kan de heer Hofstra wat concreter zijn over die huurprijsverlaging? Wanneer
en in welke situatie moet er tot huurprijsverlaging overgegaan worden?
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Ik heb een- en andermaal gezegd dat wij op grotere afstand moeten gaan
staan. Het zou dan aanmatigend en arrogant van mij zijn om te zeggen waar
de huurprijzen moeten worden verlaagd. Ik vind dat corporaties grotere vrijheid
moeten krijgen bij het vaststellen van de huren naar de onderkant en dus ook
naar de bovenkant. Als wij het laatste niet toestaan, is het evenwicht zoek.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Voorzitter!...
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Nee, mijnheer Poppe, de heer Hofstra zet nu zijn betoog voort.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 De bedragen van 33 mld. en in totaal met al die andere posten van 37 mld.
zijn groot. Daarom heeft de Kamer de Rekenkamer om een onderzoek hiernaar
gevraagd. Ik ben er blij mee dat de Rekenkamer zegt dat het in grote lijnen
goed zit met deze hele operatie en dat de cijfers die op papier zijn gezet,
kloppen. Het zou natuurlijk de Rekenkamer niet zijn, als zij vervolgens op
een heleboel onderdelen niet allerlei opmerkingen zou maken. Wellicht gaan
collega's op sommige punten nog in, maar ik heb daar geen behoefte aan. Er
zijn posten van 2 mln. en van 10 mln. bij. Dat zijn op zich leuke bedragen;
dat wil ik niet ontkennen. In verhouding tot deze operatie zijn het echter
marginale bedragen. De regering moet regeren en ik ga ervan uit dat de staatssecretaris
al dat soort interpretatiekwesties op een goede manier te lijf gaat. Via de
evaluatie en de controle, waar ik nog op kom, kunnen wij het nader bekijken.
 
 De conclusie van de fractie van de VVD over deze hele operatie is dat
wij instemmen met de cijfers en de parameters en met de methodiek. Zijn er
dan geen opmerkingen van de VVD in wat meer kritische zin? Ja, die zijn er
ook. Daar zal ik nu dan mee beginnen.
 
 De eerste kritische opmerking betreft de DKP-woningen, dat flankerend
beleid. Ik zie het gewoon als onderdeel van het driehoeksspel van Rijk, corporaties
en huurders dat het Rijk ertoe bereid is, wat extra's aan de corporaties te
geven, waardoor de huurders de komende jaren wat minder hoeven te betalen.
De verdeling van die 1,8 mld. over de corporaties is nog wel interessant.
Op zich is de gebruikte methodiek objectief, maar wij hebben er wat problemen
mee dat er geen relatie is gelegd met de solvabiliteit, het feitelijke vermogen,
van de corporaties, inclusief de stille reserves, om het nog wat ingewikkelder
te maken. Die zijn er naar mijn mening in aanmerkelijke hoeveelheden in deze
sector, maar zij zijn wel moeilijk in cijfers uit te drukken door de definitie
van stille reserve. Wij hebben hiermee dus wat moeite, maar er is nu eenmaal
voor gekozen om het op deze manier te doen.
 
 In het algemeen willen wij graag informatie hebben over wat nu eigenlijk
het goede getal is voor de solvabiliteitseis. Ik heb begrepen dat dit de bekende
12,5% van de jaaromzet van de corporaties is. Wij hebben echter het idee dat
er vele stille reserves zijn en dat de solvabiliteit van de sector dus eigenlijk
gunstiger is dan ons uit de stukken steeds blijkt.
 
 Dit geeft aanleiding tot de vraag of wij als Rijk in totaliteit te veel
betalen. Men zal begrijpen dat vooral een liberaal deze vraag graag opwerpt.
Misschien betalen wij inderdaad teveel, maar dat is dan wel voor een goed
doel, als wij de corporaties vervolgens maar bij de les houden. Zij moeten
van het geld geen projecten in Oost-Duitsland ontwikkelen, om maar een voorbeeld
te noemen.
 
 Een ander punt ligt wat moeilijker, al heeft de staatssecretaris er een
vrij duidelijk standpunt over. Dat betreft de kapitaalmarktleningen. Een deel
van de woningen is met rijksleningen gefinancierd, die nu allemaal keurig
worden terugbetaald, en een deel is met kapitaalmarktleningen betaald. In
het verleden maakte de keuze tussen het een of het ander niet uit, maar in
de huidige situatie worden de kapitaalmarktleningen anders behandeld. Daar
moet een grotere huurverhoging door de huurders worden betaald als het financieel
moet worden gecompenseerd. Nu gaat de discussie over het feit, dat Jantje
vroeger ook al werd voorgetrokken en dat dit nu maar zo moet blijven. Zo heb
ik het althans geïnterpreteerd. Bekende juristen voeren een dispuut daarover.
Koeman zegt in zijn advies: "In het wetsvoorstel evenwel worden naar mijn
mening gelijke gevallen ongelijk behandeld, terwijl geen rechtvaardiging bestaat
voor een niet volledige schadevergoeding als bedoeld in het genoemde arrest."
De landsadvocaat, de andere partij in deze discussie, zegt in zijn brief:
"Indien de in de Wet balansverkorting geldelijke steun volkshuisvesting voorziene
compensatie van jaarlijkse geldelijke steun in een redelijke verhouding staat
tot de waarde van de aanspraken op geldelijke steun, behoeft niet te worden
gevreesd dat de rechter de toepassing van die wet ontoelaatbaar
zal achten wegens strijd met artikel 1 van protocol nr. 1." Voorzitter! Ik
ken een ervaren bestuurder – ik was toen nog een eenvoudig adviseur –
en hij zei: als adviseurs het onderling niet eens zijn, wordt een bestuurder
zenuwachtig. Hij trok vervolgens zijn portemonnee en probeerde via een muntstuk
aan te geven of de ene weg voorrang zou krijgen of de andere. Die procedure
zou ik niet willen volgen. Er is hier sprake van een verschil in standpunt.
De staatssecretaris heeft een- en andermaal gezegd, dat hij het geen risico
acht en dat hij zich volledig in het verhaal van de landsadvocaat kan vinden.
Als dit echter misgaat, kost het 2,2 mld. Dat is een aanmerkelijk bedrag,
waarbij wij wel even mogen stilstaan. Ik ga ervan uit, dat de staatssecretaris
niet alleen in zijn opvatting volhardt, maar er ook gelijk in heeft. Ik wil
het er daarom dan ook bij laten.
 
 Ook al is er breed overleg en is er instemming van het grootste deel van
de corporaties, toch komt een aantal mensen niet goed terecht of vindt een
aantal mensen dat zij niet goed terechtkomen. Ik wijs in dit verband op de
renovatiewoningen in Rotterdam. Gelet op de standpunten en de informatie van
de staatssecretaris, lijkt het mij nog wel mee te vallen ook omdat die woningen
een relatief lage gemiddelde huur hebben. Ernstiger vind ik de situatie in
de groeikernen, waarbij vooral Lelystad als voorbeeld moet worden genoemd.
Daar doet zich een ongelukkige samenloop van allerlei omstandigheden voor,
die niet met dit wetsvoorstel worden gecorrigeerd maar die er ook zonder de
brutering gewoon zouden zijn. Het is het probleem van bouwen in een tijd van
dynamische-kostprijsberekening, huren die nu al hoog zijn en met, althans
in het verleden, te veel leegstand. Wij vinden dit een groot probleem, dat
echter niet via deze bruteringsoperatie kan worden opgelost.
 
 Voorzitter! De enige relatie tussen het wetsvoorstel inzake brutering
en het huurprijsbeleid is, dat in artikel 13 wordt verwoord dat voor de eerstkomende
vijf jaar de corporaties verplicht zijn om een minimale verhoging van hun
totale huursom door te voeren van de inflatie plus 0,5%, met een minimum van
3,5% per jaar. Ik heb achterop de sigarendoos becijferd, dat hiermee een bedrag
gemoeid is van ongeveer 5 mld. Dat is misschien ook voor de heer Duivesteijn
interessant. 5 mld. is aanmerkelijk meer dan 1,8 mld. In wezen – weer
het driehoeksspel – moeten de corporaties die 5 mld. extra voor de komende
vijf jaar hebben. Eerder heb ik duidelijk gezegd, dat ik dit artikel eigenlijk
onzin vind; we gaan verzelfstandigen, Pietje mag buiten de deur gaan wonen
maar hij moet van ons wel elke dag om 8 uur opstaan. De club is zelfstandig
of niet. Ik heb het Reglement van orde erbij gepakt om te zien hoe een amendement
moet worden ingediend. Ik ben hier nieuw, zoals men weet, en dit zou mijn
eerste amendement worden. Dat moet dan toch wel een beetje een prozaïsch
amendement zijn. "Artikel 13 vervalt", lijkt mij toch al te simpel. Bovendien,
je wilt toch ook graag dat je amendement wordt aangenomen. Daar kan ik misschien
zelfs wel voor zorgen – zo zeg ik in de richting van de staatssecretaris –
maar dan spreek ik mezelf tegen als ik eerder heb gezegd, dat er sprake is
van een contract waarover wij "ja" of "neen" moeten zeggen. Ik wil duidelijk
zeggen dat ik geen amendement zal indienen om de 3,5% eruit te halen, dus
in tegenstelling tot wat er vanochtend in het Algemeen Dagblad stond. Ik wil
dit verbreden naar andere verzelfstandigingsoperaties bij de overheid waar
helaas wat is misgegaan, althans voor zover ik tot nu toe heb kunnen zien.
Ik vind het heel zot dat dit soort zaken wordt voorgeschreven. Ik heb de staatssecretaris
vorige keer gevraagd: waarom doen wij dat nu eigenlijk? Hij antwoordde toen
dat de corporaties dat willen. Nogmaals, wij hebben daar veel problemen mee.
Maar omdat het een onderdeel betreft van het totale akkoord, zullen wij het
niet veranderen.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Dat is het slikken-en-stikken-verhaal. U slikt omdat u anders het risico
loopt dat de bruteringsovereenkomst en daarmee de wet niet worden geëffectueerd.
U heeft in de commissie een standpunt ingenomen dat ik persoonlijk heel verhelderend
vond: het is onzinnig om te verzelfstandigen en om vervolgens door de overheid
verplicht een huurverhoging te laten voorschrijven van ten minste 0,5% boven
de inflatie, te beginnen met 3,5%. Is het niet vreemd dat u dan toch hiermee
akkoord gaat? Het is per definitie aan de verhuurder om, eventueel in overleg
met de huurders, te komen tot die conclusie. Dat schaadt de positie van de
verhuurders op geen enkele manier. Waarom zouden zij dan het bruteringsakkoord
kunnen opzeggen? Daarvoor hebben zij geen reden.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Ik hoef natuurlijk de corporaties niet te verdedigen. Dat zal de staatssecretaris
straks wel doen. Ik heb wel uitgerekend om welk bedrag het gaat.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Het gaat natuurlijk om uw standpuntbepaling.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Het gaat hier om 5 mld. Ik kan mij goed voorstellen en uit nadere informatie
is mij ook gebleken dat banken die altijd zeer secuur zijn als het gaat om
het verstrekken van leningen, een zekere eis stellen. Zij willen wel herfinancieren,
maar dan moet er wel spek op de botten zitten. In dat kader speelt dat bedrag
van 5 mld. een rol. Nogmaals, als wij verzelfstandigen, moeten wij het nalaten
om dit soort betuttelende regels in te voeren. Maar ik heb een keuze gemaakt
tussen het principe dat ik zojuist noemde èn het bruteringsakkoord.
Ondanks dat principe wil ik het bruteringsakkoord niet in de waagschaal stellen.
Ik vind dat het dan maar moet doorgaan, dus inclusief dit artikel. Het is
natuurlijk mogelijk dat de staatssecretaris er nog eens een nachtje over slaapt.
Dat heeft hij natuurlijk al gedaan. Maar wellicht zegt hij bij nader inzien:
het is onzin, het is een verzachtende omstandigheid voor de corporaties. Dan
ga ik daar natuurlijk heel erg graag mee akkoord. Maar dat moet de staatssecretaris
dan maar zeggen.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Zou het in uw filosofie niet juist een bevordering van de marktwerking
zijn – dus de slag die huurders en verhuurders onderling maken –
als er geen minimum wordt ingebracht? Het is toch eigenlijk een verenging
van wat u nastreeft, namelijk een vrije markt van vraag en aanbod waarbij
partijen gemeenschappelijk tot de vaststelling van een huurprijs komen?
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Neen. Dat hoeft naar mijn smaak niet. Nogmaals, de verwarring is altijd
groot met dergelijke getallen. Maar de 3,5% slaat op de totale huursom van
de corporatie en staat dus los van de individuele huurverhogingen.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 De individuele huurverhoging wordt daardoor minimaal – of misschien
wel maximaal – opgedreven.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Als je besluit om de huur voor bepaalde woningen te verlagen, moet je
de huur voor andere woningen weer verhogen. Maar daarover hebben wij zojuist
al gediscussieerd. Het gaat hier om de totale huursom van de corporatie.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Mijnheer de voorzitter! De heer Hofstra geeft zich wel erg snel gewonnen.
Aan de ene kant houdt hij een heel kritisch verhaal. Hij vindt het onzin dat
dergelijke bepalingen worden opgelegd. Dat zou volstrekt overbodig zijn. Men
zou dat in vrijwilligheid zelf moeten kunnen bepalen. Aan de andere kant stemt
hij ermee in, vanwege de mogelijke consequenties voor het akkoord. Vervolgens
zegt hij dat hij benieuwd is naar de reactie van de staatssecretaris. Hiermee
heeft de heer Hofstra in feite zijn kruit al verschoten. Ik vind dat vreemd.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Ik denk dat ik de zaak helder uiteenzet. Ik stel voorop dat het bij dit
wetsvoorstel een ongelijke strijd is. Ik hoop dat ik nog eens andere wetsvoorstellen
mag behandelen waarbij er meer mogelijkheden zijn om te amenderen. Maar er
ligt een contract onder dit wetsvoorstel. Daar hechten wij aan. Wij hechten
als VVD ook zeer – ik wil dat heel duidelijk zeggen – aan de hele
bruteringsoperatie. Toch wil ik gezegd hebben dat ik het onzin vind, om die
krachtterm nog maar eens te herhalen, om de huurders tegen een te lage huurverhoging
te beschermen en de corporaties blijkbaar tegen zichzelf te beschermen. De
brutering op zichzelf wil ik daardoor niet ter discussie stellen.
 
 
 
 
 
 De heer Stellingwerf (RPF):
 
 Maar wij hebben eigenlijk nog geen definitief signaal om dat te veronderstellen,
want bij de huurverhoging van een paar weken geleden zou ook sprake zijn geweest
van een contract, maar nu blijkt dat niet zo zwaarwegend te zijn geweest als
werd voorgesteld.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Dat klopt, daar heb ik zoëven ook al opmerkingen over gemaakt. Maar
ik dacht dat het daarbij meer ging om de opstelling van de staatssecretaris.
Deze 3,5% is wel in de wet opgenomen, namelijk in artikel 13, en de inspanningsverplichting
van 6,5% tot 7,5% is slechts in de marge genoemd, en staat nergens in het
wetsvoorstel.
 
 Ik vraag de staatssecretaris, serieus te kijken naar het volgende probleem
om te zien of dat niet anders kan. Er zit, onder het mom van zorgvuldigheid,
een termijn van vijf jaar in voor de afwikkeling van deze contracten. Wij
begrijpen dat de administratieve afwikkeling ingewikkeld is, maar het lijkt
mij dat dit bijna verjaringstermijnen zijn. Als je iets zorgvuldig wilt doen,
moet je volgens mij niet zeggen dat men vijf jaar de tijd heeft, want dan
wordt het niks. Ik zou de staatssecretaris nadrukkelijk willen verzoeken,
deze termijn bijvoorbeeld te halveren. Ik vind het, nogmaals, te gek dat het
vijf jaar moet duren om alleen maar deze administratieve contractjes af te
handelen.
 
 Voorzitter! Ondanks onze kritische opmerkingen over het wetsvoorstel blijven
wij vinden dat het natuurlijk een gigantische operatie is, waarmee heel veel
geld gemoeid is. Wij zullen ernaar blijven streven, zoals ik eerder ook al
heb gezegd, om de Kamer te laten besluiten, dit project aan te wijzen als
een groot project. Wij zullen daarvoor op de plek die daarvoor geëigend
is, het initiatief nemen. Daardoor hoeft naar onze smaak ook geen evaluatie-artikel
in het wetsvoorstel te worden opgenomen, want we kunnen op die manier de vinger
goed aan de pols houden.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Ik begrijp niet helemaal waarom het instrument van aanwijzing tot groot
project, dat ook in het wetgevingsoverleg al aan de orde kwam, hier op zijn
plaats zou zijn. De staatssecretaris heeft daarover in het wetgevingsoverleg
ook al iets gezegd, en ik denk op goede gronden. Zo'n procedure is heel handig
als de overheid voor een zekere periode telkens nieuwe uitgaven moet doen.
Dat heb je bijvoorbeeld bij infrastructurele werken, waarvoor zo'n procedure
heel geschikt is. Ik zie het hier echter niet voor mij, en u komt er nu weer
mee, terwijl we ook een brief van de staatssecretaris hebben gekregen waarin
hij aangeeft dat dit geen adequaat instrument is, zodat hij kiest voor een
jaarlijkse rapportage.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Het één sluit het ander niet uit. Het aanwijzen van de brutering
als een groot project is nadrukkelijk een bevoegdheid van de Kamer. Wij zullen,
na overleg, verder afwegen of dit daarvoor het meest geëigende instrument
is, maar wij zullen dat op de bestemde plaats en volgens de bestemde lijn
regelen, waarbij wij voor zover nodig onze argumenten nader uiteen zullen
zetten.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Graag.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 We zijn op zichzelf akkoord met dit wetsvoorstel, maar er zijn nog een
aantal andere zaken die naar onze smaak geregeld moeten worden. De regering
heeft dit wetsvoorstel in zijn zelfstandigheid voor ons gelegd, en daar doet
zich een dilemma voor. Er is een bekend spreekwoord: "Je kunt niet blazen
en het meel in de mond houden". We verzelfstandigen, gaan op afstand staan
en bemoeien ons er niet meer mee, of we doen dat wel. Ik denk dat er toch
nog een aantal punten zijn die we moeten regelen, maar wij zouden dat met
een zekere terughoudendheid willen doen. Wij zouden dat willen toespitsen
op het toezicht op de corporaties en op gedragscodes op dat punt, om te voorkomen
dat het vele gemeenschapsgeld van naar schatting zo'n 100 mld. verkeerd wordt
gebruikt door de corporaties. Het is onze mening dat we daarvoor een straffere
regeling nodig hebben dan op dit moment het geval is.
 
 Ten aanzien van het huurprijsbeleid staan wij een zekere liberalisering
voor. Dat heb ik al een- en andermaal gezegd. Verder spelen nog bepaalde knelpunten,
maar wat dat betreft zijn wij van mening dat de sector, meer dan tot nu toe
gebeurt, moet proberen om die zelf op te lossen.
 
 Ik sluit af. Ook na de verkiezingen van gisteren willen wij proberen om
samen met onze coalitiepartners wat betreft de dwarsverbanden een aantal
zaken krachtig te regelen. Dat moet wel met een zekere terughoudendheid gebeuren,
want wij hebben geen behoefte aan 37 moties. Een aantal hoofdlijnen moet dus
nog aanvullend, naast dit wetsvoorstel over de brutering, worden geregeld.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Voorzitter! De wet balansverkorting valt te vergelijken met de bouw van
een huis. De locatie, de architectuur, de materialen, de vergunningen, de
aanneemprijs en zelfs de inrichting staan vast, onwrikbaar zelfs, want anders
gaat de zaak niet door. Het huis wordt echter wel gebouwd door middel van
een procedure ex artikel 19. Dat houdt in dat er wel ideeën over de inrichting
van omgeving bestaan, maar dat daar nog niet definitief over is besloten.
De fractie van D66 komt eerst te spreken over het huis zelf, de wet balansverkorting,
en over een daarbij te bouwen schuurtje. Vervolgens wordt aandacht gegeven
aan de omgeving, die nu eenmaal sterk verandert door de bouw van het huis.
De omgeving is er namelijk nog niet op ingericht.
 
 De officiële naam van het huis, balansverkorting, is nog niet echt
ingeburgerd. Zoals wel vaker gebeurt, noemt iedereen het huis nog bij de oude
naam, de brutering. Daar houden wij het voorlopig maar op. Wat houdt die brutering
in de volkshuisvesting nu in? Aan de ene kant gaat het om het naar voren halen,
het contant maken en het uitbetalen van de subsidieverplichtingen van het
Rijk aan de sociale verhuurders. Het gaat daarbij om bijdragen in de exploitatiekosten
van woningen die er al staan. De totale kosten zijn 37 mld. Daarin zit een
afkoopsom van 33 mld., rentebetalingen op de afkoopsom van 1,8 mld., flankerend
beleid van 1,8 mld., herfinancieringsverliezen van 200 mln. en een extra storting
van 150 mln. in het waarborgfonds. Daar tegenover staat het opeisen van de
rijksleningen aan de sociale verhuurders. De totale opbrengst daarvan is 25,4
mld. De oorspronkelijke opbrengst was 47,9 mld., waarvan in 1993 9,5 mld.
vervroegd is afgelost en in 1994 13 mld. Deze vervroegde aflossingen zijn
gebruikt ter leniging van de staatsschuld. Ongeveer 5 mld. is voorlopig geparkeerd
in het Fonds economische structuurversterking. Ik zeg dit allemaal om de zaken
even duidelijk te stellen, want het is niet gering.
 
 Het gaat dus om het wegstrepen van betalingsverplichtingen van het Rijk
tegen de aflossing ineens van leningen van de sociale verhuurders. Daartoe
zijn in november 1993 afspraken gemaakt tussen het Rijk, de sociale verhuurders
en de gemeenten, bezegeld in een contract. Als de overheid een contract afsluit
dat daarna wordt voorgelegd aan de volksvertegenwoordiging, dan ligt dat altijd
moeilijk. Bij eenzijdige wijziging van de voorwaarden loop je de kans dat
de andere partijen het contract nietig verklaren. Dat is nog sterker het geval
wanneer de tekst van een contract feitelijk wordt vertaald in een wetsvoorstel,
waarbij de Kamer een onvervreemdbaar recht tot amendement heeft. Die vertaling
in een wetsvoorstel was overigens wel noodzakelijk, omdat het contract met
de koepels was gesloten, terwijl de uitvoering daarvan moet geschieden door
de leden van die koepels. Daar moet het feitelijk mee worden geregeld. Niet
alle leden zijn het overigens eens met deze balansverkorting. Dat geldt wel
voor de overgrote meerderheid. Met die minderheid en ook met de redenen waarom
men tot die minderheid behoort, moet rekening worden gehouden. Daar kom ik
nog op terug.
 
 Eerst wil ik duidelijk stellen dat de houding van de fractie van D66 ten
opzichte van de tekst van het wetsvoorstel zo is dat wij niet dan in het geval
van uiterste noodzaak, wijziging willen aanbrengen in de parameters die zijn
overeengekomen in het contract. Dat betreft de jaarlijkse stijging van de
exploitatielasten met 3%, het rendement over het geïnvesteerd vermogen
van 7%, het huurafbraakpercentage van 5, de disconteringsvoet van 6,75% en
de minimale huursomstijging van een 0,5% boven inflatie, doch met een minimum
van 3,5% gedurende de eerste vijf jaar. Achter iedere parameter steekt een
verhaal dat op zichzelf best voor discussie vatbaar is, maar het gaat uiteraard
om het geheel en om een samenhang binnen dat geheel. Zo kun je je inderdaad
afvragen of die ondergrens van 3,5% minimale huursomstijging wel zo hard zou
moeten zijn. Daartoe ligt de motie-Tuinstra/De Jong uit het debat van verleden
jaar, naar aanleiding waarvan de staatssecretaris al heeft gezegd dat hij
in 1997 gaat bekijken hoe het staat met de feitelijke inflatie en vervolgens
in onderhandeling zal treden met de contractpartners om ingeval van lagere
inflatie te bezien of dat minimum niet lager kan.
 
 Aan dat minimum zitten verschillende kanten. Enerzijds kun je je afvragen
waarom dat nodig is bij verzelfstandigde corporaties, die na overleg met de
huurders zelf de huursom vaststellen. Het lijkt een beetje op een "makkelijkheidsconstructie":
de wet stelt het, dus wij kunnen er niet onderuit. Dat is een gemakkelijke
houding voor corporaties. Anderzijds is er de zekerheid voor de banken bij
de herfinanciering van forse bedragen die nodig zijn. Voorts zal ook het waarborgfonds
deze zekerheid bij de borging op prijs stellen. Ten slotte zouden rijke corporaties
eronder kunnen gaan zitten, waardoor hun kapitaal opgaat in de consumptieve
sfeer. Op dat kapitaal en de besteding daarvan kom ik nog terug. Ik wil daar
namelijk enige aanscherping van.
 
 De Tweede Kamer heeft de Rekenkamer gevraagd om een oordeel over de juistheid
van de berekeningen in verband van de balansverkorting en ten aanzien van
de meerjarige effecten op de rijksbegroting. Het oordeel is positief. De geconstateerde
vermijdbare onzekerheden – zo heet dat daar – zijn per brief van
2 maart 1995 door staatssecretaris Tommel grotendeels weggenomen. De twee
resterende onzekerheden zijn gebaseerd op hetzij fouten in het verleden, waarbij
redressering nauwelijks mogelijk is, zonder het odium van onbehoorlijk bestuur
op je te laden, hetzij een verwaarloosbaar effect. Van belang is dat de hele
zaak nu deskundig goed is doorgeploegd, waardoor de Kamer deze miljardenoperatie
met stevige grond onder de voeten kan behandelen.
 
 Waarom was die brutering nodig en zinvol? Ik zal kortheidshalve een aantal
punten noemen. Het rondpompen van geld wordt gestopt, de financiële verzelfstandiging
van de sociale huursector wordt mogelijk, de bedrijfsmatige inrichting kan
nu eindelijk tot stand komen, de complexgewijze benadering van de begroting
kan verdwijnen, begroting en rekening kunnen nu gespiegeld worden, waardoor
het inzicht in het financiële handelen vergroot wordt en ten slotte beheersing
van de overheidsuitgaven. Deze subsidies waren al geparkeerd
op het zogenaamde niet-actieve deel van de rijksbegroting. Niettemin zijn
ze sterk rentegevoelig en dit risico wordt nu verschoven naar de corporaties.
Dat is een fors risico. De onoverzichtelijke opeenstapeling van zeer dichte
regelgeving wordt verlaten. Gelukkig maar! Verantwoorde huurontwikkeling is
in zicht, namelijk gemiddeld 3,8% gedurende vijftien jaar. In het begin zal
het wat hoger zijn en later zal het inflatievolgend zijn.
 
 Bedacht moet worden dat het leeuwedeel van de rijkssubsidies bestemd is
voor de zogenaamde klimleningen voor de dynamische-kostprijswoningen. Deze
woningen zijn gebouwd vanaf 1975. Bij een voortdurende huurverhoging van 5,5%
zouden ze pas in 2016 zijn afgelost. Als die huurverhoging 3% zou zijn, zouden
ze pas in 2036 zijn afgelost, met alle gevolgen vandien voor de rijksbegroting.
Het hele systeem is namelijk zeer rentegevoelig. Ik ben ervan overtuigd dat
wij zonder de brutering op een gegeven moment geconfronteerd zullen worden
met een gigantisch probleem van steeds stijgende DKP-huren, die zeer ongelijk
over de corporaties zijn verdeeld. Dat zou dan weer leiden tot de noodzaak
van het wegwerken van onrendabele toppen, waarvoor weer extra veel geld nodig
zou zijn. Door de brutering, het naar voren halen van het probleem en het
in één slag oplossen met behulp van het flankerend beleid, wordt
het totale veld geschoond. Natuurlijk gaat het om veel geld, maar het is ook
een heel groot probleem.
 
 Voorzitter! Aan het begin van mijn betoog heb ik gesproken over het vaststaande
huis van de brutering en over de bouw van een bijbehorend schuurtje, in het
jargon ook wel "berging" genoemd. Een dergelijke berging behoort volkshuisvestelijk
gezien tot het bouwplan. Eigenlijk gaat het meer om een borging, om een zekerstelling,
dan om een berging. Ik heb het namelijk over de kapitaalmarktleningen. Binnen
de 750.000 DKP-woningen zijn er 240.000 niet met een rijkslening gefinancierd
maar met een kapitaalmarktlening. Deze leningen zijn begin jaren tachtig,
toen er gebrek aan rijksgeld was, naar de kapitaalmarkt verwezen. Deze verwijzing
was volstrekt toevallig. Er zou geen verschil voor de huurders of de verhuurders
uit ontstaan. De woningen met rijksleningen zijn in 1989 ontdynamiseerd, maar
de banken weigerden dat voor de kapitaalmarktleningen. Vele malen heeft de
staatssecretaris van VROM in opeenvolgende begrotingsstukken aangekondigd
dat ook de kapitaalmarktleningen ontdynamiseerd zouden worden. Dat is echter
nooit gebeurd, want dat kostte geld.
 
 Door de brutering kan een corporatie daarom een verhoudingsgewijs slechtere
financiële positie krijgen. Prof. Koeman stelt dat dit inderdaad onrechtmatig
is. De landsadvocaat bestrijdt dit en ik veronderstel dat dit juridisch zal
worden uitgevochten. Iets anders is de kwestie van een eventuele claim. De
staatssecretaris heeft tijdens het wetgevingsoverleg duidelijk gezegd dat
hij het risico van het alsnog toewijzen van een claim niet aanwezig achtte.
Ik ben bereid dit aan te nemen, maar ik vind het prettig als de staatssecretaris
dit nog eens wil uitleggen.
 
 Een andere kwestie is of er sprake is van onrechtvaardigheid. Het is een
beetje een verhaal van "zijt gij boos omdat ik goed ben?". Het ontdynamiseerde
woningbestand heeft verhoudingsgewijs een voordeel ten opzichte van het niet-ontdynamiseerde
bestand. Corporaties met een onevenredig groot aandeel kapitaalmarktleningen –
meer dan 30% van het totaal aan DKP-woningen – kunnen hierdoor een slechtere
algemene bedrijfsreserve krijgen, waardoor bijvoorbeeld renovatie en nieuwbouw
niet gerealiseerd kunnen worden. Het Rijk betaalt hiervoor immers geen exploitatiebijdrage
meer. De corporaties zouden in dit verband over een revolving fund moeten
beschikken. De enige bijdragen voor de nieuwbouw van het Rijk zijn de beperkte
bereikbaarheids- en stimuleringstoeslagen in de Vinex-gebieden. Corporaties
die voor meer dan 30% van de DKP-woningen kapitaalmarktleningen hebben moeten
afsluiten, krijgen het daardoor lastiger.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Zij krijgen het niet lastiger als gevolg van de brutering.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Dat is een strijdpunt. Er is in het vooruitzicht gesteld dat de kapitaalmarktleningen
ontdynamiseerd zouden worden voor het derde tijdvak. Dat is nu niet meer mogelijk.
De brutering heeft dus wel gevolgen op dit punt.
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 Dat heeft te maken de inschatting van het ontdynamiseren in het derde
tijdvak.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Daarom heb ik al eerder om een lijstje gevraagd waarop is aangeven hoe
vaak dit punt in de verschillende begrotingsstukken aan de orde is geweest.
Dat lijstje heb ik overigens ook gekregen. Naar mijn mening is ons deze mogelijkheid
steeds als een worst voorgehouden.
 
 Voorzitter! Ik heb eerder gewezen op de minderheid van de sociale verhuurders
die het niet eens zijn met de brutering. Dit zijn vaak de corporaties met
een onevenredig groot aantal kapitaalmarktleningen voor de DKP-woningen. Zij
delen wel mee in het flankerend beleid, maar komen toch eerder in de financiële
problemen. Het centraal fonds is ingesteld als een uiting van de solidariteit
binnen de sector. Echter, de behandeling binnen het centraal fonds treedt
pas in werking als men volgens de nieuwe maatstaven tot de zogenaamde C-corporaties
behoort. Er wordt dan gesaneerd. Veelal moeten ook gemeenten aan deze sanering
meebetalen.
 
 In het geval van de kapitaalmarktleningen lijkt dit oneigenlijk. De gemeenten
hebben hier niets mee van doen. Het komt mijn fractie voor dat dit de moeite
waard is, om te vermijden dat sociale verhuurders met een onevenredig aandeel
van kapitaalmarktleningen door de saneringsgrens heenzakken, alvorens weer
op eigen kracht verder te kunnen gaan. Het is van belang om in een eerder
stadium met een oplossing te komen. Hiertoe kan een speciale voorziening in
het centraal fonds gemaakt worden. De staatssecretaris kan dit bevorderen.
En misschien zijn er ook andere oplossingen mogelijk.
 
 Echter, het beroep op de solidariteit binnen de sector, acht ik van belang
omdat het toeval bij de toewijzing wie wel of niet iets kreeg een erg grote
rol heeft gespeeld. Sociale verhuurders met veel DKP-woningen en met rijksleningen,
komen er nu eenmaal structureel beter uit dan de andere verhuurders met de
kapitaalmarktleningen. Ik overweeg in tweede termijn een motie
in te dienen, opdat in ieder geval procesmatig mogelijk opdoemende problemen
zouden kunnen worden voorkomen.
 
 Ik vraag de staatssecretaris apart aandacht voor de situatie in de groeikernen,
met name in Lelystad. We hebben hier zeer uitvoerig over gesproken bij het
wetgevingsoverleg. Ik wil dit nu niet opnieuw doen. De staatssecretaris heeft
toegezegd hier zeer serieus naar te zullen kijken. Ik houd hem hieraan.
 
 Voorzitter! Ik kom bij het huurprijsbeleid. In de brief van 2 maart geeft
de staatssecretaris duidelijk aan dat hij een inspanningsverplichting geërfd
heeft van de vorige staatssecretaris om de maximale huurverhoging te stellen
tussen 6,5% en 7,5%, te binden aan vijf jaar, in navolging van de minimale
huurverhoging.
 
 Ik wil hier drie dingen over zeggen. 
 
 
 1. Mits de wet op de procesvereisten
in werking is getreden. Ik ga hiervan uit.
 
 
 2. Mits de Tweede Kamer
hier nog ieder jaar over kan praten. Dit is logisch, want er zit ten minste
1% verschil tussen beide bedragen.
 
 
 3. Mits de mogelijke herziening
van de minimale huurverhoging tevens een moment is van nadere beschouwing
van het maximum.
 
 
 
 Immers, de staatssecretaris stelt dat er voor de inspanningsverplichting
van de maximale huurverhoging geen termijn is genoemd. Als het allemaal goed
loopt, dan zouden we wellicht geen minimale of maximale huurverhoging meer
nodig hebben. We zouden ons dan uitsluitend kunnen beperken tot het bepalen
van de gemiddelde huurverhoging. Wie weet, heeft dit ook nog boeiende effecten
in de particuliere sector.
 
 Voorzitter! De fractie van D66 heeft overwogen per amendement een evaluatiebepaling
in de wet te doen opnemen. De staatssecretaris heeft echter in zijn brief
van 2 maart een jaarlijkse rapportage aangekondigd. Deze betreft op de eerste
plaats de technische uitvoering van de brutering, de aanpak, de voortgang,
de juridische en de financiële aspecten. Hierbij acht de fractie van
D66 het van belang dat het proces zo spoedig mogelijk wordt afgehandeld en
niet de volle tijd van vijf jaar in beslag neemt. Een termijn voor het plan
van aanpak van drie jaar lijkt voldoende, met alleen een wettelijke uitloop
vanwege de onvoorziene omstandigheden.
 
 Dan de toetsing aan de oorspronkelijke doelstellingen van de brutering.
Hierbij hoort de ontwikkeling van de huren, met name bij de instellingen met
flankerend beleid en verder het inzicht in de feitelijke financiële ontwikkeling
van de instellingen. Het doet me deugd dat hierbij specifiek de situatie van
de instellingen met kapitaalmarktleningen is aangegeven.
 
 Dan de samenhang van de ontwikkeling, met name van de huren, van de algemene
bedrijfsreserve en van de investeringen, dus de woningbouw, het verbeteren
en het onderhoud. Een dergelijke jaarlijkse taxatie van de feitelijke toestand
in volkshuisvestingsland zal naar de mening van de D66-fractie tijdig voor
de begrotingsbehandeling beschikbaar moeten zijn, om dan te beoordelen of
specifieke maatregelen op dat zeer brede terrein noodzakelijk zullen zijn.
In dit licht acht ik een aparte evaluatiebepaling niet meer nodig. Ik zie
hier dus van af.
 
 Voorzitter! Ik kom bij de gevolgen van de verzelfstandiging van de sociale
verhuurders. De bouw van het huis, ingevolge de door mij als beeldspraak gebruikte
artikel-19-procedure, en de berging zijn aan de orde geweest. Ik kom nu bij
de omgeving, het bestemmingsplan, de regelgeving terecht. In het wetgevingsoverleg
noemde ik dit het "tuintje", maar ik realiseer mij dat dit gezien de omvang
van het probleem een te beperkte aanduiding is. Voor de goede inrichting van
de omgeving moeten twee soorten acties ondernomen worden. In de eerste plaats
een voorlopige inrichting, opdat je niet altijd met modder aan je schoenen
binnentreedt. In de tweede plaats een definitieve, waarbij het hele systeem
van wetgeving in de volkshuisvesting op de schop gaat, zodat het weer inzichtelijk
geordend is.
 
 De brutering is het sluitstuk van de verzelfstandiging van de sociale
verhuurders. Er vindt een geweldige verschuiving plaats in de positie van
overheid, corporaties en huurders. De overheid zal meer op afstand staan.
De corporaties worden sterker. De positie van de huurders is voorshands nog
zwak. Verdere versteviging daarvan, onder andere via het wetsvoorstel over
procesvereisten, is nodig.
 
 De sociale verhuurders hebben de beschikking over een gigantisch kapitaal.
Dat bestaat uit de bedrijfsreserve en de stille reserve, het verschil tussen
de marktwaarde en de boekwaarde van het eigendom. Dat kapitaal is opgebouwd
door de huurpenningen, de rijkssubsidies van vele jaren en door de vrijstelling
van een aantal belastingen. Natuurlijk heeft goede bedrijfsvoering geholpen
bij de consolidatie daarvan. Daarom spreken wij over het maatschappelijk kapitaal
van de sociale verhuurders. Over het algemeen zijn de corporaties zich daarvan
zeer bewust en dat willen wij graag zo houden.
 
 De solidariteit binnen de sector speelt ook een belangrijke rol. Dat komt
tot uiting in instellingen zoals het Centraal fonds voor de volkshuisvesting
of in het opzetten van een gezamenlijke gedragscode, die nu wel echt snel
op tafel moet komen. De rijksoverheid heeft echter een eigen verantwoordelijkheid.
Voorop staat de noodzaak om enerzijds het maatschappelijk kapitaal veilig
te stellen voor de doelgroep van de volkshuisvesting en anderzijds de huurders
te beschermen. Hiertoe is eerst regeling bij of krachtens wet nodig, gevolgd
door herordening van de wetgeving op het gebied van de volkshuisvesting. Het
meest bepalend wordt in feite de inhoud van het BBSH. Dat is een AMvB op grond
van de Woningwet. Dat kan zo niet blijven. De hoofdregeling van het herziene
BBSH zal in een wet moeten staan.
 
 De formulering van artikel 22 van het huidige BBSH lijkt eenduidig. De
toegelaten instelling bestemt batige saldi uitsluitend voor werkzaamheden
op het gebied van de volkshuisvesting. In de kwestie van de rentederivaten
is de staatssecretaris van Volkshuisvesting indertijd scherp en snel opgetreden.
Dat bracht een schok teweeg. Bij andere activiteiten is het gebied echter
nogal schimmig. Speculatie met grond is niet de bedoeling, maar hoe scheid
je die van "verstandige aankoop"? Eeuwig oppotten van grote bedragen levert
weliswaar geen gevaar op, maar dan is er ook geen sprake van echte besteding
ten behoeve van de volkshuisvesting. Het bouwen van koopwoningen als een onderdeel
van het hele plan kan zeer zinvol zijn, juist met het oog op heterogene wijken
en buurten en het voorkomen van getto's. Dat is echter iets anders dan nog
uitsluitend koopwoningen bouwen of avonturieren in de projectontwikkeling
van kantoren. De heer Hofstra noemde in dit verband Oost-Duitsland. Een combinatie
van sociale verhuurders en projectontwikkelaars kan eveneens zeer zinvol zijn
om een goede menging van functies en van bevolking tot stand te brengen. Maar
hoe zit het dan met de risico's voor de sociale verhuurders? Er zal dus een
betere omschrijving van "uitsluitend voor werkzaamheden op het gebied van
de volkshuisvesting" moeten worden gegeven. In de vorige kabinetsperiode hebben
wij dat trouwens al vele malen betoogd. Dat betreft artikel 11 van het BBSH.
Het is dan logisch dit in samenhang te bezien met artikel 22 over de besteding
van de batige saldi. Daarin zit immers dezelfde formulering.
 
 Mijn fractie meent dat dit tot twee soorten wijzigingen leidt. De contouren
daarvan geef ik nu aan. Enerzijds is dat de aanscherping van het toezicht
en anderzijds is dat de feitelijke besteding van de gelden ten behoeve van
de volkshuisvesting. Ik begin bij het toezicht. De eerste lijn van het toezicht
ligt nu bij de gemeenten, de tweede bij de minister. In de praktijk ligt deze
natuurlijk bij de staatssecretaris. Het betreft het totale toezicht, zowel
op de prestaties in de volkshuisvesting als op de financiële deugdelijkheid.
Al bij het wetgevingsoverleg heb ik de staatssecretaris de vraag voorgelegd,
hoe een goed toezicht dat zelf ook democratisch kan worden gecontroleerd,
gegarandeerd kan worden als er steeds meer sprake is van regionale toelatingen.
De WGR-constructie, die bedoeld is voor de regionale organisatie van gemeenten
en die nu in het BBSH staat, is zeer onvoldoende. Dat geldt zeker voor de
democratische controle. Sommige gemeenten zijn ook niet zo dol op die toezichtsfunctie.
Andere gemeenten hadden in het verleden een diep gewortelde haat of diep gewortelde
vetes tegen hun sociale verhuurders, terwijl er in weer andere gemeenten sprake
lijkt te zijn van twee handen op een buik.
 
 Voorzitter! Ik wil spreken over een gesplitst systeem van toezicht. Het
verdient serieuze overweging om het financiële toezicht onder te brengen
bij een landelijk orgaan met voldoende kennis en expertise om dat toezicht
daadwerkelijk uit te kunnen oefenen. Gezien het grote maatschappelijke belang
lijkt het mij dat een dergelijk orgaan onder de overheid moet ressorteren.
Hoe die inrichting precies moet zijn, lijkt mij een zaak van studie en consultatie
van instellingen die veel ervaring hebben met toezicht in het algemeen, zoals
het ministerie van Binnenlandse Zaken of de Algemene Rekenkamer.
 
 Voor het toezicht op de volkshuisvestelijke prestatie is de gemeente de
meest aangewezen instantie. Want ook al heeft de sociale verhuurder een landelijke
of een regionale toelating, hij beheert, onderhoudt, vernieuwt en bouwt woningen
op het grondgebied van een gemeente. Dat toezicht op de volkshuisvestelijke
prestatie moet kunnen worden getoetst en dat is mogelijk als een meerjarenplan
van volkshuisvestelijke prestatie van een of meer sociale verhuurders kan
worden ingepast in het volkshuisvestingsplan, dat bij de Huisvestingswet is
geregeld. Alleen is het volkshuisvestingsplan niet verplicht en het lijkt
mij om meer redenen langzamerhand wel verstandig om dat plan wel verplicht
te stellen bij de herziening van de Huisvestingswet. Als een landelijke of
regionale corporatie die tot dusverre geen bemoeienis heeft in een gemeente,
daar toch wil gaan bouwen, kan deze haar prestatieplan indienen bij die gemeente,
die het al dan niet kan inbouwen in het volkshuisvestingsplan. Uiteraard moet
een en ander genoegzaam beargumenteerd worden. Zodra een dergelijke relatie
tot stand is gekomen, behoort de gemeente de geboden prestatie te toetsen.
Uiteraard dient de gemeente hierbij ook toe te zien op een correcte toepassing
van de procesvereisten huurders/verhuurders, als die wetgeving eenmaal rond
is. Ongetwijfeld zijn er nog een heleboel beren op de weg bij het doordenken
van een dergelijk gesplitst systeem. Het lijkt mijn fractie echter een redelijke
aanzet om tot een goed systeem te komen. Ik ontvang graag een reactie van
de staatssecretaris.
 
 Voorzitter! Al enige malen heb ik gesproken over het maatschappelijk kapitaal;
de opbouw daarvan uit huren, subsidies, belastingvrijstellingen en goed beheer
èn de besteding daarvan. De meest natuurlijke handelwijze is om dat
kapitaal te gebruiken als een revolving fund binnen de eigen corporatie om
daarmee de stichtingskosten van woningen af te toppen en daardoor ook de bereikbaarheid
voor de doelgroep te vergroten. Dit dient het doel van meer heterogene wijken,
en een zelfde lijn is toepasbaar bij de renovatie.
 
 Een echt probleem ontstaat wanneer een corporatie alles prachtig op orde
heeft. Alles is gerenoveerd en goed onderhouden. Er hoeft niet meer te worden
gebouwd en er zijn geen voor de hand liggende, arme fusiepartners in de buurt.
Wat doe je dan met je kapitaal? Die vraag klemt te meer daar er op andere
plekken in het land tegelijkertijd arme corporaties zijn die veel moeten bouwen
en dat alleen kunnen met duur geleend geld, waardoor de stichtingskosten onverantwoord
hoog worden. Naar de mening van de fractie van D66 moet de solidariteit binnen
de sector dan gestalte krijgen, bijvoorbeeld door dat kapitaal laagrentend
uit te lenen aan andere sociale verhuurders. Het Rijk kan dit bevorderen door
in het BBSH een nieuwe prestatie-eis op te nemen, namelijk de besteding van
het maatschappelijk kapitaal ten behoeve van de huisvesting van de doelgroep.
Dan is het aan de corporatie om aan te tonen dat dit daadwerkelijk het geval
is. Ik overweeg in tweede termijn hiertoe een motie in te dienen.
 
 Het volgende punt is de positie van de huurders en hun vertegenwoordigers.
Door de verzelfstandiging van de sociale verhuurders en de terugtreding van
de rijksoverheid behoeft de positie van de huurders versterking, niet alleen
in de directe relatie tot de verhuurder maar ook op een wat hoger vlak. De
sanering van een corporatie kan diep snijden in het belang van de huurders.
Hun huurpenningen uit het verleden en het heden staan op de tocht, met mogelijke
gevolgen voor de toekomst. Als de rijksoverheid zich terugtrekt uit het centraal
fonds dat de saneringen verricht, lijkt het zeer voor de hand liggend dat
de vertegenwoordiging van de huurders die plaats inneemt. Ik overweeg ook
daartoe in tweede termijn een motie in te dienen.
 
 Mijnheer de voorzitter! De brutering is nog niet afgerond. Er blijven
nog twee categorieën over. De eerste categorie wordt gevormd door de
niet-winstbeogende instellingen zoals de bejaardenoorden, die wellicht kunnen
worden meegenomen bij de ouderen huisvesting in het kader van
de commissie-Welschen. De tweede categorie wordt gevormd door de DKP-beleggerswoningen,
waaromheen het erg stil is geworden. Door de grotere bouwactiviteiten in het
kader van de Vinex en met de gemiddelde huurreductie tot 3,8% kunnen de beleggers
er meer trek in krijgen om ook te bruteren, gezien hun marktvolgende positie.
Hoe ziet de staatssecretaris dat?
 
 Wie meende dat met deze brutering de bemoeienis van de staatssecretaris
en van de Tweede Kamer met de volkshuisvesting op een laag pitje zou komen
te staan, moet het "ringenmodel" in de brief van 2 maart van de staatssecretaris
nog maar eens goed bekijken. Dat levert een heel programma op, waaraan ook
de fractie van D66 in dit debat het hare heeft willen bijdragen, door de richting
van de noodzakelijke wijzigingen aan te geven. Daarmee komt uiteindelijk het
bestemmingsplan rond, in plaats van de artikel-19-procedure. Het totaal dat
gerealiseerd is kan meer in onderlinge samenhang worden vastgesteld.
 
 De kwaliteit van het bestemmingsplan, en dus van de wetgeving, moet overigens
wel hoog zijn, zoals wij in de praktijk ook van anderen vragen, opdat de volkshuisvesting
er weer voor jaren mooi ingericht bij staat.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 Mijnheer de voorzitter! Het is in meer opzichten een majeure operatie
die wij vandaag met elkaar bespreken, in ieder geval in financieel opzicht.
Collega's hebben al uiteengezet om hoeveel miljarden het gaat. Ik zal dat
niet herhalen, maar het bedrag is indrukwekkend.
 
 Het is niet alleen een financiële operatie en ook niet alleen een
technische operatie. Mijn fractie wil het wetsvoorstel Balansverkorting geldelijke
steun volkshuisvesting vooral ook beschouwen in het licht van het proces van
decentralisatie en verzelfstandiging in de volkshuisvesting. Het kan als het
ware als het sluitstuk van dit proces worden gezien.
 
 Dat proces van decentralisatie en verzelfstandiging is in de achterliggende
jaren door de SGP-fractie van harte ondersteund. Bij dit wetsvoorstel zien
wij dat in feite de woningcorporaties en de gemeentelijke woningbedrijven
financieel verzelfstandigd worden. Immers, eigenlijk kan de sector pas echt
zelfstandig worden wanneer alle onderlinge financiële relaties zijn doorgesneden
en daarna ook behoorlijk afgehecht. Dat trachten wij nu met elkaar te doen.
 
 Ik wil iets zeggen over het karakter van dit debat. Door sommigen is wel
gesteld, dat door middel van de wetgevingsprocedure de achterban van de staatssecretaris
de eerder gesloten overeenkomst tussen Rijk, koepels van woningcorporaties
en vertegenwoordigers van gemeentelijke woningbedrijven als het ware goedkeurt.
Ik herinner mij de opmerking van de heer Heerma, toenmalig staatssecretaris,
in een van de eerdere discussies over dit onderwerp, waarbij hij de Kamer
betitelde als achterban van de staatssecretaris. Ik heb daartegen toen meteen
bezwaar aangetekend. Deze redenering is staatsrechtelijk nergens op gebaseerd.
Het is de bevoegdheid van de regering om overeenkomsten te sluiten, zo nodig
onder voorbehoud van goedkeuring door de medewetgever, maar het is evenzeer
de bevoegdheid en zelfs de plicht van de medewetgever om de gesloten overeenkomst
op eigen merites te beoordelen. Dat doen wij vandaag dan ook. Bij de bevoegdheid
behoort voluit het recht om eventueel wijzigingen aan te brengen. Wij vinden
dat de staatsrechtelijk juiste situatie.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 De heer Hofstra gaat helemaal mee met het idee van slikken of stikken.
Uit de woorden van de heer Van den Berg maak ik op, dat dit niet alleen staatsrechtelijke
onjuist is, maar ook een verkeerde houding van de VVD. De VVD laat zich toch
een klein beetje chanteren. Of mag ik het niet zo vertalen?
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 Dat laatste probeert u mij nu in de mond te leggen, maar ik houd mij daar
verre van. Ik wil alleen mijn eigen visie op de staatsrechtelijke verhoudingen
aangeven. Die is, dat wij als medewetgever vandaag volop de ruimte hebben
en behoren te hebben om wat voorligt op zijn eigen merites te beoordelen,
niet meer en niet minder.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Daar ben ik het heel graag mee eens, maar het is toch heel gek dat een
van de belangrijkste partijen, nota bene een regeringspartij, hier het "slikken
of stikken" presenteert en zegt dus maar te slikken. Dat is toch een onjuiste
houding, geredeneerd vanuit de positie van de Kamer?
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 In de dualistische opvatting die de VVD tegenwoordig zo eigen is en die
kennelijk ook geen windeieren legt, is dat helemaal een verbazende opstelling.
Wij moeten de zaken staatsrechtelijk helder zien. Je kunt inhoudelijk een
oordeel over de operatie hebben. Ik heb helemaal geen behoefte om daar veel
kritiek op uit te oefenen. Dat zal men straks wel horen. Wel wil ik staatsrechtelijk
helder hebben waar wij vandaag over praten. Wij praten over formele wetgeving.
Dan hebben wij onze eigen verantwoordelijkheid.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Wat ik heb gezegd, is toch staatsrechtelijk juist?
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 Als u dat bedoelt als inhoudelijke beoordeling van uw fractie, bij de
afweging waar u voor staat en dat het voor u slikken of stikken is –
wat niet mijn woorden zijn, maar uw woorden – zou ik daar geen enkele
kanttekening bij willen plaatsen. Op het moment dat u bedoelt dat de Kamer
niet meer de ruimte heeft om hierin wijzigingen aan te brengen, zou ik zeggen
dat u staatsrechtelijk niet goed zit.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Maar dat heb ik ook helemaal niet gezegd.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 Nee, dat zegt de heer Duivesteijn en niet ik.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Ik heb het woord "chantage" ook helemaal niet in de mond genomen. Wij
hebben de vrijheid. Wij als VVD zouden ook de vrijheid kunnen benutten om
alles te veranderen en te bekijken of wij daar een meerderheid voor kunnen
krijgen. Ik zeg echter nogmaals dat wij daar geen behoefte aan hebben. Wij
hechten aan deze bruteringsoperatie. Wij hebben ook begrip voor de situatie.
Er ligt ook een contract onder. Wij aanvaarden de zaak zoals zij ligt. Punt,
uit.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 Dat is uw verantwoordelijkheid. Ik heb ook geen opmerking
in uw richting gemaakt.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 De heer Van den Berg heeft ook bij andere onderwerpen wel eens zijn mening
gegeven over het afsluiten van convenanten. Zou hij een oordeel kunnen geven
over het akkoord en de wetgeving? Hoe beziet hij dit ten opzichte van zijn
algemene standpunt over convenanten? Zou hij daarbij ook kunnen betrekken
dat in februari 1994, voordat het akkoord werd afgesloten, de Kamer gelegenheid
heeft gehad om inhoudelijk over een en ander haar licht te doen schijnen?
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 Dat laatste is mij bekend. Misschien probeer ik altijd wat zuiver in de
leer te zijn, maar dat laatste vind ik overigens geen juiste situatie in de
zin dat ook dit geen afbreuk kan doen aan de eigen verantwoordelijkheid die
de medewetgever op dit moment heeft. U weet dat wij vele andere discussies
hebben gehad over convenanten, bestuursovereenkomsten, waar het Rijk partij
bij is. Ik zeg altijd maar heel simpel dat de minister of staatssecretaris
maar moet doen wat hij zijn verantwoordelijkheid vindt. Ik beoordeel het later
op zijn eigen merites. De Kamer heeft haar eigen verantwoordelijkheid en kan
die nooit bij voorbaat inleveren. Dat is voor mij het meest zwaarwegende punt.
Als een bewindsman of de regering vooraf het oordeel van de Kamer wil horen,
is dat iets wat de regering zelf moet beoordelen. Maar noch regering noch
Kamer kan daaruit de gevolgtrekking maken dat de Kamer vervolgens niet meer
vrij zou zijn in het beoordelen van het resultaat. Zo komt de staatsrechtelijke
situatie weer aan de orde. Dat moeten wij zuiver houden. Dat probeer ik althans
altijd.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 De heer Hofstra is principieel en inhoudelijk tegen die 3,5%, die een
soort basis is voor de gemiddelde huurverhoging. Vervolgens legt hij zich
daarbij neer vanwege het feit dat de sociale verhuurders anders niet bereid
zijn om dit bruteringsakkoord uit te voeren. Daarmee wordt dan toch het primaat
van de Kamer aangetast?
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 Ik dacht dat ik mijn mening helder uiteengezet heb. Dit lijkt mij eerder
een discussie tussen twee andere heren en niet met mij.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Ik dacht dat dit punt door mij heel helder was gesteld. Wij moeten hier
niet de verwarring creëren dat wij staatsrechtelijk onzuiver bezig zijn.
Ik heb geprobeerd uiteen te zetten wat ik vind van die verzelfstandiging en
die 3,5%. Over het totale contract zeggen wij dat dit maar in zijn geheel
geaccepteerd moet worden, als dat het plaatje is. Die afweging hebben wij
gemaakt.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ja, omdat anders de koepels het geheel opzeggen. Dus onder druk, onder
chantage.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De argumenten zijn thans voldoende gewisseld. Wij komen tot een herhaling
van zetten. Ik verzoek de heer Van den Berg om zijn betoog voort te zetten.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 Het doet mij genoegen dat mijn opmerkingen op dit punt een fundamentele
discussie hebben uitgelokt. Het is ook belangrijk genoeg. Daarom heb ik het
ook vermeld. Ik geloof dat wij de lijnen duidelijk hebben geschetst. Ik zag
de staatssecretaris ook knikken. Hij is het kennelijk eens met de door mij
uitgezette lijn.
 
 Ik neem aan dat dit ook betekent dat hij een inhoudelijk oordeel over
de amendementen kan en zal geven. Ik neem aan dat hij de Kamer straks niet
amendementen zal ontraden, omdat de Kamer daartoe in zijn ogen niet meer de
ruimte zou hebben. Zo zal hij dat toch niet stellen. Ik hoor dat echter wel.
Ik weet ook niet of dit aan de orde is. Dat hangt af van zijn oordeel over
de voorliggende amendementen. Er is echter wel eens gesteld dat amendering
van het wetsvoorstel feitelijk het einde van de overeenkomst zou betekenen,
omdat men dan opnieuw naar de onderhandelingstafel moet. Dat zou misschien
de consequentie kunnen zijn bij een inhoudelijke amendering op heel wezenlijke
punten. Overigens zou dit in mijn visie de Kamer niet van haar eigen verantwoordelijkheid
kunnen afhouden. Ik neem aan dat de staatssecretaris dit ook met mij eens
zal zijn.
 
 Voorzitter! Na deze inleidende opmerkingen merk ik op dat ik de algemene
doelstellingen van het wetsvoorstel onderschrijf. Daarbij gaat het als speerpunt
om de verzelfstandiging van de sociale huursector. Er zijn meer voordelen
te noemen, zoals de noodzakelijke beheersing van de overheidsuitgaven, het
voorkomen van het rondpompen van geld, maar ook een verantwoorde huurontwikkeling.
Omdat anderen hierover al hebben gesproken, zal ik er niet uitgebreid op ingaan.
Wij bekijken deze operatie vanuit een positieve grondhouding, om het zo maar
eens te noemen. De formele opmerkingen die ik daarstraks heb gemaakt, hadden
dus geenszins de bedoeling om een voorzet te geven voor grote inhoudelijke
wijzigingen. Wel zijn er nog enkele vragen te stellen en kanttekeningen te
plaatsen.
 
 Uit de memorie van toelichting blijkt dat aan de overeenkomst met het
Rijk een samenhangende analyse van rente, inflatie en huurstijging ten grondslag
ligt. De eerste twee elementen zijn moeilijk te beïnvloeden. De mate
van huurstijging houdt natuurlijk verband met bepaalde politieke keuzen. Voor
het slagen van de bruteringsoperatie is het van het grootste belang dat de
gehanteerde rekenveronderstellingen op langere termijn houdbaar zijn. Het
vasthouden aan aannames in hun onderling verband brengt dus risico's met zich
mee. Op het moment dat een van de parameters een duidelijk andere trend laat
zien, kan dat een ingrijpende verschuiving betekenen in de eerder ingeschatte
financiële consequenties. In de stukken is aangegeven dat, alles afwegende,
de risico's door de deelnemende partijen aanvaardbaar worden gevonden. Ik
merk hierbij op dat ik deze conclusie in algemene zin deel. Wij worden daarin
gesterkt door het rapport van de Algemene Rekenkamer. Wij vinden het zeer
waardevol dat het rapport er is. Er blijven risico's, zoals ook de Algemene
Rekenkamer zegt, maar de risico's zijn zoveel mogelijk in kaart gebracht.
Dan kun je veel beter een oordeel vellen over de vraag of de te nemen risico's
aanvaardbaar zijn. Wij delen op dit punt de conclusie van de regering. Ik
merk wel op dat dit in zijn algemeenheid zo mag zijn, maar dat voor individuele
corporaties de situatie toch anders kan uitpakken. Dat is een punt van zorg.
 
 Aanvaarding van het wetsvoorstel betekent in feite dat een een richtingsweg
wordt ingeslagen. De definitieve afwikkeling van de financiële relaties
tussen het Rijk en de corporaties zal een aantal jaren in beslag nemen. Daarna
is een weg terug niet meer mogelijk. Dan zal, indien in enigerlei vorm tot
subsidiëring wordt overgegaan, sprake zijn van een volledig nieuwe relatie.
Dit wetsvoorstel is dè mogelijkheid tot doorsnijding van de koorden
tussen het Rijk en de woningcorporaties. Voor onze fractie betekent het dat
wij, nu wij aan deze route staan, maximale duidelijkheid moeten hebben over
de noodzaak van deze route en het vervolg van de route.
 
 De noodzaak van de route wordt door mijn fractie onderschreven, zoals
ik al even aanduidde. Als je afweegt wat de positieve en negatieve aspecten
zijn van het voortzetten van de huidige relaties, dan is voor ons duidelijk
dat de balansverkorting meer voordelen heeft dan nadelen. Er zijn natuurlijk
nadelen, zoals in de loop van dit debat genoegzaam is gebleken. Enkele nadelen
komen in mijn bijdrage nog aan de orde. In de afweging steunt mijn fractie
evenwel de operatie.
 
 Ik heb al eerder gezegd dat het niet louter een technische operatie is.
Integendeel, er zijn veel "omgevingsfactoren" die hierbij een belangrijke
rol spelen, ook in de beoordeling van de operatie in totaliteit. Ik vond dat
zeer treffend verwoord in het overzicht op pagina 9 van de laatst verschenen
brief van de staatssecretaris. Ik vond het zeer inzichtelijk om het op deze
manier gepresenteerd te zien. Wij weten het allemaal wel, maar het is helder
als je het nog eens goed afgebeeld ziet. Het overzicht geeft ook goed aan
binnen welke bandbreedtes wij opereren, welke consequenties de operatie kan
hebben, op welke gevolgen wij moeten letten, wat de politieke keuzen zijn
en welke ruimte je daarvoor hebt. Ik dank de staatssecretaris dan ook voor
de brief en in het bijzonder voor de toelichting op pagina 9.
 
 In het kader van het voorgaande zal ik iets zeggen over de huurstijgingen.
Onlangs is veel aandacht besteed aan de aanvaardbaarheid van bepaalde huurstijgingen
die het gemiddelde te boven gaan, en aan de bandbreedte waarbinnen huurstijgingen
zich mogen bewegen. Dit vloeit niet rechtstreeks uit het wetsvoorstel voort,
maar het heeft er wel alles mee te maken. Beide zaken hebben ook consequenties
voor elkaar. Onze fractie heeft steeds gezegd dat een wezenlijk onderdeel
van de verzelfstandiging van de corporaties is dat zij meer vrijheden krijgen
bij het vaststellen van de huren. Binnen de randvoorwaarden van de huursombenadering
is er sprake van een bandbreedte, waarmee de politiek zich niet meer moet
bezighouden. In de bruteringsovereenkomst hebben de partijen zich gebonden
aan een gemiddelde huurstijging over een bepaalde periode. Ik begrijp ook
van andere woordvoerders dat dit een discussiepunt is en ik heb al betoogd
dat dit het ook moet kunnen zijn. Op dit moment kan mijn fractie met de uitgangspunten
leven.
 
 Het gevolg kan zijn dat corporaties gedifferentieerd huurbeleid voeren,
wat voor sommige wooncomplexen stabilisatie of zelfs verlaging van de huurstijging
kan inhouden, en voor andere misschien een meer dan gemiddelde huurstijging
teneinde financiële middelen te reserveren voor grote renovaties. Men
zal wel moeten voldoen aan de afspraak over de gemiddelde huurstijging. Ik
neem aan dat ook de staatssecretaris hiervan uitgaat. Welke mogelijkheden
zijn er in de nieuwe situatie voor het Rijk om in te grijpen en bij te sturen?
Ook de nieuwe situatie mag niet leiden tot extreme huurstijgingen en failliete
corporaties.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Extreme huurstijgingen en failliete corporaties sluiten elkaar naar mijn
mening uit.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 In dezelfde situatie sluiten zij elkaar uit, maar niet in verschillende
situaties. Ik nam het hele veld in ogenschouw.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Het bruteringsakkoord spreekt van maximaal 7,5% als inspanningsverplichting
voor het kabinet. Een gevolg hiervan is dat particuliere verhuurders 7,5%
huurverhoging aan hun huurders kunnen doorberekenen. Zij hebben dit echter
niet nodig, want zij hebben niet te maken met afbraak van de subsidie. Er
zijn particuliere pensioenfondsen die in hun contracten hebben opgenomen dat
huurders op voorhand het maximum, dus in dit geval 7,5%, als huurstijging
moeten accepteren. Vindt u dit een gezonde of een ongezonde situatie? Ik ervaar
het als een extreme huurverhoging.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 Als ik huurder was, weet ik niet of ik zo'n huurcontract zou accepteren.
Als u mij vraagt of dat wenselijk is en of men dat zo moet doen, zeg ik dat
ik het met u erover eens ben dat het veel te algemeen is. Dat kan zo niet,
want de huurverhoging hangt van allerlei zaken af. Onze wetgeving voorziet
in de mogelijkheid, de redelijkheid van huren te toetsen. Van zo'n mogelijkheid
moet men dan gebruik maken. Naar mijn mening mag die met zo'n contractsbepaling
niet worden uitgesloten.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Dan spreken wij hoogstens over het maximaal redelijke huurprijsniveau.
Het ging om de vraag welke mogelijkheden er zijn om bij extreme huurverhogingen
in te grijpen. Mijn stelling is dat er voor de regering als gevolg van deze
wet geen mogelijkheden meer zijn om in te grijpen.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 Ik neem daar kennis van en geleid de opmerking van de heer Duivesteijn
gevoegd bij mijn vraag naar de staatssecretaris door. Mijn vraag was juist
welke mogelijkheden er voor het Rijk zijn om in extreme gevallen in te grijpen.
Voor mij is dit een belangrijk aspect en ik ben dan ook blij met de aanscherping
door de heer Duivesteijn in deze discussie.
 
 Hiermee heeft ook te maken dat de woningcorporaties zich meer dan ooit
moeten toeleggen op een actief vermogens- en liquiditeitenbeheer. Zij moeten
verantwoord omgaan met gelden van huurders, consumenten die een bepaalde prijs
betalen voor een produkt, namelijk goede huisvesting. Dat beheer vereist grote
zorgvuldigheid en deskundigheid, zeker in het licht van omstandigheden die
zich bij enkele corporaties hebben voorgedaan in de vorm van aanzienlijke
verliezen. Deze moeten natuurlijk worden voorkomen. Is de staatssecretaris
van oordeel dat instellingen deze verantwoordelijkheid optimaal kunnen nemen?
 
 Ik wil de vragen die ik zojuist stelde, verbreden tot een algemenere vraag
over iets wat mijn fractie bezighoudt. Ik heb gezegd dat onze fractie het
altijd eens is geweest met de trend naar verzelfstandiging van de corporaties,
maar wij zullen het erover eens blijven dat de woningbouwcorporaties
een zekere publieke functie behouden. De volkshuisvesting behoort een zorg
en een verantwoordelijkheid van de overheid te blijven; denk aan de grondwettelijke
bepalingen. Mijn vraag is misschien wat algemeen geformuleerd, maar ik verzoek
de staatssecretaris om tegen de achtergrond van deze wat bredere vraagstelling
helder uiteen te zetten of naar zijn oordeel de overheid voldoende mogelijkheden
en – ook juridische – instrumenten heeft en behoudt om deze publieke
functie van de woningcorporaties tot haar recht te laten komen en om daarop
voldoende controle te blijven uitoefenen. Ondanks verzelfstandigingstrends
blijft dit voor mijn fractie een wezenlijke zaak. Ik wijs in dit verband op
het BBSH en dergelijke; de corporaties zijn niet zomaar te vergelijken met
private instellingen als ieder ander, waarop alleen maar een privaatrechtelijke
vorm van toezicht mogelijk is. Het gaat om het waarborgen van de publieke
functie en daar zal de overheid toch voldoende instrumenten voor moeten behouden.
 
 Voorzitter! In de stukken is uitvoerig aandacht geschonken aan de vermeende
ongelijke behandeling van complexen met dynamische kapitaalmarktleningen.
Het is goed dat dit punt zo scherp is benadrukt. Er is immers zware –
ook juridische – kritiek geuit, en zelfs artikel 1 van de Grondwet is
er hier en daar bij gehaald. Het is ook goed, dat er adviezen zijn van de
landsadvocaat, die concludeert dat er ten principale geen strijdigheid is
met beginselen van rechtszekerheid en vertrouwen. Toch moet ik constateren,
dat in de laatste fase een stuk voorligt van de initiatiefgroep kapitaalmarktleningcorporaties
waarin toch vraagtekens bij het geheel worden gezet. Prof. Koeman wordt daarin
geciteerd en ik zou het op prijs stellen als de staatssecretaris in dit finale
debat op dit punt wil ingaan om alle twijfels op dit punt alsnog weg te nemen.
 
 Voorzitter! De SGP-fractie vindt het terecht, dat aan corporaties met
een woningbestand van meer dan 40% DKP-woningen een extra bijdrage wordt toegekend.
Deze instellingen zijn vaak werkzaam in de grote steden en de groeikernen
met bijzondere huurproblemen. Een belangrijke vraag, die echter niet door
mij voor het eerst wordt opgeworpen, is of dat flankerend beleid waarvoor
1,8 mld. is berekend voldoende is. Gezien de kritische commentaren zijn wij
daar nog niet geheel van overtuigd. Wil de staatssecretaris nog eens helder
op een rij zetten welke wegingsfactoren hebben geleid tot het genoemde bedrag
en wat de onzekerheden op dit punt zijn?
 
 Voorzitter! Ik heb gesproken over het belang van het goed volgen van de
totale route. In dat verband is ook het begrip "evaluatie" gevallen. Naar
mijn mening moeten wij dit proces goed monitoren, om maar eens een ander woord
te gebruiken. Dat is ook de bedoeling. Wij krijgen een jaarlijkse rapportage,
die mij zeer nuttig lijkt. Tegen die achtergrond had mijn fractie eigenlijk
niet zozeer behoefte aan een formele evaluatiebepaling, omdat je dit proces
ook in die zin niet kunt afronden met een conclusie om weer terug naar af
te gaan. Dat is een ander soort evaluatie. Ik heb inmiddels gezien, dat het
CDA toch om een formele evaluatiebepaling heeft gevraagd en de heer Biesheuvel
heeft mijn aanmoediging niet nodig om straks nog eens toe te lichten waarom
de CDA-fractie een dergelijke bepaling wel nodig acht.
 
 Voorzitter! Ik heb mij beperkt tot enkele hoofdlijnen. Onze fractie steunt
in beginsel deze operatie, gezien de uitgangspunten en doelstellingen. Er
blijven echter inhoudelijk vragen liggen en ik wacht graag de beantwoording
door de staatssecretaris af. Volkshuisvesting blijkt toch duidelijk in deze
tijd niet iets te zijn wat van de politieke agenda af kan. Gezien de grondwettelijke
verantwoordelijkheid blijft de volkshuisvesting een belangrijke taak van de
overheid, een punt van overheidszorg en dus ook een punt van politieke aandacht.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Voorzitter! Is er een revolutie in volkshuisvestingsland aan de hand?
Je zou het bijna gaan denken. Wie zich echter verdiept in de recente geschiedenis
in het volkshuisvestingsbeleid kan zich niet verrast of overvallen voelen
door het voor ons liggende wetsvoorstel. Hoewel enige drempelvrees begrijpelijk
is – tenslotte wordt met de balansverkorting iets vastgelegd dat tot
ver in de volgende eeuw consequenties heeft – doet de Tweede Kamer volgens
de CDA-fractie met het steunen van dit wetsvoorstel zeker geen stap in het
duister.
 
 In de nota Volkshuisvesting in de jaren negentig van de vorige staatssecretaris
waren al de contouren van meer verzelfstandiging van de woningbedrijven zichtbaar.
Door in 1990 de weg in te slaan van privatiseren van de gemeentelijke woningbedrijven
kwam de weg vrij voor een verrekening van objectsubsidies en rijksleningen.
Eind 1993 is een akkoord tussen de staatssecretaris, de VNG en de organisaties
van woningbouwverenigingen gesloten over de zogenaamde brutering, ook wel
balansverkorting genaamd. De gevolgen van een en ander zijn zonneklaar: de
meerjarige objectsubsidieverplichtingen verdwijnen uit de begroting van VROM,
waardoor de zogeheten molensteen om de nek van de volkshuisvesting wordt geëlimineerd.
 
 Met de behandeling van dit wetsvoorstel wordt in feite een reeds eerder
in gang gezette discussie over de toekomst van het volkshuisvestingsbeleid
afgerond, zij het toegespitst op het financiële terrein. Gesproken zou
kunnen worden over een andere verantwoordelijkheidsverdeling tussen overheid
en woningbedrijven. Een en ander komt met name tot uiting in de verandering
van de volkshuisvestingsinstrumenten. Teneinde zo zorgvuldig mogelijk het
nu voorliggende wetsvoorstel te kunnen beoordelen, is door de Tweede Kamer
onder andere aan de Algemene Rekenkamer gevraagd een oordeel te geven over
de door de staatssecretaris verstrekte ramingen. Hoewel de ramingen met de
inzichten van nu nog verfijnder kunnen zijn, zijn over het algemeen met redelijke
precisie de ramingen door het ministerie op tafel gelegd, aldus de Algemene
Rekenkamer. Bovendien is door de landsadvocaat de rechtmatigheid van het wetsvoorstel
nog eens tegen het licht gehouden. Ook op dat vlak is groen licht gegeven.
De CDA-fractie ziet dan ook geen aanleiding voor aanvullende maatregelen op
het punt van de kapitaalmarktleningen. Afgezien van de juridische aspecten
blijkt uit de nota naar aanleiding van het verslag dat hooguit bij één
toegelaten instelling met een hoog aandeel kapitaalmarktleningen
problemen zouden kunnen optreden als gevolg van een tekortschietende solvabiliteit.
Het centraal fonds, mits slagvaardig opererend, moet hier als "achtervang"
kunnen dienen. Hierover heeft de CDA-fractie op zichzelf geen twijfels. Ik
sluit mij wel aan bij de opmerking van de heer Van den Berg dat het ook in
dit plenaire debat van belang is dat de staatssecretaris hierop expliciet
ingaat.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Voorzitter! De heer Biesheuvel spreekt vrij zeker uit dat er geen specifieke
problemen zullen ontstaan bij de corporaties met kapitaalmarktleningen. Deze
corporaties denken daar anders over, zoals bekend. Zij volgen twee lijnen.
Aan de ene kant betwisten zij het en aan de andere kant zeggen zij dat zij
in een lastig parket zitten. Vindt de heer Biesheuvel niet dat hieraan extra
zorg moet worden besteed?
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Het ging mij met name om het juridisch advies dat was ingewonnen. De landsadvocaat
was daarover zeer duidelijk. Bovendien heb ik een feit naar voren gehaald
uit de nota naar aanleiding van het verslag. Ik ben het met mevrouw Versnel
eens dat er reden is voor voortdurende aandacht. Maar wij staan nu voor de
vraag of wij met het voor ons liggende voorstel iets onverantwoords doen.
Moet wellicht tot een aanpassing worden gekomen? Ik heb uit de bijdrage van
mevrouw Versnel niet afgeleid dat op dit onderdeel iets specifieks moet worden
gedaan. Maar ik ben het ermee eens dat de vinger aan de pols moet worden gehouden.
Ik kom hierop later nog terug.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Ik wil een opening tot een mogelijke voorziening voor het geval men in
een aanzienlijk slechtere positie komt, maar wel voordat men daadwerkelijk
door de bodem van de ABR is gezakt. Gemeenten hoeven dan niet bij te betalen.
Het gaat mij om een specifieke positie in een specifieke situatie.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Ik keer dan terug naar uw bijdrage op dit punt. U wacht af totdat u de
gegevens heeft waaruit blijkt dat zich een dergelijke situatie voordoet. Uw
bijdrage heeft niet geleid tot een amendering op dit punt. Ik denk dan ook
dat wij niet van mening verschillen.
 
 Voorzitter! De sociale doelstelling van betaalbare woningen blijft overeind,
ook na de brutering. Daarbij dient naar onze mening gebruik te worden gemaakt
van de kansen en de mogelijkheden binnen de nieuwe ordening, zoals de revolving-fund-gedachte,
in samenhang met de omslag van een complexgewijze financiering naar een meer
bedrijfsgerichte. De groepen die niet of in onvoldoende mate zelf in hun huisvesting
kunnen voorzien, mogen daarbij niet in de knel komen. Met deze bruteringsoperatie –
ik denk dat bijna alle fracties dat gezegd hebben, maar ik wil dat ook nog
eens namens de CDA-fractie benadrukken – blijft de overheid verantwoordelijk
voor haar publieke taak ten aanzien van de volkshuisvesting. Wel zal de bemoeienis
minder intens zijn. In het kader van de verdergaande verzelfstandiging is
dat dan ook een logische stap, ook al is het karakter van de bestuurlijke
invloed...
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 U zegt dat de doelgroepen met dit beleid niet in de knel mogen komen.
Bent u niet met mij van mening dat een groot deel van die doelgroep al in
grote mate in de knel is gekomen, zodat er maatregelen genomen moeten worden
om ze daaruit te halen?
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Ik heb uw bijdrage gehoord, en ik constateerde daarbij dat die verweven
was met de groepen die in de knel zouden kunnen komen, maar naar mijn idee
heeft u niet kunnen aantonen dat dat een gevolg is van de bruteringsoperatie.
U heeft het huurdebat van twee weken geleden als het ware overgedaan, maar
in feite bent u er naar mijn mening niet in geslaagd, aan te tonen dat deze
bruteringsoperatie leidt tot de vrees die u heeft.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Kort antwoord: ik heb aangetoond hoe de situatie nu is, en dat die door
de bruteringsoperatie ernstiger zal worden.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Naar mijn mening bent u daar niet in geslaagd, omdat u niet daarnaast
heeft kunnen zetten wat u zou willen doen om een bepaalde ontwikkeling beheersbaar
te maken. Naar mijn idee heeft u in onvoldoende mate door, wat de consequenties
zouden zijn als we dit niet zouden doen.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Aan het slot van mijn betoog heb ik gezegd dat het noodzakelijk is, terug
te keren naar het oude systeem van subsidiëring en het sociale aspect
van de volkshuisvesting te herstellen. Hoe dat moet gebeuren, kan natuurlijk
later worden uitgewerkt. Ik ben ook geen voorstander van het rondpompen van
geld, dus in zoverre kunnen er maatregelen genomen worden, maar niet gelijktijdig.
Nu gooien we namelijk het kind met het badwater weg.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Naar mijn mening zit u hier op een verkeerd spoor. Ik trek een vergelijking
tussen huren en lonen. In uw visie zou een loonmaatregel per definitie leiden
tot een beheerste ontwikkeling van lonen. In uw visie zou een zware overheidsinvloed
leiden tot een beheerste ontwikkeling van de huren, en dat betwijfel ik.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Ik heb duidelijk gemaakt wat dit soort extreme huurverhogingen van 3,8%
betekent voor de huren. Zo'n huurverhoging gaat ver boven de inflatie uit
en stimuleert daarmee diezelfde inflatie, die gelijk zal blijven of zal toenemen.
Een gevolg daarvan is weer dat dan de huur verder wordt verhoogd. Dat is dat
vliegwiel wat ik heb aangegeven, en dat moeten we doorbreken, maar dat gebeurt
niet met het nu voorliggende voorstel.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 We moeten ook die molensteen "doorbreken", die nu om de nek hangt, en
daar hoor ik u niet over. U kunt er een onderdeel uithalen en zeggen hoe u
namens uw fractie inhoud zult geven aan het huurbeleid, maar u moet dat wel
in zijn totaliteit zien, onder andere hoe in uw visie die molensteen van deze
begroting kan verdwijnen, om ook op langere termijn betaalbare woningen te
hebben. Naar mijn mening heeft u dat in uw bijdrage onvoldoende verwoord,
omdat u het eigenlijk niet over de bruteringsoperatie hebt gehad.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Ik verzoek de heer Poppe nu zijn laatste interruptie te plaatsen.
Ik gun hem veel, maar dit wordt me teveel.
 
 
 
 
 
 De heer Poppe (SP):
 
 Een heel kort antwoord: wij hebben het wel over de bruteringsoperatie
gehad en ik heb doorgerekend, wat de effecten daarvan zijn, niet voor de corporaties,
maar voor de huurders, want daarvoor sta ik hier. Ik heb het niet uitgerekend
in procenten, maar in centen. Het is een grote klap voor de huurders.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Ik teken hierbij aan, dat ik de heer Poppe niet heb horen aangeven, hoe
hij denkt een beheerste huurontwikkeling in haar totaliteit voor elkaar te
krijgen.
 
 Ik blijf er uiteraard bij dat met deze bruteringsoperatie de overheid
verantwoordelijk blijft voor haar publieke taak. Ook al is het karakter van
de bestuurlijke invloed van de overheid veranderd, de instrumenten om ontwikkelingen
in de sector te sturen blijven bestaan. Het Besluit beheer sociale huursector
blijft onverkort van toepassing en corporaties blijven gewoon toegelaten instellingen,
met een maatschappelijke taak, waarop ze in onze visie blijvend worden afgerekend.
 
 Het is niet uitgesloten dat in verband met het toezicht op de aanwending
door toegelaten instellingen van volkshuisvestingsgelden aanpassingen volgen.
De CDA-fractie kent een dermate hoge prioriteit toe aan het vraagstuk van
het toezicht dat zij van mening is dat hierover een discussie in de volle
breedte gevoerd dient te worden, ook over de vraag of het eerstelijnstoezicht
bij de gemeente dient te blijven. Als alternatief daarvoor zou kunnen worden
gedacht aan een kamer van toezicht. Ik vraag ook de staatssecretaris hoe hij
daarover denkt. Het CDA ziet met belangstelling een nadere discussie hierover
tegemoet, want mijns inziens is dit het moment om na te gaan hoe wij het toezicht
moeten organiseren. De gemeenten hebben weliswaar goed zicht op lokale en
regionale situaties, maar mevrouw Versnel heeft in dat verband gewezen op
de haat/liefde-verhouding ter zake en op de beperkingen als het gaat om de
huidige organisatie van het eerstelijnstoezicht.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 Voorzitter! Is deze interessante gedachte een aanzet tot een nieuwe vorm
van functionele decentralisatie? Wij zijn nu namelijk bezig met het stroomlijnen
van allerlei vormen van functioneel bestuur en zelfstandige bestuursorganen
en met het betrekken van de functionele structuren bij de algemeen bestuurlijke
inrichting van Rijk, provincies en gemeenten.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Het gaat ons er in hoofdzaak om dat het toezicht op een zo goed mogelijke
manier wordt geregeld. Als blijkt dat het eerstelijnstoezicht op de huidige
wijze niet goed of niet voldoende werkt, dan kan worden gedacht aan een kamer
van toezicht. Ik roep de Kamer en de staatssecretaris op om mee te denken
over het eventueel op deze manier regelen van het toezicht.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 Dan doelt de heer Biesheuvel dus meer op toezicht in financieel-technische
zin. Of doelt hij ook op toezicht in beleidsmatig opzicht? Wat dat betreft
is het interessant of je dat in een functioneel kader doet of via de algemeen-bestuurlijke
verantwoordelijkheden van onze territoriale openbare lichamen.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Ik spits het met name toe op de taken die de gemeenten nu hebben op het
gebied van de eerstelijnszorg. Het gaat erom of wij vinden dat dit goed en
adequaat gebeurt. Wat mevrouw Versnel zei over de manier waarop dat tot nu
toe wordt ervaren, is voor mij aanleiding om te pleiten voor een zelfstandige
discussie over de vraag of wij die vorm van toezicht willen uitbouwen, of
dat aan een andere vorm moet kunnen worden gedacht. Laten wij daar eens goed
over discussiëren. De gedachte van een kamer van toezicht wuif ik daarbij
niet onmiddellijk weg.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Zit die kamer van toezicht in de gedachtengang van de heer Biesheuvel
binnen de publiekrechtelijke organisatie, in die zin dat de controle op zo'n
kamer ook democratisch gestalte krijgt?
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Ik proefde dat ook uit de bijdrage van mevrouw Versnel. Wij kennen al
vormen van zo'n kamer van toezicht in de pensioenwereld. De sociale-verzekeringswereld
is ook van start gegaan met een onafhankelijk toezicht. Dat zou een mogelijkheid
kunnen zijn. Ik denk dus eerder aan een vorm van onafhankelijk toezicht.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Hoe is dat bevallen met Vie d'Or?
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Mevrouw Versnel heeft zelf de bezwaren opgesomd tegen de manier waarop
het toezicht op de eerstelijnszorg nu is geregeld. Ik vind gewoon dat wij
daar een keer goed met elkaar over moeten discussiëren. Dan kan blijken
dat er zoveel bezwaren zijn dat mijn suggestie afvalt. Het gaat mij erom dat
het toezicht op een zo goed mogelijke manier inhoud krijgt. Ik denk dat dit
wetsvoorstel een aanleiding is om ten principale te spreken over dat toezicht.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 De heer Biesheuvel sprak over inhoudelijk toezicht, dat volgens het besluit
door de gemeenten wordt uitgeoefend. Op welke manier levert een sociale verhuurder
zijn prestatie? Hij sprak over het financieel toezicht en over het toezicht
dat ook door de gemeenten moet worden uitgeoefend op het overleg tussen huurders
en verhuurders. Hij concludeert dat het toezicht op die verschillende terreinen
niet adequaat functioneert. Hij gaat zelfs zo ver dat hij stelt dat wij zouden
moeten overwegen om dat toezicht te centraliseren of op een andere manier
vorm te geven. Is die interpretatie juist?
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Het aardige is dat als je met de gedachte komt om daar met elkaar over
te discussiëren, je meteen uitgedaagd wordt om te zeggen wat je precies
voor ogen hebt.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 U komt met die gedachte, omdat u van mening bent dat het huidige toezicht
niet adequaat is.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Ik kom met die gedachte, omdat er inderdaad een aantal kritische punten
neer te leggen zijn bij het huidige eerstelijnstoezicht. Ik herkende iets
in de wijze waarop dat verwoord werd door de vertegenwoordigster van D66.
Zij is overigens de enige die dat zo nadrukkelijk heeft verwoord. Dat is de
reden dat ik hiermee kom. Ik hoop echter dat als het gaat om de verdere discussie
 over het toezicht, wij uw bijdrage niet hoeven te missen.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ik wil op voorhand al zeggen dat ik het er volstrekt mee eens ben. Alleen
komen wij dan gezamenlijk – u vanuit het CDA en ik vanuit de PvdA –
tot de conclusie dat het besluit van 9 oktober 1992 om het toezicht vrij te
geven, om de sociale verhuurders hun eigen gang te laten gaan en het toezicht
achteraf te regelen, niet functioneert.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Ik roep op om ten principale met elkaar te praten over het toezicht. Ik
wil dan meenemen de ervaringen die sinds 1992 met het huidige systeem zijn
opgedaan. De heer Duivesteijn trekt daar al de conclusie uit dat het onvoldoende
is. De ene gemeente verschilt nogal met de andere. Er zijn zowel haat/liefde-verhoudingen,
als handen op één buik, maar daartussen zitten nog veel andere
situaties. Het punt waar het nu om gaat is dat wij daar nog eens ten principale
over moeten praten. Daarbij kan dan de gedachte van een kamer van toezicht
worden meegenomen. Ik neem aan dat de staatssecretaris bereid is om daar een
brief of een nota over te schrijven.
 
 Voor de corporaties en de gemeentelijke woningbedrijven zijn de veranderingen
door de bruteringsoperatie ingrijpend, met name in het vermogens- en liquiditeitenbeheer.
De sociale verhuurders krijgen een grotere verantwoordelijkheid, waarbij tevens
de risico's zullen toenemen. Zij zullen met geheel andere geldstromen te maken
krijgen. Renterisico's zullen goed moeten worden ingeschat. De financieringsbehoeften
en -mogelijkheden zullen door de sociale verhuurders aan een nauwkeurige beschouwing
onderworpen moeten worden. Om extreme risico's te vermijden, verdient het
opzetten van beleggingsstatuten door de corporaties volgens de CDA-fractie
de voorkeur. Verder zien wij met belangstelling uit naar afspraken, die in
het kader van de in voorbereiding zijnde gedragscode voor toegelaten instellingen
zullen worden gemaakt.
 
 Ook na de invoering van de bruteringsoperatie zal er een evenwichtige
woonlastenontwikkeling moeten zijn. Naast de ontwikkeling van rente en inflatie
is ook de hoogte van de huren daarbij van belang. Velen voor mij zijn al ingegaan
op de gemiddelde huurstijging van 3,8% in de komende jaren. Wij hebben in
de Kamer uitvoerig over het huurbeleid gesproken. De CDA-fractie heeft steeds
gesteld dat de maximale individuele huurstijging tussen, zoals dat in het
bruteringsakkoord is vastgelegd, de 6,5% en 7,5% alleen inhoud kan krijgen
nadat er een wettelijke regeling is ingevoerd inzake de procesvereisten, waarbij
betrokken partijen meer invloed krijgen op het huurbeleid.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Het CDA heeft tot voor zeer kort grote invloed op de volkshuisvesting
gehad.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Dat mag je wel zeggen.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Ik neem aan dat er op 1 september 1994 een kant en klaar wetsvoorstel
inzake de procesvereisten was en dat de staatssecretaris dit nog niet heeft
opgepakt.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Hierover hebben wij uitvoerig gesproken tijdens het algemeen overleg.
De gedachte achter dit wetsvoorstel hebben wij naar voren gebracht tijdens
de UCV van februari 1994. De CDA-fractie heeft een duidelijke visie op die
inspanningsverplichting. Wij hebben echter moeten constateren dat dit wetsvoorstel
er nog niet is.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Heeft voormalig staatssecretaris Heerma ervoor gezorgd dat dit wetsvoorstel
er in september 1994 was? Hij heeft daar toch een halfjaar de tijd voor gehad.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Tijdens het algemeen overleg – waar u ook bij aanwezig bent geweest –
heb ik geconstateerd dat er nog geen wettelijke regeling inzake de procesvereisten
was. De huidige staatssecretaris heeft, ondanks de nadrukkelijke wens die
bij bijna alle fracties – behalve die van de VVD – leefde, vanaf
september geen poging gedaan om dit wetsvoorstel alsnog naar de Kamer te sturen.
Deze wet kan dus nog niet van invloed zijn op het huurbeleid in 1995. Ik wijs
erop dat alleen de fractie van de VVD uiteindelijk heeft ingestemd met een
verhoging van 6,5% zonder wettelijke procesvereisten.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Op zichzelf was dit verstandig van ons, ook zonder de procesvereisten.
De CDA-fractie heeft nu kritiek en het is van wezenlijk belang om te weten
of het dossier kant en klaar op tafel lag toen de nieuwe staatssecretaris
aantrad.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Mijn fractie heeft hier in februari 1994 met nadruk om gevraagd. Het is
vervolgens de verantwoordelijkheid van de staatssecretaris om daar inhoud
aan te geven. Dit geldt zowel voor de vorige als voor de huidige staatssecretaris.
De VVD is voor het dualisme, maar wij ook!
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Zeker, maar ik vind mijn vraag zeer interessant.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Het wetsvoorstel lag er kennelijk niet in september 1994. Was dat wel
het geval geweest, dan had de staatssecretaris daar ongetwijfeld melding van
gemaakt. Dit laat echter onverlet het belang dat wij aan deze wettelijke vereisten
hechten. De VVD-fractie hecht daar minder aan, dat is duidelijk.
 
 
 
 
 
 De heer Hofstra (VVD):
 
 Misschien kan de staatssecretaris er straks ook nog iets over zeggen.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Ik constateer dat wij in een herhaling van zetten vervallen, maar als
u dat wenst: het zij zo.
 
 Op 27 februari jl. is er een uitgebreid wetgevingsoverleg geweest over
het aan de orde zijnde wetsvoorstel. Aansluitend daarop maak ik nog de volgende
opmerkingen. De CDA-fractie wil de mogelijkheid verruimen voor de niet-toegelaten
instellingen om alsnog hun DKP-bezit in de bruteringsoperatie te brengen.
De staatssecretaris is in zijn brief ingegaan op de mogelijkheden daartoe.
De CDA-fractie bereidt een amendement voor dat ertoe strekt, de termijn te
verlengen tot 1 januari 1997. Ik heb dit al aangekondigd tijdens het wetgevingsoverleg
en het zal zo spoedig mogelijk worden ingediend. Uit de brief van de staatssecretaris
hebben wij begrepen dat in ieder geval met een ruime meerderheid van de betrokken
corporaties en instellingen overeenstemming is bereikt over
de vraag of de annuïteiten van centrale verwarming en de lift in de afkoopsom
berekend moeten worden. Eveneens is er overeenstemming over het vraagstuk
van de waardering van de stijging van de algemene beheers- en administratiekosten.
 
 In het wetsvoorstel wordt de tot nu toe bestaande mogelijkheid van incidentele
ontheffing van de minimale huursom weggenomen. De staatssecretaris heeft tijdens
het wetgevingsoverleg niet precies aangegeven waarom dit noodzakelijk is.
De CDA-fractie zou, mede in aansluiting op de motie-Tuinstra/De Jong, graag
de afwijkingsmogelijkheid willen openhouden. Met het oog hierop heeft mijn
fractie een amendement ingediend, zo goed mogelijk aansluitend bij de bedoelingen
van de motie. Wij horen graag de mening van de staatssecretaris hierover en
uiteraard ook van de andere collega's, te meer daar wij bij het wetgevingsoverleg
proefden dat de staatssecretaris ons bijna uitnodigde om hiermee te komen.
 
 De heer Van den Berg heeft zeer nadrukkelijk gevraagd naar de reden om
een evaluatie in de wet op te willen nemen. Wij hebben ook de afweging gemaakt
of het mogelijk zou zijn een evaluatie per motie aan te kondigen. De D66-fractie
heeft, alles afwegende, hiervan afgezien, omdat de staatssecretaris de Kamer
een eind tegemoet is gekomen. De CDA-fractie vindt toch dat het bij een zo
belangrijke wetgeving mogelijk moet zijn dat je de evaluatie en de richting
waarin je wilt evalueren, in de wet zelf opneemt. Dit heeft niets te maken
met de toezeggingen die de staatssecretaris heeft gedaan rondom de evaluatie.
 
 
 
 
 
 De heer Van den Berg (SGP):
 
 Ik begrijp dat. Maar is de heer Biesheuvel het met mij eens dat evaluatie
hier een iets ander karakter heeft dan in andere grote wetgevingsprojecten?
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Ik ben dat met u eens. Je kunt verschillende vormen van evaluatie inbouwen.
Wij hebben geprobeerd, ook conform het wetgevingsoverleg waarbij dit aan de
orde is geweest, hier inhoud aan te geven. In onze visie zou zo'n evaluatie
zich met name moeten richten op de vraag of het flankerend beleid aan zijn
verwachtingen heeft voldaan en of de financiële afwikkeling naar behoren
is verlopen.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Ik heb hier uiteraard ook naar gekeken, mijnheer Biesheuvel, want ik ben
met de gedachte van de evaluatiebepaling gekomen. Ik heb echter duchtig nagedacht
en mij het volgende afgevraagd. Wat voegt een evaluatiebepaling in de wet,
in deze specifieke soort wet, toe aan wat de staatssecretaris in zijn brief
van 2 maart zeer uitvoerig op alle mogelijke punten toelicht, namelijk hoe
hij per jaar de zelf te storten inhoud gaat neerzetten. Ik denk dan: beter
kan het niet. In zo'n geval moet je geen loze bepaling maken.
 
 
 
 
 
 De heer Biesheuvel (CDA):
 
 Het is zeker niet mijn bedoeling een loze bepaling te maken. Wij twijfelen
ook zeker niet aan de woorden van de staatssecretaris. Het gaat erom de intentie
aan te geven dat de Kamer bij deze belangrijke operatie een vinger aan de
pols wil houden, zij het dat de heer Poppe mijn vingertje een keer heeft aangeduid
als "geamputeerd vingertje". Het gaat er in feite om dat je ook in de wetgeving
het belang zichtbaar maakt dat je hecht aan een evaluatie. Ik hoor wel wat
het oordeel van de staatssecretaris en de Kamer hierover zal zijn. Maar nogmaals,
wij verschillen niet over het belang van de evaluatie, maar wellicht over
het middel waarlangs.
 
 Voorzitter! Tijdens het wetgevingsoverleg is ook nog uitgebreid gesproken
over de situatie met de Rotterdamse corporaties. Onduidelijk is of de Rotterdamse
corporaties wel of niet terecht aandringen op de reparatie van de verwachte
afwijking in de huurstijging ten opzichte van het rekenkundig gemiddelde van
3,8%. Het flankerend beleid beoogt ook voor instellingen met een meer dan
gemiddeld DKP-bezit, dus meer dan 40%, een gemiddelde van 3,8% mogelijk te
maken. De staatssecretaris stelt dat er geen verschil van mening bestaat over
de mate van afwijking en dat deze zijns inziens onvoldoende is om ook de hoog-niveaurenovatie
(de HNR) mee te laten wegen in het flankerend beleid. Klopt het dat deze afwijking
circa 0,25% bedraagt ten opzichte van een herberekende gemiddelde huurstijging
van bijna 3,7%? Rechtvaardigt de staatssecretaris zijn opstelling door de
afwijking te vergelijken met het oorspronkelijke gemiddelde van 3,8% in plaats
van het genoemde herberekende gemiddelde?
 
 Voorzitter! Wij hechten eraan dat hier in dit debat toch ook duidelijkheid
over komt, omdat er rondom de situatie met de Rotterdamse corporatie nog steeds
enkele vragen blijven leven.
 
 Afsluitend wil ik namens de CDA-fractie het volgende opmerken. De CDA-fractie
ziet dit wetsvoorstel als de afronding van een discussie over de decentralisatie
en verzelfstandiging in de volkshuisvesting. Hoewel er sprake is van meer
marktwerking, houdt een en ander niet in dat de overheid geen inhoud meer
kan geven aan haar grondwettelijke taak op het gebied van de volkshuisvesting.
Dit wetsvoorstel laat een andere verdeling zien, met een verschuiving van
het risico in de richting van de woningbedrijven. Een en ander past in de
visie van de fractie van het CDA. Bij dit wetsvoorstel is deze staatssecretaris
op een rijdende trein gestapt. Hij kon een goed afgewerkt en goed uitgebalanceerd
wetsvoorstel van de vorige staatssecretaris naar de Kamer brengen. De toekomst
van het volkshuisvestingsbeleid volgens dit wetsvoorstel past zeer nadrukkelijk
in de visie van de fractie van het CDA.
 
 
 
 
 Voorzitter: Groenman
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Voorzitter! De zogenaamde bruteringsoperatie waarbij wij vandaag onze
eigen zelfstandige wetgevende verantwoordelijkheid nemen, zo wij dat tenminste
willen, dient drie doeleinden. Zo staat het ook in de toelichting. Deze zijn
verzelfstandiging van de huursector, beheersing van overheidsuitgaven en een
verantwoorde huurontwikkeling. Omdat het vandaag om het wetsvoorstel als zodanig
gaat en wij een deel van de techniek al eerder bespraken, zal ik mij zoveel
mogelijk tot deze drie kerndoelstellingen beperken. Dan blijven er overigens
nog vragen en aarzelingen genoeg over. Dat is ook wel begrijpelijk. Met het
doorsnijden van de "gouden koorden" tussen het Rijk en de sociale huursector
ligt immers de politieke vraag voor of deze koorden moeten worden vervangen
door strakke of gevierde teugels. Ik kies voor de laatste, maar daarbij plaats
 ik nog wel enkele kanttekeningen. Daarop ga ik later in.
 
 Mijn fractie heeft zich in de UCV in februari 1994 positief opgesteld
tegenover het idee, de overheidsbemoeienis in de volkshuisvesting terug te
dringen en de beleidsvrijheid van sociale verhuurders te vergroten door middel
van de zogenaamde balansverkortingsoperatie. Dat betekent niet dat de volkshuisvesting
geheel aan de werking van de markt kan worden overgelaten. Het Rijk houdt
zijn specifieke verantwoordelijkheid voortvloeiend uit de Grondwet. De sociale
huursector krijgt met deze wet dus een vrijheid in gebondenheid. Maar tussen
precieze en globale sturing door de overheid ligt een hele wereld. Nu de sociale
huursector een grotere eigen verantwoordelijkheid krijgt, dienen de bijbehorende
bevoegdheden en financiële risico's ook zoveel mogelijk in één
hand te liggen. De betuttelende benadering van de overheid is dan ook niet
gewenst.
 
 Dat is beslist geen pleidooi voor "vrijheid, blijheid". In de sociale
huursector bevindt zich immers een enorme hoeveelheid maatschappelijk kapitaal,
kapitaal dat bedoeld is voor de volkshuisvesting. De overheid staat dan ook
in haar recht, een precieze verantwoording van het financiële beheer
van de instellingen te vragen. De veelbesproken vinger aan de pols blijft
geboden en voor zover dat nodig is, verwacht ik van de staatssecretaris een
voortvarende aanpassing en aanscherping van de regelgeving. Met dit debat
zijn wij er natuurlijk nog lang niet. Hij heeft hierover reeds enige toezeggingen
gedaan, maar ik vraag hem toch in dit debat nader in te gaan op het traject
dat hem hierbij voor ogen staat.
 
 De opneming van het BBSH in de ordeningswet is daarbij een belangrijk
punt. De evaluatie van het BBSH is echter pas voorzien in 1998. Is dat gelet
op de te groeien betekenis van de bestuurlijke sturing niet wat aan de late
kant en wordt daarmee de noodzakelijke ordeningswet niet impliciet –
dat wordt stellig ook niet beoogd – op de lange baan geschoven?
 
 Een ander belangrijk punt is de uitoefening van het toezicht door gemeenten.
Anderen spraken daar al over. Ik waarschuw tegen "kleinschalig denken". Past
de schaal van de gemeente die wij nu kennen, nu en na de brutering nog wel
bij die van de instellingen? Ik verzoek de staatssecretaris vaart te zetten
achter de totstandkoming van de nieuwe ordening, zodat wij niet de kans lopen
over enige tijd met onbestuurbare processen te worden geconfronteerd. Tot
dat moment dient hij het bestuurlijk toezicht van gemeenten waar nodig adequaat
af te stemmen op de nieuwe verhoudingen in de volkshuisvesting.
 
 Met deze wet zal het financiële instrumentarium van de overheid aan
betekenis inboeten, terwijl het bestuurlijke instrumentarium belangrijker
wordt. Ik kan mij niet aan de indruk onttrekken dat de betekenis van die verschuiving
wat laat is onderkend. Met deze wet staat immers de vraag centraal, welke
type overheidssturing gewenst is in de nieuwe volkshuisvestingsordening. De
geschiedenis van de balansverkorting overziend, kan men de indruk krijgen
dat die zaak is beschouwd als een zaak van tweede orde. De boekhouders liepen
als het ware voorop. In dit verband is vooral de trage uitwerking van de procesvereisten
opvallend te noemen. Staatssecretaris Heerma had deze reeds voor 1994 in het
vooruitzicht gesteld. De huidige staatssecretaris verwacht veel van de gedragscode
die de sector zal opstellen. Zelfordening past ook bij een meer zelfstandige
sociale huursector; dat is waar. Naar mijn smaak is het echter af en toe nog
wat al te vrijblijvend. Ik kies dan ook de lijn dat de sector een afgebakende
tijdspanne geboden moet worden om afspraken te maken over het beleggingsbeleid,
verevening van reserves en andere zaken die de sector raken. De inhoud van
die gedragscode is dan bepalend voor de beantwoording van de vraag of aanvullende
regelgeving nodig is. Kan de staatssecretaris een indicatie geven hoeveel
tijd de sector in zijn ogen moet worden gegund? En op welke wijze zal hij
het resultaat van het overleg met de sector bespreken met de Kamer?
 
 Ook de fondsvorming in de sector met het oog op toekomstige rente-ontwikkelingen
moet mijns inziens onderwerp van gesprek zijn. Kunnen regels worden gesteld
omtrent het minimumniveau dat nodig is voor de financiële continuiteit
van een instelling? De onderlinge solidariteit kan ook een rol spelen bij
het betaalbaar houden van de sociale huursector. Op dit moment staan institutionele
belemmeringen daaraan echter nog in de weg. Ik hoor graag van de staatssecretaris
wat zijn inzet is wanneer hij over dit onderwerp overleg voert met de sector.
 
 Het systeem gaat uit van de noodzaak dat instellingen met een bovengemiddelde
algemene bedrijfsreserve de instellingen met een ondergemiddelde algemene
bedrijfsreserve financieel ondersteunen. Welke garanties zijn er nu eigenlijk
dat dit daadwerkelijk zal gebeuren? Wat mogen wij verwachten van de solidariteit
tussen huurders van rijke en die van arme instellingen? Deze vraag zal aan
relevantie winnen, daarvan ben ik overtuigd, als de wetgeving van de procesvereisten
gereed zal zijn. Armlastige verhuurders kunnen een beroep doen op het waarborgfonds
en het Centraal fonds voor de volkshuisvesting wanneer hun financiële
situatie echt zorgen baart.
 
 Uit de mond van mevrouw Versnel hoorde ik tijdens het wetgevingsoverleg
de suggestie om deze organen tripartiet samen te stellen – overigens
deed zij die suggestie vanochtend niet meer – wat gezien de opvattingen
die D66 doorgaans over dit soort zaken ventileert opmerkelijk genoemd mag
worden.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Ik heb het woord "tripartiet" niet meer gebruikt, omdat na het terugtreden
van het Rijk er nog maar twee partijen overblijven. Tripartisering van overkoepelende
organisaties is bovendien iets anders dan sanering in het geval van een centraal
fonds, en wel zodanig dat de meest betrokken partijen aan bod komen. Het Rijk
heeft tot dusver die positie ingenomen en ik denk dat het hoe dan ook zinnig
is de huurders erbij te betrekken. Als drie partijen bij elkaar zitten, heet
dat nu eenmaal "tripartiet". Ik heb het woord dus in een andere zin gebruikt
dan de heer Van Middelkoop meende.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Dat hoopte ik al. Mevrouw Versnel zal begrijpen dat ik het politiek wat
pikant vond om zo'n voorstel te horen van een vertegenwoordiger van de D66-fractie,
uitgerekend gericht aan staatssecretaris Tommel, die in het politieke verleden
duidelijke opvattingen hierover had, die ik overigens doorgaans kon onderschrijven.
Ik zwijg nog maar over de kritiek die de D66-collega Ter Veer
doorgaans heeft op de PBO-structuur in de landbouw, waar particuliere en publiekrechtelijke
zaken ook vervlochten zijn.
 
 Mijn opmerking was bedoeld als niet meer dan een kleine prikkeling en
als een opzetje om de aandacht van de staatssecretaris te vragen voor de samenstelling
van de besturen van die fondsen, nadat de bruteringsoperatie is geëffectueerd.
Ik zou het plezierig vinden als hij daarover iets wil zeggen, ongetwijfeld
mede geïnspireerd door de opmerkingen van mevrouw Versnel.
 
 Mevrouw de voorzitter! De financiële berekeningen die aan deze wet
ten grondslag liggen, kunnen goeddeels de toets der kritiek van de Algemene
Rekenkamer doorstaan. Daarover spraken wij twee weken geleden al. De parameters
zijn na uitvoerige onderhandelingen tot stand gekomen en vormen een samenhangend
geheel. Ik voel dan ook niet de behoefte om een van de bouwstenen van de overeenkomst
die wij in de wet terugvinden, aan te tasten. Ik vind althans dat daarmee
voorzichtigheid moet worden betracht.
 
 De rentegevoeligheid van de afspraken vervult mij wel met enige zorg.
Alhoewel naar de beste inzichten verschillende scenario's zijn doorgerekend,
kan de rente-ontwikkeling naast andere niet voorziene factoren op termijn
de bottle-neck van de financiële zelfstandigheid van de sector betekenen.
De staatssecretaris sluit daarom ook niet uit dat in de toekomst opnieuw een
aanvullende financiering door het Rijk nodig is. Dit pleit niet tegen de met
dit wetsvoorstel te nemen stap maar het toont wel de noodzaak van het volgen
van de financiële positie van de sector na brutering aan. Een evaluatie
komt daaraan niet tegemoet, een jaarlijkse rapportage wel. Wij spraken daarover
al in het wetgevingsoverleg en ook vanochtend is dit punt uitvoerig aan de
geweest. De toezeggingen die wij bij brief van de staatssecretaris hebben
gekregen, stemmen mij op dit moment tevreden.
 
 De gelden die worden ingezet ten bate van het flankerend beleid voor onder
meer instellingen met een vrij omvangrijk DKP-bezit moeten duidelijk traceerbaar
blijven in een vereveningsfonds. Hoe reageert de staatssecretaris op de kanttekening,
dat het geld wel eens slecht verdeeld kan gaan worden? Sommige DKP-corporaties
zijn immers rijk en andere zijn armlastig. Hoe valt na te gaan of de gelden
die met het flankerend beleid zijn gemoeid alleen ten goede komen aan instellingen
die hierop terecht aanspraak kunnen maken? Kan de staatssecretaris garanties
geven, dat bijvoorbeeld strategisch fusiegedrag van instellingen in de, nabije,
toekomst niet leidt tot het weglekken van geld naar instellingen die daar
geen aanspraak op zouden moeten kunnen maken? Met andere woorden: kan een
armlastige instelling met een groot DKP-bezit na fusie met een rijke sociale
verhuurder nog aanspraken doen gelden op het flankerend beleid of moet de
rijke fusiepartner geacht worden de financiële positie te versterken?
Ik zou het op prijs stellen als de staatssecretaris op deze vraag inging,
omdat ik toch een beetje de indruk heb, dat wij bij het nadenken over de operatie
de toekomst als het ware maar even stil hebben gezet. Daarbij is onvoldoende
geanticipeerd op bijvoorbeeld allerlei fusie-ontwikkelingen die zullen plaatsvinden.
Er kunnen dan wel eens problemen ontstaan zoals wij die in het verleden hebben
gezien en nog wel zien bij de financiering van de gezondheidszorg.
 
 Reeds tijdens de UCV over de balansverkortingsoperatie heeft mijn fractie
gesteld dat op de staatssecretaris de plicht rust, aannemelijk te maken dat
ook de belangen van huurders met deze operatie gediend zijn. Alhoewel huurders
niet rechtstreeks betrokken zijn bij de overeenkomst, zijn zij wel "direct
belanghebbenden". Nu, ruim een jaar later, hebben de posities van de sociale
huursector en van het Rijk een duidelijk profiel gekregen. De positie van
huurders laat helaas nog veel te wensen over. Ik wees reeds op de trage totstandkoming
van de procesvereisten.
 
 Op dit punt heb ik dan ook een wat dubbel gevoel. Enerzijds heb ik goede
hoop dat de inzet van de staatssecretaris en de voornemens van de sector de
meeste kou van de lucht kunnen nemen. Anderzijds speelt het adagium "eerst
zien en dan geloven" door mijn hoofd.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Dat vind ik voor iemand met uw achtergrond hoogst opmerkelijk!
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Ik sta hier geen preek te houden, maar een verhaal over zoiets heel zakelijks
als de bruteringsoperatie. In die context mag ik best het adagium "eerst zien
en dan geloven" releveren. U moet daar geen andere betekenissen aan hechten!
De staatssecretaris had het best begrepen!
 
 Wij blijven de ontwikkelingen dan ook nauwlettend volgen en zullen niet
aarzelen de staatssecretaris op zijn inspanningsverplichting te wijzen, dat
deze wet eerst een gematigde huurontwikkeling en later een inflatievolgende
huurontwikkeling in gang doet zetten. Zowel de sector als de overheid moet
de kans krijgen ervaring op te doen in deze nieuwe ordening van de volkshuisvesting.
Die kans moeten wij dan ook eerst aangrijpen voordat wij maatregelen nemen
die de gevierde teugels weer strakker trekken. Die teugels kunnen bedoeld
of onbedoeld het ondernemersgedrag van de sector frustreren.
 
 Per instelling zal het huurbeleid afhankelijk van de differentiatie naar
kwaliteit, mogelijkheden en ambities voor nieuwbouw verschillen. Binnen het
in de wet gegeven financiële kader kan de huurverhoging binnen het bezit
van een instelling, afhankelijk van de prijs/kwaliteit-verhouding, worden
gedifferentieerd. Dat alles mag waar zijn, maar wat te doen als bijvoorbeeld
blijkt dat duurzaam bouwen, iets waar de staatssecretaris altijd warm voor
loopt, alleen tegen aanzienlijke meerkosten mogelijk is? Is de kans niet reëel
dat door een stijging van de stichtingskosten van de sociale woningbouw gemeenten
zich over tien tot vijftien jaar – ik noem maar een termijn –
genoodzaakt zullen zien weer een grotere eigen verantwoordelijkheid voor de
sociale woningbouw te realiseren, al dan niet in de vorm van gemeentelijke
woningbedrijven? Kan dat eigenlijk wel?
 
 Het klinkt zo mooi: "een inflatie volgend huurbeleid", gemiddeld 3,8%
in de eerstvolgende vijftien jaar om daarna onder 3,8% te duiken. Aan dit
gemiddelde percentage moet – het kan niet genoeg herhaald worden –
geen normatieve betekenis worden gegeven. Het mag dus zeker niet gaan fungeren
als minimum waarop sociale verhuurders ongestraft hun huurbeleid kunnen richten,
terwijl zij bedrijfseconomisch gezien gemiddeld lager uit kunnen komen.
In 1997 bestaat de mogelijkheid om de minimale huursomstijging ter discussie
te stellen in het overleg tussen de overheid en de verhuurders. Als het inflatieniveau
van 1994, 2,4%, een voorbode is van de komende ontwikkelingen, kan het zaaltje
voor dit overleg vast gereserveerd worden. Verandert een eventuele aanpassing
van de minimale huursomstijging overigens iets aan de inspanningsverplichting
uit de bruteringsovereenkomst om de maximale huursomstijging tussen de 6,5%
en 7,5% vast te stellen?
 
 In de schriftelijk voorbereiding heb ik gevraagd naar de mogelijkheid
om het minimale huursomstijgingspercentage van 3,5 los te laten voor instellingen
met een gunstige huurmix. Het antwoord luidde dat vanuit het algemeen belang
van de financiële continuïteit van de sector veel waarde wordt gehecht
aan de gemaakte afspraak over de minimale huursomstijging. Een algemene uitzondering
voor instellingen met een gunstige huurmix wordt afgewezen. Tijdens het algemeen
overleg over het huurbeleid, dus niet het wetgevingsoverleg, heeft de staatssecretaris
gezegd dat het voor corporaties die het zich financieel kunnen veroorloven,
mogelijk zou moeten zijn om beneden die 3,5% te gaan zitten. Mag ik daaruit
afleiden dat in bijzondere gevallen een afwijking van de in de wet vastgelegde
3,5% bespreekbaar is? Op dit punt bestaat er bij mij enige onduidelijkheid.
Er liggen op dit punt overigens ook verschillende amendementen. Dit onderwerp
zal dus goed aan de orde kunnen komen.
 
 Naar verwachting zullen veel woningzoekenden met lage inkomens niet in
aanmerking kunnen komen voor nieuwbouwwoningen waarvoor de stichtingskosten
door rente-ontwikkeling, grondkosten en bodemsaneringslasten hoog zijn. Dat
is geen probleem wanneer de vraag naar betaalbare woningen binnen de reeds
bestaande woningvoorraad kan worden opgevangen. Doorstroming zou dan een toverwoord
kunnen zijn, al praten wij daar al 20 of 30 jaar over. Voor zover ik signalen
van de staatssecretaris heb opgevangen, is hij voorlopig niet bereid om op
dit punt ook maar te denken aan verplichtende maatregelen. Ik weet dat ik
hiermee een impopulair onderwerp aansnijd, maar ik meen dat wij er niet aan
ontkomen om daar op korte termijn eens nauwkeurig naar te kijken. In de nota
Volkshuisvesting in de jaren negentig werd erover gesproken instrumenten van
meer sturende aard in te zetten voor een betere doorstroming. Hoe staat het
op dit punt met de voornemens en plannen van de staatssecretaris?
 
 
 
 
 
 Staatssecretaris Tommel:
 
 U begon met de constatering dat ik daarvan af zou zien. Vervolgens wierp
u de vraag op of het niet verstandig zou zijn om daar eens naar te kijken.
Is het nu een stelling van uw kant dat het moet? U begon namelijk met de constatering
dat ik daar niet zoveel behoefte aan had.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Dat meende ik begrepen te hebben. Vervolgens wilde ik blijven bij de feiten
die wij allen wel kennen en heb ik verwezen naar hetgeen daarover in de nota
Volkshuisvesting in de jaren negentig staat. Ik wilde in dit debat ook op
dit punt een reactie van u vernemen.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Ik wil even ingaan op die doorstromingsgedachte die in de volkshuisvestingssector
in de afgelopen jaren heel sterk geleefd heeft. Ik neem aan dat u tegen inkomenswijken
bent.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Ja, dat lijkt mij een open deur.
 
 
 
 
 
 De heer Duivesteijn (PvdA):
 
 Nu is het merkwaardige dat het resultaat van de nadruk op de doorstroming
juist inkomenswijken is, vooral omdat er in de sfeer van de nieuwbouw niet
meer betaalbaar gebouwd wordt. Het gekke is dat juist met uw pleidooi en dat
van velen in het verleden voor doorstroming, dat naar mijn gevoel alleen wordt
ingegeven door het feit dat een aantal mensen te goedkoop wonen in relatie
tot hun inkomen – wat bij huur altijd wordt gezegd, maar bij koop nooit –
iets wordt gecreëerd wat u niet wilt. Ik wil deze kanttekening maken,
omdat ik het nogal gevaarlijk vind om dan zelfs verplichte doorstroming in
te voeren.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Op dat punt heb ik geen enkele aandrang om u tegen te spreken. Deze discussie
is tijdens het kabinet-Den Uyl nogal nadrukkelijk aan de orde geweest. Ook
daarna kwam zij weer regelmatig naar boven. Ik ken de bezwaren, althans tegen
dit soort instrumenten, als je kijkt naar de eventuele effecten. Dan blijft
de zorg die je kunt hebben, waarvoor die instrumenten zouden kunnen worden
aangewend, voor het beschikbaar komen en zijn van woningen voor mensen met
een laag inkomen. Daarover gaat de discussie. Dat daarvan nooit iets terecht
is gekomen in de sfeer van de instrumenten, heeft te maken met het feit dat
wij die effecten niet willen. Het probleem dat ik signaleer, blijft echter.
Wij kunnen er ook niet geheel vrijblijvend over praten. In de nota Volkshuisvesting
werden deze dingen ook geschreven. Het lijkt mij goed om nu van de staatssecretaris
te horen wat hij op dit punt nog voor zijn verantwoording wenst te nemen.
Ik heb mijn vragen wat open gesteld, omdat ik niet meen op dit punt de wijsheid
in pacht te hebben.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Er liggen wel instrumenten, maar die zijn van andere aard. Wat de Huisvestingswet
en de toewijzing van woningen betreft, werkt het hanteren van een dergelijk
systeem en dat soort feitelijke instrumenten wel degelijk naar een betere
toewijzing en betere doorstroming. Dat merk je ook bijvoorbeeld in de daling
van het aantal fiatteringen en in de daling van de individuele huursubsidie.
Er ligt dus wel bewijs op tafel.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Meent u dan ook dat het punt van zorg dat ik verwoordde en dat het aanloopje
was tot dit soort vragen, namelijk dat wij in de toekomst misschien onvoldoende
woningen beschikbaar krijgen voor mensen met een laag inkomen, misplaatst
is?
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Nee, die zorg is helemaal niet misplaatst, zeker niet wanneer je aan een
heterogene wijkopbouw wenst te doen. Het laatste willen wij en wilt u waarschijnlijk
ook. U heeft waarschijnlijk ook van mij gehoord dat ik het in die situatie
zo belangrijk vind dat het kapitaal van de corporaties goed wordt gebruikt
voor met name de huisvesting van de doelgroep, bijvoorbeeld door aftopping
van onrendabele delen van het eigen kapitaal, binnen de eigen corporatie,
hetzij laagrentend ter beschikking gesteld aan andere corporaties.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Wij hopen dat met elkaar. Wij zijn echter wel bezig om een nieuwe situatie
in beeld te krijgen waarin de wetgever, de politiek, niets of vrij weinig
meer te vertellen heeft. Daar anticipeer ik op.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Precies, maar wij kunnen wel bevorderen dat iets dergelijks tot stand
komt. Ik ben dat ook duchtig van plan, kan ik u vertellen.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Dat wacht ik met belangstelling af. Als wij dit wetsvoorstel aanvaarden –
ik neem aan dat dat gebeurt – blijft wel dat op ons de verplichting
rust om niet via een achterdeur regelgeving binnen te halen, terwijl wij met
een mooi gezicht aan de voordeur de sector de vrijheid hebben gegeven.
 
 
 
 
 
 Mevrouw Versnel-Schmitz (D66):
 
 Inderdaad, maar je kunt wel in het BBSH – of wat het dan ook wordt –
een prestatieverplichting opnemen ten aanzien van de besteding van het maatschappelijk
kapitaal. Als je die erin opneemt, is dat volstrekt verantwoord. Dat is niet
regelzuchtig. De corporaties moeten dan zelf bewijzen dat zij het inderdaad
voor de sector hebben ingezet.
 
 
 
 
 
 De heer Van Middelkoop (GPV):
 
 Ik zal niet bij voorbaat melden dat u op dit punt mijn fractie tegenover
u zult vinden. Integendeel. Maar in dit debat moeten wij voortdurend een afweging
maken. Wij moeten ons ervoor hoeden om dingen te regelen die niet passen bij
de verzelfstandiging, die wij met elkaar wensen. Overigens wacht ik met belangstelling
af wat de staatssecretaris hierover te melden heeft.
 
 Ik wil mij ten slotte enigszins losmaken van de bruteringsoperatie als
zodanig en een enkele vraag stellen over de samenhang met ander overheidsbeleid.
Het gaat immers om meer dan een financiële en administratieve operatie.
Hoe verhoudt deze verzelfstandiging zich bijvoorbeeld met de eisen die de
ruimtelijke ordening stelt? Wordt ook hier in feite de armslag van de overheid
niet beperkt? Wie verhindert bijvoorbeeld een toekomstige vorm van bouwen
die wellicht bedrijfsmatig verantwoord is, maar tevens leidt tot een ongewenste
uniformiteit en kwaliteitsverlies in de nieuwbouw? Ook dat is een zaak die
valt onder de verantwoordelijkheid van de staatssecretaris. Ik geef nog een
ander voorbeeld. Of wie verhindert een vorm die leidt tot een sociale segmentering
in het bouwen, waardoor er arme, beter bemiddelde en welvarende wijken ontstaan?
Is zo'n effect aanvaardbaar en, indien niet, hoe wordt het voorkomen? Wat
verwacht de staatssecretaris op dit punt?
 
 Nog een andere vraag. In de nota naar aanleiding van het verslag lees
ik dat de overheid verantwoordelijk blijft voor de woningbehoefteprognoses.
Prachtig. Maar welke garantie is er vervolgens dat die prognoses de grondslag
worden voor concreet bouwen? Nu de overheid niet meer betaalt, kan zij ook
niet meer bepalen. Wat doet zij als de instellingen bij wijze van spreken
op hun centen blijven zitten of weglopen uit stadsvernieuwingsprojecten, omdat
bouwen in randgemeenten eenvoudiger en aantrekkelijker is? Kortom, wil de
staatssecretaris in dit debat eens als het ware van buiten tegen deze operatie
aankijken – natuurlijk binnen de mate van het redelijke – en een
inschatting maken van de genoemde effecten?
 
 Mevrouw de voorzitter! Ik rond af. Mijn fractie beschouwt de bruteringswet
als een belangrijke stap in de ontwikkeling die met de nota Volkshuisvesting
in de jaren negentig in gang is gezet. Wat overblijft is een licht gevoel
van onbehagen. Hebben we het wel voldoende in de vingers? Zal na de fase van
verzelfstandiging niet weer snel de roep om regelgeving gehoord worden? Misschien
maak ik mij daar dan zelf ook schuldig aan. Burgers zijn in dit land na de
Tweede Wereldoorlog gewend geraakt, voor de volkshuisvesting de overheid aan
te spreken. Zullen wij er in de toekomst vrede mee hebben, deze burgers met
hun vragen te verwijzen naar de instellingen, zelfs als wij twijfelen aan
hun beleid? Want ook nu is het vertrouwen in de instellingen zeker niet onbegrensd,
om het zachtjes te zeggen.
 
 
 
 
 
 De algemene beraadslaging wordt geschorst.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 Na de lunchpauze maken wij de eerste termijn van het debat over de balansverkorting
geldelijke steun volkshuisvesting af.
 
 
 
 
 
 De vergadering wordt van 13.19 uur tot 14.05 uur geschorst.
 
 
 
 
 De voorzitter:
 
 De ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de griffier
ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze van
behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan, dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd.
 
 
 
 
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19941995-56-3457-3483.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl