Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling en invoering van titel 7.5 (Pacht) van het Burgerlijk Wetboek (30448)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-04 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2006-2007, pag. 773-794

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

06-04-2007

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2006-2007

nr. 24, pagina 773-794

27-03-2007

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 30448Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken, met de door de Voorzitter ter zake gedane voorstellen (dinsdag 27 maart 2007)Pagina 794-795
Presentie en opening (dinsdag 27 maart 2007)Pagina 773-773
Noot bij blz. 773: advies van bijzondere commissie voor de JBZ-Raad in te stemmen met Besluit inzake regels samenwerking tussen nationale bureaus voor ontneming van vermogensbestanddelen, op gebied van opsporing en identificatie van opbrengsten van misdrijvenPagina 796-796
Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling en invoering van titel 7.5 (Pacht) van het Burgerlijk Wetboek (30448)Pagina 773-794
Lijst van besluiten (dinsdag 27 maart 2007)Pagina 794-794

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 130 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling
en invoering van titel 7.5 (Pacht) van het Burgerlijk Wetboek (30448).De voorzitter:Ik heet de bewindspersonen van harte welkom in de Eerste Kamer, in het
bijzonder de minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, voor wie het
haar eerste optreden als minister is in deze Kamer. Ik feliciteer beiden van
harte met hun benoeming en wens hen de benodigde wijsheid toe.De beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Mevrouw de voorzitter. Ook namens mijn fractie breng ik onze felicitaties
over aan beide bewindspersonen.In 1995 is de Pachtwet gedeeltelijk gewijzigd. In 2000 is door een commissie
onder voorzitterschap van mevrouw Leemhuis-Stout het rapport Ruimte voor pacht
uitgebracht. In 2001 heeft de regering het kabinetsstandpunt over dit rapport
met de Tweede Kamer besproken. Dit heeft geleid tot een aantal moties van
de Tweede Kamer. Vervolgens is door de regering met inachtneming van die moties
een voorontwerp nieuw pachtrecht opgesteld. Dit voorontwerp is weer besproken
met zeven organisaties van pachters en verpachters. Het wetsvoorstel dat wij
vandaag behandelen tot vaststelling en invoering van titel 7.5 van het Burgerlijk
Wetboek, het wetsvoorstel Pacht, is, afgezien van de technische herziening
van het pachtrecht, een uitwerking van de voorstellen tot aanpassing van een
aantal onderdelen van het huidige pachtrecht van in ieder geval
zes van de zeven organisaties van pachters en verpachters. Het wetsvoorstel
sluit aan bij het uit het rapport Ruimte voor pacht gebleken succes van de
eenmalige pacht. De VVD-fractie beoordeelt het positief dat het materiële
pachtrecht thans zijn plaats zal vinden in het Burgerlijk Wetboek. Dat draagt
bij aan de transparantie, helderheid en overzichtelijkheid van dit onderdeel
van het privaatrecht.Er zijn nog enkele zaken waarover ik namens de VVD-fractie met de ministers
van gedachten zou willen wisselen. In de memorie van antwoord heeft de minister
van Justitie weliswaar zijn best gedaan om de gestelde vragen afdoende te
beantwoorden, maar er blijven toch nog wel enkele vragen over. Het betreft
de fundamentele herziening van het pachtrecht; de uitleg over art. 380 lid
1 sub d; los land; de leeftijdsgrens van 65 jaar; de fiscale aspecten. Deze
punten zal ik hierna achtereenvolgens behandelen.In de eerste plaats is door de organisaties van pachters en verpachters
de wenselijkheid naar voren gebracht van een meer fundamentele herziening
van het pachtrecht over enige tijd, nadat het voorliggende wetsvoorstel in
werking is getreden. In de memorie van toelichting schrijven de ministers
van Justitie en Landbouw op blz. 7 dat zij een fundamentele herziening van
het pachtrecht op termijn niet uitsluiten. Tijdens de behandeling van het
wetsvoorstel in de Tweede Kamer heeft de minister van Justitie echter toekomstige
veranderingen van het pachtrecht nu niet direct omarmd. Mijn fractie heeft
daarover een vraag gesteld in het voorlopig verslag. Op blz. 2 van de memorie
van antwoord antwoordt de minister van Justitie dat het niet de bedoeling
is het BW weer snel op zijn kop te zetten, maar om zorgvuldig onderzoek te
doen of er ruimte bestaat voor een verder op de praktijk afgestemde herziening, "zulks
nadat met de thans voorgestelde regeling de nodige ervaring is opgedaan".
Mijn vraag aan de minister of ministers is of gedacht wordt aan een bepaald
tijdpad om de nodige ervaring op te doen, of hierover afspraken met de organisaties
van pachters en verpachters worden gemaakt of zijn gemaakt, of überhaupt
met het oog op een meer fundamentele herziening van het pachtrecht overleg
plaatsvindt met die organisaties en of er specifieke aandachtspunten zijn
waaraan door beide ministers gedacht wordt. Ik zou mij namelijk kunnen voorstellen
dat bijvoorbeeld de ervaringen die worden opgedaan met het wegvallen van de
leeftijdsgrens van 65 jaar een specifiek aandachtspunt zouden kunnen vormen.In de tweede plaats heeft mijn fractie er al in het voorlopig verslag
op gewezen dat artikel 380, lid 1, sub d en artikel 380, lid 2 ongeveer hetzelfde
bepalen, zij het dat artikel 380, lid 1, sub d bepaalt dat de vordering bij
de rechter moet worden ingesteld, terwijl artikel 380, lid 2 bepaalt dat een
verzoek tot de grondkamer moet worden gericht. Het antwoord dat wordt gegeven
in de memorie van antwoord komt alleszins redelijk over. Kort gezegd, komt
het neer op redenen van efficiënte procesvoering: als je toch al een
procedure voert bij de rechter over een verwant onderwerp, bijvoorbeeld betreffende
artikel 380, lid 1, sub a tot c en sub e – die voorbeelden worden met
name genoemd in de memorie van antwoord – dan kan ook artikel 380, lid
1, sub d rechtstreeks aan de orde komen zonder de grondkamer in te schakelen.
Maar dat is toch geen antwoord op de vraag? Volgens artikel 378, lid 1 heeft
de pachter bij vervreemding door de verpachter een voorkeursrecht; de verpachter
is verplicht de pachter het te vervreemden recht aan te bieden. Artikel 380
somt de gevallen op wanneer de verpachter die verplichting niet heeft. Dat
zijn de – alternatieve – gevallen van lid 1, sub a tot en met
e en het eveneens alternatieve geval van lid 2. Het ontgaat mijn fractie dat
wanneer zich bijvoorbeeld het geval voordoet van artikel 380, lid 1, sub c –
de verplichting voor de verpachter bestaat niet in geval van een rechtshandeling
die als een verdeling van een gemeenschap is aan te merken – tevens
artikel 380, lid 1, sub d aan de orde kan zijn. Het is òf het één òf
het ander. Kan het zijn dat de regelingen van artikel 380, lid 1, sub d en
artikel 380, lid 2, hoewel verschillend wat het forum betreft, min of meer
gelijk zijn en dat artikel 380, lid 1, sub d eigenlijk overbodig is en dus
geschrapt zou moeten worden?In de derde plaats verwijst de minister op de vraag van mijn fractie in
het voorlopig verslag waarom de regeling van artikel 397 beperkt is tot los
land en zich bijvoorbeeld niet ook uitstrekt tot kassen die in de glastuinbouw
worden gebruikt naar artikel 70f, leden 5 en volgende van de huidige Pachtwet.
Dat artikel is eveneens beperkt tot los land zonder gebouwen. Omdat er tot
nu toe geen ervaring is opgedaan met het uitbreiden van de geliberaliseerde
pacht tot gebouwen of gedeelten daarvan, is er geen reden om de nieuwe regeling
van de geliberaliseerde pacht daartoe uit te breiden, zo stelt de minister.
Maar aan die uitbreiding blijkt nu juist wel behoefte te bestaan. Ook het
kabinet had aanvankelijk het voornemen om de pacht verder te liberaliseren.
Om nu de regeling van artikel 397 eventueel mogelijk te maken voor bijvoorbeeld
kassen moet er dus ervaring mee worden opgedaan. Kan de minister aangeven
hoe die ervaring verkregen kan worden? Overweegt hij wellicht op korte termijn
een experimentele fase? Mijn fractie acht het noodzakelijk dat hierover zo
snel mogelijk helderheid komt. Graag een reactie van de minister.In de vierde plaats wil ik kort iets zeggen over de leeftijdsgrens van
65 jaar die in 1984 in de Pachtwet was opgenomen, maar die in het wetsvoorstel
via een amendement van de Tweede Kamer is komen te vervallen. De achtergrond
van het amendement is dat leeftijdsdiscriminatie dient te vervallen in een
tijd waarin steeds meer ouderen actief aan onze samenleving deelnemen, zo
blijkt uit de toelichting bij het amendement. Deze gedachte is sympathiek.
Mijn fractie zou dit ook meer in het algemeen willen bepleiten. Waarom bijvoorbeeld
de leeftijdsgrens van 65 jaar voor de notaris handhaven? Naar wij van de minister
van Landbouw begrijpen is het juist de bedoeling dat ook jonge agrarische
ondernemers aan bod komen, zodat de landbouw in stand gehouden en ontwikkeld
kan worden. Kunnen zij nog aan bod komen als er te weinig gronden om te pachten
vrijkomen, bijvoorbeeld omdat de 65-jarige pachters de mogelijkheid hebben
om te blijven pachten? Volgens artikel 312 is er sprake van landbouw in het
kader van de wet als deze bedrijfsmatig wordt uitgeoefend. Hoe lang zal de
landbouw bedrijfsmatig worden uitgeoefend bij het klimmen der jaren van de
pachter? Moet de verpachter vervolgens via de ontbindingsprocedure van artikel
376 de pacht beëindigd zien te krijgen, teneinde jonge pachters weer
een kans te kunnen geven? Zo zijn er vele vragen te stellen. Volgens de memorie van toelichting is het doel van de minister van Landbouw
om de pacht als aantrekkelijk instrument voor de landbouw in stand te houden.
Het vervallen van de leeftijdsgrens van 65 jaar zou voor die ambitie wel eens
contraproductief kunnen blijken te zijn, wat zeker niet de bedoeling van de
indieners van het amendement zal zijn. Mijn fractie vindt het van belang dat
meer informatie beschikbaar komt over de vragen die samenhangen met het vervallen
van de leeftijdsgrens van 65 jaar voor pacht. Daarbij denk ik aan vragen als:
hoeveel pachters gaan door na hun 65ste; hoe lang gaan zij door; is de pacht
nog bedrijfsmatig; hoeveel jonge agrariërs willen wel pachten, maar zijn
daartoe niet in de gelegenheid, enzovoorts. Kan de minister van Landbouw toezeggen
dat zij daarnaar zo snel mogelijk onderzoek zal laten doen? Ik roep in dit
verband ook mijn eerste vraag in herinnering, waarin ik wees op de wenselijkheid
van een fundamentele herziening.Mijn vijfde en laatste punt, voorzitter, betreft de fiscale behandeling
van de pacht. In het voorlopig verslag heeft mijn fractie naar voren gebracht
dat een vrijstelling in box 3 van de Wet inkomstenbelasting 2001 wenselijk
is voor regulier verpachte gronden en gebouwen. Daarmee wordt het lage bruto
rendement tevens het netto rendement. De canon bedraagt normaliter 2%.
Het belastingtarief in box 3 beloopt 1,2%. Netto resteert derhalve
nog slechts 0,8%. Een vrijstelling kan ertoe bijdragen dat het interessanter
wordt, te beleggen in verpachte landbouwgronden. Daarmee worden de maatschappelijke
functie en voordelen van landbouwgrond versterkt. De minister merkt in de
memorie van antwoord op dat het belang van de verpachter geen reden is om
een vrijstelling voor verpachtersvermogen voor box 3 in te voeren. Hij merkt
op dat er ook geen andere zwaarwegende redenen zijn, zoals een algemeen maatschappelijk
belang. Maar is het geen reden van algemeen maatschappelijk belang om, zoals
de minister van Landbouw wenst, pacht als een aantrekkelijk instrument voor
de landbouw in stand te houden ten behoeve van de instandhouding én
ontwikkeling van de landbouw? Is dat belang niet een voldoende handvat om
een regeling te treffen die vergelijkbaar is met die voor landgoederen en
natuurgebieden? Ik hoor graag een reactie van de minister.Wij wachten met belangstelling de beantwoording door de ministers af.De heer Noten (PvdA):Voorzitter. Ik heb de eer om vandaag mijn collega, de heer Rabbinge, te
vervangen. Hij heeft erg veel verstand van het onderwerp dat wij vandaag behandelen,
ik helaas wat minder. Ik hoop daarom op wat compassie van mijn collega's,
want al te veel interrupties zullen hen en mij niet verder brengen. Ik wil
de Kamer echter de wijze woorden van de heer Rabbinge niet onthouden.Voorzitter. Wij spreken vandaag over het wetsvoorstel over de vaststelling
en invoering van titel 7.5 (Pacht) van het Burgerlijk Wetboek, wetsvoorstel
nr. 30448. Ik doe dit om twee redenen met veel genoegen. In de eerste plaats
vanwege het feit dat pacht al decennialang een onderwerp is dat mede door
toedoen van de bond van landpachters en hypotheekhouders zodanig wettelijk
is verankerd dat de toekomstperspectieven worden veiliggesteld van met name
deze doorgaans zwakkere partijen. Binnen de voormalige SDAP speelden deze
groepen een belangrijke rol bij het behartigen van deze belangen en bij het
vorm en inhoud geven aan het structuurbeleid; één van de belangrijke
kenmerken van de plannen van Mansholt.De tweede reden is gelegen in het feit dat het vorige kabinet, Balkenende
III, na uitgebreid overleg met de betrokkenen, de adviezen van de commissie-Leemhuis
iets heeft gemitigeerd. Deze laatste commissie hield een warm pleidooi voor
verdergaande liberalisering. Wellicht wil de huidige regering daarin nog iets
verder gaan. In de vragen die ik namens mijn fractie zal stellen, ga ik daarop
nader in.In mijn politieke beweging is veelvuldig gediscussieerd over de pacht
als een middel om speculatie met grond tegen te gaan. In de eerste plannen
van Mansholt werd nog uitgegaan van een systeem waarin in feite vrijwel alleen
sprake was van pacht, en waarin eigendom van zijn speculatieve karakteristieken
was ontdaan. Wij spreken dan over de jaren vijftig van de vorige eeuw. Sedertdien
zijn er vele veranderingen in de pachtwetgeving geweest. De laatste was in
1984. Toen was er nog sprake van een aparte Pachtwet. Inmiddels is de pachtwetgeving
ondergebracht in het Burgerlijk Wetboek.De nu voorliggende voorstellen zijn gebaseerd op de voorstellen van de
commissie-Leemhuis. Deze commissie heeft vastgesteld dat de Pachtwet door
de vergaande wettelijke bescherming – dit was veelal de vracht van een
traditioneel sterke lobby van sociaaldemocraten en "kleine luyden" –
er zelf toe heeft bijgedragen dat grondeigenaren minder geneigd zijn grond
in pacht uit te geven. De commissie beveelt daarom vergaande liberalisering
van de pacht aan. Zoals gezegd, was dat aanvankelijk ook het voorstel van
de regering, maar is door uitgebreid overleg dit voorstel enigszins aangepast.
Deze aanpassing wordt door mijn fractie weliswaar toegejuicht, doch een aantal
voorwaarden dienen nog scherper te worden geformuleerd. Er wordt een aantal
verplichtingen en randvoorwaarden opgelegd, doch verdere aanscherping van
de karakteristieken van pachters en van de relatie pachter-verpachter acht
de fractie van de PvdA wenselijk. Dat vergt geen wettelijke aanpassing, maar
wel een nadere uitwerking van de memorie van toelichting.Dit wetsvoorstel kent een lange voorgeschiedenis. Al in 1998 begonnen
de toenmalige staatssecretarissen Bos van Financiën en Faber van LNV
het wetgevingstraject, maar zij slaagden er niet in tot een afronding te komen.
Dit moet volgens onze fractie nu wél gebeuren. De behandeling in de
Tweede Kamer heeft lang genoeg geduurd, maar heeft desondanks niet tot substantiële
veranderingen in het wetsvoorstel geleid. De fractie van de PvdA wil op een
aantal punten verhelderingen en in het licht van de veranderde samenstelling
van de regering mogelijk een aantal toezeggingen. Het gaat daarbij om de volgende
zes punten.In de eerste plaats worden de uitgangspunten van het wetsvoorstel door
de fractie van de PvdA onderschreven; pacht is een goed instrument voor het
voeren van structuurbeleid. Dit vergt evenwel ook zodanig opereren, dat de
mogelijkheden voor starters en jonge pachters worden verbeterd; niet worden
verslechterd als gevolg van het ongedaan maken van de leeftijdsclausule. Deze
clausule was in de pachtwet van 1984 opgenomen. Het verbeteren van de positie
van starters en jonge pachters is mogelijk door het opleggen van randvoorwaarden
die de grondkamers bij beroep op de wet kunnen hanteren. Ik
verzoek de regering, toe te zeggen dat de situatie van jonge pachters en starters
niet wordt verslechterd en mogelijk zelfs wordt verbeterd.In de tweede plaats kan het instrument van de Pachtwet ook worden benut
voor het bereiken van andere dan landbouwkundige doelen, bijvoorbeeld op het
gebied van natuurbehoud en beheer. In de huidige wet wordt nog veel te eenzijdig
van landbouwkundig gebruik uitgegaan. Dit is niet in overeenstemming met ander
grondgebruik waar in de regelingen rond pacht meer ruimte voor moet zijn.
Dit vergt een bredere maatschappelijke oriëntatie. Kan de regering een
notitie over een dergelijke notie toezeggen?In de derde plaats kan het liberaliseren van de pacht wellicht de dynamiek
van grond verbeteren, en daarmee de mogelijkheden vergroten voor aanpassing
van bedrijfsgrootte en bedrijfsstructuur. Tucht van de markt werkt evenwel
alleen in de goede richting als de voorwaarden en de grenzen goed zijn omschreven.
Dit is in het wetsvoorstel weliswaar beter gebeurd dan in de voorstellen van
de commissie-Leemhuis, maar toch nog niet voldoende. Beschouwingen van de
bond van landeigenaren en de Nederlandse Vereniging van Rentmeesters tonen
dit aan. In de memorie van antwoord wordt volstrekt onvoldoende op die beschouwingen
ingegaan. Kan de regering alsnog ingaan op deze beschouwingen die de Kamer
onlangs heeft ontvangen?In de vierde plaats beoogt het veranderen van de wet de bevordering van
dynamiek. De gekozen aanpak kan echter gemakkelijk leiden tot het tegenovergestelde,
namelijk inertie. Daarom is volgens de fractie van de PvdA een evaluatie,
mogelijk over drie à vier jaar, op zijn plaats.In de vijfde plaats wordt in het wetsvoorstel onvoldoende gebruik gemaakt
van de expertise en ervaring van de grondkamers. Het voorstel is van een hoog
theoretisch gehalte en heeft een aantal ideologische fundamenten. In welke
mate denkt de regering gebruik te gaan maken van de ervaring en expertise
bij de grondkamers tijdens het invoeringstraject van de wet? Hoe denkt zij
eventueel ook gebruik te gaan maken van de andere informatie van rentmeesters
en van de bonden van pachters en verpachters?In de zesde plaats worden regelingen over zogenaamd "los land"
als zegen gezien, maar zij geven ook aanleiding tot willekeur. Dit komt het
beste tot uiting doordat ook de kassen hierop zijn aangewezen. Waarschijnlijk
heeft de regering niet overwogen deze kassen onder te brengen in "gebouwd",
en heeft zij de positie in "ongebouwd" gehandhaafd. Was het niet
logischer geweest, nu van de gelegenheid gebruik te maken om dit te veranderen?Mijn fractie onderstreept nog eens het belang van deze wetgeving. Zij
ziet met belangstelling de beantwoording van haar vragen tegemoet.De heer Wagemakers (CDA):Voorzitter. Het areaal pachtgrond in Nederland neemt steeds verder af.
Het is de afgelopen 40 jaar gehalveerd. Deze voortdurende afname is het gevolg
van het feit dat het verpachten van gronden, onder de voorwaarden zoals die
thans in de wet zijn neergelegd, leidt tot een forse waardevermindering van
de grond voor de verpachter. Het komt erop neer dat de bescherming die de
Pachtwet aan de pachter beoogt te bieden te ver is doorgeschoten. Als gevolg
van die wettelijke bescherming en de zogenaamde pachtdruk die daarvan het
gevolg is, zijn grondeigenaren niet langer bereid hun grond in pacht uit te
geven. Het aanbod van pachtgrond is zeer gering. Grond bijpachten om een agrarisch
bedrijf te kunnen uitbreiden, is vrijwel onmogelijk. Er is nu sprake van een
situatie met alleen maar verliezers. Het is eigenlijk heel vreemd dat in ons
land, waar zeer veel geld beschikbaar is voor beleggingsdoeleinden, het instituut
pacht als financieringsinstrument van de landbouw langzaam aan het verdwijnen
is. Financiers willen nu eenmaal alleen maar tegen redelijke voorwaarden financieren,
want anders doen ze dat niet of zij houden ermee op.Enige dagen geleden ben ik in verband met dit wetsvoorstel nog gebeld
door iemand uit Groningen die naar zijn beleving zijn grond was kwijt geraakt,
omdat hij zo aardig was geweest de gronden aan een loonwerker in gebruik te
geven. Deze pleegde enig onderhoud, de zogenaamde tegenprestatie waar een
artikel van de Pachtwet over spreekt, en stelde vervolgens dat de overeenkomst
die hij met die persoon ten aanzien van de grond had, in feite een pachtovereenkomst
was. Vervolgens beriep hij zich op de toepasselijkheid van de Pachtwet. Dit
is niet zo'n vreemd geval. In mijn eigen advocatenpraktijk – ik ben
ongeveer 30 jaar advocaat – maak ik dat al voor de vierde of vijfde
keer mee. Het komt er in feite op neer dat men de wet gebruikt om iemand zijn
grond afhandig te maken. Hoewel in de wet vaak het minimumfatsoen is neergelegd
dat burgers steeds jegens elkander gehouden zijn in acht te nemen, doet zich
bij de Pachtwet de vreemde situatie voor dat het in bepaalde gevallen van
de pachter c.q. vermeende pachter juist onfatsoenlijk is om zich op de werking
van de Pachtwet te beroepen. Dit blijkt in feite ook uit het rapport Ruimte
voor pacht. De zogenaamde grijze pacht maakt inmiddels al 25% van de
pacht uit in dit land. Grijze pacht komt voor als mensen een vertrouwensrelatie
met elkaar hebben. De essentie daarvan is dat zij zich niet op de Pachtwet
zullen beroepen. Dit alles komt het aanzien van de wet niet ten goede.Het rijksbeleid is al langer gericht op liberalisering van de pachtwetgeving,
teneinde de gestage afname van het pachtareaal tegen te gaan. In dat kader
past dit wetsvoorstel. De voorgeschiedenis en verdere behandeling van dit
wetsvoorstel stemmen ter zake niet tot al te groot optimisme. Aan dit wetsvoorstel
is voorafgegaan het werk van de commissie-pachtbeleid, die in januari 2000
een advies uitbracht met haar rapport Ruimte voor pacht. Daarin constateert
de commissie dat de afname van het pachtareaal niet blijvend zou kunnen worden
gestopt met de huidige pachtwetgeving. De regelgeving aangaande pacht zou
voorts op een geheel nieuwe leest moeten worden geschoeid door het creëren
van een meer evenwichtige verhouding tussen de belangen van beide partijen
bij de pachtovereenkomst en het meer in beeld brengen van de belangen van
de verpachter.De constateringen in dit rapport, gebaseerd op analyses van wat in de
praktijk gewoon kan worden vastgesteld, hebben geleid tot tamelijk verstrekkende
voorstellen ter liberalisering van de pacht, teneinde aldus de verdere afname
van het pachtareaal te stoppen. Deze voorstellen zijn echter niet door het
kabinet overgenomen. Het kabinet stelde een minder vergaande liberalisering voor. Over dat kabinetsstandpunt heeft vervolgens overleg plaatsgevonden
met de Tweede Kamer en daarna met een aantal bij deze problematiek betrokken
belangenorganisaties. Als gevolg daarvan zijn de voorstellen zodanig aangepast
dat niet langer van een fundamentele herziening van de Pachtwetrecht kan worden
gesproken. Dat laat overigens onverlet dat wij positief blijven over het feit
dat de maximale termijn van twaalf jaar wat betreft eenmalige pacht komt te
vervallen, alsmede dat de bestaande regeling van het voorkeursrecht is gewijzigd
in geval van vervreemding aan een zogenaamde veilige nieuwe verpachter.Tot een echte fundamentele herziening is het echter niet gekomen, maar
die achtte de commissie juist nodig. Bij de behandeling van dit wetsvoorstel
in de Tweede Kamer is tamelijk onnadenkend, ook door mijn fractie aan de overzijde,
een amendement ingediend en aangenomen dat ertoe leidt dat niet langer een
beperking wordt gesteld aan het continuatierecht van een pachter die 65 jaar
is geworden. De CDA-fractie in dit huis is niet gelukkig met dit amendement.
In het rapport van de commissie staat dat het meest gevoelige breekpunt dat
mensen ervan weerhoudt grond in pacht te geven, het gevoel is dat zij die
grond daarmee definitief kwijt zijn, vanwege de onbeheersbaarheid van de duur
van de pachtovereenkomst die dan intreedt. Dat is het breekpunt. Met de grens
van 65 jaar kon dat tot nu worden tegengegaan, maar die is nu geschrapt. Dat
betekent voorts dat de desbetreffende landbouwgronden niet zullen vrijkomen
om toegevoegd te kunnen worden aan bedrijven van jongere ondernemers.Bezien vanuit het algemeen pachtbelang is er derhalve niets gewonnen.
Uit het oogpunt van liberalisering kan worden vastgesteld dat op dit onderdeel
van de pachtwetgeving de klok 23 jaar is teruggezet. De discussie die begon
met een rapport dat opriep tot een fundamentele herziening van het pachtrecht –
dat staat met zoveel woorden in het rapport – is geëindigd met
een wetsvoorstel dat de minister zelf aanduidt als een eerste impuls, een
eerste stap in de richting van een gewenste flexibilisering van de pachtwetgeving,
waaraan door het amendement zelfs nog afbreuk is gedaan.Er zullen daarom vervolgstappen gezet moeten worden. Daarbij zou naar
de indruk van de CDA-fractie allereerst gedacht moeten worden aan de mogelijkheid
de regeling van geliberaliseerde pacht uit te breiden tot gebouwen die voor
agrarische doeleinden benut worden. Daarbij kun je denken aan kassencomplexen
en stallen voor intensieve veehouderij. Het is vrijwel ondenkbaar dat eigenaren
bereid kunnen worden gevonden zodanige gebouwen tegen betaling aan derden
in gebruik te geven in de wetenschap dat ze die gebouwen dan voor een vrijwel
onbeperkte duur en tegen een relatief onbeduidende jaarlijkse vergoeding kwijt
zijn. Bij pacht van los land kan een eigenaar nog de gedachte hebben dat,
al krijgt hij daarvoor een geringe jaarlijkse vergoeding, hij op den duur
ook rendement zal ontvangen als gevolg van de algehele waardestijging van
de grond. Dat speelt bij kassencomplexen niet. Die verouderen slechts technisch.
In feite past deze soort van exploitatie van agrarische bedrijfsgebouwen niet
in de huidige opzet van de Pachtwet. In het rapport van de commissie pachtbeleid
wordt geadviseerd om het aan derden in gebruik geven van agrarische bedrijfsgebouwen
en woningen onder de werking van de huurwetgeving te brengen, zij het met
enige aparte voorzieningen aangaande de duur van zodanige overeenkomsten.
In het voorlopig verslag heeft de CDA-fractie opgeroepen de regeling van geliberaliseerde
pacht uit te breiden tot dit soort objecten. Daartoe dient onder meer artikel
313, lid 2 geschrapt te worden in het eerste lid van artikel 397. Door de
minister is geantwoord dat een dergelijke uitbreiding van geliberaliseerde
pacht is nagelaten, aangezien moeilijk te overzien is wat de gevolgen daarvan
zouden zijn. Dat is per definitie het geval. Je weet de gevolgen pas nadat
je die in kaart hebt gebracht. Onder het huidige systeem kunnen die gevolgen
ook nog niet zijn opgetreden. Dit antwoord overtuigt dus niet. Willen de ministers
toezeggen dat zij de desbetreffende gevolgen in kaart zullen brengen zodat
gebaseerd daarop eventuele voorstellen tot invoering van geliberaliseerde
pacht op dit terrein gedaan zouden kunnen worden?Bij de behandeling van dit wetsvoorstel in de Eerste Kamer is een aantal
schriftelijke berichten binnengekomen van professor Snijders, die erop gewezen
heeft dat er enige fouten in zijn geslopen. Dit kan gebeuren, wetgeving is
mensenwerk. Het betrof onjuiste verwijzingen en andere dingen die wat meer
in de redactionele sfeer liggen. Ik denk dat wat professor Snijders heeft
aangevoerd, op zichzelf juist is; het heeft althans mijn fractie overtuigd.
Het gaat overigens om oneffenheden die het aannemen van dit wetsvoorstel niet
in de weg behoeven te staan, maar die wel op korte termijn gladgestreken zullen
moeten worden. Hoe stelt de regering zich dit voor?Dan het meest kritische punt. In de memorie van antwoord aan de Eerste
Kamer is de regering ingegaan op het overgangsrecht, in relatie tot het door
de Tweede Kamer aangenomen amendement waarmee artikel 375 van het wetsvoorstel
is komen te vervallen. De regering stelt dat indien de pachter nog onder het
huidige recht naar aanleiding van een gedane opzegging een verzoek tot verlenging
van de pacht indient, de beoordeling van dat verlengingsverzoek naar het oude
recht wordt afgewikkeld. Dit is naar mijn mening onjuist. De regering beroept
zich hierbij op artikel 74 van de overgangswet, dat erin voorziet dat een
procedure, met name wat de bevoegdheid van de rechter, de aard van de procedure
en de eventuele rechtsmiddelen betreft, naar het oude recht wordt afgewikkeld.
Maar met deze opvatting miskent de regering dat het in dit artikel uitsluitend
gaat om het formele procesrecht. In de toelichting op de overgangswet en met
name naar aanleiding van het voorlopig verslag komt naar voren dat met de
woorden "de aard van het geding" uitsluitend de keuze tussen een
dagvaardings- en een verzoekschriftprocedure wordt bedoeld. Ten onrechte wordt
thans de suggestie gewekt dat met de constatering dat het een verzoekschriftprocedure
blijft, ook zou vaststaan dat het materiële nieuwe recht niet van toepassing
zou zijn op het inhoudelijke punt van die procedure. Maar de door de regering
vermelde interpretatie van artikel 74 van de overgangswet kan niet kloppen,
gelet op het tweede lid van het desbetreffende artikel, dat immers voorziet
in de mogelijkheid om in een lopende procedure stellingen en conclusies aan
te passen aan het nieuwe recht.De regering doet voorts een beroep op artikel 69d van de overgangswet.
Daarvoor is echter nodig dat er in enig opzicht sprake is van een vorderingsrecht
dat ontstaat als gevolg van de toepasselijkheid van het nieuwe recht. Van
zo'n vorderingsrecht van de pachter is geen sprake. De systematiek van de
huidige wet is niet dat de 65-jarige leeftijd formeel een opzeggingsgrond
is, deze leeftijdsgrens komt eerst aan de orde indien de pachter een verlengingsverzoek
indient, waarna in dat kader de verpachter een beroep kan doen op artikel
38a van de Pachtwet.Vooralsnog hebben wij dan ook de indruk dat de rechter een verzoek tot
verlenging steeds zal dienen te toetsen aan de hand van het nieuwe artikel
7.370 van het Burgerlijk Wetboek. Blijkens de memorie van antwoord acht de
regering het wenselijk om in de lopende verlengingsprocedures het huidige
materiële recht te handhaven. Maar daarvoor is nodig dat er op dit onderdeel
in specifiek overgangsrecht wordt voorzien. Namens mijn fractie verzoek ik
de regering, mocht deze analyse juist zijn, alsnog tijdig zorg te dragen voor
adequaat overgangsrecht. Wellicht kan een en ander meegenomen worden in hetzelfde
wetsvoorstel als waarin de door professor Snijders gesignaleerde fouten zullen
worden hersteld.Bij de andere gevallen die in de optiek van de regering hoe dan ook aan
de hand van het nieuwe recht beoordeeld zouden moeten worden, geeft de regering
aan dat een verpachter zich zou kunnen beroepen op artikel 7.370, lid 1, sub
c, als hij de gerechtvaardigde verwachting mocht hebben dat de pachtovereenkomst
zou eindigen bij het bereiken van de 65-jarige leeftijd door de pachter. Genoemd
artikel zou uitkomst moeten bieden in het geval dat de verpachter op dit punt
in zijn gerechtvaardigde verwachtingen is beschaamd, aldus de memorie van
antwoord. Hiermee lijkt de regering echter te miskennen dat het in zo'n procedure
niet de pachter is, doch de wetgever, die op dit punt verwachtingen heeft
beschaamd.Ten slotte de kwestie van het overgangsrecht met betrekking tot de lopende
overeenkomsten als bedoeld in het vijfde lid van artikel 70f van de Pachtwet.
De vraag is of na inwerkingtreding van de wet alle artikelen van de afdelingen
1 tot en met 11 integraal op deze pachtovereenkomsten van toepassing zijn,
althans voor zover er in artikel 397 en volgende op de daarin opgenomen artikelen
geen expliciete uitzondering is gemaakt. Wij zien de reactie van de regering
met belangstelling tegemoet.De heer Holdijk (SGP):De pachtwetgeving is sinds het midden van de 19de eeuw, na de landbouwcrisis
van de tachtiger jaren, voorwerp van niet alleen zakelijke, maar ook politieke
tegenstellingen geweest. De geschiedenis leert dit en het is niet zo verwonderlijk;
er zijn immers fundamentele rechtsbeginselen als eigendom en contractvrijheid
in het geding. Zo verwierp de Eerste Kamer in februari 1932 de twee wetsontwerpen
betreffende de pachtcommissies en het continuatierecht, die voortvloeiden
uit het rapport van de staatscommissie-Diepenhorst. De landbouwcrisis van
de twintiger jaren activeerde echter de vrijzinnig democraten uit de Tweede
Kamer tot een initiatiefontwerp dat zou resulteren in de Crisispachtwet van
1932, overigens met een zeer beperkte doelstelling en bedoeld als noodmaatregel
om de pachter de mogelijkheid te geven om gehele of gedeeltelijke ontheffing
van een pachttermijn te vragen. De landbouwcrisissteun voor agrariërs
kwam in die jaren ook de pachters ten goede, waardoor de pachtprijzen stegen,
waarvan op hun beurt de verpachters profiteerden. In mei 1935 diende de regering
opnieuw een wetsontwerp in, ingrijpender dan het voorstel dat in 1932 was
verworpen. Hoewel de oppositie in beide Kamers der Staten-Generaal ook ditmaal
groot was, bereikte het ontwerp na verschillende amenderingen in 1937 het
Staatsblad en trad het op 1 november 1938 in werking. Deze Pachtwet 1937,
ook wel aangeduid als de Pachtwet-Van Schaik, betekende dat het pachtrecht
uit het Burgerlijk Wetboek verdween. De wet was echter een kort leven beschoren.
De bezetting van Nederland in 1940 bracht een aantal noodmaatregelen voort,
gebundeld in het Pachtbesluit 1941, dat evenals veel andere economische ondernemingswetgeving
uit die periode nog jarenlang van kracht is gebleven, en wel tot 1 mei
1958, toen de Pachtwet 1958 in werking trad.De conclusie mag zijn dat twee landbouwcrises en twee wereldoorlogen ons
pachtrecht hebben gestempeld. Dit wil zeggen dat sociale en (landbouw-)politieke
motieven de ontwikkelingsgang van het pachtrecht hebben bepaald, waardoor
het verwijderd is geraakt van zijn oorsprong: de huur van agrarisch onroerend
goed. De kern van de drie pachtwetten (1937, 1941 en 1958) bestaat uit bescherming
van de positie van de pachters in tweeërlei opzicht, namelijk ten aanzien
van de hoogte van de toelaatbare pachtprijs en ten aanzien van de termijn
gedurende welke de pachter als regel verzekerd is van het gebruik van de grond.
De vraag of de grond voor de grondeigenaar een aantrekkelijk beleggingsobject
was, speelde aanvankelijk totaal geen rol; pas in de Pachtwet 1958 speelde
dit een – secundaire – rol.De al genoemde, in 1932 door deze Kamer verworpen wetsvoorstellen behelsden
een wijziging van het Burgerlijk Wetboek. De Pachtwet 1937 betekende, zoals
gezegd, het einde van de regeling van het pachtrecht in het BW. Dit brengt
mij op een actueel punt, namelijk het via het voorliggende wetsvoorstel wederom
opnemen van het pachtrecht in het BW. Zoals bekend, regelden de artikelen
1586-1616 en 1624-1638 van het BW sinds 1838 de pacht als een bijzondere soort
huur, namelijk huur van landerijen.Het is wel opmerkelijk te noemen dat het overbrengen van de Pachtwet naar
het BW thans zonder noemenswaardige discussie verloopt. In het midden van
de jaren zeventig van de vorige eeuw vonden in het WPNR, het Weekblad voor
Privaatrecht, Notariaat en Registratie, en in het tijdschrift "De Pacht"
nog serieuze discussies op dit punt plaats. J. van Andel, president van het
Arnhemse (pacht)hof – wel als de Hoge Raad van het pacht betiteld –
voerde in 1974 een reeks van grondwettelijke, praktische en theoretische argumenten
aan voor zijn stelling dat het pachtrecht in een aparte wet buiten het BW
geregeld moest blijven. Notaris J. Rombach daarentegen was van mening dat
de systematiek pleitte voor opname in het BW, teneinde de rechtseenheid in
het privaatrecht te bewaren; generaliteit versus specialiteit. De scheiding
tussen materieel en procesrecht achtte hij onvermijdelijk. Die voltrekt zich
ook langs de lijnen in het onderhavige voorstel. De grondstelling van Rombach
was: pachtrecht is overeenkomstenrecht is privaatrecht. De Pachtwet bevat
wel het nodige dwingende recht, maar de middelen tot rechtshandhaving zijn
privaatrechtelijk. Rombach kiest voor het wetboek in plaats van een aparte
wet, omdat dreigende rechtsversnippering, rechtsverscheidenheid en rechtsongelijkheid
zo worden tegengegaan.Ik deel de mening en de argumenten van Rombach. De pacht keert thans,
zeventig jaar nadat zij eruit verdween – toen werd het als een doorbraak
in de wereld van de huur gezien – zij het in een eigen titel, volgend
op de titel Huur, in de moederschoot van het BW terug. Dat is winst! Of het
overhevelen van een wet naar een wetboek ook een overtuigend voorbeeld van
deregulering mag heten, lijkt mij voor discussie vatbaar.Aanpassing van de Pachtwet 1958 aan onvermijdelijk veranderende omstandigheden
heeft enkele keren plaatsgevonden, namelijk in 1984 en 1995. De aanpassingen
lieten altijd lang op zich wachten, zo'n tien tot twaalf jaar. Zeg maar: twee
pachttermijnen. De oorzaak van die traagheid was gelegen in de tegenstelling
van belangen tussen pachters en verpachters én tussen de overheid en
verpachters. Lang voordat het woord gangbaar was geworden, vormde de pachtwetgeving
voorwerp bij uitstek van het poldermodel. Lange tijd na de Tweede Wereldoorlog
waren het in feite de in het Landbouwschap vertegenwoordigde belangengroepen
die bepaalden hoe de politiek zich opstelde in het pachtbeleid. Dat gebeurt
nu opnieuw, zij het dat het overleg nu niet meer in het Landbouwschap kan
plaatsvinden, maar in een gelegenheidscoalitie. De regering wordt niet moe
erop te wijzen dat het product van die coalitie, waarin dit voorstel heeft
geresulteerd, dat op enkele technische wijzigingen na ongewijzigd in het wetsvoorstel
is opgenomen, op een breed draagvlak mag rekenen. Men behoeft geen ideologische
voorstander van liberalisering te zijn om te beseffen dat een te lang krampachtig
volgehouden beheersingssysteem dat zich van de grondmarktontwikkelingen weinig
aantrekt, contraproductief moet uitwerken. Wij zien dat bij de pacht.In 1959 werd nog 52% van alle cultuurgrond in Nederland verpacht.
Zo'n 40 jaar later, in 1998, was dat aandeel afgenomen tot 28%. De
heer Wagemakers noemde zo-even zelfs een percentage van 25. Hij sprak althans
over een halvering. De versoepeling van de Pachtwet die ik hier in 1995 in
deze Kamer behandelde, heeft de daling niet gekeerd – aldus de commissie-Leemhuis
in haar rapport Ruimte voor pacht – ook al blijft de memorie van antwoord
stellen dat artikel 70f, dat de geliberaliseerde pachtvormen betreft, de afname
van het pachtareaal tegengaat. Er staat niet "tegengegaan is", maar "tegengaat".
Wél is intussen de omvang van de zogenaamde grijze pacht gestegen tot
minstens 23% van het areaal cultuurgrond, waarbij partijen wél
marktconforme afspraken maken. Er mag dan wel een voorstel liggen dat op een
breed draagvlak mag rekenen, maar de vraag moet zijn of dit voorstel nu wél
in staat is het getij te helpen keren. Als het getij verloopt, verzet men
de bakens, aldus het gezegde. De vraag is of de bakens tijdig verzet worden.De essentiële vraag is en blijft of de regering en de Tweede Kamer
in het belang van het voortbestaan van de pacht niet boven de partijen hadden
moeten gaan staan. Het gaat in huidige omstandigheden niet meer allereerst
om een belangentegenstelling tussen pachters en verpachters. Voor mij is het
geen vraag. In het algemeen landbouwbelang had men de eigen verantwoordelijkheid
moeten nemen. Knelpunten mogen in dit wetsvoorstel zijn aangevat, aan een
meer fundamentele herziening van het pachtrecht, althans een marktconforme
aanpassing van het pachtnormenbesluit, die al zes jaar op zich laat wachten,
zal mijns inziens niet te ontkomen zijn, wil de pacht over 25 jaar nog een
betekenisvolle rol spelen in het landgebruik.Het is daarom betreurenswaardig dat er niet méér dan in
dit voorstel van de aanbevelingen in het rapport Ruimte voor pacht van de
commissie-Leemhuis terecht is gekomen. Het advies was ingrijpend, maar het
schiep wel toekomst voor de pacht als instituut. In de kritiek op het advies
is vaak vergeten te vermelden dat de commissie een lange overgangstermijn
van 25 jaar voorstelde, zulks met het oog op de belangen van de zittende pachters.
Juist in een situatie van wenselijk geachte bedrijfsvergroting en een daarmee
gepaard gaande sterk toenemende kapitaalbehoefte per bedrijf, kan de pacht
grote diensten bewijzen aan de land- en tuinbouw. Pacht is economisch gezien
immers een kredietverlening in natura, die qua omvang uitstijgt boven wat
boeren en tuinders lenen van banken en familie. Het is bovendien een vorm
van relatief goedkoop krediet. Het pachtnormenbeleid van de overheid trekt
al jarenlang een zware wissel op het door de verpachters redelijk en aanvaardbaar
geacht rendement en daarmee op de bereidheid van grondeigenaren die niet zelf
hun grond gebruiken, aan gebruikers/pachters landbouwgrond te verschaffen.
De Staat liep overigens voorop bij de grootscheepse afstoting van verpachte
gronden in de IJsselmeerpolders. De vraag mag wel gesteld worden of er straks
nog andere verpachters overblijven dan een enkele institutionele belegger
en niet te vergeten de gesubsidieerde natuurbeheerders en enkele landgoedeigenaren
die hun landgoed in stand wensen te houden. Dit is een vraag te meer, nu de
regering weigert particuliere verpachters in fiscale zin tegemoet te komen.Na deze algemene beschouwing kom ik tot enkele concrete opmerkingen en
vragen over het wetsvoorstel en in de eerste plaats over het door alle vorige
sprekers genoemde punt van de 65-jarige pachters. Onze fracties hebben zich
in het voorlopig verslag uiterst ongelukkig getoond met het vervallen van
artikel 363, zesde lid, artikel 375 en 380, eerste lid, zulks als gevolg van
het aannemen van een amendement door de Tweede Kamer. Het gevolg van dit amendement
is dat de verpachter in beginsel niet langer kan voorkomen dat de pachtovereenkomst
tot na het einde van het jaar waarin de pachter 65 jaar wordt, wordt verlengd.
De vervallen bepalingen betreffen een beperking van het continuatierecht van
de pachter ontleend aan het huidige artikel 38a van de Pachtwet, nog pas ingevoerd
bij de wet bij van 28 juni 1984 (Stb. 388). De memorie van antwoord zet
op verzoek een aantal argumenten pro en contra op een rij. Het amendement
evenwel geeft in de memorie van toelichting echter geen blijk van een zorgvuldige
afweging van deze pro's en contra's. Het woord "leeftijdsdiscriminatie"
dient als enige rechtvaardigingsgrond en verder wordt nog even gewezen op
de vergrijzing in de agrarische sector, die mijns inziens op deze wijze slechts
wordt bevorderd. Ik blijf het onbegrijpelijk vinden dat de regering zich niet
sterker heeft verzet tegen dit amendement. De regering verklaart zelf op vele
plaatsen, maar onder andere in de Nationale Plattelandsstrategie dat de Nederlandse
prioriteiten liggen bij de verbetering van het concurrentievermogen, vooral
van de jonge generatie boeren. Dat is in lijn met wat de wetgever in 1984
bewoog. Het amendement kan mijns inziens ook alleen maar afbreuk doen aan
de voor een deel van de agrarische sector noodzakelijk geachte schaalvergroting.
Dit zeg ik overigens zonder dat ik zou willen bepleiten dat
65-pluspachters dwingend hun grond moet worden ontnomen. Dat schreef artikel
375 van het voorstel ook in het geheel niet voor.Vervolgens leg ik enkele vragen voor die betrekking hebben op de cultuurgrondvrijstelling
van de Wet werken aan winst in relatie tot pacht. Een pachtovereenkomst van
los land, als bedoeld in artikel 397, eerste en tweede lid, de geliberaliseerde
pacht dus, behoeft de goedkeuring van de grondkamers. Ingevolge artikel 319,
eerste lid, onderdeel b, keurt de grondkamer de pachtovereenkomst goed, tenzij
de overige verplichtingen, voor de pachter uit de overeenkomst voortvloeiend,
als buitensporig moeten worden beschouwd.De verkrijging van cultuurgrond die bedrijfsmatig ten behoeve van de landbouw
wordt geëxploiteerd, is sedert 1 januari 2007 vrijgesteld van overdrachtsbelasting,
onder voorwaarde dat de bedrijfsmatige exploitatie gedurende ten minste tien
jaren wordt voortgezet. Zie de Wet werken aan winst. Het gaat hierbij om een
specifieke bepaling betreffende de Wet op belastingen van rechtsverkeer. Wordt
de exploitatie binnen tien jaren beëindigd, dan is de verkrijger de overdrachtsbelasting
alsnog verschuldigd. Het is niet noodzakelijk dat de verkrijger de grond zelf
exploiteert. "Ook de verkrijging van cultuurgrond die verpacht wordt,
kan delen in de vrijstelling, mits de pachter de grond als zodanig bedrijfsmatig
binnen zijn landbouwbedrijf exploiteert." Dit staat in de nota naar aanleiding
van het verslag op pagina 39. De verkrijger die met toepassing van de vrijstelling
tot verpachting overgaat, zal trachten in de pachtovereenkomst te bedingen
dat de pachter hem vrijwaart van de gevolgen van staking van de exploitatie
door de pachter tijdens de tienjarige periode, dat wil zeggen dat de pachter
hem in dat geval de alsnog verschuldigde overdrachtsbelasting vergoedt.Zoals vermeld is de gesloten pachtovereenkomst onderworpen aan de goedkeuring
van de grondkamer, waarbij onder meer wordt getoetst of de overeenkomst buitensporige
verplichtingen voor de pachter inhoudt. In dit kader komt de vraag op of de
grondkamer bij de goedkeuring van de pachtovereenkomst de uit de vrijwaringsclausule,
als hiervoor bedoeld, voor de pachter voortvloeiende verplichtingen als buitensporig
zal kunnen aanmerken. De vraag zal zich kunnen voordoen, zowel bij reguliere
als bij geliberaliseerde pacht. Teeltpacht blijft buiten beschouwing, aangezien
deze overeenkomst slechts ter registratie aan de grondkamer moet worden gezonden.Nu in de nieuwe wettelijke regeling van pacht in artikel 312 de eis wordt
gesteld dat de landbouw bedrijfsmatig moet worden uitgeoefend, lijkt het aannemelijk
dat het opnemen in een pachtovereenkomst van een exploitatieverplichting met
vrijwaringsclausule onder de nieuwe wet niet als extra bezwarend kan worden
beschouwd en derhalve niet als buitensporig kan worden aangemerkt. Kunnen
de bewindslieden deze aanname bevestigen?Ook in geval van vervreemding van de cultuurgrond binnen de tienjaarstermijn
aan de pachter ter uitvoering van diens wettelijke voorkeursrecht tegen de
door de grondkamer getaxeerde waarde, artikel 379 eerste lid, zal de verpachter/verkoper
de vrijwaringsclausule aan de pachter/koper willen opleggen. In dit verband
rijst de vraag of geoordeeld zou kunnen worden dat de vrijwaringsclausule
een door de wet niet geoorloofde, voorwaardelijke verhoging van de tegenprestatie
inhoudt. Ik sluit mij aan bij de opmerking van de heer Wagemakers over de door
professor Snijders gesignaleerde fouten in het wetsvoorstel. Wij weten niet
zeker of zijn laatste versie ons al bereikt heeft, want hij is doende met
herziening van zijn handboek. Naarmate hij verder vordert, meent hij meer
feilen te ontdekken. Ik vraag de bewindslieden daar tijdig de aandacht voor.Ik eindig mijn bijdrage in eerste termijn met de vraag of wij, en dus
ook de praktijk, ervan uit mogen gaan dat, als het wetsvoorstel hier vandaag
wordt aanvaard, de wet uiterlijk 1 oktober aanstaande in werking zal
treden, zulks onder andere met het oog op de eenmalige artikel 70f –
pachtcontracten die op 31 oktober aanstaande zouden kunnen en moeten
eindigen. Dat gegeven lijkt mij van een zekere urgentie te getuigen. Ik verneem
gaarne de reactie van de bewindslieden.De heer Kox (SP):Voorzitter. De heer Noten heeft net de heer Rabbinge vervangen en ik vervang
mevrouw Slagter in deze discussie. Verwacht van mij dus geen al te grote wijsheid.
Ik dacht in tegenstelling tot collega Noten dat het verstandig zou zijn om
erbij te blijven zitten, zodat ik nog iets kon leren. Ik dank de collega's
Broekers-Knol, Wagemakers en Holdijk dan ook voor hun korte colleges. Ik weet
nu iets meer van het dossier, maar het houdt nog niet erg over.Er is op gewezen dat het wetsvoorstel een lange geschiedenis heeft. Gaandeweg
is de aard van het wetsvoorstel een stuk bescheidener geworden dan eerst werd
voorgesteld. Aanvankelijk werd gesproken over een forse liberalisering. Uiteindelijk
is het doel geworden: een beperkte, doch verantwoorde flexibilisering van
het pachtrecht om zodoende voldoende pachtgrond beschikbaar te houden.In de Tweede Kamer hebben minister Veerman en mijn collega Gerkens gediscussieerd
over deze wet. De vraag was of die tot het beoogde doel zal leiden en of er
mogelijk ongewenste gevolgen zijn voor de pachtende boerenstand. Minister
Veerman wees er toen op dat te veel bescherming van het pachtrecht zou kunnen
leiden tot het verdwijnen ervan. Er zijn toen wat cijfers genoemd over het
teruglopen van de beschikbare pachtgrond. De minister had dus zeker een punt.
Mijn fractiegenoot aan de overkant had echter ook een punt met haar opmerking
over de zorgen van boeren over de gevolgen van deze flexibilisering. Wij krijgen
signalen uit de boerenstand over de mogelijke prijsopdrijvende effecten van
de liberalisering.De tucht van de markt kon volgens vorige kabinetten overal veel rendement
opleveren. Wij hebben nu een ander kabinet dat daar wellicht iets genuanceerder
over denkt, zeker nu de liberalen niet meer officieel meedoen in de regering.
Ik hoor graag van de nieuwe bewindslieden of zij geloven dat de tucht van
de markt zal zorgen voor meer pachtgrond. Leeft dat heilige geloof nog steeds
of denken zij daar wat genuanceerder over? Maken zij zich met mij zorgen over
een prijsopdrijving, zeker als wij het hebben over de pachtcontracten die
onder de zes jaar gesloten worden?Mijn fractie blijft van mening dat er een dreiging is dat kortetermijnbelangen
van verpachters prevaleren boven de langetermijnbelangen van pachters. Dat
heeft gevolgen voor hun inkomen en zorgvuldig grondgebruik. Wellicht kunnen
de bewindslieden mij ervan overtuigen dat deze zorg van de Bond
van Landpachters niet meer nodig is. In de Tweede Kamer hebben wij tegen deze
wet gestemd. Ik wacht de reactie van de bewindslieden af, voordat ik hier
een oordeel over heb. Ik zie ook uit naar de reactie van de bewindslieden
op de voorstellen van de PvdA-fractie. Ik denk daarbij aan jonge pachters,
natuurbehoud en natuurbeheer, grenzen en voorwaarden die gesteld worden en
het verzoek om evaluatie over niet al te lange termijn.In tegenstelling tot de fracties van CDA en SGP, die volgens mij veel
verder willen gaan, zeg ik: eerst zien en dan geloven.De vergadering wordt van 14.35 uur tot 15.30 uur geschorst.Minister Hirsch Ballin:Mevrouw de voorzitter. Ik verontschuldig mij voor het oponthoud. Dit werd
veroorzaakt door het feit dat ik in de Tweede Kamer was uitgenodigd voor het
vragenuurtje en namens de regering aanwezig was bij de stemmingen over het
wetsvoorstel Verlenging van de totale duur van de voorwaardelijke beëindiging
van de verpleging van overheidswege. Dit wetsvoorstel is zojuist aangenomen
en ik had het het liefst meteen onder mijn arm meegenomen naar deze Kamer,
want nu kan het hier in behandeling worden genomen.Namens mijn collega dank ik de Kamer voor de aandacht voor dit wetsvoorstel
en daarmee voor de totstandbrenging van een van de onderdelen van het Burgerlijk
Wetboek die nog niet waren ingevuld, namelijk de regeling van het pachtrecht.Mevrouw Broekers merkt terecht op dat in de memorie van antwoord staat
dat het wetsvoorstel een meer fundamentele herziening op enig tijdstip niet
uitsluit. Het ligt voor de hand dat ook na de inwerkingtreding van het wetsvoorstel
contact wordt gehouden met de praktijk. In de discussie met uw Kamer en in
de schriftelijke voorbereiding is al naar voren gekomen dat nader overleg
nodig is over de vraag of de geliberaliseerde pacht die in het wetsvoorstel
voor los land geldt, niet moet worden uitgebreid tot bepaalde gebouwen. Dus
er kunnen verdere concrete stappen volgen naarmate er uit de praktijk knelpunten
of wensen naar voren komen.Ik hoop dat ik hiermee ook heb geantwoord op de vraag van de heer Kox
of wij nu liberaliseren of niet of een beetje minder. Dit wetsvoorstel bevat
een liberalisering, maar met mate en op doordachte wijze. Wij willen het graag
doordacht houden en daarom zullen wij contact met de praktijk houden. Wij
volgen wat daar naar voren komt en wij zullen ook de rapportages van het LEI
over de werking van de pacht volgen. Het zal daarvan afhangen of er nadere
voorstellen volgen.Mevrouw Broekers heeft gevraagd hoe het kan dat in een procedure de gevallen
die in artikel 380, eerste lid, onder a tot en met e worden genoemd, naast
elkaar aan de orde komen. Bij de bepaling van artikel 380, eerste lid, onder
d gaat het om een verklaring van de rechter dat het daar bedoelde geval zich
voor doet. Het is echter zeker niet uitgesloten dat die verklaring onder d
wordt ingeroepen, omdat de verpachter zich wil beroepen op wat er staat onder
a, of b, of c, of e, terwijl de pachter betwist dat zich dat voordoet. De
pachter zal bijvoorbeeld kunnen betwisten dat degene aan wie vervreemd wordt
inderdaad een pleegkind van de verpachter is. Ook kan het lastig zijn om uit
te maken of een bepaalde handeling van de verpachter nog mag worden aangemerkt
als een verdeling. Dit is afhankelijk van artikel 182 van Boek 3. Dit is ook
voor deskundigen geen gemakkelijke bepaling in de praktische toepassing. Het
is denkbaar dat de pachter betwist dat de overgelegde verklaring inderdaad
een verklaring van afstand is. Dit kan zich voordoen als daaraan een voorwaarde
is verbonden. In al zulke gevallen heeft de verpachter er belang bij een verklaring
voor recht op het betreffende punt te kunnen vragen. Het is wenselijk dat
hij dan ook subsidiair bijvoorbeeld de verklaring voor recht onder d kan vragen
en daarvoor niet afzonderlijk op grond van het tweede lid naar de Grondkamer
hoeft te gaan.Een aantal sprekers heeft aandacht gevraagd voor de leeftijdsgrens van
65 jaar. Ik kom hier nog op terug. Een belangrijk argument voor die grens
was inderdaad te bevorderen dat ook voor jonge boeren pachtgrond ter beschikking
komt. Ik meen dat ook zonder die leeftijdsgrens ruimte voor verpachting aan
jonge boeren wordt geschapen. Ik kom hier straks nog op terug in antwoord
op de opmerkingen van de heer Wagemakers.De vragen die mevrouw Broekers heeft gesteld over de uitzonderingen voor
de vermogensrendementheffing en over aanvullende verplichtingen met het oog
op het natuurbeheer zullen door mijn collega worden beantwoord.De heer Wagemakers heeft gesproken over het tempo van de liberalisering.
Wij zien dit als een stap die wij, net als eventuele vervolgstappen, doordacht
hopen te zetten en die volgt op het ten einde lopen in dit jaar van de regeling
van de eenmalige pacht in artikel 70f van de huidige Pachtwet. Nadat er uitvoerig
overleg is gevoerd met pachters en verpachters is in het wetsvoorstel de bepaling
voorbereid die is opgenomen in artikel 397, de geliberaliseerde pacht van
los land. Met deze regeling kan los land gemakkelijk worden gepacht of bijgepacht
zonder dat het dwingende pachtregime van toepassing is. Daaraan bestaat in
de praktijk dwingende behoefte, zowel bij de pachters als bij de verpachters.
Wij zien dit daarom als een zinvolle stap.De praktijk krijgt op deze manier ook de nodige flexibiliteit. Er is geen
dwingend recht ter zake van de pachtprijsbeheersing, van de opzeggingsbescherming
en van het voorkeursrecht. Daardoor zal de pacht als financieringsinstrument
behouden kunnen blijven.Er mag worden verwacht dat de regeling zal bijdragen aan het in stand
houden en het uitbreiden van het pachtareaal al moeten wij natuurlijk wel
afwachten hoe de ontwikkelingen feitelijk verlopen.Door het flexibeler worden van de regeling zal het aantal grijze pachtcontracten
naar verwachting verder teruglopen. Die tendens is al begonnen met de regeling
van de eenmalige pacht en het is onze verwachting dat die zich met de nieuwe
regeling zal voortzetten.De voorstelling van zaken dat dit allemaal te langzaam gaat en geen zoden
aan de dijk zal zetten, is naar onze inschatting te pessimistisch. Wij zullen
dit volgen en wij zijn bereid om te luisteren naar signalen uit de praktijk,
maar laten wij niet al te somber zijn bij de start hiervan.De heer Wagemakers heeft gesproken over het rapport Ruimte voor pacht
dat door de commissie-Leemhuis is uitgebracht. Inderdaad, daarin wordt een
vergaande liberalisering van de pacht bij de plaatsing van het Burgerlijk
Wetboek voorgesteld. Onze toenmalige ambtsvoorgangers zagen
daar ook heel wat in al wilden zij niet zo ver gaan als mevrouw Leemhuis en
haar commissie. Dit heeft geleid tot het overleg en de in onze ogen verstandige
stapsgewijze benadering van het onderwerp.Uit de voorgeschiedenis van het wetsvoorstel blijkt dat er een voorontwerp
aan het wetsvoorstel is vooraf gegaan waarop bezwaren zijn geuit door de praktijk.
Onze ambtsvoorgangers hebben daarmee rekening gehouden en ook met de moties
die in de Tweede Kamer zijn ingediend en aanvaard. Toen bleek dat de minder
ingrijpende oplossing die nu in het wetsvoorstel is neergelegd op een bredere
steun kon rekenen dan de ferme aanpak van de commissie-Leemhuis.Het bredere draagvlak dat zo is ontstaan, verklaart ook dat het wetsvoorstel
redelijk snel kon worden behandeld. Juist doordat rekening is gehouden met
de afwijzing van hetgeen in het voorontwerp was neergelegd en met de stemmen
uit de praktijk, hebben wij deze stap gezet en kunnen ook verdere stappen
worden gezet. Zoals de heer Wagemakers aanhaalde, zei mijn voorganger dat
het niet de bedoeling is om dit onderdeel van het Burgerlijk Wetboek snel
op zijn kop te zetten. Ik heb geen aansporing gehoord om dat wel te doen,
maar voor zover men wilde weten of wij die opvatting ook huldigen: ja, dat
is het geval.Ik ga verder met de loonwerker die uit aardigheid van de verpachter een
stukje grond in gebruik krijgt; de heer Wagemakers voerde dit voorbeeld aan.
Artikel 312 stelt als vereiste voor de pacht dat de landbouw er bedrijfsmatig
wordt uitgeoefend; dat is het criterium. Een loonwerker heeft geen agrarische
onderneming, dus aan dat vereiste voldoet hij niet. In de memorie van antwoord
is ingegaan op de kwestie van de agrarische onderneming, dus u vindt dit nu
zowel in de schriftelijke als mondelinge wetsgeschiedenis.Als uit aardigheid een stukje land in gebruik wordt gegeven aan iemand
die zelf een agrarische onderneming heeft, kan de weg van de geliberaliseerde
pacht van artikel 397 worden gevolgd, tenminste als het om los land gaat.
De pacht van los land is dus voor een belangrijk deel geliberaliseerd. Verder
is er ook de dringend noodzakelijke versoepeling van het voorkeursrecht. Daarmee
acht ik, zonder iets af te doen aan de verstandige en stapsgewijze benadering
die ik net schetste, dit wetsvoorstel wel degelijk een zinvolle ontwikkeling
in het pachtrecht.Ik sprak in reactie op mevrouw Broekers-Knol al over de 65-jaargrens.
Wij vrezen niet dat het schrappen van de 65-jaargrens tot grote problemen
zal leiden. De huidige Pachtwet kent het stelsel dat de verpachter aan de
pachter kan meedelen dat hij de pachttermijn niet wil verlengen. Dat staat
in artikel 36, tweede lid van de huidige Pachtwet. Het derde lid legt vast
dat de pachter een maand de tijd heeft om verlenging te vragen aan de rechter.
Wordt de pachter voor het eind van de pachttermijn 65 jaar, dan zal de rechter
de verlenging niet kunnen toewijzen; zulks volgt uit artikel 38a. De pacht
eindigt dan bij het einde van de pachttermijn. Dat stelsel is al in 1984 ingevoerd
en is weer door het amendement-Slob uit het huidige wetsvoorstel, waarin dit
was overgenomen, geschrapt. Dat betekent dat in het nieuwe recht de pachtovereenkomst
niet meer kan worden beëindigd op grond van het feit dat de pachter voor
het einde van de overeengekomen pachttermijn 65 jaar wordt. De redenen voor de 65-jaargrens waren destijds, in 1984 dus 23 jaar geleden,
blijkens de wetsgeschiedenis de mobiliteit van het grondverkeer – althans
voor jonge boeren – en het feit dat het maatschappelijk bestaan van
65-jarigen niet werd aangetast vanwege de AOW-voorzieningen. Maar er zijn
ook argumenten tegen deze 65-jaargrens, dus vóór het amendement-Slob.
Ik noem de tendens om door te werken na de leeftijd van 65 jaar. Dat blijkt
uit het rapport Wegnemen van belemmeringen voor doorwerken na 65 jaar, dat
op verzoek van de toenmalige minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
is uitgebracht. Het vorige kabinet vond het wenselijk om belemmeringen weg
te nemen. Het huidige coalitieakkoord gaat hier ook van uit. De heer Slob
was hierbij betrokken, maar het amendement dateert al van vóór
het coalitieakkoord. In het huidige coalitieakkoord, op basis waarvan wij
nu optreden, staat dat de arbeidsdeelname van ouderen na het 65ste jaar wordt
aangemoedigd door belemmeringen weg te nemen in het arbeidsrecht en de fiscaliteit.
Door de aanneming van het amendement-Slob worden die belemmeringen ook weggenomen.Zelfstandige ondernemers zijn overigens niet aan een leeftijdsgrens gebonden.
De positie van de 65-jarige pachter zal onder titel 7.5 van het Burgerlijk
Wetboek niet anders zijn dan de positie van de 65-jarige huurder van middenstandsbedrijfsruimtes
onder artikel 7.4 van het Burgerlijk Wetboek. Er is verder geen waarborg dat
het vrijgekomen land inderdaad aan een jonge boer wordt verpacht als deze
regeling zou worden gehandhaafd. Verder geldt uiteraard dat de kredietwaardigheid
afneemt als de overeenkomst eensklaps eindigt bij de 65ste verjaardag.Ik vervolg met de bescherming van de verpachter tegen ongewenste situaties.
De verpachter zal altijd de pachtovereenkomst kunnen opzeggen op de grond
dat de 65-jarige of oudere pachter zijn bedrijf niet meer goed uitoefent en
dat het belang van de verpachter zwaarder weegt dan dat van de pachter. Dat
staat in artikel 370, eerste lid onder a en c. Maar is de bedrijfsvoering
van de pachter ouder dan 65 jaar in orde, dan is er ook geen bezwaar tegen
dat deze blijft pachten. Dat strookt ook met de wens van de meeste verpachters
tot continuïteit en ontwikkeling van pachtbedrijven. Zo lezen we dit
ook in de brief van de Vereniging van Rentmeesters, die de Kamer op 16 februari
bereikte.Het overgangsrecht biedt voldoende mogelijkheden om op dit punt het oude
pachtrecht van toepassing te laten zijn. Dat betekent dat er een oplossing
is voor het geval dat verpachters in hun belang ernstig worden geschaad door
hetgeen in het wetsvoorstel is gekomen na amendering. Ik kom nog op het overgangsrecht
terug.De heer Wagemakers (CDA):Is daarmee impliciet ook stilgestaan bij de stelling van mijn fractie
dat in ieder geval niet met een beroep op artikel 74 kan worden betoogd dat
op lopende procedures in beginsel het oude recht van toepassing blijft?Minister Hirsch Ballin:Daar kom ik later op terug in het kader van artikel 74.Jonge boeren worden in de eerste plaats beschermd door de indeplaatsstellingsregeling,
met de beperking dat de indeplaatsstelling alleen voor familie geldt. De nieuwe
mogelijkheid van geliberaliseerde pacht van los land in artikel 397 biedt
tenslotte ook de nodige flexibiliteit. Daar kunnen vooral ook
jonge boeren van profiteren. Al met al worden jonge boeren naar ons inzicht
niet tekortgedaan door het schrappen van de leeftijdsgrens. Onze conclusie
is dan ook dat voor de leeftijdsgrens, ook al hebben onze voorgangers die
zelf niet voorgesteld, goede argumenten zijn aan te voeren en dat dit vervallen
geen onredelijke resultaten zal opleveren.De losse bedrijfsgebouwen zijn niet buiten het dwingend pachtregime gebracht.
De geliberaliseerde pacht volgens artikel 397 geldt alleen voor los land.
Artikel 313, tweede lid, dat bepaalt dat de bepalingen voor los land ook gelden
voor de pacht van gebouwen, is niet van toepassing. Ik stel daarbij voorop
dat het huidige artikel 70f van de Pachtwet, waarvan artikel 397 materieel
een prolongatie vormt, ook is beperkt tot los land. In dit wetsvoorstel worden
knelpunten uit de praktijk opgelost, in ieder geval die om een snelle oplossing
vroegen. De gevolgen van de toepassing van geliberaliseerde pacht op de gebouwen
als bedoeld in artikel 313, tweede lid, zijn nog niet goed bekeken. Het is
mogelijk dat dit zeer uiteenlopende gebouwen betreft. Ik zou niet bij voorbaat
durven beweren dat artikel 397 op alle typen gebouwen die in de agrarische
bedrijfsvoering een rol kunnen spelen – dus niet alleen kassen, stallen
of stallen voor de intensieve veehouderij, maar mogelijk ook loodsen, silo's,
moderne windmolens – van toepassing zou moeten zijn. Bovendien kunnen
dergelijke gebouwen deel uitmaken van een complex dat gezamenlijk een hoeve
vormt in de zin van artikel 313, eerste lid. Voor een hoeve gelden weer bijzondere
bepalingen, zoals de duur van de overeenkomst in artikel 325, vijfde lid.
Maar de bezwaren tegen een te verregaande uitbreiding betekenen niet dat wij
op dit punt helemaal niets willen doen. Dat geldt ook niet voor de toekomst.
Mijn collega en ik willen hierover graag in overleg met de praktijk. Als het
mogelijk is om een goed afgegrensde categorie gebouwen te formuleren die ook
onder de geliberaliseerde pacht kan worden gebracht en als daarvoor in de
praktijk draagvlak bestaat, kan dit een volgende stap vormen in de herziening
van het pachtrecht. Dit is een concrete toepassing van de stapsgewijze benadering:
in overleg, maar een regeling vermijden waarvan naderhand blijkt dat die ons
in ongewenste situaties brengt.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Heeft de minister een tijdpad voor ogen? Ik ben blij dat de minister dit
nu met ons bespreekt en bereid is om met de praktijk te onderzoeken of een
categorie afgegrensde gebouwen ook onder de regeling van artikel 397 zou kunnen
komen te vallen. Ik moet er echter wel zicht op hebben of het vier, vijf of
honderd jaar duurt.Minister Hirsch Ballin:De eerste van de genoemde alternatieven lijkt mij beter dan de laatste,
al was het maar omdat er dan enig risico bestaat dat er archiefonderzoek nodig
zal zijn voor de opvolgers die deze toezegging gestand gaan doen. Ik denk
dat er wel enige jaren ervaring met de nieuwe wetgeving nodig is om de balans
op te maken in overleg met de praktijk. Ik zeg graag toe dat wij daarover
veel eerder in contact zullen treden met de vertegenwoordigers van de praktijk.
Deze regeling moet eerst gaan werken. Het gaat altijd om regelingen waarmee
je enige jaren ervaring moet hebben om de toepassing te kunnen monitoren.
Het lijkt mij goed om daarover ook het gevoelen van de praktijk te vragen.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Ik ben het met de minister eens dat honderd jaar wat extreem is. Ik begrijp
dat er ervaring moet worden opgedaan en dat er niet kan worden gezegd dat
wij over een jaar even gaan kijken hoe het werkt. Dat zal de minister mij
ook niet horen zeggen. Ik wil alleen zicht hebben op de termijn waaraan de
minister denkt.Minister Hirsch Ballin:Misschien is de duur van een kabinetsperiode daarvoor een goede termijn.
Bij leven en welzijn van politiek en bewindslieden bedraagt die termijn vier
jaren. Wij kunnen dan ook een toezegging doen die wij niet aan opvolgers hoeven
door te geven, namelijk dat wij bij het opmaken van de balans van deze kabinetsperiode
ook betrekken hoe deze regeling in de praktijk heeft gewerkt. Dit zeg ik in
de verwachting dat de datum van inwerkingtreding na de behandeling van vanmiddag
niet al te ver weg ligt. De Kamer kan dit onderwerp aantreffen als onderdeel
van een programma voor een komende periode.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Ik juich toe dat de minister toezegt dat er aan het einde van deze kabinetsperiode
voldoende ervaring moet zijn opgedaan en dat dan kan worden gekeken of verdere
liberalisering op basis van artikel 397 mogelijk is. Dat is een mooie toezegging.Minister Hirsch Ballin:Voorts kom ik te spreken over de opmerkingen van de heer Wagemakers over
het overgangsrecht. Ik weet niet of wij op dat punt al aan een gemeenschappelijke
conclusie toe zijn, maar misschien zijn wij dat straks wel. Ik zal eerst reageren
op hetgeen hij naar voren heeft gebracht. Het hoofdpunt is dat als de kennisgeving
van artikel 36, tweede lid van de Pachtwet langer dan één maand
voor de inwerkingtreding is uitgebracht met een beroep op de leeftijd van
65 jaar, alle feiten die van belang zijn voor de beëindiging van de pacht
op grond van deze leeftijd zich onder het oude recht hebben voorgedaan. Reageert
de pachter niet binnen een maand, dan is het oude recht van toepassing. Reageert
hij wel binnen een maand, dan blijft het oude recht eveneens van toepassing.
Het komt dus aan op de reactietermijn van de pachter.De heer Wagemakers (CDA):Ik heb een betoog gehouden om het volgende uit te leggen. Ook als er binnen
een maand wordt gereageerd en er dus om die reden een procedure loopt, is
in het overgangsrecht op zich geen steun te vinden voor de stelling dat op
die nieuwe procedure dan het oude recht van toepassing is. Dat is namelijk
niet begrepen in artikel 74.Minister Hirsch Ballin:Mijnheer Wagemakers moet mij even uitleggen waarom dat een probleem is.De heer Wagemakers (CDA):Dat is een zeer groot probleem voor de zaak. Het betekent namelijk dat
iemand heeft opgezegd, omdat hij nu nog met de huidige wet in de hand ziet
dat zijn pachter op korte termijn 65 jaar wordt. De pachter keert zich daartegen
en start een procedure met een verzoekschrift. Onderwijl treedt het nieuwe
recht in. In het nieuwe recht is de grens van 65 jaar inmiddels
vervallen. De lopende procedure zal dan weliswaar een verzoekschriftprocedure
blijven ex artikel 74 van de Overgangswet, maar inhoudelijk zal het geschil
door het nieuwe recht worden beheerst. In die procedure wordt dan vastgesteld
dat de leeftijdsgrens van 65 verdwenen is en dat de pachtovereenkomst niet
meer met een beroep daarop beëindigd kan worden. Kortom: het leidt tot
een ander resultaat dan onder het huidige recht zou zijn ingetreden. Dat kan
toch een punt zijn voor de verpachter?Minister Hirsch Ballin:Als ik de heer Wagemakers goed begrijp, dan bedoelt hij dat het een vrij
zinloze procedure is die dan zou worden gevolgd.De heer Wagemakers (CDA):Het komt er in essentie op neer dat een procedure die onder het oude recht
door de verpachter niet verloren had kunnen worden, bij het intreden van het
nieuwe recht door dezelfde verpachter niet meer gewonnen kan worden. Kortom:
de procedure leidt tot het tegenovergestelde resultaat, tijdens de procedure.Minister Hirsch Ballin:Ik zal hierop studeren en straks nader reageren.Ik kom voorts op de uitleg van artikel 74 en artikel 69, onder d, van
de Overgangswet. Artikel 74 heeft betrekking op de aard van de procedure.
Als voorbeeld wordt in de toelichting op dat artikel het geval genoemd dat
een dagvaardingsprocedure een verzoekschriftprocedure wordt of omgekeerd.
Dat voorbeeld sluit niet uit dat ook andere gevallen onder de aard van de
procedure vallen, zoals de onderhavige pachtprocedure van artikel 36 en artikel
38a van de Pachtwet. Artikel 36 heeft betrekking op het verzoek van de pachter
aan de Pachtkamer om verlenging.De heer Wagemakers (CDA):Ik kan de minister natuurlijk voorlezen uit eigen werk, waarbij ik het
heb over het eigen werk van zijn voorganger. Met hetgeen de regering naar
voren heeft gebracht tijdens de behandeling van de Overgangswet is zij volstrekt
duidelijk. Ik zal het voorlezen: het eerste lid bepaalt dat het oude recht
wordt geëerbiedigd voor de bevoegdheid van de rechter, de aard van het
geding (dagvaarding of verzoekschriftprocedure) en voor de rechtsmiddelen
tegen de uitspraak. Met de aard van het geding wordt dus uitsluitend gedoeld
op de procedurele opzet van de procedure en niet op het materiële recht
dat in de procedure aan de orde is. Dat was het misverstand dat ik aantrof
in de memorie van antwoord. Men dacht namelijk dat met het beroep op deze
zinsnede uit de Overgangswet verdedigd zou kunnen worden dat het oude recht
automatisch inhoudelijk van toepassing zou blijven op de beoordeling van een
geschil in een lopende procedure. Dat is niet zo.Minister Hirsch Ballin:Ik begrijp het beroep van de heer Wagemakers op de wetsgeschiedenis van
het overgangsrecht, maar het lijkt mij goed verdedigbaar om te zeggen dat
een opzeggingsfiguur, zoals vervat in het nieuwe recht, niet past in de aard
van deze procedure. Als mijn opvatting wordt gevolgd, dan maakt die ook deel
uit van een wetsgeschiedenis. Als wij dit met elkaar eens zijn – en
de heer Wagemakers kan daar ook een bijdrage aan leveren – dan kunnen
wij nu constateren dat artikel 370 niet kan strekken tot toetsing van een
opzegging omdat er geen opzegging is, aangezien de opzeggingsfiguur niet in
de aard van de procedure past.De heer Wagemakers (CDA):Ik zou u uiteraard graag behulpzaam zijn. Het resultaat dat u voor ogen
staat, namelijk dat het oude recht van toepassing is, staat mijn fractie namelijk
op zich ook voor. Ik denk alleen niet dat je bij een latere wet, bijvoorbeeld
de nu aan de orde zijnde Pachtwet, de geschiedenis van een eerdere wet, namelijk
een overgangswet van het nieuwe BW, kunt herschrijven. De wetsgeschiedenis
van de Overgangswet is wat hij is. Uiteraard kan er wel geïnterpreteerd
worden ten aanzien van de begrippen die de Pachtwet brengt. Er ligt nu een
Pachtwet die in het nieuwe BW wordt ingevoerd. De vraag naar de overgangsregeling
die daarop van toepassing is, wordt niet meer door de inhoud van dit wetsvoorstel
bepaald, maar uitsluitend door de wetgeschiedenis van de Overgangswet die
in het verleden is afgedaan. Dat kunnen wij betreuren, maar het is niet anders.
Als men die wetsgeschiedenis en de tekst van die wet toepast, dan leidt dat
onherroepelijk tot de conclusie dat het standpunt van de regering zoals uiteengezet
in de memorie van antwoord, niet verdedigbaar is. Dat is althans de indruk
van mijn fractie. Dit betekent dat op de procedures die lopen, het nieuwe
recht van toepassing zal zijn. Dat is op zich al niet zo'n gering feit, maar
in dit geval is het met name van belang omdat het nieuwe recht op dit specifieke
onderdeel tot het tegenovergestelde resultaat leidt van het oude recht. Dat
is in een lopende procedure best een punt.Minister Hirsch Ballin:Ik meen dat een andere benadering van de duiding van het overgangsrecht
toch wel mogelijk is, en wel op basis van het simpele feit dat men een wettelijke
regeling niet kan wijzigen, tenzij er reden is om de wettelijke regeling als
zodanig te wijzigen. Wanneer het mogelijk is iets te brengen onder een bepaling
die geldt met een uitleg, in het licht van nieuwe ontwikkelingen, is er niets
op tegen om dat te betrekken bij de uitleg van die bepaling. Anders zou men
in de situatie terechtkomen dat men een bepaling ongewijzigd opnieuw moet
vaststellen om de enkele reden dat men geen uitleg in het licht van nieuw
gebleken behoeften kan geven aan een bestaande bepaling. Dus voor zover het
nodig is, spreek ik hier nogmaals uit dat de eventuele twist over de uitleg
van deze bepaling ook vanmiddag kan worden opgeheven.De heer Wagemakers (CDA):Dit interruptiedebat lijkt op voer voor juristen. Het moet daarbovenuit
worden getild omdat er in concreto wellicht enige tientallen procedures in
dit land zullen lopen wanneer deze wet in het Staatsblad komt. Degenen die
die procedure zijn begonnen, hebben dat gedaan vanuit de overtuiging dat zij
die niet kunnen verliezen omdat de wet op dit punt duidelijk is. Tijdens die
procedure zou de zekere overwinning van deze tientallen burgers worden omgezet
in een zekere nederlaag. Als de wetgever dat niet wil, moet hij een keuze
maken en zeggen dat het niet gewenst is dat in een lopende procedure het nieuwe
recht intreedt. Het oude recht moet dan als het ware blijven bestaan, althans
voor de lopende procedures. Ik heb namens mijn fractie uiteengezet dat de
artikelen die daarvoor door de minister in stelling zijn gebracht niet toereikend
zijn. Ik heb die argumenten tot op heden niet weerlegd gezien.
Dan is de vraag aan de orde, waarop ik een antwoord wil van de minister, of
de minister het lot van enige tientallen burgers in de waagschaal wil stellen,
dan wel of hij het gewenst acht dat het oude recht van toepassing blijft op
lopende procedures en of hij er onder alle omstandigheden voor zal waken dat
dat ook gebeurt. Dan vergt dit op dat punt specifiek overgangsrecht. Dit kan
dan niet worden beperkt tot een academische discussie tussen juristen. Dan
moet de minister klare wijn schenken.Minister Hirsch Ballin:Ik doe pogingen om klare wijn te schenken. Het is zeker waar dat dit voer
voor juristen is; overigens ook voer van juristen. Ik wil het er graag op
houden dat de opzeggingsfiguur als zij in het nieuwe recht te vinden is naar
de aard van de procedure niet aan de orde kan komen. Er is immers helemaal
niet opgezegd. Het oude recht kent alleen maar een verlenging. Dus kan artikel
370 niet strekken tot toetsing van een opzegging, omdat er geen opzegging
is. Het kan ook niet strekken tot toetsen van een verlenging, omdat artikel
370 daarover niet gaat. Artikel 74, tweede lid – de aanpassing van de
stelling aan het nieuwe recht – kan dus niet meer aan de orde komen.
Het lijkt mij zeer goed te verdedigen als wij onder ogen zien dat die opzeggingsfiguur
in de aard van de procedure niet past om het zo op te vatten.Die bepaling in artikel 69, onder d ziet op vorderingen die onder het
nieuwe recht ontstaan. Dergelijke vorderingen ontstaan over en weer als de
pachtovereenkomst na het verstrijken van de termijn waaronder deze volgens
het oude recht zou eindigen voortduurt. Ik denk aan de vordering van de pachter
tot gebruik van het gepachte en aan de vordering van de verpachter ter zake
van de pachtprijs, voor zover zij zijn ontstaan na het tijdstip waarop de
pachtovereenkomst volgens het oude recht eindigt. Artikel 69, onder d, sluit
uit dat dergelijke vorderingen onder het nieuwe recht kunnen ontstaan.Wat het overgangsrecht met betrekking tot de lopende overeenkomst, als
bedoeld in artikel 70f, vijfde lid van de huidige Pachtwet betreft brengt
het nieuwe recht niet mee dat zij plotseling in reguliere pacht wordt omgezet
of op een ander tijdstip eindigt dan overeengekomen. Wel brengt artikel 68a
van de overgangswet voor deze pachtovereenkomst mee dat de algemene regels
gaan gelden, die voor alle pachtovereenkomsten zijn geschreven, zoals de artikelen
336 tot 362. Ik meen dat daarmee dit onderwerp bevredigend kan worden beantwoord.De heer Wagemakers (CDA):De minister heeft met enige verbeeldingskracht opnieuw datgene voorgedragen
wat al in de memorie van antwoord staat, op onderdelen zelfs woordelijk. Ook
daar zijn artikelen genoemd die van toepassing zouden worden op deze overeenkomsten.
Mijn concrete vraag namens mijn fractie was echter of, nu het wetsvoorstel
voorziet in algemene bepalingen en bijzondere bepalingen, niet zozeer een
selectie uit de algemene bepalingen maar per definitie alle algemene bepalingen
van toepassing zullen zijn op deze overeenkomsten, tenzij het wetsvoorstel
uiteraard expliciet in uitzonderingen voorziet.Minister Hirsch Ballin:Om te voorkomen dat ik op dit punt te veel herhaal uit de memorie van
antwoord wijs ik erop dat daarin aan de hand van de algemene regels van overgangsrecht
precies is aangegeven hoe dit in de praktijk uitwerkt. Het komt erop neer
dat als de verpachter langer dan een maand voor het in werking treden van
de nieuwe Pachtwet te kennen geeft geen verlenging te wensen, het oude recht
van toepassing blijft. Dit is geregeld in de artikelen 36 en 38a van de Pachtwet.
Die maand kan de verpachter gebruiken, ook als inmiddels titel VII.5 in werking
is getreden.De heer Wagemakers (CDA):Dit is een misverstand. Er worden in de stukken twee discussies gevoerd
over overgangsrecht. De ene discussie hebben wij daarnet afgerond, en wel
over de problematiek van de 65-jarige leeftijd. De discussie van nu gaat over
de geliberaliseerde pachtovereenkomsten, waarvan de minister voordat ik interrumpeerde
een aantal artikelen noemde die daarop van toepassing zullen zijn. Mijn concrete
vraag was of het niet zozeer gaat om een selectie van artikelen, die ik ook
reeds aantrof in de memorie van antwoord, als wel om het feit dat alle bepalingen –
voor zover opgenomen in de afdelingen I tot en met XI over algemene bepalingen
van pachtovereenkomst – per definitie op deze geliberaliseerde pachtovereenkomsten
van toepassing zullen zijn, uiteraard voor zover daarvan niet expliciet is
afgeweken. De minister begon in zijn beantwoording over de vorige discussie,
maar het ging mij om deze discussie.Minister Hirsch Ballin:De algemene bepalingen die met betrekking tot de pachtovereenkomst gelden
zullen van toepassing zijn voor zover niet uit het overgangsrecht volgt dat
een oude situatie wordt bestendigd. Dat is inderdaad een toepassing van de
algemene regels van het overgangsrecht. Aan de problemen waarvoor de heer
Wagemakers vreest, kan worden tegemoetgekomen door in ieder geval het tijdstip
van inwerkingtreding ook zo te kiezen dat de maand kan worden benut en dat
de betrokkenen zich kunnen voorbereiden op de gelding van de nieuwe bepalingen.
Aan de andere kant moet de inwerkingtreding ook niet te ver naar voren schuiven
in verband met het ten einde lopen van de eenmalige pachtovereenkomsten. Dit
bepaalt voor mij ook de afweging tussen de mogelijkheid dat wij nu nog nadere
regels zouden stellen, voor zover daaraan behoefte is, en de inwerkingtreding
van het wetsvoorstel. Wij zullen bovendien zorgen voor voorlichting, die naar
ik hoop ook van dien aard zal zijn dat de betrokkenen zich erop kunnen instellen
en op tijd hun maatregelen kunnen nemen, met inbegrip van het rekening houden
met de maandstermijn die ik zojuist heb genoemd.Over de verschrijvingen in artikel 7:319, eerste lid en in artikel 1019j,
onder 1 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering heeft professor Snijders
de Kamer geschreven. Zijn stelling is juist. Wij zullen deze verschrijvingen
in de reparatiewet herstellen. Er zijn bovendien nog enkele andere verschrijvingen
die bij die gelegenheid zullen worden hersteld. In artikel 319, eerste lid
moet worden verwezen naar de leden 1 en 3 van artikel 327 en artikel 393.
In artikel 1019j, onder e moet worden verwezen naar de artikelen 402 en 404.
Ik meen niet dat daaruit misverstanden kunnen voortkomen omdat dit evidente
verschrijvingen zijn en omdat uit de strekking van de bepalingen wel volgt
wat er moet gebeuren. Andere verschrijvingen betreffen artikel 363, lid 8,
waarin moet worden verwezen naar lid 6, en artikel 365. In dit laatste artikel
wordt de rechter als "zij" aangeduid. De rechter kán inderdaad
een "zij" zijn, maar in de gebruikelijke wetgevingstechniek
wordt de rechter, en ook anderen, als "hij" aangeduid, ook al hij
een "zij" is. Het schrappen van artikel 380, onderdeel b van het
eerste lid, lijkt mij een misverstand, maar ik zal daarnaar uiteraard nog
kijken. Dit is ook genoemd in het stuk van professor Snijders. Ik zal hierop
nog terugkomen.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Het is reuze aardig dat de minister nog wil terugkomen op de opmerkingen
van professor Snijders over artikel 380, lid 1, maar hij heeft mij daarop
al een antwoord gegeven. Deze vraag was namelijk door de VVD-fractie al in
het voorlopig verslag gesteld. Hij heeft er dus al antwoord op gegeven. Met
dat antwoord ben ik het niet eens, maar daarop kom ik in mijn tweede termijn
terug.Minister Hirsch Ballin:Goed, dan ben ik daarop vast voorbereid. Dank u.Ik moet nog ingaan op één punt van de heer Holdijk. Hij
sprak over het beding dat de pachter de exploitatie tien jaar moet voortzetten.
Als hij dit niet doet, moet de pachter de verpachter vrijwaren tegen het alsnog
verschuldigd worden van overdrachtsbelasting. Dit lijkt mij een redelijk beding
dat niet buitensporig is. Uit artikel 347 volgt al dat de pachter verplicht
is de grond daadwerkelijk te gebruiken. Als hij daarmee ophoudt, pleegt hij
een wanprestatie. Het beding komt erop neer dat de pachter, als hij de wanprestatie
pleegt, ook de schade moet vergoeden die ontstaat door het alsnog verschuldigd
worden van overdrachtsbelasting, omdat hij heel goed wist wat er gebeuren
zou. Ook zonder dit uitdrukkelijk beding zou hij vermoedelijk voor deze schade
aansprakelijk zijn. In het geval de grond aan de pachter wordt verkocht, is
geen pachtrecht van toepassing, maar kooprecht. Het laatste kent op dit punt
geen dwingende bepalingen.Minister Verburg:Voorzitter. Ik wil om te beginnen de senatoren die gesproken hebben in
de eerste termijn, hartelijk bedanken voor de warme woorden van welkom die
ons zijn toegedicht. Ik stel dit zeer op prijs.Ik ben ook verheugd dat wij vandaag kunnen spreken over de verandering
in het pachtstelsel. Ik heb dan ook met belangstelling en waardering geluisterd
naar de inbreng in eerste termijn. Eenzelfde soort waardering geldt overigens
voor de inzet en flexibiliteit die door alle partijen, pachters en verpachters,
aan de dag is gelegd om tot overeenstemming te komen over het toekomstig pachtregime.
Dit geeft vertrouwen dat de partijen goed uit de voeten zullen kunnen met
deze wet. Daar gaat het tenslotte om.Ik heb begrip voor de leden die liever een verdergaande liberalisering
van het stelsel hadden gezien. Tegelijkertijd moeten wij constateren dat door
gebrek aan draagvlak in de Tweede Kamer én bij de organisaties van
pachters en verpachters, dit niet tot de mogelijkheden behoorde. Liberalisering
van het pachtstelsel is iets van langere adem en van een gefaseerde aanpak.
Wij hebben in 1995 al een belangrijke stap in deze richting gezet. Met dit
wetsvoorstel zetten wij weer een belangrijke stap, die kan leiden tot grotere
flexibiliteit en ook tot de oplossing van knelpunten in de praktijk. Ik denk
daarbij aan de verdergaande liberalisering van de eenmalige pacht, het verval
van de eenmaligheid en de maximale duur van twaalf jaar voor deze overeenkomst,
en de afzwakking van het voorkeursrecht.Het is van belang om de achteruitgang van de omvang van het voor de landbouwsector
beschikbare pachtareaal tegen te gaan en de pacht als financieringsinstrument
te behouden. Met de behandeling van het wetsvoorstel vandaag, komt er wat
mij betreft helderheid voor de sector, die eind oktober van dit jaar te maken
krijgt met de afloop van de pachtovereenkomsten voor los land die zijn gesloten
voor de duur van twaalf jaar. De sector moet weten of voor dit land nieuwe,
flexibele overeenkomsten kunnen worden gesloten volgens het voorgestelde,
verder geliberaliseerde regime.Mijn collega van Justitie heeft het nodige gezegd over de wetssystematiek,
de algemene achtergronden en de juridische aspecten. Ik zal ingaan op een
aantal vragen dat is gesteld op mijn beleidsterrein.De heren Wagemakers en Holdijk hebben opgemerkt dat het pachtareaal afneemt
en zij hebben gewezen op de omvang van de zogenoemde "grijze pacht".
Het is juist dat het pachtareaal is achteruitgegaan. Ook staat het als een
paal boven water dat liberalisering van de pacht van belang is om dit tegen
te gaan. Gebleken is dat met de in 1995 geïntroduceerde geliberaliseerde
eenmalige pacht en teeltpacht, de afname van het pachtareaal flink is afgeremd.
Ik geef daarvoor enige cijfers van het Landbouw Economisch Instituut. Tussen
1995 en 2005 is het pachtareaal met ruim 50.000 ha. teruggelopen. Dit is iets
meer dan de afname van het totale landbouwareaal. In de periode tussen 1985
en 1995 was de teruggang van het pachtareaal bijna 165.000 ha., terwijl in
diezelfde periode het totale areaal cultuurgrond met circa 55.000 ha. afnam.
Het is juist dat, zoals de heer Holdijk opmerkte, het aandeel pacht in de
periode van 1959 tot 1998 is afgenomen van 52% tot circa 28%.
Dat circa 23% van het cultuurareaal grijze pacht is, is echter niet
juist. Het Landbouw Economisch Instituut komt op ongeveer 7% van het
cultuurareaal. Waarschijnlijk bedoelt de heer Holdijk dat van ál het
verpachte areaal circa 23% grijze pacht is. Hoe het ook zij, duidelijk
is dat de nu voorliggende verdergaande liberalisering een noodzakelijke stap
is om de neerwaartse ontwikkeling te stuiten.De heren Noten, Wagemakers en Holdijk vroegen aandacht voor de jonge boeren
en mevrouw Broekers-Knol vraag in dit verband, onderzoek te doen naar onder
meer de vraag hoeveel jonge agrariërs willen pachten maar daarvoor geen
gelegenheid krijgen. De positie van de jonge agrariër of startende ondernemer
verslechtert zeker niet met dit voorstel; zij gaat er zelfs op vooruit. Het
schrappen van de grens van 65 jaar, waarop mijn ambtgenoot van Justitie al
is ingegaan, doet daaraan niets af. De kern is immers dat jonge en startende
ondernemers, net als zittende ondernemers, gebaat zijn bij het behoud van
voldoende pachtareaal en flexibele inzet van pacht. De liberalisering van
pacht voor los land is daarvoor essentieel. Wel is uiteraard de uitgangspositie
van de startende ondernemer anders dan die van de zittende. De startende ondernemer
zal in de eerste plaats een hoeve moeten verwerven en zal pas daarna los land
bijpachten. De kans is ook reëel dat hij voor een groter deel van zijn
pachtareaal afhankelijk is van geliberaliseerde pachtvormen met minder bescherming.
Overigens kunnen de startende ondernemers die bedrijfsopvolger zijn, in de
plaats treden van de oude pachter, althans bij de reguliere pacht. Daarmee
krijgen zij dezelfde bescherming als de bedrijfsvoorganger. In zoverre
is via het stelsel voorzien in een goede positie van de startende ondernemer
en zijn nadere randvoorwaarden daarvoor mijns inziens niet nodig.Over het door mevrouw Broekers gevraagde onderzoek naar onder meer de
omvang van het pachtareaal dat onder het oude recht naar jonge agrariërs
gaat, wil ik nog het volgende opmerken. Wij zijn altijd bereid tot het doen
van onderzoek. De vraag is alleen wat het onderhavige onderzoek in dit stadium
toevoegt. Het schrappen van de grens van 65 jaar is voor de regering een gegeven.
Het lijkt mij niet gewenst op dit punt onduidelijkheid te laten bestaan. Mijn
collega heeft er ook al iets over gezegd. Dit kabinet, maar dat geldt ook
voor het vorige, heeft al stappen gezet voor het wegnemen van alle belemmeringen
voor het ontplooien van een nadere activiteit boven de leeftijd van 65 jaar.
Die stappen worden voortgezet. Los van het feit dat er in de Tweede Kamer
een meerderheid voor is gevonden, lijkt het mij niet gewenst dit weer te schrappen.
Het ligt meer voor de hand deze kwestie mee te nemen in de gevraagde bredere
evaluatie dan om er nu een apart onderzoek over op te starten.De collega van Justitie heeft zojuist al iets gezegd over de inwerkingtreding
van het onderhavige wetsvoorstel, het voeding houden met de praktijk en de
noodzaak van een evaluatie. Een periode van twee tot drie jaar is daarvoor
te kort. Deze Kamer heeft daarover met de heer Hirsch Ballin al een periode
van vier jaar afgesproken. Ik kan daarmee leven. Het lijkt mij wel nodig om
in de praktijk af te wachten hoe het wetsvoorstel landt. Er moet ook voldoende
ervaring mee worden opgedaan, wil er daarna kunnen worden gekomen tot een
goede evaluatie en een beoordeling of verdergaande liberalisering is gewenst
en zo ja, hoe dat moet gebeuren. Het effect van het schrappen van de grens
van 65 jaar wordt daarin meegenomen.De heer Kox (SP):Voorzitter. Er wordt geëvalueerd om te bezien of er verder moet worden
gegaan met de liberalisering. Is het in de ogen van de minister ook mogelijk
dat uit de evaluatie wordt geconcludeerd dat wij te ver zijn gegaan met de
liberalisering en dat de andere kant moet worden opgegaan?Minister Verburg:Een evaluatie is in algemene zin bedoeld om te kijken hoe een en ander
in de praktijk uitpakt. De verdergaande liberalisering moet ertoe leiden dat
zoveel mogelijk landbouwgrond beschikbaar blijft voor de landbouw. Bij een
eerdere liberalisering bleek dat dit een positief effect heeft. Ik heb zojuist
de cijfers van het LEI genoemd. Elke evaluatie is wat mij betreft open als
maar wordt bekeken welke effecten de wetgeving straks in de praktijk heeft,
voor iedereen die erbij is betrokken.De heer Kox (SP):Het kan zijn dat de verdergaande liberalisering een extra rem zet op het
verdwijnen van pachtgrond, maar het kan ook een negatief effect hebben op
een deel van de boerenstand. In dat geval bereik je het ene effect, maar ook
een ander, niet gewenst efffect. Ik hoor graag of de evaluatie dusdanig open
is dat wij over vier jaar kunnen zeggen dat het een goed plan was, maar dat
dit beter niet kan worden uitgewerkt, zoals is gebeurd met de liberalisering
van de huurwetgeving, vanwege de onverwachte bijeffecten. Mijn fractie vindt
die mogelijkheid van belang met het oog op de afweging op welke manier wij
vandaag gaan stemmen over de wet.Minister Verburg:Ik trek geen vergelijking tussen de Huurwet en deze wet. Ik ga over de
evaluatie van deze wet. Wat mij betreft treedt de wet zo snel mogelijk in
werking. Dat kan na de behandeling in deze Kamer. De evaluatie moet zorgvuldig
plaatsvinden. Daarin wordt alles bekeken wat van invloed kan zijn. Ik heb
al enkele elementen genoemd. Er vindt een eerlijke en open afweging plaats.
Dat kan tot het een, maar ook tot het ander leiden. Op grond van de eerdere
liberalisering en op basis van het feit dat deze wet tot stand is gekomen
in goede samenwerking met de pachters- en verpachtersorganisaties ben ik daar
niet zo ongerust over. Dat neemt niet weg dat je in de praktijk altijd de
vinger aan de pols moet houden. Ik zie dat met enig optimisme tegemoet.De heren Noten en Kox hebben gevraagd een notitie op te stellen over het
gebruik van het instrument pacht voor andere doeleinden dan landbouwkundige
doelen, in het bijzonder natuurbehoud en natuurbeheer. In algemene zin merk
ik daarover het volgende op. De pachtovereenkomst is bedoeld om de pachter
bescherming te bieden vanwege het feit dat de pachter, de agrariër, voor
zijn inkomen afhankelijk is van pachtgrond. Als het gaat om het gebruik voor
natuurdoeleinden, niet zijnde bedrijfsmatige uitoefening van de landbouw,
geeft het gewone overeenkomstenrecht veel meer armslag dan de pachtovereenkomst.
De eigenaar van de grond kan, als het gaat om het in gebruik geven van gronden
voor andere doelstellingen dan landbouw, gebruik maken van de huurovereenkomst.
Op de huurovereenkomst voor grond zijn de algemene regels van het contractenrecht
van toepassing. De verpachter is dan niet aan strikte regels van pacht gebonden
en partijen zijn vrij in de wijze waarop zij dergelijke overeenkomsten vorm
geven. Daarbij kunnen zij ook andere overeenkomsten sluiten, bijvoorbeeld
ten aanzien van specifiek te verrichten handelingen. Met het reguliere contractenrecht
kunnen natuurorganisaties, voor zover het gaat om een niet agrarisch gebruik,
goed uit de voeten. Dat hebben zijzelf ook aangeven. Waar het gaat om gronden
die ook voor landbouwkundige doelstellingen worden gebruikt, hebben de natuurorganisaties
voldoende instrumenten met de voorgestelde pachtregels. De natuurorganisaties
hechten veel belang aan de geliberaliseerde pachtvorm. Deze heeft twee belangrijke
voordelen. In de eerste plaats kan door aanpassing van de voorwaarden in de
pachtovereenkomst worden ingespeeld op de dynamiek van de natuur. In de tweede
plaats kan ervaring worden opgegaan met pachters die verantwoordelijk zijn
voor agrarisch natuurbeheer. Voldoet een pachter niet, dan kan de pachtrelatie
gemakkelijk worden beëindigd of gewijzigd, al naar gelang de bevindingen
en de overeenkomst. Daarnaast blijft de huidige regeling voor natuurpacht
ongewijzigd gehandhaafd. Dat is artikel 388. Die is bruikbaar in natuurreservaten.
Hiermee kunnen verdergaande verplichtingen aan de pachter worden opgelegd
dan bij de gewone pachtovereenkomst. Tot slot moet worden bedacht dat pacht
slechts een van de relevante aspecten is bij transitieprocessen in het landelijk
gebied. De realisatie van natuurdoelstellingen vraagt naast algemene regelgeving
en beleid voor natuurbescherming, ruimtelijke ordening en wettelijke landinrichting,
vooral een adequaat financieringsinstrumentarium. Dat is er in de vorm van
subsidie voor gebiedsgericht beleid door middel van het per
1 januari van dit jaar ingevoerde investeringsbudget landelijk gebied.
Om deze redenen zie ik geen aanleiding de gevraagde notitie over een bredere
inzet van het instrument pacht op te stellen.De heer Holdijk vraagt naar de mogelijkheid om in de pachtovereenkomst
te bedingen dat de pachter de verpachter vrijwaart voor een eventuele naheffing
van overdrachtsbelasting, als de pachter de exploitatie van landbouwgrond
staakt. Op grond van artikel 319, eerste lid, onderdeel b, van het wetsvoorstel
keurt de Grondkamer de pachtovereenkomst niet goed, indien de verplichtingen
die uit de overeenkomst voortvloeien voor de pachter als buitensporig moeten
worden beschouwd. Een beding als waar de heer Holdijk op doelt, komt de regering
niet als buitensporig over. De verpachter staan ook zonder een dergelijk beding
mogelijkheden open om zich te verhalen op de pachter. Indien de pachter niet
voldoet aan de verplichting die voortvloeit uit het voorgestelde artikel 311
om het gepachte te gebruiken voor de uitoefening van de landbouw pleegt hij
wanprestatie. De verpachte kan op grond van artikel 376, eerste lid, aanhef
en onderdeel a, ontbinding vorderen van de pachtovereenkomst. De verpachter
heeft daarmee een grondslag om schadevergoeding te vorderen.Voorts vroeg de heer Holdijk of een dergelijk vrijwaringbeding kan worden
gebruikt indien de verpachter de grond binnen tien jaar vervreemdt aan de
pachter. Dat is mogelijk. Het beding zal dan worden opgenomen in de koopovereenkomst.
De regels voor de koop en levering van onroerende zaken in het burgerlijk
wetboek bevatten op dit punt geen bijzondere beperkingen.Mevrouw Broekers-Knol heeft een vraag over de vermogensrendementsheffing
in box 3 van de inkomstenbelasting gesteld. Zij geeft aan dat het werkelijke
rendement lager is dan het rendement dat wordt berekend op basis van de normwaarden
die de Belastingdienst als uitgangspunt hanteert. Zij meent dat instandhouding
van pacht als financieringsinstrument een voldoende zwaarwegende reden van
algemeen maatschappelijk belang is om een uitzondering te rechtvaardigen.
Het kabinet meent dat de invoering van de vermogensrendementsheffing in de
Wet inkomstenbelasting 2001 vooral moet bijdragen aan de verbreding en versterking
van de belastinggrondslag, een evenwichtiger belastingdruk en vereenvoudiging
van het belastingstelsel. De fiscale behandeling van verpachtte landbouwgronden
is herhaaldelijk aan de orde geweest tijdens de parlementaire behandeling
van de Wet inkomstenbelasting 2001. Het toenmalige kabinet, het tweede kabinet-Kok
waarvan ook de VVD deel uitmaakte, heeft toen geen reden gezien om voor verpachters
een vrijstelling voor verpachte grond te introduceren in box 3. Het kabinet
zag evenmin een reden om extra aftrek voor verpachters op te nemen in verband
met extra kosten van onroerende zaken, omdat die reeds in de hoogte van het
forfaitaire rendement zijn verdisconteerd. Wat dit kabinet betreft gelden
deze argumenten nog steeds.De heer Kox heeft gevraagd naar de prijsopdrijvende effecten van de liberalisering.
De prijs is inderdaad vrijgegeven voor geliberaliseerde pacht van korter dan
zes jaar. Deze pachtvorm komt echter in de plaats van de eenmalige pacht die
ook geen prijsbescherming bood. Ik zie dan ook niet in dat het nieuwe systeem
tot opdrijving van de prijzen zal leiden. De heer Holdijk heeft gezegd dat het overheidsbeleid al jaren lang een
zware wissel trekt op het voor verpachters redelijk geachte rendement. Er
ligt inmiddels een mede door verpachters gedragen rapport van de commissie
Pachtnormen, een commissie die op verzoek van mijn voorganger is ingesteld
en die heeft gewerkt onder leiding van professor Van Hall. De voorgestelde
systematiek voor de berekening van de hoogst toelaatbare pachtprijs gaat uit
van het opbrengend vermogen van de grond en daarbij wordt ook recht gedaan
aan het vereiste rendement voor de verpachter. Het voorstel is door het vorige
kabinet overgenomen. Als het aan mij ligt, zal nog deze zomer een nieuw pachtnormenbesluit
in het Staatsblad worden gepubliceert.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Mevrouw de voorzitter. Dank aan de beide ministers voor de uitgebreide
beantwoording van de door ons gestelde vragen.In eerste termijn heb ik gerefereerd aan de opmerking over de fundamentele
herziening waarover gesproken werd. Ik heb gezegd dat het misschien verstandig
was om te kijken naar de leeftijd van 65 jaar en het aantal jonge agrariërs
dat daarmee misschien geen pachtgronden kan krijgen. Ik heb ook gevraagd hoe
ervaring kan worden opgedaan met de geliberaliseerde pacht op grond van artikel
397 in het licht van kassen en dergelijke. Dat zijn mijn vragen 1, 3 en 4.
Het verheugt mij buitengewoon dat de minister van Justitie heeft toegezegd
dat hij voorziet dat de ervaring in de komende vier jaar, dus in deze kabinetsperiode,
gebruikt zal worden om te kijken of een verdergaande liberalisering kan plaatsvinden.
Ik ga ervan uit – ik heb het de minister van Landbouw eigenlijk ook
horen zeggen – dat alles goed bekeken zal worden, dat er over vier jaar
een evaluatie komt en dat wij alles goed op een rij kunnen zetten. Daarmee
ben ik buitengewoon blij, vooral ook omdat er enig zicht in de tijd is. Het
is niet een toezegging die in de lucht blijft hangen, waarvan wij maar hopen
dat het ooit gebeurt. Wij weten werkelijk dat er iets zal gebeuren. Nogmaals
dank daarvoor.Over artikel 380, lid 1, sub d en artikel 380, lid 2, heb ik in het voorlopig
verslag al een vraag gesteld. Bij interruptie heb ik de minister van Justitie
erop gewezen dat hij mij in eerste termijn daarop meteen al een antwoord had
gegeven. Ik moet eerlijk zeggen dat ik het antwoord van de minister niet begrijp.
Dat zal misschien aan mijn beperkte vermogens liggen, ik zou het niet weten.
In artikel 380, lid 1, sub a bijvoorbeeld, staat dat de in artikel 378, lid
1, bedoelde verplichting voor de verpachter om het aan de pachter aan te bieden,
niet bestaat in het geval van verkoop krachtens wetsbepaling of krachtens
het bevel van de rechter en van executoriale verkoop. In dat geval, zegt de
minister, zou je artikel 380, lid 1, sub d, kunnen gebruiken als verklaring
voor recht. In artikel 380, lid 1, sub d staat: in geval de rechter op vordering
van de verpachter oordeelt dat deze een ernstige reden heeft om de pachter
niet in de gelegenheid te stellen eigenaar dan wel erfpachter, opstaller of
vruchtgebruiker te worden. Dat heeft toch helemaal niets van doen met lid
1, sub a? De verpachter hoeft niet aan te bieden aan de pachter, als sprake
is van verkoop krachtens wetsbepaling. Daar komt de ernstige reden die de
verpachter heeft om de pachter niet in de gelegenheid te stellen, helemaal
niet bij kijken. Ik zal de andere subs hier niet noemen, maar
het zijn situaties waarin de wet aangeeft dat de verpachter het verpachte
niet aan de pachter hoeft aan te bieden. Hij mag tevens verkopen zonder aan
te bieden als er een veilige verkoop is. Dat laat ik hier onbesproken, want
het is niet ter zake bij dit punt. De verplichting om aan te bieden aan de
pachter heeft de verpachter niet als hij bijvoorbeeld gedwongen moet verkopen
krachtens wetsbepaling. De minister zegt dat het heel handig is dat hij dan
met artikel 380, lid 1, sub d, een verklaring voor recht heeft. Maar dat is
dus helemaal niet aan de orde.Artikel 380, lid 2, is ook een alternatief. Dan komen wij in dezelfde
richting. De verpachter hoeft het niet ten verkoop aan te bieden aan de pachter
als de Grondkamer op verzoek van de verpachter heeft vastgesteld dat de verpachter
een ernstige reden heeft om de pachter niet in de gelegenheid te stellen om
eigenaar en dergelijke te worden. Dat is heel duidelijk. Het is dus van tweeën één.
Artikel 380, lid 2, lijkt mijn fractie het artikel waarmee je het beste kan
werken. Artikel 380 lid 1, sub d, is in deze opstelling overbodig. Het antwoord
dat het gebruikt kan worden als een verklaring voor recht in een procedure
die valt onder artikel 380, lid 1, sub a, b, c of e, is naar mijn visie niet
aan de orde. Misschien kan de minister mij het licht geven.Wat box 3 van de Wet op de inkomstenbelasting 2001 betreft ben ik op de
hoogte van de discussie die hierover indertijd is gevoerd. Ik merk alleen
wel op dat de pachtopbrengst wordt gereguleerd door de pachtnormen. Het hoogste
en maximale rendement is op dit moment 2%. Het fictieve rendement van
box 3, de vermogensrendementsheffing, is een rendement van 4%. Het
kan meer of minder zijn, maar er wordt uitgegaan van 4%. Alleen bij
de pacht zit je vast aan 2%. Dat is een aanmerkelijk ongunstiger positie.
Vandaar ons beroep om nog eens te kijken of het onder de natuurgebieden en
landgoederen zou kunnen vallen.Mevrouw Westerveld (PvdA):Voorzitter. Dit wetsvoorstel heeft enige hindernissen. Ik neem het dossier
over van de heer Noten. Hij heeft het grootste deel van het antwoord van de
bewindslieden helaas niet kunnen volgen en hij vindt het een beetje merkwaardig
om te reageren op antwoorden die hij niet heeft gehoord.Ik vind het nogal ingewikkeld dat het antwoord op de vragen over de grens
van 65 jaar over twee bewindslieden is verspreid. Ik begrijp dat het met elkaar
te maken heeft, maar daar staat tegenover dat de materie behoorlijk is verknoopt.
Het verheugt mijn fractie dat het onderwerp in de evaluatie zal worden meegenomen.
Het zal duidelijk zijn dat het schrappen van die grens van 65 jaar in allerlei
regelingen op dit dossier behoorlijk ingewikkeld is. Wij gaan ervan uit dat
dit in die brede evaluatie zal worden meegenomen.Mijn fractie heeft in eerste termijn om een notitie gevraagd, maar ik
moet zeggen dat ik de reactie van de minister van Landbouw op dat verzoek
niet helemaal begrijp. Wij zijn het erover eens dat er met dit wetsvoorstel
een stap is gezet in een wat langer traject. Over een aantal jaren zal gekeken
worden hoe daarmee wordt verdergegaan. Kan de minister in tweede termijn uitleggen
wat precies de reden is om dit onderwerp van de Pachtwet niet in die bredere
context te betrekken?De heer Wagemakers (CDA):Mevrouw de voorzitter. Op de heer Kox na vindt iedereen de liberalisering
wenselijk, maar je kunt je afvragen wat wij hebben bereikt met dit wetsvoorstel.
Het kabinet ziet het als een eerste stap, een eerste impuls. Wij ontkennen
ook niet dat de verlenging van de geliberaliseerde pacht, langer dan de termijn
van twaalf jaar die thans het maximum is, een goede zaak is. Voor het overige
houdt de minister ons voor dat wij een zeker optimisme moeten hebben over
de werking van dit stelsel.In dat verband ziet mijn fractie een discrepantie tussen twee zaken. Alle
pogingen ten spijt treedt er een steeds verdere daling op van het pachtareaal.
Die daling neemt weliswaar in tempo af, maar is nog steeds gaande. De regering
heeft een commissie van deskundigen gevraagd om een rapport uit te brengen.
Conclusie één van dat rapport is dat wij er met de huidige Pachtwet
niet komen. Er moet een algehele herziening van de Pachtwet komen, willen
wij het pachtinstituut als zodanig voor onze samenleving behouden. De discussie
start met een oproep voor een algehele herziening. Het eindigt met de constatering
dat het voorstel niet meer is dan een eerste stap, een eerste impuls. De vraag
is dan ook of wij vandaag met het aannemen van dit wetsvoorstel, als het zover
komt, veel bereikt hebben.In de memorie van toelichting staat dat wij ooit nog tot een algehele,
fundamentele aanpassing kunnen komen. Ik kijk dan even naar de manier waarop
de ministers dat in hun antwoord hebben ingekleurd. Zij zeggen dat zij naar
aanleiding van knelpunten die zich in de praktijk voordoen naar oplossingen
zullen zoeken. Dat veronderstelt dat de huidige regeling de bestaande knelpunten
reeds heeft opgelost en dat het wachten nu is op nieuwe knelpunten. Maar dat
is helemaal niet zo. Veel knelpunten rondom de pacht worden niet opgelost
met dit wetsvoorstel.Een in het oog springend punt is de pacht van bedrijfsgebouwen. De opzet
van de Pachtwet past in het geheel niet bij het regime dat van toepassing
wordt op bedrijfsgebouwen. Dat knelpunt doet zich al voor in de praktijk.
Men hoeft zich maar naar het Westland te begeven om te horen wat er speelt
in het geval dat de complexen daar in pacht worden gegeven. Wij hebben de
regering dan ook opgeroepen daar iets aan te doen. Wij zijn de minister erkentelijk
voor de op dat punt gedane toezegging, mede naar aanleiding van het interruptiedebat
met mevrouw Broekers-Knol, maar wij denken niet dat de praktijk op dat punt
veel nieuws zal brengen. Het zou goed zijn als de bewindslieden zich realiseren
dat het geheel niet loopt. Juist bij de bedrijfsgebouwen heeft de categorie
grijze pacht zich ontwikkeld, omdat de Pachtwet daar niet op past.De vraag is overigens wat de casus die ik voordroeg aan de minister en
de grijze pacht met elkander gemeen hebben. Ik verwees al naar die mevrouw
die mij enige dagen geleden heeft gebeld. Ik heb de minister een rechtsfilosofisch
vraagstuk voorgelegd dat hem ongetwijfeld zal interesseren. Het fenomeen is
dat mensen in een sfeer van vriendschap een regeling trachten te treffen,
waarna de ander heimelijk die grond onder de Pachtwet tracht te brengen. Niet
dat de betrokkene zich daarvan bewust is, want hij staat grond af aan een
ander. Als je echter voor agrarische doeleinden grond aan een ander in gebruik
geeft en als er dan iets optreedt wat lijkt op een tegenprestatie,
dan treedt onmiddellijk het dwingende regime van de Pachtwet in.Dat is de parallel met de grijze pacht. Mensen die elkaar volstrekt vertrouwen
maken afspraken met elkaar. Een beroep op de Pachtwet wordt in die vertrouwensrelatie
als onfatsoenlijk gezien. Op die manier gaat het soms nog bij de kassen in
het Westland: mensen kijken elkaar diep in de ogen en zeggen vervolgens dat
de Pachtwet niet aan de orde is. Het is naar mijn overtuiging niet gewenst
dat de morele opvattingen van mensen afwijken van wat de wet zou betekenen.
Dat moet je bij elkaar houden. Dat is de rechtsfilosofische dimensie in deze
discussie. Vroeg of laat zal de wet zich dus moeten aanpassen aan wat mensen
op dit punt redelijk vinden. Dat is te ver uit elkaar gegroeid en die discrepantie
moet worden gedicht.Al interrumperende is er het nodige gezegd over de overgangsproblematiek.
Ik vraag de minister van Justitie om een verhoogde belangstelling voor dit
onderwerp. Het gewicht dat mijn fractie aan dit punt toekent, moet de minister
niet onderschatten. Je kunt over zaken onderscheiden denken: de ene vindt
iets wenselijk en de andere vindt iets anders wenselijk. Uit de memorie van
antwoord is echter gebleken dat de minister en ik hetzelfde wenselijk achten.
Wij vinden allebei dat op lopende procedures het oude recht van toepassing
moet blijven. De minister zei op een gegeven moment dat veel kan worden opgelost,
als wij maar die termijn van een maand in acht nemen. Als mensen, geconfronteerd
met een opzegging, binnen die maand een procedure starten, dan is er sprake
van een lopende procedure. De gedachte is kennelijk dat er dan ook sprake
is van toepasselijkheid van oud recht.Mijn fractie heeft een behoorlijk deel van de eerste termijn gebruikt
om uiteen te zetten dat de artikelen die de minister daarvoor in het geweer
heeft gebracht niet tot dat resultaat leiden. Het artikel dat daarbij centraal
staat, artikel 74 van de Overgangswet, heeft een gekende betekenis, die volgt
uit de rechtsgeschiedenis van de Overgangswet. Dat artikel heeft echter alleen
betrekking op de formele aspecten die aan het voeren van een procedure verbonden
zijn en niet aan het inhoudelijke recht dat van toepassing is. Als dat artikel
de oplossing moet brengen, dan heb ik een nare mededeling. Dat artikel zal
de oplossing in ieder geval niet brengen. Als deze wet wordt aangenomen, dan
lijkt het erop dat er een resultaat zal optreden dat de minister en mijn fractie
niet voor ogen staat. Dan zullen lopende procedures niet worden afgerond onder
het recht dat gold toen de procedures werden aangevangen.Met enige klem roept mijn fractie de minister dan ook op om de gedachten
op dat punt opnieuw op een rijtje te zetten. Wellicht zal dan blijken dat
het standpunt van mijn fractie onjuist is, maar daar krijgen wij dan graag
een goede uitleg van. Mocht het standpunt van mijn fractie echter juist zijn,
dan moet er nagedacht worden over een oplossing. In dat verband viel mij op
dat de minister in zijn betoog in ieder geval gewag maakte van een reparatiewet
die een oplossing zal bieden voor een aantal kleinere oneffenheden die reeds
in de bestaande wet zijn onderkend. Dit zal waarschijnlijk gebeuren in het
kader van een veegwet die al of niet in procedure is of komt. Het zou dan
toch voor de hand liggen dat als waar is wat ik heb betoogd, namelijk dat
het algemene overgangsrecht geen oplossing biedt voor het probleem dat wij
hebben gesignaleerd, in de veegwet specifiek overgangsrecht kan worden opgenomen
ten einde althans dit punt voor deze wet op te lossen. Wellicht wil de minister
dit toezeggen.De heer Holdijk (SGP):Mevrouw de voorzitter. Namens beide fracties dank ik beide bewindslieden
voor hun reactie op onze inbreng in eerste termijn.Ik heb mij in de eerste ronde verheugd getoond over het feit dat het pachtrecht
weer in het Burgerlijk Wetboek terecht komt. Dit blijf ik onverkort zeggen.
Daarmee is misschien wel het risico ontstaan dat het pachtrecht meer de directe
verantwoordelijkheid van de minister van Justitie wordt dan die van de minister
van LNV. Dit was tot nog toe eigenlijk omgekeerd, in die zin dat de laatste
zich de eerstverantwoordelijke achtte voor de Pachtwet. Ik hoop dat er ondanks
de verschuiving van Pachtwet naar pachttitel in het BW geen verschuiving van
verantwoordelijkheid, laat staan van aandacht tussen beide bewindslieden zal
optreden. Ik hoop vertrouwen te mogen hebben in de aandacht van de minister
van LNV.Ik dank de bewindslieden voor hun concrete beantwoording. Het was een
dubbel antwoord, maar geen dubbelzinnig antwoord waar zij spraken over de
vrijstelling van de overdrachtsbelasting in pachtsituaties. Volgens mij hebben
beide bewindslieden vrijwel exact hetzelfde antwoord op onze opmerkingen gegeven.
Ik ben gelukkig met dit antwoord.De minister van LNV meende dat zij alle vragen heeft beantwoord, maar
zij heeft mijn laatste vraag in eerste termijn niet beantwoord, namelijk of
wij en de praktijk erop mogen rekenen dat deze wet uiterlijk 1 oktober
aanstaande in werking zal treden. Wil zij zich hierover uitspreken?In meer algemene zin is wel gebleken, zoals ik in eerste termijn ook aan
de hand van de historie min of meer vaststelde, dat er niet alleen zakelijke
verschillen in de standpunten over het pachtrecht bestaan, maar ook politieke.
In het verleden was er zelfs sprake van duidelijk herkenbare tegenstellingen.
Die hebben wij vanmiddag in milde mate ook wel kunnen constateren.Ik heb niet zo zeer kritiek op de keuze van dit kabinet om stap voor stap
te werk te gaan, maar de vraag is wel hoeveel tijd wij denken te hebben. Als
wij moeten vaststellen dat het pachtareaal in de afgelopen 50 jaar alleen
maar gekrompen is, ook al neemt de afname sinds 1995 wat af, maar meer ook
niet, is het toch de vraag hoeveel tijd wij denken te hebben om de bakens
te verzetten. Ik denk dat wij politiek gezien op een verschil in veranderingsgezindheid
stuiten, waarbij onze fracties in dit dossier meer veranderingsgezind zijn
dan andere. Dit komt niet dagelijks voor, maar ik wil er vandaag met klem
voor pleiten om op tijd te zijn. Als wij de tijd laten verlopen die wij denken
te hebben, bewijzen wij de pacht geen goede dienst.Ik denk dat er ook niet zo veel angst moet zijn voor aanpassing aan ontwikkelingen
die zich buiten de pacht om op de grondmarkt en in de landbouw als geheel
voordoen. De prijzen hoeven geen probleem te zijn. Dat is bij de eenmalige
pacht wel bewezen. De prijzen werden niet meer getoetst, maar partijen zijn
vrijelijk tot de vaststelling van een prijs gekomen. Hetzelfde geldt uiteraard
ook voor de grijze pacht. Ook daar blijkt de prijs niet het probleem te zijn,
maar de weerzin, de angst, de vrees om onder het pachtregime te vallen, weerhoudt partijen ervan om van het pachtinstituut gebruik te maken.Wij hoeven ook niet bang te zijn dat er gebrek aan grond zal ontstaan,
omdat de pacht zo'n vlucht zou nemen. Wij weten allen dat er eerder sprake
is van een overschot aan grond dan van een tekort.Kortom, men zou mij de redenen uiteen moeten zetten waarom wij zo beducht
moeten zijn voor veranderingen op dit punt.Ik wil nog kort iets zeggen over de fiscale aspecten van de vermogensrendementsheffing.
De standpunten van dit en het vorige kabinet zijn mij natuurlijk bekend. Toch
blijf ik een beetje zitten met de situatie dat de minister van LNV zegt dat
zij de pacht wil behouden en misschien zelfs uitbreiden, terwijl de minister
van Financiën zegt dat dit niet langs deze weg kan gebeuren. Onze fracties
zullen er niet voor pleiten dat pachters gesubsidieerd moeten worden, vergelijkbaar
met bijvoorbeeld de huursubsidie, dat in geen geval, maar ik heb geen begrip
voor die weerstand om langs fiscale weg de pacht te faciliteren. Ik spreek
dan specifiek over de particuliere verpachter. Je kunt pacht toch ook zien
als een vorm van belegging? Er is al lang overeenstemming over het feit dat
groene beleggingen fiscaal tegemoet kunnen worden gekomen. Als een belegging
in pacht, in grondgebonden landbouw, geen groene belegging kan worden genoemd,
weet ik het niet meer. Dit lijkt mij nog eens een extra aanbeveling om ervoor
te zorgen dat op dit punt het denken niet stil komt te staan.Wij vinden dit wetsvoorstel een verbetering op een aantal knelpunten.
Niettemin blijf ik van mening dat dit het wetsvoorstel van de gemiste kans
is, het spijt mij echt. De bijdrage die het wil leveren aan de oplossing van
een aantal knelpunten brengt ons er echter toe om voor dit wetsvoorstel te
stemmen.De heer Kox (SP):Mevrouw de voorzitter. De heer Wagemakers constateerde terecht dat er
een onderscheiden positie is tussen de SP en de overige fracties met betrekking
tot dit wetsvoorstel dat verdere liberalisering van de pacht regelt. Tegelijkertijd
constateer ik dat dit toch niet helemaal een zwart-witpositie is. De heer
Holdijk heeft zelf uitgelegd dat hij de meest revolutionaire op dit dossier
is en wie ben ik om hem tegen te spreken. Ik hoorde de heer Noten in eerste
termijn toch een aantal kritischer noten kraken. Ik weet niet wat daar in
de tweede termijn nog precies van is overgebleven, want ik denk toch dat de
posities van de SP en de Partij van de Arbeid op dit punt wat dichter bij
elkaar lagen. Ik vond de inbreng van de Partij van de Arbeid in eerste termijn
wat radicaler dan in tweede termijn, maar dit kan ook aan de stijl liggen.De minister van LNV zei dat zij geen analogie trok met de liberalisering
van de huurwetgeving, maar dit leek mij wel iets om wat dieper op in te gaan.
Ook bij de liberalisering van de huurwetgeving was namelijk een van de argumenten
dat op die manier meer huurwoningen beschikbaar zouden komen. Althans, dat
was de gedachte. Bij de liberalisering van de pachtregelgeving is de leidende
gedachte dat daarmee een eind kan worden gemaakt aan de terugloop van de hoeveelheid
pachtgrond. De liberalisering van de huurwetgeving is stopgezet. Het is mogelijk
dat er daardoor meer huurwoningen komen, maar de bijeffecten zien wij als
nadeliger dan de positieve effecten. Daarom vraag ik deze minister nogmaals:
kan de liberalisering van de pachtwetgeving weliswaar leiden tot het meer
dan anders beschikbaar houden van pachtgrond, maar zijn de bijeffecten niet
vervelender, dus de nadelen groter dan de voordelen? Juist deze minister,
met haar achtergrond in zowel het sociale als het agrarische, moet toch brieven
krijgen van boeren die helemaal niet zo gelukkig zijn met deze ontwikkelingen?
De minister van Justitie stelde dit voor als een sublieme win-win-winsituatie
waarmee iedereen tevreden was, maar ik herinner me dat bepaalde groepen eerst
veel meer wilden en andere groepen veel minder. Dit is een compromis, maar
bij een compromis zijn er altijd mensen die moeten inleveren. Graag een reactie
hierop.Als er steeds minder pachtgrond komt, kan dat ermee te maken hebben dat
de regels te beklemmend worden gevonden. Maar het heeft natuurlijk ook te
maken met het feit dat er steeds meer boeren verdwijnen; elke dag doen zeven
boeren, die het niet meer kunnen bolwerken en het niet meer zien zitten, de
zaak op slot. Daardoor kan hun grond verdwijnen uit het pachtareaal. Kan de
minister van LNV ook iets over die mogelijke oorzaak zeggen? Als je die boeren
langer in leven houdt, zou het pachtareaal ook groter kunnen worden gehouden.De minister van LNV had verder geen behoefte aan de notitie waar de heer
Noten om vroeg en waarbij ik me aansloot; alles was volgens haar immers goed
geregeld, alles was in orde, iedereen was tevreden. Dat kan zeker zo zijn,
maar in de tweede termijn van de minister hoor ik graag waarom dit verzoek
niet goed zou zijn. Pacht is in ons land al lang een instrument en waarom
zou dit niet kunnen worden vernieuwd?Ik ben er niet van overtuigd dat dit de juiste weg is. Ik ben bang dat
dit leidt tot de verslechtering van een deel van de positie van de boerenstand.
Kortom, ik vrees dat het beoogde effect niet wordt gerealiseerd. Ik ben er
ook voor bevreesd dat dit slechts een tussenstap zal zijn. Zo heeft collega
Wagemakers het over een eerste stap en eerste impuls, en dat vindt hij een
beetje mager. Collega's van de VVD en van de ChristenUnie hoor ik hetzelfde
zeggen. Als dit een tussenstap zou zijn naar nog veel meer, ben ik daar niet
erg blij mee. Ik zet dan liever niet die eerste stap. Ik ben blij dat beide
ministers in ieder geval een evaluatie hebben toegezegd binnen een periode
van vier jaar, maar voor mij zal dan niet duidelijk zijn welke richting die
ingaat. Ik heb geleerd dat je bij twijfel beter niet kunt inhalen. Ik kan
dus beter nee zeggen. Maar wellicht kunnen de bewindslieden mij er in hun
tweede termijn van overtuigen dat ja zeggen in dit geval verstandiger is.Minister Hirsch Ballin:Voorzitter. De heer Kox had het over een compromis. Welnu, dat is niet
altijd verkeerd. Wij constateren dat er draagvlak voor deze regeling bestaat,
evenals de wens om deze in werking te doen treden in verband met de beëindiging
van de tijdelijke pachtverhoudingen later dit jaar. Wij sluiten de ogen noch
de oren voor wensen om verder te gaan. Natuurlijk zijn er mensen die zeggen
dat dit al te ver gaat. Dat begrijp ik ook, maar gelet op het overleg met
de vertegenwoordiging van de belanghebbenden denken wij dat dit een evenwichtige
aanpak is, waarmee niet de deur wordt gesloten voor verdere stappen. In het
kader van de behandeling van de toegezegde brief over de beoordeling
van de werking zou dit aan de orde kunnen komen. Ik zeg mevrouw Broekers-Knol
graag toe dat wij hierbij zullen ingaan op de gevolgen voor de betekenis en
werking van het amendement-Slob.Dat amendement-Slob heeft een zekere scherpte gegeven aan de vraag of
het overgangsrecht voldoende is. De heer Wagemakers sprak hierover ook in
tweede termijn. Op een paar punten wil ik nu ingaan. Over de verhouding tussen
artikel 70f, lid 5 en artikel 397 hoef ik volgens mij niet veel meer te zeggen,
omdat die in hun materiële inhoud samenvallen. Een lastig punt is wel
de uitleg van de bepalingen in de Overgangswet Burgerlijk Wetboek, in het
bijzonder artikel 74. In mijn antwoord in eerste termijn nam ik het standpunt
in – en dit lag in het verlengde van hetgeen mijn voorganger had geschreven
in de schriftelijke voorbereiding van de behandeling – dat naar het
inzicht van het kabinet deze bepaling ruimer kan worden opgevat dan dat het
alleen zou gaan om de rechtsingang. Ik denk dat voor het verschil van de uitleg
van de Overgangswet Burgerlijk Wetboek en Nieuw Burgerlijk Wetboek wel belangrijk
is wat ik in eerste termijn heb gezegd, namelijk dat door een verstandige
omgang met de termijnen de twisten kunnen worden beperkt. Vandaar dat ik verwees
naar de mogelijkheid om door goede voorlichting ongelukken of onduidelijkheden
te voorkomen.Nu moet ik de heer Wagemakers toegeven dat daarmee niet is verzekerd dat
er geen problemen komen, omdat er natuurlijk mensen kunnen zijn die hier niet
op inspelen – alle voorlichting ten spijt. Dat zou een argument zijn
om dit toch anders te regelen, maar daarbij moet dan wel rekening worden gehouden
met praktische bezwaren. Daarom heeft de kwestie van de uitleg van artikel
74 van de Overgangswet wel degelijk enige praktische betekenis. Ik bedoel
niet dat dit kwantitatief van grote betekenis is, maar als we de route zouden
volgen van een – toch maar uitdrukkelijke – aanvullende overgangsbepaling,
dan ontstaat er mogelijk zoveel vertraging in de inwerkingtreding van het
wetsvoorstel dat er meer ongelukken worden aangericht dan voorkomen. Ik wijs
nogmaals op het belang van een goede voorlichtingscampagne en het draagvlak
dat wij tot nu toe hebben aangetroffen bij de belanghebbende organisaties.
Deze zullen ongetwijfeld ook het hunne bijdragen. Ik denk dat er argumenten
zijn voor de uitleg die ik aan artikel 74 heb gegeven in andere bepalingen
van de Overgangswet en in het bijzonder de toepassing naar redelijkheid en
billijkheid. Wel erken ik dat daar ook weer discussies over kunnen ontstaan.
Dat soort discussies lijkt mij niet wenselijk. Ik stel daarom het volgende
voor. Ik heb de wetsgeschiedenis van de Overgangswet Nieuw Burgerlijk Wetboek
niet bij de hand. Wellicht zag u mij net lopen naar het kastje met de editie
Schuurman & Jordens in deze vergaderzaal, want daarin zijn vaak stukken
over overgang en wetsgeschiedenis te vinden. Helaas stond er niets over artikel
74 van de Overgangswet Burgerlijk Wetboek.Hiermee komen wij op de vraag wat wij vanmiddag zelf kunnen bijdragen
aan de wetsgeschiedenis. Ik wil niet beweren dat de vroegere wetsgeschiedenis
met een groots gebaar kan worden ontkracht bij deze gelegenheid, maar ik beweer
wel dat de duiding van een bestaande bepaling kan worden aangevuld. Het gebeurt
elke dag dat er in een toelichting situaties zijn voorzien, terwijl andere
situaties nog niet zijn voorzien. Hieraan kunnen wij dan nog een bijdrage
leveren.Ik wil de wetsgeschiedenis liever niet zo laten aflopen dat de rechter
straks aan de bal is wanneer zich dergelijke situaties voordoen. Daarom stel
ik het volgende voor. Ik zal de gerezen vraag over de uitleg van het algemeen
overgangsrecht voorleggen aan de regeringscommissaris voor het Nieuw Burgerlijk
Wetboek, de heer Neleman. Het gaat tenslotte om een algemene vraag en niet
om een vraag die specifiek betrekking heeft op het pachtrecht. Ik zal hem
vragen om op korte termijn te reageren. Vervolgens zal ik de Kamer hierover
een brief sturen waarin een standpunt vervat zal zijn. Dit zal hetzij leiden
tot een wellicht overtuigende duiding van de uitleg van de Overgangswet Nieuw
Burgerlijk Wetboek hetzij tot de conclusie dat eventuele problemen op het
punt van het overgangsrecht moeten worden voorkomen in samenhang met de reparatie.
In dat laatste geval moeten wij ook snel handelen. Daarom zal ik de Kamer
deze brief op zeer korte termijn doen toekomen.De heer Wagemakers (CDA):De minister biedt een buitengewoon galante oplossing aan, gesteld dat
ik het als volgt kan begrijpen. Als de regeringscommissaris zou oordelen dat
het overgangsrecht moet worden uitgelegd op een wijze zoals mijn fractie dat
heeft voorgedragen, namelijk dat het oude recht niet van toepassing is op
lopende procedures, dan moet er ook een definitief commitment zijn van de
regering om te bevorderen dat er op de meest korte termijn op dit punt wordt
voorzien in aanvullend overgangsrecht.Minister Hirsch Ballin:Het antwoord op die vraag is "ja", tenzij uit het bericht zou
blijken dat de situaties waarin dat probleem zich zou voordoen, op andere
wijze kan worden vermeden waardoor het risico dat de heer Wagemakers onder
de aandacht heeft gebracht, zich in de praktijk niet zou voordoen.De heer Wagemakers (CDA):Als het risico niet bestaat, dan hoeft het ook niet opgelost te worden.Minister Hirsch Ballin:Dan kom ik nu te spreken over een punt dat door mevrouw Broekers-Knol
naar voren is gebracht. Als pachter en verpachter twisten over de vraag of
het voorkeursrecht gepasseerd moet worden, zullen de argumenten naar wij mogen
aannemen over en weer uit de kast worden gehaald. Het kan dan zijn dat de
rechter op vordering van de verpachter moet vaststellen dat deze terecht een
ernstige reden heeft om de pachter niet in de gelegenheid te stellen om van
het voorkeursrecht gebruik te maken. Het schrappen van onderdeel d komt een
efficiënte procesvoering dan ook niet ten goede. Daarom denk ik dat het
toch maar beter is om te leven met de tekst van het wetsvoorstel zoals het
nu voorligt, dan om te proberen daarin nog wijziging te brengen.Mevrouw Broekers-Knol (VVD):Ik blijf met de minister van mening verschillen, maar het bijt niet echt.
Er vloeit geen bloed uit. Als het dan zo moet, dan moet het maar. Er wordt
echter toch nog gekeken naar het andere kruimelwerk. Daarom vraag ik de minister
om er nog een keer heel goed naar te kijken.Minister Hirsch Ballin:Als er reden is om hier iets te verduidelijken, dan zal ik dat doen. Ik
ben blij dat mevrouw Broekers-Knol met mij onderkent dat er niet echt, even
ongeacht de vraag die ons verdeeld houdt, een praktisch probleem van betekenis
uit zal voortvloeien.De heer Holdijk heeft een opmerking gemaakt over de eerste verantwoordelijkheid.
Ik moet hem op dit punt teleurstellen of geruststellen. Toen ik toch bij het
kastje stond met de editie van Schuurman & Jordens, heb ik dit punt even
meegenomen. Ook de eerste ondertekenaar van de oude Pachtwet was indertijd
de minister van Justitie. Destijds was dit de heer Samkalden. De tweede ondertekenaar
was de minister van Landbouw, Visserij en Voedselvoorziening, de heer Vondeling.Minister Verburg:Voorzitter. Dat is dan maar weer vastgesteld. Ik dank de afgevaardigden
voor hun inbreng in tweede termijn. Mevrouw Broekers en de heer Holdijk zijn
teruggekomen op het punt van het rendement, namelijk 2% en 4%
in box 3. Ik herhaal dat dit indertijd bij de behandeling van het wetsvoorstel
voor 2001 zeer nadrukkelijk is meegewogen. Ik zeg daarbij dat zo'n zelfde
regeling geldt voor spaargeld. De afgelopen jaren heeft spaargeld ook ver
onder de 4% opgeleverd, althans mijn spaargeld wel. Ik wijs bovendien
op een ander punt. De 4% wordt bij de reguliere pacht genomen over
de verpachte waarde van 45% van de vrije waarde. Als je dat uitrekent,
beloopt het rendement waarmee wordt gerekend voor de heffing minder dan 2%.
Dat is het punt dat ik hier wil maken. In algemene zin, maar ook niet meer
dan dat, zeg ik tegen mevrouw Broekers en de heer Holdijk dat het denken niet
stil staat. Het denken staat nooit stil.Mevrouw Westerveld heeft opgetreden als plaatsvervanger van de heer Noten,
dus spreek ik mevrouw Westerveld en de heer Noten maar beiden aan. Zij vragen
zich af waarom ik niet wil toezeggen om nog iets te schrijven over natuurorganisaties
in relatie tot de Pachtwet. Ik doe dat niet, omdat ik vind dat natuurorganisaties
in de hele wording en ontwikkeling van deze Pachtwet buitengewoon goed hebben
meegewerkt en er ook zeer bij betrokken zijn. Ik wil hier niet de verwachting
wekken dat zij niet meegenomen worden bij de evaluatie van de Pachtwet, want
daarmee heb ik geen enkel probleem. Ik heb echter gewezen op het feit dat
natuurorganisaties met betrekking tot de Pachtwet te maken hebben met landbouw.
Pacht heeft namelijk betrekking op landbouwgrond.Natuurorganisaties kunnen ook andere afspraken maken met gebruikers of
huurders. Via het overeenkomstenrecht kunnen zij allerlei afspraken maken
over bijzondere diensten, handelingen en verrichtingen. Daarin zijn zij veel
vrijer dan wanneer zij gebruik maken van de Pachtwet, die alleen ziet op benutting
van de grond als landbouwgrond. Dat hebben natuurorganisaties ook laten weten.
Zij zien dan ook voordelen in het huidige wetsvoorstel. Er wordt ingespeeld
op de dynamiek van de natuurontwikkeling. Dat biedt hen nieuwe mogelijkheden
als het gaat om agrarisch natuurbeheer, namelijk om ervaring op te doen met
pachters en na verloop van tijd eventueel wijziging aan te brengen in de inhoud
van de pachtovereenkomst dan wel die overeenkomst te beëindigen. Dat
gezegd hebbend, zeg ik dat natuurorganisaties natuurlijk meelopen in de evaluatie
van deze Pachtwet. Ten slotte wijs ik erop dat de huidige regelgeving met
betrekking tot natuurpacht gehandhaafd blijft. Dit staat in artikel 388.De heer Holdijk heeft een opmerking gemaakt over de veranderingsgezindheid
van dit kabinet. Hoewel ik hem toegeef dat hij gelijk heeft als hij zegt dat
de grote veranderingsgezindheid van de SGP en de ChristenUnie niet altijd
herkend wordt en op dit punt groot is, deel ik niet in zijn oordeel dat het
kabinet niet zou willen en dat ook het vorige kabinet niet zou hebben gewild.
Ik wijs erop dat het eerste wetsvoorstel dat door het vorige kabinet is ingediend,
grotere stappen wilde maken. Dat is echter niet geaccepteerd door de Tweede
Kamer en de organisaties in de praktijk, noch door de pachters, noch door
de verpachters. De heer Holdijk zal het toch met mij eens zijn dat je bij
het handen en voeten geven van de Pachtwet, verder komt met draagvlak dan
zonder draagvlak. Je kunt zeggen dat er grotere stappen gezet hadden moeten
worden, maar ik denk dat draagvlak en instemming van zowel pachters als verpachters
wel van belang is voor dit wetsvoorstel. Dat is ook de reden waarom wij hebben
gezegd dat wij het nu zo doen. Blijkbaar heeft dit ook tijd nodig. Rond de
evaluatie kunnen wij bezien of de stap groot genoeg is geweest, dan wel of
die te groot is geweest en of er misschien nog verdere stappen moeten volgen.
Die evaluatie is voorzien over ongeveer vier jaar.De heer Kox heeft ook gesproken over de liberalisering, zij het vanuit
het andere uiterste van het spectrum. Hij heeft zijn zorgen erover uitgesproken
dat wij wel eens te snel zouden kunnen gaan en te grote stappen zouden kunnen
zetten. Ik meen dat deze twee uitersten ook het spanningsveld kunnen tekenen.
Ik stel vast dat wij met dit wetsvoorstel een behoorlijk midden hebben weten
te vinden. Blijkbaar is het nodig om ook op dit terrein te zoeken naar consensus
en naar samenwerking, zaken die dit kabinet hoog in het vaandel heeft staan.
Wij gaan dit volgen. Ik reken op u en op ieder ander om dat met ons te volgen
en om alle mogelijkheden en effecten te beoordelen in de evaluatie die over
vier jaar zal worden gehouden.De heer Holdijk heeft gevraagd wanneer dit wetsvoorstel in werking treedt.
Wat het kabinet betreft gebeurt dat zo spoedig mogelijk. De uiterste datum
lijkt mij 1 oktober van dit jaar, mede met het oog op het aflopen van
de twaalfjarige overeenkomsten in verband met de verhuur van los land.De beraadslaging wordt gesloten.De voorzitter:Op verzoek van de fractie van het CDA schors ik de vergadering enkele
minuten.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.De heer Wagemakers (CDA):Voorzitter. Mijn fractie had deze schorsing aangevraagd om te bezien hoe
de toezeggingen van de ministers zich verhouden tot de afdoening van het wetsvoorstel
op dit moment. Het beraad in kleine kring hierover waarin de minister heeft
willen participeren, heeft geleid tot de suggestie van de CDA-fractie dat
het het beste zou zijn als het wetsvoorstel wordt aangehouden totdat de brief
van de regeringscommissaris beschikbaar is die uitsluitsel zal geven over de vraag of er een probleem met het overgangsrecht bestaat zoals
mijn fractie dat heeft beschreven. Dan kan er vervolgens – mocht dit
probleem bestaan – een definitieve oplossing komen in de vorm van een
wijziging van dit wetsvoorstel middels een novelle. Mocht dit probleem niet
bestaan, dan kan het wetsvoorstel uiteraard op dat moment worden afgedaan.De voorzitter:Ik zie dat de minister van Justitie wil reageren.Minister Hirsch Ballin:Voorzitter. Dit lijkt mij een zeer verstandige, passende gang van zaken.
Ik zal aan de regeringscommissaris vragen om ons daarin op korte termijn terzijde
te staan. In verband met het aflopen van tijdelijke pachtcontracten heeft
iedereen er belang bij dat hierover snel duidelijkheid ontstaat. Wellicht
kan dit zonder nadere aanvullende bepalingen op het gebied van het overgangsrecht,
maar die kunnen ook wel nodig blijken. Als dit laatste het geval is, moet
dat ook maar zo snel mogelijk blijken.De voorzitter:Ik kijk nog even naar de andere fracties, want de CDA-fractie bestaat
nog steeds niet uit 75 leden. Ik constateer dat dit niet op bezwaren stuit. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20062007-773-794.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl