Voortzetting van de behandeling van: - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 1999 (26200 X)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1998-1999, pag. 2426-2440

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

11-12-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

nr. 33, pagina 2426-2440

03-12-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26200-XToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Presentie en opening (donderdag 3 december 1998)Pagina 2349-2349
Behandeling van: - de verslagen van de commissie voor de Verzoekschriften over een aantal in haar handen gestelde adressen (26251, nrs. 9 t/m 19)Pagina 2349-2349
Lijst van ingekomen stukken (donderdag 3 december 1998)Pagina 2441-2441
Regeling van werkzaamheden (donderdag 3 december 1998)Pagina 2373-2375
Voortzetting van de behandeling van: - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 1999 (26200 X)Pagina 2426-2440
Bijvoegsel bij p. 2349: schriftelijke antwoorden van de ministers van Buitenlandse Zaken en voor Ontwikkelingssamenwerking op vragen, gesteld in de eerste termijn van de behandeling van de begroting van Buitenlandse Zaken voor 1999 (26 200 V)Pagina 2442-2470
Voortzetting van de behandeling van: - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 1999 (inclusief het deel Ontwikkelingssamenwerking) (26200 V)Pagina 2349-2373
Behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van de Wet conflictenrecht namen in verband met de totstandkoming van de wet van 10 april 1997 tot wijziging van de artikelen 5 en 9 van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek en in verband daarmede van enige andere artikelen van dit Wetboek (Stb. 161) (25971); - en één ander wetsvoorstelPagina 2349-2349
Voortzetting van de behandeling van: - het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (V) voor het jaar 1999 (inclusief het deel Ontwikkelingssamenwerking) (26200 V)Pagina 2375-2426

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 79 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten
van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 1999 (26200 X).(Zie vergadering van 2 december 1998.)De algemene beraadslaging wordt hervat.De voorzitter:Aan het adres van de minister en staatssecretaris van Defensie zeg ik
dat het mij oprecht spijt dat wij pas nu kunnen beginnen met de verdere afhandeling
van de begroting. Het is mijn streven om vanavond de eerste termijn van de
regering te voltooien. Het is eveneens mijn streven om op een redelijk tijdstip,
uiterlijk half twaalf, de vergadering te beëindigen. Laten wij in de
loop van het debat maar bezien waar beide doelstellingen samenkomen.Minister De Grave:Voorzitter! Ik dank de leden voor hun vriendelijke woorden bij het aantreden
van twee nieuwe bewindslieden op Defensie. Uit het overzicht in NRC Handelsblad
van gisteren heb ik begrepen dat na anderhalf jaar de gevaarlijke periode
start. Een indrukwekkende rij van bewindslieden van Defensie heeft de vier
jaar niet volgemaakt. Overigens heeft in de naoorlogse periode geen bewindspersoon
het langer dan vier jaar volgehouden op Defensie. Blijkbaar is het een gevaarlijk
beroep. Niettemin voelen wij ons gesterkt door de vriendelijke woorden van
de Kamer en hopen wij op een zeer goede samenwerking.Voorzitter! Op de drempel van de 21ste eeuw kan gezegd worden dat defensie
een belangrijke bijdrage levert aan vrede en veiligheid, een bijdrage waarmee
Nederland in internationaal verband ook goed voor de dag kan komen. Nederland
koos eigenlijk al vroeg voor kwaliteit boven kwantiteit. Onze krijgsmacht
is modern, goed uitgerust en goed opgeleid. Er werken 75.000 gemotiveerde
vrouwen en mannen, die zich dagelijks professioneel van hun taak kwijten.
Ik sluit mij aan bij verschillende geachte afgevaardigden, onder wie de heren
Zijlstra, Van den Doel en Van der Knaap, die hiervoor terecht aandacht hebben
gevraagd.Sinds ik als minister van Defensie ben aangetreden, heb ik kunnen vaststellen
dat de Nederlandse krijgsmacht ook in het buitenland een zeer goede reputatie
heeft. Ik wijs in dit verband op twee punten. Allereerst op de uitnodiging,
direct in het begin, van Engeland en Frankrijk aan Nederland, als enig middelgroot
land, om deel te nemen aan de extraction force. Verder wijs ik op een artikel
in de International Herald Tribune van hedenochtend, waarin een Engelse woordvoerder
wordt geciteerd over de besprekingen tussen Engeland en Frankrijk over de
Europese defensiesamenwerking. Hij zegt dat Engeland en Frankrijk wel met
elkaar in gesprek zijn, maar dat zij streven naar afstemming met relevante
NAVO-landen als Nederland, Italië en Spanje. Dat geeft aan hoe Nederland
internationaal wordt beoordeeld. In al mijn gesprekken met buitenlandse collega's
valt mij op dat Nederland binnen de NAVO en internationaal qua professionaliteit
en kwaliteit hoog staat aangeschreven. Het zal een opgave zijn om dat zo te
houden.Voorts blijkt uit een recent opinieonderzoek van het Nipo dat in Nederland
sprake is van een toenemende brede steun voor de krijgsmacht. Een duidelijke,
ruime meerderheid van de Nederlanders heeft veel vertrouwen
in de krijgsmacht en een positieve indruk van de militairen. Om het nog mooier
te maken: ook de heer Harrewijn en zijn achterban hebben een groeiende waardering
voor de krijgsmacht. Er kan geen enkele reden zijn om te somberen over de
toekomst van de Nederlandse defensie.Dat wil niet zeggen dat naar onze mening de defensieorganisatie de komende
jaren achterover kan leunen.Defensie moet functioneren als een moderne vertrouwenwekkende organisatie
die met beide benen in de samenleving staat. Ik beschouw dit samen met mijn
staatssecretaris als een belangrijke opdracht voor de komende jaren. De luiken
moeten open en daarvoor is een proces van verandering en vernieuwing nodig.
Ook de contacten met de bonden van het personeel moeten worden verbeterd.
Ik ben het op dat punt met de heren Zijlstra en Van den Doel eens die daarop
in eerste termijn hebben gewezen. Ik hecht eraan erop te wijzen dat een deel
van dit veranderingsproces al onder mijn ambtsvoorganger is ingezet. Voorbeelden
zijn het toetsingskader voor de uitzending van eenheden en de verbeterde aansturing
van en het toezicht op de uitgezonden eenheden sinds 1995 die ook in de praktijk
hun waarde hebben bewezen. Meer is echter nodig. Naar aanleiding van de bevindingen
van de heer Van Kemenade van afgelopen september heb ik nieuwe maatregelen
genomen van zeer uiteenlopende aard waarover wij de vorige week al grondig
hebben gesproken tijdens een algemeen overleg met de vaste commissie voor
Defensie. Ik dank ook hier plenair de leden van deze Kamer voor de toen door
hen uitgesproken steun.Enkele geachte afgevaardigden, onder wie mevrouw Van 't Riet en de heer
Harrewijn, hebben die steun opnieuw uitgesproken. Ik bevestig nogmaals dat
uiterlijk 1 maart a.s. ik aan de Kamer zal rapporteren over de voortgang van
het veranderingsproces. Daarbij wil ik wel onderstrepen dat het proces meer
vergt dan alleen het omzetten van een wissel. Er zijn mensen mee gemoeid.
Onze militairen en burgermedewerkers vormen daarbij ons voornaamste kapitaal.
Hun inbreng is essentieel. Ministers en staatssecretarissen zijn slechts katalysatoren
in zo'n proces. Samen moet gewerkt worden aan een moderne, professionele en
open defensieorganisatie. Ik hecht eraan te benadrukken dat ik uit de vele
gesprekken die ik heb gevoerd, echt de indruk heb gekregen dat velen in de
organisatie daartoe bereid zijn, sterker nog, dat velen er de noodzaak van
inzien. Ik heb dus echt niet het gevoel dat het veranderingsproces aan de
organisatie moet worden opgelegd en door haar strot moet worden gedrukt. Op
enkele terreinen is het wennen voor de organisatie om met dit soort thema's
te worden geconfronteerd. Daar heb ik van mijn kant alle begrip voor. Het
is in ieder geval geen kwestie dat het tegen heug en meug moet worden afgedwongen.Tegelijkertijd gebeurt dit in een omgeving waarin anderszins bij defensie
weer het nodige moet gebeuren in de komende jaren. Volgens de afspraken in
het regeerakkoord zal in deze kabinetsperiode jaarlijks structureel een bedrag
van 375 mln. moeten worden bezuinigd. Daarnaast zijn er maatregelen in het
kader van het arbeidsvoorwaardenbeleid. Zoals bekend, is het kabinet voornemens
een Defensienota uit te brengen die een integrale visie op de defensieorganisatie
zal bevatten. Het gaat dus om meer dan een bezuinigingsoperatie. Aan de hand
van een gedegen internationale veiligheidsanalyse zal de Defensienota schetsen
hoe de Nederlandse krijgsmacht kan voldoen aan de eisen van de toekomst.De heren Van den Doel en Zijlstra hebben in dat kader gevraagd of de Defensienota
eerder kan verschijnen dan 2000, zoals in het regeerakkoord aangegeven. Ik
zie de argumentatie daarvoor. Laat ik zeggen dat, wanneer het op een verantwoorde
wijze mogelijk is, ik gaarne zal bewerkstelligen dat aan dat verzoek kan worden
voldaan.De heer Van den Doel (VVD):Aan welke termijn denkt u dan? Nog voor de zomer of na de zomer? Wat is
in uw ogen het tijdpad?Minister De Grave:Ik wil het ook wel graag enigszins kunnen beoordelen aan de hand van de
vraag hoe het nu verdergaat. Begin volgend jaar, moge het zijn januari, komt
de hoofdlijnennotitie. Ik kom nog te spreken over de voornemens die bij mij
bestaan over hoe er over die notitie moet worden gesproken. Er zal ongetwijfeld
bij de Kamer de nodige belangstelling voor dit onderwerp zijn. Het zal ook
een klein beetje afhangen van hoe dat debat verloopt. Als er politiek-maatschappelijk
een bepaalde mate van consensus of een duidelijke richting ontstaat, is het
natuurlijk wat eenvoudiger om vervolgens de stap te maken naar de Defensienota
dan wanneer dat proces met grote problemen gepaard zou gaan. Ik vind het van
belang om te beoordelen en te toetsen in hoeverre de hoofdlijnennotitie ook
goed geschoten heeft als het gaat om het strategisch concept van de NAVO.
Het kan zijn dat die er goed in past, maar het kan ook zijn dat die op bepaalde
punten daarmee wrikt. Vandaar de term 'verantwoord'. Je zult moeten bekijken
in hoeverre omstandigheden het mogelijk maken dat de Defensienota eerder dan
in het jaar 2000 verschijnt. Het is mijn intentie, als het op enigszins verantwoorde
wijze mogelijk is, aan het verzoek van de geachte afgevaardigden Van den Doel
en Zijlstra tegemoet te komen. Ik zie daar ook de voordelen van. Hoe sneller
zekerheid kan worden gegeven aan de defensieorganisatie over de richting,
hoe beter. Ik kan echter een aantal elementen op dit moment niet goed beoordelen.
Ik reageer daarom enigszins voorzichtig op dit verzoek. Zou het eerder moeten,
dan zou bekeken moeten worden of de verschijning kan samenlopen met een begrotingsproces.
Nogmaals, ik kan op dit moment onvoldoende overzien of het allemaal kan, maar
ik wil zo mogelijk graag aan het verzoek tegemoetkomen.Voorzitter! Ik sprak al over nieuwe bezuinigingen van 375 mln. en daarnaast
een taakstelling bij de arbeidsvoorwaarden. De staatssecretaris zal hier ongetwijfeld
meer over zeggen. Ik wil niet verhelen dat dit een zware opgave zal zijn.
Er is de afgelopen tien jaar in het kader van de Defensienota 1991, de Prioriteitennota
1993 en de herijkingen daarvan al fors op defensie bezuinigd. Het personeelsbestand
van de defensieorganisatie is sinds 1990 met ruim 53.000 man ingekrompen.
De uitgaven zijn, vergeleken met de ramingen uit de Prioriteitennota, structureel
met ruim 1 mld. gedaald. De begroting van 1999 zal in reële termen 12,2%
lager zijn dan voorzien in de Prioriteitennota 1993. Er is dus het
nodige gebeurd, voorzitter! De opgave zal stevig zijn, maar de afspraken zijn
zo gemaakt in het regeerakkoord. Ik zie het dus als mijn taak om aan die afspraken
op een zo verantwoord mogelijke wijze invulling te geven.De heer Van der Knaap (CDA):Voorzitter! Ik begrijp dat de staatssecretaris uitvoerig terug zal komen
op de arbeidsvoorwaarden. De minister wijst uitdrukkelijk op de positie van
het personeel. Ik ben daar blij mee. Maar als de minister zoveel belang hecht
aan het personeelsbeleid, hoe is het dan mogelijk dat er naast de taakstelling
van 375 mln. nog een extra taakstelling ligt op de arbeidsvoorwaarden?Minister De Grave:Voorzitter! In de hoofdlijnennotitie moeten die zaken aan elkaar worden
geschreven. De heer Van der Knaap wijst terecht op de spanning die bestaat
tussen aan de ene kant de zorg en het belang voor het personeel en aan de
andere kant elementen rond het arbeidsvoorwaardenpakket. Ik wijs erop dat
een aantal elementen rond de ziektekosten 'overheidsbreed' zijn. Dat onderwerp
is ook bij de algemene beschouwingen aan de orde geweest. Bij defensie speelt
nog wel een apart aspect, namelijk de maatregelen rond het UKW-dossier. Daarbij
gaat het niet om het regelen van arbeidsvoorwaarden met rechtstreekse gevolgen
voor de portemonnee, maar mensen moeten wel langer werken, met alle consequenties
van dien. Daar zit een aantal moeilijke aspecten aan. De heer Zijlstra heeft
daar terecht op gewezen. De staatssecretaris van Defensie is zich hier goed
van bewust. Hierover moet nog overleg plaatsvinden met de bonden, maar het
zijn opdrachten die vanuit het regeerakkoord aan de minister van Defensie
zijn meegegeven. Ik kan er in dit stadium niet meer over zeggen. Ik moet verwijzen
naar het vervolg van de discussie, wanneer aan deze zaken in de hoofdlijnennotitie
meer inhoud zal worden gegeven.Voorzitter! Ik zei al dat het gaat om omvangrijke ombuigingen. Ik heb
de heer Zijlstra gisteravond goed beluisterd. Ik heb het dan niet over het
NOS-journaal, want dan zouden licht misverstanden kunnen ontstaan. Ik ben
gewend te reageren op wat Kamerleden hier in dit huis zeggen. De heer Zijlstra
heeft tegen de staatssecretaris gezegd dat hij er rekening mee moet houden
dat er nog veel meer bezuinigd moet worden, omdat een aantal andere grote
problemen het nodig maakt dat er nog vele honderden miljoenen guldens meer
bezuinigd moet worden. Dat raakt aan mijn vorige leven, mijn financiële
specialisatie. Ik vraag me dan ogenblikkelijk af wat de heer Zijlstra daarmee
bedoelt. Ik kan hem op dat punt niet helemaal volgen. Dat moet helderder worden
gebracht. Ik zie 375 mln. ombuigingen structureel zoals afgesproken in het
regeerakkoord. Dat is al moeilijk genoeg. Natuurlijk is er sprake van een
millenniumproblematiek, maar deze staat al in de begroting. Daarvoor is al
een dekking gevonden op de begroting voor 1999. Dat moeten wij natuurlijk
volgend jaar doen, anders zijn wij te laat. Door slijtage van materieel heeft
inderdaad een kostenverhoging plaatsgevonden, maar ik wijs erop dat die structureel
in de begroting is verwerkt. Asbest, Cannerberg, milieu: zeker, maar op de
begroting staan ook structurele posten voor milieu. Daarmee zijn weer andere
milieuzaken opgelost, dus dat schuift een klein beetje door. Ik zie wel in
dat daar wellicht enige druk op komt te staan, maar andere posten kunnen misschien
wat ruimte geven. Ik wijs erop dat de energielasten dalen omdat de energieprijzen
zich niet ongunstig ontwikkelen. In zo'n begroting van 14 mld. zitten altijd
plussen en minnen. Dat heb ik bij het begrotingsonderzoek ook gezegd. Daar
word ik niet zo vreselijk zenuwachtig van.Ik concentreer mij dus echt op die omvangrijke maatregel van 375 mln.
Die lijkt mij al moeilijk en zwaar genoeg. Voor het overige moet de begroting
gewoon in de hand worden gehouden. Dat weet de organisatie ook. Buiten problemen
die wellicht door exogene omstandigheden ontstaan of door initiatiefwetten
die een extra aanslag op de begroting inhouden en dat soort zaken, heb ik
geen reden om te denken dat zich specifieke structurele problemen zullen voordoen.
Tegen de heer Zijlstra zeg ik daarom: laten wij tevreden zijn. 375 mln. is
veel, maar laten wij dat bedrag niet te fors verhogen, dan hoeven wij ook
niet al te grote hoeveelheden voorstellen in beeld te brengen. In de Defensienota
en in de hoofdlijnennotitie zullen wij netjes aangeven hoe dat nu precies
zit. Daarbij gaan wij wel uit van 375 mln. en van de arbeidsvoorwaarden. Daarop
ben ik al ingegaan naar aanleiding van een interruptie van de heer Van der
Knaap.De heer Harrewijn (GroenLinks):Ik wil dit toch even scherp krijgen. Bestaat niet het gevaar dat door
de onderhandelingen met de bonden over de arbeidsvoorwaarden een structureel
probleem ontstaat? Het is mogelijk dat de minister daardoor zijn taakstelling
niet haalt. Andere posten op de begroting zullen dan extra worden belast.Minister De Grave:Ik ga hier niet veel over zeggen, want als er een terrein is waarop mijn
onderminister is gepokt en gemazeld, is het wel op dit terrein. Ik leer alleen
maar van hem en wat ik altijd leer is: laat nooit een kaart zien voordat de
onderhandelingen beginnen. Daar begin ik dus ook absoluut niet aan. Als ik
op deze vraag iets antwoord, ben ik dat al kwijt. Ik zal er wel samen met
de staatssecretaris scherp op letten dat die hoofdlijnennotitie ook een goed
verhaal bevat op het onderdeel personeel. Het gaat dus niet alleen om ijzer
of andere elementen die van belang zijn. Maar voor de rest: het regeerakkoord
luidt zoals het luidt en de onderhandelingen moeten nog beginnen.De heer Stellingwerf (RPF):Dreigt niet juist op dat punt het gevaar dat arbeidsvoorwaarden gehonoreerd
moeten worden tegen inlevering van nog een of twee fregatten of een aantal
F-16's?Minister De Grave:Geld is geld. Als het op de ene plek niet kan worden gehaald, zal het
op de andere plek moeten worden gehaald. Die ijzeren logica kan ik niet ontkennen.
De startpositie van het regeerakkoord is helder. Voor het overige lijkt het
mij niet verstandig om vooruit te lopen op de hoofdlijnennotitie, waarin het
evenwicht moet worden aangegeven. En het lijkt mij al helemaal niet verstandig
om vooruit te lopen op onderhandelingen.De heer Harrewijn (GroenLinks):Afgezien van die arbeidsvoorwaarden ziet de minister dus geen enkele reden
voor de mogelijke maatregelen die de heer Zijlstra gisteren opsomde en hij
verwacht ook geen structurele problemen – behalve dan
de problemen met het asbest en de millenniumproblematiek – die tot extra
ombuigingen leiden.Minister De Grave:Nee. Nogmaals, een begroting kent altijd plussen en minnen. Er is geen
reden om het bedrag van 375 mln. structureel te verhogen vanwege andersoortige
problemen. Je kunt van alles doen en je moet een samenhangend verhaal maken,
maar mijn uitgangspunt is dat in de hoofdlijnennotitie na optellen en aftrekken
onder de streep -375 mln. komt te staan.De heer Van der Knaap (CDA):De heer Zijlstra heeft zijn verhaal onderbouwd. U hebt gezegd dat de millenniumproblematiek
al in de begroting is verwerkt, maar daar staat bij dat het is gebeurd door
prioriteiten te stellen. Daardoor kon u dat geld in de begroting verwerken.
U weet nog niet wat de Cannerberg gaat kosten. Dat kan best nog structureel
worden. Hij heeft nadrukkelijk onderbouwd waarom dat nodig was. Hij zit er
zelf bij, dus hij kan dat zelf ook allemaal vertellen, maar hij is angstwekkend
stil. U typeert het verhaal van de heer Zijlstra dus als nonsens?Minister De Grave:Nee, absoluut niet. Dat zou ik niet uit mijn mond kunnen krijgen in de
richting van de geachte afgevaardigde. Ik denk dat de heer Zijlstra het allemaal
iets te somber heeft gezien. Dat vind ik op zichzelf goed, want ik vind dat
Kamerleden heel kritisch moeten zijn. Ik heb dat stukje voor stukje behandeld.
Het millennium is gedekt in de begroting. Dat betekent dat er financieel geen
probleem meer is.Ik weet inderdaad niet precies wat de kosten bij de Cannerberg zijn, maar
structureel zullen zij niet zijn, want de Cannerberg is ooit een keer gesaneerd.
Er zijn posten voor milieuactiviteiten in de begroting. Er zijn allerlei maatregelen
genomen bij schietbanen. Er is veel geschoten en dan moeten er allemaal patronen
en lood worden opgeruimd. Dat kost geld. Dat wordt in de begroting opgenomen,
maar op een gegeven ogenblik zijn die schietbanen schoon. Zo gaat het ook
met de Cannerberg. Als de Cannerberg schoon is, komt er weer wat anders, zoals
een marinewerf of zoiets.In de begroting zit wel enige flexibiliteit en er zit af en toe wel een
meevallertje in de begroting. Alle posten langslopend zie ik geen reden om
te zeggen dat de hoofdlijnennotitie een andere uitkomst moet hebben dan die
375 mln. Voor de rest blijft het een levend bedrijf. Er komt altijd wel weer
wat, maar daarover maak ik mij geen grote zorgen. Er zijn allerlei materiële
projecten met goede en kwade kansen, zoals NH-90. Ik weet ook niet precies
wat er met de dollar gebeurt. That's all in the game. Binnen een begroting
van ruim 14 mld. is dat oplosbaar.De heer Van der Knaap (CDA):De conclusie is dat de nota van de Partij van de Arbeid weer in de kast
kan.Minister De Grave:Mijn conclusie is dat ik het wel graag tot die 375 mln. wil beperken.
Dat vind ik al zwaar genoeg. Voor u is dat al 375 mln. te veel, dus het moet
voor u wel prettig zijn wat ik hier vanavond kan melden.Voorzitter! Ik heb al gesproken over mijn waardering voor de medewerkers.
Ik ben mij ervan bewust dat er in de afgelopen jaren veel van de medewerkers
is gevraagd. Ik stel het zeer op prijs dat nogal wat Kamerleden op dat aspect
hebben gewezen. Ik wijs erop dat de negatieve sociale gevolgen van de herstructurering
beperkt zijn gebleven door het sociaal beleidskader. Het aantal mensen dat
de dienst gedwongen heeft verlaten, is relatief zeer beperkt gebleven. Wij
zullen echt proberen om het in de komende vier jaar zo goed mogelijk te doen.
Ik wijs erop dat dit elke keer moeilijker zal worden. De komende jaren moet
er nog een deel van de oude herstructurering worden geïmplementeerd,
waarmee ongeveer 2800 arbeidsplaatsen gemoeid zijn. De staatssecretaris zal
hier uitvoeriger op ingaan. De complicaties zijn gedeeltelijk veroorzaakt
door het feit dat een belangrijk deel van de vorige bezuinigingen nog moet
worden geïmplementeerd. Dit komt erbovenop. Mijn woorden tot de heer
Zijlstra mogen niet zo worden vertaald dat ik niet vind dat er geen zeer majeure
inspanning van de organisatie van defensie wordt gevraagd. Des te verheugender
is het dat ik kan zeggen dat het daartoe beperkt kan blijven, wat mij betreft.Het lijkt mij goed om nog iets te zeggen over hoe die 375 mln. worden
ingevuld. Ik kan hier niet concreet op ingaan, want er zijn nog geen besluiten
over genomen, maar ik krijg wel een bepaald beeld waar ik slecht mee uit de
voeten kan.De bezuinigingen kunnen op twee manieren worden ingevuld. Enerzijds is
er de kaasschaafmethode. Ik heb hedenochtend van Sinterklaas op Defensie een
kaasschaaf cadeau gekregen. Dat lijkt mij een subtiele hint. Anderzijds is
er de taakafstoting. Dat zijn de twee smaken. De dames en heren van de media
zijn zo vriendelijk om dat even uit te leggen: de kaasschaaf is van de bevelhebbers
en taakafstoting is van de politiek. Als het 'kaasschaaf' wordt, hebben de
bevelhebbers gewonnen en als het taakafstoting wordt, heeft de politiek gewonnen.
Omdat het altijd om een soort Ajax-Feyenoord moet gaan, wordt nu een prachtige
strijd geschetst tussen de bevelhebbers en bewindslieden; het schijnt allemaal
erg te broeien. Ik lees het Rotterdams Dagblad nooit; dat zal men mij hopelijk
niet euvel duiden. Ik moet elke dag al naar een gebouw toe dat het logement
van Rotterdam is; dat vind ik eerlijk gezegd al moeilijk genoeg. Ik vind het
daarom te veel om ook nog Rotterdamse kranten te gaan lezen. Het beeld dat
er wordt geschetst van de keuze die de minister moet maken, heb ik echter
wel begrepen.Laat ik hier heel helder over zijn. Ik vind dat wij in deze discussie
helder moeten definiëren wat kaasschaaf is. Wat is 'kaasschaaf'? Als
oud-wethouder van Financiën heb ik de kaasschaaf regelmatig toegepast.
Dat gaat als volgt: 'Beste organisaties, wij komen tekort; u levert allemaal
2% in en alle budgetten worden dus met 2% verlaagd. Hoe u dat invult, is uw
probleem'. Dat is kaasschaaf. Ik wil ook taakafstoting gedefinieerd zien.
Wat is taakafstoting? Het opheffen van de marine is zeker een taakafstoting.
Ook het opheffen van de algemene verdedigingstaak is een taakafstoting, maar
is ook een vermindering van het aantal fregatten een taakafstoting? Nee, dat
is geen taakafstoting. Als je de onderzeebootdienst opheft, is dat dan echter
wel een taakafstoting? Dan begrijp ik de definitie niet. Je stoot dan immers
geen taak af. Defensie heeft capabilities, mogelijkheden om dingen te doen.
Ik weet geen beter woord dan 'capabilities'; je hebt dingen beschikbaar die
je kunt inzetten voor verschillende taken. Je moet de veiligheidssituatie
en de verwachte ontwikkeling daarvan analyseren, zodat je kunt zien welke
eenheden en capabilities beschikbaar zijn om op basis van die analyse zo goed
mogelijk bij te dragen aan de vervulling van taken. Als je in die capabilities
een vermindering aanbrengt, heb je minder mogelijkheden om invulling te geven
aan een bepaalde taak. Voor mij is een vermindering met 4, 8 of 10 fregatten
dus een taakafstoting. Je hebt daardoor immers minder mogelijkheden om iets
aan een taak te doen. Ik zie het onderscheid dus niet goed.Ik zie wel het verschil tussen kaasschaaf en keuzes maken. Kaasschaaf
is als er overal bij de defensie 2%, 3% of 4% af moet. Ik weet niet precies
welk percentage ik nodig heb voor 375 mln., want ik ben niet van plan om die
kaasschaafmethode toe te passen. Wel bekijk ik heel goed wat er op dit moment
in de defensie allemaal beschikbaar is. Op basis van de analyse moeten wij
ten aanzien van de capabilities prioriteren om te zeggen dat wij, ook lettend
op de budgettaire krapte, bepaalde beschikbare mogelijkheden minder van belang
of minder noodzakelijk vinden.De heer Harrewijn (GroenLinks):Ik snap uw redenering. Als u er op een gegeven moment voor kiest om het
aantal fregatten met 8 te verminderen, is dat echt een keuze en een taakafstoting.
Als de keuze echter neerkomt op één fregat minder, één
squadron F-16's minder of één mobilisabele eenheid minder, is
er echter toch weer een vorm van spreiding over de gehele defensie. Het gaat
dan wel niet om 2%, maar om een soort kaasschaaf met dikke plakken.Minister De Grave:Ja. Het wordt dan meer een mes, waarmee kaasblokjes worden uitgesneden.
Dat is inderdaad weer een ander beeld.Het gaat dus om de kaasschaafmethode, zoals ik die heb uitgelegd, en om
taakafstoting. In de meest extreme vorm betekent taakafstoting dat de hele
marine of de hele luchtmacht wordt opgeheven, maar er is een glijdende schaal
en je kunt kiezen voor elke positie tussen de uitersten. Ik vraag de Kamer
om vooral over de achterliggende argumentatie te praten. Als het goed is,
moet de keuze immers gebaseerd zijn op een goede analyse.De heer Van der Knaap (CDA):Daar gaat het nou juist om. Dat is juist het probleem dat de CDA-fractie
met het regeerakkoord heeft. In het regeerakkoord staat immers nadrukkelijk
een ombuiging van 375 mln.; het arbeidsvoorwaardenpakket laat ik maar even
buiten schot. In de begroting en bij uw aantreden hebt u echter gezegd dat
u zich bezig gaat houden met een hoofdlijnennotitie, die moet uitmonden in
een Defensienota waar u onder andere ook de NAVO en de strategische verkenningen
bij wilt betrekken. U wilt dus eerst een goede analyse maken van de veiligheidssituatie.
Daar ben ik het helemaal mee eens, maar als u dat had gedaan zonder die voorwaarden
vooraf, waren wij uw man geweest. Dan hadden wij nadrukkelijk met elkaar vast
kunnen stellen waar het iets minder kan en waar het iets meer moet worden.Minister De Grave:Voorzitter! Ik kan de heer Van der Knaap wel volgen, maar sinds ik in
1982 Kamerlid werd, ben ik in de financiële hoek terechtgekomen en heb
ik het nooit anders meegemaakt. Het is een heel vervelend volk, die financiële
specialisten, maar het werkt nu eenmaal zo: vrienden, zoveel geld is er beschikbaar
en daar moeten wij een aantal keuzes in maken, die wij ook niet allemaal precies
kunnen overzien. Ik moest er af en toe ook bij betrokken zijn en wist ook
niet precies hoe het bij onderwijs zat en met gezondheidszorg en dergelijke.
Dan keek je er met een timmermansoog naar en zei: ongeveer zoveel. Het is
ook een onderdeel van onderhandelingen. Zo gaat dat echt.De heer Van der Knaap (CDA):Over onderhandelingen hoeft u mij niets te zeggen. Wat dat betreft, zou
u bij mij ook in de leer kunnen gaan.Minister De Grave:Ja, u bent het, als CDA althans, nu vier jaar kwijt, maar daarvoor hebt
u er als politieke partij toch zo'n honderd jaar ervaring mee. U weet hoe
het werkt.De heer Van der Knaap (CDA):Het gaat ook om de inzet van politieke partijen bij bepaalde onderdelen.Minister De Grave:Mijnheer Van der Knaap, ik zie uw punt en tot op zekere hoogte heeft u
daar gelijk mee, maar laten we elkaar niets wijsmaken en laat mij het eens
heel rechtstreeks zeggen. In de tijd dat het CDA nog regeerde, zijn er heel
erg veel bezuinigingen op defensie afgesproken in regeerakkoorden. En er zat
echt geen analyse bij, hoor. Er was gewoon geld tekort en er moest bezuinigd
worden. Punt.De heer Van der Knaap (CDA):Precies, maar dat was wel in een situatie waarin het overheidsbudget er
behoorlijk anders uitzag dan nu.Minister De Grave:Allez. Dat zijn maatschappelijke prioriteitenafwegingen die je maakt.
Uiteindelijk is het een politieke keuze die je bij de afwegingen met elkaar
moet maken.De heer Stellingwerf (RPF):Dan moet de minister ook niet al te mooie woorden wijden aan de veiligheidsanalyse.
Want dan wordt die gewoon toegeschreven naar het beschikbare geld.Minister De Grave:Laat ons niet overdrijven. Uiteraard is 375 mln. een belangrijke hoeveelheid
geld, maar er blijft nog wel heel erg veel geld over, ruim 13 mld. Ik denk
dat de vraag hoe die 13,5 mld. besteed gaat worden in de komende tien jaar,
van grote betekenis is en blijft. En daarvoor is het noodzakelijk om die veiligheidsanalyse
te maken. Het is natuurlijk niet zo dat het nergens op gebaseerd is. Er is
wel degelijk ook bij politieke partijen, kijkend naar de ontwikkeling van
de veiligheidssituatie in de wereld, een gevoel dat de situatie met betrekking
tot de dreiging uit het Oosten toch wel veranderd is. In mijn wijze van zien,
moet die 375 mln. op zodanige wijze worden ingevuld dat uitgaande van een
analyse van de situatie nú de politieke keuze wordt gemaakt om op bepaalde
terreinen de capaciteiten te verminderen en misschien op een aantal andere
terreinen juist te verruimen. Dat zou dus betekenen dat er aan de ene kant
grote hoeveelheden weggesneden moeten worden, terwijl er aan de andere kant
als het ware grote plakken kaas bij gedaan moeten worden.De heer Harrewijn (GroenLinks):Ik weet van taakstellingen, dus wat dat betreft, ga ik er gewoon van uit
dat deze taakstelling gehaald wordt. Het is toch mogelijk dat men met een
 goede analyse van de internationale situatie en van de veiligheidsrisico's
komt en concludeert dat het wat minder kan of moet. Ik weet wel dat er dan
niet ineens extra bezuinigd gaat worden, maar is het ook mogelijk dat u dan
komt met een visie die inhoudt dat de taakstelling wellicht na dit kabinet
nog groter kan worden? Of is dat van tevoren al uitgesloten? Zo ja, dan wordt
die visie natuurlijk helemaal toegeschreven naar die 375 mln.Minister De Grave:Voorzitter! Er is veel mogelijk. Het kan ook zijn dat de Kamer op basis
van de analyse zegt dat er helemaal geen 375 mln. af moet.De heer Harrewijn (GroenLinks):Dat risico wil ik nemen.Minister De Grave:Het is allemaal mogelijk. Laat ons proberen een klein beetje realistisch
te zijn. Zo gebeurt het niet alleen in Nederland, maar overal in Europa. Defensie
opereert in een bepaald maatschappelijk-politiek kader. Er wordt gestemd en
dan liggen er allerlei maatschappelijke wensen over gezondheidszorg, onderwijs,
ontwikkelingssamenwerking en allerlei andere belangrijke terreinen. En er
wordt vervolgens op een gegeven ogenblik macro gepast en gemeten. En dan wordt
er gezegd: met dat budget zult u het moeten doen. Voor defensie is er in guldens
gerekend nog altijd een enorm budget over, al is dat niet zo gerekend in taken
die ervoor moeten worden uitgevoerd. Er lijkt mij alleszins reden om grondig
met elkaar te praten over hoe wij die middelen zo goed mogelijk over de komende
tien jaar gaan verdelen.De heer Zijlstra (PvdA):Ik heb vandaag gehoord en gezien hoe het hier de hele dag in de zaal gegaan
is. Wij moeten ervoor oppassen dat wij niet hetzelfde doen. Ik begrijp dat
die bezuinigingen een belangrijk 'exportartikel' zijn voor het CDA, maar hoe
we het ook wenden of keren, het verandert toch niet. Ik stel daarom voor,
onze discussie over die 375 mln. maar te beperken. Want dat is een gegeven.
Echt, als het gaat om het strategisch concept van de NAVO, dan zeg ik: dat
geeft ook niet de oplossing voor alle problemen en geeft ook niet aan hoeveel
geld exact aan defensie moet worden uitgegeven, ook niet als het gaat om een
variant van 375 mln.De voorzitter:Of een discussie over een bepaald onderwerp al dan niet wordt beperkt,
is natuurlijk aan de voorzitter. Ik krijg eerlijk gezegd de indruk dat u de
discussie nu verlengt in plaats van die te beperken. Als voorzitter wil ik
de minister weer het woord geven.De heer Zijlstra (PvdA):Dit is niet terecht. De eerste keer dat ik interrumpeer, krijg ik een
uitbrander!De voorzitter:Daar gaat het niet om.Minister De Grave:Voorzitter! Mijn opmerking in een radio-interview dat het wellicht zinvol
is om de inhoud van de hoofdlijnennotitie ook in een debat met de samenleving
aan de orde te stellen, heeft veel reacties opgeleverd. Opiniepeilingen laten
zien dat de meerderheid daar enthousiast over is. Er zijn enorm veel reacties
binnengekomen in de vorm van onder andere concrete voorstellen. De hoofdteneur
is dat men het een erg interessant thema vindt. Er is geen politieke strijd
meer over het verschijnsel defensie als zodanig. Ik heb dat wel anders meegemaakt.
Er is een tijd geweest dat de steun voor de krijgsmacht aanmerkelijk minder
was. Nu is er sprake van een brede steun. Tegelijkertijd moet worden geconstateerd
dat defensie in de maatschappelijke pikorde laag scoort. Veel maatschappelijk
relevante onderwerpen worden hoger geschat. Ik vind dat niet terecht, maar
ik realiseer mij dat de situatie voorbij is waarin er een concrete vijand
op niet al te grote afstand was. Nu is echter sprake van een veel meer complexe
internationale veiligheidssituatie. Ik voel de behoefte van veel mensen om
daar eens over door te denken en door te praten. Het is per se niet de bedoeling
om een brede maatschappelijke discussie op te starten over de vraag of er
überhaupt een leger moet zijn. Die vraag leeft bij niemand meer, maar
het gaat om vragen als: Wat willen wij met de krijgsmacht? Hoeveel middelen
willen wij als samenleving daarvoor ter beschikking stellen? Waarvoor willen
wij de krijgsmacht precies gebruiken? Ik sta nog steeds achter de opmerkingen
die ik hierover heb gemaakt, ook al wordt er verschillend over gedacht. Ik
ben van plan aan die gedachten in de hoofdlijnennotitie handen en voeten te
geven en concrete voorstellen te doen met betrekking tot de inrichting van
de discussie.Mevrouw Van 't Riet (D66):Daar ben ik blij om en ik wacht de voorstellen af. Het artikel van Marcel
van Dam in de Volkskrant van vanochtend laat zien dat er al een maatschappelijke
discussie plaatsvindt. Ik heb een brief van de minister gekregen over een
adviesaanvrage aan de Adviesraad internationale vraagstukken. Dat past in
dit geheel en ik vraag mij af of wij van hem horen welke organisaties hij
gaat benaderen.Minister De Grave:Er zitten allerlei officiële trajecten in. Dit is er één
van. De Kamer krijgt daar natuurlijk afschriften van. Daarnaast moet er ook
een discussie worden gevoerd in het niet-officiële georganiseerde deel.
Hoe ik daaraan vorm en inhoud wil geven, zult u kunnen lezen in de hoofdlijnennotitie.De heer Van den Doel (VVD):De minister zegt dat hij ontzettend veel reacties heeft gekregen en ik
vraag mij af of die gelijk gepaard gingen met subsidieaanvragen. De minister
zal het met mij eens zijn dat de uiteindelijke afweging in de Kamer wordt
gemaakt. Hoe denkt hij in dezen de maatschappelijke discussie te wegen? Ik
herinner hem verder nog aan mijn woorden over de voorlichtingsfunctie van
defensie. Zou die functie ook niet een belangrijke rol kunnen spelen in het
maatschappelijke debat?Minister De Grave:Het is voor mij als oud-parlementariër ongelooflijk vanzelfsprekend
dat de Kamer het laatste woord heeft. Ik vind het belangrijk om over dit onderwerp
met bepaalde geledingen van de samenleving te spreken. Er zal zeer intensief
met de Kamer over worden gesproken. Noch ministers noch Kamerleden functioneren
in een vacuüm. In fracties en in politieke partijen is strijd over de
schaarse middelen. Het gaat niet alleen om het geld, maar ook om de vraag
hoe een bepaald onderwerp maatschappelijk wordt beoordeeld en beleefd. Na
het in belangrijke mate verminderen van de kernargumentatie rond defensie
en het veel complexer worden van de taken waarmee defensie
wordt belast, is het zaak dat hierover breed met de mensen in het land wordt
gesproken. Sommigen zullen dat willen organiseren en zullen behoefte hebben
aan een subsidie. Ik vind dat helemaal niet verkeerd. Ik zal daarvoor ruimte
geven. Het moet wel op een ordentelijke wijze gebeuren. Als het een kwestie
is van roept u maar, dan zou ik de heer Van den Doel kunnen volgen. Er komt
een hoofdlijnennotitie, een duidelijke analyse en een mening van het kabinet.
Gedurende een halfjaar komt er ruimte om daarop op alle mogelijke manieren
te reageren. Vervolgens wordt er een definitief besluit genomen in de Defensienota
en heeft de Kamer in samenspraak met de regering het laatste woord. Het moet
in dat halfjaar mogelijk zijn. De vertaalslag hoofdlijnennotitie en Defensienota
wordt langs drie lijnen beïnvloed. In de eerste plaats door het strategisch
concept van de NAVO, in de tweede plaats door de discussie in de Kamer en
in de derde plaats door een veelvoud van reacties van officiële en onofficiële
kant naar het kabinet en de Kamer. Het wordt allemaal meegenomen in de definitieve
Defensienota die door de Kamer zal worden vastgesteld.De heer Van der Knaap (CDA):Wanneer vindt dan het debat plaats met de Kamer? Ik neem aan na het verschijnen
van de hoofdlijnennotitie.Minister De Grave:Wanneer de Kamer dat wil.De voorzitter:Zo is dat.De heer Van der Knaap (CDA):Als wij dat de dag erna willen, dan is de minister beschikbaar en gaan
wij daarover in debat. De minister krijgt dan een oordeel van de Kamer. Het
kan een andere opvatting inhouden dan waar het kabinet mee is gekomen. Op
welke wijze gaat de minister dan discussiëren? Wat is het basisdocument
waarmee de minister met de samenleving gaat discussiëren?Minister De Grave:Wat het kabinet betreft, gaat het op basis van kabinetsvoorstellen. Dat
lijkt mij logisch. De Kamer opereert toch ook niet in een isolement? Heeft
u geen achterban met wie u praat? Er vindt een bepaald proces plaats. De Defensienota
voor de komende tien jaar is een nogal ingrijpend verhaal. Als wij van de
belastingbetaler een kleine 14 mld. per jaar vragen, mogen zij dan een klein
beetje meepraten?De heer Van der Knaap (CDA):Ik kan mij voorstellen dat maatschappelijke organisaties proberen de politieke
partijen te beïnvloeden. Er zijn nu twee schakels waarmee de minister
debatteert, namelijk de Kamer en de samenleving. Ik vind dat het via het parlement
moet plaatsvinden,Minister De Grave:Waarom moet het uitsluitend en alleen via het parlement? Het kabinet heeft
zijn eigen verantwoordelijkheid. De hoofdlijnennotitie is van het kabinet.
De wijze waarop de Kamer en politieke partijen hierover spreken, daar blijf
ik buiten.De heer Van der Knaap (CDA):Ik kan mij voorstellen dat het kabinet verschillende opvattingen wil horen.
Ik ben in het verleden ook wel eens op bezoek geweest op het departement.Minister De Grave:De vakbeweging en met name CNV was zeer geïnteresseerd.De heer Van der Knaap (CDA):Een dergelijk bezoek noemden wij niet een maatschappelijk debat.Minister De Grave:Ik heb noch de term 'brede maatschappelijke discussie' noch de term 'maatschappelijk
debat' in de mond genomen. Op de radio heb ik alleen maar gezegd dat het mij
goed lijkt dat niet alleen de klassieke adviesorganen van defensie de gelegenheid
krijgen om over dit onderwerp mee te praten, maar ook anderen. Vervolgens
wordt daar een labeltje aan gehangen dat niet van mij afkomstig is. Ik wil
overbrengen dat ik het echt van belang vind dat over dit onderwerp breder
dan alleen maar in de geijkte kring wordt gesproken. Ik vind dat het kabinet
daarin een belangrijke verantwoordelijkheid heeft. Hoe de Kamer inhoud geeft
aan haar verantwoordelijkheid, is aan de Kamer.De heer Harrewijn (GroenLinks):Ik proef een zekere terughoudendheid bij de afgevaardigden van het CDA
en de VVD om een dergelijk debat te voeren. Alsof wij als Kamerleden bang
moeten zijn voor een maatschappelijk debat. Wij hebben toch niet alleen de
dag na het verschijnen van de hoofdlijnennotitie ons oordeel klaar? Ik wil
de minister vragen ons een rapportage te geven van de binnengekomen reacties
en van het debat van de minister met de samenleving. Die rapportage kan een
plaats vinden in de procedure naast de hoofdlijnennotitie en de Defensienota.
Wij zullen uiteraard actief participeren in het debat, maar wij hebben geen
totaaloverzicht.Minister De Grave:Voorzitter! Het lijkt mij dat wij dit moeten bespreken op het moment dat
het voorstel en de hoofdlijnennotitie er liggen.De heer Van den Doel (VVD):Mag ik de woorden van de minister zo interpreteren dat hij de discussie
zoekt om een draagvlak te creëren voor zijn beleid en om uit te leggen
waar het kabinet mee bezig is?Minister De Grave:Voorzitter! Er zitten zelden filantropen in een kabinet. Ik zou het inderdaad
zeer op prijs stellen als het resultaat van het gesprek is dat het draagvlak
voor defensie toeneemt. Dat kan ik natuurlijk niet afdwingen. In mijn zienswijze
is het in ieder geval van groot belang dat de brede steun voor defensie –
bijna 70% – vertaald wordt in een verdieping van de argumentatie. Ik
worstel met de spanning dat in oude opiniepeilingen is gebleken dat er wel
brede steun voor defensie is, maar dat Defensie op de lijst van departementen
waar bezuinigd kan worden, met stip op één staat. Daar zit een
spanning die in mijn analyse veroorzaakt wordt door de worsteling van belangrijke
groepen in de samenleving met de vraag waar de defensieorganisatie precies
mee bezig is en wat haar taak kan zijn in een veranderende wereld.Uit die discussie kunnen wij ook heel veel informatie putten. Verder is
er ook het voorlichtingsaspect; deze discussie is een hele goede manier om
duidelijk te maken waar deze organisatie mee bezig is, welke opvattingen het
kabinet daarover heeft en waarom wij het noodzakelijk vinden dat structureel
een zeer gezonde financiële basis onder de krijgsmacht ligt. Ik heb niet
in de hand wat er vervolgens mee gebeurt. Ik hoop wel dat het
ertoe leidt dat de brede steun voor defensie een verdieping krijgt en dat
nieuwe maatschappelijke consensus ontstaat. Die consensus moet dan niet alleen
inhoudelijk zijn, zij moet ook daadwerkelijk leiden tot mogelijkheden voor
de defensieorganisatie.De heer Stellingwerf (RPF):Voorzitter! Ik denk dat wij niet bang hoeven te zijn voor een maatschappelijke
discussie. De regering introduceert hier echter een novum, omdat geen enkel
ander departement het op deze manier doet, terwijl daar ook grote bezuinigingen
ingeboekt moeten worden. Ik denk dat je goed moet weten wat je met zo'n discussie
wilt bereiken. De doelstelling van de heer Van den Doel vind ik een hele verkeerde.
Ik kan mij dan iets meer vinden in wat de minister zegt, want dan is er ook
een leermoment voor de maatschappij.Minister De Grave:Om te beginnen is het mijns inziens niet juist als bij belangrijke vraagstukken,
met een structureel karakter, alleen maar de lijn wordt gevolgd dat het kabinet
een voorstel doet en de Kamer een oordeel geeft. Vaak wordt het toch van belang
gevonden om daarover in een breder kader te spreken. Nu weet ik ook wel dat
de Derde Helmersdwarsstraat en de Pijp niet zullen uitlopen voor een discussie
over dit onderwerp. Er komt echter een heel positieve respons van heel veel
maatschappelijke organisaties. Ik vind dat pure winst. De bedoeling daarvan
is om de samenleving – een breed woord – de gelegenheid te geven
om te komen tot een verdieping van het denken en van de discussie over defensie.
Dat kan natuurlijk alle kanten opgaan. Ik hoop als minister van Defensie uiteraard
dat het ertoe zal leiden dat de steun van 75% zich ook vertaalt in intrinsieke
steun, in die zin dat men wil dat de defensieorganisatie de middelen krijgt
om haar werk goed te verrichten. Dat weet ik echter niet bij voorbaat. Ik
zou het al pure winst vinden als er over defensie – het belang van defensie,
de taken van defensie – eens breder werd gesproken. Dat is lange tijd
niet gebeurd. Althans, naar mijn mening is dat onvoldoende gedaan.Voorzitter! Ik maak nog enkele opmerkingen over internationale samenwerking
op het terrein van defensie. Met opmerkingen die daarover door velen zijn
gemaakt, ben ik het eigenlijk eens. Er wordt veel samengewerkt, ook door Nederland.
Bij de landmacht kennen we een Duits-Nederlands legerkorps en marine en luchtmacht
werken samen met de Belgen. Zo werken de Belgische en Nederlandse luchtmacht
samen in een geïntegreerde deployable air task force. In de hoofdlijnenbrief
zullen wij uitvoerig op dit soort zaken ingaan. Deze gelegenheid wil ik aangrijpen
om duidelijk te maken dat mij in mijn internationale contacten tot nu toe
is gebleken dat er veel bereidheid is om te spreken over samenwerking –
die moet ook meer en meer worden geïntensiveerd – maar die gaat
over in een vrijwel volledige 'blank sheet' op het moment dat je spreekt over
samenwerking in de zin van: als jij nu dit doet, dan doen wij dat. Dus: als
jullie nu de vliegtuigen doen, dan doen wij de schepen. Of: als jullie nu
mijnen vegen, dan doen wij mijnen ontdekken. Laat ik het heel eerlijk zeggen:
dat is internationaal nog jaren weg. Daar is totaal geen belangstelling voor!
Dat heeft te maken met gevoelens van nationale soevereiniteit en met allerlei
andere barrières die er liggen. Men kan dan namelijk niet meer separaat
besluiten over inzet van middelen. Capabilities kunnen alleen maar werken
als ze tegelijk kunnen worden ingezet met die van andere landen. Kortom, dit
is internationaal gezien echt nog een brug te ver. Daarvoor moeten discussies
tussen ministers van buitenlandse zaken eerst leiden tot – wellicht –
elementen van een gezamenlijk Europees buitenlands en veiligheidsbeleid. Daarna
moet dit leiden tot een intensivering van Europese defensiesamenwerking en
pas dáárna zou wellicht over dit onderwerp kunnen worden gesproken.
De gedachte bij de Kamer dat bezuinigingen kunnen worden ingevuld door dit
soort maatregelen te nemen, moet ik derhalve verwijzen naar... in ieder geval
het rijk van de toekomst!De heer Harrewijn (GroenLinks):Geldt dat ook voor de samenwerking met Duitsland en België? Daarbij
werkt men toch vaak aanvullend op elkaar.Minister De Grave:Er is geen sprake geweest van bezuinigingen op dat punt. Ook in dat samenwerkingsverband
is de operationaliteit sterk onderhevig aan de nationale soevereiniteit. Samenwerking
is goed, maar als puntje bij paaltje komt, treedt men altijd weer terug naar
de Duitse of de Nederlandse structuur. De onderdelen kunnen dus nog altijd
apart functioneren. Als het eerste Duits-Nederlandse legerkorps wordt opgeheven,
bijvoorbeeld omdat men daar een ander idee over heeft in Duitsland –
niet dat ik dat verwacht; daar heb ik ook geen enkele aanwijzing voor –
dan kunnen de twee eenheden weer zelfstandig opereren. Je kunt alleen taken
verminderen of capabilities afstoten als anderen die van je overnemen. Die
bottleneck is naar mijn stellige overtuiging in de komende tijd niet oplosbaar.
Je hebt er nu eenmaal twee nodig om samen te werken.Mevrouw Van 't Riet (D66):Inderdaad, maar dit staat wat haaks op uw eerdere standpunt dat niet de
kaasschaaf moet worden gehanteerd, maar dat een echte discussie moet worden
gevoerd over taken en de prioriteiten daarvan. Die zullen wij nationaal moeten
bepalen. Daarbij staat kwaliteit natuurlijk bovenaan en in dat verband moet
het meest worden versterkt waar wij het beste in zijn. Dat staat echter haaks
op wat u nu vertelt over samenwerking. Wij moeten als nationale overheid onze
eigen keuzes maken. Men kan dan niet over dingen beschikken die wij niet in
huis hebben. Als iedereen dat doet, ontstaat er vanzelf een verschuiving die
noopt tot samenwerking. Die boodschap moet duidelijk zijn.Minister De Grave:Samenwerken is iets anders dan een afspraak waarin je tegen elkaar zegt:
dit onderdeel van je capability behoef je niet meer te doen, want dat doen
wij voor je als jij voor ons wat anders doet. Dat is een veelbesproken gedachte,
die ook niet onlogisch is en waarmee op zich doelmatigheidsbesparingen zijn
te behalen. Ik zeg de Kamer alleen maar dat ik internationaal overal proef
dat daartoe op dit moment nog geen bereidheid bestaat. Men wil wel samenwerken,
maar niet in die zin dat het kan leiden tot een organisatie van je capabilities
die tot een optimaal resultaat leidt. Ik zou het op zichzelf interessant vinden,
maar ik zeg ronduit dat dit internationaal nog niet tot de mogelijkheden behoort.
 Dit deel kan dus niet op deze wijze worden ingevuld.Mevrouw Van 't Riet (D66):Maar dit laat toch onverlet dat de minister zich daarvoor kan inspannen,
vooral in Europees verband? Als wij keuzes gemaakt hebben en taken hebben
bepaald, dan valt er door andere landen niet meer te kiezen in de samenwerking
met ons. Dat kan dan niet, als wij dingen gewoon niet hebben. Als die landen
hetzelfde proces aangaan, krijg je vanzelf samenwerking. De minister zegt
dat het nu niet mogelijk is, maar je kunt het draagvlak wel creëren,
zeker als je daarin gelooft.Minister De Grave:Natuurlijk kan dat. Daar ga ik ook mee door. Ik zei al dat het uitvoerig
aandacht zal krijgen in de hoofdlijnennotitie. Ik wijs de Kamer er echter
op dat dit voor de invulling van de 375 mln. geen operationele mogelijkheden
bevat.De heer Zijlstra (PvdA):Ik heb er zelf ook altijd voor gepleit, maar ik geef de minister toch
volkomen gelijk: dat wordt dus niks. Dit laat onverlet dat je door samenwerking
iets kunt bereiken. Toen ik laatst in Villafranca was, zag ik een prima voorbeeld.
Er stonden 8 Nederlandse F-16's en 4 Belgische F-16's, die na elkaar de lucht
in gingen. Dat was een prima vorm van samenwerking, die ook het nodige oplevert.
Wij hoeven daar immers geen 12 vliegtuigen te leveren, maar 8. Dat is een
vorm van samenwerking die wél geld oplevert. Ik ben het met de minister
eens dat taakspecialisatie internationaal gezien onhaalbaar is.Minister De Grave:Voorzitter! Nu de heer Zijlstra en ik het zo eens zijn op dit punt, is
het misschien goed om over te gaan naar een onderwerp waarover wij het waarschijnlijk
niet eens zijn. Dat onderwerp betreft de vlag- en opperofficieren. Ik vind
dit echt een interessant onderwerp om eens goed bij stil te staan. De heer
Zijlstra heeft op dit punt gisteren enkele krachtige teksten afgeleverd. Als
ik mij niet vergis, moest er 30% af. Toen ik dat hoorde, dacht ik: de heer
Zijlstra is het niet verleerd. Ik heb ook in zijn vak rondgelopen en ik weet
dat bepaalde opmerkingen het prima doen. Een daarvan is: wij moeten de trap
van bovenaf schoonvegen. Met dat soort quotes ben ik groot geworden. De heer
Zijlstra heeft het, geloof ik, wel twintig keer gezegd: nee, wij gaan de trap
van bovenaf schoonvegen. Dat doet het allemaal prima. Ik moet zeggen: dat
had ik ook allemaal bedacht, toen ik aantrad samen met de staatssecretaris.
Al in de eerste week heb ik gezegd dat ik precies wilde weten hoe het zat
met die generaals, want ik wist dat de heer Zijlstra bij de begrotingsbehandeling
langs zou komen. Ik heb toen een keurig overzichtje gekregen en daaruit bleek
dat het verhaal wat ingewikkelder lag. Ik praat liever niet over generaals,
maar over salarisschalen. Voor hetzelfde gemak kun je immers de heer Zijlstra
generaal noemen. Salarisschaal 16, voor de Kamerleden, is vergelijkbaar met
die voor brigadegeneraal, commodore of commandeur. Kamerleden zitten ongeveer
op hetzelfde salaris. Ik zeg dit om de gedachten even weg te halen bij de
sterren, balken en strepen. Die kosten immers niks. Het gaat om de salarisschalen.
Ik heb eens goed laten bekijken hoe het zit. Bij defensie hebben wij 110 generaals,
waarvan 70 brigadegeneraals, in schaal 16. Ik heb de cijfers op een rijtje
laten zetten en het lijkt mij goed dat overzicht als noot aan de Handelingen
toe te voegen, opdat iedereen de cijfers kan bekijken.De voorzitter:Ik neem aan, dat tegen het opnemen van een noot in de Handelingen geen
bezwaren bestaan.(De noot is opgenomen aan het eind van deze editie.)2Minister De Grave:Voorzitter! Ik geef nog een paar essentiële cijfers uit het overzicht.
Wij hebben 30 generaals-majoor en schouten-bij-nacht, 9 luitenant-generaals
en vice-admiraals en 1 generaal/luitenant-admiraal, de chef defensiestaf.
Van de 110 generaals zitten er 24 in internationale functies. Dat zijn functies
met een bepaald sterrenniveau, waar wij niet over gaan. Een niet onbelangrijk
aantal generaals zit in VN-activiteiten waarin wij participeren. Zo zal Nederland
de nieuwe commandant van de VN-macht in Cyprus leveren. Dat is een tweesterrengeneraal.
Dat hoort erbij. Zo zijn er ook functies bij de NAVO. Het is allemaal te zien
in het overzicht. Deze 24 trek ik er even af. Dan houd ik er 86 over. Ik kan
de heer Zijlstra helemaal gelukkig maken, want wij hebben al deze functies
onderworpen aan functiewaarderingen. Van de 110 functies zullen er 9 worden
verlaagd naar een kolonelsfunctie. Er zullen er 2 worden opgeheven. Dan houden
wij er uiteindelijk precies 75 over. Die heb ik allemaal opgenomen in het
overzichtje dat bij de Handelingen is gevoegd. Los van het feit dat al die
functies zijn gewaardeerd volgens het functiewaarderingssysteem, vind ik het
aantal absoluut niet overdreven bij een organisatie van 75.000 mensen waarin
14 mld. per jaar omgaat, en met het kwaliteitsniveau dat hierbij hoort.Ik heb het eens vergeleken met andere onderdelen van de rijksoverheid.
Bij de rijksoverheid als geheel bestaat 1% uit schaal 16 en hoger. Bij defensie,
inclusief de burgerambtenaren, kom ik uit op 0,2% voor schaal 16 en hoger.
Nu wil ik heel fair zijn en vooral kijken naar onderdelen van de rijksoverheid
die ook grote uitvoerende diensten hebben, zoals de belastingdienst en de
politie. Daarmee vergeleken is defensie weer het laagst. Dan moeten wij ook
fair met elkaar zijn. Het is een grote organisatie, waarin 14 mld. omgaat,
met een hoop internationale verplichtingen, helemaal aan functiewaardering
onderworpen. Vergelijk dan de schalen 16, 17 en 18, dus los van de sterren
en balken, bij defensie met die bij de politie en de belastingdienst. Dan
kom je erop uit dat het aantal bij defensie absoluut niet hoog is, nog daargelaten
dat na alle functiewaarderingen het aantal topfuncties sinds 1991 met 22%
is verminderd.De heer Zijlstra volgt een heel andere redenering: het leger was zo groot,
er is zoveel van afgegaan, dus er moeten zoveel generaals weg. Dat is echter
veel te simpel. De vermindering betreft voor het overgrote deel dienstplichtigen.
Als je een dienstplichtigenleger omzet in een professioneel leger, worden
er divisies opgeheven en gaat er dus een divisiegeneraal weg. Er blijven echter
allerlei hooggespecificeerde functies over die moeten worden vervuld in het
kader van de verantwoordelijkheid van defensie. Ik heb er dus heel goed naar
gekeken, met dezelfde inzet als de heer Zijlstra: de trap moet van bovenaf
schoongeveegd worden. Als je snijdt, moet het ook van de top af gebeuren.
Mijn objectieve oordeel is echter dat defensie gewoon geen waterhoofd is,
zoals hij zei. Integendeel, het is een organisatie die stevig is afgeslankt,
vooral aan de top.De heer Zijlstra (PvdA):U probeert het wat lachwekkend te maken. Dat betreur ik, want u bent degene
die straks te maken krijgt met overtolligheid van heel veel mensen, die u
buiten de organisatie moet plaatsen. Het is van psychologisch belang dat die
mensen weten dat er binnen de defensieorganisatie met gelijke maten gemeten
wordt. Ik vind het jammer dat u er zo op reageert.Verder hebt u iets niet begrepen. Die 24 internationale functies waren
er in 1991 ook. Dat verandert dus niet en daar is ook niet veel op tegen.
De landmacht doet het ook niet slecht; het zijn vooral de marine en de luchtmacht.
De luchtmacht presteert het zelfs om na een afslanking van 30% een generaal
meer te hebben. Dit zou u zich moeten aantrekken. Ik heb zelf jarenlang personeelswerk
bij Akzo gedaan en weet dus wat functiewaardering is, maar die heeft er niet
veel mee te maken. Het gaat om de organisatie en de stoelen die je erin neerzet.
Deze worden inderdaad gewaardeerd, maar hieraan vooraf gaat het opzetten van
de organisatie. Mijn stelling is dat met uw verhaal de trap absoluut niet
van boven naar beneden wordt schoongeveegd. Ik zei het in de jaren negentig
al toen het ging om de G-operatie bij de overheid, en ik zeg nu nog dat het
moet. U hebt er absoluut geen verklaring voor gegeven waarom de afslanking
van topfuncties maar 12,5% is.De voorzitter:Wilt u nu uw interruptie afronden?De heer Zijlstra (PvdA):U moet mij kennelijk steeds hebben, maar ik word gewoon uitgelokt.De voorzitter:Dat weet ik wel en ik moet u echt niet hebben. Gaat u rustig uw gang.
Ik vraag u alleen om afronding van uw lange interruptie.De heer Zijlstra (PvdA):Er is dus absoluut geen verklaring voor waarom de top met 12,5% gereduceerd
wordt en de totale organisatie gemiddeld met 40%. Hierop heeft de minister
geen antwoord gegeven. Ik ben er dus niets mee opgeschoten.Minister De Grave:Ik heb allesbehalve geprobeerd het lachwekkend af te doen. Wie kaatst,
moet echter de bal verwachten. Ik loop al lang genoeg rond in dit wereldje.
Een verhaal over de trap die van bovenaf moet worden schoongeveegd, en over
generaals die eruit moeten, doet het altijd heel goed. Ik ben wel verantwoordelijk
voor de organisatie en vind dat wij naar de feiten moeten kijken. Ik heb als
feiten genoemd dat het aantal generaals met 22% is verminderd, dat het gaat
om functies in schaal 16, 17, 18 en dat er een hoogst professionele organisatie
overeind is gebleven, waarin 14 mld. per jaar omgaat, die nog geen vijfde
heeft van het gemiddelde aantal topfuncties bij de rijksoverheid, die er nog
minder heeft dan de politie en die er minder heeft dan de belastingdienst.
De heer Zijlstra kan niet zeggen dat er generaals moeten verdwijnen omdat
er een groot aantal dienstplichtigen is verdwenen. Hij moet gewoon naar de
organisatiestructuur kijken. Nogmaals, ik heb alle functies en alle stoelen
in kaart gebracht. De heer Zijlstra moet dan maar aangeven welke stoelen hij
wil laten verdwijnen. In een vergelijking met andere organisaties blijkt dat
het gewoon niet waar is dat defensie te veel functionarissen in de schalen
16, 17 en 18 heeft. In alle objectiviteit is dat gewoon niet waar. Bovendien
wordt het aantal van deze functionarissen fors verminderd als gevolg van de
functiewaardering, waarin vele stoelen worden afgewaardeerd. Ik heb de aantallen
precies aangegeven. Ik weet dat het psychologisch gevoelig ligt, omdat er
nog verdere verminderingen moeten plaatsvinden. Juist daarom moeten ook Kamerleden
daar zorgvuldig mee omgaan.De heer Zijlstra (PvdA):U vindt kennelijk dat ik dat niet doe.Minister De Grave:Ik vond de opmerkingen over 30% eraf en de trap die van bovenaf moet worden
schoongeveegd, wat gemakkelijk.De heer Zijlstra (PvdA):De minister gaat aan de werkelijke vraag voorbij. Hoe kan het toch dat
bij een reductie van 40% de top maar met 12,5% gereduceerd wordt en de rest
van de organisatie gemiddeld genomen met 40%? Daar geeft de minister geen
antwoord op.Minister De Grave:Ik heb hierop al twee keer geantwoord. Mede in verband met de functiewaardering
zal het aantal generaalsfuncties worden teruggebracht tot 99, omdat er nog
2 functies zullen worden geschrapt en 9 verlaagd. Het aantal functies in schaal
16, 17 en 18 is daarmee met 22% verlaagd.De heer Zijlstra wijst erop dat er een reductie van 40% plaatsvindt, maar
dat is inclusief dienstplichtigen. Er blijft een grote organisatie over met
een hogere professionele graad. Als je divisies opheft, kun je een divisiegeneraal
opheffen, maar je kunt niet zomaar een operationele man opheffen. Immers,
de organisatie moet operationeel blijven.De heer Zijlstra (PvdA):Dat begrijp ik allemaal wel, maar ik wil mij nu even beperken tot de luchtmacht.
Hoe kan het toch dat er bij een vermindering met ongeveer 3500 man één
generaal bij komt? Dat is toch onverklaarbaar?Minister De Grave:Ik heb geen uitsplitsing per onderdeel. Ik spreek over de totale aantallen.
Het waren er 128 in 1991, het zijn er nu 110 en het worden er de komende maanden
90. Dan zullen nog 10 functies geherwaardeerd worden. Het is dus mogelijk
dat het aantal nog verder daalt. De daling bedraagt fors meer dan 22%.De heer Zijlstra (PvdA):Wat de minister zegt, staat in de schriftelijke beantwoording. Dat weten
wij allemaal al. Hoe kan het dat er bij de luchtmacht bij een reductie van
30% een generaal bij komt?Minister De Grave:Wij moeten het totaal beoordelen. De heer Zijlstra heeft gezegd dat er
bij de luchtmacht twee generaals weg moeten en dat het aantal generaals met
30% moet worden verminderd. Van de huidige 110 moeten er in zijn visie nog
33 weg. Als er 40% wordt ingekrompen, moeten er 40% generaals weg. Ik vraag
om een reactie op mijn argumentatie. Je kunt niet één op één
verlagen bij de verandering van een dienstplichtorganisatie naar een beroepsorganisatie.
Het aantal topfunctionarissen bij defensie is 20% van het gemiddelde bij de
rijksoverheid. Dat is lager dan bij de politie en de belastingdienst. Dat
zijn toch ook argumenten die mogen gelden? Hoe het precies bij de luchtmacht
zit, zal ik nagaan, maar ik spreek over de totale verantwoordelijkheid voor
de defensieorganisatie. Juist omdat het politiek zo gevoelig ligt, moeten
wij heel zorgvuldig zijn. Ik zit er pas een paar maanden en heb de situatie
met dezelfde inzet als de heer Zijlstra bekeken. Ik heb mij in een lange sessie
laten overtuigen dat er op een goede en zorgvuldige wijze is gehandeld.De heer Van den Doel (VVD):Maakt de heer Zijlstra ook niet de denkfout door ervan uit te gaan dat
er een soort 'één op één'-relatie is? Volgens
mij is die relatie er namelijk niet. Verder wijs ik erop dat de Nederlandse
deelname aan vredesoperaties als consequentie heeft gehad dat wij generaals
hebben kunnen leveren die participeren in allerlei internationale staven,
zoals in Zagreb en Sarajevo. Met andere woorden: juist de nieuwe taken hebben
een zekere uitbreiding met zich mee gebracht.Minister De Grave:Er spelen allerlei aspecten een rol. Als je een organisatie afslankt,
zal dat altijd leiden tot een mindere daling onder het hogere kader. Een kleinere
organisatie die je professioneler wilt laten opereren met een hogere output,
kent een relatief opwaartse niveau-ontwikkeling. Dat is een algemene ontwikkeling.
Hoogwaardige medewerkers hij defensie in bijvoorbeeld de sfeer van materieel
zijn mensen die over miljardencontracten gaan. Dan moet ik er wel een salaris
bij geven dat in de markt een beetje normaal is. Wat te denken van de medische
dienst en de accountantsdienst? Bij een generaal praten wij over ƒ
13.000 per maand. Dat is een mooi salaris, maar het is niet zo dat men er
in het bedrijfsleven helemaal van achterover valt. Je merkt dat er op dat
terrein dus een opwaartse druk is. Dit alles in ogenschouw nemend, kun je
mijns inziens echt niet zeggen dat sergeants en kapiteins er massaal zijn
uitgegooid terwijl de generaals allemaal zijn blijven zitten.Voorzitter! Vervolgens ga ik in op de vraag van mevrouw Van 't Riet over
een interview in de Volkskrant van afgelopen maandag. Af en toe worden ministers
geïnterviewd. Dan krijg je een vraag en ik ben nu eenmaal gewend vragen
te beantwoorden. Ik moet er overigens wel bij zeggen dat omdat het artikel
moest worden ingekort, ongelukkigerwijs de vraag is weggelaten. De vraag was
wat ik vond van de uitspraak van de bevelhebber van de landstrijdkrachten,
de heer Schouten, naar aanleiding van het voorbeeld waarbij een kolonel die
om mijn ambtsvoorganger wat minder gunstig in beeld te brengen, een geheim
stuk had gefaxt naar een bepaalde krant. De heer Schouten had er een aantal
weinig vleiende opmerkingen over. Zijn conclusie was dat hij er zeer hard
tegen zou optreden. Op de vraag wat ik ervan vond, heb ik gezegd dat ik mij
wel iets kon voorstellen bij wat de heer Schouten daarover had gezegd. De
volgende vraag was wat ik zou doen als het geen kolonel maar een generaal
zou zijn. Toen heb ik gezegd dat het dan eigenlijk nog erger wordt, want hoe
hoger de rang, hoe lager de tolerantie. Het is natuurlijk absoluut geen doodzonde
als mensen kritiek leveren. Sterker nog, ik leef bij kritiek. Ik had het echter
over iets geheel anders, over het bewust pogen mensen in de organisatie in
diskrediet te brengen door activiteiten, zoals van die bewuste kolonel. Dat
zet namelijk een bijl in de wijze waarop een organisatie kan organiseren.
Op het moment waarop militairen opvattingen hebben, georganiseerd in bonden
of anderszins, moet dat natuurlijk kunnen. Of ze er verstandig aan doen, is
vers twee, maar daar bemoei ik mij nu verder niet mee. Ik heb wel de schurft
aan gedrag waarbij men mensen moedwillig in een kwaad daglicht probeert te
stellen. Of dat nu de ambtelijke leiding, de militaire leiding of de bewindslieden
betreft, ik vind dat het echt niet door de beugel kan .Een ander aspect dat van belang is, is de wijze waarop de minister en
zijn hoogste adviseurs communiceren. Ik sta volledig achter mijn uitspraak
hieromtrent in het interview. Je kunt niet op twee borden tegelijk schaken.
Als je met de minister praat, behoor je tot de kleine kring van topadviseurs.
Je praat dan mee over de hoofdlijnennotitie en belangrijke beslissingen. Je
kunt niet dan niet én met de minister én met de krant praten.
Het wordt dan een rotzooitje. Je moet dan kiezen. Als iemand tegen mij zegt:
'Luister minister, ik vind je niet zo vreselijk interessant. Ik wil de vrijheid
hebben om met NRC Handelsblad, de Volkskrant of met Trouw te praten', dan
zeg ik: 'Prima, maar dan niet meer aan mijn tafel, want dan wordt het te ingewikkeld'.
Het is natuurlijk wel een feit dat op het moment dat je dit tegen je medewerkers
zegt, deze ook volledig het recht moeten krijgen aan je tafel mee te praten.
Je moet dan ook goed naar hen luisteren en proberen aan te voelen welke opvattingen
en meningen leven. Uiteindelijk moet je dan toch vanuit je politieke verantwoordelijkheid
bepaalde conclusies trekken, maar in de praktijk probeer je er met elkaar
uit te komen. Ik vind dat je dan ook moet proberen om dat met elkaar te verdedigen.
Dat geldt ook voor mij. Ik word ook op allerlei manieren beïnvloed door
ambtenaren, generaals en de staatssecretaris. Ik trek uiteindelijk mijn conclusies
en ga die dan verdedigen. Ik ga achteraf ook niet zeggen dat ik het gedaan
omdat generaal X of admiraal Y dat heeft benadrukt. Ik wil proberen het heel
simpel te houden. Medewerkers dicht bij de minister die aan tafel meepraten,
zijn onderdeel van dat proces. Dat is één. En twee: ik trek
een streep bij medewerkers van de organisatie die praktijken toepassen om
andere medewerkers van defensie of de minister in diskrediet te brengen. De
vrijheid van meningsuiting voor ambtenaren geldt ook voor mij. Ik heb daar
een zeer tolerante opvatting over, ook al vind ik lang niet alle uitspraken
verstandig. Maar er zijn bepaalde regels voor wat verstandig is en formeel
kan. In algemene zin geldt daarvoor het volgende. Hoe dichter je bij beleidsverantwoordelijkheid
zit, hoe terughoudender je daarin moet zijn. Ik vind dat een prima aanpak.Mevrouw Van 't Riet (D66):Voorzitter! Ik ben blij dat de minister hier uitgebreid op ingegaan is.
De conclusie kan dus zijn dat er absoluut geen sprake is van een gezagscrisis
en dat er ook naar buiten toe geen sprake is van de wacht aanzeggen van de
naaste medewerkers. De minister zegt dat de samenwerking op een bepaalde vertrouwensrelatie
en loyaliteit gebaseerd moet zijn, dat hij daarin investeert en dat het meer
een anekdote was die niet in de krant is weergegeven.Minister De Grave:De vraag was weggevallen, maar ik heb alle uitspraken die ik in de Volkskrant
heb gedaan, ook werkelijk gedaan, zij het in deze context.
Ik vind dat dit helder en duidelijk is. Iemand die ik zeer goed ken en die
zeer goed thuis is op het gebied van arbeidsrecht, zei mij dat het heel verstandig
was, omdat de mensen dan direct weten waar ze aan toe zijn. Dat is erg belangrijk.
Als er ooit iets van zou mogen komen, dan is het goed dat je even hebt gewaarschuwd.
Er was dus, mevrouw Van 't Riet, geen enkele aanleiding in de zin van een
gezagscrisis.Voorzitter! Ik kom bij de nationale taken van defensie. De heer Van den
Doel heeft gewezen op het belang van de bijstandstaken van de Nederlandse
krijgsmacht op nationaal terrein. Ik ben het geheel met hem eens. De betekenis
daarvan is groot. Ik ben voornemens om dit onderwerp een nadrukkelijke plaats
te geven in de hoofdlijnennotitie. Ik heb hierover intensief contact met de
collega van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Dit moet niet alleen
bekeken worden vanuit de afgesproken evaluatie vanuit de watersnoodramp, maar
ook in meer beleidsmatige zin dient de betekenis van dit belang onderstreept
te worden. Ik wil het daarom op een prominente plaats opnemen in de hoofdlijnennotitie.
Daarover bestaat geen enkel verschil van mening.Voorzitter! De heer Stellingwerf heeft gevraagd of het juist is dat de
Koninklijke marechaussee ambtenaren uitleent aan Financiën om douanetaken
uit te voeren. Hier is wellicht sprake van een misverstand. Het gaat niet
om het uitvoeren van douanetaken, maar om de overdracht aan de Koninklijke
marechaussee van de grensbewakingstaken die de douane vervulde op verschillende
doorlaatposten. De marechaussee heeft een deel van die taken overgenomen van
Financiën. Daarnaast is het mobiel toezicht op vreemdelingen geïntensiveerd.
De nadruk ligt daarbij op de bestrijding van mensensmokkel in transportmiddelen
en vrachtauto's en illegale immigratie. De intensivering wordt uitgevoerd
door de douane en de Koninklijke marechaussee gezamenlijk. Hiervoor is vorig
jaar in de begroting 50 mln. extra vrijgemaakt.De heer Stellingwerf (RPF):Hieraan had ik de principiële vraag gekoppeld of wij ons niet eens
moeten bezinnen op de taken van de marechaussee. Soms heb ik het gevoel dat
de marechaussee taken verricht die niet direct zijn gelieerd aan militaire
zaken.Minister De Grave:De heer Stellingwerf spreekt tegen de beheerder van de marechaussee. Tegelijkertijd
ben ik opdrachtgever voor een relatief klein deel daarvan, namelijk voorzover
de marechaussee militaire politie is. Een zeer groot deel van de taken van
de marechaussee zijn taken die zijn gelieerd aan de beleidsverantwoordelijkheid
van Justitie, zowel op het terrein van grensbewaking – Schiphol –
als op het terrein van het vreemdelingentoezicht. Dan ben ik slechts beheerder.
Als de heer Stellingwerf vindt dat daarin een wijziging moet worden aangebracht,
moet hij daarover een discussie voeren met mijn collega van Justitie.De heer Stellingwerf (RPF):Is het niet goed om daaraan juist in de hoofdlijnennotitie aandacht te
besteden?Minister De Grave:Ik vind dat de hoofdlijnennotitie een zaak is die Defensie regardeert.
Dit gaat om de vraag of het verstandig is dat de beheerder van de Koninklijke
marechaussee gevraagd is deze taken uit te voeren. Dat kan nog raken aan discussies
die door de heer Harrewijn naar voren zijn gebracht: is het niet verstandig
om een groot deel van de marechaussee onder te brengen bij de reguliere politie?
Daar voel ik helemaal niets voor, omdat ik juist vind dat een meerwaarde verbonden
is aan de organisatievorm van de Koninklijke marechaussee, ook als het daarbij
gaat om de uitvoering van de bedoelde taken. Dat is ook het kabinetsstandpunt.
Wat ik verder zie, is dat de taken van de marechaussee steeds meer onder druk
komen te staan. De discussie daarover wordt echter gevoerd met mijn collega
van Justitie. Gelet op de vele noden waarvoor politie nodig is, moet de prioriteitenstelling
op dat punt ook bij Justitie plaatsvinden.Voorzitter! Ik ben dus al ingegaan op de vraag van de heer Harrewijn over
de positie van de marechaussee. Hij kent de discussie. Ik denk dat hij nog
veel collega's zal moeten werven. Het kabinet is voorlopig bot. Ik zou zeggen:
kom eens terug, gewapend met een Kamermeerderheid, dan kunnen wij daar eens
verder over praten. Voorlopig blijft ik daar dus een geharnast tegenstander
van.De heer Harrewijn (GroenLinks):Ik heb die meerderheid nog niet, dus daar kom ik nog even niet op terug.
Maar ik heb nog iets gevraagd. De minister verwijst naar Justitie. Dat is
voor een deel terecht. De minister moet er als beheerder voor zorgen dat de
marechaussee haar werk optimaal kan doen. Daarvoor is hij verantwoordelijk.Minister De Grave:Ja.De heer Harrewijn (GroenLinks):Is daar ook altijd sprake van? Ook bij uitzendingen? Dan is er toch vaak
een spanning tussen de taken? Ik denk daarbij aan de faciliëring en dergelijke.Minister De Grave:Op dit punt verwijs ik naar mijn brief naar aanleiding van het rapport
van de commissie-Van Kemenade. Daarin is aangegeven dat een werkgroep onder
leiding van Justitie juist naar die punten zal kijken, naar de 'lessons learned'
van verschillende operaties. Dat is niet zozeer een instrumentele inbedding,
het gaat daarbij meer om de vraag of op een aantal punten de regels moeten
worden aangepast.De heer Harrewijn (GroenLinks):Zal deze werkgroep ook aanbevelingen doen over het beheer en niet alleen
over de prioriteitenstelling van Justitie en dat soort dingen?Minister De Grave:Niet over het beheer bij Defensie. Hoe het kabinet daarover denkt, is
duidelijk. De werkgroep zal zich wel buigen over de vraag of bepaalde maatregelen
moeten worden genomen die het functioneren van de marechaussee verder kunnen
verbeteren.De heer Harrewijn (GroenLinks):En dus ook over maatregelen eventueel door Defensie te nemen.Minister De Grave:Zeker.Voorzitter! Mevrouw Van 't Riet heeft gevraagd om een evaluatie van het
toetsingskader. Ik heb daar een beetje mee zitten worstelen. Ik ben altijd
dol op evaluaties en als een Kamerlid daarom vraagt, waarom zou je dat dan
niet toezeggen? Het toetsingskader is echter nog redelijk nieuw.
Het bestaat pas drie jaar. Ik heb mij laten uitleggen dat het tot stand is
gekomen na zeer grondige discussie met deze Kamer. Een aantal uitzendingen
heeft plaatsgevonden. Die zijn nog niet allemaal apart geëvalueerd. Er
is zo buitengemeen weinig evaluatiemateriaal. Ik vind dat je de energie beter
kunt besteden aan goede uitzendingen dan aan het voortdurend praten over het
toetsingskader. Ik weet niet precies wat mevrouw Van 't Riet niet adequaat
vindt.Mevrouw Van 't Riet (D66):Er vindt sowieso een evaluatie plaats van de vredesoperaties. Die is ook
aangekondigd in de nota's. Het toetsingskader is daaraan gekoppeld. Wij hebben
nu wat ervaring opgedaan met het toetsingskader. Het bestaat drie jaar. Indertijd
is hierover de motie-Van Traa aangenomen, die nu in discussie is. Het lijkt
mij gewenst dat in samenhang met de evaluatie van de vredesoperaties het toetsingskader
wordt geëvalueerd. Dat lijkt mij logisch. Ik heb het nog eens nagelezen.
Ik zie zelf wel een paar punten waarnaar wij nog eens zouden kunnen kijken.
In hoeverre is het een middel dat zo functioneert dat je die vredesoperaties
optimaal kunt uitzenden? In dat kader zie ik die evaluatie.Minister De Grave:Dat is toch wat anders dan evaluatie van het toetsingskader, want dan
gaat het meer om de evaluatie van de vredesoperaties zelf.Mevrouw Van 't Riet (D66):Dat gebeurt sowieso en het toetsingskader hoort er wat mij betreft bij.Minister De Grave:Als wij de vredesoperaties evalueren, moeten wij tegelijkertijd een oordeel
geven over de vraag of het toetsingskader goed wordt toegepast. Dat is wat
anders dan de evaluatie van het toetsingskader als geheel. De vredesoperaties
worden geëvalueerd en daarbij komt ook de vraag aan de orde of het toetsingskader
goed wordt toegepast. Daar kan ik wel iets mee. Dat is iets anders dan om
het toetsingskader dat drie jaar geleden is vastgesteld, opnieuw te evalueren.Mevrouw Van 't Riet (D66):Daarbij moet je kijken naar hoe het toetsingskader tot stand is gekomen.
De Kamer heeft gezegd dat wij bij crisisbeheersingstaken en vredesoperaties
iets moeten hebben waaraan wij deze kunnen toetsen.Minister De Grave:Wij zullen bij de evaluatie van de vredesoperaties ook het toetsingskader
meenemen.De heer Van den Doel heeft ook een vraag gesteld over evaluatie van de
vredesoperaties. Hij heeft gelijk. Mijn voorganger heeft toegezegd dat dit
allemaal zal gebeuren, maar wij lopen achter. De Nederlandse bijdrage aan
de United Nations international police task force (UNIPTF) wordt op het ogenblik
geëvalueerd. Binnenkort wordt de Nederlandse bijdrage aan het WEU/MAPE
geëvalueerd. Deze zullen wij meenemen in de volgende memorie van toelichting.
Voor de rest zullen wij proberen bij te blijven met de evaluaties van de vredesoperaties.Er is mij niets gebleken van een devaluatie van de United Nations international
police task force-missie.De heer Van den Doel (VVD):Voorzitter! Ik ben blij dat die evaluatie alsnog plaatsvindt. De afspraak
was dat wij alle missies zouden evalueren bij de memorie van toelichting.
Ik begrijp dat wij voor een aantal missies moeten wachten tot september. Het
gaat mij erom dat wat de Kamer, en misschien ook het departement, is overkomen
bij Angola, ons niet meer overkomt. Missies die klein zijn en weinig publiciteit
krijgen, en weinig aandacht van de Kamer, moeten wij toch steeds meenemen.
Ik denk dat de missies en de mensen die daar zitten, dat verdienen.Minister De Grave:Dat ben ik met u eens. Ik moet bekennen dat wij daarmee achterlopen. Mijn
voornemen is om die toezegging van mijn voorganger materieel inhoud te geven
en dat in te halen. Het belang daarvan is evident. Los daarvan is het afgesproken
en moet het gewoon gebeuren.De heer Harrewijn heeft een stuk uit de oude doos opgediept en gevraagd
om het nut van de ene kernwapentaak van Nederland uit te leggen. Deze is integraal
onderdeel van de NAVO-strategie, waarover bij de begroting van Buitenlandse
Zaken uitvoerig is gesproken door mijn collega van Buitenlandse Zaken. Daarover
kun je geweldig lange discussies voeren. Wij zitten in een wereld waar heel
veel kernwapens zijn. Hoezeer ik zelf ook heb geworsteld met ethische vragen
over kernwapens, ik heb zelf altijd gevonden dat er één onweerlegbaar
argument is. Wij hebben een periode in de wereld van bijna onafgebroken vrede
die haar weerga niet kent in de historie. Ik geloof zelf in zo'n element van
afschrikking, dat zo krachtig en hevig is dat er bijna geen politiek doel
meer is te formuleren dat je met oorlog kunt bereiken, volgens de klassieke
theorie. Daar geloof ik ook in. Waarom worden oorlogen gevoerd? Omdat je daar
een bepaald politiek en economisch doel mee wilt bereiken. Dat is de kracht
van de kernwapens, los van alle ethische vraagstukken. Zij brengen een zodanige
afschrikking met zich dat er bijna geen politiek doel meer is dat daar tegenover
kan staan. Daarom gebeurt dat ook niet. Dit is voor mij de belangrijkste reden
voor de lange periode van vrede. Natuurlijk is de wereld veranderd. Het aantal
kernwapens binnen de NAVO is sinds de val van de Muur met 90% afgenomen. Je
kunt dus zeker niet zeggen dat wij krampachtig proberen om aan die dingen
vast te houden. Een bepaalde, beperkte 'kritische massa' van kernwapens is
nog steeds een sluitstuk van het strategisch veiligheidsdenken van de NAVO.
Daar zijn echt heel overtuigende argumenten voor.De voorzitter:Mijnheer Harrewijn, ik aarzel om hier nu een discussie over te laten voeren.
De regering spreekt immers met één mond en vanmiddag is deze
discussie uitgebreid gevoerd tussen de minister van Buitenlandse Zaken en
de Kamer, met name uw collega mevrouw Vos.De heer Harrewijn (GroenLinks):Mag ik één vraag stellen?De voorzitter:Goed, één korte vraag.De heer Harrewijn (GroenLinks):Ik zal niet ingaan op die algemene discussie; ik weet dat die al gevoerd
is. Kan de minister zich echter voorstellen dat in het kader van vertrouwenwekkende
maatregelen besloten wordt om die kerntaak uit gastlanden, zoals Nederland,
weg te halen? U hebt in het algemeen iets over de afschrikking gezegd; daar
zal ik dus niet over discussiëren, maar waarom moeten
er ook kernwapens in Nederland zijn? Waarom kan dat niet beperkt worden tot
de kernwapenstaten?Minister De Grave:Voor wie moeten die maatregelen vertrouwenwekkend zijn?De heer Harrewijn (GroenLinks):Voor degenen die nu door die wapens bedreigd worden. De wapens zijn immers
blijkbaar nodig om anderen koest te houden.Minister De Grave:Ik kan mij voorstellen dat degene die koest moet worden gehouden, daarin
geïnteresseerd zou zijn. Dan moet je daar uitvoerig over praten. Langs
die lijn is het aantal wapens ook met 90% verminderd. Zolang de wereld nog
niet ideaal is, voel ik mij echter safe zolang op dat punt een beperkte mogelijkheid
blijft bestaan. Maar goed, er zijn in de internationale wereld natuurlijk
altijd ontwikkelingen denkbaar die tot een verdergaande beperking aanleiding
kunnen geven. Op dit moment zijn de voorwaarden daarvoor echter absoluut niet
aanwezig en ik zie ook geen reden voor Nederland om daar op dit moment eenzijdig
voor te pleiten. De voorzitter heeft echter terecht gezegd dat hier vanmiddag
zeer uitvoerig over is gediscussieerd. Ik heb ook de indruk dat een zeer grote
meerderheid van de Kamer het toen met dit standpunt eens was.De heer Harrewijn heeft gewezen op de mogelijkheid om als gevolg van de
inkrimping van de NAVO-commandostructuur tot besparingen te komen. Dat is
geen onlogische gedachte, maar het probleem is dat de opbrengst van de hiermee
samenhangende besparingen opgaat aan de uitbreiding van de NAVO en de daarmee
samenhangende kosten. De nieuwe partners zijn op zich natuurlijk zeer welkom,
maar over het algemeen is hun financiële situatie zodanig dat hun bijdragen
aan het NAVO-budget beperkt zijn. Daarom moet de NAVO bezuinigen om ervoor
te zorgen dat de eindjes financieel aan elkaar geknoopt kunnen blijven worden
zonder dat de bijdragen van andere lidstaten omhoog moeten. Ik kan melden
dat Nederland ook ten aanzien van de NAVO een bevriezingsbeleid voert. Wat
dat betreft is Nederland heel consistent en consequent. Dat betekent dat de
kosten van de uitbreiding van de NAVO met nieuwe partners moeten worden opgebracht
door verdere interne NAVO-bezuinigingen. De besparingen kunnen dus niet aan
andere goede doelen worden besteed, want zij worden al aan een goed doel besteed,
namelijk de toetreding van nieuwe NAVO-landen.In het kader van de goede doelen heeft de heer Harrewijn terecht aandacht
gevraagd voor een heel belangrijk onderwerp, de vernietiging van met name
chemische wapens in Midden- en Oost-Europa. Over het belang daarvan hebben
wij geen enkel verschil van mening; dat geldt volgens mij Kamerbreed. Ik heb
mij laten vertellen dat dit onderwerp ook in de vorige regeerperiode heel
veel aandacht heeft gekregen, zowel van mijn ambtsvoorganger als van de minister
van Buitenlandse Zaken, de heer Van Mierlo. In dat kader is al in 1996 besloten
om in totaal 25 mln. beschikbaar te stellen voor de ondersteuning van de vernietiging
van 6500 ton van het chemische strijdmiddel lewisiet bij het plaatsje Kambarka
in de Oeral. In eerste instantie is 10 mln. uitgetrokken voor de zuivering
van verontreinigde grond rondom die opslagplaats, waarbij ook Finland betrokken
was. Ik moet de Kamer meedelen dat van deze beschikbare 25 mln. tot dusverre
nog geen cent is uitgegeven. Nederland is al geruime tijd gereed om met de
eerste fase van het project te beginnen; het geld is er en alle procedures
zijn afgerond, maar uitvoering van de werkzaamheden is niet mogelijk zolang
de onderhandelingen over een bilateraal verdrag tussen Rusland en Nederland
niet zijn voltooid. Het was de uitdrukkelijke wens van de Russische autoriteiten
om zo'n verdrag te sluiten, maar daar zijn inmiddels twee jaar mee heen gegaan.
Hoewel de overeenkomst al enige tijd voor 99% gereed is, slaagt de Russische
Federatie – althans de regering daarvan – er volgens onze informatie
niet in om de laatste obstakels op te ruimen. Laat ons hopen dat de ondertekening
binnenkort een feit is. Dan kan het project hopelijk voortvarend ter hand
worden genomen. Waar er nog 25 mln. op de plank ligt, is het rijkelijk voorbarig
om daarvoor nu extra geld te reserveren.De heer Harrewijn zinspeelde ook op de mogelijkheid geld te besteden aan
andere vormen van samenwerking met Midden- en Oost-Europa, bijvoorbeeld op
het terrein van de ontmanteling van kernwapens en nucleaire militaire installaties.
Ook daarvoor geldt dat kabinet en Kamer het belang ervan inzien en dat er
geld voor is gereserveerd. Defensie en Buitenlandse Zaken hebben samen 6 mln.
gereserveerd. Begin volgend jaar willen wij beginnen met een samenwerkingsproject.
Ik wil wel zeggen dat ik, mocht blijken dat er meer middelen voor dit project
nodig zijn, gegeven het belang ervan mijn uiterste best zal doen er additionele
middelen voor te vinden, eventueel zelfs binnen de geteisterde defensiebegroting.
Zolang het binnen redelijke proporties is, vind ik dat verantwoord. Ik ben
het wel eens met de stelling in enkele interrupties dat het onjuist zou zijn
als bij dit soort projecten weer alleen naar Defensie werd gekeken. Als het
een zaak is waarvan wij Koninkrijksbreed zeggen dat het belangrijk is, dan
moet de BV Nederland in totaal daarnaar kijken. Het is te gemakkelijk om het
dan maar weer op het bordje van Defensie te leggen. Om de goede wil duidelijk
te maken herhaal ik dat ik, indien er meer middelen voor nodig zijn, niet
zal aarzelen om binnen de geteisterde begroting van Defensie te zoeken naar
mogelijkheden.Bovendien zijn hiervoor ook omvangrijke bedragen gereserveerd binnen de
Hagis-post. Voor 1999 is 70 mln. gereserveerd voor de samenwerking met Midden-
en Oost-Europa. Het zal duidelijk zijn, voorzitter, dat ik aanvaarding van
het door de heer Harrewijn ingediende amendement op dit punt ontraad, ten
dele vanwege voorbarigheid en ten dele wegens eenzijdigheid.De heer Zijlstra heeft een vraag gesteld over berichten in de media over
een mogelijke indiensttreding van de huidige bevelhebber van de Koninklijke
marechaussee bij de Immigratie- en naturalisatiedienst. Ik geloof dat ook
de heer Harrewijn ernaar vroeg. Ik kan de Kamer bevestigen dat mij is medegedeeld
dat het departement van Justitie in gesprek is met de heer Fabius om hem na
zijn functioneel leeftijdsontslag gelet op zijn ervaring in dienst te laten
treden bij de IND. Van mijn zijde is daar vanzelfsprekend geen bezwaar tegen.
Ik hecht er wel aan te benadrukken dat het dan gaat om een gepensioneerde
generaal-majoor in een burgerfunctie en vanzelfsprekend op
kosten van Justitie-IND. Van enige bevordering dan wel van in militaire dienst
blijven, is mij niets bekend. Ik zie het dus als een zaak tussen Justitie
en de heer Fabius waar ik buiten sta.De heer Zijlstra heeft een vraag gesteld over de functietoewijzing van
brigadegeneraal Roos als militair adviseur bij de permanente vertegenwoordiging
van het Koninkrijk der Nederlanden bij de VN in New York. Ik geloof dat hij
dat ook een beetje vroeg in het kader van de generaalsdiscussie die wij hebben
gevoerd. In overleg met Buitenlandse Zaken is besloten de functie militair
adviseur zetel Veiligheidsraad op te waarderen, omdat Nederland lid van de
Veiligheidsraad wordt. Ook Buitenlandse Zaken was van oordeel dat de heer
Roos gelet op zijn ervaring, hiervoor een uitstekende kandidaat zou zijn.
Er is sprake geweest van een adequate beoordeling van de zwaarte van de functie.De heer Zijlstra (PvdA):Was het een kolonelsfunctie, zoals mij is medegedeeld?Minister De Grave:Ja, dat klopt. Het is de bedoeling dat als Nederland over twee jaar geen
lid meer van de Veiligheidsraad is, die functie weer gewaardeerd wordt als
kolonelsfunctie. Voor de rest ben ik natuurlijk niet zo flauw om te ontkennen
dat het samenhangen heeft met andere discussies. Zo zit ik niet in elkaar.
Ik wijs er wel nadrukkelijk op dat het allemaal zorgvuldig in overleg met
Buitenlandse Zaken is gegaan en dat er wel degelijk een concrete aanleiding
en reden was.De heer Van den Doel heeft gewezen op de stijgende exploitatiekosten,
verbonden aan vredesoperaties. Er is inderdaad sprake van een relatief stijgende
lijn in de exploitatielasten. Ik wijs er overigens op dat die lijn structureel
en meerjarig is verwerkt in de begroting. Hierbij is ook de professionalisering
van de krijgsmacht in het geding. Als je materieel intensief gebruikt, zijn
de exploitatielasten relatief hoog. De heer Van den Doel heeft er terecht
op gewezen dat in het verleden een aparte voorziening voor vredesoperaties
in het leven is geroepen om aantasting van de defensie-investeringen te voorkomen.
Sindsdien worden uitgaven die uitsluitend het gevolg zijn van deelname van
militair personeel aan vredesoperaties, gefinancierd vanuit deze voorziening.
Het betreft een complexe structuur, waarbij ook een samenhang bestaat met
bijdragen van de VN. In politieke zin wil ik opmerken dat Nederland een professioneel
opgeleide defensieorganisatie heeft, waarvoor de Nederlandse belastingbetaler
een aanzienlijk bedrag betaalt. Ik vind dan ook dat die organisatie beschikbaar
moet zijn voor het verrichten van taken. Om ervoor te zorgen dat zij die taken
kan blijven verrichten, mogen de daarmee samenhangende kosten niet ten laste
komen van het investeringsbudget. Als je dat zou doen, help je de defensieorganisatie
om zeep. Het beeld mag ook niet ontstaan dat Defensie die kosten wil wegschuiven.
Hierover zijn goede afspraken gemaakt. Ik wil de heer Van den Doel toezeggen
dat ik, zodra ik de indruk krijg dat de defensiebegroting in problemen raakt
door bedoelde exploitatiekosten, aan de bel zal trekken bij mijn collega's.
Ik zal dat dan zo spoedig mogelijk aan de Kamer melden, maar ik voeg hieraan
toe dat er thans geen aanleiding is om de geldende afspraken over de verdeling
van geld en verantwoordelijkheden ter discussie te stellen.De heer Van den Doel (VVD):De minister gaat een stap verder dan ik zelf op het oog had. Ik heb in
de eerste instantie behoefte aan meer inzicht in de samenstelling van de kosten,
ook gezien de adviezen van de Algemene Rekenkamer. In de Prioriteitennota
is niet afdoende rekening gehouden met de gevolgen van de tweede hoofdtaak.
Kan de minister ons dat inzicht bieden in een korte notitie? De Kamer dient
op de hoogte te zijn van de financiële consequenties van vredesoperaties,
omdat dergelijke operaties ook in de toekomst zullen worden uitgevoerd.Minister De Grave:Ik meen dat wij hierover al redelijk uitvoerig hebben gesproken tijdens
het begrotingsonderzoek; er is een handboek waarin een en ander tot in detail
is uitgewerkt. Ik kan uiteraard een notitie schrijven, maar dat zou grotendeels
neerkomen op een herhaling van hetgeen tijdens het begrotingsonderzoek is
gezegd. Als de heer Van den Doel hierover meer informatie wil hebben, zou
hij eigenlijk iets concreter moeten aangeven wat hij precies wil weten. Ik
zeg nogmaals dat het een complexe materie is. Ik neem aan dat hij de door
mij aangegeven politieke achtergrond begrijpt. Wij zullen echter alert blijven
in de wetenschap dat de betekenis van de tweede kerntaak alleen maar zal toenemen.
Dat mag niet leiden tot onevenwichtigheden in de begroting van Defensie. Ik
ben graag beschikbaar om aanvullende informatie te geven. Ik heb op dit punt
al vrij veel informatie gegeven. Wellicht kan de Kamer preciezer aangeven
op welke punten zij extra informatie wenst.Voorzitter! Ik vind het knap wat de heer Harrewijn heeft gedaan. Bij de
begrotingsvoorbereiding heeft hij op een aantal inconsistenties gewezen in
de antwoorden rond kengetallen: het verschil tussen de systematiek van de
Koninklijke luchtmacht en die van de andere krijgsmachtdelen. Chapeau! Ik
vind het echt heel knap. De heer Harrewijn heeft gewoon gelijk. Er is niet
gewezen op het feit dat de Koninklijke luchtmacht hier een andere systematiek
hanteert. Met ingang van de volgende begroting is dat niet meer het geval.
De luchtmacht zal zich netjes in de Paarse systematiek dienen te voegen en
zal geen eigen koninkrijkje meer kunnen zijn. In Amsterdam hadden wij de gewoonte
dat als je een fout in de begroting vond, je het geld mocht aanwenden voor
een eigen politiek doel. Financiële specialisten lukte dat maar zelden.
Het is des te knapper dat de heer Harrewijn dat heeft gemerkt. Het zal volgend
jaar worden gecorrigeerd.De heer Harrewijn (GroenLinks):Geldt die regel ook hier?Minister De Grave:Nee, helaas niet.De voorzitter:Na overleg met de staatssecretaris stel ik voor, het antwoord van de staatssecretaris –
het duurt al gauw een uur – niet vanavond te doen plaatsvinden, maar
volgende week, naar verwachting dinsdag meteen na de stemmingen. In de avonduren
kan het debat over de begroting van Defensie dan worden afgerond.De algemene beraadslaging wordt geschorst.Sluiting 23.35 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19981999-2426-2440.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl