Behandeling van het wetsvoorstel: Regels met betrekking tot de productie, het transport en de levering van elektriciteit (Elektriciteitswet 19..) (25621)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1997-1998, pag. 1771-1791

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

10-07-1998

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1997-1998

nr. 35, pagina 1771-1791

29-06-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 25621Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van besluiten (maandag 29 juni 1998)Pagina 1791-1791
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (maandag 29 juni 1998)Pagina 1791-1792
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Wijziging van de Wet toezicht effectenverkeer 1995 ter uitvoering van de richtlijn inzake de beleggerscompensatiestelsels (25623); - Wijziging van de Wet toezicht effectenverkeer 1995 met het oog op de ontwikkelingen in de organisatie van het toezicht op het effectenverkeer (25670); - Wijziging van de Onteigeningswet (herziening administratieve onteigeningsprocedure voor uitvoering van werken en enige andere doeleinden) (25676) en vele andere wetsvoorstellen, waaronde begrotingswettenPagina 1769-1771
Voortzetting van de behandeling van: - het voorstel van wet van het lid Duivesteijn houdende regels ter bevordering van het overleg tussen huurders en verhuurder van woongelegenheden (Wet op het overleg huurders verhuurder) (24080); - het voorstel van wet van het lid Duivesteijn tot wijziging van het voorstel van wet van het lid Duivesteijn houdende regels ter bevordering van het overleg tussen huurders en verhuurder van woongelegenheden (Wet op het overleg huurders verhuurder) (26048)Pagina 1771-1771
Behandeling van het wetsvoorstel: Regels met betrekking tot de productie, het transport en de levering van elektriciteit (Elektriciteitswet 19..) (25621)Pagina 1771-1791
Presentie en opening (maandag 29 juni 1998)Pagina 1769-1769

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 102 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van het wetsvoorstel:Regels
met betrekking tot de productie, het transport en de levering van elektriciteit
(Elektriciteitswet 19..) (25621).De beraadslaging wordt geopend.De heer Van Dijk (CDA):Voorzitter! Wij varen met dit wetsontwerp een aantal nog niet of weinig
in kaart gebrachte zeeën op. Wij dromen van de schatten die ons aan de
overzijde wachten, maar wij weten tevens dat op de bodem van zulke zeeën
nogal wat wrakken plegen te rusten. Het aantal harde feiten en betrouwbare
analyses waarover wij beschikken is beperkt. Veel van onze verwachtingen berusten
op inschattingen, die vaak een wat hypothetisch karakter dragen. Dat geldt
voor veel van wat de minister zegt. Hetzelfde geldt voor wat wij er als oppositiepartij
tegenin brengen. Het is niet anders. Wij zullen het hiermee moeten doen.Allereerst de harde feiten. Het belangrijkste daarvan is het bestaan van
een Europese richtlijn waaraan ons land zal moeten voldoen. Van niet minder
belang zijn de ontwikkelingen in de internationale energiesector, met name
de groei van een Europese elektriciteitsmarkt, die ons land ongetwijfeld zullen
raken en waarin positie gekozen moet worden. Beide factoren bieden voldoende
grond voor de conclusie, dat één optie in geen geval meer open
staat, en dat is alles bij het oude laten. Maar daar gaat de discussie eigenlijk
niet meer over.Het gaat ons in deze discussie ten principale om twee zaken. In de eerste
plaats verwerpt de minister een defensieve, minimalistische strategie. Hij
kiest voor een meer offensieve strategie die ons – ik volg nu heel nauwkeurig
zijn eigen woordkeuze – in de voorhoede brengt van landen die verder
gaan dan waartoe de Europese richtlijn ons verplicht. Waarom? Omdat hij dit
in het belang acht zowel van de Nederlandse elektriciteitsgebruiker, klein
en groot, als voor de aanbodzijde van de Nederlandse elektriciteitssector.
Op grond waarvan? Omdat de minister verwacht dat een volledig geïnternationaliseerde
markt in aantocht is, als het ware al voor de deur staat, en wij ons daarop
moeten voorbereiden. Zonder deze wet, die uitzicht biedt op volledige liberalisering
in fasen, komt er van die voorbereiding niets terecht en blijft iedereen afwachten,
aldus de minister. De vraag die wij dienen te beantwoorden is of wij die toekomstvisie
delen of dat de toekomst er iets anders uit zou kunnen zien.De tweede zaak waaraan wij aandacht willen besteden is de vraag of deze
wet, met haar typische kenmerken, inderdaad de Nederlandse belangen in de
voorziene toekomstige situatie het beste dient. Die belangen kunnen vanuit
een viertal gezichtshoeken worden beoordeeld: a. de betrouwbaarheid
van de voorziening in de zin van leveringszekerheid;b. de verwachte
ontwikkeling in de prijzen die de afnemer zal moeten betalen;c. de
bevordering van een uit milieuoogpunt meer duurzame energievoorziening;d. de toekomst van de Nederlandse elektriciteitsbedrijven en hun plaats
op een Europese markt.Voorzitter! Ik zal bij een poging tot een voorzichtig oordeel over deze
zaken in eerste instantie abstraheren van de tussenfasen die in het wetsvoorstel
zijn ingebouwd en mij richten op het eindpunt waar dit wetsvoorstel ons wil
brengen. Op dat eindpunt zijn wij in een situatie waarin er geen beschermde
afnemers meer zullen zijn en waarin productie, handel, invoer, uitvoer, distributie
en tarieven zijn geliberaliseerd. Dat wil zeggen de gehele Nederlandse elektriciteitssector
met uitzondering van het uiterst belangrijke speerpunt van overheidszorg namelijk
het beheer van de netwerken inclusief de daarvoor geldende tarieven. Aan dat
ene scharnierpunt komt de gehele openbare nutsfunctie van de elektriciteitsvoorziening
te hangen. Daarom verdient dit onze bijzondere aandacht.Een enkele kanttekening bij de visie van de minister. Wij achten de totstandkoming
van een open, vrije en, zoals de minister het beschreef, volledig geïnternationaliseerde
Europese elektriciteitsmarkt van groot belang, ook voor ons land. Wij delen
eveneens zijn mening dat we met de huidige structuur van onze elektriciteitssector,
dus zonder liberalisering, nauwelijks in dat belang zullen delen en dat die
structuur dus dient te veranderen. Op het eerste gezicht zijn er sterke argumenten
om te veronderstellen dat zo'n geïnternationaliseerde markt de Nederlandse
elektriciteitsvoorziening op een tweetal door ons genoemde ijkpunten –
die van de betrouwbaarheid en de prijs – zou kunnen verbeteren, althans
niet behoeft te schaden. Wij putten voor onze voorziening immers uit een groter
productiereservoir. De diversiteit aan potentiële leveranciers wordt
groter en de verwachte levendige concurrentie op zo'n markt zal naar verwachting
gunstige effecten hebben op de prijsontwikkeling.Of beide doelstellingen, betrouwbaarheid en lage prijs, altijd tegelijkertijd
gediend kunnen worden, valt nog te bezien. Betrouwbaarheid vereist het in
stand houden van reservecapaciteit en reservecapaciteit kost geld. Ik kan
me zo'n hevige prijsconcurrentie voorstellen dat de druk sterk wordt om op
dit punt grote risico's te nemen. Meer dan een veronderstelling is het niet,
de tijd zal het leren, maar wij achten het niettemin gewenst dat de minister
van Economische Zaken de ontwikkelingen met name op het punt van de betrouwbaarheid
nauwlettend blijft volgen.Op dit moment houdt een andere vraag ons nog meer bezig. Valt inderdaad
te verwachten dat een volledig geïnternationaliseerde elektriciteitsmarkt
spoedig tot stand komt en als het ware voor de deur staat? Iets anders geformuleerd:
kan zo'n volledig geïnternationaliseerde markt tot stand komen, zonder
een minimum aan harmonisatie van het energiebeleid van de deelnemende landen?Op een vraag van ons naar de achtergronden, de inhoud en de richting van
het beleid in de verschillende landen is eigenlijk geen antwoord gegeven.
Wij kunnen alleen het volgende constateren. Enkele landen zullen vooralsnog
niet voldoen aan de Europese richtlijn. Een aantal andere landen gaat niet
verder dan een minimale invulling van de richtlijn en liberaliseren dus in
beperkte mate. Weer andere landen, waaronder Nederland, gaan veel verder en
het gat tussen minimalisten en voorhoede wordt de komende jaren groter.Om geen slachtoffer te worden van hun voorhoedepositie vinden sommige
van deze landen, landen die dus verdergaan, een wederkerigheidsclausule nodig.
Andere landen weer niet. Sommige landen formuleren zo'n formule soepel. Nederland
daarentegen ontwerpt een nogal strikte, dwingende clausule. Als onze stroom
er bij jullie niet inkomt, dan jullie stroom ook bij ons niet. Hoe gerechtvaardigd
een wederkerigheidsclausule ook moge zijn, zij kan nauwelijks worden beschouwd
als een bijdrage aan de snelle totstandkoming van een vrije, volledig geïnternationaliseerde
elektriciteitsmarkt. Daarnaast lopen tariefsystemen en netwerkbeheer uiteen
en het is onduidelijk welke concurrentieverstorende, protectionistische elementen
daar nog in zitten. Een Europees netwerk dat voldoet aan dezelfde eisen van
onafhankelijkheid, betrouwbaarheid en non-discriminatoire toegang die wij
aan ons eigen net stellen, is er niet. Wij zullen, zo te zien, voorlopig moeten
leven met een onvolkomen en sterk gesegmenteerde internationale elektriciteitsmarkt,
waarin de vrijheid van aanbieders en afnemers substantieel beperkt wordt door
zeer uiteenlopende en weinig doorzichtige belemmeringen door de nationale
overheden en de nationale sectorbelangen. De door de minister voorziene volledige
internationalisering van de elektriciteitsmarkt ligt misschien wat verder
in de toekomst dan hij denkt of hoopt.Deze wat relativerende opmerkingen leiden ons niet tot de conclusie dat
wij ons niet moeten voorbereiden op de in ontwikkeling zijnde internationale
elektriciteitsmarkt en ons niet moeten positioneren op deze markt, integendeel.
Zij leiden ons wel tot de veronderstelling dat wij de verwachtingen omtrent
de zegeningen van deze ontwikkeling voor onze nationale elektriciteitsvoorziening
op korte en middellange termijn niet al te hoog moeten spannen.Na de uitvoerige behandeling in de Tweede Kamer en de schriftelijke voorbereiding
in dit huis blijft er een groot aantal vragen en onzekerheden over met betrekking
tot de vier ijkpunten die ik zojuist noemde. Ik begin met de betrouwbaarheid
in de zin van leveringszekerheid van onze stroomvoorziening in een geliberaliseerde
markt.Hoe zeker kunnen wij ervan zijn dat er altijd stroom uit ons stopcontact
komt als wij de stekker erin steken? Het luistert hierbij bijzonder nauw,
nauwer dan bij andere levensbehoeften. Het marktmechanisme is een uitstekend
instrument om het aanbod in overeenstemming te brengen met de vraag, maar
voorkomt niet in alle omstandigheden tijdelijke tekorten en overschot ten. Bij andere levensbehoeften leren wij hiermee te leven: wij
doen het tijdelijk zonder, wij vinden substituten en wij zoeken andere kanalen.
Zelfs met zoiets vitaals als de gezondheidszorg leven wij al geruime tijd
met een zeer imperfecte aansluiting tussen vraag en aanbod. Op het gebied
van onze elektriciteitsvoorziening kan dit niet. Wij zijn in alle vezels van
onze samenleving zo afhankelijk geworden van een ononderbroken stroomvoorziening,
dat zelfs kortstondige onderbrekingen verstrekkende en vaak calamiteuze gevolgen
hebben. Substituten zijn er vrijwel niet en voor de meeste gebruikers evenmin
andere kanalen, want er is voor hen maar één transporteur: het
net. Niet voor niets is de beschikbaarheid van elektriciteit als openbare
nutsvoorziening een zaak van overheidszorg.Hoe wordt dit in de nieuwe situatie? De liberalisering van productie,
handel, in- en uitvoer en distributie, kortom de gehele aanvoer op het net,
heeft als consequentie dat de overheid niet langer zal beschikken over instrumenten
om door regulering van de aanbodzijde vraag en aanbod in evenwicht te brengen.
Producenten, handelaars, leveranciers en distributeurs hebben in dit opzicht
geen wettelijke taken meer. De verantwoordelijkheid hiervoor komt geheel te
liggen bij de transporteur, de netbeheerder. Daar ligt een van de kernpunten
van het wetsvoorstel. De vraag dringt zich op of deze schakel in de totale
voorziening hiermee niet te zwaar wordt belast. De antwoorden die wij op onze
schriftelijke vragen hieromtrent kregen, laten er geen twijfel over bestaan
dat de taken van de netbeheerder in dit opzicht omvangrijk en cruciaal zijn.
De vraag is hier niet zozeer of ze in formele zin zoveel anders zijn dan de
huidige, maar of ze door liberalisering en internationalisering in materiële
zin niet veel zwaarder en complexer worden: door liberalisering, omdat daardoor
de regulering van voorgaande schakels in de voorziening komt te vervallen,
en door internationalisering, omdat de netbeheerder daardoor veel frequenter
te maken krijgt met buitenlandse partijen waarvan de betrouwbaarheid misschien
niet altijd even goed is in te schatten en die evenmin gebonden zijn aan de
Nederlandse wetgeving.De netbeheerder zal te allen tijde vraag en aanbod op het net in evenwicht
moeten houden. Daartoe verschaffen de gebruikers van het net, zo lezen wij,
hem hun programma's met hun aanbod- en vraagpatronen. De netbeheerder zal,
naar wij aannemen, een inschatting moeten maken van de risico's dat partijen
zich niet houden aan die programma's, want hij zal tijdig contracten moeten
afsluiten om in zo'n eventualiteit zelf vermogen in te kopen, teneinde het
evenwicht te herstellen. De kosten daarvan zullen in rekening moeten worden
gebracht bij de partijen die de afwijking veroorzaakten, waarbij in toenemende
mate buitenlandse partijen betrokken kunnen zijn. Doen zich toch storingen
voor, dan is de netbeheerder het centrale aanspreekpunt voor eventuele schadeclaims.
Dat betekent niet dat hij in alle gevallen juridisch aansprakelijk is, want
andere partijen kunnen de storing hebben veroorzaakt. De rechter zal op grond
van het Nederlandse burgerlijk wetboek moeten uitmaken welke partij aansprakelijk
is. Ook hier zullen in toenemende mate buitenlandse partijen bij betrokken
kunnen zijn.Het is duidelijk, voorzitter, dat de hier beschreven taak van de netbeheerder
een buitengewoon cruciale schakel vormt in de gehele voorziening en dat van
het feilloos functioneren ervan in een geprivatiseerde en geïnternationaliseerde
markt de zekerheid van een ononderbroken elektriciteitsvoorziening afhankelijk
is. Het blijft ons dan ook mateloos verbazen dat van deze taak in expliciete
zin niets in dit wetsvoorstel te vinden is. Op die vraag hebben wij ook nooit
antwoord gehad. De taak van het in evenwicht houden van vraag en aanbod wordt
niet genoemd bij de taken en verplichtingen van de netbeheerder zoals neergelegd
in artikel 16. De taak is evenmin terug te vinden onder de verantwoordelijkheden
van de Dienst uitvoering en toezicht Elektriciteitswet, en ook niet onder
de inlichtingen die de netbeheerder aan de dienst moet verstrekken.Om de vraag wat toe te spitsen: strekt nu het toezicht van de dienst zich,
naast de wel in de wet genoemde transportcapaciteit van het net, ook uit over
de voorzieningen die de netbeheerder moet treffen om in geval van nood vermogen
te kunnen inkopen, of niet? Zo nee, waarom niet? Zo ja, waar vinden we dit
dan in de wetstekst?Voorzitter! Wij beschikken niet over voldoende inzicht om vooraf te kunnen
beoordelen of deze schakel, in een situatie van toenemende privatisering en
internationalisering, voldoende sterk zal blijken te zijn om de betrouwbaarheid
van de voorziening te verzekeren. Wellicht zal de uitkomst positief zijn en
dat hopen we ook. Wel achten we de behoefte aan zekerheid op dit punt voldoende
grond om te twijfelen aan de wijsheid nu reeds het groene licht te geven voor
het eindpunt van deze operatie. In die eindfase zullen er geen beschermde
afnemers meer zijn en zal het vergunningenstelsel dat in de tussenfase miljoenen
kleine afnemers nog leveringszekerheid bood, worden beëindigd. Wij zullen
in de komende jaren van toenemende privatisering en internationalisering voldoende
informatie kunnen en moeten krijgen, bijvoorbeeld of dit vergunningenstelsel
echt nodig is geweest, om op grond daarvan een beter onderbouwd oordeel te
kunnen geven over de volgende fase. Ik kom hier nog op terug.Voorzitter! De vraag die we vervolgens aan de orde wilden stellen, is
die naar de invloed van deze wet op de gebruikersprijzen. Het lijkt voor de
hand te liggen te veronderstellen, dat de grotere internationale concurrentie
en de noodzakelijke efficiencyverbetering tot een neerwaartse druk op de prijzen
zouden moeten leiden. Die tendens zal zeker aanwezig zijn, maar er zijn mogelijk
factoren die in een andere richting werken. Een eerste indicatie dat het met
de prijzen wel eens anders zou kunnen gaan, kregen wij toen wij vernamen dat
het in verband met de liberalisering noodzakelijk geachte grootschalig productiebedrijf
niet van de grond zou kunnen komen zonder een forse bijdrage van de minister,
die gedekt zou moeten worden door een toeslag op de netwerktarieven. Vervolgens
waren wij er getuige van dat zelfs met die toegezegde bijdrage van de minister,
de belangen van partijen die een lage stroomprijs wensen, nog niet zijn te
verenigen met hen die een financieel sterk en rendabel productiebedrijf wensen.
De totstandkoming van een bedrijf dat financieel voldoende sterk staat om
de internationale concurrentie te overleven, brengt kennelijk kosten met zich mee die invloed zullen hebben of zullen kunnen hebben op
de prijzen. Daar komt nog bij dat de elektriciteitsbedrijven vennootschapsbelasting
zullen gaan betalen en dus uit eventuele efficiency voortvloeiende winsten
met de fiscus zullen moeten delen. De huidige situatie maakt ons wat sceptisch
of de gebruiker iets zal merken van de uit de liberalisering voortvloeiende
voordelen, of dat hij zich wellicht op tariefsverhogingen moet voorbereiden.Voorzitter! De grote verbruikers zullen, naar wij aannemen, de weg naar
goedkope elektriciteit wel weten te vinden. De kleine verbruikers genieten
voor een aantal jaren nog tariefbescherming. Maar die bescherming houdt in
de derde fase op te bestaan. De individuele kleinverbruiker wordt dan even
vrij, althans in formele zin, in de keuze van leverancier als de grootverbruiker.
Hij wordt geacht geen tariefbescherming meer nodig te hebben. Hij zal dan
immers in een positie verkeren die vergelijkbaar is met die van de grotere
verbruikers.Wij behouden onze twijfels of het mogelijk is om 6,5 miljoen individuele
kleinverbruikers ooit een even grote vrijheid van leverancierskeuze te bieden
als de grotere verbruikers. Als dat al technisch mogelijk zou zijn, vragen
wij ons af of het effectueren van die keuzevrijheid geen kosten met zich meebrengt
die op een geliberaliseerde markt bij de kleinverbruiker in rekening zullen
worden gebracht en of die kosten zullen opwegen tegen de voordelen.In de nadere memorie van antwoord werd erop gewezen dat als 6,5 miljoen
vrije klanten de markt gaan betreden en maatwerk gaan vragen, de elektriciteitsbedrijven
stevig zullen moeten reorganiseren. Alleen al om de mobiliteit van de klanten
te verwerken, nog afgezien van de noodzakelijke voorlichting en het klantencontact,
zal dit veel van de bedrijven vragen. Bovendien maakt de wens om verandering
van leverancier en om maatwerk, de installatie van slimme meetapparaten nodig
die nogal duur zijn. De informatie is op deze punten nogal schaars en de vraag
wat voor de kleinverbruiker de verhouding tussen kosten en baten zou kunnen
zijn, is op dit moment niet goed te beantwoorden.Op grond van deze overwegingen achten wij het hoogst ongewenst, nu al
het groene licht te geven voor een beëindiging van de tariefbescherming
van de kleinverbruikers. Wij hebben aanzienlijk meer informatie nodig, waaronder
de ervaringen die wij zullen opdoen tijdens de eerste en de tweede fase, alvorens
wij de verantwoordelijkheid voor deze verstrekkende laatste stap willen dragen.Voorzitter! Ik kom nu toe aan de milieuaspecten van dit wetsvoorstel.
Ik ben, ondanks alles wat daartegen ingebracht kan worden, de overtuiging
toegedaan dat de marges van een zuiver nationaal milieubeleid kleiner zullen
worden naarmate de internationalisering voortschrijdt; kleiner, misschien
niet direct en niet altijd in juridische zin als wel in economische zin. Ik
ben de overtuiging toegedaan dat het totstandkomen van een volledige geïnternationaliseerde
markt en de daarmee verbonden voordelen niet goed denkbaar is vanuit milieugezichtspunt,
zonder een mate van harmonisering van het terzake van de elektriciteitssector
gevoerde milieubeleid in de EU. Goed, we hebben nog ons nationale belasting-
en heffingensysteem. Dit wetsontwerp opent de mogelijkheid, dat er ooit nog
eens een Nederlands stelsel van groenestroomcertificaten komt. Maar de kans
bestaat, dat dit soort nationale maatregelen toch in toenemende mate als belemmeringen
voor een vrije marktontwikkeling zullen worden ervaren en de verwachte voordelen
van zo'n markt voor onze economie zullen kunnen beperken. We kwamen onszelf
in dat opzicht al eens eerder tegen bij de ecotax met betrekking tot de grootverbruikers
en bij de problemen van pomphouders aan de grens. Er zullen, zoals de minister
in de Tweede Kamer zei, aparte deelmarkten ontstaan, hetgeen ik zojuist segmentering
noemde. Terecht wees hij er in de Tweede Kamer op, dat als er in het buitenland
onvoldoende wordt geïnvesteerd in duurzame elektriciteitsopwekking de
producenten die toch aan de Nederlandse markt willen leveren problemen met
de Nederlandse afnemers krijgen, die immers groenestroomcertificaten moeten
kunnen overleggen. Ik kan mij hierbij twee ontwikkelingen voorstellen, die
geen van beide aantrekkelijk zijn. De eerste is, dat buitenlandse leveranciers
hun belangstelling voor de toch al kleine Nederlandse markt verliezen en daar
betalen we dan een prijs voor. De tweede is, dat buitenlandse leveranciers
de weinige groene stroom die wordt geproduceerd inzetten voor levering aan
landen die de hoogste eisen stellen, waaronder Nederland, terwijl de rest
naar landen gaat die het wat minder nauw nemen. Achten we dat wenselijk?Voorzitter! Wij waren wat verbaasd over de verzekering die de minister
in de Tweede Kamer aan GroenLinks gaf, dat wij de invoer van elektriciteit
kunnen verbieden als leveranciers niet overtuigend kunnen aantonen, dat zij
aan eisen van duurzaamheid voldoen. Die bevoegdheid heeft de overheid toch
in het geheel niet meer? Het daarbij door de minister opgevoerde instrument
van weigering van leveranciersvergunningen bestaat in de eindfase toch niet
meer?De minister maakte in de Tweede Kamer evenzeer duidelijk, dat ook de liberalisering
van de Nederlandse energiesector het Nederlands energiebesparingsbeleid bemoeilijkt.
Een aantal maatregelen wordt moeilijker, want een deel van de instrumenten
zal moeten worden vervangen of worden aangepast. Over de wijze waarop en de
snelheid waarmee dat zal gebeuren, werd niet veel duidelijkheid verschaft.Voorzitter! De conclusie waarmee ik dit onderdeel van mijn inbreng wil
besluiten, is dat dit wetsvoorstel – dat beoogt ons land voorop te doen
lopen bij de internationalisering en liberalisering – als noodzakelijk
complement zou moeten hebben een betere harmonisatie van het in Europa terzake
gevoerde milieubeleid en een aanpassing van de instrumenten van ons eigen
energiebesparingsbeleid. Op geen van deze fronten is ons duidelijk geworden
wat de vooruitzichten zijn.Voorzitter! Ik kom nu toe aan het vierde gezichtspunt van waaruit wij
dit wetsontwerp wilden beoordelen: de toekomst van de Nederlandse elektriciteitsbedrijven.
Wat enger geformuleerd: hebben we over een paar jaar nog een Nederlandse elektriciteitsindustrie?
Het is een wat treurig stemmend hoofdstuk. Het is, zo te zien, de eerste scheur
in de toekomstvisie, in het gebouw van verwachtingen, van de minister. Hoe
zei hij het ook weer tijdens het wetgevingsoverleg met de Tweede Kamer in
januari jongstleden? "Ik heb deze wet nodig om de sector in beweging te krijgen
om zich voor te bereiden op de toekomst." Hij wees daarbij
met blijdschap op het reeds bereikte resultaat in de vorm van een grootschalig
productiebedrijf. Hij voegde daaraan toe: "Een ding weet ik zeker: een Nederlandse
sector die uit vier-vijf bedrijven bestaat, heeft veel minder kans om te overleven
en succesvol te zijn dan het grootschalig productiebedrijf."Het heeft er veel van weg, dat de minister met dit wetsontwerp krachten
opgeroepen heeft die hij niet meer kan beheersen en dat we momenteel alle
zeilen bij moeten zetten om te redden wat er nog te redden is van de samenwerking
die onder de oude wet tot stand was gebracht en nu verloren dreigt te gaan.
Hoe zal de ontvlechting in haar werk gaan? Welke waardevolle elementen van
de samenwerking zullen nog in stand blijven, nu de wettelijke basis die aan
de samenwerking ten grondslag lag, komt te vervallen na een mogelijke verlenging
met een jaar op grond van artikel 77? Het is veelzeggend dat pas in een laat
stadium bij nota van wijziging, gedateerd januari 1998, een tweetal vangnetbepalingen,
de artikelen 76 en 77, in de wet is opgenomen. De eerste geeft de minister
nog voor twee jaar, tot eind 2000, het recht om producenten, leveranciers
en netbeheerders, te verplichten overeenkomsten te sluiten teneinde het betrouwbaar
functioneren van de elektriciteitsvoorziening zeker te stellen. Maar wat daarna,
wat na 2000? De tweede geeft hem de mogelijkheid de overeenkomst van samenwerking
tussen producenten met een jaar te verlengen. Ook hier weer de vraag: wat
daarna? Of zijn dit tijdelijke pleisters op een aantal structurele scheuren
in het liberaliseringsconcept?De minister maakt de indruk zijn handen van die samenwerking af te trekken,
nu het grootschalig productiebedrijf niet van de grond komt. Misschien is
deze indruk onjuist, maar dat hoor ik dan wel. Ik heb natuurlijk het verslag
gelezen van het recente overleg met de Tweede Kamer, maar veel concreets over
harde afspraken heb ik daarin niet aangetroffen; wel wat machteloze spierballentaal
en bezweringsformules. Wat moeten wij ermee als de minister krachtdadig uitspreekt –
ik citeer nu uit het stenogram – "... dat het zo niet langer kan gaan,
dat deze sector van het ene overleg naar het andere overlegtraject gaat, zonder
dat er een keer concrete beslissingen worden genomen". Dan gaat de minister
verder: "Het heeft ook te maken met het imago van de sector. Dat heb ik de
dames en heren gisteren duidelijk gemaakt. Er moeten op korte termijn duidelijke
uitspraken komen over de principes die ten grondslag liggen aan de wijze waarop
men verder omgaat met de verschillende verantwoordelijkheden die in het verleden
zijn aangegaan. Wij zullen daar hard aan werken. Ik vertrouw erop dat de sector
het debat dat hier plaatsvindt als een stimulans zal beschouwen om daar in
alle verantwoordelijkheid mee om te gaan." Voorzitter! Dit is machteloze taal
en dat uit de mond van een minister die geheel op de liberaliseringstoer is
en vrijwel elke verantwoordelijkheid en vrijwel elke invloed van de overheid
op de sector wil beëindigen.De overeenkomst van samenwerking omvatte een aantal langetermijnprojecten
dat op korte termijn niet rendabel is, maar met het oog op de verdere toekomst
wel gewenst is. Het gaat om belangrijke importcontracten, waaronder een aardgascontract
met Noorwegen ten behoeve van de Eemscentrale op kolenpariteitsbasis, momenteel
onvoordelig, het Demkolec-kolenvergassingsproject en de stadsverwarmingsprojecten,
waar in dit stadium geld bij moet. Heeft de minister nog enige verantwoordelijkheid
voor deze zaken? Hoe denkt hij die waar te maken?Zou de minister in dit verband nog eens willen ingaan op de relatie met
de mogelijke privatisering? Uit het verslag van het zojuist genoemde overleg
met de Tweede Kamer heb ik begrepen dat hij zijn instemmingsrecht met betrekking
tot het vervreemden van aandelen wil gebruiken als wapen om een goede afwikkeling
van de overeenkomst van samenwerking af te dwingen. Maar blokkeert de minister
daarmee niet mogelijke ontwikkelingen die de financiële en managementstructuur
van de productiebedrijven zouden kunnen versterken? Kan hij bevestigen dat
niet alleen bij banken, maar ook bij Shell en Amerikaanse bedrijven belangstelling
bestaat voor participatie en dat bij gemeenten en provincies een sterke neiging
bestaat hun aandelen af te stoten?Ik denk dat wij niets anders kunnen zeggen dan dat de minister kiest voor
een dappere voorhoedepositie op de liberaliserende internationale markt, maar
vanuit een zwakke uitgangspositie op het thuisfront. En wat dat mee zal brengen,
is moeilijk te zeggen.Voorzitter! Ik denk dat ik mij gematigd uitdruk als ik concludeer dat
de toekomst van de Nederlandse elektriciteitssector in nevelen gehuld is en
dat de sector onder een niet erg gelukkig gesternte het tijdperk van de nieuwe
wet binnenzeilt. De minister laat wel een slordige erfenis achter. Wij hadden
verwacht in de komende vier jaar met hem van stap tot stap bij de invoering
van deze wet in gesprek te kunnen blijven, maar hij – heb ik begrepen –
verklaart het voor gezien en wij zullen het met zijn opvolger moeten doen.Wat ons gedurende de behandeling is blijven boeien, is de wederkerigheidsclausule,
waarover bij ons een aantal vragen zijn blijven leven. Het eerste wat opvalt
is, dat de clausule komt te vervallen nog voor het moment dat de verschillen
in marktopening tussen landen die de Europese richtlijn minimaal toepassen
en de landen, waaronder Nederland, die voor 100% liberaliseren, het grootst
zullen worden. Een moment dus waarop de volle wind van de internationale concurrentie
voor de deur staat. Is dat tijdstip zo gekozen omdat wij ervan uitgaan dat
onze elektriciteitssector er tegen die tijd wel tegen opgewassen zal zijn?Na amendering in de Tweede Kamer is de clausule bijzonder strikt. Daar
staat tegenover dat de minister brede bevoegdheden heeft om ontheffing te
verlenen. Om te mogen importeren moet – afgezien van de categorie grote
verbruikers die vrij mogen importeren – allereerst de identiteit van
de eindverbruiker of de vergunninghoudende leverancier vooraf bekend zijn.
Betekent dit dat in de tweede fase, na 2001, van de middengroep van 55.000
eindverbruikers ook de identiteit van elke importerende eindverbruiker vooraf
bekend moet zijn, omdat er voor die middengroep geen vergunninghoudende leveranciers
meer zullen zijn? Zo ja, hoe kan zich dan een groothandelsbeurs ontwikkelen,
zoals de verwachting is? In de tweede plaats moet vooraf bekend zijn in welk
land de te importeren stroom is opgewekt. Wij vragen ons nog steeds af of
dat in alle gevallen op een internationaal opererende markt is
vast te stellen, bijvoorbeeld in gevallen waarin Nederlandse importeurs te
maken krijgen met internationale leveranciers die zelf hun stroom betrekken
uit verschillende landen. In de derde plaats – en dat is de hoofdregel –
zal de netbeheerder de import van stroom uit land X op verzoek van een Nederlandse
partij moeten weigeren als zo'n partij in land X omgekeerd niet vrij zou zijn,
stroom te importeren.Nogmaals, gegeven de grote vindingrijkheid van het internationale opererende
bedrijfsleven zijn wij er niet geheel van overtuigd dat een dergelijke clausule
niet is te omzeilen als daar genoeg geld mee zou kunnen worden verdiend. De
minister heeft een ruim geformuleerde bevoegdheid om ontheffing te verlenen
als de invoer niet leidt tot een verstoring van het evenwicht op de elektriciteitsmarkten.
Voor zowel Nederlandse als buitenlandse marktpartijen creëert deze discretionaire
bevoegdheid van de minister een element van onzekerheid met betrekking tot
de vraag of een voorgenomen transactie wel zal kunnen worden uitgevoerd. Veelvuldig
gebruik van de ontheffingsbevoegdheid zou bovendien twijfel kunnen doen ontstaan
aan de deugdelijkheid van de wederkerigheidsclausule zelf. De clausule is
gebaseerd op een formeel juridisch marktopeningscriterium, namelijk: mag een
partij in land X op grond van de wetten van dat land stroom importeren? De
ontheffingsbevoegdheid van de minister is gebaseerd op het meer materiële
criterium van marktevenwicht. Het één zal het ander nooit geheel
dekken. Het feit dat die partij in land X op grond van de wet mag importeren,
betekent nog niet dat zo'n partij zal importeren, en evenmin dat zij uit Nederland
zal importeren.Formele marktopening betekent dus niet noodzakelijk dat er evenwicht is
op de markten. Is de analyse juist dat de in deze wet neergelegde constructie
de minister wel bevoegdheden geeft als er evenwicht is op de markten, namelijk
de bevoegdheid om ontheffing van de wederkerigheidsclausule te verlenen, maar
geen bevoegdheden, als er wel sprake is van onevenwichtigheden op de markt,
ondanks toepassing van het criterium waarop de wederkerigheidsclausule is
gebaseerd?Ik kom tot een samenvatting en afronding van mijn bijdrage in eerste termijn.
Er zijn een aantal punten aan te wijzen waarop wij instemmen met de beleidsrichting
van de minister. Alleen al op grond van de Europese richtlijn kan onze Elektriciteitswet
niet ongewijzigd blijven. Het is zeker in het belang van ons land dat wij
ons voorbereiden en positioneren op een in ontwikkeling zijnde internationale
elektriciteitsmarkt, hoe die markt er in de nabije toekomst ook uit zal zien.
Zonder een bepaalde mate van liberalisering en reorganisatie van onze elektriciteitssector,
zal het moeilijk zijn een plaats op die markt te veroveren.De sector is in dit opzicht zeker gediend met wetgeving die duidelijkheid
schept, ook op de wat langere termijn. Als wij zo overtuigd zijn van de zegeningen
die uit de liberalisering en internationalisering zullen voortvloeien, is
er weinig reden die zegeningen aan de kleinverbruikers te onthouden.Tot zover punten van overeenstemming. Maar dan. Het wetsontwerp voert
ons in drie grote sprongen in korte tijd naar volledige marktopening en een
vrijwel geheel geliberaliseerde nationale elektriciteitssector. Dat zal diep
ingrijpende gevolgen hebben voor onze elektriciteitsvoorziening, die ons allen
zullen raken, maar nog moeilijk in kaart zijn te brengen. De minister kiest
bewust voor een voorhoedepositie op het internationale elektriciteitsfront,
maar hij doet dat vanuit een nationale positie die bepaald niet sterk is.Op de door mij genoemde ijkpunten bestaan onzekerheden en bij ons hier
en daar forse twijfel. Daarom wenst mijn fractie dit proces niet met gesloten
ogen en op de automatische piloot van dit wetsontwerp in te gaan en te doorlopen.
Evenmin wensen wij het proces te blokkeren met een tegenstem. Wij wensen daarentegen
in staat gesteld te worden het proces van stap tot stap te volgen, maximale
lering uit elke stap trekken en die lessen te betrekken bij het nemen van
een volgende stap. Ik had gehoopt hierover tijdens dit debat afspraken te
kunnen maken met de minister, maar ik betwijfel of dat in dit stadium van
zijn carrière nog wel zoveel zin heeft.Gelukkig biedt het wetsontwerp zelf een aantal aangrijpingspunten die
het de volksvertegenwoordiging mogelijk maken de vinger aan de pols te houden.
Allereerst somt artikel 61 een grote reeks algemene maatregelen van bestuur
op die voor de eerste maal vooraf aan beide Kamers moeten worden overgelegd.Van wellicht nog grotere betekenis is de bepaling dat de Staten-Generaal
de wens te kennen kunnen geven die zaken bij wet te regelen, een bevoegdheid
die de Tweede Kamer inmiddels al heeft gebruikt, zoals wij weten. Daarvoor
is slechts een vijfde van het aantal leden van een der Kamers vereist. Als
er een wet ter tafel ligt, kunnen, zo nodig door amendering in de Tweede Kamer,
verstrekkende bepalingen worden opgenomen voor toekomstige beleidsmaatregelen,
zelfs wanneer zij zouden raken aan deze wet.Artikel 60 bepaalt dat de minister binnen vier jaar na plaatsing van deze
wet in het Staatsblad en elke vier jaar daarna een verslag aan de Staten-Generaal
toezendt over de doeltreffendheid en de effecten van deze wet in de praktijk.
Het eerste verslag zal ons dus nog bereiken ruim voordat de laatste grote
liberaliseringsstap wordt gezet. Ik kan de minister verzekeren, dat wij dat
verslag met rooie oortjes zullen lezen. Of wij daarna ook nog een toast zullen
uitbrengen op de nagedachtenis van deze minister staat nog te bezien. Dat
zullen wij pas daarna kunnen beslissen.De heer Loudon (VVD):Voorzitter! Het ziet ernaar uit dat dit de laatste keer zal zijn, dat
we met minister Wijers in debat gaan over een wetsontwerp. Mijn fractie betreurt
dit. De dynamisering van onze economie heeft bij hem altijd hoog in het vaandel
gestaan en daar was ook alle aanleiding toe. Het is passend dat ook het wetsontwerp
dat we vandaag behandelen in deze categorie valt. Het heeft zelfs een ruimere
strekking, want deze keer gaat het om de dynamisering van de West-Europese
economie. Wij proberen immers invulling te geven aan een Europese richtlijn.
Wanneer wij ons zorgen maken over het succes van de EMU, over de kracht van
de euro en over de structureel hoge werkloosheid in de Europese Unie,
dan moeten wij ons realiseren dat verreweg het beste medicijn een goed presterende
Europese economie is, waarvan het potentieel niet wordt afgeremd door overmatige
regelgeving, door gebrek aan concurrentie of door onnodige overheidsinterventie.Vandaag staan we dan voor de behandeling van de Elektriciteitswet door
de Eerste Kamer. Ondanks de grote tijdsdruk waaronder de minister de behandeling
van dit wetsvoorstel heeft geplaatst, heeft zowel de Tweede als de Eerste
Kamer gekozen voor een uitgebreide en zorgvuldige procedure. Deze keuze is
naar de mening van de VVD-fractie een juiste geweest. Het door de minister
voorgelegde wetsontwerp toonde op een aantal punten de sporen van haastwerk
of een onevenwichtige afweging. Het intensieve overleg tussen minister en
parlement heeft geresulteerd in een belangrijk aantal verbeteringen en verduidelijkingen
van het wetsvoorstel dat als basis kan dienen voor een geliberaliseerde elektriciteitssector.
Met het voorstel wordt een nieuwe fase in de elektriciteitsvoorziening ingeluid.
Het oude systeem van planning en aanbodgerelateerde marktstructuren, belichaamd
in de Elektriciteitswet 1989, wordt vervangen door een systeem waarin de afnemer
van elektriciteit door het uitoefenen van door hem bepaalde vraag naar elektriciteit
of daarmee samenhangende diensten, de markt zal gaan aansturen. Deze nieuwe
vraaggestuurde marktstructuur zal de efficiency in de sector bevorderen en
kostenverlagingen afdwingen. Deze ontwikkeling leidt tot een versterking van
de economische infrastructuur van Nederland, hetgeen naar wij hopen zal bijdragen
aan een versterking van de concurrentiepositie van het Nederlandse bedrijfsleven.De totstandkoming van de Elektriciteitswet en daarmee verband houdende
uitvoeringsregelingen zijn een eerste stap op de weg naar een geliberaliseerde
elektriciteitsmarkt. Echter, ook na het in werking treden van dit wetsvoorstel
blijft het noodzakelijk de ontwikkelingen in de markt nauw te volgen en waar
nodig bij te sturen.Een belangrijk punt van blijvende aandacht betreft de positionering en
het functioneren van het netbeheer in de toekomstige elektriciteitsmarkt.
In het kader van het wetsvoorstel wordt het netbeheer beschouwd als een nutsfunctie.
Het elektriciteitsnet staat ten dienste van de afnemers van elektriciteit
en daarmee verbonden diensten. De netbeheerder verricht dus een taak van algemeen
belang. In dit verband moet de netbeheerder streven naar een optimale dienstverlening
aan afnemers tegen zo laag mogelijke kosten. Ik hoop dat de minister het tot
zover met mij eens is.Met dit uitgangspunt verdraagt zich niet dat de netbeheerder zich ontwikkelt
tot een commerciële organisatie, die het maken van winst, ten behoeve
van haar aandeelhouders, als doelstelling hanteert. Winsten dienen slechts
mogelijk te zijn voorzover zij een direct functioneel verband houden met de
correcte uitoefening van de bij wet aan de netbeheerder opgedragen taken.
Zo dient de netbeheerder voldoende winsten te kunnen genereren om noodzakelijke
investeringen in het elektriciteitsnet te kunnen financieren. De mogelijkheid
van dividenduitkeringen aan aandeelhouders heeft tot doel, met gebruikmaking
van het verlichte eigenbelang van aandeelhouders, de netbeheerder aan te sporen
tot het doelmatig uitoefenen van de wettelijk opgedragen taken. Met het systeem
van efficiencykortingen zal het voordeel van een doelmatig handelende netbeheerder
uiteindelijk door een vermindering van het kostenniveau van het netbeheer
via een verlaging van de tarieven aan de afnemers ten goede komen.Er bestaat dus een direct verband tussen het goed uitoefenen van het netbeheer
en het maken van winsten. Dit systeem draagt het gevaar in zich dat het belang
van aandeelhouders, het maken van winst, de uitvoering van het netbeheer gaat
overheersen. Dit risico is niet ondenkbaar, omdat, zoals de minister heeft
opgemerkt, in de nota van 11 december 1997 naar aanleiding van het door de
Tweede Kamer opgestelde verslag, de regelgeving de bevoegdheden van aandeelhouders
op dit punt wel inperkt, doch niet geheel blokkeert. Hier wreekt zich het
ontbreken van de keuze voor een structuurvennootschap. Gelet op de absoluut
vereiste onafhankelijkheid van de netbeheerders valt het niet te begrijpen
dat niet vanaf het begin voor deze structuur is gekozen. Een scherp toezicht
op de naleving van de wet, waarbij handhaving van de nutsfunctie van het netbeheer
centraal staat, is voor het goed functioneren van de geliberaliseerde elektriciteitsmarkt
dan ook van essentieel belang.Op termijn bestaat de mogelijkheid dat het netbeheer wordt geprivatiseerd.
Verwezen wordt naar artikel 72 van het wetsvoorstel. Maar bij privatisering
neemt het spanningsveld tussen het winststreven van aandeelhouders en het
uitoefenen van het netbeheer als nutsfunctie in belangrijke mate toe. In tegenstelling
tot de huidige aandeelhouders, de lokale en regionale overheden, zullen particuliere
partijen niet de nutsfunctie, maar het rendement op hun aandelen centraal
stellen. Nu nog niet bekend is hoe het netbeheer zich in de toekomst zal gaan
ontwikkelen, lijkt vroegtijdige privatisering van het netbeheer niet wenselijk.
Naar de mening van de VVD-fractie kan nadere besluitvorming dan ook beter
worden uitgesteld tot het moment waarop de ervaringen met de nieuwe Elektriciteitswet
zullen worden geëvalueerd. Graag zou mijn fractie vernemen of de minister
deze opvattingen eveneens is toegedaan.De relatie elektriciteitsvoorziening en milieu heeft bij de behandeling
van dit wetsvoorstel de nodige aandacht gekregen. Voor vormen van kleinschalige
opwekking van groene stroom bevat het wetsvoorstel een regeling voor groenestroomcertificaten.
Met het door EnergieNed opgezette systeem van groene labels is aan de betreffende
regeling een nadere uitwerking gegeven. Dit initiatief sluit goed aan bij
het streven naar een duurzame energievoorziening, één van de
uitgangspunten van de Elektriciteitswet.De behandeling van WKK door de minister stemt tot minder tevredenheid.
Volgens de Derde energienota en recentelijk de Nota energiebesparing is het
beleid van de minister gericht op het bevorderen van de inzet van WKK. Energiebesparing
en vermindering van de uitstoot van broeikasgassen liggen ten grondslag aan
dit beleid, dat een belangrijke bijdrage levert aan de verwezenlijking van
een duurzame elektriciteitsvoorziening, hetgeen met de Elektriciteitswet ook
wordt beoogd. Het lag dan ook in de lijn der verwachting dat de minister zich sterk zou maken voor uitbreiding van WKK. Een eerste vlotte lezing
van het elektriciteitsbesluit wijst echter in een geheel andere richting.
De gekozen tariefstructuren, zoals bijvoorbeeld toepassing van een cascadesysteem
en een onverkorte verrekening van netwerkdiensten bij zelfopwekkers, lijken
WKK eerder onmogelijk te maken dan te bevorderen. Wij komen hier nog wel op
terug bij de behandeling van dit besluit, maar wellicht kan de minister thans
reeds een eerste reactie geven.Ook een aan het parlement toegezonden brief afkomstig van GAMOG, een bedrijf
dat zich onder meer inspant voor inzet van miniwarmtekrachtinstallaties stemt
niet hoopvol. Dit bedrijf wijst op de door de minister aan de Tweede Kamer
gedane toezegging om in overleg met betrokken partijen te komen tot een praktische
oplossing, die de inzet en uitbreiding van miniwarmtekrachtcentrales, ook
indien geleverd door andere partijen dan elektriciteitsbedrijven, mogelijk
zou maken. Volgens de brief van GAMOG heeft de minister zich niet aan zijn
toezegging gehouden. Van een constructieve opstelling van de zijde van de
minister tijdens dit overleg zou geen sprake zijn geweest. Kan de minister
zijn positie in dezen nader toelichten? Kan de minister tevens aangeven wat
de toezeggingen aan de Tweede Kamer aan concrete resultaten heeft opgeleverd?
Is het probleem nu opgelost?Een punt dat tevens aandacht behoeft, betreft de productiesector. Ondanks
langdurig overleg is het wenselijk geachte grootschalig productiebedrijf niet
tot stand gekomen. De VVD-fractie betreurt deze gang van zaken. De overblijvende
productiebedrijven kunnen een gemakkelijke prooi op een geliberaliseerde elektriciteitsmarkt
worden. Het is thans de vraag of de elektriciteitsproducenten in staat zullen
zijn de concurrentie uit het buitenland aan te kunnen. De positie van de productiebedrijven
is kwetsbaar. Het huidige kostenniveau van elektriciteitsproductie is te hoog.
Sanering van kosten op korte termijn is noodzakelijk. De solvabiliteit is
niet bij alle bedrijven voldoende hoog. Daarnaast werkt de open structuur
van de Nederlandse elektriciteitsvoorziening in het nadeel van de productiebedrijven.
In tegenstelling tot andere landen om ons heen heeft Nederland een grote capaciteit
wat betreft im- en export van elektriciteit. Dit geldt vooral met betrekking
tot Duitsland, waar sprake is van overcapaciteit. ]n dat land staan tal van
met bruinkool gestookte elektriciteitscentrales, die inmiddels allang zijn
afgeschreven en daardoor op zeer goedkope wijze elektriciteit kunnen produceren.
Deze opgewekte elektriciteit zal moeten worden afgezet. Gelet op de beperkte
fysieke capaciteit van bestaande grensoverschrijdende leidingen met andere
landen dan Nederland, zal deze elektriciteit vooral op de Nederlandse markt
moeten worden afgezet. Hierdoor zal Nederland mogelijk te maken krijgen met
een overaanbod van goedkope elektriciteit, zonder dat er direct sprake is
van dumping. Mogelijkerwijs kan de reciprociteitsregeling hier een oplossing
bieden. Maar blijft bij toepassing van de reciprociteitsregeling voldoende
binnenlandse concurrentie over om monopolievorming en daarmee kunstmatig hoge
prijzen te voorkomen? Kan de minister zijn opvatting op de geschetste problematiek
geven?Voorzitter! Bij recent overleg met de elektriciteitssector is gebleken
dat partijen niet bereid zijn te bevestigen dat zij de verantwoordelijkheden
en verplichtingen, voortvloeiende uit de OVS, gezamenlijk zullen honoreren.
Hierdoor dreigt een chaotische overgangssituatie te ontstaan waarin ad hoc-beslissingen
dienen te worden voorkomen. Een krachtig optredende overheid die, waar nodig,
corrigerend kan optreden, is noodzakelijk voor een geordende overgang naar
een vrije markt. De fractie van de VVD zou het op prijs stellen, van de minister
een duidelijke uiteenzetting te ontvangen over de mogelijkheden die hij ziet
om aan de thans ontstane en ons inziens onaanvaardbare situatie een einde
te maken. Ten eerste. Is de minister voornemens gebruik te maken van de bevoegdheid
ex artikel 77 om de OVS maximaal één jaar na inwerkingtreding
van de Elektriciteitswet van toepassing te verklaren? Ten tweede. Overweegt
de minister, de sector meer tijd te geven door artikel 77 te wijzigen en de
OVS met bijvoorbeeld twee jaar na inwerkingtreding van de Elektriciteitswet
te verlengen? Ten derde. Wat heeft de minister voor instrumenten, al of niet
in de Elektriciteitswet, om de sector op haar verantwoordelijkheden te wijzen?
Ten vierde. Kan de minister aangeven aan wat voor instrumenten in dit geval
zou kunnen worden gedacht?Voorzitter! In dit verband is de VVD-fractie bovendien onaangenaam verrast
door de antwoorden van de minister, gegeven op vragen met betrekking tot de
privatisering van productiebedrijven. Mijn fractie had in het nader verslag
vragen gesteld over de betekenis van artikel 71 van het wetsvoorstel. Naar
de mening van de VVD-fractie heeft artikel 71 tot doel privatisering van productiebedrijven,
die thans vergunninghouder zijn in de zin van artikel 1 van de Electriciteitswet
1989, aan het toezicht van de minister te onderwerpen. Om deze reden verplicht
het eerste lid van dit artikel dat voor elke wijziging met betrekking tot
aandelen in een rechtspersoon-producent instemming van de minister is vereist.
Het eerste lid heeft dus, uitgaande van de letterlijke tekst, niet alleen
betrekking op overdracht van aandelen maar ook op emissies van nieuwe aandelen
en dergelijke transacties.Het tweede lid van artikel 71 geeft een nadere uitwerking aan één
van de mogelijkheden tot wijziging met betrekking tot aandelen, namelijk de
overdracht. Het belang van dit artikel is daarin gelegen dat de minister op
voorhand aangeeft dat voor overdracht van aandelen in een rechtspersoon-producent
binnen de kring van huidige aandeelhouders in een rechtspersoon-producent
zonder meer instemming door de minister zal worden verleend. In deze zin heeft
de minister zich ook uitgesproken in de nota naar aanleiding van het verslag.Ten aanzien van eigendom van activa geldt echter geen instemmingsvereiste.
Hieruit mag naar de mening van de VVD-fractie niet worden afgeleid dat artikel
71 toelaat dat een rechtspersoon-producent ongehinderd activa kan vervreemden.
Een dergelijke uitleg zou elke effectieve werking aan het desbetreffende wetsartikel
ontnemen. Zo zouden aandeelhouders die het instemmingsvereiste willen passeren,
dit eenvoudig kunnen doen door een nieuwe rechtspersoon op te richten en door
de rechtspersoon-producent de nodige productiemiddelen aan de nieuwe rechtspersoon
over te laten dragen. Voor deze nieuwe rechtspersoon, die dan feitelijk de
productiemiddelen bezit, geldt het instemmingsvereiste, opgenomen
in artikel 71, niet. Dit artikel heeft immers uitsluitend betrekking op een
rechtspersoon-producent, tevens zijnde een voormalige vergunninghouder in
de zin van artikel 1 van de Electriciteitswet 1989. Uit de aard en strekking
van artikel 71 vloeit dan ook naar de mening van de VVD-fractie voort, dat
activa slechts kunnen worden overgedragen aan een andere rechtspersoon door
verkoop van de aandelen van de rechtspersoon. Voor de aandelenoverdracht dient
de minister krachtens artikel 71 dan wel zijn instemming te verlenen. Een
wijziging in zeggenschap, direct of indirect, over activa, die tot gevolg
heeft dat de betekenis van artikel 71 wordt uitgehold, komt daarom naar de
mening van de VVD-fractie in strijd met de aard en strekking van artikel 71,
hetgeen krachtens artikel 3:40 van het Burgerlijk Wetboek tot nietigheid van
de desbetreffende rechtshandeling moet leiden. Een andere uitleg maakt handhaving
van artikel 71 naar de mening van de VVD-fractie zinloos. Tevens verliest
de overheid daarmee een belangrijk instrument om de gewenste ordelijke overgang
van een aanbodgestuurde naar een geliberaliseerde elektriciteitsmarkt mogelijk
te maken.Blijkens het gegeven antwoord is de minister blijkbaar de mening toegedaan
dat artikel 71 uitsluitend betrekking heeft op overdracht van aandelen in
een rechtspersoon-producent. Andere wijzigingen met betrekking tot aandelen
zouden volgens dit artikel niet worden gereguleerd. Hetzelfde geldt voor vervreemding
van activa van een producent. Het antwoord van de minister heeft dus feitelijk
tot gevolg dat het gehele artikel krachteloos wordt, aangezien er tal van
mogelijkheden zijn te bedenken om het krachtens artikel 71 vereiste instemmingsvereiste
te ontduiken. De VVD-fractie heeft in het nader verslag de nodige voorbeelden
genoemd. Het door de minister gegeven antwoord kan in de opvatting van de
VVD-fractie dan ook niet juist zijn. Zij zou daarom graag van de minister
horen of deze zijn eerder verwoorde standpunt wenst te handhaven. De leden
van de VVD-fractie wensen er thans reeds op te wijzen, dat zij een dergelijke
uitleg van artikel 71, die ontduiking van dit wetsartikel wel erg eenvoudig
maakt, als onacceptabel beschouwen. Indien de minister in zijn uitleg van
dit artikel volhardt, lijkt er maar één mogelijkheid over te
blijven, namelijk een novelle. De VVD-fractie hecht grote waarde aan een goede
regeling op het gebied van privatisering van productiebedrijven. De minister
wordt daarom dringend verzocht op dit punt te reageren.Er resteren nog twee zaken die mijn fractie aan de orde wil stellen. Met
verwondering hebben wij kennis genomen van het antwoord van de minister in
de nota naar aanleiding van het verslag de dato 23 juni 1998 over de overdracht
van het economische eigendom van een net aan een netbeheerder, verwondering
omdat het antwoord innerlijk tegenstrijdig is. De minister heeft een voorkeur
voor overdracht van de economische eigendom, maar legt daar geen wettelijke
regeling aan ten grondslag. Bovendien voert de minister nu aan dat er omstandigheden
kunnen zijn waardoor het niet noodzakelijk zou zijn om het economische eigendom
over te dragen. Ik citeer uit de nota naar aanleiding van het verslag: "Ook
blijf ik van mening dat het voor de nodige onafhankelijkheid van de taakvervulling
de voorkeur heeft indien het economische eigendom van het net bij de netbeheerder
ligt. Ik ben evenwel tevens tot de conclusie gekomen, dat het niet onder alle
omstandigheden noodzakelijk is dat het economische eigendom van het net wordt
ondergebracht bij de netbeheerder."Kan de minister deze omstandigheden dan tenminste noemen opdat de Eerste
en Tweede Kamer in de gelegenheid worden gesteld om te oordelen of er om overtuigende
redenen wordt afgeweken van de voorkeur om het economische eigendom van het
net bij de netbeheerder te leggen? Deze moet immers op basis van exclusieve
bevoegdheden zijn beheerstaken ongehinderd en zonder bemoeienis van producenten
en leveranciers kunnen verrichten. Waarom komt de nuancering van het aanvankelijk
duidelijke standpunt van de minister op zo'n laat tijdstip?Een laatste onderdeel betreft de positie van afnemers van stadsverwarming.
In tegenstelling tot afnemers van elektriciteit en in de nabije toekomst ook
de afnemers van gas, zal voor deze groep mensen geen wettelijk vastgestelde
prijsbescherming gelden. Vooralsnog ontlenen deze afnemers van warmte prijsbescherming
aan leveringsovereenkomsten, waarbij prijzen voor warmte zijn gebaseerd op
het zogeheten "niet meer dan anders beginsel". Dit beginsel houdt in dat de
afnemers niet meer betalen dan indien ze gas hadden gebruikt. Op het moment
dat deze contracten worden herzien, bijvoorbeeld tengevolge van gewijzigde
omstandigheden of afloop van de overeenkomst, bestaat het niet ondenkbeeldige
risico, dat de kosten van onrendabele stadsverwarming door elektriciteitsbedrijven
op deze afnemers worden afgewenteld. Teneinde ook deze afnemers in de toekomst
op gelijke voet te beschermen als afnemers van elektriciteit wordt de minister
verzocht ook voor de categorie afnemers van warmte een wettelijke regelingen
te treffen. Is de minister bereid een dergelijke toezegging aan de Kamer te
doen?De heer Zijlstra (PvdA):Voorzitter! Bij de schriftelijke voorbereiding hebben wij in algemene
termen al onze instemming betuigd met dit wetsvoorstel. Het is wel opmerkelijk,
dat in minder dan tien jaar de nu nog geldige Elektriciteitswet al is achterhaald.
Sterker nog, het belangrijkste uitgangspunt van die wet van 1989, de scheiding
van productie en distributie, is verlaten. Als lid van de Tweede Kamer heb
ik toen, samen met de woordvoerster van de VVD-fractie, een amendement ingediend
om, wat toen het vrije winkelen van distributiebedrijven heette, mogelijk
te maken.Geschrokken van haar eigen moed heeft toen die woordvoerster haar ondertekening
van het amendement teruggenomen en het werd toen verworpen. Nu is vrij winkelen
zelfs de hoofddoelstelling van het wetsvoorstel geworden. Dat wij met de hoofdlijnen
van dit wetsvoorstel instemmen, hoeft dus niet te verbazen, maar dat betekent
niet dat wij geen kanttekeningen plaatsen en geen vraagtekens zetten achter
gekozen oplossingen. De elektriciteitswereld verandert nog steeds snel. Nagenoeg
vaststaande structuurveranderingen komen ook nu nog op losse schroeven te
staan – denk aan de mislukking van het grootschalig productiebedrijf –
en nieuwe wetswijzigingen zullen niet lang op zich laten wachten. Vooral in
die optiek – misschien moet ik zeggen in dat perspectief –
plaatsen wij onze kanttekeningen.Dat betreft dan in de eerste plaats de consistentie van het regeringsbeleid
bij de liberalisatie van delen van de nutssector. Ik denk aan de spoorwegen
en het regionale vervoer, maar vooral aan de energiesector en de telecommunicatie.
Zeker, er zijn tussen die laatste twee sectoren belangrijke structurele en
technische verschillen en ook verschillen in fase van marktwerking, maar rechtvaardigen
die dat de sturing van de liberalisatie en het toezicht daarop geheel verschillend
worden geregeld? Waarom is de Dienst Uitvoering en Toezicht Elektriciteitswet
een onder de minister vallende afhankelijke dienst en de OPTA inderdaad een
geheel onafhankelijk lichaam? Waarom wordt bepaald dat bij mededingingsgeschillen
op het gebied van elektrische energie de directeur-generaal van de NMa het
laatste woord heeft en waarom heeft de regering geaccepteerd dat in de Telecommunicatiewet
wordt vastgelegd dat de NMa bij individuele geschillen juist niet bevoegd
is?In de brief van 12 januari 1998 van de ministers van Economische Zaken,
Justitie en Binnenlandse Zaken op stuk nummer 73 herdruk van 12 januari 1998
worden de gevaren van tweeslachtig toezicht breed uitgemeten. Zonder overeenstemming
met de Nederlandse mededingingsautoriteit "zou immers toch nog het risico
bestaan dat de interpretatie van mededingingsbegrippen, die van geval tot
geval zal moeten geschieden en die niet geheel in algemene regels is te gieten,
uiteen gaat lopen". Als beide wetsvoorstellen worden aangenomen, de Elektriciteitswet
en de Telecommunicatiewet, is de tweeslachtigheid er en hebben wij dat risico
in huis gehaald. Ik ga ervan uit dat de regering en de minister van Economische
Zaken blijven hechten aan consistente uitvoering van het mededingingsbeleid.
Welke kant gaat het nu op, die van de elektriciteit of die van de telecommunicatie?Een tweede onderwerp dat ook wij aan de orde willen stellen, is dat van
de onafhankelijkheid van de netbeheerders. In het voorlopig verslag hebben
wij ons al afgevraagd of de "gereguleerde relatie" tussen de raad van bestuur
van de eigenaar-vennootschap enerzijds en de raad van commissarissen van de
netwerkbeheervennootschap anderzijds de onafhankelijkheid en integriteit van
de netwerkbeheerders wel voldoende kan waarborgen. Wij zijn in onze twijfel
versterkt door de reactie in de nadere memorie van antwoord op vragen van
de fractie van de VVD. Duidelijk wordt nu dat de algemene vergadering van
aandeelhouders een gelijksoortige goedkeuringsbevoegdheid kan krijgen als
de raad van commissarissen; zij kan ook bevoegdheden krijgen bij benoeming
en ontslag van bestuurders en commissarissen. Duidelijk werd ook dat de economische
eigendom van het netwerk niet noodzakelijkerwijs hoeft te worden overgedragen
aan de netbeheerder en dat overigens een sterke financiële verwevenheid
kan blijven bestaan. Hoe in de praktijk minderheidscommissarissen met binding
met de aandeelhouder buiten strategische taken kunnen worden gehouden, is
voor ons een open vraag. Wij gaan ons dus des te meer afvragen of het met
de onafhankelijkheid van de netbeheerders wel goed zit.In het Nederlands juristenblad van mei betogen Hancher en Bartman, dat
de "dochter"-netbeheerder geen groepsmaatschappij kan zijn omdat de meerderheid
van haar raad van commissarissen geen binding mag hebben met de aandeelhouder.
Omdat haar tariefstructuur door een derde, een dienst van het ministerie van
Economische Zaken, wordt vastgesteld en omdat zij zich, als het erop aankomt,
moet voegen naar de instructies vanwege de minister. Daarmee zouden alle opgenomen
voorzieningen gebaseerd op het begrip groepsmaatschappij in de lucht komen
te hangen en dus onuitvoerbaar zijn. Wat kan de minister hiertegen inbrengen?De beide auteurs van dit artikel wijzen ook op de moeilijkheden die kunnen
ontstaan als de netbeheerder door de houdstermaatschappij gefinancierd wordt,
hetgeen voor de hand ligt. Met die financiering zal rekening gehouden moeten
worden bij de beantwoording van de vraag of er per saldo sprake is van bevoordeling
en er zal een uitvoerige voordeel- en nadeelcalculatie moeten worden gemaakt.
Zo'n "Abhängigkeitsbericht" wordt in Duitsland als weinig effectief beschouwd;
Nederland loopt dus achter en creëert onnodige aanpassingsproblemen.
Wat vindt de minister hiervan? Wat betekent eigenlijk "de aandeelhouder onthoudt
zich van iedere bemoeiing" en leden van de raad van commissarissen die "direct
noch indirect binding hebben" met de aandeelhouder?Al deze vragen en onzekerheden brengen ons met de heer Loudon tot de vraag
of een andere constructie niet te verkiezen zou zijn geweest. Het VVD-Tweede-Kamerlid
Remkes vindt dat de meest ideale constructie zou zijn geweest, dat de aandelen
tijdelijk in handen van de rijksoverheid waren gekomen. Wij gaan daarin minder
ver. Behalve de structuurvennootschap, als stok achter de deur van de minister,
hebben wij certificatie van aandelen gesuggereerd. Hancher en Bartman geven
de voorkeur aan de coöperatie als voorgeschreven rechtsvorm van de netbeheerder.
Vindt de minister bij nader inzien niet ook dat zijn oplossing mogelijk onnodige
onduidelijkheid schept en wellicht ook onnodige bureaucratie?Het derde onderwerp, waarvoor wij aandacht vragen, is dat van de overdracht
van aandelen in de netbeheerder aan een buitenlandse rechtspersoon. De minister
heeft onze schriftelijke vragen daarover wel zeer kort door de bocht beantwoord.
Waar het om gaat, is dat op grond van het wetsvoorstel de minister tot eind
2002 overdracht van aandelen in de netbeheerder of de vergunninghouder kan
tegengaan, als die aandelen terecht zouden komen buiten de kring van hen die
zulke aandelen hebben. Dat is, lijkt ons, de strekking van het derde en vierde
lid van artikel 72 van het wetsvoorstel.Er is dus een beperkte kring van vrije verkrijgers en dat zijn de aandeelhouders
in een netbeheerder of een vergunninghouder. In de praktijk zullen dat Nederlandse
openbare nutsbedrijven of overheden zijn. De memorie van toelichting zegt
dan ook dat op deze manier tot eind 2002 de betreffende aandelen in publieke
handen zullen kunnen blijven. Met de argumentatie daarachter – geen
private monopolies in plaats van publieke; de volgorde moet zijn: toezicht,
marktwerking en daarna pas privatisering – zijn wij het eens. Maar door
het mislukken van het grootschalig productiebedrijf komt overname en dus overdracht
van aandelen in een netbeheerder aan ondernemingen uit andere
EU-landen een stuk dichterbij. En dan lijkt, in tegenstelling tot wat de minister
ons schrijft, het verschil tussen private en publieke buitenlandse ondernemingen
wel degelijk van belang. Want waarom zou een buitenlands publiek energiebedrijf,
gezien die argumentatie, niet mogen overnemen en een binnenlands wel?In het wetgevingsoverleg met de Tweede Kamer op 18 februari jongstleden
is wel gesproken over het inperken van eigendomsrechten in het algemeen en
oordeelde de minister dat dit tot en met het jaar 2002 gerechtvaardigd zou
zijn. Over de vraag of het inperken van eigendomsrechten ten opzichte van
buitenlandse publieke ondernemingen gerechtvaardigd zou zijn, is bij mijn
weten niet gesproken. Onze vraag is nogmaals of, door beperking tot Nederlandse
publieke verkrijgers, geen strijd met het Europese recht ontstaat. In feite
wordt immers met de nationaliteit van de verkrijger een ontoelaatbare kwaliteitseis
gesteld. Ook volgens paragraaf 34 van de departementale richtlijnen –
Hancher en Bartman wijzen daarop – mag dat niet.Als dat inderdaad niet zou mogen, ook niet in een overgangsperiode, en
als bepaalde buitenlandse publieke energie- of elektriciteitsbedrijven wellicht
monopolistische aandeelhouders zouden worden in netbeheerders, zou dat onvoorziene
consequenties kunnen hebben. Zeker, wanneer men daarbij denkt aan de vragen
en onzekerheden die aan het gekozen model van het netbeheer kleven en aan
de complicaties die kunnen ontstaan, als de buitenlandse aandeelhouder naar
Nederland wil uitvoeren en aan zijn eigen dochteronderneming gaat leveren.
Ook op deze vragen krijg ik graag een reactie van de minister.In dit verband zijn overigens ook de opmerkingen van secretaris-generaal
Van Wijnbergen interessant. Als op het departement al met de gedachte gespeeld
wordt dat na het afspringen van het GPB spoedige liberalisatie van de elektriciteitsproductie
voor de hand ligt, waarom wordt dan zo moeilijk gedaan over vrije overdracht
van aandelenpakketten in een omvang die het gevaar van private monopolievorming
niet met zich brengt? Met de internationale handel kom ik op het vierde onderwerp:
de reciprociteit en de elektriciteitsbeurs.In het blad Energie Nederland van 3 juni deed de heer Lindenbergh van
de ING-groep, die wil gaan participeren in Nederlandse stroomproductiebedrijven,
kond van zijn visie op de reciprociteitsclausule: "Er zijn allerlei constructies
denkbaar waardoor het reciprociteitsbeginsel gemakkelijk is te omzeilen."
Dat wordt niet minder waarschijnlijk als men kennis neemt van de grote ambities
van de Amsterdam Power Exchange.Een poldermodel voor energie zou het moeten worden, met naast de bilaterale
handel en termijncontracten ook een dagelijkse spotmarkt. Zelfs als we niet
zo ver gaan als de heer Lindenbergh lijkt het toch wel zeer waarschijnlijk,
dat, naarmate de beurs meer succes heeft de waarschijnlijkheid, dat de reciprociteitsclausule
ontkracht wordt, toeneemt. Je hoeft niet eens fysieke leverancier of afnemer
te zijn om op de beurs mee te kunnen doen. Als ik het goed heb kunnen partijen
zelfs anoniem op de beurs handelen.De verhandeling in de nadere memorie van antwoord over een hoger prijsniveau
in een doorvoerende derde staat, op grond waarvan verboden marktverstoring
zou kunnen worden vastgesteld, lijkt rijkelijk theoretisch. De complexe prijsvorming
van elektrische energie, nog eens geïllustreerd in het zojuist uitgekomen
ontwerp-Elektriciteitsbesluit 1998, zal het vaststellen van prijsverschillen
zeer bemoeilijken. En dan heb ik het nog niet eens over prijsmanipulatie,
bijvoorbeeld in het buitenland, waar de Nederlandse toezichthoudende instantie
geen of nauwelijks vat op heeft.De antwoorden op onze vragen in de memorie van antwoord en de nadere memorie
van antwoord hebben ons allerminst gerustgesteld. Daarmee lijkt men alle kanten
op te kunnen. De elektriciteitsbeurs kan de handel op verschillende manieren
vormgeven, zo wordt in de memorie van antwoord gesteld. Op de ene manier is
handel met alle lidstaten toegestaan en op de andere manier alleen met landen
waarin alle vrije Nederlandse afnemers en distributiebedrijven ook vrij zijn.
In het eerste geval kan dus wel met Frankrijk en België worden gehandeld,
in het tweede geval niet. In de nadere memorie van antwoord komt dan, als
antwoord op een vraag van de CDA-fractie, de aap uit de mouw: het is niet
de bedoeling de meest strikte toepassing aan te houden.Voorzitter! Wij zouden dat betreuren. Zo'n gedragslijn zou de deur openzetten
voor oneerlijke concurrentie. Waarom zouden Nederlandse aanbidders van elektrische
energie op de Nederlandse markt aan concurrentie van machtige buitenlandse
producenten blootgesteld mogen worden als die Nederlandse aanbieders zelf
in dat buitenland niet op gelijke voet behandeld worden, als hun diezelfde
toegang in feite wordt ontzegd?Wij stellen een duidelijk antwoord van de minister zeer op prijs. En wij
voegen er nog dit aan toe: de elektriciteitsbeurs zal uiteraard volledig onder
de bevoegdheid van de NMa vallen. De NMa zal bij haar beoordeling de reciprociteitsclausule
moeten betrekken. Wij gaan ervan uit, dat dit op strikte wijze zal gebeuren.
Ministeriële aanwijzingen aan de NMa lijken ons hier in principe niet
op haar plaats. En wij gaan er ook van uit, dat de NMa bij het ontheffingenbeleid
op grond van artikel 32 van het wetsvoorstel betrokken zal worden. Graag ook
hierop een reactie van de minister.Ten slotte nog een enkel woord over de situatie, die is ontstaan na het
afketsen van het Grootschalig Productiebedrijf. Dit wetsvoorstel staat weliswaar
formeel los van het herstructureringsproces in de elektriciteitsproductiesector,
maar er is een materieel verband via de artikelen 76 en 77. Die artikelen
worden nu kennelijk "geactiveerd". Wij hebben alle begrip voor de teleurstelling
van de minister, dat het zo moest lopen. Wellicht heeft de regering zich onvoldoende
middelen verschaft om tot een fusie te verplichten en vluchtwegen af te sluiten.
Hoe dit ook zij, het gaat niet aan de sector nu geheel aan zijn lot over te
laten. Activeren van de artikelen 76 en 77 is een goede stap, maar zware fundamentele
problemen – ook anderen hebben daarop gewezen – blijven bestaan.Na het in werking treden van de nieuwe Elektriciteitswet zullen de mogelijkheden
om naar Nederland elektrische energie te exporteren, sterk toenemen. Buitenlandse
producenten en makelaars zullen, als de reciprociteitsregel dat toestaat,
via de Nederlandse netbeheerder ook aan distributiebedrijven kunnen leveren.
Te verwachten is enigszins, dat de penetratie op de Nederlandse
markt veel sneller zal geschieden dan met fusie het geval zou zijn geweest.
In dat geval behoort het volgende zwarte scenario tot de mogelijkheden. Uiteraard
hoeven de buitenlandse aanbidders niet mee te betalen aan de niet-marktconforme
kosten. Tenzij die kosten gedekt worden door opslag van transportkosten en
mits die opslag Europees wordt aanvaard. Is de minister van plan om het in
die richting te sturen om te voorkomen, dat de binnenlandse aanbieders worden
benadeeld ten opzichte van de buitenlandse?De Nederlandse productiebedrijven, die deze niet gecompenseerde, niet-marktconforme
kosten moeten verwerken in de prijzen, dreigen zich dus uit de markt te prijzen.
Als zij het verlies willen nemen om wel tegen concurrerende prijzen te kunnen
leveren moeten zij dat verlies met eigen vermogen dekken. Maar dat eigen vermogen
zit niet zo zeer bij hen, dan wel bij de distributiebedrijven en dat eigen
vermogen is ook bij de distributiebedrijven, gemiddeld gesproken, niet bepaald
groot. Faillissementen van productiebedrijven zijn dan niet uitgesloten en
overnames met het sluiten van de meest onrendabele centrales evenmin.Wij zijn van mening, dat het zover niet mag komen. De kosten, die voor
stadsverwarming, voor het demonstratieproject Demkolec, voor milieuvoorzieningen
voortvloeiend uit convenanten en wellicht ook die voor de voorzieningszekerheid
zijn gemaakt, zijn kosten, die uit samenwerking met de overheid voortvloeien.
Die kosten zouden ondernemingen die volledig aan de markttucht onderworpen
zouden zijn geweest, nooit in die omvang op zich genomen hebben. De verantwoordelijkheid
van het Rijk voor deze kosten vloeit voort uit de aard van deze kosten en
dat heeft strikt genomen niets te maken met het al dan niet tot stand komen
van een grootschalig productiebedrijf.Daarnaast kan de regering – er is al over gesproken – de elektriciteitsproductiesector
terzijde staan door de overeenkomst van samenwerking niet één,
maar twee jaar te laten voortbestaan, evenals het Protocol. Door een kleine
wijziging van artikel 77, te weten verlenging tot twee jaar, zouden de artikelen
76 en 77 parallel gaan lopen en zou de elektriciteitsproductiesector de tijd
krijgen om zich zonder al te grote ongelukken te prepareren op het vrij maken
van de elektriciteitsmarkt. De minister heeft in het recente algemeen overleg
in de Tweede Kamer die laatste mogelijkheid ook uitdrukkelijk aangegeven.
Met collega Loudon ben ik benieuwd naar de definitieve plannen van de minister
wat dit betreft.De heer Van den Berg (SGP):Voorzitter! Ik spreek mede namens de fracties van de RPF en het GPV.Met belangstelling hebben onze fracties kennisgenomen van het voorstel
voor de nieuwe Elektriciteitswet. De veranderingen die de elektriciteitssector
momenteel ondergaat, maar ook de Europese Richtlijn, maken nieuwe wetgeving
op dit terrein zonder meer noodzakelijk. Een liberaliserende elektriciteitsmarkt
vraagt wel om goede regulering van het als monopolie opererende netbeheer,
de nutsfunctie dus. In dat opzicht slaat het wetsvoorstel een goede richting
in. Dat het inslaan van een goede richting nog geen garantie hoeft te zijn
voor het hebben van de juiste route moge blijken uit de volgende kanttekeningen
die onze fracties bij het wetsvoorstel maken en de vragen die wij stellen.Wij blijven het jammer vinden dat het wetsvoorstel zich uitsluitend richt
op elektriciteit. Een integrale energiewet is wenselijker dan afzonderlijke
wetgeving voor elektriciteit, gas en eventueel warmte, gelet op de in de afgelopen
jaren gerealiseerde, en mede van overheidswege gestimuleerde, vergaande horizontale
integratie van elektriciteits-, gas- en warmtedistributie. Het ontbreken van
deze integrale aanpak maakt het beoordelen van één van de onderdelen,
in dit geval elektriciteit, niet eenvoudig.In het verlengde hiervan zijn wij van mening dat de mate van liberalisering
die wordt voorgesteld, veel verder gaat dan de Europese regelgeving noodzakelijk
maakt en, wat belangrijker is, verder gaat dan de, voorzover wij dat kunnen
waarnemen, financiële draagkracht van de Nederlandse elektriciteitssector.
Er is gekozen voor het ingrijpende "gereguleerd toegangsrecht voor derde partijen"
in plaats van voor het veel minder vergaande "onderhandelbare toegangsrecht
voor derde partijen" zoals in diverse andere liberaliserende landen het geval
is. Levert dit geen kwetsbaarder positie op voor Nederland ten opzichte van
de omringende landen? Naar de mening van onze fracties is de introductie van
meer marktwerking alleen gerechtvaardigd als die leidt tot een scherpere prijsstelling,
met handhaving van het bestaande kwaliteitsniveau voor alle klanten. Liberalisering
mag geen doel op zichzelf worden en zeker niet haar doel voorbijschieten.Hoewel in het wetsvoorstel serieuze pogingen worden gedaan tot klantvriendelijkheid
en efficiency betwijfelen wij of de strikte scheiding tussen bijvoorbeeld
netbeheer en productie niet zal leiden tot aanzienlijke netinvesteringen en
dus tot tariefsverhogingen. Ik geef twee voorbeelden om dit te verduidelijken.Het eerste voorbeeld. Momenteel wordt de zogenaamde landelijke economische
optimalisatie door Sep/OPS gebruikt voor de inzet van centrale productie-eenheden.
Deze landelijke economische optimalisatie is nauw verweven met de landelijke
frequentie-vermogensregeling en houdt tevens rekening met de eventuele beperkingen
in het hoogspanningsnet. Het wetsvoorstel vereist strikte scheiding van productie
en netbeheer, met als gevolg desintegratie van een hoogwaardig technologisch
besturings- en optimalisatiesysteem, een minder optimaal op de infrastructuur
afgestemde inzet van productie-eenheden, dus suboptimalisatie, en ten gevolge
van de daardoor regelmatig optredende transportbeperkingen de tendens richting
netverzwaring. Dat zijn drie zaken die elk voor zichzelf ofwel kostenverhogend,
ofwel kwaliteitsverlagend werken.Het tweede voorbeeld. Bij het bepalen van de betrouwbaarheid van de hoogspanningsnetten –
zowel landelijk als regionaal – hanteren de huidige netbeheerders bepaalde
betrouwbaarheidscriteria volgens het n-l-principe of, anders gezegd, de enkelvoudige
storingsreserve. Daarbij is in een aantal gevallen de – mogelijke –
inzet van productiemiddelen essentieel. Bij een volledige scheiding van productie
en netbeheer is deze vanzelfsprekende technische interactie geen vanzelfsprekendheid
meer. Dergelijke regiospecifieke omstandigheden kunnen immers niet in de technische
 voorschriften, zoals bedoeld in artikel 25 van het wetsvoorstel,
worden geregeld. De netbeheerder zal hiervoor dus kostbare contracten moeten
afsluiten, zijn net moeten verzwaren of een lagere betrouwbaarheid accepteren.
Ook hier is weer het gevolg kosten- en dus tariefsverhoging of kwaliteitsverlaging.Aan de hand van deze voorbeelden hebben wij willen aangeven dat de nieuwe
Elektriciteitswet en het hele liberaliseringsproces misschien wel zullen leiden
tot lagere leveringstarieven en een betere dienstverlening van de elektriciteitsleveranciers
richting hun klanten – die opereren immers op een vrije markt –
maar beslist niet tot technische optimalisatie en evenmin tot lagere tarieven
voor netdiensten. Integendeel! Graag vernemen wij hierover het oordeel van
de minister.Voorzitter! Onze opmerking over de verschillen in benadering van onafhankelijkheid
van netbeheer ten opzichte van de Europese richtlijn en tussen de verschillende
lidstaten onderling – onderhandelbare versus gereguleerde derde partij
toegangsrecht – is kennelijk niet helemaal overgekomen. Zie de memorie
van antwoord, pagina 8. Het is gewoon een feit dat de Europese richtlijn onderhandelbare
derde partij toegangsrecht voldoende acht. Als we daar als Nederland voor
gekozen hadden, zou de ingrijpende opsplitsing van de huidige energiedistributiebedrijven
in leverings- en netbedrijven niet nodig zijn geweest. In dat opzicht heeft
de Nederlandse distributiesector een kostennadeel ten opzichte van buitenlandse
collega's die die stringente splitsing niet hoeven uit te voeren. Wellicht
heeft de minister daar een andere visie op. Die verneem ik dan graag.Uit de reactie van de minister – memorie van antwoord, pagina 8,
derde alinea – op onze opmerking over het verschil tussen de importmogelijkheden
voor grootverbruikers en elektriciteitsleveranciers blijkt beter dan ik dat
zelf had kunnen illustreren dat de grote, vrije klanten meer profiteren van
de liberalisering dan de kleine, tijdelijk beschermde klanten. De minister
zegt immers duidelijk dat de grootverbruiker en ook de elektriciteitsleverancier
voorzover die levert aan vrije klanten, betere importmogelijkheden heeft dan
de vergunninghoudende leverancier die levert aan beschermde klanten. Dat betekent
dat de grote vrije klant wel kan profiteren van "onverwachte" "leuke" importcontracten,
maar de tijdelijk beschermde klant niet.Voorzitter! Naar onze mening biedt het wetsvoorstel onvoldoende duidelijkheid
over de positie van de netbeheerders en hun onderlinge verantwoordelijkheden.
De voorgestelde structuur wint aanzienlijk aan duidelijkheid als, evenals
in praktisch alle andere geliberaliseerde elektriciteitsmarkten, onderscheid
gemaakt wordt tussen een volledig onafhankelijke systeembeheerder enerzijds
en de verschillende netbeheerders, waarvan er dan één het landelijke
hoogspanningsnet beheert, anderzijds.De onafhankelijke systeembeheerder is dan verantwoordelijk voor de robuustheid
van het elektriciteitsvoorzieningssysteem, het op elk ogenblik handhaven van
het evenwicht tussen vraag en aanbod en het treffen van voorzieningen ter
voorkoming en verhelping van calamiteiten.De netbeheerders zijn verantwoordelijk voor het daadwerkelijke transport
van elektriciteit binnen de door de marktpartijen gewenste en door het systeem
toegelaten randvoorwaarden. In de nu voorgestelde structuur vervult de beoogde
landelijke netbeheerder tevens de functie van systeembeheerder. Nu de pogingen
om te komen tot één grootschalig productiebedrijf zijn gestrand,
vragen wij ons af hoe de constructie zal worden. Heeft de minister een voorkeur
voor of ideeën over een bepaalde constructie? Wij horen dat graag.Voorzitter! De reactie van de minister op de opmerking van onze fracties,
als ook op de opmerkingen van de PvdA, over de synergievoordelen bij geïntegreerde
infrastructuurbedrijven lijkt te suggereren dat de elektriciteitsmarkt en
de gasmarkt op termijn zullen integreren en de verschillende benaderingswijzen
dus van tijdelijke aard zijn. Als wij het goed hebben begrepen, is in de Nota
gasstromen echter gekozen voor verhandelbare derdepartijtoegangsrechten en
in de Electriciteitswet voor gereguleerde derdepartijtoegangsrechten. Ons
inziens is dit een essentieel verschil. Wil de minister hier nog eens op ingaan?Overigens is artikel 17 van de Electriciteitswet heel duidelijk: een geïntegreerd
energiebedrijf moet naast de wettelijke eis van splitsing tussen elektriciteitslevering
en elektriciteitsnetbeheer ook een keuze maken tussen ofwel splitsing tussen
elektriciteitsnetbeheer en gasnetbeheer, dus desintegratie en synergieverlies,
ofwel een splitsing tussen gaslevering en gasnetbeheer. Hierdoor ontstaat
een nadelige positie, bijvoorbeeld tegenover monogasbedrijven. Wij vragen
of de minister een en ander wil verduidelijken.Het antwoord van de minister op onze opmerkingen over voorzieningszekerheid
vinden wij afdoende. De discussie hierover is ook binnen de sector in volle
gang, zo bleek ons. Wel constateren wij dat de discussie zich doorgaans beperkt
tot slechts één aspect van de kwaliteit van de netdiensten,
namelijk de onderbreking van de levering. Hierbij kan men denken aan de recent
tot stand gekomen overeenkomst met de Consumentenbond over schadevergoeding
na stroomstoringen. Wij betreuren het dat in deze discussie vrijwel nooit
de andere kwaliteitsaspecten, zoals spanningsdips, spanningspieken en andere
vervormingen van de elektriciteit aan de orde komen. Deze kwaliteitsgebreken
zullen in de toekomst vanwege de snelle opmars van (vermogens)elektronica,
in toenemende mate oorzaak zijn van problemen bij klanten, met alle juridische
gevolgen die deze met zich zullen brengen.Wij vernemen graag van de minister wat de gevolgen zijn van het nu bij
wet behandelen van het Elektriciteitsbesluit voor de invoering van de Elektriciteitswet
en de diverse in het wetsvoorstel genoemde data en termijnen? Is een vrije
markt voor de eerste 650 vrije klanten per 1 januari 1999 nog steeds haalbaar?
Wat gaat de minister doen, als blijkt dat de sector er op 1 januari 1999 niet
klaar voor blijkt te zijn door de vertraagde totstandkoming van het Elektriciteitsbesluit
?Vervolgens vragen wij de minister op welke wijze wordt geconstateerd dat
alle eigenaren van netten, zoals bedoeld in artikel 16 of 15.2, voldoen aan
de verplichting tot het aanwijzen van een netbeheerder dan wel het aanvragen
van een ontheffing. Kent het ministerie alle netbeheerders en potentiële
netbeheerders? Zijn zij in kaart gebracht?De sector bereidt zich momenteel in hoog tempo voor op de implementatie
van de Elektriciteitswet, hoewel deze nog niet definitief is en straks het
besluit nog aan de orde komt. Dat laat naar onze overtuiging nog even op zich
wachten. Gezien de oorspronkelijk door het ministerie van Economische Zaken
afgegeven planning is dat maar goed ook.Bij de implementatie blijkt echter dat het begrip "onafhankelijke netbeheerder"
heel verschillend wordt geïnterpreteerd en varieert van zeer vet tot
uiterst mager, het zogenaamde regisseursmodel. Enerzijds achten wij de vrijheid
van de sector een groot goed, maar anderzijds zijn de uitersten in dit opzicht
zo ver van elkaar verwijderd, dat moeilijk over dé netbeheerders gesproken
kan worden. De verschillen zullen ook naar buiten toe hun gevolgen hebben.
Dat lijkt ons geen goede zaak.Volgens de artikelen 25 en 26 bieden de gezamenlijke netbeheerders aan
de directeur Dienst toezicht en uitvoering Elektriciteitswet voorstellen voor
tariefstructuren en technische voorwaarden ter vaststelling voor. Momenteel
wordt door de sector gewerkt aan die voorstellen. Hoe groot acht de minister
de kans dat de sector het (op tijd) intern eens wordt over de ter vaststelling
aan te bieden voorstellen, rekening houdend met de grote verschillen en soms
ook geweldige belangentegenstellingen tussen de verschillende energiebedrijven
c.q. de toekomstige netbeheerders en ook gelet op de moeizame GPB-discussie
die de sector achter de rug heeft?Voorzitter! Met belangstelling wachten wij de beantwoording van de minister
af.De voorzitter:Onder verwijzing naar de eerste termijn van de heer Van Dijk deel ik aan
de Kamer mee, dat reeds thans bij de Stenografische dienst de elektriciteit
is uitgevallen.Minister Wijers:Het huidige systeem is niet optimaal.De voorzitter:Ik dacht aan anticipatie op het wetsvoorstel.Mevrouw Tiesinga-Autsema (D66):Mijnheer de voorzitter! Ook ik realiseer mij dat het, zoals het er nu
naar uitziet, de laatste keer is dat wij met deze minister van gedachten kunnen
wisselen. Als ik een compliment wil uitdelen aan deze minister kan ik niet
beter doen dan mij aansluiten bij het algemene compliment dat de heer Loudon
de minister heeft gemaakt. Hoe zou ik dat met zijn ervaring in het bedrijfsleven
kunnen overtreffen? Ik doe het ook van harte.Ook naar het oordeel van de D66-fractie aan deze zijde van het Binnenhof
moet dit wetsvoorstel worden beoordeeld tegen de achtergrond van de uitgangspunten
van de derde Energienota, te weten in de eerste plaats liberalisering en marktwerking
in de energievoorziening en ten tweede de zorg van de ontwikkeling van duurzame
energie en verbetering van de energie-efficiency. Dat heeft ook doorgeklonken
in onze bijdrage aan het voorlopig verslag. Een tweede toetsingscriterium
is de mate waarin D66 zijn uitgangspunten voor een goed, zuinig en schoon
energiebeleid in het wetsvoorstel kan terugvinden. En ten slotte hebben we
gekeken in hoeverre het beleid goed uitwerkt voor burgers en in hoeverre de
maatstaven die de wet stelt voor de sector een beletsel dan wel een stimulans
zijn. Wij houden de volgorde aan van de memorie van antwoord en komen waar
nodig terug op de antwoorden op onze vragen in het voorlopig verslag, waarvoor
wij de minister overigens nog danken.Liberalisering kan naar onze mening een positieve bijdrage leveren aan
de Nederlandse economie. Een open markt voor energie kan immers leiden tot
kostenverlaging, efficiencyverbetering en een beter investeringsklimaat. In
die zin zijn we dan ook positief over de doelstellingen van het wetsvoorstel.
In onze schriftelijke bijdrage legden wij de minister de vraag voor of door
liberalisering en marktwerking van de elektriciteitsvoorziening het in de
afgelopen decennia met openbare middelen opgebouwde betrouwbare en betaalbare
voorzieningensysteem niet teloorgaat. Wij constateren, dat de minister dat
in zijn antwoord in alle toonaarden ontkent. Hij wijst erop, dat het nieuwe
stelsel juist is gericht op een belangrijke verbetering van de voorziening,
vooral wat betreft de klantvriendelijkheid en de efficiency. Natuurlijk, ons
kwalitatief hoogwaardig systeem biedt een uitstekende basis voor het geven
van meer ruimte aan de marktpartijen en voor een overheid op afstand. Maar
tegelijkertijd erkent de minister dat diezelfde overheid weinig bevoegdheden
en instrumenten heeft om het systeem betrouwbaar en betaalbaar te houden,
behalve in planmatige en toetsende zin, zoals bijvoorbeeld in het vierjaarlijks
verschijnende Energierapport. Het betoog over de nutsfuncties op de bladzijden
5 en 6 van de memorie van antwoord vinden wij niet echt overtuigend en wij
vragen ons af of de maatschappelijke belangen – die de minister niet
eens noemt in deze opsomming – zeker zijn gesteld.De minister lijkt er voorts ook aan voorbij te gaan dat toenemende liberalisering
en concurrentie ook kunnen leiden tot overtollig en/of niet langer rendabel
vermogen zijn – "stranded investment". Dat kan kapitaalvernietiging
betekenen en een risico inhouden voor de aandeelhouders, i.c. de lagere overheden.
Ook derving van inkomsten voor lagere overheden kan er een gevolg van zijn
en het zoeken naar compensatie kan leiden tot lastenverzwaring voor de burger.
Naar verluidt zouden ook stadsverwarming en afvalverbranding tot de niet langer
rendabele installaties kunnen gaan behoren, die deels door stimulansen respectievelijk
door toedoen van overheden tot stand zijn gekomen. De vraag is dan ook wat
er gaat gebeuren met bijvoorbeeld het kolenvergassingsproject en stadsverwarmingsprojecten
nu er geen regeling wordt getroffen voor de dekking van de daarmee verbonden
niet-marktconforme kosten, de zogenoemde "bakstenen". Ik kom daar straks in
het algemeen nog op terug, maar vraag de minister daar in zijn antwoorden
aandacht aan te willen besteden.Mijnheer de voorzitter! Nederland is, zo schrijft de minister, relatief
terughoudend en voorzichtig ten aanzien van de privatisering. Toen ik dat
las, dacht ik, de vraag is hoe dat gaat als het puntje bij het paaltje komt.
Ofwel, als de drang tot privatisering om wat voor reden dan ook groot zou
worden, hetgeen zich nu reeds lijkt te manifesteren. Ik had niet gedacht dat
het "gevaar" van Economische Zaken zelf zou komen. Maar zie, vier dagen na
het verschijnen van de memorie van antwoord las ik in De Volkskrant
dat de hoogste ambtenaar van Economische Zaken, secretaris-generaal Van Wijnbergen,
van mening is dat de Nederlandse energiebedrijven zo snel mogelijk geprivatiseerd
moeten worden, omdat zij zich dan heel wat slagvaardiger zullen gaan gedragen.Het mislukken van de fusie van de vier grote stroomproducenten ziet Van
Wijnbergen als een "advertentie voor privatisering". In het artikel wordt
gesteld, dat Van Wijnbergen zijn minister "parafraseert", maar duidelijk is
dat hij in de stroomversnelling gaat en het motto: eerst liberaliseren en
dan privatiseren, loslaat. De minister zit – althans in de memorie van
antwoord – nog op de lijn eerst liberaliseren en dan privatiseren om
zo de fouten te vermijden die bijvoorbeeld in het Verenigd Koninkrijk zijn
gemaakt. Heeft hij die opvatting inmiddels losgelaten? En, zo ja, heeft hij
dan al enig idee, hoe hij denkt om te gaan met het verlenen van toestemming
voor privatisering van respectievelijk de productiebedrijven enerzijds en
de netwerken en levering aan beschermde afnemers anderzijds?Overigens vind ik zo'n ambtelijke opvatting, gepubliceerd in een zo gevoelige
periode in de sector, niet zo prettig en ook niet tactisch. Ook hierop hoor
ik graag de reactie van de minister.Mijnheer de voorzitter! Enkele weken geleden schreef ik in het concept
van deze bijdrage voor mijn collega's in de fractie, tevreden dat de ontwikkelingen
op de Europese markt in een snel tempo plaatsvinden. Nederland liberaliseert
zijn elektriciteitsvoorziening voorbeeldig en implementeert de Europese elektriciteitsrichtlijn,
zoals het er nu naar uitziet tijdig. Een koploper in Europa dus. Met ingang
van 1999 opent Nederland zijn elektriciteitsmarkt voor internationale concurrentie.
Ik heb inmiddels begrepen dat nu aan de overkant is besloten, dat het Elektriciteitsbesluit
bij wet moet worden geregeld, de implementatie van de richtlijn niet voor
2000 zal kunnen plaatsvinden en dat Nederland op dit punt dus in gebreke blijft.
Dat betreuren wij zeer.Invoering van het onderhavige wetsvoorstel betekent, dat buitenlandse
producenten via het netwerk van hoogspanningsverbindingen directe toegang
zullen krijgen tot de Nederlandse markt op voorwaarde dat de Nederlandse elektriciteitsproductiebedrijven
een vergelijkbare toegang hebben tot de markten in de desbetreffende landen.
En tegelijkertijd dreigt door het mislukken van de samenwerking tussen de
vier elektriciteitsproductiebedrijven men in Nederland straks niet het hoofd
te kunnen bieden aan de toenemende concurrentie van buitenlandse bedrijven.
Een trieste paradox voor een zo energie-intensief land met een zo geavanceerde
energievoorziening. Naar verwachting zal het prijsniveau op de Europese markt
immers lager komen te liggen dan het huidige kostenniveau in Nederland. Het
is de vraag of er nog een zodanige herstructurering of samenwerking zal ontstaan
dat een lager kostenniveau mogelijk wordt. En dat is essentieel, zoals ook
deskundigen als prof. Künncke van de TU Delft in zijn studie naar marktwerking
in de energiesector aangeeft: of Nederland een exporteur van elektriciteit
zal kunnen worden, hangt sterk af van het toekomstige prijsniveau en het herstructureringsproces.
Dat het de elektriciteitssector zal lukken een handige en succesvolle speler
te zijn op het Europese "veld" kan niemand garanderen noch voorspellen. Het
vertrouwen dat mijn fractie daarin heeft speelt wel een belangrijke rol bij
de beoordeling van dit wetsvoorstel.Voorzitter! In de memorie van antwoord stelt de minister dat de mislukte
fusie die tot het GPB had moeten leiden formeel los staat van het proces van
herstructurering van de elektriciteitssector. Dat is formeel juist, maar materieel
is dat natuurlijk onzin. Er is in het wetsvoorstel weliswaar rekening gehouden
met de mogelijkheid dat het GPB niet tot stand komt maar, zoals de minister
ook stelt, als er geen GPB tot stand komt, brengt dit een aantal onzekerheden
mee. Het moet me dan ook van het hart – al zeg ik niet meteen dat ik
er geen begrip voor heb – dat de minister zich wel erg vrijblijvend
opstelt. Ik lees dat opnieuw uit het verslag van het overleg met de Tweede
Kamer op 18 juni jongstleden. Natuurlijk kan hij niet in de verantwoordelijkheden
treden van de aandeelhouders. Dat past inderdaad niet bij de bevoegdheden
die aandeelhouders krachtens het ondernemingsrecht toekomen. Maar ik kan deze
ogenschijnlijke passiviteit nauwelijks rijmen met de actieve bemoeienis van
de minister bij de pogingen om een GPB te vormen. Voor er nog sprake was van
de door hem in de Memorie van antwoord genoemde activiteiten van de heren
Langman en Kremers was hij zelf immers actief als voorzitter van de stuurgroep.
Die heette toen geloof ik nog landelijk productiebedrijf. Speculeren over
mogelijke oplossingen wil hij niet, maar wij houden hem wel aan de doelstellingen
van deze wet, te weten betrouwbaar, betaalbaar en schoon. Wij willen dus graag
van de minister horen of de onzekerheden die hij noemt het realiseren van
deze doelstellingen in de weg kunnen staan. Verder vinden wij dat een discussie
over mogelijke alternatieven wel degelijk in een debat als vandaag thuishoort,
niet in de laatste plaats om een gefundeerd eindoordeel over dit wetsvoorstel
te kunnen geven.Voorzitter! Hoe nu verder? Wie zijn oor te luisteren legt, hoort tal van
opvattingen over mogelijke fusies en andersoortige samenwerkingsverbanden.
De vorige spreker heeft er een genoemd uit het bankwezen. Laten wij eens kijken
hoe de zaken er nu globaal voorstaan. Er is nog steeds de Overeenkomst van
Samenwerking (OVS), een overeenkomst uit 1986, en dat blijft voorlopig zo.
Althans, ik ga ervan uit dat de minister indien het noodzakelijk is via een
kleine wetswijziging verlenging mogelijk maakt. Kan hij dat bevestigen? De
OVS is een raamwerk van afspraken tussen de elektriciteitsproductiebedrijven
en de SEP, waarin onder meer een verdeling van alle kosten tussen de deelnemers
is vastgelegd. Deze draagt een goedkeuringsstempel van de minister van Economische
Zaken. Daarnaast bestaat er het zogenaamde Protocol, het huidige leveringscontract
tussen productie- en distributiesector, dat levering aan beschermde afnemers
garandeert en waarin afspraken zijn gemaakt over dekking van de productiekosten
waaronder de niet-marktconforme onderdelen plus een afspraak met de minister
dat hij 2,1 mld. aan de zogenoemde "bakstenenproblematiek" bijdraagt. Dit
komt naar ik heb begrepen neer op een bevredigende regeling van de bestaande
overcapaciteit.Nu de vorming van het GPB niet doorgaat, bestaat er in de eerste plaats
onduidelijkheid over de status van de OVS, omdat men vreest dat deze overeenkomst
die geen (blijvend) onderdeel uitmaakt van de nieuwe Elektriciteitswet
strijdig zou worden zijn met de Nederlandse en wellicht ook de Europese mededingingswetgeving.
Volgens die redenering zal dus op termijn de OVS moeten worden ontbonden.
Als ik heb goed heb, kan dat slechts met instemming van alle partijen. Mededingingsrechtelijke
toetsing van het Protocol door de NMA vindt nog plaats. Verder heeft de minister
bij schrijven van 28 april het standpunt betrokken, dat de bakstenen maar
via de winst moeten worden betaald. Ik heb al laten blijken, voorzitter, dat
ik dat niet de meest aangewezen weg vind. Ik ben bang, dat het er dan op uitdraait,
dat het niet meebetalen door de Staat aan de niet-marktconforme kosten leidt
tot een rekening die uiteindelijk door de consument zal worden betaald. Vindt
de minister dat acceptabel? Anderzijds zou ik, als ik minister was, de sector
ook eerst zelf maar eens aan het woord laten als het gaat om een oplossing
voor de gerezen problemen. Ik heb begrepen, dat de minister op 17 juni gesproken
heeft met de (president-)commissarissen en de directeuren van de productiebedrijven
en van de SEP en dat hij hen heeft opgeroepen spoedig met een plan van aanpak
te komen over de wijze waarop de OVS zal worden ontbonden; ook is hierbij
van belang welk aandeel de diverse partijen daarin zullen nemen.Kan hij mij zeggen, wat zijn rol daarin zal zijn? Ook de overheid heeft
immers de taak om ervoor te zorgen, dat er een ordelijke overgang zal plaatsvinden
naar een geliberaliseerde markt? Betekent dit overigens dat, als de sector
met een perspectiefvol plan van aanpak komt, de minister wél weer wil
praten over een bijdrage in de sfeer van de niet-marktconforme kosten? Ik
heb ook begrepen dat de SEP onlangs voorstellen heeft gedaan met betrekking
tot het in standhouden van het protocol, verlenging van de OVS en medefinanciering
door de overheid van de niet-marktconforme kosten. Zij zien dat als een voorwaarde
voor de instandhouding van een betrouwbare elektriciteitsvoorziening in Nederland.
De minister zal wel begrijpen dat ik dan mijn oren spits. Graag vernemen wij
een reactie van de minister op deze voorstellen.Voorzitter! Vervolgens vermeld ik nog een aspect dat de concurrentiepositie
betreft: de belastingen die door de Nederlandse overheid op brandstoffen worden
geheven, de WBM-heffing. Uit de Handelingen inzake de behandeling van de Elektriciteitswet
in de Tweede Kamer valt op te maken dat brandstoffenbelastingen in het buitenland
niet bestaan en dat daardoor de concurrentiepositie van Nederland kan worden
aangetast. Daarvan zouden niet alleen elektriciteitsproducenten in het buitenland
profiteren, maar daardoor zou ook de Nederlandse schatkist schade kunnen lijden
door het wegvloeien van belastingopbrengsten naar het buitenland. Een en ander
zou bovendien tot hogere emissies in het milieu kunnen leiden. De minister
zegde in de Tweede Kamer toe, de verschillende heffingen en systemen te analyseren
en zo nodig te saneren en doorzichtiger te maken. Graag horen wij van hem
hoe het met deze toezegging staat. Dat dit op zich noodzakelijk is, spreekt
voor zichzelf. Nog dringender wordt het echter nu allerlei daarmee samenhangende
beleidsopties zich opdringen, zoals het Belastingplan voor de 21e eeuw, het
NMP en de Energiebesparingsnota. Ook de sector heeft er in deze spannende
en onzekere periode recht op, te weten waar zij aan toe is. Dat geldt niet
in de laatste plaats voor de werknemers in deze sector.Voorzitter! Mijn fractie heeft de recente schriftelijke gedachtewisseling
tussen deze Kamer en de minister met betrekking tot de reciprociteit, vooral
ook in relatie met de elektriciteitsbeurs, met belangstelling gevolgd. Die
gedachtewisseling was zeer de moeite waard; het ís ook een belangrijke
kwestie. Ik laat dit onderwerp op dit moment echter rusten; dat spaart tijd.
De antwoorden van de minister vonden wij bevredigend en wij hebben er vertrouwen
in dat de regeling zal kunnen werken. Bovendien heb ik nog een paar andere
noten op m'n zang.Om dezelfde reden zal ik nu niet verder ingaan op de gewisselde vragen
en antwoorden over het netbeheer en de tariefstructuur. Nu het Elektriciteitsbesluit
bij wet wordt geregeld, is daar op een ander moment alle gelegenheid toe.
Ten aanzien van het netbeheer wil ik nog wel opmerken, dat wij de opvatting
van de minister, in de memorie van antwoord weergegeven met betrekking tot
het onafhankelijk functioneren, van harte onderschrijven. De onafhankelijkheid
van het netbeheer vormt ook voor onze fractie – wij gaven dat al aan
in het voorlopig verslag – een van de belangrijkste pijlers van de Elektriciteitswet.
In dit verband zien wij een waarborg in artikel 11 dat de netbeheerder voorschrijft
om een in meerderheid onafhankelijke raad van commissarissen in te stellen
met strategische bevoegdheden die niet aan de aandeelhouders toekomen. Dit
artikel stelt bij het in gebreke blijven daarvan maatregelen in het vooruitzicht.
Wij blijven echter het gevoel houden dat de regeling op dit punt wel erg gedetailleerd
is uitgevallen en dat er geen sprake is van toetsing op hoofdlijnen. En dat
was toch de bedoeling van de minister? Een laatste vraag over dit onderwerp
is wie er nu aandeelhouder wordt van het netbedrijf nu het GPB niet doorgaat.Voorzitter! Tot slot de "groene kant" van dit wetsvoorstel. Wij hebben
de minister in het voorlopig verslag gevraagd wat hij vond van de kritiek,
dat dit wetsvoorstel de grootschalige productie van elektriciteit in bescherming
neemt ten koste van decentrale opwekking door middel van warmtekracht en lokaal
opgewekte duurzame energie. Ik wil op dit voor D66 belangrijke punt wat nader
ingaan omdat de manier waarop wordt omgegaan met warmtekrachtkoppeling en
duurzame energieopties alles te maken heeft met het met elkaar in evenwicht
brengen en houden van de twee uitgangspunten van de Derde Energienota, te
weten liberalisering en marktwerking en het stimuleren van energiebesparing
en duurzame energie. En dat, mijnheer de voorzitter, ik noemde dat al in het
begin van mijn betoog, is een van de punten die meewegen bij het eindoordeel
van onze fractie over dit wetsvoorstel. Ook de heer Loudon heeft over warmtekracht
een aantal indringende vragen aan de minister gesteld.Een vraag die daaraan voorafgaat, is of deze twee hoofdlijnen van beleid
uit de energienota wel echt met elkaar verenigbaar zijn. Daarover is bij de
behandeling van de wet in de Tweede Kamer ook uitvoerig gediscussieerd. Er
is straks immers niet langer sprake van een aan politieke besluitvorming onderworpen
planning van elektriciteitsproductie en -transport waardoor de ontwikkelingen
in de sector direct door de overheid kunnen worden aangestuurd. Integendeel,
zou ik haast zeggen.De nieuwe Elektriciteitswet regelt opvallend weinig met betrekking tot
de productie van elektriciteit, maar richt zich vooral op de inrichting van
de elektriciteitsmarkt. Het gaat om de toegang van partijen tot het net en
de spelregels waaraan de marktpartijen zich te houden hebben. Het resultaat
is een strikte scheiding tussen enerzijds productie en levering van elektriciteit,
die beide vallen onder de tucht van de markt, en anderzijds het netwerk dat
als onpartijdig marktplatform de beoogde marktwerking faciliteert door het
verzorgen van de fysieke verbinding tussen producenten en afnemers en de garantie
van een constante productiekwaliteit (frequentie, spanning etc.). Het product
elektriciteit zal dus binnen afzienbare tijd net als andere "commodities"
in de markt worden verhandeld. De concurrentie zal zich daarbij, als in iedere
markt, toespitsen op de prijs en de leveringsvoorwaarden.De vraag is of deze markt wel zal gaan sturen in de richting van de beoogde
doelen op het gebied van energiebesparing en duurzame energie. Mijn fractie
denkt, dat het antwoord niet eenduidig "ja" of "nee" is en is benieuwd naar
de mening van de minister daarover. In zoverre als de kostprijs van het product
elektriciteit wordt bepaald door de kostprijs van brandstoffen, werkt concurrentie
op kosten vanzelf een zuiniger gebruik van brandstoffen in de hand. Dat is
naar ik heb begrepen ook de belangrijkste reden waarom in geliberaliseerde
elektriciteitsmarkten nieuw vermogen bijna uitsluitend bestaat uit WKK-installaties
die efficiënt met brandstof omspringen. Hier sturen de marktkrachten
dus vanzelf in de richting van de gewenste beleidsdoelen op het gebied van
milieu en energiebesparing. Maar wat is de toekomst van de huidige kleinschalige
warmtekrachtkoppeling, waaronder installaties van stadsverwarming en afvalverbranding –
ik vroeg de minister dat al eerder – als dekking van de daarmee verbonden
niet-marktconforme kosten niet is verzekerd? In antwoord op mijn eerder genoemde
vraag, antwoordde de minister dat hij met het wetsvoorstel beoogt op korte
termijn gelijke uitgangsposities te creëren voor alle producenten van
elektriciteit in Nederland. Maar vooralsnog is dat natuurlijk niet zo.Ik heb nog steeds twijfels over bepaalde aspecten van het terugleveringsverhaal,
maar dat is een gepasseerd station. De desbetreffende bedrijven zullen zich
in de huidige situatie derhalve moeten richten op het bewerkstelligen van
werkbare oplossingen tussen gas- en elektriciteitsbedrijven, teneinde zich
toch feitelijk in de uitgangspositie te brengen om de ook voor hen uit een
oogpunt van CO2-reductie belangrijke kleinschalige WKK-installaties
te kunnen (blijven) exploiteren. Het is daarbij van essentieel belang dat
de minister van Economische Zaken hen actief ondersteunt in het nastreven
van deze doelstellingen. Ik zou de minister dat graag hier volmondig horen
toezeggen. In het overleg met de Tweede Kamer van 18 juni jongstleden wordt
verwezen naar een eerste overleg met partijen. Kan de minister daar iets meer
over vertellen? Naar ik heb begrepen, zijn de resultaten van dit gesprek van
21 april jongstleden door betrokkenen als zeer teleurstellend ervaren. Ik
maak me daar zorgen over, om ook nog een andere reden. Het zou een vergissing
zijn te menen, dat het etiket WKK staat voor een uniform niveau van efficiency
en energiebesparing.Er is WKK die veel energie bespaart en WKK die dat niet of nauwelijks
doet. De markt kan hier weliswaar een heilzame werking hebben, en dat is goed,
maar dit niveau kan ook te maken hebben met geld. Met bakstenen om je hals,
en dat geldt niet alleen in dit geval, is je uitgangspositie niet gelijk aan
die van anderen.Op het punt van gelijke kansen wordt van de zijde van grootschalige producenten
kritiek uitgeoefend op het ontbreken van toetsing op de efficiency en de milieueffectentechnieken
terwijl zij ex artikel 51, lid 1, aan de schriftelijke werking van de markt
worden onttrokken doordat er sprake is van verplichte afname van vergunninghouders
tegen een door de minister – en dat lezen we in artikel 52, lid 2 –
vast te stellen vergoeding. Het argument, te vinden in de memorie van antwoord,
is dat zolang afnemers gebonden zijn aan een vergunninghouder voor de levering
van elektriciteit, deze ook elektriciteit moeten terugnemen van deze afnemers
tegen redelijke voorwaarden. Ik ben het daarmee eens, maar ik heb ook begrip
voor de kritiek en ik vraag de minister of hij nog nadere regels wil gaan
stellen aan de teruglevertarieven en aan de aard van de WKK-installaties.Verder zou ik graag van hem willen weten hoe een beleid dat in feite het
transport van fossiele brandstoffen ten behoeve van elektriciteitsproductie
dicht bij de eindverbruiker stimuleert zich verhoudt tot het klimaatbeleid,
omdat deze vorm van opwekking nog altijd gepaard gaat met de uitstoot van
CO2. Indien forse reducties nodig zijn, is het reduceren van deze
uitstoot bij duizend kleine bronnen veel lastiger en zeker kostbaarder dan
bij een beperkt aantal grotere installaties.Ook in de schriftelijke stukken hebben wij met de minister van gedachten
gewisseld over het instrumentarium voor energiebesparing als gevolg van de
liberalisering. Terecht legt het wetsvoorstel naar onze mening hiervoor de
eerste verantwoordelijkheid bij de sector zelf, waarbij die een verantwoordingsplicht
krijgt opgelegd. Weliswaar speelt de overheid dus niet de eerste viool bij
duurzame energie, maar wel de rol van dirigent. De overheid moet de kaders
stellen voor de sector, zeker in een geliberaliseerde markt die eisen stelt
aan gelijke uitgangsposities en spelregels. Als de sector de verantwoordelijkheid
onvoldoende oppakt, kan de minister op basis van de wet passende maatregelen
treffen. Hiertoe is zowel de tweejaarlijkse verantwoordingsplicht van producenten
en leveranciers van belang, alsook een helder toetsingskader van de rijksoverheid,
het energierapport.Mijn fractie vraagt de minister welke criteria hij in het energierapport
wil aanleggen voor de beoordeling van de sector en wanneer de minister over
zal gaan tot ingrijpen.Eindigheid van natuurlijke voorraden en verbetering van de milieukwaliteit
zijn ook voor mijn fractie de voornaamste argumenten om duurzame energieopwekking
te stimuleren. De klimaatconferentie in Kyoto heeft het belang van de ontwikkeling
van duurzame energie nog eens onderstreept.In de derde Energienota heeft de Nederlandse overheid vastgelegd dat in
2020, 10% van de energievoorzie ning uit duurzame bronnen moet
komen. Na de uitsplitsing tussen verwarming en elektriciteit blijkt dat de
grootste bijdrage aan de doelstelling van duurzame elektriciteit zal moeten
komen. De kosten voor opwekking van deze stroom zullen echter de komende jaren
naar verwachting nog aanzienlijk hoger liggen dan de productiekosten voor
elektriciteit uit concurrerende brandstoffen. Om deze doelstelling te bereiken
in een liberaliserende markt is gezocht naar een marktconforme invulling van
deze doelstelling. De oplossing – en dat vindt de minister ook –
lijkt nu gevonden in een systeem van groene stroomcertificaten.Mijn fractie van is mening dat voor een optimale wisselwerking tussen
liberalisering van de elektriciteitsmarkt en stimulering van duurzame elektriciteit
het ontstaan van zo'n markt voor groene stroom essentieel. De nieuwe Elektriciteitswet
bevat de mogelijkheid om een verplicht aandeel groene stroom op te leggen
aan alle afnemers. Deze verplichting voor eindverbruikers zal niet alleen
de vraag naar groene stroom bevorderen, maar ook een stimulans zijn voor een
zo efficiënt mogelijke opwekking van de stroom. Maar, zo vragen wij de
minister, zou dit instrument niet aan alle marktpartijen gelijke kansen moeten
bieden? Zoals het certificatensysteem nu wordt voorgesteld, geldt de verplichting
tot duurzaam alleen voor elektriciteitsproducenten.Aangezien duurzame energieopties nu nog duurder zijn dan alternatieven
op basis van fossiele brandstoffen, betekent dit een verhoging van de gemiddelde
kostprijs van elektriciteit en dus een verslechtering van de concurrentiepositie
versus andere vormen van energie, zoals aardgas en benzine die niet aan dezelfde
positie zijn onderworpen. De minister kijkt wat fronsend naar mij. Als deze
redenering niet klopt, hoor ik het graag, want dan wordt er meteen aan mijn
verlangen tegemoetgekomen. Voor aardgas bestaan daartoe blijkens de notitie
Gasstromen in elk geval geen voornemens. Zou dit ook de doelstellingen niet
in de weg staan? Immers, zoals de derde Energienota in navolging van gelijkluidende
analyses van IEA, WEC, Greenpeace, Shell, BP, EU en andere aangeeft, zal de
rol van elektriciteit in een efficiënte en duurzame energievoorziening
aan belang, dus marktaandeel, toenemen. Niet alleen maakt de energiedrager
elektriciteit een schoon en efficiënt eindgebruik van energie mogelijk,
waarbij ik denk dan bijvoorbeeld aan warmtepompen en elektrisch vervoer, maar
ook de meest duurzame energieopties zoals wind, zon, biomassa en waterkracht
genereren energie in de vorm van elektriciteit. Ligt het daarom niet meer
in de rede als dezelfde verplichting geldt voor andere energiedragers? Zou
zo'n brede verplichting de verhandelbaarheid van certificaten en daarmee het
financiële draagvlak voor introductie van duurzame opties niet aanzienlijk
kunnen vergroten?Als allerlaatste heb ik een opmerking van een heel andere orde. Dit onderwerp
was nieuw voor mij en na mij, overigens met veel plezier, in de sector te
hebben verdiept, is het mij opgevallen dat je in de wereld van de stroom op
middenmanagementniveau en hogermanagementniveau, maar ook in het toezicht,
nauwelijks of geen vrouwen tegenkomt. Ik constateer dat de sector hiermee
achterloopt in vergelijking tot andere sectoren. Het is ook in het bedrijfsleven
bewezen dat de kwaliteit van het beleid wordt gediend door een gemêleerde
personeelssamenstelling. Ik ben mij ervan bewust dat de minister in directe
zin weinig hieraan kan doen, maar enig management bij speech kan helpen, zeker
nu hiervoor kansen aanwezig zijn doordat de sector in de nabije toekomst zal
reorganiseren en hergroeperen en er als gevolg daarvan veranderingen in het
management en de raden van commissarissen zullen optreden.Wij wachten met belangstelling de reactie van de minister op onze bijdrage
en op die van anderen af en zullen ook om tijdsredenen graag daarna het eindoordeel
over dit wetsvoorstel geven.De heer Pitstra (GroenLinks):Voorzitter! Voor een gefundeerd oordeel over voorliggend wetsvoorstel
was het nodig pakken papier ter grootte van enkele romans door te nemen. Hoewel
ik liever romans lees, heb ik mij er manmoedig doorheen geworsteld. Na afloop
van dit proces hield ik het gevoel dat je enkele weken of nog meer op dit
voorstel moet studeren om het hele onderwerp onder de knie te hebben, terwijl
de sector mij niet onbekend is. Als gemeenteraadslid in Groningen diende ik
alweer vele jaren geleden een initiatiefvoorstel in om warmtekrachtkoppeling
in gemeentelijk beheer te stimuleren. Het werd verworpen, hoewel warmtekrachtkoppeling
zich onstuimig uitbreidde. En via de antikernenergiebeweging was ik volop
betrokken bij de discussies over het energiebeleid.Voor Eerste-Kamerleden is het echter ook niet altijd nodig alle details
van een wet te kennen. Wij hoeven niet alle amendementen te doorgronden, maar
moeten een globaal politiek oordeel vellen. Het gaat er mij om, te toetsen
of de voorgestelde wet een goede oplossing is voor de gestelde problemen.
Bij dit wetsvoorstel, dat beoogt om via liberalisering en marktwerking het
nutskarakter van de elektriciteitsvoorziening af te schaffen dan wel sterk
te beperken, luidt mijn antwoord op die vraag negatief.Bij een serieuze analyse van de problemen op de energie- en elektriciteitsmarkt
denk ik eerder aan milieuproblemen door CO2-uitstoot, aan de te
lage terugleververgoedingen voor windmolens en warmtekrachtkoppeling, aan
het ontbreken van een krachtig energiebesparingsbeleid, aan betrouwbaarheid
en leveringszekerheid, aan de manier waarop wij de overcapaciteit van de sector
moeten afbouwen ten gunste van decentraal vermogen, aan de onwenselijkheid
om atoomstroom uit Frankrijk of vervuilende bruinkoolstroom uit Duitsland
te importeren dan aan het probleem dat er sprake is van een monopolie met
te weinig keuzevrijheid voor de consument en de niet-discriminatoire toegang
tot het net. Zouden er werkelijk veel kleinverbruikers na 2007 zitten te springen
om, wonend in Groningen, een stroomcontract in Limburg af te sluiten? Is dat
geen waanidee, voortkomend uit de liberale utopie van een autonome burger?
Het heeft mij sterk verbaasd dat ook de PvdA, bij monde van haar woordvoerder
Crone, deze keuzevrijheid van de individuele consument om te kiezen uit verschillende
leveranciers zo sterk benadrukte. De meeste consumenten, zo denk ik, willen
maar één ding: als ze de schakelaar omdraaien, moet de elektriciteit
het doen, altijd. Het moet voorts niet te duur zijn en als
burger willen zij ook dat het zo milieuvriendelijk mogelijk is. Sommigen zijn
nu zelfs al bereid daar extra voor te betalen: de groenestroomregeling.Het wetsvoorstel reageert op Brusselse regelgeving, die vooral in het
belang is van de grootverbruikers die al die nationale netten maar lastig
vinden. Maar Nederland wil zelfs sterk vooroplopen in die liberaliseringsmode.
Was de vorige minister van Economische Zaken, de heer Andriessen, veel terughoudender –
en terecht, naar mijn mening –, de huidige D66-minister kan met deze
wet zijn ideologische stokpaardje van meer markt en meer concurrentie berijden.
Dit wetsontwerp kan als kroon op het werk van deze meest paarse, marktgerichte
minister gezien worden, die trouwens zeer verrassend de politiek zal verlaten
en hier voor het laatst, zo denk ik, als minister in de Eerste Kamer staat.Opvallend is dat in andere sectoren, zoals de thuiszorg, de waterleiding
en misschien ook de Nederlandse Spoorwegen, de evangelisten van de marktwerking
in het stof moesten bijten, maar dat in deze sector toch met weinig weerstand
en publiciteit dit voorstel de Eerste Kamer kon bereiken. Een goede analyse
van dit fenomeen zal ongetwijfeld ook de krachtsverhoudingen in het veld,
dat sterk verdeeld is, en de verhoudingen in de PvdA – wie was er woordvoerder? –
erbij betrekken.Nu weet ik dat minister Wijers onmiddellijk reageert, als ik hem marktfundamentalisme
verwijt. Voor hem zijn concurrentie en markt slechts een middel, zo zal hij –
ook morgen weer – naar voren brengen. Ook zal hij wijzen op de geconditioneerde
marktwerking die dit voorstel beoogt. Naast de keuzevrijheid van de gebruikers
wordt meer efficiency ook als een belangrijk doel opgevoerd – ik dacht
dat dit de twee gestelde doelen zijn: keuzevrijheid en efficiency. Hoewel
de ramingen erg globaal zijn, wordt er geschermd met een McKinsey-rapport,
waarin sprake is van 500 mln. tot 1 mld. aan mogelijke besparingen. In de
allereerste plaats moet opgemerkt worden dat de Nederlandse elektriciteitssector
in vergelijking met andere landen de laagste tarieven heeft en de hoogst betrouwbaarheid.
Veel aanleiding voor prijspaniek is er dus niet.Als het dan zo is dat via benchmarking – een methode die wij als
GroenLinks toejuichen – boven tafel komt, dat er besparingen mogelijk
zijn, dan zijn die toch ook te realiseren zonder het nutskarakter van de sector
op te offeren aan het altaar van de liberalisering en de markt? Jarenlang
opgebouwde synergie-effecten – anderen spraken er ook over – worden
afgebroken en zelfs als onwenselijk beschouwd. Ik ben trouwens benieuwd naar
de Zweedse ervaringen, het voorbeeld van de minister, waar het bewustzijn
bij de afnemers over het energiegebruik zou zijn toegenomen. De markt heeft
geen geweten, kent geen moraal en heeft nog nooit van Kyoto of energiebesparing
gehoord. Het is dan ook niet toevallig dat in vele commentaren steeds gesproken
wordt over de spanning tussen marktwerking en concurrentie en over de noodzaak
tot drastische energiebesparing en krachtig milieubeleid.Laat ik dit eens adstrueren aan de hand van de te verwachten prijsontwikkeling
in Europa. In de memorie van antwoord stelt de minister dat door de liberalisering
de productieprijzen sterk zullen dalen. Dat wordt zelfs gezien als een belangrijk
effect van voorgestelde regelgeving. Als dit waar is – en dat valt voor
de kleinverbruikers nog te bezien – dan is dat toch een groot probleem
voor de milieuvriendelijke energieopwekking, die in het algemeen, afgezien
van de grootschalige waterkracht uit Noorwegen, duurder is en dus in een ongunstige
verhouding komt te staan? Met steun van de minister worden toch consumenten
opgeroepen om meer te betalen voor hun groene stroom en als de prijsverschillen
te groot worden dan werkt dat toch negatief uit. Naast een lage prijs moet
milieuvriendelijkheid een even zwaar of zelfs zwaarder doel worden van het
overheidsbeleid en dat is bij lange na niet het geval. Ook met de voorgestelde
certificaten wordt dit niet bereikt met voorliggend beleid, dat eendimensionaal
koerst op lage prijzen door marktwerking.Ik sprak net over de kleinverbruiker, tot 2007 een beschermde afnemer
in het jargon. Het is maar zeer de vraag of voor de kleinverbruiker de tarieven
dalen. Ik vrees zelfs het omgekeerde. Waarom? De kostprijs van de elektriciteit
zit vooral in de kosten van het net en de kosten van de investeringen voor
het opgestelde vermogen. Door de SEP is krachtig gewerkt aan een overcapaciteit.De minister ziet dit als een bewijs voor zijn beleid gericht op omschakeling
van een productiegestuurd systeem naar een vraaggericht systeem. Weg met de
starre, centrale Oost-Europese planning is zijn motto. Nu is het zeker zo,
dat de SEP, voorgaande minister en meerderheden in het parlement met de vaststelling
van de elektriciteitsplannen grote fouten hebben gemaakt. Door de SEP is nog
jarenlang gekoerst op kernenergie, maar samen met die ministers van EZ, het
departement en de meerderheden in de Tweede Kamer is stelselmatig de capaciteit
van het decentrale vermogen, met name warmtekracht, systematisch onderschat
en is te veel centraal vermogen opgesteld. Was er maar wat meer geluisterd
naar de milieu- en energiebeweging, deskundigen en de voorlopers van GroenLinks
zou ik willen zeggen. Maar deze huidige situatie van overcapaciteit levert
natuurlijk wel een probleem op. Het heeft er toe geleid dat zelfs deze minister
subsidie gaf aan bedrijven om geen warmtekracht op te stellen. Dit zou goedkoper
zijn dan versneld, vervuilende, centrales af te schrijven, maar het was in
wezen een subsidie op vervuiling! Een krankzinnig beleid, als je tenminste
een krachtig milieubeleid en met name CO2-beleid belangrijk vindt.
Ik meen dat de heer Loudon hier ook over sprak.Het heeft mij verbaasd dat ik in al die stukken niets heb gelezen over
die overcapaciteit, die natuurlijk fors kan toenemen als er veel meer stroom
uit het buitenland wordt gekocht. Weliswaar is er een studie van de TU-Delft
dat Nederland potentieel ook een exportland kan worden, maar de feitelijke
situatie is natuurlijk dat we zo'n 10% importeren en dat is vooral kwalijke
atoomstroom uit Frankrijk waar GroenLinks vanaf wil. Voor ons is het probleem
dan ook heel anders: wij willen af van de atoomstroom en vervuilende kolencentrales
en overschakelen naar WKK als brug naar duurzame productie. Welke instrumenten
hebben we daarvoor nodig? Dit wetsvoorstel kunnen wij daarbij als kiespijn
missen omdat concurrentie en marktwerking juist onzekerheid en instabiliteit
veroorzaken en planning, in dit geval afbouw van centrale
overcapaciteit, bemoeilijkt.Ik ga terug naar die kleinverbruiker. Als er door grootscheepse import
van goedkope stroom uit het buitenland nog sneller een grotere overcapaciteit
ontstaat, dan zal de versnelde afschrijving extra geld kosten. Dat zal betaald
moeten worden en het zal neerslaan op de tarieven. Winst voor de grootverbruikers
zal zo een verlies voor de kleinverbruikers worden. Ik zou een reactie van
de minister op prijs stellen.Nu kan de minister stellen, dat ook in het GroenLinks-beleid centrale
overcapaciteit wordt veroorzaakt als wij krachtig decentrale opwekking, energiebesparing
gaan stimuleren. Als dit ten goede komt van het milieu dan is daar wat voor
te zeggen. Maar als wij import van atoomstroom of bruinkoolstroom afschaffen
dan vormt dit weer een compensatie. Wij hebben trouwens geen nationalistische
bezwaren tegen import als zodanig. De Noorse witte stroom is natuurlijk welkom.
Interessant hierbij is, dat onze Noorse zusterpartij op het standpunt staat,
dat zij slechts deze stroom wil exporteren naar die landen, die vervuilende
centrales sluiten, zodat er internationaal een bijdrage aan het milieubeleid
wordt geleverd. Dat is alweer een signaal, dat er internationaal ook andere
krachten dan liberalisering werkzaam zijn en dat Nederland er ook voor zou
kunnen kiezen die krachten te versterken. De nieuwe verhoudingen in de Tweede
Kamer en een verzwakt D66 bieden daarvoor wellicht perspectieven waarbij de
neoliberale vleugel in de PvdA aan gewicht moet verliezen.Ik kom nog even terug op de overcapaciteit en centraal opgestelde vermogen.
De minister wil af van centrale planning; de productie wordt vrij. Maar is
er geen centrale planning met democratische controle nodig om van dat teveel
opgestelde vermogen af te komen en een regeling voor de kosten hiervan te
maken, zodanig dat niet de kleinverbruikers er eenzijdig voor opdraaien? Is
het niet inherent aan de sector, dat marktwerking, concurrentie en vrijheid
van productie niet goed mogelijk is omdat investeringen in het net en de centrales
20 tot 30 jaar mee moeten? Wie gaat met andere woorden beslissen over de termijnen
van afbouw van centraal vermogen wie betaalt de rekening van falend beleid
in het verleden? Staat de minister eigenlijk nog toe, dat in de toekomst nieuwe
centrales worden gebouwd? Naar mijn mening ontkomt hij niet aan een visie
hoe de gewenste energiestructuur in Nederland eruit moet zien en zal er coördinerend
en plannend opgetreden moeten worden als we ten minste geen chaos willen.Door een publicatie van het Projectbureau Warmtekracht werd ik gesterkt
in mijn opstelling. Het geeft aan dat WKK, nogmaals als brug naar werkelijk
duurzame productie – met name zon en wind – een veel groter perspectief
biedt. Nu wordt 30% decentraal opgewekt, maar dat zou 60% kunnen worden of
nog meer. WKK heeft als groot voordeel, dat het energierendement veel hoger
is en dat gebruikers veel minder afhankelijk zijn van storingen elders in
het land. Ook veel distributiebedrijven hebben berekend, dat ze met WKK goedkoper
elektriciteit kunnen maken.De minister staat op zichzelf wel positief tegenover warmtekracht, maar
in de discussie over een PvdA-amendement aan de overzijde houdt hij het centraal
opgesteld vermogen goed in de gaten en laat hij zich inhoudelijk nog niet
uit over de hoogte van de terugleververgoedingen, een belangrijk punt in de
discussie. Hij wil het systeem niet opblazen en zal daarom met een visie moeten
komen hoe de afbouw van centraal opgesteld vermogen gerealiseerd moet worden.In de discussie over de toekomstige elektriciteitsvoorziening in Europa
is vaak gesteld, dat Nederland slechts een kleine speler is. De Fransen en
de Duitsers kunnen Nederland zo overnemen. GroenLinks wil dit niet, gezien
de energiepolitiek van de Fransen en de Duitsers. Ons drugsbeleid willen we
ook niet aan de Fransen uitleveren. Maar het valt mij op, dat de minister
die allemaal vrij laconiek bespreekt. Hij kan en wil helemaal niet uitsluiten,
dat de Nederlandse elektriciteitsproductie wordt overgenomen, maar hij ziet
de totstandkoming van het GPB ook als wenselijk omdat deze overname dan moeilijker
zou worden.In de Volkskrant (30 april 1998) schrijft Annelies Huygen, econoom verbonden
aan de universiteit van Leiden juist het tegenovergestelde. Ze juicht toe,
dat de stroomfusie is mislukt. Het leidt tot de zo bestreden tendens van monopolisering –
en daar waren we toch op tegen? – het remt volgens haar waarschijnlijk
decentraal vermogen af...Minister Wijers:De fusie dan!De heer Pitstra (GroenLinks):De fusie, inderdaad! Het maakt Nederland, zo zegt zij, minder kwetsbaar
voor buitenlandse overname. Het komt mij allemaal plausibel over, wat is de
reactie van de minister op dit artikel?Als laatste punt van kritiek wil ik ingaan op de gassector waar blijkens
recent gepubliceerde richtlijnen veel terughoudender richting liberalisatie
wordt gewerkt. De SGP noemde de nota Gasstromen. Door medezeggenschapsorganen
is hierop gewezen. Zeker als we steeds integraler energieproducten willen
aanbieden is dit zeer ongewenst. Het lijkt mij reden om deze wet uit te stellen
en elektriciteit en gas integraal te behandelen. Of ziet de minister grote
verschillen tussen deze sectoren? Er zijn vele verschillen tussen gas en elektriciteit
en ik ben wel benieuwd naar de reactie van de minister.Voorzitter! Minister Wijers heeft weinig op met nutsvoorzieningen. De
elektriciteitsmarkt moet gaan lijken op andere markten. In discussies met
de SP'er Poppe, die sterke argumenten te vaak laat ondersneeuwen in weinig
terzake doende interventies, benadrukte hij dat elektriciteit niet anders
behandeld moet worden dan melk of brood. Nu zit er trouwens op melk een zeer
sterke marktordening via de quotering, maar met zo'n stelling miskent de minister
het historische en actuele belang van een nutsvoorziening, die niet op winstmaximalisatie
maar op een maatschappelijke behoefte is gericht, geen concurrentie wil bevorderen
en in principe democratische controle en sturing kent. Ik zegt bewust "in
principe" omdat helaas dit democratische principe al sterk was uitgehold en
er bovendien in onze ogen inhoudelijk volkomen verkeerde beslissingen waren
genomen. Ik denk hierbij aan kernenergie, te lage teruglevertarieven, te weinig
energiebesparing, te veel centraal opgesteld vermogen, of kolen uit Zuid-Afrika,
waar wij destijds fel tegen waren. Dit neemt niet weg dat over deze politieke
besluiten wel een openbare politieke discussie in het parlement
is gevoerd. Dit had weliswaar vaak niet het door ons gewenste resultaat, maar
wij sluiten niet uit dat het ooit anders wordt.De minister is er heilig van overtuigd dat meer concurrentie leidt tot
meer innovatie en tot meer vernieuwing dan bij monopolies. Ook pleit hij voor
wat hij noemt een offensieve strategie, die de feitelijke internationale dynamiek
erkent. Hij is van mening dat dit allemaal ten goede komt aan de burger en
het bedrijfsleven. Dat is een geloof die wij de minister natuurlijk niet kunnen
verbieden. Het zou alleen beter zijn als de Jehova's van de vrije markt het
overheidsbeleid niet zo dominant zouden kunnen bepalen.Ik kom tot een afronding. De fractie van GroenLinks ziet weinig in dit
wetsvoorstel. Het tast de nutsfunctie van elektriciteit aan en beperkt het
tot het net en het netbeheer. De doelstellingen efficiency en keuzevrijheid
kunnen op een andere wijze worden gerealiseerd, via benchmarking/efficiency,
of zijn te sterk eenzijdig en ideologisch bepaald; de keuzevrijheid van de
individuele consument. Het wetsvoorstel geeft nauwelijks antwoord op de centrale
problemen, namelijk de te grote overcapaciteit van het centraal vermogen en
de omschakeling naar decentrale en duurzame opwekking. Het maakt planning
zeer moeilijk c.q. onmogelijk. De rekening dreigt bij de kleinverbruiker te
worden neergelegd. Het wetsvoorstel koerst aan op lage prijzen in Europa en
maakt geen einde aan de import van vervuilende atoom- en bruinkoolstroom.
Integendeel, het koerst aan op de utopie van de autonome burger, die vrij
wil zijn om overal stroom en dienstverlening te kopen, terwijl de meeste mensen
vooral bedrijfszekerheid willen. Het gaat zelfs veel verder dan de Brusselse
liberaliseringsmachinerie vereist en maakt Nederland daarom kwetsbaar. Het
is slimmer om te wachten op de regeling inzake de gasstromen, zodat een en
ander integraal kan worden behandeld.Al met al zal GroenLinks haar steun aan dit wetsvoorstel onthouden. Desalniettemin
zijn wij erg benieuwd naar zowel de antwoorden op de gestelde vragen als naar
de stand bij de voetbalwedstrijd.De beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:De behandeling van dit wetsvoorstel wordt morgenochtend om ongeveer 11.30
voortgezet.Sluiting 23.00 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19971998-1771-1791.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl