Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Gemeentewet, houdende opneming daarin van de bevoegdheid van de burgemeester om woningen, niet voor het publiek toegankelijke lokalen of bij die woningen of lokalen behorende erven te sluiten bij verstoring van de openbare orde (24699)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-11 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1996-1997, pag. 850-860

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

25-03-1997

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1996-1997

nr. 21, pagina 850-860

11-03-1997

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 24699Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 11 maart 1997)Pagina 914-915
Behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 1997 (inclusief het onderdeel NAVO van de begroting van Buitenlandse Zaken) (25000 X)Pagina 862-892
Presentie en opening (dinsdag 11 maart 1997)Pagina 823-823
Noot met Rapport van de Commissie tot onderzoek van de Geloofsbrief van de heer F. Meeter, i.v.m. zijn benoeming tot lid van de Eerste KamerPagina 916-916
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 1997 (25000 X)Pagina 900-913
De verkiezing van de voorzitter der KamerPagina 824-824
Benoeming van de heer F. Meeter tot lid van de Eerste KamerPagina 823-824
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Gemeentewet, houdende opneming daarin van de bevoegdheid van de burgemeester om woningen, niet voor het publiek toegankelijke lokalen of bij die woningen of lokalen behorende erven te sluiten bij verstoring van de openbare orde (24699)Pagina 825-844
De verkiezing van de tweede ondervoorzitter der KamerPagina 824-825
Voortzetting van de behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Gemeentewet, houdende opneming daarin van de bevoegdheid van de burgemeester om woningen, niet voor het publiek toegankelijke lokalen of bij die woningen of lokalen behorende erven te sluiten bij verstoring van de openbare orde (24699)Pagina 850-860
Behandeling van het wetsvoorstel Goedkeuring van het verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht tussen Staten en internationale organisaties of tussen internationale organisaties, met bijlage; Wenen, 21 maart 1986 (Trb. 1987, 136) (21499, R1388)Pagina 860-862
De verkiezing van de eerste ondervoorzitter der KamerPagina 824-824
Behandeling van het wetsvoorstel Bepalingen met betrekking tot de militaire dienstplicht alsmede wijziging van enige wetten en overgangsrecht (Kaderwet dienstplicht) (24245)Pagina 892-900
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van de Rampenwet en andere wetten in verband met de uitbreiding van de reikwijdte van de Rampenwet tot zware ongevallen en de regeling van enige andere onderwerpen (24481)Pagina 844-850
Lijst van besluiten (dinsdag 11 maart 1997)Pagina 913-914

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 61 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van: het wetsvoorstel Wijziging van de Gemeentewet, houdende opneming daarin van
de bevoegdheid van de burgemeester om woningen, niet voor het publiek toegankelijke
lokalen of bij die woningen of lokalen behorende erven te sluiten bij verstoring
van de openbare orde (24699).De beraadslaging wordt hervat.De heer Hirsch Ballin (CDA):Mijnheer de voorzitter! Ik dank de bewindslieden voor hun antwoorden.
Zij hebben terecht onderstreept dat niemand in dit huis in twijfel trekt dat
de overlast rond drugs met kracht bestreden moet worden. Een heldere wettelijke
regeling van de bestuurlijke bevoegdheden is ook in onze opvatting dringend
geboden. De staatssecretarissen hebben gelukkig in dit debat absoluut niet
de indruk gewekt dat de Eerste Kamer die wil ophouden of tegenhouden. Het
leek mij van belang om dat nog eens te onderstrepen, ook gezien het voorspel
van het debat.Voor ons is de doelstelling om via gemeentelijk beleid de strafrechtelijke
aanpak te completeren en te ondersteunen, absoluut niet nieuw. In elk geval
sinds het begin van de jaren negentig heeft de vergadering van procureurs-generaal
er werk van gemaakt om deze samenwerking met het bestuur te ontwikkelen, en
dat is vanuit onze fracties steeds aangemoedigd. Het gaat om ondersteuning
en completering van het strafrechtelijke beleid met de middelen van goed,
krachtig en waar nodig scherp bestuurlijk beleid, naast uiteraard de sociaal-medische
preventie van drugsmisbruik. Dat leidde begin 1993 tot het rapport Drugs en
overlast en een mede daarop gebaseerde, in de Tweede Kamer besproken beleidsnota.De doorwerking van dat beleid in de praktijk van het binnenlands bestuur
stuitte op twee zeer verschillende problemen. Om dit wetsvoorstel in het juiste
perspectief te plaatsen, onderscheid ik die twee problemen uitdrukkelijk.
Aan de ene kant verschilde het gemeentelijke beleid van plaats tot plaats.
Er waren gemeenten, zoals Venlo en Den Bosch – ik noemde ze interrumperend
in eerste termijn – die zich bevonden in de voorhoede van het aanpakken
van problemen rond drugs via gemeentelijk beleid in hechte samenwerking met
het openbaar ministerie en uiteraard met de politie. En er waren andere gemeenten
waar dat pas later of veel later op gang is gekomen, en dat waren natuurlijk
de gemeenten waarnaar staatssecretaris Kohnstamm verwees via de inventarisatie
die hij ons heeft toegezegd. Uiteraard heeft het onze volle steun wanneer
dat beleid tot volle wasdom komt, niet alleen in gemeenten die tot de voorhoede
behoorden maar ook in gemeenten die er langer mee hebben gewacht. Dat moet
waar nodig worden ondersteund met heldere wetgeving.De tweede moeilijkheid deed zich voor door tekorten in de juridische grondslag
van het bestuurlijke optreden. Op sommige punten konden gemeenten dat baseren
op de wetgeving inzake drank en horeca, op de Gemeentewet of op algemene plaatselijke
verordeningen, maar in andere gevallen stuitte dat op problemen. Terecht wijzen
de staatssecretarissen in de memorie van toelichting op enkele tegenstrijdige
en voor dit gemeentelijke beleid belemmerende rechterlijke uitspraken uit
1994. De conclusie staat vast: er moet heldere wetgeving komen. En gelukkig
is onder gemeentebestuurders de consensus dat er voor hen, naast justitie
en volksgezondheid, een taak ligt, de laatste jaren enorm gegroeid. Onze wens
en onze inzet is dan ook te voorkomen dat toepassing van de nieuwe wettelijke
bevoegdheden weer juridisch discutabel wordt; daar zijn wij voor. Collega
Wiegel heeft gelijk dat artikel 120 van de Grondwet ons verplicht, zelf de
grondwettigheid van wetten te beoordelen. Ook daar zijn wij voor. Voor de
verenigbaarheid met verdragen ligt het in zoverre iets anders, dat wij uiteraard
in eerste linie evenzeer die taak hebben, maar dat de rechter op grond van
artikel 94 van de Grondwet wetten buiten toepassing moet laten wanneer die
toepassing niet verenigbaar zou zijn met verdragen als het EVRM, waarover
hier door mijn collega's en mij vandaag is gesproken.Collega Wiegel betoogde ook, dat een woning die als drugshandelsplaats
wordt gebruikt eigenlijk niet als woning moet worden gezien. Ik neem aan dat
zijn opmerking daarover niet bedoeld was als een juridische kwalificatie of
diskwalificatie van die woning, maar een opiniërend karakter had. Ik
kan mij daar eigenlijk best veel bij voorstellen, maar tegelijkertijd moeten
wij juridisch dan wel onder ogen blijven zien, dat voor welke woningen dan
ook, ook voor woningen waarin zich verdachten bevinden of bewijsmateriaal
in ernstige strafzaken, de grondwettelijke verdragseisen ten aanzien van het
huisrecht blijven gelden. Daarom is het in onze opvatting zo belangrijk om
in de wetgeving tot de grootst mogelijke duidelijkheid te komen.Wij hebben daarop ons pleidooi voor klare taal van de wetgever gebaseerd.
Een pand dat als drugshandelsplaats in gebruik is kan worden gesloopt. Dat
zou de beleidslijn zijn die wij voorstaan en die maximaal ondersteuning geeft
aan beleid waarin geen sprake kan zijn van een gedogen van verkoop van drugs
in woningen en andere besloten plaatsen. Dat was ook de achtergrond van onze
vragen over de relatie van het wetsvoorstel dat voorligt met andere wetgeving.
De regering heeft uiteengezet, dat in haar ogen de combinatie van Victoria
en Damocles tot het gewenste resultaat zal leiden.Nu heeft staatssecretaris mevrouw Van de Vondervoort gezegd, dat de ruime
redactie van de wettelijke bepalingen niet uitsluit, dat de burgemeester in
incidentele gevallen te ver gaat. Helaas bleef er ook in eerste termijn onduidelijkheid
hangen wat nu eigenlijk het bepalende punt is, de overlast of de herkomst
van de overlast. Wij vinden dat die twee niet op deze manier van elkaar zouden
moeten worden losgekoppeld.Natuurlijk zijn er andere bronnen van overlast dan de handel in drugs
en toestanden rondom die handelsplaatsen. Ook daarop zou de wetgever adequaat
moeten reageren. Uit wat er gezegd is over de motieven achter het wetsvoorstel
en de relatie met het drugsbeleid, waar ik net over sprak en waarover staatssecretaris
Kohnstamm eerder sprak, blijkt, dat de overlast niet wordt losgedacht van
de herkomst en de context van een strikt beleid inzake drugs en drugshandel.
Dan rijst de vraag of niet een andere en betere weg zou kunnen worden ingeslagen
door de wetgever, door rechttoe-rechtaan te bepalen dat het verhandelen van
drugs in dit soort panden grond is voor het sluiten daarvan. Rechttoe-rechtaan!De staatssecretarissen houden ons voor dat de burgemeester, en daarom
ook de rechter, daarmee wel zal weten om te gaan. Inderdaad, dat de uitoefening
van bevoegdheden voorzien in het wetsvoorstel zal leiden tot situaties die
de toetsing door de rechter niet kunnen doorstaan is allerminst zeker. Misschien
mogen wij het zelfs omkeren en zeggen dat het waarschijnlijk is dat, gelet
op het hier besprokene, de burgemeesters er zodanig mee zullen omgaan, dat
een concrete strijdigheid met de eisen van het verdrag niet zal worden geconstateerd.
Nu is daaraan een risico verbonden, namelijk dat juist door de vaagheid van
de wettelijke regeling en door de behoefte om dan maar op het punt van de
dringendheid van de overlast aan de veilige kant te gaan zitten, burgemeesters
in de richting van een te grote terughoudend worden gedrongen. Het is ook
tegen die achtergrond dat wij de regering in eerste termijn hebben gevraagd
wat eigenlijk bedoeld wordt met de situaties waarin er volgens deze wet geen
reden zou zijn om bestuurlijk in te grijpen, terwijl er toch in strijd met
het uitgezette en door de regering aanvaarde gedoogbeleid gehandeld wordt
in drugs in woningen, besloten plaatsen, loodsen en lokalen die bij een vereniging
in gebruik zijn en daarom als besloten lokaal gelden. Het risico bestaat dus
dat juist door de openheid van de wettelijke omschrijvingen en de vaagheid
die daarin zit, burgemeesters in de richting worden gedrongen van minder strikt
optreden dan in onze opvatting geboden zou zijn om een einde te maken aan
de overlast die voortkomt uit een situatie van drugshandel in woningen en
andere besloten plaatsen.Tegen deze achtergrond hebben wij een voorkeur uitgesproken voor een regeling die in twee opzichten aangescherpt is – juridisch
en beleidsmatig – en die streng en helder is inzake drugshandel in panden.
Na het antwoord van de regering, ook inzake de aanmoediging om hierover de
Raad van State nader zijn licht te laten schijnen, staan wij voor de taak
om te beoordelen wat wij doen ten aanzien van de bevoegdheden die gemeenten
de komende tijd kunnen uitoefenen. Dan zijn er veel bezwaren aan verbonden
om op dit moment af te zien van elke wetgeving en om een situatie te doen
ontstaan waarin de burgemeesters opnieuw, als gevolg van de jurisprudentie
en de onzekerheid, met lege handen staan. Dat lijkt in de richting te dringen
van het geven van het voordeel van de twijfel aan het voorliggende wetsvoorstel,
omdat wij het beleidsmatig zo hard nodig achten, ondanks de juridische twijfel
die eraan verbonden is. Ik zou het eigenlijk iets anders willen zeggen. Bij
de afhandeling van dit wetsvoorstel geniet de regering in haar verdediging
van het wetsvoorstel het twijfelachtige voordeel dat er geen beter voorstel
is opgesteld dan dit. Dat had er in onze opvatting kúnnen zijn, met
een beleidsmatig en juridisch scherper doelgericht in de wet neerleggen van
de bevoegdheid tot het sluiten van panden wegens het feit dat daar drugshandel
plaatsvindt. Dat is het bestuurlijk complement van het strafrechtelijke beleid
en het volksgezondheidsbeleid. Deze voorkeur hebben en houden wij. Maar nu
zo'n wetsvoorstel er niet ligt en er ook niet gezegd kan worden dat bij voorbaat
vaststaat dat dit wetsvoorstel in zijn toepassing de toetsing door de rechter
niet zal kunnen doorstaan, is onze beoordeling dat het wetsvoorstel, zoals
het er ligt, aanvaard kan worden, ervan uitgaande de regering zich ook in
tweede termijn zal uitspreken in de geest van een krachtige bestuurlijke aanpak
van de drugsproblemen naast de strafrechtelijke.De heer Staal (D66):Voorzitter! Hoezeer naar onze mening het dilemma dat hier ligt, onnodig
was, hebben wij in eerste termijn voldoende benadrukt. Ik hoef maar te verwijzen
naar de merkwaardige discussie die wij in eerste termijn hadden over bijvoorbeeld
het amendement dat het oorspronkelijke wetsvoorstel heeft gewijzigd. Ik kreeg
even de indruk dat het met of zonder het amendement allemaal hetzelfde was
geweest. Hiermee benadruk ik nog maar eens de noodzaak dat er nu eindelijk
wat gebeurt. De meeste Kamerleden hebben daarover in eerste termijn gesproken.
Dat neemt niet weg dat er ook in tweede termijn van onze kant nog enige precisering
van de kant van de regering gevraagd wordt, alvorens wij ons erover kunnen
uitspreken of deze wet hier zou moeten passeren.Ik kom maar niet terug, voorzitter, op de discussie over aard en herkomst.
Deze zaken zijn – collega Hirsch Ballin heeft dat ook al aangegeven –
zeer met elkaar verweven. Misschien mag ik voor de liefhebbers verwijzen naar
een absoluut noodzakelijk boek dat je gelezen moet hebben, wil je het over
de openbare orde hebben. Dat is het boek getiteld "Bericht aan de rattenkoning",
geschreven door Harry Mulisch, waarin staat: "Hij raakte aan lager wal, omdat
hij niet begreep dat het handhaven van de orde de orde kan verstoren." –
om het maar niet te hebben over herkomst en aard.Maar in die herkomst zit nu juist het gevaar voor de ongelimiteerde verruiming.
Wij kunnen er lang en breed over praten of er wel of geen voorbeelden zijn.
Ik kan mij best een burengeruchtsituatie voorstellen, waarin de buren zo langzamerhand
het gevoel hebben dat hun gezondheid bedreigd wordt, maar laat ik maar niet
in die richting zoeken. Wij kennen allen de vindingrijkheid van de kant van
de politie. Daar hebben wij de afgelopen twee jaar kennis van kunnen nemen.
Uit mijn eigen ervaring weet ik nog dat regelmatig door de politie inbrekerswerktuig
gevonden wordt tijdens controle op het naleven van de bepaling dat je een
gevarendriehoek in een auto moet hebben.Wat ik ermee bedoel aan te geven, is dat al dat soort discussies alleen
maar te voorkomen en te controleren zijn – ook wat betreft het verantwoording
afleggen achteraf – als er een gedegen regeling met zoveel mogelijk
inperking aan ten grondslag ligt. Als het daarom gaat, hechten wij eraan te
benadrukken dat de interpretatie die de staatssecretarissen gegeven hebben,
wat ons betreft een verscherping is en dat wij die ook zien als een authentieke
interpretatie.Ik zou nog even willen terugkomen op een opmerking van de staatssecretaris
dat het denkbaar zou zijn, dat burgemeesters geïnformeerd worden over
die verscherping en dat het denkbaar zou zijn dat er nog eens naar wetgeving
die op komst is, gekeken wordt. Het saldo – de vraag of D66 bereid is
aan de totstandkoming van deze wet mee te werken – hangt daar nog wel
van af. Het is ook een beetje een vraag, of je zo'n praktische oplossing de
voorrang moet geven boven het belang van het kunnen toetsen aan Grondwet en
verdrag.Voor wat betreft de interpretatie zien wij de uitleg van de regering inderdaad
als een authentieke interpretatie. De aanleiding voor het wetsvoorstel is
helder en ook helder geformuleerd door de staatssecretaris. En wat betreft
de aard geen onduidelijkheid: het moet gaan om bedreiging van veiligheid en
gezondheid. Daarbij komt – daar ligt een belangrijk element voor wat
betreft de beide andere punten waar wij nog wat meer duidelijkheid verlangen –
dat het dus niet bedoeld is voor gemakkelijke toepassing. Dat is ook wat de
staatssecretarissen hebben aangegeven, verwijzend naar de aard van de overlast,
als redengeving. Het is goed om nog eens vast te stellen, dat het niet bedoeld
is voor een gemakkelijke toepassing. Daarmee ligt er een belangrijk begin
van duidelijkheid, waar onze fractie om gevraagd had, want dat is alleszins
relevant voor de toekomstige toepassing van deze wettelijke bepaling.Maar er zit ook een zekere rekkelijkheid in. Die rekkelijkheid is alleen
maar voor lief te nemen, als op de beide andere punten waar wij in eerste
termijn om hebben gevraagd, toch nog iets meer duidelijkheid komt. Het ene
punt betreft het informeren van de burgemeesters, en het andere punt betreft
de reparatie van wetgeving.De staatssecretaris heeft aangegeven dat het denkbaar is, dat de burgemeesters
over deze verscherping van de interpretatie worden geïnformeerd. Ik denk
dat daar de rekkelijkheid nog iets meer zou worden ingevuld, als de staatssecretarissen
bereid zouden zijn om dat ook in duidelijke richtlijnen aan de burgemeesters
vast te leggen. Immers, wij weten dat daar op de achtergrond
speelt, dat richtlijnen toch gezien worden, op z'n minst, als pseudo-wetgeving.
Er moet daarbij immers sprake zijn van beperkte toepasbaarheid. Daar draait
het om – daar waar de staatssecretaris dat zelf een gevolg van de beperkte
interpretatie noemde. In die richtlijnen zou wat ons betreft dan ook die beperkte
toepasbaarheid moeten doorklinken.Voorzitter! Wij zijn ons bewust dat dit enige spanning oplevert met het
wetsvoorstel zelf. Daarom willen wij ook ons verzoek in eerste termijn herhalen:
een verzoek om het wat aan te scherpen, van de kant van de staatssecretarissen,
en om na te gaan of in de wetgeving die op stapel staat – ik denk daarbij
aan de Opiumwet, als het gaat om sluiting van koffieshops; en ik denk daarbij
aan de Wet Victor – iets verder kan worden gegaan dan te zeggen, dat
het denkbaar zou zijn om daar nog wat reparatie aan te verrichten. Wij zouden
graag zien dat de regering zich bezint op de vraag of een precieze formulering
van datgene wat wij vandaag bespreken gewenst en mogelijk is.De heer Jurgens (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Beide staatssecretarissen hebben zich vanmiddag
goed geweerd. Zij hebben gepoogd, een alles bij elkaar zwak bouwwerk –
want dat is dit wetsvoorstel uiteindelijk geworden – te verdedigen.
Het oorspronkelijke wetsvoorstel was heel behoorlijk, maar de regering moest
enige concessies doen om een meerderheid in de Tweede Kamer te krijgen. Op
grond van die verworvenheid botsen vervolgens de regering en de Eerste Kamer,
die het niet eens is met het wetsvoorstel. De fractie van de PvdA heeft begrip
voor de situatie waarin de regering is terechtgekomen. Maar zoals ik in eerste
termijn al zei, is de regering verantwoordelijk. Zij had natuurlijk ook het
wetsvoorstel kunnen intrekken. Maar dat had tot gevolg gehad dat wij weer
opnieuw hadden moeten beginnen. Nogmaals, ik ben vol begrip.Ik zal de voorgeschiedenis van dit wetsvoorstel en de zes dan wel zeven
fouten niet herhalen. Naar mijn mening had het anders gekund. Ik leid uit
de woorden van staatssecretaris Kohnstamm af dat het niet helemaal de schuld
van de regering is dat het vast is gelopen. De Kamer heeft bijvoorbeeld pas
in september een verslag uitgebracht over de voorstellen die er lagen.Wij komen nu tot de kern van de discussie. Staatssecretaris Van de Vondervoort
heeft het goed weergegeven. Zij sprak over een strijd tussen twee grondrechten.
In de stukken van petitionarissen uit de betrokken wijken is het kort en simpel
aangegeven: dit voorstel is niet in strijd met een grondrecht, wij hebben
toch ook grondrechten? Dat is in zijn simpelheid zeer goed geformuleerd. Natuurlijk
hebben degenen die overlast hebben in een buurt ook een grondrecht, namelijk
het grondrecht om beschermd te worden tegen overlast. Dus aan de ene kant
is er het grondrecht om beschermd te worden tegen overlast van anderen en
aan de andere kant is er het grondrecht van bescherming van de woning. En
dan moet er een afweging worden gemaakt. Het moeilijke is dat de overlast
niet door de overheid, maar door medeburgers wordt veroorzaakt. En de overheid
wordt vervolgens gevraagd, daar iets aan te doen. Op het moment dat de overheid
jegens medeburgers gaat optreden, geldt in onze samenleving nu eenmaal de
wet, gelukkig. En zeer in het bijzonder gelden de grondrechten. De overheid
kan dus niet zo maar alles doen, ook al is het geroep vanuit de bevolking
om iets te doen zeer sterk. Dan nog moet de overheid zich houden aan de wet
en aan de grondrechten.Het was natuurlijk mogelijk geweest dat er een wetstekst had voorgelegen
die tegemoetkwam aan zowel het grondrecht van de woningeigenaar of bewoner
als het grondrecht van de mensen die overlast wordt aangedaan. Maar het probleem
is nu juist dat het wetsvoorstel niet in de juiste vorm aan ons voorligt.
De overheid moet nu eenmaal ook rekening houden met die ene buurtbewoner of
met buurtbewoners die zich misdragen. Het is bekend dat een beroep op de grondrechten
zelden wordt gedaan door mensen die goed in het leven gezeten zijn. Een dergelijk
beroep wordt meestal gedaan door mensen die op een of andere wijze aan de
rand van die samenleving functioneren en zich tegen die meerderheid moeten
verdedigen. Soms verdedig je dus de positie van iemand die niet sympathiek
is. In eerste termijn heb ik de drugshandelaren in die woningen als ellendelingen
omschreven. Je kunt nog verder gaan. Maar ook ellendelingen hebben recht op
bescherming. Dit huis is er mede om daarvoor te zorgen. De regering zal de
laatste zijn om dat te ontkennen.Staatssecretaris Van de Vondervoort heeft, om ons te helpen, met enige
eloquentie gepoogd, opnieuw de reikwijdte van de bevoegdheid van de burgemeester
om een woning te sluiten nader te omschrijven. De heren Hirsch Ballin en Staal
hebben er ook over gesproken. Hier geldt, zoals dat zo mooi in het oude Latijn
heet, het vitium originis. Op een gegeven moment wordt namelijk onderscheid
gemaakt tussen aard en herkomst. In de discussie in de Tweede Kamer zijn de
leden bij hun opvatting hierover gebleven en de staatssecretarissen hebben
het spelletje mee gespeeld, maar laten we eerlijk zijn: je kunt die dingen
niet los van elkaar zien. De heer Hirsch Ballin heeft duidelijk uiteengezet
waarom niet. Dit wetsontwerp biedt mogelijkheden om op te treden bij verstoring
van de openbare orde, maar de bedoelde verstoring van de openbare orde houdt
nu eenmaal verband met het feit dat in woningen in drugs wordt gehandeld,
dat dat ongewenst volk aantrekt en dat dat weer een bedreiging voor de veiligheid
en de gezondheid van de mensen in de buurt is. In de gehele verdediging van
de regering zijn almaar voorbeelden gegeven die verband houden met drugsoverlast.
Kortom, de herkomst speelt wel degelijk een rol. Zelfs voor juridische fijnproevers
zal het buitengewoon moeilijk worden om aard en herkomst los van elkaar zien,
zeker als blijkt dat het begrip herkomst nodig is om de bevoegdheden van de
burgemeester enigszins te kunnen bepalen. Als je in het kader van de openbare
orde spreekt over "ernstig" gaat het inderdaad om wanordelijkheden. Dat heeft
mevrouw Van de Vondervoort ook gezegd. Met haar woorden gaf zij een vertaling
van het "ordre public" in het Europees verdrag. Dat is echter niet de openbare
orde – het begrip wat wij hanteren – maar daarbij gaat het om
echte wanordelijkheden. Dat is dus een verdergaand begrip. De gevallen waarover
wij het hier hebben, betreffen blijkbaar een ernstige verstoring van de openbare
orde. Waarom is die verstoring zo ernstig? Vanwege de herkomst. Er liggen
 namelijk spuiten, er lopen junks rond, er ontstaan ruzies tussen
de kopers en de verkopers van drugs enz. Naar mijn mening is het dan ook verstandig,
mede met het oog op enige voortgang van de discussie over dit onderwerp, om
het onderscheid tussen aard en herkomst niet meer te maken.Met de verklaring die mevrouw Van de Vondervoort vanmorgen gaf om de reikwijdte
nader te omschrijven, heeft zij steeds gezegd dat de aanleiding voor het opstellen
van het wetsvoorstel is gelegen in het bestaan van drugsoverlast. Om op te
kunnen treden moet er sprake zijn van een overlast waarvan de ernst te vergelijken
is met die van drugshandel en drugsgebruik. Uit niets is haar gebleken dat
de overlast een andere herkomst zou kunnen hebben dan die welke verband houdt
met drugs. Dat kan natuurlijk een gebrek aan voorstellingsvermogen van de
staatssecretaris zijn. Het is namelijk denkbaar dat prostituanten in een buurt
behoorlijk wat overlast veroorzaken en dan gaat het dus niet om drugshandel,
maar om prostitutie.Staatssecretaris Van de Vondervoort:Maar het ging hier om vastgestelde feiten en niet om een voorstellingsvermogen.De heer Jurgens (PvdA):Maar u heb dus niet kunnen vaststellen dat die andere vormen van herkomst
er waren. Ik ga ervan uit, dat u in de veronderstelling verkeert dat die andere
vormen zich niet zo gauw zouden voordoen. Zojuist gaf ik echter een voorbeeld
van een mogelijkheid die zich kan voordoen.Met genoegen heeft mijn fractie de staatssecretaris letterlijk horen zeggen,
dat de bevoegdheid aan de burgemeester niet gegeven is voor gemakkelijke toepassing.
Ook de heer Staal heeft dat herhaald. Verder heeft zij gezegd, dat voor toepassing
van de bevoegdheid sprake moet zijn van overlast die in ernstige mate de veiligheid
en de gezondheid van mensen in de omgeving van de desbetreffende woning raakt.
Dat is een duidelijke omschrijving.Voorts is de staatssecretaris in haar betoog steeds terugkomen met het
strakke verhaal, dat ook de algemene beginselen van behoorlijk bestuur voor
de burgemeester van toepassing zijn. Hij mag dus niet willekeurig van de bepaling
gebruik maken. Dat is inderdaad het toepassen van de Algemene wet bestuursrecht.Blijft dus het probleem bestaan, dat wij hier artikel 8 van het Europees
verdrag in acht moeten nemen, of wij het leuk vinden of niet. Ten eerste moeten
wij dat artikel kennen, ten tweede moeten we de jurisprudentie daarover kennen
en ten derde moeten wij dat bij onze wetgeving toepassen. De discussie over
de jurisprudentie is dus nodig, want die bevat voor ons dwingend recht. Nu
wil ik hierop niet dieper ingaan, maar er alleen op wijzen dat het arrest-Funke
is gebruikt. In dat arrest ging het om de vraag of de douane de bevoegdheid
had om huiszoeking te doen teneinde na te kunnen gaan of buitenlandse bankrekeningen
bestonden. Het geval speelde zich af in Frankrijk. Het ging verder om de vraag
of een dergelijke bevoegdheid nodig was in een democratische samenleving.
Ja, zegt het Hof daarover, dat is wel eens nodig. Er zijn namelijk soms mensen
die er buitenlandse bankrekeningen op na houden. Dan staat er: "Nevertheless,
the relevant legislation and practice must afford adequate and effective safeguards
against abuse." Ons probleem is dan toch dat een bevoegdheid om een woning
te sluiten wegens gedragingen in die woningen die de openbare orde verstoren,
nauwelijks verband kan houden met "adequate safeguard against abuse". Die
vraag ligt nog voor ons en die moeten wij oplossen.Het dilemma voor mijn fractie is als volgt. Wij allen hebben grote zorg
over de drugsoverlast en zijn overtuigd van de noodzaak om er eens iets aan
te doen, met name door de sluiting van woningen mogelijk te maken die na de
beslissing van de rechter in augustus 1995 onmogelijk is geworden. Wij zijn
ons daarvan bewust. Niemand van ons zegt dat het niet moet gebeuren. Wij allen
zijn ons ook bewust van de mogelijkheid dat de voorliggende wetstekst strijdt
met het grondrecht dat is beschermd in de artikelen 10 en 12 van de Grondwet
en in artikel 8 van het Europees verdrag. Het risico bestaat dat deze wetstekst
bij toepassing bij de rechter onderuitgaat. Dat is een reëel dilemma,
want wij moeten vandaag beslissen.Ik heb van de heer Hirsch Ballin een interessante variatie gehoord op
het thema. Hij zegt: het is zo vaag en wij hebben nette burgemeesters. Dat
onderschrijf ik. Ik zie de heer Wöltgens zitten, ik had de heer Van Graafeiland
kunnen zien zitten en wij hebben ook andere burgemeesters in ons midden. Wij
hebben nette burgemeesters, en misschien, zo zegt collega Hirsch Ballin, leidt
juist die vage tekst ertoe dat men zich terughoudend opstelt. Het is een prachtig
voorbeeld van een bijzondere argumentatie die de tegenovergestelde kant lijkt
op te gaan, maar die de heer Hirsch Ballin leidt tot de opmerking dat wij
voorshands het wetsvoorstel moeten accepteren.Vanuit het reële dilemma dat het risico bestaat dat die wetstekst
misschien te vaag is geformuleerd, waardoor het mogelijk is dat die bevoegdheid
zowel te weinig als te veel wordt gebruikt, komt de grote meerderheid van
mijn fractie na zorgvuldige overweging tot de volgende conclusie. Nu de regering
heeft uitgesproken dat het moet gaan om ernstige overlast die de gezondheid
en veiligheid bedreigt en dat die bevoegdheid niet zomaar kan worden toegepast,
moet het voorrecht van de twijfel worden gegeven aan het "twijfelachtige voorrecht"
van het hebben van dit wetsvoorstel. Dit wetsvoorstel is er; wordt het verworpen,
dan is er niets. Gezien de nood van de omstandigheden kiest de meerderheid
van mijn fractie in die moeizame afweging voor aanvaarding van het wetsvoorstel.Een aantal leden maakt een andere afweging. Voor hen overheerst, met alle
begrip voor de afweging van hun collega's, het oordeel dat een bevoegdheid
die inbreuk maakt op een grondrecht op een bepaalbare en voorzienbare wijze
in de wet zelf moet zijn omschreven. Dit deel van de fractie zal niet voor
het wetsvoorstel stemmen en hoopt met de heren Staal en Hirsch Ballin dat
in wetgeving die nog op ons zal afkomen zodanige reparaties zullen worden
aangebracht dat het de volgende keer van ganser harte voor kan stemmen.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Voorzitter! Ik wil beginnen met datgene waarmee ik mijn vorige termijn
eindigde. Dat is de uitspraak dat mijn fractie graag een wetsvoorstel
zou steunen dat de mogelijkheid biedt om drugsoverlast op een behoorlijke
manier aan te pakken, maar dat dit niet ten koste mag gaan van fundamentele
rechten van de burger. Ik heb in dat verband in eerste termijn gesproken over
het geven van een blanco cheque aan de burgemeester. Staatssecretaris Van
de Vondervoort heeft mij bezworen dat daarvan geen sprake is.De bewindslieden hebben in hun beantwoording een interpretatie gegeven
van het wetsvoorstel. Ik heb er zes punten van opgeschreven.1. De aard van de overlast is bepalend, niet de herkomst.2. Voor ons weegt heel zwaar dat artikel 174a alleen kan en mag worden
toegepast in die situaties waarin sprake is van ernstige verstoring van de
openbare orde die een ernstige bedreiging vormt voor de veiligheid en gezondheid
van omwonenden.3. In situaties waarin geen ernstige verstoring van de openbare orde aan
de orde is, die ook geen ernstige bedreiging vormt voor de veiligheid en de
gezondheid van de omwonenden, bijvoorbeeld als er sprake is van wapenhandel
in een woning – het blijft dan een woning, het is geen pand; een pand
is wat meer onzijdig – mag artikel 174a niet worden toegepast.4. De staatssecretaris zijn tot nu toe geen gevallen bekend van ernstige
overlast anders dan door drugs. In de toekomst zal het aantal toepassingen
anders dan in gevallen van drugs in de buurt van nul liggen.5. De spoedeisendheid van het ingrijpen moet goed gemotiveerd worden.6. Het artikel moet met grote terughoudendheid door de burgemeester worden
toegepast.Voorzitter! Volgens de staatssecretaris is de wet goed bruikbaar voor
de situaties waarvoor zij beoogd is. De zorg van mijn fractie is nu juist
op welke wijze voorkomen kan worden dat de wet gebruikt wordt voor situaties
waarvoor zij niet is beoogd. De burgemeester die de wet moet uitvoeren, is
daarom heel belangrijk. Ik heb de staatssecretaris horen zeggen dat er een
soort instructie voor burgemeesters zal komen. Zij zullen goed geïnformeerd
worden over de reikwijdte van hun bevoegdheid in het kader van dit artikel.
Er zal geen sprake zijn van een blanco cheque. Ik heb daar drie vragen over.
Komt er zo'n instructie en, zo ja, wat wordt haar inhoud? Wat zijn de consequenties
voor een burgemeester die zich niet houdt aan de instructie?Ik heb een reactie gemist op mijn zorg over de kans dat bestaande overlegstructuren
verdwijnen. Ik vind dat jammer, want naar aanleiding van de interruptie van
de staatssecretaris had ik gedacht dat zij er vrij uitgebreid op zou ingaan.
Wel heb ik gehoord dat er overleg komt met het Nationaal actiecomité
drugsoverlast. De tien concrete punten van de petitie zullen worden besproken.
Ik heb niet gehoord wanneer het overleg zal plaatsvinden. Ook hoor ik graag
of beide bewindslieden eraan zullen deelnemen. Wanneer zal er wat van naar
buiten komen, wanneer zal het overleg in beleid worden vertaald? Wordt de
bestaande overlegstructuur meegenomen in de instructie voor de burgemeesters?Na deze discussie is het duidelijk geworden dat iedereen een fatsoenlijk
instrument wil om de overlast veroorzaakt door drugs aan te pakken. De kernvraag
is waarom het zo moeilijk is om datgene wat iedereen wil, op een fatsoenlijke
manier in een wetsvoorstel vast te leggen. Het dilemma van mijn eerste termijn
is niet verdwenen, maar wel minder scherp geworden. Hoe mijn fractie zal stemmen,
is afhankelijk van het antwoord van de bewindslieden.De heer Wiegel (VVD):Voorzitter! Dit wetsvoorstel is geen zwak bouwwerk, zoals de heer Jurgens
het heeft genoemd. Het is wel de vraag of de discussie van vandaag het heeft
versterkt. Na enige exegeses zal het wetsvoorstel worden aanvaard, ook door
die fracties die eerst heel kritisch waren. Namens mijn fractie heb ik reeds
in het begin van mijn eerste termijn gezegd dat wij voor het wetsvoorstel
zullen stemmen. Die mening is niet veranderd na de verdediging van de kant
van de regering.Overigens vond ik de verdediging erg defensief. Staatssecretaris Van de
Vondervoort zei: wij hebben de opgenomen verbreding toegestaan. Niet langer
is alleen de overlast ten gevolge van drugshandel aan de orde, maar ook die
ten gevolge van wapenhandel, heling en prostitutie. Het zijn allemaal onderwerpen
die door de regering zelf in de memorie van antwoord zijn vermeld als voorbeelden
van situaties waarin sluiting van panden mogelijk kan zijn. Later gaf de regering
de betere verklaring, zich door de Tweede Kamer te hebben laten overtuigen.
Maar dan had ik er toch op gerekend, dat het huidige wetsvoorstel door de
regering overtuigd en overtuigend was verdedigd als een goed voorstel, waarmee
we wat kunnen. Nu is sprake van een beetje geminimaliseer, van mitsen en maren
voorzien, om op die manier te bereiken – daarin is de regering in ieder
geval wél geslaagd – dat enkele andere fracties over de streep
worden getrokken.Over de handelwijze van burgemeesters heb ik in mijn eerste termijn gezegd
dat ik ervan overtuigd ben, dat zij de bevoegdheid die zij krijgen als dit
wetsvoorstel wordt aanvaard, prudent zullen hanteren. Maar ze zullen natuurlijk
tegelijkertijd volledig gebruik kunnen gaan maken van de bevoegdheden die
de nieuwe wet hun geeft. De regering zegt, bereid te zijn de burgemeesters
bij te lichten. Wel, burgemeesters laten zich ex professio altijd al bijlichten,
maar zij hebben natuurlijk ook zelf de mogelijkheid, de gedachtewisseling
aan de overzijde en hier te volgen, en daaruit hun conclusies te trekken.
Aan richtlijnen voor burgemeesters heeft mijn fractie dus geen enkele behoefte,
en aan een instructie helemaal niet. Het is overigens ook de vraag, of de
regering aan burgemeesters een instructie kan geven. Aan commissarissen van
de koningin, fungerend als rijksorgaan, kunnen ze wél een instructie
geven, maar burgemeesters, die een geheel andere positie hebben, staan niet
in een gezagsverhouding tot de regering. Het is dus de vraag, of zo'n instructie
gegeven kan worden, nog afgezien van onze stelling dat ik die instructie en
die richtlijnen niet nodig vind.Wij moeten op één punt heel alert zijn, ondanks de heel
begrijpelijke poging van de regering om een brede meerderheid voor haar voorstel
te krijgen. Het moet niet zo zijn, dat dit voorstel uiteindelijk zo wordt
ingesnoerd en zo ingewikkeld wordt gemaakt door nadere exegeses van de kant
van de staatssecretarissen, dat straks de kans bestaat dat het in procedures
nog eerder lek wordt geschoten. Of nog erger: dat het voorstel in de praktijk straks een dode mus blijkt te zijn.De aanleiding voor het oorspronkelijke wetsvoorstel was de zorg over de
drugsoverlast. Het is natuurlijk algemeen bekend dat het Rijk in die zin gedogend
bezig is, dat het de Opiumwet om hem moverende redenen niet helemaal toepast.
Het zijn dus ook niet de gemeenten die gedogen; de gemeenten staan voor de
taak, de gevolgen van dat rijksbeleid beheersbaar te houden. Daartoe dient
dit wetsvoorstel; niet meer, maar ook niet minder. Mijn fractie vond het juist
een heel goede zaak dat het in de Tweede Kamer is gelopen zoals het is gelopen.
Anders gezegd: als men dan toch extra bevoegdheden gaat formuleren, denk dan
als wetgever ook een beetje vooruit, en kijk vooral – dat punt, dat
ook in dit voorstel is neergelegd, wil ik vasthouden – naar de aard
van de overlast, en niet naar de herkomst. De heer Hirsch Ballin heeft gezegd,
dat vervolgens moet worden gezorgd voor een krachtige bestuurlijke aanpak.
Hij heeft in dat kader een aantal gemeenten, waaronder de stad Venlo, geprezen.
Ik spreek de burgemeester van Venlo een enkele keer in mijn vrije tijd, en
laatst hoorde ik van hem dat nog maar enkele jaren geleden in zijn stad zo'n
35 panden van waaruit in drugs werd gehandeld, zijn gesloten. Dat beleid heeft
er volgens diezelfde burgemeester ook toe geleid, dat in een aantal gevallen
is besloten om te verhuizen naar woonpanden, zodanig dat vervolgens die woonpanden
moesten worden gesloten. Dit alles heeft ertoe geleid, dat we thans met dit
voorstel voor onze neus zitten. De burgemeester vertelde mij onlangs ook nog,
dat in de korte tijd tussen het in gang zetten van dit wetsvoorstel en nu,
er in zijn gemeente weer 20 à 25 woonpanden als bekende dealeradressen
zijn bijgekomen. Dit is slechts één voorbeeld uit een stad waar
een krachtig beleid wordt gevoerd. Dit zegt iets over de situatie elders.Het is van het allergrootste belang dat het wetsvoorstel in de huidige
vorm wordt aangenomen en niet met allerlei nadere exegeses. Het wetsvoorstel
geeft burgemeesters extra bevoegdheden. Burgemeester Ouwerkerk uit Groningen –
lid van de PvdA – acht het wetsvoorstel een handreiking waar velen in
dit land lang op zitten te wachten. Al die goedwillende burgers die nu soms
dag in, dag uit gebukt gaan onder overlast en onder criminaliteit –
de burgers die zich onveilig voelen en zich in feite in een onleefbare situatie
bevinden – zitten op dit voorstel te wachten. Zij wachten er vervolgens
op dat de burgemeesters die deze bevoegdheden krijgen volledig in staat zijn
om dit wetsvoorstel in beleid te vertalen.De heer Jurgens (PvdA):Voorzitter! De heer Wiegel gaat geheel voorbij aan de zorgen van veel
van zijn medeleden ten aanzien van mogelijke strijdigheid met Grondwet en
EVRM. In eerste termijn sprak hij een machtswoord uit door op te merken dat
hij vond dat het wetsvoorstel niet in strijd was met de Grondwet. Het is maar
goed dat hij geen advocaat is geworden. Als hij tegen de rechter had gezegd:
rechter, ik verzeker u dat dit niet in strijd is met de Grondwet, had de rechter
hem ongetwijfeld gevraagd of hij kon beargumenteren waarom dat niet zo is.
Het valt mij op dat de heer Wiegel in zijn betoog niet ingaat op hetgeen de
heer Hirsch Ballin, de heer Staal, mevrouw Schoondergang en ik naar voren
gebracht hebben. Gaat hij daaraan voorbij of leeft hij in vanzelfsprekendheden?De heer Wiegel (VVD):De heer Jurgens doet een poging om de bewijslast om te keren. De regering
zegt dat dit wetsvoorstel past in de Grondwet. De Tweede Kamer zegt dit ook.
Mijn fractie sluit zich daarbij aan. De heer Jurgens heeft zijn twijfels dus
moet hij hard maken dat dit wetsvoorstel strijdig is met de Grondwet. Dat
heeft hij niet gedaan. Hij heeft zelfs gezegd dat de meerderheid van zijn
fractie voor het wetsvoorstel zal stemmen. Het past kennelijk wel binnen de
Grondwet, want anders zou de meerderheid van zijn fractie dat niet doen.De heer Jurgens (PvdA):De volgende keer dat regering en Tweede Kamer het erover eens zijn dat
een wetsvoorstel in overeenstemming is met de Grondwet, zal de heer Wiegel
die mening dus ongezien onderschrijven.De heer Wiegel (VVD):Als mijn fractie op dat moment van opvatting is dat het desbetreffende
voorstel in strijd is met de Grondwet, zou ik dat vervolgens beargumenteren.
Ik zou mijn fractie ook adviseren om tegen het wetsvoorstel te stemmen. Een
wetsvoorstel dat in strijd is met de Grondwet, daar kun je toch nooit voor
stemmen? Dat kan de heer Jurgens ook niet doen.De heer Jurgens (PvdA):Precies! Als de heer Wiegel dat vindt, zal hij daartegen stemmen. Hij
vindt het kennelijk niet de moeite waard om in de Kamer een discussie aan
te gaan over een punt dat vele leden zeer belangrijk vinden.De heer Wiegel (VVD):Daar zijn wij op dit moment mee bezig. Ik heb heel goed geluisterd naar
uw goed voorbereide betoog. Op geen enkel punt heb ik daarin strijdigheid
met de Grondwet kunnen constateren.De heer Holdijk (SGP):Voorzitter! Ik dank de regering voor de beantwoording, in het bijzonder
de beantwoording bij monde van staatssecretaris Van de Vondervoort. Op de
meeste punten mocht ik instemming van de kant van de regering bespeuren met
mijn beschouwingen in eerste termijn. Ik dank de regering ook voor het heldere
standpunt naar aanleiding van mijn vraag of gevreesd moet worden dat de ontworpen
bepaling bij toetsing door de rechter vernietigd of onverbindend verklaard
zou kunnen worden. Ik begrijp uiteraard dat nimmer alle risico's zijn uit
te sluiten. Dat is ook niet onze opgave. Het antwoord stelde mij in hoge mate
gerust.Voorzitter! Ik heb in eerste instantie namens onze fracties het dilemma
van deze Kamer gepositioneerd in het spanningsveld tussen politieke wenselijkheid
en wetgevingskwaliteit. Natuurlijk is het niet zo dat het doel de middelen
heiligt, zelfs niet als een grote meerderheid, als regering en Tweede Kamer –
zou ik naar aanleiding van het interruptiedebatje van zo-even eraan toe kunnen
voegen – dat oordeel zijn toegedaan.Het kan niet zo zijn dat wij het niet zo nauw nemen als het doel helder
is en als daarover overeenstemming zou bestaan. Datzelfde geldt ook als het
gaat om de rol van de wetgever en de rechter. Die rollen moeten helder zijn,
ook in een uitsluitend nationale context. Ik moest daaraan denken toen ik
gisteren via de dagbladpers de uitspraak van het Arnhemse gerechtshof vernam
 inzake de strafbaarheid van roekeloos rijgedrag. Nu in dat
geval de rechter dergelijk rijgedrag niet zonder aanwezigheid van al dan niet
voorwaardelijke opzet onder doodslag kan kwalificeren en gegeven de politieke
wens tot verzwaring van de strafbaarheid, ligt er een taak voor de wetgever.
Op die wijze kan de rechter ook de wetgever een hint geven, zo nodig terechtwijzen.
In ieder geval moeten de rollen van beiden helder blijven.Voorzitter! Ik sluit af met het uitspreken van de hoop dat het bestuurlijk
instrument dat in dit wetsvoorstel is voorzien, soelaas zal bieden voor de
overlast waaronder menig burger in dit land gebukt gaat. Ik hoop met de heer
Wiegel dat het inderdaad niet na discussie in deze Kamer een dode mus zal
blijken te zijn. Het doet mij in elk geval genoegen, zeg ik aan het adres
van de heer Jurgens, dat blijkbaar toch in ieder geval de meerderheid van
zijn fractie niet het standpunt deelt dat hij hier in eerste instantie verwoordde
"dat we bezig zijn met de burgers die deze overlast ondervinden, stenen voor
brood te geven".Staatssecretaris Van de Vondervoort:Voorzitter! Ik dank de Eerste Kamer voor haar inbreng in tweede termijn.
Deze heeft in ieder geval duidelijk gemaakt hoezeer het van belang is om het
debat over het onderwerp waarover we het vandaag hebben, heel precies te voeren.
Ik breng verder dank aan deze Kamer vanwege het feit dat er, uiteindelijk
alles afwegend, toch een grote mate van steun kan worden verkregen voor het
uiteindelijk aanvaarden van het wetsvoorstel zoals het hier ligt. Ik ben heel
blij dat dit zo lijkt te kunnen lopen, omdat het naar mijn oordeel van groot
belang is om een bevoegdheid als deze inderdaad te kunnen gebruiken bij de
maatschappelijke problemen waar we op dit moment voor staan, met name in een
aantal wijken in sterk verstedelijkte gebieden en grensgebieden.Voorzitter! Er is in tweede termijn door een aantal sprekers geprobeerd,
nog eens precies vast te stellen op welke wijze wordt gereageerd op wat van
onze kant in eerste termijn is gezegd. Ik heb geprobeerd om in eerste termijn
inderdaad heel precies aan te geven dat er sprake is van een dilemma en een
zoeken naar evenwicht bij het neerzetten van een bevoegdheid voor de burgemeester
om op te treden in geval van verstoring van de openbare orde en van ernstige
aantasting van veiligheid en gezondheid in de omgeving van een woning. Het
gaat er inderdaad om dit zo te doen dat er in voldoende mate rekening wordt
gehouden met het feit dat dit uiteindelijk tot gevolg heeft dat je intreedt
in een grondrecht van mensen. Ik ben zelf van mening dat het onder alle omstandigheden
absoluut noodzakelijk is dat je, wanneer zich een dergelijk dilemma voordoet,
probeert daar heel precies in te zijn. Wij hebben dat van onze kant geprobeerd.
Ook van de kant van uw Kamer is nagegaan langs welke lijnen dat wel en niet
het geval zou kunnen zijn. Van de regering had een iets krappere wet ook gemogen.
In eerste instantie werd dat ook beoogd. Uiteindelijk is de eindafweging van
de regering geweest dat dit voorstel zich in voldoende mate verhoudt tot Grondwet
en EVRM. Ik stel vast dat voor een enkeling in deze Kamer de laatste afweging
uiteindelijk precies tot het tegendeel leidt. Naar het oordeel van de regering
is dit echter een acceptabel, te dragen wetsvoorstel, ook bezien in het licht
van Grondwet en EVRM. Ik ben blij dat, ondanks enige twijfel die in deze Kamer
resteert, dit ook bij mensen die uiteindelijk het wetsvoorstel zullen dragen,
tot deze afweging leidt.Voorzitter! In het kader van het drugsbeleid is het natuurlijk denkbaar
dat ook andere bestuurlijke instrumenten worden ingezet dan waarover wij op
dit moment beschikken. Collega Kohnstamm zal daarop nog nader ingaan. Dat
laat onverlet de wenselijkheid van dit deelinstrument voor de aanpak van de
problemen, dat hier uiteindelijk aanvaard kan worden.Voorzitter! Het is niet zinvol om de discussie over aard en herkomst van
de overlast te herhalen. Ik kan niet veel toevoegen aan hetgeen ik daarover
in eerste termijn heb gezegd. Ik heb geprobeerd om zodanig te formuleren dat
duidelijk is dat er sprake is van een balans in de afweging van belangen,
die uiteindelijk tot de voorliggende conclusies heeft geleid. Ik wil het op
dit punt hierbij laten.Over de wijze waarop de burgemeesters omgaan met deze bevoegdheid het
volgende. Wij geven op grond van dit wetsvoorstel de burgemeester een bevoegdheid
om op te treden bij ernstige openbare-ordeproblemen. Als die problemen zich
voordoen, is de burgemeester dus ook bevoegd om op te treden. De begrenzing,
de proportionaliteit, de Algemene wet bestuursrecht zijn van toepassing op
het sluitingsbevel dat uiteindelijk het resultaat is van dat optreden. Daarmee
zijn terughoudendheid, zorgvuldigheid en een goede afweging ingebouwd in de
wetgeving. Het is goed om dat te zeggen. Ik heb er geen bezwaar tegen om nadrukkelijk
uit te spreken dat ik bereid ben om, met gebruikmaking van hetgeen hier is
gewisseld, de burgemeesters bij wijze van brief of circulaire nog eens te
wijzen op hetgeen er aan de orde is. Het spreekt vanzelf dat uitgangspunt
in de stukken die aan de burgemeesters gezonden zullen worden, is hetgeen
in het debat over deze wet is gewisseld. Het is niet de bedoeling om daaraan
iets nieuws toe te voegen. Er zal gewezen worden op hetgeen er aan de orde
is gesteld. Ik ben graag bereid, dat te doen. Ik zeg bij dezen toe actie te
nemen op dit punt.De heer Staal heeft gevraagd of reparatie mogelijk is. Ik vind reparatie
een wat ongelukkige formulering. Ik heb al gezegd dat er ook andere mogelijkheden
zijn in termen van bestuurlijk optreden om nog meer te doen dan wat in thans
bestaande wetgeving aan de orde is. Collega Kohnstamm zal daarop nog ingaan.
Als die wetten worden aangenomen, zijn er meer mogelijkheden om in te kunnen
grijpen ten aanzien van de drugsproblematiek. Dit valt te plaatsen in het
streven om sterker op te kunnen treden bij problemen die te maken hebben met
drugshandel en -gebruik. Het lijkt mij goed om de komende tijd in de gaten
te houden op welke wijze deze wet wordt gehanteerd. Wellicht loopt men tegen
problemen aan die op enig moment tot aanvullingen of inzet van andere instrumenten
aanleiding geven.Voorzitter! De heer Jurgens heeft gezegd dat de regering een zwak bouwwerk
verdedigt. Ik begrijp heel goed dat de heer Jurgens na zijn afweging en beoordeling
een ander wetsvoorstel had gewenst. Ik respecteer dat. Ik erken dat je van
mening kunt verschillen over het antwoord op de vraag wat je wel of niet acceptabel vindt of voor je rekening wilt nemen. De kwalificatie
"zwak bouwwerk" vind ik echter onterecht. Ik meen dat de regering en de Tweede
Kamer weloverwogen tot conclusies zijn gekomen. Je had het op onderdelen iets
anders kunnen doen of het misschien nog mooier kunnen maken, maar de conclusies
kunnen de toets van voldoende kwaliteit doorstaan. Dat lijkt mij een grens
die hier is en wordt gehanteerd en die heeft mij aanleiding gegeven dit wetsvoorstel
ook hier te willen behandelen en verdedigen.Uit het oogpunt van bescherming van burgers is het van belang dat goed
in de gaten wordt gehouden dat wetten en grondrechten uiteindelijk voldoende
in evenwicht zijn bij een optreden van de overheid en het toepassen van de
wet. Daarover ben ik het met de heer Jurgens eens. Ik ben ervan overtuigd
dat wij daarvoor binnen de mogelijkheden van het huidige wetsvoorstel in voldoende
mate hebben gezorgd. Naar het oordeel van sommigen zullen de ellendelingen
misschien een slagje te veel worden beschermd. Het is echter van groot belang
dat je je realiseert dat deze wetten onder alle omstandigheden van toepassing
zijn en ook gelden voor mensen die geen ellendeling zijn. Ik vind het van
groot belang dat die discussie op die manier wordt gevoerd. Dat laat onverlet
dat ik uiteindelijk van mening ben dat het huidige wetsvoorstel een bevoegdheid
geeft aan de burgemeesters. Over de reikwijdte en de zorgvuldigheid die in
acht moet worden genomen bij de toepassing ervan, hebben wij uitgebreid van
gedachten gewisseld. Dat heeft voor de regering uiteindelijk tot de conclusie
geleid dat hetgeen hier voorligt niet alleen verdedigd wordt, maar naar aard
en inhoud ook te verdedigen is.Mevrouw Schoondergang heeft op een aantal onderdelen nog eens aangegeven
op basis waarvan zij uiteindelijk haar conclusies trekt. Stel dat de omstandigheden
niet zo zijn als beoogd in deze wet, is het dan zeker dat niet kan worden
opgetreden? Ja, dan kan niet worden optreden. Het lijkt mij dat dit het bepalende
punt is in de redenering van mevrouw Schoondergang.Hoe is af te grendelen dat de bevoegdheid verkeerd wordt gebruikt? Er
is nooit met 100% zekerheid af te grendelen dat verkeerd wordt gebruikt. Verkeerd
gebruik hoeft niet eens bewust te gebeuren. Het is mogelijk dat de burgemeester
alles afwegend echt tot de conclusie komt dat de toepassing van het bedoelde
artikel aanvaardbaar is, terwijl in een rechtsgang blijkt dat de rechter daar
anders over oordeelt. Dat kun je niet dichttimmeren. Het is echter goed mogelijk –
dat zeg ik ook in het licht van de toezegging die ik tegenover de heer Staal
deed – de burgemeesters nog eens te wijzen op hetgeen hier is gezegd.
Dan weet je zeker dat de regering er alles aan heeft gedaan om degenen die
geacht worden gebruik te kunnen maken van zo'n artikel, compleet te informeren.
Ik hoop dat dit ertoe leidt dat de burgemeesters het artikel gebruiken als
het nodig is en zich tien keer bedenken als zij twijfelen.De heer Wiegel heeft opnieuw aangegeven het wetsvoorstel te steunen. Hij
noemt de verdediging defensief. Ik weet niet of je die defensief moet noemen.
Ik geef toe dat ik heb geprobeerd om heel zorgvuldig te formuleren in reactie
op de inbreng van de woordvoerders en om duidelijk te maken dat er balans
moet worden gebracht in ingewikkelde situaties. Misschien is dat defensief,
maar ook in de toonzetting van de regering moet de balans overeind blijven,
en overigens verdedig ik het wetsvoorstel met overtuiging. Ik ben ervan overtuigd
dat burgemeesters inderdaad prudent zullen handelen en, waar nodig, zullen
wij er alles aan doen om dat te bevorderen. Daardoor zal dit wetsvoorstel
geen dode mus blijken te zijn maar wel met zorgvuldigheid worden gehanteerd
als het echt nodig is en met het doel waarvoor het is gemaakt. Dit alles afwegend,
kom ik tot dezelfde conclusie als de heer Holdijk: dit wetsvoorstel is aanvaardbaar,
nodig en dient in de praktijk zorgvuldig te worden gebruikt.Staatssecretaris Kohnstamm:Voorzitter! Ook ik dank de leden van de Eerste Kamer voor de inbreng die
zij in tweede termijn geleverd hebben. Aan de orde is een lastige afweging.
Tevoren valt over toetsing aan de Grondwet en het EVRM nooit absolute zekerheid
te verkrijgen, zeker niet wanneer bij de behandeling van een wetsvoorstel
grenzen worden genaderd, zoals hier het geval is. Discussie is dan nuttig
en nodig, al was het maar voor de wetsgeschiedenis.Voorzitter! De heren Hirsch Ballin, Wiegel en Staal hebben opmerkingen
gemaakt over het bestuurlijke instrumentarium, waar ik graag nog even bij
stilsta. Los van de politiseringen die de heer Hirsch Ballin in eerste termijn
bij interruptie bedreef, vind ik dat hij de ontwikkeling in de afgelopen jaren
juist heeft weergegeven. Het is zeker waar dat via de justitielijn vóór
ongeveer 1990 of 1992 pogingen werden ondernomen om het landelijke beleid
te implementeren, maar dat daartoe langs de openbaar bestuurlijke lijn veel
minder activiteiten werden ontplooid; dat zeg ik de heer Wiegel na. Mogelijk
kwam dat doordat er weinig maatschappelijke consensus over bestond dat drugsbeleid
vergde dat de negatieve effecten van het gedoogbeleid moesten worden bestreden;
dat besef is pas later gegroeid. In Venlo, Groningen en andere grote steden
is zichtbaar geworden dat de lokale bestuurders trachtten om het geformuleerde
nationale beleid zo veel en zo goed mogelijk uit te voeren. Velen stuitten
daarbij op een aantal grote, vooral bestuurlijke problemen. Eerst betrof het
de consensus in de gemeenteraad of de consensus in de samenleving, en soms
gaan die samen. Vervolgens deden zich de vragen voor of het instrumentarium
wel geschikt was en of er misschien fouten werden gemaakt bij de toepassing
van dat instrumentarium. Die lijn hebben wij opgepikt in de Drugnota, waarin
staat dat wij voor die problemen concrete oplossingen moeten bieden. Het onderhavige
wetsvoorstel en Damocles zijn daarvan voorbeelden.Ik wil nog twee andere voorbeelden noemen, die misschien niet vreselijk
tot de verbeelding spreken maar voor de praktijk van het grootste belang zijn,
zo wordt mij gemeld. Wij hebben een drietal juristen gevraagd om alle rechterlijke
uitspraken over de bestrijding van drugsoverlast te onderzoeken en na te gaan
of uit die jurisprudentie een lijn kan worden ontwikkeld, die een handreiking
aan het lokale bestuur zou bieden: hoe kunnen zij drugsoverlastbeleid succesvol
ten uitvoer leggen, zonder te eniger tijd "nat te gaan" in een gerechtelijke
procedure? Dat boekje, Wapenen tegen drugsoverlast, in opdracht
van mijn ministerie gemaakt, is naar alle burgemeesters gestuurd, met een
aantal pagina's met richtlijnen op het einde. Hoe zou je het kunnen doen?
Ik heb tot nu toe niet anders dan teruggerapporteerd gekregen, dat het een
uiterst behulpzame richtlijn is, niet bindend, maar een nuttige bijdrage voor
de stafjurist of de burgemeester die zich ermee bezighoudt, om het bestuurlijk
instrumentarium te gebruiken.Sinds 1 januari hebben VNG, politie, openbaar ministerie, Binnenlandse
Zaken en VWS een meldpunt ten huize van de VNG. Daar zijn nu drie of vier
mensen werkzaam. Zij proberen alle problemen en overigens ook alle oplossingen
rond de bestuurlijke handhaving tegen drugsoverlast samen te brengen. Waar
mensen problemen ondervinden is er zo een informatiepunt, waar alle informatie
geacht wordt samen te komen. Een aantal mensen kunnen daar behulpzaam zijn
bij de strijd tegen drugsoverlast. Daarmee zijn wij er uiteraard nog niet.
Het bestuurlijk instrumentarium blijft, ook in een andere zin, op de agenda
staan. De gecompliceerdheid van de wetgeving inzake strafrechtelijke opvang
van verslaafden overtreft die van het huidige voorstel. De regelgeving die
daarvoor nodig is, is niet eenvoudig. Ten slotte is er de opdracht ad hoc
aan de commissie-Michiels, over het privaatrechtelijke en bestuurlijke handhavingsinstrumentarium.
De commissie is twee of drie maanden geleden geïnstalleerd. Haar opdracht
luidt om nog dit jaar te rapporteren. Dat punt blijft nadrukkelijk op de agenda
staan. Het zal ertoe leiden, dat het bestuurlijke instrumentarium voor en
dus de directe betrokkenheid van het openbaar bestuur bij de bestrijding van
drugsoverlast steeds sterker worden geaccentueerd. Er zal ook voorzien worden
in nieuwe en andere instrumenten.De heer Hirsch Ballin (CDA):Met dank voor wat zo-even is gezegd, wil ik nog een vraag toevoegen, in
dezelfde lijn waarin wij zojuist hebben gesproken. De bewindslieden gaan er
in hun stukken van uit dat bepaalde panden niet worden gesloten op grond van
de regeling die nu voorligt. Die mogen toch niet feitelijk worden gedoogd?
Op dat punt zijn de stukken naar ons gevoel onhelder. Er staat dat er geen
gedoogbeleid voor geldt, maar een paar alinea's verder wordt gezegd, dat zij
niet op grond van de regeling gesloten zullen moeten worden. Er moet toch
een eind aan komen?Staatssecretaris Kohnstamm:Deze regeling ziet niet op panden, maar op woningen. Daar wonen mensen.
Dat was het probleem waar de burgemeester van Venlo tegenaan liep.De heer Hirsch Ballin (CDA):Mag ik u even onderbreken? Ik zei zojuist samenvattend "panden", maar
ik heb bij alle voorgaande gelegenheden steeds gesproken over woningen en
andere besloten plaatsen, zoals loodsen en dergelijke. Daar ging het ook op
dit punt over.Staatssecretaris Kohnstamm:De directe aanleiding was een woonhuis. Dat was meteen het probleem. Mevrouw
Van de Vondervoort en ik zijn steeds gestruikeld over de aanhef, omdat er
een hele rits elementen werd aangegeven die direct aan de woning gelieerd
kon zijn. De regeling voorziet daar nu in. Ten slotte blijft de mogelijkheid
bestaan om überhaupt strafrechtelijk in te grijpen en blijft het voor
de burgemeester mogelijk om in te grijpen bij problemen van openbare orde
en veiligheid. Het probleem zat echter eigenlijk alleen in huizen, dus in
plekken waar mensen wonen. Ik zie dan ook het probleem van de heer Hirsch
Ballin niet helemaal. In mijn redenering, in mijn denken over het probleem
en volgens de informatie die ik er tot nu toe over gekregen heb, zit het probleem
niet in de mogelijkheid van effectief ingrijpen van de burgemeester in een
aantal andere ruimten, om het zo maar eens te zeggen. Ik heb tot nu toe niet
anders gehoord dan dat het probleem erin zat dat het sluiten van een woonhuis
stuitte op de uitspraak van augustus 1995 van de Raad van State. Ik denk dat
de heer Hirsch Ballin en ik niet verschillen van oordeel over hetgeen zou
moeten, maar dat wij hooguit andere informatie hebben over de vraag waar er
nog verdere problemen liggen. Ik zeg graag toe dat ik in de verdere bestudering
van het bestuurlijk instrumentarium dat nodig is, nog eens zorgvuldig zal
bekijken of er een leemte is. Ik houd voorlopig even staande dat die leemte
er niet is.De heer Hirsch Ballin (CDA):Ik dank de staatssecretaris voor deze toezegging op dit belangrijke punt.
Het onderstreept wat ik net in mijn bijdrage in tweede termijn zei. Ik zal
even preciseren waar het om gaat. Het gaat om de passage waarin is gezegd:
niet altijd zal er bij het feit dat er handel in drugs plaatsvindt in een
woning of een besloten ruimte, tot sluiting kunnen worden overgegaan. Gelijktijdig
wordt gezegd: maar er geldt geen gedoogbeleid voor. Daar mag geen gat vallen.
Het is dan ook goed dat de staatssecretaris nu toezegt dat hier wél
aandacht aan zal worden besteed. Deze wettelijke regeling zal daar, met dit
openbare-ordecriterium, nog niet aan helpen. Er ligt dus nog een taak.Staatssecretaris Kohnstamm:Als er nog een mooie taak ligt – ik zal daar nog even naar kijken –
pikken wij die op. Dan bericht ik de Kamer daarover nader.Ten slotte geef ik nog een reactie aan het adres van mevrouw Schoondergang.
Zij sprak nog even over het Nationaal actiecomité drugsoverlast. Wij
moeten even heel zorgvuldig zijn. Ik zal datgene wat ik in eerste termijn
gezegd heb nog even herhalen. Er lag tot nu toe geen uitnodiging om iets in
ontvangst te nemen. Ik heb zorgvuldig geformuleerd dat ik een dezer dagen
een brief heb doen uitgaan – ik heb in ieder geval het eerste concept
gezien – waarin mijnerzijds een uitnodiging aan het LSA en het nationaal
actiecomité is gedaan om met mij te komen praten over een aantal problemen
rondom drugsoverlast en activiteiten waarvan het LSA en het nationaal comité
graag zien dat wij ze ondernemen. Als mevrouw Schoondergang nog wat zorgvuldiger
wil kijken naar de tien eisen van het nationaal actiecomité, zal zij
er, ook gegeven haar inbreng hier, waarschijnlijk zes of zeven meteen van
het lijstje willen schrappen. Er zitten namelijk enkele eisen bij die –
over rechtstatelijkheid gesproken – de grenzen van het op dat punt mogelijke
enigszins overschrijden. Het gesprek moet zorgvuldig gevoerd worden. De noodkreet
van de organisaties is goed gehoord. Of dat moet leiden tot uitvoering van
de eisen die zij naar voren hebben gebracht, wil ik graag met hen bespreken.
De uitnodiging is net uitgegaan. Er is nog geen datum voor het gesprek. Ik
zal daarom nu niet het zwaard neerzetten om mevrouw Schoondergang
een datum te noemen waarop ik zal rapporteren. De vorige keer dat ik dat in
haar richting deed – toen ging het over de nota Toegankelijkheid –
bleek ik namelijk niet goed in te schatten hoe lang dingen duren. Gegeven
de urgentie en gegeven de wens van betrokkenen om contact te hebben met de
verantwoordelijke bestuurders, zal ik proberen spoed te betrachten.De voorzitter:Wij kunnen dadelijk overgaan tot afhandeling van dit wetsvoorstel. Mevrouw
Schoondergang, die in tweede termijn als enige binnen de spreektijd is gebleven,
heeft mij gevraagd, een derde termijn toe staan. Ik stel voor, haar daartoe
de gelegenheid te bieden.Daartoe wordt besloten.Mevrouw Schoondergang-Horikx (GroenLinks):Voorzitter! Waar het al niet goed voor is als je doet wat je belooft!De fractie van GroenLinks heeft het moeilijk met dit wetsvoorstel. Inhoudelijk
vinden wij dat ingegrepen moet kunnen worden bij overlast door drugspanden.
Nu de wetgever dat onzorgvuldig regelt, mag de bevolking daar niet de dupe
van worden. Juridisch vinden wij dat, als er bedoeld wordt drugspanden te
kunnen sluiten, dit gewoon en helder in de wet had moeten staan. Daar goed
op te letten, is bij uitstek een zaak van de Eerste Kamer.De ene helft van onze fractie neemt met grote tegenzin genoegen met de
aangescherpte interpretatie die de regering aan dit wetsvoorstel verbindt.
De andere helft vindt dat de wet in zichzelf duidelijk moet zijn. Deze leden
kiezen met moeite toch liever voor uitstel dan voor het nu aannemen van een
niet-bedoelde wetstekst, die strijdig kan zijn met Grondwet en Europese regelgeving.De beraadslaging wordt gesloten.Het wetsvoorstel wordt zonder stemming aangenomen.De voorzitter:De leden Jurgens, Le Poole, Schoondergang-Horikx, Grewel en Zijlstra wordt
conform artikel 121 van het Reglement van orde aantekening verleend, dat zij
geacht willen worden zich niet met het wetsvoorstel te hebben kunnen verenigen.De vergadering wordt van 16.51 uur tot 17.10 uur geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19961997-850-860.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl