De algemene financiële beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota voor 1999 (26200), en de behandeling van:  * het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 1999 (26200 IXB);  * het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 1999 (26200 IXA).
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1998-1999, pag. 291-309

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

06-10-1998

Tweede Kamer der Staten-Generaal

1998-1999

nr. 7, pagina 291-309

29-09-1998

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26200Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 26200-IXBToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 26200-IXAToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Vragen van het lid Van de Camp aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, over de voetbalrellen van zondag 27 september jl. rond de wedstrijd FC Utrecht-FC Twente.Pagina 258-259
Stemmingen in verband met het voorstel van rijkswet Herstel van gebreken en leemten in de Rijksoctrooiwet en de Rijksoctrooiwet 1995 alsmede het laten vervallen van de verplichte domiciliekeuze (25872, R1606), en over: de motie-Udo c.s. over de Nederlandse achterstand met betrekking tot octrooiverlening (25872, R1606, nr. 7).Pagina 263-263
De algemene financiële beschouwingen naar aanleiding van de Miljoenennota voor 1999 (26200), en de behandeling van: * het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 1999 (26200 IXB); * het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 1999 (26200 IXA).Pagina 291-309
Vragen van het lid Arib aan de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, over commerciële activiteiten van Thuiszorg Drenthe (mondelinge vragenuur)Pagina 249-254
Behandeling van: * het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven van het Huis der Koningin (I) voor het jaar 1999 (26200 I); * het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Hoge Colleges van Staat en Kabinet der Koningin (II) voor het jaar 1999 (26200 II).Pagina 284-284
Debat naar aanleiding van een algemeen overleg op 24 september 1998 over het Plan van scholen 1999-2001 (26134).Pagina 284-291
Presentie en opening (dinsdag 29 september 1998)Pagina 249-249
Regeling van werkzaamheden (dinsdag 29 september 1998)Pagina 260-262
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra en de Wet op het voortgezet onderwijs in verband met de verruiming van de bijdrageregeling voor het leerlingenvervoer (25798).Pagina 263-263
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 29 september 1998)Pagina 309-311
Stemmingen in verband met het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de expertisecentra, de Wet op het primair onderwijs, de Wet op het voortgezet onderwijs, de Wet educatie en beroepsonderwijs en de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek inzake de ondersteuning bij het onderwijs aan zieke leerlingen (ondersteuning onderwijs aan zieke leerlingen) (25871), en over: de motie-Rijpstra c.s. over een betere samenhang van het onderwijs aan zieke kinderen (25871, nr. 17).Pagina 262-263
Vragen van het lid Kamp aan de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, over de weigering van de Universiteit van Leiden en eventuele andere onderwijsinstellingen om mee te werken aan de uitvoering van de koppelingswet.Pagina 254-256
Vragen van het lid Oedayraj Singh Varma aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, over het schaduwen van activisten.Pagina 256-257
Vragen van het lid Atsma aan de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen de heer Van der Ploeg, over diens uitlatingen inzake de omroepgidsen.Pagina 257-258
Behandeling van: het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Algemene Zaken (III) voor het jaar 1999 (26200 III).Pagina 264-284

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 100 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde zijn:de algemene financiële beschouwingen
naar aanleiding van de Miljoenennota voor 1999 (26200), en
de behandeling van:het wetsvoorstel Vaststelling van de begroting
van de uitgaven en de ontvangsten van het ministerie van Financiën (IXB)
voor het jaar 1999 (26200 IXB);het wetsvoorstel
Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Nationale
Schuld (IXA) voor het jaar 1999 (26200 IXA).De (algemene) beraadslaging wordt geopend.De voorzitter:Het woord is aan de heer Balkenende die zijn maidenspeech zal houden.De heer Balkenende (CDA):Voorzitter! Op grond van uw mededeling op de parlementaire dag zal ik
alles in het werk stellen om u niet aan te spreken met mevrouw de voorzitter.
Ik houd het dus gewoon op voorzitter.Alle leden van deze Kamer hebben van een uitgever het verzoek gekregen
een topvijf samen te stellen van de meest getalenteerde, invloedrijke politici
van deze eeuw. Zeker na de debatten rondom de regeringsverklaring en de Miljoenennota
overweeg ik sterk de naam van dr. Willem Drees sr. te noemen. En ik zal u
uitleggen waarom. Jelle Zijlstra, minister onder Drees, later premier en vervolgens
president van De Nederlandsche Bank, had en heeft een enorme bewondering voor
deze premier van PvdA-huize. Zijlstra wijst erop dat Willem Drees het vermogen
had klip en klaar te zeggen waar het op stond en herinnert zich de volgende
gevleugelde uitspraak van Drees: 'Niet alles kan, en zeker niet tegelijk!'.Wie vandaag de dag de overheidsfinanciën volgt, krijgt soms de indruk
dat wél alles kan. Neem de verkiezingsprogramma's van de Paarse partijen
voor de verkiezingen: én lastenverlichting én extra uitgaven
én reductie van het financieringstekort. Kan dat allemaal? De rekening
werd kloppend gemaakt door genoegen te nemen met hogere financieringstekorten
in de jaren tussen 1998 en 2002 en met een aanmerkelijk hogere staatsschuld
dan in de plannen van het CDA. Wat zou Drees sr. van een dergelijke financiering
hebben gevonden? Ook tijdens de kabinetsformatie ging het creatieve rekenwerk
door. De meest bijtende kritiek kwam misschien wel van Flip de Kam –
ook PvdA – in zijn NRC-column 'De zestiende minister'. De financiële
ruimte die de regering nodig heeft om alle extra uitgaven te kunnen bekostigen,
wordt bijeen gesprokkeld met inverdieneffecten en boterzachte bezuinigingen.
De slotsom van De Kam: 'Met de zegen van Plandirecteur Don heeft het kabinet
zich deze zomer aan de eigen haren uit het moeras van de overheidsfinanciën
getrokken.'Voorzitter! Sinds deze zomer is er heel veel gebeurd. Terwijl de financieel-economische
wolken zich begonnen samen te pakken, kwam er een regeerakkoord tot stand
met hoge verwachtingen van de groei, ideeën over meevallers en vooral
veel nieuwe uitgaven. Het debat over de regeringsverklaring
stond wat betreft de Paarse partijen in het teken van gekrakeel over de vraag
wat te doen als er geen financieringstekort meer zal zijn. Wel, die discussie
heeft inmiddels elke relevantie verloren. Het is triest te moeten constateren
dat momenteel zo ongeveer alle signalen op rood staan: afnemend vertrouwen
in de grillige economie, teruglopende winstontwikkeling, een minder uitbundige
groei van de werkgelegenheid en oplopende financieringstekorten. Bovendien
zijn er veel onzekerheden: de beurskoersen, de olieprijzen (met alle gevolgen
voor de aardgasopbrengsten), de introductie van de euro, het vertrouwen in
de EMU en de steeds duurder wordende millenniumproblematiek. IMF, UNCTAD,
Alan Greenspan, Shell, Philips, ING, Robeco, Hoogovens en – daar is
hij weer – Van Wijnbergen, zij allen wijzen op een duidelijke afvlakking
van de groei. Er vallen termen als 'recessie' of zelfs 'nulgroei'. Wereldwijd
worden initiatieven genomen om crisisverschijnselen tegen te gaan: Clinton
stelt een topconferentie voor, Frankrijk wil zo nodig het kapitaalverkeer
aan banden leggen en minister Zalm wil dat Nederland nadrukkelijk een rol
speelt. Is dat trouwens niet een eerste verantwoordelijkheid van de Europese
Centrale Bank en/of de Europese Unie?We moeten elkaar geen crisis aanpraten, maar wel dient de snelle opstapeling
van problemen onder ogen te worden gezien. Het gaat immers om een houdbaar
begrotingsbeleid. Het kabinet-Kok had moeite om een motto te verzinnen voor
deze periode. Uiteindelijk werd het 'weerbaarheid en stabiliteit'. Deze Kamer
moet toetsen of het beleid werkelijk weerbaar en stabiel is. Voor die toetsing
is alle aanleiding. In financieel opzicht bestaat er een forse spanning tussen
een sterk expansief uitgavenbeleid, zeker volgend jaar, en de in hoog tempo
oplopende financieel-economische spanningen. Te midden van alle financiële
turbulentie mag één uiterst belangrijk ander aspect niet worden
vergeten. En dat is de relatie tussen de overheidsfinanciën en de visie
op de toekomst en kwaliteit van de samenleving. Namens de CDA-fractie zal
ik eerst stilstaan bij de financiële beleidsvisie van het Paarse kabinet
en daarna bij onze eigen financieel-economische oriëntatie.Als we het hebben over het regeerakkoord en de Miljoenennota 1999 doet
zich iets heel typisch voor. In deze vergaderzaal horen we van de regering
dat de begroting wel een stootje kan hebben, omdat er zo behoedzaam is geraamd.
Maar buiten dit huis klinken geheel andere geluiden. Vanuit de Europese Commissie
komt het verwijt dat het kabinet de gunstige conjuncturele ontwikkeling niet
gebruikt om het financieringstekort terug te dringen. De Raad van State wijst
op de risico's van de forse uitgavenstijging in 1999, 'frontloading', en wil
dat er meer gebeurt aan verdere terugdringing van het financieringstekort.
Oud-Shell-topman Herkströter verwijt het kabinet dat het bij de opstelling
van de begroting onvoldoende rekening houdt met de ontwikkelingen buiten Nederland.
Een reeks economen bekritiseert het kabinetsbeleid. De aanduiding van het
kabinet als 'het strijkje op de Titanic' was misschien wel de bitterste uitlating.
Trouwens zelfs in het hol van de leeuw – ik bedoel natuurlijk het ministerie
van Financiën – wees de Groningse econoom Kuipers tijdens een recente
studiemiddag op de manco's in het kabinetsbeleid: het onvoldoende inbouwen
van buffers tegen een oplopend financieringstekort, te veel lastenverlichting
in een tijd van hoogconjunctuur en risicovolle aannames ten aanzien van de
contractloonstijging. Nu krijgt elke regering kritiek – het is nu eenmaal
niet mogelijk het iedereen naar de zin te maken – maar de weerstand
neemt inmiddels toch wel grote vormen aan. En zouden al die critici van het
kabinet dan ongelijk hebben? De CDA-fractie betwijfelt dat.De Miljoenennota 1999 kan niet los worden gezien van het in de afgelopen
jaren gevoerde beleid. Er is door verstandige afspraken van Kok I aan het
begin van de vorige kabinetsperiode en de zeer gunstige economische ontwikkeling
veel bereikt. Chapeau! Dat geldt zeker voor de bewindslieden van Financiën.
Maar gelet op de sombere vooruitzichten dringt zich nu wel de volgende politieke
hamvraag op. Was het beleid in de afgelopen jaren goed genoeg? Het antwoord
van de CDA-fractie op die vraag is: nee. Er zijn, naast alle overschrijdingen,
drie fundamentele tekortkomingen. Het financieringstekort is in de economische
hoogconjunctuur onvoldoende teruggebracht. Sterker: zelfs nu de economie nog
goed draait, stijgt het tekort. Het kabinet heeft de oplossing van de problematiek
van de tekorten van de sociale fondsen, ondanks alle waarschuwingen, te lang
voor zich uitgeschoven. De Paarse coalitie heeft tijdens de hoogconjunctuur
veel meer lastenverlichting gegeven dan strikt genomen nodig was. De middelen
zijn te zeer verjubeld. Kritiek van de CDA-fractie, onder anderen door De
Hoop Scheffer tijdens de algemene politieke beschouwingen vorig jaar, en de
waarschuwingen van mijn voorganger Terpstra zijn in de wind geslagen. We gaan
nu de rekening betalen voor een niet optimaal financieel-economisch beleid
in de vorige kabinetsperiode, te beginnen met de lastenverzwaring in 1999.
Kok I heeft niet genoeg bijgedragen aan een weerbaar en stabiel financieel-economisch
beleid.Genoeg over het verleden. Bieden het regeerakkoord en de Miljoenennota
1999 dan wel een solide basis voor een weerbaar en stabiel beleid? Het merkwaardige
is dat zo kort na de vaststelling van het regeerakkoord er kennelijk allerlei
reparaties en aanvullingen nodig zijn. Wat hebben we gezien? Het kabinet zag
zich genoodzaakt de niet realistische loonraming van 1,5% per jaar bij te
stellen; de Miljoenennota noemt andere getallen. Geen misverstand, ook het
CDA acht een gematigde loonkostenontwikkeling essentieel. Maar dat is iets
anders dan evident fout ramen om zodoende meer financiële ruimte te suggereren.
Komen de lonen hoger uit, dan is het risico levensgroot dat geld voor wenselijk
geachte intensiveringen wegspoelt. Het kabinet roept nu de sociale partners
op de looneisen fors te matigen, gelet op de economische ontwikkeling. Is
het niet merkwaardig dat minister Jorritsma vorige week economen nog opriep
niet langer te somberen, terwijl het kabinet in de richting van sociale partners
nu juist wijst op de ernst van de economische situatie? Is het niet typisch
dat wij op die manier geen goede inschatting krijgen van hoe het kabinet nu
echt denkt over de economische ontwikkeling? Waarom wordt de verantwoordelijkheid
wel bij de sociale partners gelegd, terwijl er wat betreft de begroting 1999
kennelijk niets aan de hand is? Of neemt de minister afstand
van de ambtelijke notitie van het departement van Sociale Zaken?Verder is er de nieuwe formule dat uitgavenmeevallers in eerste instantie
zullen worden gereserveerd voor compensatie van ruilvoetverliezen zoals hogere
loon- en uitkeringskosten. Ten slotte is er de formule dat inkomstentegenvallers
mogen leiden tot een hoger financieringstekort en lastenverzwaring. Al deze
aanvullingen versterken niet het beeld van een solide regeerakkoord. Even
terzijde: het woord 'solide' horen wij naar mijn taxatie de laatste tijd in
VVD-kring aanmerkelijk minder vaak noemen dan destijds door de VVD-onderhandelaar
Bolkestein.Evenmin solide ogen de onderlinge meningsverschillen die de Paarse partijen
bij de algemene politieke beschouwingen tentoonspreidden. De PvdA'er Melkert
zet de aanval in op de Zalmnorm door een koppeling voor te stellen tussen
meevallers aan de inkomsten- en de uitgavenkant. PvdA, D66 en VVD zijn verdeeld
over de inkomstentegenvallersformule en over aanwending van meevallers in
de uitgavensfeer. De formule in de Miljoenennota over het reserveren van die
meevallers was helder – ook het CDA kon zich hierin vinden – totdat
premier Kok opmerkte dat het bij die formule niet gaat om 'oppotten', maar
om een 'afweegmoment'. Zo wordt een heldere formule wazig. Hoe definieert
de minister de formule?'Weerbaarheid en stabiliteit'. Het klinkt goed, maar dekt deze vlag de
lading? Laten wij enkele beleidsvelden nagaan. Ik begin met de hypotheekrenteaftrek.
Voortdurend slaagt de PvdA erin op dit punt onrust te zaaien. De fakkel van
de heer Van der Ploeg is nu overgenomen door de heer Van Zijl. Ook D66 vraagt
nu weer om een onderzoek. Steeds moet premier Kok de zaak rechtbreien, maar
met een stabiele en betrouwbare uitstraling van het beleid heeft het weinig
te maken. Wat gebeurt er eigenlijk als Kok II er niet meer is?Dan kom ik bij de lastenverlichting. Voor de verkiezingen riepen de Paarse
partijen om het hardst dat lastenverlichting zo essentieel was. En wat zien
wij na de verkiezingen? De kiezer wordt getrakteerd op een nettolastenverzwaring
van 1,5 mld. Het is verleidelijk de term 'kiezersbedrog' te gebruiken. Maar
dat is niet het enige. In 1998, het verkiezingsjaar, geeft het kabinet 5 mld.
lastenverlichting, volgend jaar komt dus de lastenverzwaring, in 2000 niets,
in 2001 – je zou zeggen: de verkiezingen komen er weer aan – volgt
de lastenverlichting van 4,6 mld. en in 2002 weer niets. Wat dit jojobeleid
met stabiliteit te maken heeft, is mijn fractie een raadsel.Dan heeft het kabinet het erover dat 'de solide formules van de vorige
kabinetsperiode opnieuw worden gebruikt'. Zeker, ook deze periode is sprake
van een vast uitgavenkader, maar de extra uitgaven liggen de komende jaren
wel op een veel hoger niveau dan in de vorige periode. Er is een knip gekomen
in de Zalmnorm. Het CPB signaleert terecht dat het huidige regeerakkoord duidelijk
andere accenten legt dan het vorige. De intensiveringen overtreffen nu de
ombuigingen, terwijl dat in de vorige periode omgekeerd lag. De lastenverlichting
is nu lager dan in de vorige periode. Er is niet veel voor nodig of Kok II
wordt het spiegelbeeld van Kok I: tóén behoedzame ramingen en
een gunstige economische ontwikkeling, nú een uitbundig uitgavenbeleid
bij een steeds sterker tegenvallende economische groei. Geen wonder dat er
kwalificaties van het kabinetsbeleid komen zoals 'een riskante gok'.Er is veel meer over de financiële kaders voor 1999 te zeggen. Als
alles meezit, komt Kok II er mogelijk uit, maar er hoeft weinig te gebeuren
of er ontstaan problemen. Hoe zal het perspectief zijn na 1999? Niemand weet
dat. Er is grote onzekerheid en de vraag rijst of de MEV onverkort kan worden
gehandhaafd. Hopelijk gaat het goed, maar wij mogen daar niet op voorhand
van uitgaan en ons zeker niet rijk rekenen. Toch trekken het regeerakkoord
en de Miljoenennota een wissel op de toekomst. Dat geldt voor de hardheid
van de ombuigingen, of het nu om grote zaken gaat zoals de EU-afdrachten,
of kleinere zoals de opbrengsten van de afschaffing van taxfreeshops. De prijs
van het onvoldoende op orde brengen van zaken nu, zal later betaald moeten
worden. Als wij met het oog op de toekomst van de EMU, maar ook gelet op de
vergrijzing iets nodig hebben, is het wel een gezond financieel beleid. Het
AOW-spaarfonds werkt immers alleen als de overheidsschuldpositie houdbaar
is. Het staat heel helder beschreven op pagina 25 van de Miljoenennota. Het
tekort moet omlaag. Maar is het beleid ook voldoende doordrongen van die notie?
In feite wordt de verdere reductie van het financieringstekort afhankelijk
gesteld van financiële meevallers. Is dat weerbaar en solide?Voorzitter! Naar aanleiding van de financiële kaders van de Paarse
coalitie moest ik denken aan het volgende citaat: 'Het is goed je te prepareren
op wat er mis kan gaan en er niet zonder meer op te vertrouwen dat alles vanzelf
goed komt. Dat is in ieder geval de les van de jaren zestig en zeventig.'
Een prima boodschap, voorzitter; het zijn de slotwoorden van de inaugurele
oratie 'Mythen, paradoxen en taboes in de economische politiek' van onze minister
van Financiën, toen hij in 1990 bijzonder hoogleraar werd aan de Vrije
Universiteit. Maar, zo voeg ik aan het citaat toe, wordt die les ook in het
beleid van Kok II ter harte genomen? Is de knip in de Zalmnorm niet een veeg
teken? Het zou, maar dat terzijde, overigens wel erg aardig zijn van de minister
te vernemen welke mythen, paradoxen en taboes het Paarse financieel-economische
beleid beheersen. Wellicht gaat die vraag te ver.Voorzitter! Tot zover enkele kanttekeningen bij het motorblok van Paars
en de financiële beleidskeuzes. Wat stelt het CDA daar tegenover? Wat
is onze eigen visie? Namens mijn fractie zal ik die visie belichten aan de
hand van drie thema's: de duurzaamheid in het financieel-economische beleid,
een socialer inkomensbeleid en de relatie tussen de openbare financiën
en een verantwoordelijke samenleving.Eerst richt ik mij op de duurzaamheid. Met het oog op de toekomst dient
duurzaamheid het parool te zijn bij de overheidsfinanciën. Om die reden
behoort het debat, ook vandaag, te gaan over de uitgangspunten van het financiële
beleid. Naar de mening van mijn fractie is financiële duurzaamheid het
meest gebaat bij de volgende uitgangspunten: - meer accent op terugdringing
van het financieringstekort, zeker wanneer het economisch nog voor de wind
gaat;- een goede balans tussen intensiveringen en ombuigingen, ook
wat betreft het tempo van beide;- inverdieneffecten
moet men niet op voorhand inboeken als dekkingsmiddel voor voorgenomen beleid;
het geld mag pas worden besteed als het ook werkelijk is verdiend;- een meer realistische inschatting van de loonontwikkeling en je niet rijk
rekenen met irreële aannames;- een evenwichtiger visie ten aanzien
van lastenverlichting en meer gerichte inzet van middelen om de participatie
van kwetsbare groepen te bevorderen en mensen in financiële achterstandsposities
waar nodig te ondersteunen;- belastinguitgaven meer dan nu betrekken
bij het financiële overheidsbeleid. Ik voeg hieraan toe dat het door
het kabinet geleverde overzicht in bijlage 5 van de Miljoenennota daartoe
een uitstekend vertrekpunt biedt.Voorzitter! Wanneer langs deze lijnen beleid wordt gevoerd, ontstaat een
perspectief van financiële duurzaamheid en meer stabiliteit. Zaken kunnen
eerder op orde worden gebracht. Er is nog een ander belangrijk voordeel: hoe
gezonder de overheidsfinanciën, hoe ruimer de mogelijkheden om eventuele
extra ruimte niet alleen aan te wenden voor tekortreductie en staatsschuldproblematiek
of lastenverlichting, maar ook voor noodzakelijk geachte beleidsintensiveringen.
De visie op de uitgangspunten van het financiële beleid gaat aan de getallen
en de keuzes vooraf.Vervolgens ga ik in op het tweede punt, het inkomensbeleid. Het is een
onderwerp dat iedere Nederlander bezighoudt. Neem de loonstrookjesproblematiek
die samenhangt met de PEMBA-maatregelen. Sinds ik lid ben geworden van de
CDA-fractie en belast ben met de inkomensproblematiek, word ik – het
geldt stellig ook voor de andere fracties – bestookt met brieven van
met name ouderen over koopkrachtzaken. Zij zeggen niets te merken van koopkrachtverbetering.
Het is goed om ons niet aan die waarnemingen te onttrekken. Aan dergelijke
signalen mag niet worden voorbijgegaan.Voorzitter! Inkomensontwikkeling en inkomensverhoudingen zeggen veel over
de kwaliteit van de samenleving. Nu zijn we hier – laten we eerlijk
zijn – soms op een merkwaardige manier bezig. Wij hebben het over inkomensplaatjes:
minimum, modaal, twee- of driemaal het minimum enz., maar voor mensen is de
realiteit vaak anders. De koopkracht van mensen is afhankelijk van veel meer
factoren: een- of meerverdienerschap, wel of geen kinderen, wel of geen extra
lasten. De politiek heeft de verantwoordelijkheid voor faire inkomensverhoudingen.
We kennen de koppeling volgens de WKA-systematiek. Overigens, de knip in de
eerste schijf is geen koppeling-plus, maar gewoon een generieke fiscale compensatie
voor de lastenverzwaring in het volgende jaar.Verder is er het beleid dat werken meer lonend maakt dan het ontvangen
van een uitkering. De Raad van State uit op dit punt kritiek en onderstreept
dat het vergroten van de afstand tussen loon en uitkering in de vorm van een
verhoging van het arbeidskostenforfait voor velen met een uitkering niet heeft
gewerkt. Tegelijkertijd kan hieraan de vraag worden verbonden hoe vergroting
via de fiscale weg van de afstand tussen werkenden en niet-werkenden uitpakt
voor mensen die niet kunnen werken, met name de AOW'ers. Wat doet het kabinet
hieraan? Een belangrijke politieke vraag is of de koppeling genoeg is. Mijn
fractie vindt van niet. Een generieke verhoging van alle uitkeringen is echter
een duur instrument en waarschijnlijk is het ook niet erg effectief, maar
dat mag de zorg voor faire inkomensverhoudingen niet wegnemen. Wij maken ons
zorgen over de positie van mensen en huishoudens in kwetsbare posities die
oplopen tegen meer dan gemiddelde kosten in de sfeer van gezondheid, kinderen
al dan niet studerend, en wonen. Het plan 'De moeite waard' biedt concrete
voorstellen voor lastenmaximering. Tijdens de afzonderlijke begrotingsbehandelingen
zullen wij nader op dit plan terugkomen. De PvdA heeft te kennen gegeven dat
zij de discussie over dit plan wil aangaan en wij hopen dat ook andere fracties
in dat spoor zullen treden. In de samenleving neemt trouwens het draagvlak
voor onze ideeën toe. Ik verwijs naar de ondersteuning van de FNV. Ik
merk al dat er instemming is bij de fractie van D66 om de discussie aan te
gaan.De voorzitter:U krijgt geen interrupties, maar dan moet u ze ook niet uitlokken.De heer Balkenende (CDA):Voorzitter! U heeft volkomen gelijk.Voorzitter! Ik kom nu bij de positie van de middeninkomens, de groep waar
de meeste politieke partijen veel aandacht voor hebben gevraagd bij de laatste
verkiezingen. Die middeninkomens dreigen in het kader van de fiscale hervorming
duidelijk achter te blijven bij andere inkomensgroepen. Het CDA heeft daarop
gewezen. Nu zeiden premier Kok en PvdA-fractievoorzitter Melkert dat ook zij
iets aan deze problematiek wilden doen, maar zij stelden eventuele oplossingen
afhankelijk van budgettaire meevallers. Nu het met die meevallers waarschijnlijk
minder hard zal gaan dan enkele weken geleden werd verondersteld, is er alle
aanleiding om opnieuw aandacht te vragen voor deze groepen. Bij de behandeling
van het fiscale plan zal het CDA hierop terugkomen. Ik wil nog een enkel woord
tot slot zeggen over de lastenverzwaring in 1999. Garandeert het kabinet dat
alle groepen voor deze maatregel compensatie ontvangen?Voorzitter! Ik kom bij het derde en laatste punt: de betekenis van de
openbare financiën voor een verantwoordelijke samenleving. Als wij spreken
over financiën, gaat het vaak over inkomsten, uitgaven, plussen en minnen.
Maar achter die plussen en minnen gaan steeds politiek-maatschappelijke keuzes
schuil. Als de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid – ik geef
een volstrekt willekeurig voorbeeld – over zijn ministerie opmerkt 'dit
is geen departement dat Victory Boogie Woogie's koopt; wij concentreren ons
niet op de uitbundige kant van de samenleving', dan wekt hij ten minste de
indruk een ander accent in het beleid te willen leggen dan de minister van
Financiën. Zo is het met zoveel keuzes. Financiën hebben daarom
alles te maken met een visie op de verhouding tussen overheid, markt, maatschappelijke
organisaties en burgers. Bij herhaling heeft het CDA het staatdenken versus
marktdenken van de Paarse coalitie bekritiseerd. De exclusieve oriëntatie
op herstel van het primaat van de politiek en versterking van marktwerking
en concurrentie is te eenzijdig. Er is reden om werk te maken van een nieuw
thema. Ik doel daarbij op het versterken van het probleemoplossend vermogen
van de samenleving. De overheid zou, veel meer dan nu het geval
is, moeten uitstralen dat zij waarde hecht aan de oplossingen die mensen en
hun verbanden zelf kunnen vinden. Begrippen als gemeenschapszin en gemeenschapsdenken
doen het tegenwoordig goed in Haagse kringen, maar wordt er ook een concrete
beleidsmatige vertaling aan gegeven? Het CDA zou graag een beleidsprogramma
zien waarin niet alleen marktwerking en deregulering tot norm worden verheven,
maar waarin ook nadrukkelijk ruimte wordt geboden voor maatschappelijke verantwoordelijkheid
en zelfregulering. Betrokkenheid op de samenleving moet, waar mogelijk, worden
gestimuleerd. Het is een algemeen beleidsperspectief maar het raakt ook direct
de overheidsfinanciën. Ik noem enkele voorbeelden.Het kabinet verwacht dat op het gebied van de sociale zekerheid veel kan
worden bewerkstelligd door de centra voor werk en inkomen, maar is het niet
veel logischer aansluiting te zoeken bij de opvattingen van de Stichting van
de arbeid en de SER? Waarom zou het kabinet voorbijgaan aan het draagvlak
voor zijn beleid?Wij moeten ons voorbereiden op zwaarder weer, maar dat ontslaat ons niet
van de plicht om in financieel opzicht te zoeken naar nieuwe oplossingen voor
financiering van de infrastructuur. Er is ook nu alle aanleiding om meer werk
te maken van publiek-private samenwerkingsvormen met oog voor de specifieke
invalshoek van het bedrijfsleven.Juist nu de overheid minder waarborgen biedt op sociaal terrein, zullen
mensen zekerheden voor zichzelf moeten creëren. De overheid behoort dan
een betrouwbare partner te zijn. Daarbij past niet het laten voortbestaan
van onzekerheid over de fiscale behandeling van bijvoorbeeld lijfrentes. Evenmin
voelen wij iets voor het aantasten van de eigen beleidsruimte van collectiviteiten.
Hierbij denk ik aan sociale partners en pensioenen. Inzet voor anderen moet
worden gefacilieerd. Daarom mag niet getornd worden aan de giftenaftrek en
moet er een ruimere vrijstelling voor vrijwilligerswerk komen.Convenanten zijn een belangrijk instrument. In de sfeer van verpakkingen
en energie is al bewezen dat hiermee veel gerealiseerd kan worden. Dat moet
echter ook op andere terreinen kunnen. Als de Nederlandse mededingingsautoriteit
de zeggenschap over omroepgegevens aan de omroepverenigingen wil onttrekken,
omdat er sprake zou zijn van machtsmisbruik in het vrije economische verkeer,
dan roept dat de vraag op of marktoverwegingen al het andere moeten overheersen.
Waarom zou marktwerking op cultureel terrein moeten prevaleren boven de vrije
organisatie van mensen in medialand?Wat ontwikkelingssamenwerking betreft, is het essentieel dat er veel contacten
bestaan tussen niet-gouvernementele organisaties. Door de overheidsfinanciën
te koppelen aan deze thema's, wordt het perspectief van een betekenisvolle
civil society versterkt. Hier ligt, wat mijn fractie betreft, een geweldige
uitdaging. Het is bij uitstek een thema dat de mogelijkheid biedt om gemeenschapszin
ook echt beleidsinhoudelijk in te vullen.Voorzitter! Ik rond af. Enkele jaren geleden, toen het tij nog aanmerkelijk
gunstiger leek dan nu, stelde premier Kok voor om de wave te beginnen. Op
26 augustus jl. volgde nog de grap over het graf van het begrotingsoverschot.
De wat jolige sfeer was misschien wel kenmerkend voor het zonnige politieke
klimaat. Als de signalen ons niet bedriegen, gaan wij echter andere tijden
tegemoet. Het beleid van het kabinet-Kok I heeft veel goede resultaten bereikt,
maar het was niet goed genoeg. Het regeerakkoord blijkt steeds kwetsbaarder
en er worden nu al reparaties voorgesteld. De coalitiepartijen blijken intern
verdeeld over het financiële beleid. De kritiek buiten dit huis op het
kabinetsbeleid neemt in hoog tempo toe. De CDA-fractie vindt het motorblok
riskant. Duurzaamheid zou nu juist het parool moeten zijn op financieel terrein.
Op inkomensgebied zijn vernieuwingen nodig. Ten slotte is het zaak om het
financiële beleid veel meer dan nu te koppelen aan de bevordering van
het probleemoplossend vermogen van de samenleving zelf. Nu een economische
tegenwind opsteekt, is het goed om de les van Drees goed in onze oren te knopen:
'Niet alles kan, en zeker niet tegelijk!'. En zo is het!De voorzitter:Ik feliciteer de heer Balkenende met zijn maidenspeech.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De voorzitter:Het woord is aan de heer Crone, die weliswaar zijn maidenspeech houdt
als financieel woordvoerder, maar deze valt niet onder het strikte regime
van maidenspeeches.De heer Crone (PvdA):Ik zal graag 'misbruik' maken van het recht om de heer Balkenende te feliciteren.
Ik zal verheugd zijn wanneer ik mijn eerste echte interruptie op hem mag plegen,
en ik ben benieuwd naar zijn antwoord daarop. Zijn betoog belooft veel goeds
voor de toekomst, terwijl wij op een aantal punten nog wel divergerende meningen
hebben. Aan het eind van mijn betoog zal ik daar kort iets over zeggen.Voorzitter! Als iets opvalt in de politieke en economisch-politieke ontwikkelingen
van de laatste tijd, is het wel de terugtocht van het conservatief-liberalisme,
van het simplistische geloof in markt en individualisme en het neoliberale
gedachtegoed.Nadat de Muur is gevallen en het marktliberalisme een onstuitbare opmars
leek door te maken, is nu overal de inspanning erop gericht om juist de markt
weer van muren te voorzien, regels en randvoorwaarden te stellen, paal en
perk te stellen aan 'uitwassen', niet om minder overheid te bereiken, maar
een andere, sterke overheid. Enerzijds om maatschappelijke prioriteiten waar
de markt blind voor is, te beschermen, zoals cultuur en de sociale kwaliteit
en milieukwaliteit, en een overheid te creëren die actief intervenieert
om schaarste te verdelen en te herverdelen. Anderzijds een actieve overheid,
omdat de markt alleen niet werkt. Zonder transparantie, zonder een actief
tegengaan van machtsmonopolies en zonder bescherming van zwakke marktpartijen,
leidt marktliberalisme niet tot een optimale uitkomst, lees welvaartswinst
voor grote groepen, maar leidt het veeleer tot verspilling, verrijking van
enkelen en armoede voor velen, tot zelfs nepotisme en machtsmisbruik en uitputting
van sociaal en milieukapitaal. Rusland, ooit het voorbeeld en bewijs dat plansocialisme
niet kan, nu het voorbeeld dat een markteconomie ook niet kan zonder
een oersterke overheid die regels stelt, die beschermt en herverdeelt en die
machtsconcentraties voortdurend openbreekt en controleert. Rusland –
velen bezien het nu met distantie – is ver weg. Maar het is ook in al
zijn extremiteit een leerzame spiegel, die leert dat ordening een wezenlijk,
zo niet hét wezen van de overheidstaak is. Die rode draad wil ik het
kabinet en zeker deze bewindslieden van Financiën vandaag voorhouden:
zij zitten op een kruispunt van vele financiële belangen, kapitaalstromen,
grote kapitaalbeheerders, nationaal en internationaal, in Nederland, in euroland
en op de wereldmarkt van flitskapitaal. En natuurlijk zitten zij aan het stuur
van de belastingen, een instrument van herverdelen, maar ook van allocatie,
van prikkels om te doen of te laten. Deze bewindslieden zullen actiever moeten
interveniëren.De volgende vijf hoofdthema's loop ik langs. Onze reactie op de ontwikkelingen
in de wereldeconomie en het budgettair kader. De ontwikkelingen en de gevolgen
daarvan voor de Nederlandse arbeidsverhoudingen. Juist nu moeten wij voor
de ontwikkeling van werkgelegenheid vasthouden aan de succesvolle combinatie
van sterk en sociaal, die onderling moet worden versterkt. Zaken als verlof,
scholing en investeringen in de technologie nu niet in de ijskast zetten.
Bedrijven kunnen dat best betalen, waarmee wij vertrouwen moeten scheppen
voor een voortgezette beheerste loonkostenontwikkeling.De heer Marijnissen (SP):Aan het begin van uw betoog zei u dat toch sprake is van enige kanteling,
waar het gaat om het neoliberale denken. Dat gaat meer in de richting van
het opwerpen van muren door de overheid om de vrijheid enigszins in te perken.
Wanneer is dat inzicht bij de Partij van de Arbeid doorgebroken?De heer Crone (PvdA):Ik kan mij niet herinneren dat het bij ons ooit ontbroken heeft. Ik herinner
mij nog vele debatten, bijvoorbeeld met de vorige minister van Economische
Zaken, over de rol van de overheid en de markt. Hij begon met de stelling:
markt waar het kan en overheid waar het moet. Prioriteiten in de markt! Ik
heb voortdurend betoogd dat er juist een sterkere overheid nodig is waar een
markt is, bijvoorbeeld in de vergelijking met nutssectoren. Ik ben dat debat
steeds aangegaan, ook met u. U zit te veel op de lijn waarbij de kansen van
de markt niet voldoende benut worden, al kan uw voorstel om grootverbruikers
te prikkelen wel als een marktconform instrument gezien worden, maar daar
zal ik nu niet te diep op ingaan. Ik ben blij dat u aansluit bij de ecotaks.De heer Marijnissen (SP):Daar kunnen wij vanavond misschien nog verder over bomen. Nu wil ik het
hebben over uw opmerking dat u het punt van de sterkere overheid in verschillende
debatten met de minister van Economische Zaken hebt aangezwengeld. Dat is
allemaal mooi, maar het gaat er natuurlijk om wat politiek relevant is. Politiek
relevant is dat de marktwerking onder Paars I op een aantal terreinen, waar
dat traditioneel niet aan de orde was, onmiskenbaar is geïntroduceerd.
Ik denk aan het openbaar vervoer en aan de thuiszorg. Zelfs de ziekenhuizen
moeten gaan concurreren. Ik denk ook aan de marktwerking bij de uitvoering
van de sociale zekerheid. U kunt nu wel net doen alsof de PvdA op dit punt
weer voor een ideologische en meer fundamentele benadering kiest, maar in
de praktijk van Paars I is dat er niet uitgekomen en aan de hand van het regeerakkoord
van Paars II kan ik ook een aantal voorbeelden geven van besluiten die niet
conform uw verhaal zijn.De heer Crone (PvdA):Ik zie dat iets anders. Onder Paars I – maar ook tijdens regeerperiodes
van kabinetten daarvoor – is ontdekt dat het voor een aantal sectoren
niet altijd de beste oplossing is als de overheid het monopolie heeft. Ik
kan vele voorbeelden noemen van verspilling, bijvoorbeeld in de elektriciteitssector
en zelfs in de socialezekerheidssector. Gebleken is dat het niet goed gaat
met die sectoren als de prikkels alleen via de overheid verlopen. Daar is
marktwerking geïntroduceerd, maar nooit ongeclausuleerd. Altijd zijn
er randvoorwaarden gesteld. Ik geef u graag toe dat het wel een zoekproces
is. Ook de afgelopen vier jaar hebben wij nog ontdekt dat wij bepaalde zaken
anders moeten aanpakken. Over dat proces wordt een voortgaande discussie gevoerd
en ik hoop dat u aan dat debat wilt meedoen in plaats van alleen maar te roepen
dat u tegen marktwerking bent.De heer Marijnissen (SP):Wij zijn ervoor dat er fors wordt ingegrepen. Laat ik maar meteen een
heikel punt noemen. De heer Koenders heeft de afgelopen week in een algemeen
overleg, maar ook in het blad Pro van de PvdA en in Het Financieele Dagblad
een vlammend pleidooi gehouden voor het beperken van de kapitaalvrijheid,
dus de vrijheid van de kapitaalstromen in deze wereld. Ik zou graag van de
heer Crone vernemen welk standpunt de PvdA vanavond op dit punt inneemt tijdens
de financiële beschouwingen met deze liberale minister van Financiën.De heer Crone (PvdA):Ik neem hier het stokje van collega Koenders over. Overigens heeft onze
fractievoorzitter Melkert hierover ook opmerkingen gemaakt tijdens de algemene
politieke beschouwingen. Het gaat zeker om het inperken van de vrijheid van
het kapitaal in algemene zin, het stellen van randvoorwaarden. Ook moet ervoor
gezorgd worden dat particuliere banken de risico's die zij in positieve zin
willen lopen – vanwege het maken van grote winsten – ook in negatieve
zin willen opvangen in plaats van de belastingbetalers. Ik kom straks uitvoerig
op dit punt terug.De heer Schutte (GPV):Kan de heer Crone concreter aangeven wie hij op het oog heeft als hij
zegt dat het conservatief-liberalisme op de terugtocht is en dat het marktliberalisme
bestreden moet worden. Zijn dat krachten die alleen maar ergens buiten dit
huis aanwezig zijn en die hier bestreden moeten worden, of zijn dit ook stromingen
die hij hier in dit huis ziet. Dan zou ik zeggen: noem man en paard.De heer Crone (PvdA):Ik ga geen personen aanwijzen en zelfs geen partijen, want dit is een
discussie die dwars door de partijen heenloopt, zeker binnen de grotere partijen.
Dat vind ik juist winst. Het is een voortdurende zoektocht naar het evenwicht
tussen markt en overheid. Het ligt niet in het ene extreme, maar ook niet
in het andere extreme. Ik zie zeker bij de VVD – en dat was voor ons
een uitstekende basis voor voortgezette samenwerking –
een open debat over marktwerking. Het is een open debat en soms een hard gevecht,
want er spelen nu eenmaal tegengestelde belangen. Dat zal zo blijven.De heer Schutte (GPV):Dat is mij duidelijk, maar u gebruikt pittige woorden. U heeft het over
conservatief-liberalisme. Mij dunkt dat het niet veel zin heeft om dat in
de Kamer aan de orde te stellen als het geen punt is dat hier in de Kamer
bestreden moet worden. Ik begrijp nu van u dat het conservatief-liberalisme
zich binnen alle partijen voordoet; dus kennelijk ook binnen uw eigen partij.
Als ik dat goed heb begrepen, maakt u nu van de gelegenheid gebruik om ook
uw eigen partijgenoten toe te spreken. Dat lijkt mij een beetje vreemd.De heer Crone (PvdA):Nee, u vraagt ernaar en ik geef aan dat dit debat ook binnen de PvdA gevoerd
wordt. Hoe meet je een maatschappelijke onderstroom of een ideologisch debat?
Na het vallen van de Muur ontstonden er discussies over het einde van het
socialisme en over de hegemonie van het liberalisme in de meest simpele zin
van het woord. Dergelijke stukken lees je nu niet meer. Nu gaat het erom greep
te krijgen op het wereldkapitaal. Daar gaan de debatten nu over.De heer Balkenende (CDA):Het voordeel van discussies over marktwerking is dat je er een hele tijd
over kunt praten in tamelijk abstracte zin. Ik heb een concrete vraag aan
de heer Crone. Wij hebben vanmiddag de heer Van der Ploeg in deze Kamer gehoord
over zijn visie op het omroepbestel. Hij pleit in de verhouding tussen publiek
en privaat in medialand nadrukkelijk voor marktwerking. Bent u het met zijn
opvattingen over het mediabestel eens? Ik zou graag van u horen wat voor u
marktwerking in concrete zin betekent.De heer Crone (PvdA):Ik zal hier geen uitvoerig exposé over de media houden, maar het
is evident dat er sprake is van marktwerking in ons publieke bestel. Er wordt
een gevecht geleverd om de ledenaantallen en soms ook om de kijkcijfers, terwijl
dat niet de bedoeling was van ons publieke bestel. Je kunt niet zeggen dat
marktwerking vies is of dat je dat niet wilt. Zij bestaat. De vraag is alleen
of er niet te veel wordt 'opgegeten' door de vrije krachten. De staatssecretaris
heeft interessante gedachten daarover. De vraag is hoe je wat je wilt beschermen,
kunt afschermen voor een overdreven commerciële invloed.De heer Balkenende (CDA):U onderschrijft zijn opvattingen?De heer Crone (PvdA):Niet in die letterlijke zin, maar wij kunnen niet voortgaan met het huidige
systeem en zeker niet teruggaan naar wat het was.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter! De heer Crone houdt een interessant betoog over de ontsporing
in de afgelopen jaren, maar zeker in het laatste jaar op de internationale
financiële markten. Hij zegt daarbij dat er wat hem betreft ingegrepen
kan worden in de markt. Dat pleidooi bevalt mij. Hoe beoordeelt hij het optreden
van de minister-president in zijn vorige functie en wel als minister van Financiën
van 1989 tot 1994? Ik herinner de heer Crone eraan dat in die periode internationaal
de vrijheid van kapitaalverkeer met alles wat daarbij hoort, maximaal is gestimuleerd
en politiek aanvaardbaar gemaakt. Dat gebeurde kennelijk met inbegrip van
politieke steun van de minister-president in zijn vorige functie. Neemt de
heer Crone afstand van wat er toen is gebeurd, ook onder leiding van een sociaal-democratische
minister van Financiën?De heer Crone (PvdA):Je kunt geen krant openslaan of je ziet hoe groot de invloed is van de
persoon Kok op het denken in Europa. Ik noem het Poldermodel enzovoorts, en
dat vandaag op zijn verjaardag! Hij heeft natuurlijk meegedaan aan het debat
in Europa in het kader van het IMF en de Wereldbank. Er is toen echter niet
gesproken in de trant van: maak alles maar vrij en dan komt het wel goed,
integendeel. Juridische structuren ontstaan soms niet alleen op basis van
ervaring, maar ook op basis van de ontwikkelingen op de internationale kapitaalmarkt.
Daar zijn wij nu aan toe. Ik hoop dat wij samen daarin verder komen, ook in
dit debat.De heer Vendrik (GroenLinks):De eerste wet die de heer Kok als minister van Financiën in de Kamer
verdedigde, was de afschaffing van de beursbelasting. Dat was een initiatief
van de heer De Grave. Daarmee is de internationale chaos van vandaag de dag
niet verklaard zijn, maar het roept vragen op over de oriëntatie van
de toenmalige minister van Financiën.De heer Crone (PvdA):Ik heb ook niet gezegd dat ik voor alle belastingen ben en hoe meer belastingen
de marktwerking verstoren, hoe beter. Uit het feit dat de beursbelasting is
afgeschaft, nog los gezien van het internationale klimaat van dat moment,
mag niet de conclusie worden getrokken dat alle belastingen goed zijn of dat
zij allemaal moeten worden afgeschaft. Ik vind dat geen onderbouwing, zelfs
niet uit het ongerijmde, van mijn stelling.Voorzitter! Voordat ik straks uitvoerig in zal gaan op de euro, ga ik
eerst in op het algemeen economisch beleid, de huidige conjuncturele ontwikkeling.
Wij zijn over het hoogtepunt van de groei heen. Dat blijkt ook uit de ramingen.
De groei daalt, maar komt nog steeds uit boven het trendmatige niveau van
de laatste vijftien jaar. De werkgelegenheid, de werkloosheid, de koopkracht
en de investeringen ontwikkelen zich dan ook aanhoudend goed. Wij moeten onszelf
op basis van de feiten dan ook geen pessimisme aanpraten. Er is ook nog steeds
voldoende ruimte om de collectieve uitgaven te verhogen.Interessant is de vraag of deze ramingen niet te optimistisch zijn, gezien
de internationale woelingen in de reële economieën van Azië,
Latijns-Amerika en Rusland en gezien ook het gewoel op de beurzen. Het is
nog te vroeg om daar iets definitiefs over te zeggen, maar steeds meer risico's
tekenen zich af. In de onzekerheidsvariant van het CPB is opgenomen dat de
groei in 1999 0,5% lager uit kan komen als de wereldhandel verder inzakt dan
al is voorzien en als de koersen op de effectenbeurzen 20% dalen. Maar zelfs
dan blijft er sprake van een groeiscenario van nog boven behoedzaam. Voor
de overheidsfinanciën zijn de effecten ook dan nog steeds beperkt. Op
korte termijn neemt het EMU-tekort 0,1% toe. Op de lange termijn ontstaan
dan wel problemen in de sfeer van een daling van winsten en
investeringen. Dat leidt tot grotere problemen. Sta ik echter langer stil
bij de overheidsfinanciën – dat is bijna een antwoord op de inbreng
van collega Balkenende – dan blijkt dat wij die wel voldoende solide
vinden.De overheidsfinanciën zijn allereerst geënt op een behoedzame
groei. Net gaf ik al aan dat wij op dat lage niveau nog niet terechtkomen,
zelfs niet als het nog meer tegenvalt dan wij nu denken. Daarnaast zijn aanzienlijke
budgettaire buffers ingebouwd. Allereerst is de rente conservatief hoog ingeraamd,
namelijk op 6%. Deze komt nu al krap boven de 4% uit en dat levert 4 mld.
op omdat minder hoeft te worden uitgegeven aan rente. Dat is een zeer groot
bedrag. Ook de gasinkomsten zijn laag ingeschat. Anders dan vier jaar geleden,
is nu al rekening gehouden met een forse groei van de overheidsuitgaven. Bij
de zorg wordt de groei per jaar nu al geraamd op meer dan 2%. Wij gaan al
uit van een hele in plaats van een halve koppeling. De onderwijsbegroting
stijgt aanzienlijk. Een aantal overheids-CAO's is al meerjarig. Al met al
worden extra tegenvallers tijdens de rit minder waarschijnlijk en minder aannemelijk
dan vier jaar geleden.De inkomstenmeevallers zullen conform de afspraak in het regeerakkoord
met voorrang naar het financieringstekort en de lastenverlichting gaan. Omdat
die kansen in 1998 en 1999 nog aanwezig zijn, is dat ook een extra buffer,
naast de al ingebouwde 1 mld. reservebuffer. Mochten er dan nog tegenvallers
zijn, dan worden die in eenzelfde verhouding als bij de meevallers verwerkt:
75% en 25% voor het tekort respectievelijk de lastenverhoging, tot het EMU-tekort
op 1,75% is uitgekomen. Daarboven is het fiftyfifty. Er is dan minder ruimte
voor de voorziene lastenverlichting, bijvoorbeeld voor het belastingplan 21ste
eeuw, maar er hoeft dan niet extra te worden bezuinigd of gesneden in intensiveringen.
Mede daarom is dat voor ons een aanvaardbaar compromis waarmee wij de toekomst
kunnen ingaan.De heer Balkenende (CDA):Het betoog van de heer Crone is volstrekt helder. Het is een redeneertrant
die ook de minister van Financiën regelmatig ten beste geeft: wij hebben
behoedzaam geraamd, wij kunnen er uitkomen. Het is toch wel interessant om
van de heer Crone te vernemen hoe hij aankijkt tegen de ambtelijke notitie
van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. In die notitie wordt
een tamelijk somber beeld geschetst van de economie. Dan krijg ik bepaald
niet het gevoel dat het allemaal zo gemakkelijk gaat.De heer Crone (PvdA):Het is een ambtelijke notitie. Vergeleken met de gegevens uit de MEV stond
daarin niets nieuws. Het is meer een soort handige samenvatting met een wat
eenzijdige kleuring, want er staan alleen maar de risico's in. Het rijtje
buffers dat ik net noemde, staat daar bijvoorbeeld niet in. Het leek mij toch
functioneel om die de Kamer ook voor te houden. Ik antwoord echter niet met
een tegenvraag. Het is evident dat die risico's er zijn, maar daar gaan wij
ook van uit. De groei kan lager zijn. Laat ik de vraag doorspelen naar de
minister van Financiën. Ik hoorde op de gang – ik weet niet of
het waar is – dat hij in een interview met de GPD-bladen heeft gezegd
dat zelfs een groei van 1% zijn budgettaire doeleinden nog niet echt in het
geding brengt. Laten wij maar eens vragen waar zijn bodem ligt. 1% is nog
lager dan ik dacht.De heer Balkenende (CDA):Bij die vraag sluit ik mij graag aan. Ik begrijp best dat de heer Crone
zegt dat er niet zoveel nieuws in die notitie staat. Als het ministerie zegt
dat er iets moet gebeuren met de loonafspraken, dan is dat toch wel een indringend
signaal. Dan meen ik dat er toch iets meer aan de hand is. De beschrijving
van de situatie kennen wij wel. Er was toch wel iets aan de hand in die notitie.De heer Crone (PvdA):Het zou toch wel gek zijn als zelfs in ambtelijke documenten geen samenvattingen
van overigens bekende stukken mogen staan. De conclusie over loonmatiging
staat daarin niet zo rechtstreeks, maar dat doet er ook niet toe. Het stuk
is uiteraard onder ministeriële verantwoordelijkheid geschreven, maar
dat geldt voor ieder ambtelijk stuk. Maar daarmee is het nog geen ministerieel
standpunt. Dat is evident. Dat staat ook in de begeleidende brief. Ik wil
dus graag horen – die vraag zou ik straks ook hebben gesteld, dus die
zal ik niet meer herhalen – waarvoor het kabinet zich zal inzetten in
het najaarsoverleg. Omdat wij donderdag antwoord krijgen, zal ik ook meteen
naar het resultaat vragen.De heer Balkenende (CDA):Minister Jorritsma heeft afgelopen week gezegd dat economen niet moeten
somberen. Ik heb het al aangehaald. Uit dat signaal blijkt duidelijk dat het
allemaal wel meevalt. Nu klinkt vanuit Sociale Zaken echter een heel ander
geluid. Vindt de heer Crone dat niet opvallend? Dat is toch geen actie die
overtuigt van eenheid in het kabinetsbeleid?De heer Crone (PvdA):Misschien is er wel een ambtelijke notitie van een andere ambtenaar die
het tegendeel beweert. Moet ik die ook opvragen? Vallen zij dan tegen elkaar
weg? Ik maak mijn eigen analyse. Daarvoor ben ik hier in dienst genomen.De heer Bakker (D66):Het is interessant om je in dat verband af te vragen wat nu de werking
is van zo'n ambtelijke notitie, maar die vraag stel ik straks aan de minister.De heer Crone sprak net over de kabinetsafspraak over de inkomstentegenvallers.
Deze zullen voor 75% resulteren in een hoger tekort en voor 25% in hogere
lasten, tot 1,75% tekort is bereikt. Dan wordt het fiftyfifty. De heer Crone
had het in dat kader over een aanvaardbaar compromis. Mijn eerste vraag is:
hoezo compromis, tussen wie eigenlijk? Ik weet van geen enkel compromis op
dit punt.De tweede vraag – en die is nog belangrijker – luidt als volgt.
Vindt de heer Crone het verstandig om op voorhand en zonder dat nu duidelijk
is op wat voor situatie die afspraak betrekking kan hebben, al hogere lasten
in te boeken? Die kunnen er immers makkelijk toe leiden dat een tegenvallende
groei nog sterker tegenvalt en dat de economische ontwikkeling als het ware
nog eens wordt verscherpt. Zij kunnen er voorts toe leiden dat wij looneisen
over onszelf afroepen, waar wij nu juist zoveel mee worstelen. Bovendien maken
wij daarmee de mogelijkheden om het belastingstelsel in 2001 te herzien minder
gemakkelijk, terwijl wij dat allemaal zo belangrijk vinden.De heer Crone (PvdA):De vragen zijn helder. Ik bedoelde een compromis naar aanleiding
van het standpunt van het reële uitgavenkader zoals dat eigenlijk door
economen is bedacht en zoals dat bijvoorbeeld door Zijlstra is toegepast.
Het CDA zou de echte bedoelingen van Zijlstra dus meer moeten volgen. Het
reële uitgavenkader betekent dat je het uitgavenplafond vaststelt. Punt!
Heb je vervolgens meevallende of tegenvallende inkomsten aan de belastingkant,
dan laat je die helemaal weglopen in het tekort. Wat hier bepleit werd, en
zelfs nog een beetje onder verwijzing naar Zijlstra, is dus helemaal niet
het omgekeerde. Alsof je de uitgaven elke keer zou kunnen aanpassen, integendeel!
Het compromis bestaat eruit dat hier niet 100% van de tegenvallers in het
tekort wegloopt, maar dat het voor een deel terechtkomt in lastenverzwaring
of lastenverlichting. Het is dus een compromis tussen twee ideeën. Het
is geen compromis tussen partijen. Het is een voorstel van het kabinet en
wij vinden dat zelf ook een doordacht compromis. Of je nu tegenvallers laat
weglopen in hogere lasten – dat doen wij dus niet, het gaat om minder
lastenverlichting – of dat je het doet in bezuinigingen, het heeft hetzelfde
cyclisch effect. Daarbij denken sommigen dat lastenverlichting misschien wat
eerder in Mallorca terechtkomt, zoals afgelopen weekend op de Duitse televisie
werd gezegd, terwijl bezuinigingen in de overheidssfeer wellicht hier direct
een negatief effect hebben. Dat is een afweging en ook daarbij staat het verstand
niet stil. Ik vind het terecht dat je het bij een oplopend tekort en een tegenvallende
economische groei niet automatisch en alleen zoekt in bezuinigingen, maar
dat je daar een evenwicht in bereikt. Dat is verstandig.De heer Bakker (D66):Voorzitter! Mijn punt was juist dat de afspraak wees op een automatisme
en niet op een op dat moment gebruiken van je gezond verstand en dat bovendien
risico's worden genomen met dat belastingplan in 2001. Een kernelement daarvan
is nu juist dat aan de onderkant van de arbeidsmarkt, dus niet op Mallorca,
werken beter beloond wordt. En dat vinden wij allemaal heel verstandig. Dat
is ook een van de bases waarop de gunstige effecten van het kabinetsbeleid
zijn gebaseerd.De heer Crone (PvdA):Ik ben het met de heer Bakker eens. Daarom zeg ik ook dat ik het in principe
een goed en aanvaardbaar compromis vind. Daarmee geef ik al aan dat het in
beweging is. Het is echter niet zo dat het belastingplan of de totale budgettaire
structuur staat of valt met iets meer of minder lastenverlichting alleen,
als je daarnaast ziet dat de overheid enorme bezuinigingen moet gaan toepassen
of iets dergelijks. Ik neem aan dat wij op dat punt samen blijven voortdenken.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Ik wil mij graag aansluiten bij de vragen die de heer Balkenende
heeft gesteld over de ambtelijke notitie. De heer Crone zei zojuist dat hij
zijn eigen analyses maakt. Dat vind ik heel erg goed voor een dualistisch
ingesteld Kamerlid. Wat vindt hij van de toonzetting van deze ambtelijke notitie,
die door de minister is doorgestuurd naar de sociale partners? Dat is natuurlijk
niet voor niets gebeurd aan de vooravond van het najaarsoverleg.De heer Crone (PvdA):Er staat niet dat de notitie als document van het kabinet of zelfs van
de minister als politiek standpunt is doorgestuurd naar de sociale partners.
Hij verbaast zich er zelf over dat de notitie deze externe functie krijgt.
Dat zal hij niet voor niets zeggen. De heer Marijnissen probeert te suggereren
dat het om een kabinetsstandpunt gaat. Ik neem aan dat dat nog steeds niet
zo is. Nogmaals, de toonzetting heeft een bepaalde negatieve strekking. Ik
heb echter ook gezegd dat het kabinet al uitgaat van een lagere groei dan
wij nu hebben. Wij gaan er dus al van uit dat de economie wat verder terugzakt,
maar dat zij wel blijft groeien. Dat staat overigens ook in de notitie. Wij
gaan al uit van een aantal tegenvallende ontwikkelingen. Ik voeg toe aan de
notitie dat wij een aantal buffers hebben ingebouwd. Die heb ik al genoemd.
Kortom, er zit nooit één werkelijkheid aan een ambtelijke notitie.De heer Marijnissen (SP):Voorzitter! Bij de conclusies wordt expliciet gezegd dat een contractloonstijging
van 2,7% in 1999 toch wel haalbaar moet zijn met dit in de hand. De FNV heeft
gezegd dat het 3,5% moet zijn en het CNV zit iets lager, namelijk op 3,25%.
De heer Crone maakt zijn eigen analyses. Wat is zijn analyse? Moet het inderdaad
2,7% worden of heeft de vakbeweging wel degelijk een juiste inzet?De heer Crone (PvdA):Ik zal de laatste zijn – niet alleen om historische redenen, maar
ook in mijn functie als parlementariër – om de loononderhandelingen
hier even over te doen. Zelfs de inzet wil ik niet becommentariëren.
Ik signaleer alleen wel dat de loonkostenraming oploopt. Dat betreft zowel
een stijgende loonontwikkeling als een daling van de afzetprijzen, waardoor
de arbeidsinkomensquote iets oploopt. Aan die stijging van de reële arbeidskosten
zit enig risico vast, maar ik word er niet zenuwachtig van. De notitie leert
immers dat een arbeidsinkomensquote van een – in vergelijking met het
begin van de jaren negentig – redelijk goed niveau iets oploopt, maar
nog niet in de gevarenzone terechtkomt; in het begin van de jaren negentig
lag het uitgangspunt aanzienlijk hoger, want volgens mij bedroeg de arbeidsinkomensquote
toen 86%. Wij zaten toen dus al in de gevarenzone en het werd nog iets erger.
Ik neem aan dat de vakbondseconomen dat soort argumenten in het najaarsoverleg
naar voren zullen brengen, maar ik bemoei mij niet met de loononderhandelingen.
Wel vraag ik het kabinet het volgende: dit kabinet spreekt toch niet alleen
over loonmatiging, maar toch ook over de totale ontwikkeling van de arbeidsvoorwaarden
en over het investeren in mensen en dus in scholing en andere voorzieningen?
Daardoor komen werkgevers en werknemers misschien samen wel tot de conclusie
dat er zoveel in zorgverlof en scholing wordt geïnvesteerd dat er iets
minder aan loonstijging moet worden gedaan; dat is dan echter hun conclusie
en niet de onze.De heer Marijnissen (SP):Ik doe een laatste poging. Die 2,7% wordt expliciet genoemd. De media
staan vandaag bol met oproepen van het kabinet, inclusief de minister-president,
om de looneisen te matigen. In dit land stelt de vakbeweging al heel gematigde
looneisen; dat heeft zij in het verleden ook altijd gedaan. U hoeft niet te
interveniëren in de onderhandelingen; ik vraag u gewoon rechtstreeks
of u de oproep van het kabinet steunt om die 3,5% naar beneden
bij te stellen, zoals in deze ambtelijke notitie staat.De heer Crone (PvdA):Ik heb geen rechtstreekse oproep van het kabinet gezien om de looneisen
te matigen. Ik wacht af wat de inzet van het kabinet in het najaarsoverleg
zal zijn en wat de uitkomst van dat overleg zal zijn. U hebt zelf gezegd dat
de vakbeweging ervaring heeft in de omgang met de loonontwikkeling binnen
een gematigde loonkostenontwikkeling; er is altijd een evenwicht tussen de
directe loonstijging en de overige investeringen in zorgverlof, scholing of
andere zaken; vroeger werd dat 'de goede doelen' genoemd.Tot slot wil ik iets zeggen over het uitgavenkader. Wij wijzen op het
risico van de eventuele stijging van de contractlonen in de collectieve sector.
Het kabinet heeft een reservering gemaakt om die eventuele stijging op te
kunnen vangen. Dat vinden wij op zichzelf verstandig, temeer omdat premier
Kok duidelijk heeft gemaakt dat het niet om een nieuw spaarpotje gaat, maar
dat juist gemikt wordt op een anticiperend begrotingsbeleid. Zo vatten wij
ook de nieuwe tiende begrotingsregel op. De indruk dat meevallers in de uitgavensfeer
niet in hetzelfde departement tot nieuwe uitgaven of intensiveringen zouden
mogen leiden, is niet juist. Het gaat slechts om een afwegingsmoment op kabinetsniveau.
Zo interpreteren wij de uitspraak van premier Kok bij de algemene beschouwingen.Een zeer goed punt in de Miljoenennota is dat nu een overzicht wordt gegeven
van de zogenoemde belastinguitgaven, de aftrekposten die niet bij de primaire
structuur van de belastingheffing horen. Het lijkt mij goed dat dit wordt
opgevat als een begin van een toename van de beleidscontrole door het kabinet,
maar ook door de Kamer; zal dit uiteindelijk leiden tot een belastinguitgavenkader?De heer Vendrik (GroenLinks):Ik heb een vraag over het punt van een bovenmatige stijging van de contractlonen.
Ik herinner mij dat de fractievoorzitter van de PvdA, de heer Melkert, in
deze microfoon heeft gezegd dat het, als er sprake is van een bovenmatige
ontwikkeling, logisch zou zijn dat de bijbehorende mee- en tegenvallers aan
de uitgaven- en inkomstenkant in samenhang worden bezien. Nu spreekt de heer
Crone over de consequenties van een hoge contractloonstijging voor datgene
wat er met het uitgavenkader gebeurt, maar ik heb hem niet horen zeggen wat
dat gaat betekenen voor het inkomstenkader. Kan hij daar explicieter over
zijn? Is, wat hem betreft, aan de orde dat het automatisme van lastenverlichting
en financieringstekortreductie bij uitgavenmeevallers uit hoofde van een hoge
contractloonstijging even opzij wordt gezet? Zo hebben wij de woorden van
de heer Melkert geïnterpreteerd. Of handhaaft de heer Crone de afspraak
uit het regeerakkoord?De heer Crone (PvdA):Ik denk dat wij beiden de afspraken in het regeerakkoord handhaven, maar
de heer Melkert heeft nog op een automatisme gewezen. Als er een hogere salarisontwikkeling
is, dan zijn er ook hogere inkomsten aan de inkomstenkant. Op dat moment staat
het denken bij ons niet stil en wij zullen daar dan ook met gezond verstand
naar kijken. Dat is een koppeling die wij onder ogen zullen zien op het moment
dat het zich voordoet, maar dat heeft hij vrij theoretisch genoemd en ik denk
dat het ook zo is.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter!...De voorzitter:Ik stel voor dat de heer Crone zijn betoog voortzet. U moet nog iets voor
uw maidenspeech overhouden.De heer Crone (PvdA):Voorzitter! Dan wil ik graag even stilstaan bij het investeringspakket.
Het kabinet trekt aanzienlijke bedragen uit voor meer investeringen in de
ICES-sfeer en de FES-sfeer, maar de vraag is of het allemaal wel gedekt is
of dat er nog een tekort is. Op de ene plek lees je dat 22 mld. van de 28
mld. nog niet is gedekt, maar als je in het FES kijkt, lijkt alles weer wel
gedekt. Mag ik ook voorstellen om dit gezichtsbepalende onderdeel van het
regeerakkoord in het vervolg jaarlijks in een aparte bijlage in de Miljoenennota
terug te laten keren, zodat iedereen ziet wat erin en wat eruit gaat? Het
gaat mij dus om een nieuwe bijlage in de Miljoenennota.Dan houden nog twee vragen ons sterk bezig bij de investeringen. De eerste
betreft de publiek-private samenwerking. Het gaat daarbij niet, eigenlijk
zelfs in de laatste plaats, om het vinden van een andere of goedkopere financieringsbron
dan de rijksfinanciering, want niemand kan goedkoper lenen dan minister Zalm.
Het Rijk heeft tenslotte altijd de laagste rente. De winst moet liggen in
het van aanvang af anderen erbij te betrekken: in de ontwerpfase door innovatieve
aanbesteding en door bij de organisatie en zelfs de exploitatie samen te werken
met private partijen. Dan haal je efficiencywinst en wordt er een meerwaarde
bereikt. Bijzonder effectief kan samenwerking vanuit verschillende sectoren
zijn, bijvoorbeeld de samenloop van een spoorweg met woningen en bedrijfsgebouwen
bij de stations. Dat zijn veel meer organisatie-, ordenings- en marktwerkingsvraagstukken
dan financieringsvraagstukken. Wij zien dus meer logica in het positioneren
van het kenniscentrum PPS bij Economische Zaken, zeker nu minister Zalm in
antwoord op vraag 4 of 5 bij de schriftelijke vragen aangeeft dat hij geen
privaat aandeel in de begrotingen van departementen wil opnemen voor investeringsprojecten.
Er ligt dus kennelijk geen prikkel bij departementen om dat deel van de private
financiering ook echt binnen te halen.Bij de ICES-financiering gaat het over de vraag of het boven de afspraken
in het regeerakkoord niet toch wenselijk kan zijn om naast de discussie over
algemene uitgavenmeevallers – die wij natuurlijk altijd kunnen inzetten –
ook nog eens een discussie te hebben over de opbrengst en de verkoop van staatsdeelnemingen
en meevallende gasbaten. Wij zien met belangstelling de voorstellen voor een
nieuwe FES-systematiek tegemoet, maar onze vraag blijft: wat te doen bij tegenvallende
gas- en dollarprijzen. Werkt het dan ook omgekeerd? Dat weten wij dan vaak
achteraf. Bovendien willen wij toch ook wel blijven meedenken over de vraag
of de nieuwe voeding via de omweg van verlaging staatsschuld en het inzetten
van het rentevoordeel daarop niet beter kan worden aangevuld met rechtstreekse
stortingen in het FES, zoals tot nu toe gebruikelijk was, uiteraard zonder
afbreuk te doen aan de afspraak om een reservering van 300 mln. te doen,
zoals in het regeerakkoord is afgesproken.Voorzitter! Ik zal nu nog maar heel kort stilstaan bij de ontwikkelingen
in de marktsector en de loonontwikkeling, want daar heb ik bij interruptie
al veel over gezegd. De hoofdboodschap is en blijft dat juist nu het investeren
van belang is voor de arbeidsmarkt en de arbeidsmarktproblemen. Wel is de
vraag interessant of de arbeidsmarkt flexibeler is geworden. Ik ben benieuwd
naar de visie van de minister daarop. Van de werknemers heeft ongeveer 10%
een flexibele baan en daarnaast is 10% werkzaam als zelfstandige. Het zijn
juist deze mensen die als eersten zullen worden getroffen door een eventuele
economische teruggang of minder groei, want zij zullen als eersten worden
ontslagen of minder worden opgeroepen. Dat is de keerzijde van de flexibilisering,
ook al is de afgelopen tijd veel ingezet op bescherming van de positie van
flexwerkers. Ook hier zal het poldermodel zich moeten bewijzen, want het is
toch redelijk om van de aangesterkte bedrijven juist nu te verwachten dat
zij in ieder geval op korte termijn proberen om zoveel mogelijk mensen binnen
de poort te houden en dat zij trajecten doorzetten om die mensen langer aan
het bedrijf te binden. Wie nu te snel desinvesteert in mensen, loopt immers
extra risico dat mensen bij een opgaande conjunctuur te traag instromen, zeker
omdat veel flexibele arbeid ook hooggekwalificeerde arbeid is.Een tweede interessante vraag aan het kabinet is hoe het de economische
structuur beoordeelt. Is die nu versterkt onder de situatie van de loonkostenbeheersing
van de laatste jaren en is dat omgezet in structuurversterking door 'upgrading'
van het producten- en dienstenpakket of is het zonder meer loonmatiging geweest
en blijft onze economie toch in sterke mate een bulkeconomie die afhankelijk
is van lage kosten en dus ook extra conjunctuurgevoelig? Ook dat zou een extra
reden zijn om de inspanningen in research en development en scholing van werknemers
absoluut niet te verminderen. Alleen in zo'n investeringsklimaat ligt een
basis om van mensen een beheerste loonontwikkeling te vragen.De heer Balkenende (CDA):Het is mij opgevallen dat er in het bedrijfsleven behoorlijk kritische
geluiden klinken over de lastenverzwaring volgend jaar. Dat hangt ook samen
met de veranderende concurrentiepositie in het internationale bedrijfsleven.
Hoe beoordeelt u die lastenverzwaring volgend jaar als het gaat om het functioneren
van de marktsector met name richting andere landen?De heer Crone (PvdA):Ik heb er al op gewezen dat er nu verschillende invloeden zijn op de loonkostenontwikkeling.
U mag dit onderdeel daarin meenemen, want dat telt in het arbeidskostenplaatje.
Het is ook expliciet aangegeven. Daar ligt dus een zeker zorgpunt. Maar ik
heb ook gezegd dat de bedrijven wel enige ruimte hebben om niet bij het eerste
stootje alweer te hoeven piepen. Het lijkt mij dat wij juist een buffer inbouwen.
Ik had 'm nog niet eens genoemd, maar als de fondsen op peil zijn en het minder
gaat, dan is ook dat weer een buffer waardoor je minder hoeft te knijpen in
uitkeringen of andere uitgaven.Dan, voorzitter, de internationale financiële kapitaalmarkt en de
aandelenbeurzen. Het is belangrijk dat het CPB constateert dat er in Nederland
geen sprake is van grote ongedekte groei van het aandelenbezit. Er is geen
'beurszeepbel'; de schulden van gezinnen lopen macro in de pas met de gegroeide
waarde van het huizenbezit. Dus geen Japanse of Zuid-Aziatische toestanden.Cynisch genoeg heeft de internationale financiële crisis voor Nederland
voorlopig alleen gunstige effecten. Immers, het overvloedige wereldkapitaal
trekt zich terug in de veilige westerse landen, waardoor de rente bij ons
blijft dalen. De invoering van de euro geeft daar waarschijnlijk ook nog een
positieve impuls aan. Tegelijkertijd is er wel het risico van het 'flitskapitaal'.
Landen die het moeilijk hebben, worden tegenwoordig nog extra in de problemen
gedrukt doordat buitenlands kapitaal sneller wegstroomt dan het gekomen is.
Om dat tegen te gaan wordt de rente in zo'n land excessief verhoogd, wat de
economische groei onder druk zet en grote valutasteun nodig maakt, bijvoorbeeld
via het IMF. Met name in Azië en Latijns-Amerika heeft het flitskapitaal –
en in feite ook de steun die het IMF eraan geeft – de rottende financiële
structuren en het slechte overheidsbeleid helpen verhullen en feitelijk verergerd.
Het IMF en andere instellingen hebben hieraan meegedaan. In dat opzicht vinden
wij het niet gepast dat volgens het Algemeen Dagblad minister Zalm heeft gezegd
dat het IMF geen sociale instelling is. Dat is het fonds natuurlijk ook niet,
maar het omgekeerde is ook niet het geval. Het IMF heeft de taak om de financieel-economische
en bestuurlijke verhoudingen in deze landen goed in te schatten en te zorgen
voor een degelijk financieel-economisch beleid. Zelfs daaraan heeft het geschort.
Het is dus wel duidelijk dat er nu terecht een wereldwijde oproep is om een
herstructurering van IMF en Wereldbank tot stand te brengen. Daarbij moet
expliciet een rol spelen dat de private westerse banken wel de vruchten van
risicovolle internationale financiering willen plukken (snel veel geld verdienen),
maar bij schade willen terugvallen op de internationale fondsen die de kredieten
moeten afdekken, waardoor in feite indirect de belastingbetalers voor de schade
moeten opdraaien. Wij vragen minister Zalm dan ook nadrukkelijk zich ervoor
in te zetten dat de banken verplicht worden hogere reserves aan te houden
naarmate de risico's toenemen. Daarin is nu niet voorzien. Wil hij er ook
voor zorgdragen dat het toezicht wordt aangescherpt? Moeten landen voorts
niet ook voor korte tijd gevrijwaard kunnen worden van kapitaalvlucht om een
adempauze te krijgen teneinde orde op zaken te stellen?Wij hebben zowel bij de algemene beschouwingen als vorige week via collega
Koenders gevraagd om een visie op de Tobin-tax. Wij hebben kortelings een
reactie van de minister gekregen. Zijn conclusies zijn ons te negatief. Wij
zullen het debat over de Tobin-tax dan ook graag voortzetten. Wij zien er
meer voordelen in dan nadelen en hopen dat de minister er toch internationaal
meer de boer mee op wil gaan.De minister heeft het afgelopen weekend in Oostenrijk zijn best gedaan
voor meer Europese invloed op de G7. Wij zouden het principieel onjuist vinden
als het resultaat zou zijn dat naast president Duisenberg drie presidenten
van nationale banken, namelijk die van Frankrijk, Duitsland en Italië,
bij de G7 aanschuiven. Dat ondergraaft namelijk de positie
van de ECB en van de ECB-president. Hij moet daar alleen zitten. Greenspan
neemt toch ook niemand uit Californië mee? Op dit punt horen wij graag
de visie van de minister. Wij willen dit vrij principieel stellen. Wij steunen
de assertieve houding van minister Zalm om ook de fungerend voorzitter van
Europa af te vaardigen. Zullen de rapporten van internationale instellingen
waarin het bankwezen, de economische positie en dergelijke van landen worden
geanalyseerd, openbaar worden gemaakt, zodat van die rapporten een preventieve
werking uitgaat? Ten slotte zijn wij blij met zijn toezegging dat de Nederlandse
bijdrage middels kwartaalrapportages toegankelijker zal worden.De heer Vendrik (GroenLinks):Afgelopen donderdag heeft de heer Koenders een aantal heldere stellingnames
betrokken met betrekking tot de positie van het IMF. Dit weekend gaat de minister
naar de jaarvergadering van het IMF. Daarbij is aan de orde de uitbreiding
van de middelen van het IMF. Vorige week leek het zo te zijn dat de heer Koenders
de instemming van de PvdA-fractie met die uitbreiding afhankelijk maakte van
een aantal nadere condities. Is dat nog steeds het geval? Of zegt de PvdA
de steun toe aan de minister als het gaat om de uitbreiding?De heer Crone (PvdA):Wij nemen dit onderwerp buitengewoon serieus. Anders had onze fractie
er niet voor de derde keer in twee weken over gesproken. Ik neem aan dat de
minister zal pogen ons tegemoet te komen. Dan is er geen probleem. Als dat
niet gaat lukken, dan is er misschien wel een probleem. Ik ga ervan uit dat
wij met z'n allen willen dat een aantal dingen goed worden geregeld. Er is
wat meer staatsinterventie nodig om deze kapitaalstromen in goede banen te
leiden. Ik zie geen reden daarover thans scherpe woorden uit te spreken.De heer Vendrik (GroenLinks):Juist omdat al voor de derde keer – overigens terecht – een
bijdrage van de fractie van de PvdA is gegeven, is het misschien prettig als
de heer Crone iets preciezer is. Welke voorwaarden verbindt hij aan de goedkeuring
van de fractie van de PvdA met de uitbreiding van de middelen van het IMF?
Waaraan moet de minister voldoen? Mij is het niet helder. Dat was donderdag
ook het geval.De heer Crone (PvdA):Ik heb een reeks punten genoemd. De minister zal wel aangeven wat hij
denkt daarvan binnen te kunnen halen en wat niet kan. Daarvan zal afhangen
hoe wij er verder mee omgaan. Ik wil er niet op vooruitlopen. Het moet in
de tweede termijn leuk blijven.De heer Marijnissen (SP):Het is in dit soort gedachtewisselingen interessant om de bodylanguage
van de betreffende bewindspersonen in de gaten te houden. De heer Zalm kan
wel vaker een glimlach of een uitbundige lach niet onderdrukken. Dat was net
ook het geval, toen de heer Crone zei dat de minister ervoor moet zorgen dat
binnen het IMF een aantal zaken moet veranderen. Ik sluit aan bij de heer
Vendrik. De heer Crone heeft terecht opgemerkt dat er vele miljarden van belastingbetalers
naar doelen gaan via het IMF waar dat geld eigenlijk niet thuishoort. Ik doel
dan op de Rivièra en dat soort gebieden. De middelen worden oneigenlijk
aangewend. Ik vind het terecht dat de fractie van de PvdA zo fulmineert tegen
de eerst binnenlandse stuitende en exhibitionistische verrijking. Wij moeten
meer duidelijkheid krijgen van de fractie van de PvdA. Als de heer Crone aan
de ene kant inzet op het veroordelen van het misbruik van de gelden van de
belastingbetaler via het IMF, dan moet hij nu boter bij de vis geven en zeggen
wat hij gaat doen indien de missie van de heer Zalm niet slaagt.De heer Crone (PvdA):Ik zou aan de minister willen vragen of deze dotatie een rol in de discussie
speelt. Wat gaat er gebeuren als hij op andere punten niet zijn zin krijgt?
Ik wil het debat in eerste en tweede termijn graag voeren. Beide zaken hebben
met elkaar te maken.De heer Marijnissen (SP):Laten wij het er in dit stadium op houden, dat er in deze Kamer iets aan
het veranderen is met betrekking tot Tobin-tax en de inperking van de vrijheid
van kapitaal van kort geld. Ik ben erg benieuwd naar de tweede termijn.De heer Crone (PvdA):Het gaat ons om het relativeren van het belang van kort geld. Wij verhullen
niet dat er structurele maatregelen nodig kunnen zijn.Na de strubbelingen van de invoering werpt de euro nu al zijn positieve
vruchten in het eurolandgebied af. In tegenstelling tot eerdere mondiale recessies
is het eurogebied nu een oase van rust. De valuta's van geen van de eurolanden
staan onder druk. Landen hoeven elkaar niet met grootscheepse bedragen te
ondersteunen. Ook de gekoppelde landen zoals Finland doen het prima. Dat is
des te opmerkelijker omdat dit land sterk op Rusland is gericht. De euro en
de onderliggende beleidsconvergentie werpen dus hun vruchten af. Euroland
is zo omvangrijk, dat het flitskapitaal er geen greep op krijgt en de euro
zelfs een veilige vluchtvaluta is. Wij zijn zo'n positie wel gewend, gelet
op onze koppeling aan de D-mark, maar voor andere eurolanden is dat nieuw.
Dat stemt tot tevredenheid. Daarbij willen wij het niet laten, want hiermee
hebben wij een klimaat gecreëerd, waarmee ook de beleidscoördinatie
op ander terreinen in Europa met veel succes ter hand kan worden genomen.Het macro-economisch beleid mag wat ons betreft niet alleen gericht zijn
op lage inflatie en harde euro en op louter budgettaire convergentie. Immers,
euroland is één groot economisch gebied met relatief veel minder
externe afhankelijkheid van in- en uitvoer en dus ook meer mogelijkheden en
noodzaak voor macrobeleid om de economische ontwikkeling zo anticyclisch mogelijk
te beïnvloeden. Hoe beoordeelt de minister dat de Europese Commissie
de lidstaten reeds in 2002 op begrotingsevenwicht wil hebben? Is dat niet
een al te procyclisch beleid, wat Nederland zelf overigens niet van plan is?
Is er gevaar voor inflatie? Wij zitten in de VS en euroland eigenlijk al op
nulinflatie omdat de indexcijfers een overwaardering kennen van 0,5 tot 1%
door kwaliteitsverbetering. Er is dus alle reden om de rente, die reëel
hoog is – bij ons 3 à 4% en in sommige andere Europese landen
nog hoger – te verlagen. Wat is de opvatting van de minister daarover?Voorzitter! Euroland biedt ons een nieuwe democratische kans om het beleid
te beïnvloeden. Vanaf januari 1999 zullen er in de eurolanden globale
richtsnoeren voor economisch beleid komen. Die worden jaarlijks
opgesteld door de Ecofin-raad in juni, met een voorbereiding drie weken eerder
in het monetair comité. Dit worden cruciale richtsnoeren, in het kader
waarvan Europese landen over ons beleid adviseren. Maar omgekeerd moeten wij
niet schromen over andere landen te adviseren. De effecten van het economische
beleid gaan elkaar meer beïnvloeden en daar kunnen wij last van krijgen
als het in andere landen niet goed gaat. Wij willen die richtsnoeren voluit
in de Tweede Kamer kunnen bespreken. Ik verzoek mijn collega's in hun termijn
mee te delen of zij daarmee kunnen instemmen. Deelt minister Zalm onze mening
en wil hij ons een agendavoorstel doen voor een ordelijke parlementaire bespreking?
Dit worden waarschijnlijk belangrijkere besprekingen dan die over de MEV en
wellicht zelfs de Miljoenennota! Hieraan voorafgaand willen wij president
Wellink van De Nederlandsche Bank horen over zijn opvattingen, net zoals vorige
week de heer Duisenberg door het Europees Parlement werd gehoord over zijn
visie op de economische ontwikkeling. Hoe zal het kabinet de sociale partners
hierbij betrekken, want die spelen hierbij een belangrijke rol, al was het
alleen maar met betrekking tot het loon- en arbeidsmarktbeleid?Voorzitter! Er is een extra kans om het werkgelegenheidsbeleid een extra
impuls te geven. Ik zal er niet uitvoerig op ingaan, maar ik wil de minister
wel vragen wat er terecht zal komen van een sluitende aanpak in Nederland.
In het regeerakkoord wordt hiervoor 250 mln. netto uitgetrokken. Kan de minister
de garantie geven dat daarmee de Luxemburgafspraak wordt nagekomen, ook als
het wat meer moeite kost?Voorzitter! Het infrastructuurbeleid en het milieubeleid kunnen natuurlijk
veel beter gecoördineerd worden. Daar is helaas nog te veel sprake van
witboeken en te weinig van echte beleidscoördinatie.De heer Vendrik (GroenLinks):U betuigde net uw instemming met de globale richtsnoeren die straks uitkomen.
Dan wordt het, zei u, een goede zaak als wij ons uitspreken over economisch
beleid dat in andere landen wordt gevoerd. Ik herinner mij een overleg in
juni met de heer Oosterwijk die namens de minister het woord voerde. Hij gaf
daarin volmondig toe dat wat zich nu aandient aan conceptversies van die globale
richtsnoeren, zich moeilijk verhoudt tot de werkgelegenheidspolitiek die op
dit moment in Frankrijk wordt gevoerd. Daar is sprake van een zeg maar oud-linkse
ADV-operatie. Wat vindt u hiervan? Als u die globale richtsnoeren accepteert
als uitgangspunt voor onderlinge vergelijking, komt u in de positie dat u
zich uitspreekt tegen hetgeen zich in Frankrijk op dit moment voltrekt. Of
zie ik dat verkeerd?De heer Crone (PvdA):Ik heb bepleit dat wij die richtsnoeren tot onderwerp van parlementair
en maatschappelijk debat maken en dat wij daarmee als het ware een stuk van
het Europees economisch beleid invullen, omdat wij dat weer naar ons toe trekken,
zoals andere landen ook doen. Ik heb niet gezegd dat ik het met de inhoud
van de richtsnoeren die jaarlijks ontstaan eens ben. Dat moet nu juist onderwerp
zijn van het debat. Het is spannend dat wij daar eindelijk een debat over
krijgen en dat wij dit niet alleen in de monetaire sfeer zullen voeren, maar
juist ook in de sfeer van de economische ontwikkeling.De voorzitter:Wij moeten echt een beetje opschieten. De heer Vendrik heeft nog een eerste
termijn, een tweede termijn en als hij wil een derde termijn. Hij heeft nog
een heel politiek leven voor zich. De heer Crone vervolgt nu zijn betoog.De heer Crone (PvdA):Voorzitter! Uiteraard zijn de belastingen ook een cruciaal onderwerp van
beleidscoördinatie. Daar hebben beide bewindslieden al veel prioriteit
aan gegeven. Toch heb ik nog een paar vragen. Hoe zit het met de Oostenrijkse
voorstellen over de bronbelasting op rente? Hollen die de Nederlandse belastinggrondslag
uit? Hoe denken zij over de coördinatie van ecotaksen, accijnzen, andere
vergroeningen en de variabilisatie van autokosten, nu de rood-groene coalitie
in het oosten gloort?Voorzitter! Is het juist dat Ierland de vennootschapsbelasting tot 12,5%
wil verlagen? Is dit financieel mogelijk, gelet op het feit dat daar de nog
altijd belachelijk hoge ontvangsten van structuurgelden tegenover staan? Hoe
ontwikkelt zich de discussie over de vermogensaanwasbelasting? Ik vraag de
staatssecretaris of hij een vermogensaanwasbelasting zou willen hebben als
hij nu ook alle beursverliezen zou hebben moeten accepteren als omvangrijke
aftrekposten. Misschien zijn er nu ook andere partijen die denken: toch niet
zo gek bedacht, die vermogensrendementsheffing...De pensioenen vormen een punt van zorg omdat er in de EU sterk uiteenlopende
financieringssystemen zijn. Ik denk aan kapitaaldekking versus omslagstelsel.
Ook heeft men te maken met verschillende fasen van vergrijzing. Als gevolg
van dit alles kunnen grote budgettaire verschillen tussen landen ontstaan,
die weer kunnen leiden tot een verslechtering van de europositie. Op Europees
niveau zijn hiernaar nauwelijks inventariserende studies verricht, laat staan
dat er sprake is van een begin van een beleidsreactie. Wil het kabinet daartoe
initiatieven nemen?Vervolgens heb ik enkele vragen over de praktische invoering van de euro.
Hoe worden de problemen bij de bedrijven, waaronder de detailhandel, en de
consumenten opgelost? Erg democratisch gaat de voorbereiding er in elk geval
niet aan toe. Ik stel vast dat wij er hier nog maar nauwelijks over hebben
gepraat. Wordt dat niet tijd? Is het niet beter om te kiezen voor een 'big
bang', een overgang naar de euro op één moment? Voor de detailhandel
is dat beter dan het aanhouden van dubbele kasregisters. Belangrijker is nog
dat hiermee kan worden voorkomen dat er per dag achtmaal zoveel geld in kas
moet worden gehouden. Men moet 's ochtends al het wisselgeld hebben in euro's
om de hele dag te kunnen uitgeven. Er komen maar weinig euro's terug: guldens
mogen niet meer in omloop worden gebracht. Ook in Frankrijk, Latijns-Amerika
en Oost-Duitsland heeft men bij dergelijke processen voor een overgang ineens
gekozen. Als mensen met vakantie gaan, zullen ze vooraf een voorraadje euro's
kunnen opnemen; op een ander moment zullen ze guldens bij de bank kunnen inleveren.
Een bank als wisselkantoor; daar zijn ze toch voor.In Frankrijk zie je al in de supermarkten dat men op de producten twee
prijzen aanbrengt: in francs en in euro's. Waarom wordt dat niet ook in Nederland
gedaan? Is dat niet de beste manier om mensen al enig gevoel voor prijsverhoudin gen te geven? Hetzelfde geldt natuurlijk voor loon- en AOW-strookjes.
Wanneer worden mensen hierop voorbereid?Voorzitter! In Nederland is er nog maar één echte bron van
inflatie en die treft men aan bij de woonkostenontwikkeling; de MEV is daarover
duidelijk. Zeker na de inhaalhuurverhogingen van de laatste jaren, óók
ten opzichte van andere Europese landen, wordt het wat ons betreft de hoogste
tijd om de huurverhogingen tot inflatieniveau te beperken. Ook de lage rente
vormt in dit verband een argument. Verlaging van de huurprijsstijging heeft
ook een gunstig budgettair effect. Dan kan immers de IHS omlaag of behoeft
de IHS niet zo sterk te stijgen. In het regeerakkoord zijn hierover goede
afspraken vastgelegd. Wanneer zal hieraan uitvoering kunnen worden gegeven?Thans is huren zonder subsidie vrijwel onmogelijk geworden. Nadat wij
de brutering hebben gefinancierd en op die wijze door Den Haag de objectsubsidies
zijn betaald, betalen wij nóg eens, namelijk via de huursubsidies.
In feite gaat nu 3 mld. per jaar extra naar dezelfde verhuurders, vaak corporaties.Wij willen graag het eigenwoningbezit bevorderen. Er is al sprake van
een regeling betreffende het maatschappelijk gebonden eigendom, in het kader
waarvan al vijftien jaar lang een normale hypotheekvorm aftrekbaar is gesteld.
Het wordt echter steeds duidelijker dat het ministerie van Financiën
die aftrekbaarheid ter discussie stelt. Dat kunnen wij niet volgen; graag
continueren wij die aftrekbaarheid. Wij vragen de bewindslieden om deze beleidslijn
terug te draaien.Vervolgens vraag ik aandacht voor de verstrengeling in Nederland van de
financiële conglomeraten van banken, verzekeraars, ziektekostenverzekeraars
enz. De vraag rijst wat de minister gaat doen aan monopolievorming en vermenging
van functies. Zo biedt het Zilveren Kruis met de regelmaat van de klok beleggingsproducten
aan; ik weet het op grond van eigen ervaring. Je krijgt dan van de zorgverzekeraar
het advies om toch écht in aandelen te gaan; een rendement van 12%
wordt beloofd, nog steeds. Als je een paar keer dergelijke pakketten hebt
ontvangen, denk je dat je een dief van je eigen portemonnee bent als je daar
niet instapt. Is dat niet een vervelende vermenging van een zorginstelling,
waar je toch een zeker vertrouwen in moet kunnen stellen, en commerciële
taken?Voorzitter! In Nederland domineren de vijf grootste banken 80% van de
nationale markt. Over concurrentie gesproken! In andere landen is dat veel
minder. Is het geen tijd om bestaande structuren in het toezicht op de financiële
instellingen en markten te heroverwegen? Zowel vanuit het oogpunt van bedrijfseconomisch
toezicht op instellingen als op basis van het toenemend belang van integriteitstoezicht
verdient een integratie van de toezichthouders de aandacht.De pluriformiteit van de financiële producten die aan de consument
worden aangeboden rechtvaardigen ook een nadere studie op de integratie van
de toezichthouders. Consumenten hebben recht op bescherming en scheiding van
gegevens en adressenbestanden en dergelijke in plaats van commercieel misbruik.
Wanneer komt het standpunt over aanvullende wetgeving, want er is nu toch
veel duidelijk geworden op basis van de grote röntgenfoto naar aanleiding
van het Vie d'Or-debacle? De fractie van de PvdA bepleit al veel langer de
integratie van de functie van toezichthouders op de financiële markten
en zij verzoekt de minister om niet langer vast te houden aan een gescheiden
toezicht bij de Verzekeringskamer, De Nederlandsche Bank en de Stichting toezicht
effectenverkeer. Is de tijd niet rijp voor overheveling van een deel van de
toezichtstaken naar het internationaal niveau, de ECB, want ook op internationaal
niveau ontbreekt scherp toezicht. Daar zou de ECB juist een aangewezen orgaan
kunnen zijn.Voorzitter! Ik wil nog twee opmerkingen maken die een directe financiële
consequentie zouden moeten hebben. Ik begin bij de cultuur. Allereerst zijn
wij blij dat er nu een echt aankoopfonds komt; hulde daarvoor. Kan dit bericht
dat wij in de krant lazen ook bevestigd worden? Daarnaast heeft het kabinet,
terecht, extra geld voor cultuur uitgetrokken: 60 mln. op jaarbasis. Een deel
daarvan spoelt echter weg door de algemene kaasschaven en door het vervallen
van de eerder afgesproken gelden vanwege de motie-Van Nieuwenhoven. Tijdens
de algemene beschouwingen is hierover een notitie toegezegd, maar die hebben
wij nog niet gezien. Ons verzoek blijft toch hetzelfde; wij zouden graag zien
dat deze 16 mln. van de motie-Van Nieuwenhoven wordt bijgeplust. Maar ook
de algemene kortingen roepen vragen op. Waarom zijn die niet toegepast voor
het sportdeel van de begroting? Zo verstoren wij een beetje het evenwicht
tussen sport en cultuur. Kan er zonder meer sprake zijn van productiviteitswinst
zonder kwaliteitsverlies: een speler minder op het toneel of in de orkestbak?
Toch is daar structureel 14 mln. voor ingeboekt. Kan de minister dit ophelderen
en kan hij duidelijk maken dat het niet ten koste van de kwaliteit zal gaan?
Zo nee, dan zullen wij dat ook moeten bijplussen.Voorzitter! Vorige week is opnieuw, wederom unaniem, door de Kamer gevraagd
om het vervoer van gehandicapte leerlingen eindelijk goed te regelen. Dat
vergt enige coördinatie van de ministeries van OCW, V en W en BZK. Misschien
mag ik hier verzoeken om die coördinatie te bevorderen en de daarvoor
benodigde 9 à 10 mln. vrij te maken. Waarschijnlijk krijgt de minister
daarvoor de steun van de hele Kamer.Ten slotte heb ik nog de vraag of wij de prestatiemeting bij deze begrotingen
kunnen invoeren of versterken. Door uitvoering van de motie-Melkert is er
al veel aan gedaan. Wij hebben daar drie voorstellen voor.1. De belastingdienst lijkt te groeien met iedere fiscale wijziging. Welke
prestatiemeting ligt hier achter? Ik zie niet welke productiviteitswinst wij
halen. Kunnen wij daarvoor een metingscijfer krijgen?2. De belastinguitgaven kunnen natuurlijk bij uitstek getoetst worden
op resultaat en prestatie. Dat is ook een onderwerp voor prestatiemeting.3. Vaak merken wij bij subsidies aan een sector dat sommige instellingen
binnen zo'n sector rijk zijn, en andere arm. In de fractie werden de verschillen
genoemd tussen bijvoorbeeld rijke en arme politiekorpsen, tussen rijke en
arme corporaties, tussen rijke en arme gemeenten. Het zou goed zijn om in
algemene zin bij het toetsen van prestatiegegevens hiermee rekening te houden
en niet alleen naar de gemiddelde prestatie voor een sector te kijken, omdat
die vaak de ongelijkheden in stand houdt of zelfs vergroot
en de doelmatigheid niet dient.Voorzitter! Tot slot wens ik de bewindslieden veel succes toe bij hun
verdere interventies in de vrije markt.Mevrouw Giskes (D66):Ik wil nog even teruggrijpen op wat de heer Crone zei over het toezicht
op de financiële conglomeraten. Hij pleit zelfs voor een ophoging naar
Europees niveau door het te leggen bij de ECB. Hij weet net zo goed als ik
dat dit een onafhankelijk instituut is. In Nederland woedt de discussie of
en hoe de minister meer greep kan krijgen op de toezichthoudende activiteiten.
Door dat toezicht meer daar te leggen, geef je het meer uit handen. Hoe kijkt
de heer Crone daar tegenaan?De heer Crone (PvdA):Wij vinden het toezicht in Nederland al te veel gescheiden. Er zou meer
integratie, deels koppeling aan de NMA en deels aan De Nederlandsche Bank,
maar ook anderszins moeten zijn. Ik wil hier graag de visie van de minister
op krijgen. Daarnaast heb ik gewezen op het internationaal toezicht dat er
vrijwel niet is, behalve het algemeen mededingingstoezicht. Juist de financiële
instellingen zijn tegenwoordig per definitie al grensoverschrijdend. Er is
hier een gat en de eerste suggestie is om de ECB dit te laten invullen. Ieder
ander voorstel dat beter is, verdient natuurlijk steun. Die discussie moeten
wij nu eindelijk eens proberen te voeren.Mevrouw Giskes (D66):Dus u denkt in termen van en-en, zowel nationaal als Europees?De heer Crone (PvdA):Ja, maar er zal altijd wel een soort taakverdeling blijven tussen nationaal
en internationaal. Als het kan, willen wij die discussie zo snel mogelijk
afronden met concrete besluitvorming en wetgeving. De minister heeft in een
debat in het voorjaar gezegd dat hij het, gezien de gang van zaken, nog een
tijdje wilde aanzien. Welnu, wij denken dat dit 'tijdje' voorbij is.De voorzitter:Zoals de woordvoerders weten, hebben wij afgesproken dat de heer Van der
Vlies, die morgen in verband met persoonlijke verplichtingen niet aanwezig
kan zijn, in ieder geval vanavond aan het woord zou mogen komen. Vandaar dat
ik nu, inbrekend op de normale sprekersvolgorde, het woord geef aan de heer
Van der Vlies.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter! Ik dank u hartelijk voor uw medewerking. Dat geldt ook voor
de betrokken collega's.Tijdens het economendebat van 15 september jl. werd het kabinet 'het strijkje
op de Titanic' genoemd. Terwijl de stuurlieden het motorschip 'poldermodel'
met man en macht tussen de Russische en Zuidoost-Aziatische ijsbergen proberen
te laveren, nadert onder de waterlijn een ander gevaar, namelijk dat van wantrouwen
in de stevigheid van de poldernorm en in de kracht van de Nederlandse economie.
Nu het vertrouwen langzamerhand inzakt en het schip enigszins overhelt, probeert
het kabinet de opvarenden in velerlei toonaarden te kalmeren. Verontruste
scheepslieden, zoals Van Wijnbergen c.s. die komen melden dat het schip lek
is of, zo men wil, water dreigt te maken, wordt verzocht om niet door de muziek
heen te willen praten of worden zelfs door het strijkje overstemd. Deze gedachte
kwam onwillekeurig bij ons op toen minister Jorritsma hier onlangs zei dat
wij elkaar geen recessie moeten aanpraten. De SGP-fractie is dat natuurlijk
met haar eens, maar de wijze waarop het kabinet de waarschuwingen over een
eventuele conjuncturele neergang tegemoet treedt, komt toch wel wat geforceerd
over. Realiseert de minister zich dat de economie in niet onbelangrijke mate
gebaseerd is op vertrouwen en dat het tegen beter weten in uitstralen van
'would be'-optimisme dit vertrouwen kan ondermijnen?De SGP-fractie heeft geen reden om de rijksbegroting tot achter de komma
door te rekenen. Daartoe zijn andere instanties beter geoutilleerd. Waar mijn
fractie wel vraagtekens bij heeft, is de volgens haar rooskleurige invulling
van bepaalde parameters. Ik noem de loonstijging van 1,5%. Was de wens hier
niet de vader van de gedachte? Het rond deze tijd te houden najaarsoverleg
zal wel uitwijzen of met name de werknemersorganisaties zich iets van dat
percentage zullen aantrekken. De door het kabinet voorgenomen vermogensinhaal
bij de sociale fondsen leidt tot een lastenstijging, hetgeen een opwaartse
druk op de lonen genereert. Daar komt nog bij dat de krapte op de arbeidsmarkt
steeds groter wordt. Ook mijnerzijds is het de vraag wat nu eigenlijk de inzet
in het najaarsoverleg is, mede gelet op de ambtelijke notitie die ons hedenmiddag
is overgelegd.Ook bij de gekozen begrotingsvoornemens zijn wel enige kanttekeningen
te plaatsen. Zo zijn bijvoorbeeld de geplande investeringen in ICT bij onderwijs
niet voldoende om in de behoefte te voorzien. Verder zijn wij van mening dat
op het gebied van kinderopvang en cultuur de gebruikers zelf meer zouden moeten
bijdragen. Onze fractie dankt de minister voor de brief inzake de verdeling
van de impuls sociale infrastructuur en intensivering jeugd en geweld uit
het regeerakkoord. Bij de behandeling van de individuele begrotingshoofdstukken
hopen wij daarop terug te komen. Op dit moment willen wij erop wijzen dat
de tekortreductie voor 1999 ondanks de als uitgangspunt genomen 3% economische
groei laag is en bij een tegenvallende conjunctuur zelfs in gevaar komt. Wij
hadden reeds moeite met de afspraak om inkomstenmeevallers slechts ten dele
voor tekortreductie aan te wenden. Nu blijkt dat inkomstentegenvallers ook
voor een deel uit het verhogen van het tekort mogen worden gefinancierd, rijzen
meer bedenkingen, temeer daar tegenvallers in de inkomstensfeer voor het andere
deel uit een verhoging van de belastingen en de sociale premies moeten worden
gedekt. De tegenvallende conjunctuur wordt zo niet gedempt, maar zelfs een
beetje extra omlaag gejaagd. Waarom is in deze economisch onzekere tijden
nu juist deze keuze gemaakt?Voorzitter! Komend jaar staat in het teken van het naderende afscheid
van onze gulden. Het zal u niet verbazen dat de SGP-fractie met pijn in het
hart een symbool van nationale eenheid ziet verdwijnen. Wij zijn dankbaar
dat is toegezegd dat het randschrift 'God zij met ons' gehandhaafd blijft.
Juist in het economische leven is het goed om onze afhankelijkheid van en
verantwoordelijkheid jegens God te blijven belijden. Wij betreuren echter
dat de ECB, zonder daaraan al te veel ruchtbaarheid te geven, eenzijdig besloten
heeft nationale symbolen op de eurobankbiljetten weg te laten. Terugdenkend
aan de ophef en trots waarmee de nationale kant van de euromunten
werd gepresenteerd, vragen wij of dit besluit niet in tegenspraak is met eerder
gemaakte afspraken in Dublin in december 1996. Nederland offert niet alleen
haar munt op, maar levert ook beleidsvrijheid in. De toekomst zal uitwijzen
of de ECB, ingeval de effecten van economische crises elders in de wereld
zich op Europees niveau zullen manifesteren, tot een snelle en politiek onafhankelijke
besluitvorming in staat is. De recente EU-historie wijst in ieder geval uit
dat individuele partners zelfs bij minder ernstige kwesties hun nationale
belangen boven de Europese lieten prevaleren. Welke rol kan onze natie, een
kleine lidstaat immers, nog precies spelen in Europa, maar ook in de G7 etc.?
Graag daarover een beschouwing. Welke termijn wordt precies in acht genomen
bij de wisseling van de gulden in de euro? Collega Crone sprak daar zojuist
ook al over. Een belangwekkend vraagstuk, waarover zo snel mogelijk helderheid
moet ontstaan. Ook het al of niet aanwezige overheidsaandeel in de invoeringskosten,
waarbij ik denk aan het MKB, kan misschien worden toegelicht.Voorzitter! Eerste aanzetten zijn in aantocht voor de geplande herziening
van ons belastingstelsel. Uit een door de RMU uitgevoerde rekenexercitie blijkt
dat eenverdieners die kostwinner van een huishouden zijn en in de tweede en
derde belastingschijf vallen, in de nieuwe belastingplannen benadeeld dreigen
te worden ten opzichte van tweeverdieners. Dat zou kunnen oplopen tot een
bedrag van ƒ 1900 op jaarbasis. Het gaat hier dan niet om de categorie
van lage inkomens, maar terdege wel om gezinnen die niet voor voorzieningen
als huursubsidie en studiefinanciering in aanmerking komen, en vroeg of laat
buiten het ziekenfonds vallen. Wij hebben het hier nog niet over het plan
zelve, laat staan over de invulling en de maatvoering ervan. Ik erken dat,
maar als zo'n rekenexercitie op de stukken zoals zij nu bekend zijn aan ons
wordt voorgelegd, vinden wij dát in ieder geval een veel te groot verschil,
en vragen wij aandacht voor dergelijke financiële verhoudingen en aderlatingen,
die voor gezinnen in de door mij omschreven posities dreigen te ontstaan.
Graag die toezegging.Voorzitter! Aan het begin van onze bijdrage refereerde ik aan het orkestje
op de Titanic. Op hun repertoire stond een bekend geestelijk lied 'Nader mijn
God tot U'. Deze bede, ten diepste de motivering van ons politiek bezig zijn,
en eveneens verwoord op de rand van onze gulden, God zij met ons, wenst de
SGP-fractie regering en Kamer toe.De voorzitter:Het woord is aan de heer Vendrik die zijn maidenspeech zal houden.De heer Vendrik (GroenLinks):Voorzitter! Het is deze dagen heel verleidelijk om even de blik oostwaarts
te richten. Ik mag graag kijken naar Grünen-leider Joschka Fischer. Zie
hem wandelen, abgespeckt in een driedelig Armanikostuum, maar wel zonder stropdas.
Dat smaakt naar meer. Zoals u weet, heeft de verkiezingsoverwinning van de
SPD inmiddels geresulteerd in besprekingen over een rood-groene coalitie.
Wat de overeenkomst tussen sociaal-democraten en groene radicalen ook zal
behelzen, niet alleen de Duitse werklozen zouden er iets van moeten merken.
Hoe vaak is hier in deze ruimte niet geconstateerd dat Nederland geen eiland
is, dat er grenzen zijn aan wat een klein land vermag en dat de internationale
concurrentiestrijd en de grote mobiliteit van de factor kapitaal ons drastische
beleidsmatige beperkingen opleggen.Het Nederlandse milieubeleid bijvoorbeeld heeft hier al jaren ernstig
onder te lijden. De groene fiscale revolutie, waar GroenLinks zich al jaren
sterk voor maakt, is helaas tot op heden goeddeels uitgebleven. Ook in het
belastingplan voor de 21ste eeuw ligt de prioriteit hoofdzakelijk bij een
ander doel, namelijk lagere tarieven. Wat al wel gerealiseerd is aan vergroening
van het belastingstelsel, is misschien niet onbelangrijk, maar wel marginaal.
Want het mocht geen pijn doen, vanwege diezelfde internationale concurrentiepositie.
Het sociale beleid en het werkgelegenheidsbeleid kampen met soortgelijke handicaps.
Het blijkt keer op keer profijtelijker te zijn om, bij afwezigheid van internationale
beleidscoördinatie, te kiezen voor een politiek van concurrerende loonkostenniveaus
en bijbehorende druk op collectieve uitgaven, dan de moeilijker weg te bewandelen
van internationale afspraken, teneinde deze druk te weerstaan.Voorzitter! Nederland zou voorshands dan ook zeer voorzichtig moeten zijn
met een al te uitbundige export van het poldermodel. In een situatie dat de
belangrijkste economische tegenspelers van onze polder hetzelfde beleid zouden
adopteren, vervalt op slag de meerwaarde ervan. Want wanneer iedereen de loonkosten
matigt, resulteert uiteindelijk slechts een lager groeipad. God verhoede dat
economische zwaargewichten het tegelijkertijd op een stevig abspecken zetten.
Maar ook om andere redenen voelt GroenLinks niet zoveel voor een heftig beleefde
gidslandfunctie rondom het poldermodel; er valt naar ons oordeel een wereld
te winnen wanneer – om te beginnen in Europees verband – macro-economische
coördinatie werkelijk betekenis zou krijgen.Voorzitter! Met de Duitse verkiezingsoverwinning van de SPD zijn de christen-democraten
en liberalen in Europa goeddeels verbannen naar de oppositiebanken en –
verbeeld ik het mij, mijnheer Crone – geeft dat de groene en linkse
burger niet enige moed? Mogen wij ook iets verwachten van deze sociaal-democratische
hegemonie in Europa, juist op zo'n vitaal terrein als internationaal monetair,
economisch en financieel beheer? Gerhard Schröder heeft – als ik
de Financial Times van vanochtend mag geloven – het er niet bij laten
zitten. Daar valt namelijk heel veel werk te verrichten. In economisch opzicht
stevenen wij wereldwijd in rap tempo af op wat in buitenlandse kranten regelmatig
een 'new disorder' wordt genoemd, in variant op de 'new order' van George
Bush. En dat in tegenstelling tot wat liberale politici en neoklassieke economen
ons in de nadagen van de val van de Muur hebben beloofd. Nederland is in dat
opzicht wel een eiland; want waar hier de sociale markteconomie floreert,
regeert in grote delen van de wereld het kapitalisme met een lelijk gezicht.
Foeilelijk zelfs. Zoals ik vorige week al memoreerde in het overleg met de
ministers van Financiën en voor Ontwikkelingssamenwerking over de crisis
in Azië, telt het ILO op dit moment 1 miljard werklozen. Dat kun je geen rafelrandje noemen en dit is geen bijproduct van een verder
wenselijke economische koers. Dit duidt op systeemfouten.In een artikel in The New Republic, getiteld The Confidence Game analyseert
Paul Krugman de westerse reactie op de Aziëcrisis. Deze vermoedelijk
aanstaande Nobelprijswinnaar legt daarin vrij genadeloos bloot hoe het IMF
en het Amerikaanse ministerie van financiën het afgelopen jaar totaal
geobsedeerd zijn geraakt door het herstellen van vertrouwen op de financiële
markten. Daartoe past één recept: behoud van de wisselkoers,
hoge renteniveaus en snelle en ingrijpende bezuinigingen. Dat is in Azië
gebeurd. Krugman kan dan ook niet anders, zegt hij, dan tot de conclusie komen
dat zijn hooggewaardeerde studentencollega's hun economische standaardwerkjes
bij het vuilnis hebben gezet. Want Keynes is niet dood. De massale terugtrekking
van kapitaal uit de Aziatische landen in 1997, in combinatie met de bijbehorende
economische receptuur van het IMF, doet precies de situatie ontstaan die men
zegt te willen vermijden, namelijk die van een stevige recessie waarin iedereen
wereldwijd, de werklozen daar voorop, buitengewoon veel last van heeft.Voorzitter! Dit is – ik zeg het maar ronduit – bad governance
van de zijde van het IMF met grote sociale en economische schade tot gevolg.
Dat had het IMF volgens mij moeten weten. Maar blijkbaar was het belangrijker,
zo moet ik helaas constateren, om de schuldaflossing op gang te houden, waartoe
betere wisselkoersen kennelijk dienstig zijn. De minister voor Ontwikkelingssamenwerking
wees vorige week in antwoord op een vraag mijnerzijds de Aziatische landen
zelf aan als de grote schuldige in dit gigantische economische debacle, tenminste,
zo interpreteer ik haar woorden. Zij zei letterlijk: 99% is een kwestie van
good governance.GroenLinks deelt deze opvatting van de regering niet. Het grote probleem
is nu juist wat bijvoorbeeld in deze crisissituatie onder good governance
verstaan moet worden. Dat staat nog maar te bezien. Ik vraag dan ook de minister
van Financiën welke invulling hij geeft aan good governance in deze situatie.
Wat moeten de Aziatische landen eigenlijk doen? Er zijn kennelijk verschillende
recepten. Deze vraag lijkt mij ook uitermate relevant, omdat er een substantiële
uitbreiding van IMF-middelen voor de deur staat. In het bijzonder vraagt nu
acuut de situatie in Brazilië om aandacht, waar, als ik de kranten mag
geloven, het IMF klaar staat om in te grijpen. Wat wordt de boodschap van
de minister bij de komende jaarvergadering? Wat gaat het IMF doen in Brazilië?
Wat wordt het beleid?Voorzitter! Een van de belangrijkste lessen die uit de Aziëcrisis
getrokken moet worden betreft het dogma van het vrije kapitaalverkeer. Internationaal
maken velen zich op – Blair en Strauss-Kahn – om hieraan paal
en perk te stellen. Tot mijn genoegen heeft ook de PvdA-fractie zich op dit
punt helder uitgesproken. De minister heeft al te kennen gegeven veel te voelen
voor het Chileense model, als ik dat even mag noemen: het verplicht aanhouden
van een deposito bij de centrale bank van – ik meen – 30% van
de waarde van de investering. Ik zou het debat hierover graag willen voeren,
maar ik heb nog geen kennis kunnen nemen van de korte notitie over de Tobin-tax,
die vorige week is toegezegd. Ik begrijp dat zij wel op Internet beschikbaar
is, maar op papier heb ik haar nog niet gezien. Hoe dan ook, wat ons betreft
is het debat daarover nog niet afgerond.Voorzitter! Ik wil het internationale deel van mijn betoog afronden met
de vraag aan de minister van Financiën wanneer hij de gevraagde notitie
over de ontwikkeling van de internationale financiële markten vermoedelijk
kan prijsgeven. Ik heb deze notitie eind vorige week gevraagd in de veronderstelling
en met de grote verontrusting dat wij nauwelijks goed weten hoe wij de razendsnelle
ontwikkelingen op de financiële markten economisch en dus ook vanuit
een reguleringsperspectief moeten beoordelen. Graag een antwoord van de minister
op dit punt.Voorzitter! Tot zover de wereldeconomie. Ik kom toe aan wat lichtere kost:
de begroting van komend jaar en het begrotingsregime dat de naam van deze
minister draagt. Ik wil om te beginnen enkele woorden wijden aan de collectieve
uitgaven. Paars II heeft in dezen gekozen voor continuïteit: opnieuw
zal de collectieve sector – zoals al een aantal jaren het geval is –
ook de komende vier jaren krimpen, relatief gezien dan. De uitgaven groeien
weliswaar, in reële termen, wat harder dan onder Paars I, namelijk 0,3%
tegen 1,5%, maar ook deze hogere groei blijft nadrukkelijk achter bij wat
behoedzaam als altijd door deze minister aan economische groei is ingeboekt.De GroenLinks-fractie verzet zich tegen deze lijn. Door jarenlang aanhoudende
bezuinigingswoede is de collectieve sector verworden tot een kale kip, die
kampt met anorexiaverschijnselen. Overal duiken tekorten op: in de zorg, in
het onderwijs, in het openbaar bestuur, bij de investeringen en in de arbeidsvoorwaarden
van het overheidspersoneel. Dat kon worden voorzien. Hoewel de overheid zelf
al jaren in woorden belijdt dat zij zich concentreert op haar kerntaken, blijkt
dat keer op keer anders. Ik verwijs bijvoorbeeld naar de bezuinigingen waarmee
Paars II van start gaat. Daaruit komt bepaald geen helder beeld naar voren.
De grootste bedragen komen ten laste van het collectieve apparaat: bezuinigingen
op arbeidsvoorwaarden en uitvoeringslasten in de sociale zekerheid. Eigenlijk
kan dat niet. Voor de verzamelde economen hier en in de ambtenarenloge hoef
ik ongetwijfeld niet te herhalen wat de wet van Baumol inhoudt. Door lage
productiviteitswinsten zal bij gelijke loonontwikkeling de sector relatief
steeds prijziger worden. Wie vervolgens deze groei welhaast wetmatig afknelt
door jaar op jaar een relatieve daling van de collectieve uitgaven te organiseren
zonder daarbij het collectieve takenpakket te beperken, ontmoet als vanzelf
een variëteit aan problemen, zoals wij die inmiddels kennen: afnemende
concurrentiekracht van de arbeidsvoorwaarden, capaciteitstekorten enzovoorts.
En dan te beseffen dat het kabinet hier nog gezegend is met een tamelijk beheerste
loonkostenontwikkeling in de markt. Ik vraag de minister van Financiën
in deze Kamer uiteen te zetten hoe hij de arbeidsvoorwaarden en de geschetste
capaciteitsproblemen in de collectieve sector wil oplossen met behoud van
het Paarse begrotingskader.Voorzitter! Dan enkele woorden over het begrotingskader zelf. Een van
de onhebbelijkheden van het groei- en stabiliteitspact dat in het kader van
de EMU is gesloten, is dat wij ons voorlopig geen normaal trendmatig
begrotingsbeleid kunnen veroorloven. Immers, bij een huidig tekort van 1,3%
BBP leidt een groeivertraging van 2% al gauw tot Brusselse problemen. Immers,
de conjunctuurgevoeligheid van het EMU-tekort is, meen ik, in Nederland het
hoogste van Europa. Terecht is onder minister Zalm afscheid genomen van het
oude tekortbeleid, maar nu ligt een soort mengvorm van trend- en tekortbeleid
op tafel. Door de trend behoedzaam in te schatten, realiseer je feitelijk
een EMU-bestendig tekortbeleid. Op zichzelf hulde aan deze minister voor deze
vondst.Maar niet te lang. Het lijkt wel alsof de minister coûte que coûte
wilde vasthouden aan zijn dagelijkse avondmaal in huiselijke kring, want met
Paars II wordt vrijwel overal op de automatische piloot gestuurd: meevallers,
tegenvallers, overal is een bestemming of een sleutel voorhanden en de departementen
moeten het, calamiteiten daargelaten, toch vooral zelf uitzoeken, want de
minister is naar huis. Dat gaat allemaal heel ver en wat mij betreft, eigenlijk
te ver. Ik beschouw de gedetailleerde afspraken uit het regeerakkoord en de
Miljoenennota bepaald niet als een politieke investering in onderling vertrouwen,
maar het is ook beetje de gekte die wordt opgeroepen door juist de keuze voor
een behoedzaam scenario. Daarover hebben wij hier geheel illusoire discussies
kunnen meemaken, bijvoorbeeld over de contractloonstijgingen. Ik begrijp de
PvdA wel dat inkomstenmeevallers die uit dien hoofde worden gerealiseerd,
in samenhang – een woord van de heer Melkert – moeten worden bezien
met de aan deze contractloonstijging gerelateerde uitgavenkoppeling. Het is
een noodzakelijke correctie op deze systematiek. Maar mijn vraag aan de minister
van Financiën blijft: hoever gaat het dichttimmeren, het regelen van
afspraken voor bijzondere situaties? Wanneer ziet hij zijn geesteskind als
een noodzakelijk kwaad op weg naar een echt trendmatig begrotingsbeleid? Mijn
fractie wil daarop graag uitkomen.Voorzitter! Een kleine bijzonderheid. Ik wil de minister een vraag voorleggen
over de ingeboekte macro-economische effecten van het regeringsbeleid. Ik
begrijp dat niet goed. In de Miljoenennota en in het regeerakkoord lees ik
dat deze worden ingeschat op 3,25 mld. Ik vind het een beetje merkwaardig
dat bij de Miljoenennota deze groeiversnelling, resultante van het te voeren
regeringsbeleid, in zijn geheel wordt toegerekend aan 1999, terwijl de uitvoering
van het beleid nog goeddeels moet beginnen. Voorts wordt die groeiversnelling
gepresenteerd als een bijstelling van de groei. Ik raak hier het spoor even
bijster. Graag hoor ik hierop een nadere toelichting.Tot slot kom ik op mijn beoordeling van het begrotingskader. Bij gelegenheid
van de algemene beschouwingen heeft Paul Rosenmöller namens mijn fractie
een tegenbegroting ingediend. Ik wil op deze plaats kort aandacht geven aan
twee kritiekpunten die ons sindsdien geworden zijn. Allereerst is dat een
hoger financieringstekort. Dat is altijd ernstig, maar het blijft raadzaam
de zaak in proportie te bezien. Het betreft in de tegenbegroting van GroenLinks
een verhoging van 0,1% bovenop de 0,1% verhoging die in de Miljoenennota is
voorzien. Dat kan toch geen trendbreuk genoemd worden? Hooguit geven wij aan
het werk van deze minister een rondborstiger uitvoering. Het tweede argument
betreft de verhoging van de marginale wig die door invoering van de EITC,
de earned income tax credit, plaatsvindt. Ik herinner eraan dat de EITC, met
dit vermeende nadeel, ook ooit door de huidige secretaris-generaal van Economische
Zaken werd gepropageerd als de meest doeltreffende en gerichte wijze van lastenverlichting.
Een belangrijk voordeel van de EITC is overigens – en daar wijs ik met
nadruk op – dat op deze wijze deeltijdwerk op marktconforme wijze wordt
gestimuleerd. Daar hebben nu juist heel veel langdurig werklozen, bijstandsmoeders
en vaders met de zorg voor kinderen voorop, heel veel baat bij. Want eindelijk
kunnen zij het zich nu permitteren laaggeschoolde arbeid en zorg te combineren.
Het tegenargument dat de EITC scholing belemmert, vind ik eerlijk gezegd een
non-argument, want de meeste scholing van werkenden vindt plaats onder de
toch al hogeropgeleiden. Deze kennen tevens het hoogste marginale tarief.
Dan is het kennelijk geen belemmering. Waarom voor de laaggeschoolden wel?In onze tegenbegroting hebben wij tevens het voorstel gedaan voor een
stoelbelasting ten laste van vliegmobiliteit. Dat is geen noviteit. Noorwegen
en Engeland kennen deze al. Landen zoals Zweden en Zwitserland kennen andere,
vergelijkbare heffingen, die betrekking hebben op de uitstoot. De uitspraak
van de heer Kok dat een dergelijke belasting onmogelijk is wegens internationale
uitspraken, is dan ook onjuist. Dat geldt namelijk alleen bij een discriminatoire
toepassing van een heffing. Door deze heffing juist toe te passen op alle
vluchten, is hiervan geen sprake. En dat is ons plan. Bij dezen nodig ik de
minister van Financiën uit een hernieuwde reactie te geven van het kabinet.
Dat stel ik zeer op prijs.Ik ga kort in – te kort – op het belastingplan 21ste eeuw.
Daar valt veel meer over te zeggen dan de tijd mij nu toelaat. Mijn fractie
heeft waardering voor het feit dat de regering nu werk maakt van een heffingskorting,
die de huidige basisaftrek zal doen vervallen. Dat is een langdurende wens
van GroenLinks. De fractie van GroenLinks is echter kritisch over het feit
dat het draagkrachtprincipe meer en meer uit de belastingwetgeving verdwijnt.
Een rechtvaardige verdeling van inkomens is niet eens de doelstelling van
de herziening van het stelsel. Ik vraag de staatssecretaris van Financiën
waarom dat eigenlijk niet het geval is, temeer omdat de afgelopen jaren al
sprake is geweest van een steeds schever groei in de verdeling van vermogen.
Als velen spreken van onterechte verrijking, exhibitionistische zelfverrijking,
in de vorige periode, dan valt er toch, dunkt mij, iets recht te trekken.
Graag hoor ik hierop nader commentaar.De Raad van State heeft in zijn advies terecht gewezen op een inconsistentie
in het milieubeleid. De financiële prikkel wordt niet gehanteerd waar
deze stellig wel zou werken. De Raad van State doelt dan op het grootverbruik
in het bedrijfsleven. Nederland is in het ontzien van grootverbruikers werkelijk
roomser dan de paus geworden. Naar schatting zijn de elektriciteits- en gastarieven
voor grootverbruikers in Nederland momenteel 36% respectievelijk 15% lager
dan het gewogen gemiddelde in onze buurlanden. Het leidt tot een onaanvaardbare
scheve verdeling van de lasten. Terwijl de gezinnen voor minder dan 20% van
de CO2-uitstoot zorgen, komt ongeveer 80% van het
onder Paars II te realiseren vergoedingspakket op hun schouders. Voor het
bedrijfsleven geldt het omgekeerde. Dat kan niet. Graag hoor ik hierop een
reactie.Voorzitter! Ik kom te spreken over de 'continuing story' – en die
kan wat ons betreft niet lang genoeg duren – van de hypotheekrenteaftrek.
De Raad van State bepleit afstemming van fiscale systemen op de interne markt.
Dan zal de wijze waarop de eigen woning in de heffing wordt betrokken op den
duur niet buiten schot kunnen blijven, zo meent de Raad van State. Het antwoord
van de regering luidt dat dit vanuit het subsidiariteitsbeginsel niet nodig
is, omdat de eigen woning niet mobiel is. Dat is absoluut waar, maar het is
een raar argument. Fiscale concurrentie vindt immers plaats op mobiele factoren,
waardoor de heffing soms ongewenst laag komt te liggen. Dat betekent dat juist
op niet-mobiele factoren meer belasting moet worden geheven om in ieder geval
op de korte termijn genoeg inkomsten te genereren. Een onbeperkte hypotheekrenteaftrek
zorgt hier voor een zeer sterke grondslagversmalling. Helaas geeft bijlage
5 van de Miljoenennota daar nog ongewenste duidelijkheid over. Een en ander
lijkt ook in lijn te zijn met het artikel van de staatssecretaris in het Weekblad
voor fiscaal recht van 27 augustus jl., waarin hij een pleidooi houdt voor
verschuiving van mobiel naar niet-mobiel en van direct naar indirect, ter
bevordering van de werkgelegenheid en juist in het licht van diezelfde internationale
concurrentie. En dat is nu precies wat de Raad van State bedoelde met de onvermijdelijke
aanpassing van de fiscale behandeling van het eigenwoningbezit.Voorzitter! Door een politiek-strategische toezegging van Wim Kok in campagnetijd
wordt een noodzakelijke discussie op basis van rationele argumenten wel heel
moeilijk gemaakt. Wij zijn blij dat ook D66 door middel van een gevraagde
notitie blijk geeft van het willen debatteren over dit onderwerp op basis
van feiten en niet op basis van mogelijke electorale overwegingen. Dat verdient
onze steun. Ik vraag in dit verband ook om heroverweging van de al kennelijk
sinds minimaal 1987 gehanteerde definitie van de belastinguitgaven. Volgens
mij hoort onder andere de hypotheekrente daar gewoon bij. Ik zou graag van
de minister of de staatssecretaris van Financiën horen waarom dat inmiddels
niet het geval is.Voorzitter! De minister van Financiën heeft in De Telegraaf van 16
september te kennen gegeven geen gulden te willen uittrekken voor de aanleg
van een tweede Schiphol. Dat is een buitengewoon belangrijke uitspraak en
wij steunen hem daarin. Maar ik zou zeggen dat dit tot meer verplicht. Is
dat nu de nieuwe lijn van de minister? En treurt hij dan niet om de miljarden
die nu alsnog extra naar de Betuwelijn gaan, omdat private financiers niet
thuis geven.Voorzitter! Ik heb gisterenavond in De Balie in Amsterdam namens Groenlinks
een voorstel gedaan voor een modern beleggingsregime. De minister is in de
slag met de aanbevelingen van de commissie-Peters. Ik hoor overigens graag
wat daar nu verder precies mee gaat gebeuren. Wat ons zorgen baart, is dat
in het kader van Peters aangekoerst wordt op een verbetering van de positie
van de aandeelhouders zonder dat daarbij enig maatschappelijk belang wordt
gewogen. Ik zou de voorzichtige ontwikkeling in de institutionele beleggingswereld
in de richting van een meer ethisch beleggersdom daarom maximaal willen bevorderen.
Laten wij weggen dat het in die wereld gaat om een bedrag van pakweg 1000
mld. aan belegd vermogen. De overheid zou daartoe in samenspraak met de financiële
sector een dynamische investeringsindex kunnen ontwikkelen, waarin investeringsobjecten
worden aangewezen die zich op sociaal en ecologisch terrein in het bijzonder
onderscheiden, maar tevens een gemiddeld rendement opleveren. Voorts kan de
overheid de pensioenfondsen en verzekeringsmaatschappijen, samen goed voor
die 1000 mld., een bescheiden aanwijzing geven voor het beleggersgedrag, zoals
vroeger gebruikelijk was. Het gaat in ons voorstel om een percentage van 2,
op te bouwen in vijf jaar. Dat betekent dat de beleggers worden verplicht
om binnen vijf jaar een portefeuille van 2% van hun vermogen op te bouwen,
die volgens de index wordt belegd. Ik hoor graag de reactie van de minister
op dit voorstel.Voorzitter! Tot het slot de Victory Boogie Woogie. Wij zullen na ommekomst
van het rapport van de Algemene Rekenkamer – wij hopen half oktober,
dus over ongeveer twee weken – uitvoerig met de regering daarover van
gedachten wisselen. De fractie van GroenLinks betwijfelt echter ten eerste
het recht van de minister van Financiën om zonder goedkeuring van het
parlement deze uitgave te sanctioneren. Dat is een principieel debat. Ten
tweede roept het feit dat hij dit, zoals blijkt uit de correspondentie die
wij gekregen hebben, in demissionaire status heeft gedaan, vragen van staatsrechtelijke
aard op. Die vragen moeten beantwoord worden. Ten derde blijft het ons een
mysterie waarom dit geld niet gedoneerd is aan het overheidsfonds. Een vraag
voor dit moment: heeft de minister, als hij de commotie van de afgelopen tijd
overziet, niet één keer het gevoel gehad dat hij dit ook anders
had kunnen doen?De voorzitter:Ik dank u voor uw maidenspeech, waarmee ik u graag heel hartelijk feliciteer.De vergadering wordt enkele minuten geschorst.De voorzitter:Morgenochtend om kwart over tien gaan wij door met de eerste termijn van
de Kamer bij deze algemene financiële beschouwingen. Dan is allereerst
het woord aan de heer Van Beek, die zijn maidenspeech zal houden.De (algemene) beraadslaging wordt geschorst.Sluiting 22.45 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-19981999-291-309.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl