Gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen:  - Regels inzake de reconstructie van de concentratiegebieden (Reconstructiewet concentratiegebieden) (26356);  - Wijziging van enkele wetten in verband met de inwerkingtreding van de Reconstructiewet concentratiegebieden (28025);  - Wet stankemissie veehouderijen in landbouwontwikkelings- en verwevingsgebieden (27835);  - Wet ammoniak en veehouderij (27836)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2001-2002, pag. 719-744

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

30-01-2002

Eerste Kamer der Staten-Generaal

2001-2002

nr. 15, pagina 719-744

15-01-2002

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26356Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 28025Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 27835Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 27836Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting gezamenlijke behandeling wetsvoorstellen: - Regels inzake de reconstructie van de concentratiegebieden (Reconstructiewet concentratiegebieden) (26356); - Wijziging van enkele wetten in verband met de inwerkingtreding van de Reconstructiewet concentratiegebieden (28025); - Wet stankemissie veehouderijen in landbouwontwikkelings- en verwevingsgebieden (27835); - Wet ammoniak en veehouderij (27836)Pagina 753-765
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (dinsdag 15 januari 2002)Pagina 765-768
Behandeling van de concept-AMvB bouwvergunningvrije en licht-bouwvergunningplichtige bouwwerken op basis van de Wet tot Wijziging van de Woningwet naar aanleiding van enerzijds de evaluatie van die wet en anderzijds het project Marktwerking, Deregulering en Wetgevingskwaliteit (bouwvergunningprocedure en welstandstoezicht) (26734, EK 31d)Pagina 744-753
Gezamenlijke behandeling van de wetsvoorstellen: - Regels inzake de reconstructie van de concentratiegebieden (Reconstructiewet concentratiegebieden) (26356); - Wijziging van enkele wetten in verband met de inwerkingtreding van de Reconstructiewet concentratiegebieden (28025); - Wet stankemissie veehouderijen in landbouwontwikkelings- en verwevingsgebieden (27835); - Wet ammoniak en veehouderij (27836)Pagina 719-744
Behandeling van de wetsvoorstellen: - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2002 (28000 VII); - Wet toezicht Europese subsidies (27572); - Wijziging van de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra en de Wet op het voortgezet onderwijs in verband met het vervoer van leerlingen (27884); - Achtste wijziging Comptabiliteitswet (27571)Pagina 719-719
Presentie en opening (dinsdag 15 januari 2002)Pagina 717-719
Lijst van besluiten (dinsdag 15 januari 2002)Pagina 765-765

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 124 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de gezamenlijke behandeling van: het wetsvoorstel
Regels inzake de reconstructie van de concentratiegebieden (Reconstructiewet
concentratiegebieden) (26356);het wetsvoorstel
Wijziging van enkele wetten in verband met de inwerkingtreding van de Reconstructiewet
concentratiegebieden (28025);het wetsvoorstel
Regels inzake stankemissie van veehouderijen in ontwikkelings- en verwevingsgebieden
(Wet stankemissie veehouderijen in landbouwontwikkelings- en verwevingsgebieden)
(27835);het wetsvoorstel Regels inzake ammoniakemissie
uit tot veehouderijen behorende dierenverblijven (Wet ammoniak en veehouderij)
(27836).De beraadslaging wordt geopend.De heer Walsma (CDA):Voorzitter. Vele ontwikkelingen verlopen volgens een sinusoïde, dat
wil zeggen, volgens een golfbeweging in de tijd. Het is de maatschappij
en de politiek blijkbaar niet gegeven, de ontwikkelingen wat dichter in de
buurt van de mediaan te laten verlopen. Zo ook ten aanzien van de landbouwpolitieke
ontwikkelingen. De basis voor het huidige landbouwbeleid vond zijn oorsprong
in de jaren zestig. Het gemeenschappelijk landbouwbeleid bevatte vijf doelstellingen.
Deze waren: zorgdragen voor een redelijk inkomen voor de landbouwer, stabilisering
van de landbouwmarkten, verhoging van de productiviteit in de landbouw, zeker
stellen van de voedselvoorziening en dit alles tegen een zeer redelijke prijs
voor de consument. Nederland slaagde hierin snel en goed maar na enige decennia
kwamen wij er achter dat de gevolgen van dit beleid ten aanzien van het milieu
en dierenwelzijn te negatief waren. Dus moeten veranderingen worden doorgevoerd.Daarbij moet opgemerkt worden dat het landbouwbeleid steeds meer door
de EU wordt bepaald en dat slechts specifieke aandachtsgebieden, zoals het
mest- en ammoniakbeleid en het dierwelzijn, nog grotendeels door de nationale
overheden worden ingevuld. De overheid is dus mee verantwoordelijk voor de
ontwikkelingen die in de landbouw hebben plaatsgevonden. De Reconstructiewet
concentratiegebieden, met de hierbij behorende middelen, is dus in die zin
op z'n plaats.De overheid moet er echter alles aan gelegen zijn om de ontwikkelingslijn,
de sinusoïde, af te vlakken. Daarmee zouden heel veel problemen voorkomen
kunnen worden. Om dat te bereiken, is onderzoek nodig. Daarbij moet echter
wel worden opgemerkt dat helaas wetenschap niet waardevrij is, omdat de aannamen
waarbinnen een wetenschappelijke discipline werkt al vele keuzes bevat waarachter
normatieve stellingnamen schuilgaan. Ook is de wetenschap veelal niet meer
belangenvrij, omdat opdrachtgevers een bepaalde verwachting meegeven. De wetenschap
steeds meer afhankelijk maken van het bedrijfsleven zal dit alleen maar bevorderen.
Dit betekent dat wij ook als Eerste Kamer niet alleen kritisch naar de inhoud
van de wetsvoorstellen moeten kijken, maar ook naar de onderliggende rapporten.
De ervaring heeft mij geleerd dat je niet kunt volstaan met alleen het lezen
van de samenvatting en de conclusies. Zo ook ten aanzien van de wetten die
vandaag aan de orde zijn, waarvan ik de Wet stankemissie veehouderijen en
de Wet ammoniak en veehouderij zal behandelen. Collega Jos van Gennip zal
de Reconstructiewet concentratiegebieden behandelen.Dank aan de bewindslieden voor de beantwoording van de vragen die wij
schriftelijk hebben gesteld. Het zal ze niet verbazen wanneer ik zeg dat wij
nog wel een aantal problemen hebben met wat nu voorligt. De Wet stankhinder
veehouderijen, gebaseerd op de richtlijn stankhinder en veehouderij 1996,
is enkel van toepassing voor de reconstructiegebieden. De CDA-fractie blijft
van mening dat de onderbouwing van deze wet aanvechtbaar is. Het hinderbelevingsonderzoek
wordt telefonisch uitgevoerd. Zevenentwintighonderd mensen die in de omgeving
wonen van intensieve veehouderijen worden geënquêteerd. Uit geurbelevingsonderzoek
is gebleken dat inwoners van concentratiegebieden minder hinder van stank
ondervinden dan inwoners van gebieden met minder intensieve veehouderij. Hieraan
wordt volledig voorbijgegaan. De regering geeft toe dat de geur en de hinder
die men daarvan ondervindt een subjectief gegeven zijn, maar dat dit door
het aantal geënquêteerden geobjectiveerd wordt. De CDA-fractie
plaatst hier een groot vraagteken bij. De bewering dat subjectieve gegevens
op deze manier te objectiveren zijn, gaat er bij ons niet in. Daarom blijft
het voor ons de vraag of de resultaten van de enquête wel een werkelijk
beeld geven van de stankemissie en van de hinder. Dit zou op een andere wijze
geverifieerd moeten worden. Dit gebeurt helaas niet.Daar komt bij de cumulatiebeoordeling. Dat is een methodiek waarbij correctiefactoren
van 1,5 tot 3, afhankelijk van het aantal bedrijven, worden gehanteerd.De heer Hessing (D66):Kunt u aangeven op welke wijze stankbeleving dan geobjectiveerd gemeten
kan worden?De heer Walsma (CDA):De vraag hoe je de stank meet, is een zaak apart. Je moet het alleen niet
laten bij een enquête, zoals hier nu gebeurt. Sommige mensen weten niet
eens dat het om een dergelijke aangelegenheid gaat. Alleen al om die reden
zet ik hier een vraagteken bij.Voorzitter. In de memorie van antwoord staat dat uit hinderbelevingsonderzoek
gebleken is dat cumulatie een zeer complexe materie is. De uitleg van de regering
heeft ons niet van de noodzaak kunnen overtuigen. Omdat de cumulatiebeoordeling
de bedrijfsontwikkeling van veel bedrijven beperkt, ook in toekomstige ontwikkelingsgebieden,
en omdat de uitplaatsing van bedrijven uit extensiveringgebieden extra wordt
bemoeilijkt, vindt de CDA-fractie dat dit niet moet plaatsvinden. Wij zijn
er dan ook voor om de cumulatiebeoordeling buiten beschouwing te laten.De wet heeft helaas geen betrekking meer op stankemissie in verwevingsgebieden
en zal alleen nog van toepassing zijn op landbouwontwikkelings- en extensiveringsgebieden.
Dit betekent dat in de verwevingsgebieden de huidige wetgeving op grond van
de richtlijn 1985 van kracht blijft. Nieuwe burgerwoningen kunnen daardoor
leiden tot een beperking van de agrarische ontwikkelingsmogelijkheden. De
CDA-fractie vindt dat dit niet kan. Ook in verwevingsgebieden moet het op
bepaalde plaatsen mogelijk zijn, nieuwe intensieve veehouderijbedrijven te
vestigen dan wel uit te breiden, zonder dat dit ten koste gaat van de ruimtelijke
kwaliteit, dan wel van functies zoals wonen en de natuur. Dat beoogt nu juist
de reconstructie. Wij vinden daarom dat de Wet stankemissie veehouderijen
ook van toepassing moet zijn voor de verwevingsgebieden. Dit moet wat ons
betreft dan ook hersteld worden door middel van een novelle. Gebeurt dit niet,
dan zal de CDA-fractie niet kunnen instemmen met dit wetsvoorstel.Vervolgens maak ik een aantal opmerkingen over de Wet ammoniak en veehouderij
die, in tegenstelling tot de stankwet, niet enkel voor de reconstructiegebieden
geldt, maar ook voor de kwetsbare gebieden binnen de EHS. De wet geldt dus
niet voor de kwetsbare gebieden buiten de EHS. Ongeveer 7000 bedrijven krijgen
hier dan ook mee te maken. In de memorie van toelichting staat dat de steeds
terugkerende discussie over de wetenschappelijke onderbouwing
van het ammoniakbeleid niet heeft bijgedragen aan het draagvlak ervan. Omdat
het moeilijk is individuele bedrijven op ammoniakemissie te beoordelen, is
gekozen voor beoordelingskaders in de zin van algemene regels. Op grond van
acht meetplaatsen in Nederland wordt de depositie volgens het OPS-model berekend
per vijf keer vijf kilometer. De onzekerheid voor het landelijk gemiddeld
cijfer ligt tussen de 25% en 30%, terwijl dit regionaal en lokaal veel hoger
kan zijn en zelfs kan oplopen tot 90%. Het RIVM schrijft dat er enkele tienduizenden
meetpunten nodig zijn om een nauwkeurig beeld te krijgen van de ammoniakemissie.
Het verschil tussen acht en enkele tienduizenden is toch wel heel erg groot.
Van september 2000 tot september 2001 is er een verdichting van het Landelijk
Meetnet Luchtkwaliteit uitgevoerd. Op 159 plaatsen heeft men gemeten om erachter
te komen waar eventueel het best nieuwe meetpunten geplaatst kunnen worden.
Kan de minister ons hierover nader informeren?In het rapport van het RIVM staat dat de depositie van NHx
op 100 m afstand tot de bron 8% is en op 1000 m 18%. In de memorie van toelichting
staat 10% tot 15%, respectievelijk 20% tot 30%. Kan de minister uitleggen
waar deze verhoogde percentages op gebaseerd zijn? In de memorie van antwoord
laat de regering weten dat de kwalificatie "fictieve gegevens", zoals door
ons aangeduid, niet terecht is, maar dat het hier juist om een verantwoorde
weergave van de realiteit gaat. Het zal duidelijk zijn dat wij dit nog niet
kunnen onderschrijven.In de memorie van toelichting lezen we dat de Wet milieubeheer van toepassing
blijft voor de directe schade aan bomen en planten door ammoniak. Dit betekent
dat we daar vandaag weinig aandacht aan behoeven te besteden. Toch heb ik
daar enkele opmerkingen over. Inzake de vitaliteit van bomen is tot nu toe
vrijwel alleen onderzoek gedaan bij een aantal naaldhoutsoorten, te weten
de grove den, de fijnspar en de Douglasspar. Aan loofbomen is zeer weinig
aandacht besteed. Alleen in de directe omgeving van stallen kunnen naalden
van bomen door een verstoorde nutriëntenbalans beschadigd worden. Nogmaals:
enkel bij zeer hoge ammoniakconcentraties.Er is nog heel veel onzeker over de gevolgen van verzuring voor de vitaliteit
van de bossen. Ik citeer uit het RIVM-rapport Ammoniak, de feiten: "Uit vitaliteitsonderzoek
kan niet direct afgeleid worden wat nu precies de gevolgen zijn van verzuring
en eutrofiëring. Laat staan dat nagegaan kan worden wat het effect is
van ammoniak afzonderlijk. Vitaliteit wordt namelijk door zeer veel factoren
bepaald. De belangrijkste zijn het weer, luchtverontreiniging, verdroging
en parasieten." Dat geldt uiteraard niet alleen voor bossen maar ook voor
andere ecosystemen. De katholieke universiteit Nijmegen heeft onder meer daarnaar
onderzoek gedaan. In het rapport "Effecten van stikstofhoudende luchtverontreiniging
op vegetaties" uit 1999 wordt er uitvoerig over geschreven. Ook deze onderzoekers
moeten bekennen dat nog veel aanvullend onderzoek nodig is, omdat –
ik citeer weer – "er nog vele hiaten in kennis aanwezig zijn over de
effecten van atmosferische N-depositie. Van veel half natuurlijke ecosystemen
is nog te weinig bekend om betrouwbare kritische N-depositiewaarden te kunnen
bepalen." Ook bij deze ecosystemen spelen vele factoren een rol, zoals bodemsoort,
beschikbaarheid van nutriënten en bufferend vermogen. Per ecosysteem
komen deze onderzoekers met maximaal aanvaardbare stikstofdeposities, maar
zij geven wel de mate van betrouwbaarheid aan van deze gegevens.Met deze kennis van zaken moeten we het voorliggende wetsvoorstel beoordelen
en ons een oordeel vormen over de kwetsbare eco- dan wel halfecosystemen.
Het kan niet zo zijn dat wij zeggen: er is al zo veel over gediscussieerd,
laten we er maar over ophouden. Het gaat hier om belangrijke zaken, want met
dit wetsvoorstel wordt veel bedrijven in de 250-meterzone ieder perspectief
voor bedrijfsontwikkeling ontnomen. Daarbij is het niet onze bedoeling de
EHS aan te tasten. Het gaat om de wetenschappelijke onderbouwing van het ammoniakbeleid.De benadering die we hebben gelezen in de nadere memorie van antwoord,
namelijk een basering op twee selectiecriteria, te weten de gevoeligheid van
het bodemtype voor verzuring en de gevoeligheid voor vermesting, is te kort
door de bocht en veel te globaal. De kwetsbaarheid wordt vooral bepaald door
het bufferend vermogen van de bodem of het water, de beschikbaarheid van nutriënten
en bodemfactoren die de potentiële nitrificatie, stikstofmobilisatie
en mogelijke verliezen uit het systeem beïnvloeden. Als kwetsbare gebieden
komen dan meer in beeld de acidofiele naaldbossen, natte heidevelden, hoogvenen
en ondiepe wateren zoals vennen. Zeker niet de multifunctionele bossen.Een andere invalshoek is het niet bij het zoneringsbeleid betrekken van
de kleinere natuurgebieden. Dit sluit goed aan bij de ambities van het kabinet,
zoals blijkt uit de recente beleidsnota's. Uit de nadere memorie van antwoord
blijkt dat de tekst van het wetsvoorstel feitelijk geen ruimte biedt voor
verdere inperking van het areaal kwetsbare natuur. Het enige wat dus verandering
kan brengen, is een wetswijziging. De CDA-fractie stelt dan ook voor die weg
te bewandelen. Wij willen, om eerdergenoemde redenen, een deel van de EHS
buiten de werking van de ammoniakwet brengen. Daarbij gaat het om: a. minder zuurgevoelige gebieden (ecosystemen), waarbij het niet de bedoeling
is, robuuste natuurgebieden niet te beschermen;b. natuurgebieden
kleiner dan bijvoorbeeld 100 ha;c. ecologische verbindingszones,
omdat die meer een doorgangsgebied vormen en dus in het kader van het ammoniakbeleid
minder belangrijk zijn. Graag een reactie van de minister hierop.De heer Van der Lans (GroenLinks):Zegt de heer Walsma nu eigenlijk dat de CDA-fractie gaat stemmen tegen
de ontwerpwet ammoniak en veehouderij, omdat zij deze wijzigingen ziet als
een absolute voorwaarde om verder te gaan met de reconstructie? Ik meen deze
conclusie te kunnen trekken uit zijn woorden.De heer Walsma (CDA):Ik zal straks de zaak op een rij zetten. Wij wachten eerst de reactie
af van de minister c.q. ministers. Daarna zullen wij ons eindoordeel bepalen.Mijnheer de voorzitter. Dan nog een zaak die niet direct te maken heeft
met de Wet stankemissie veehouderijen en de Wet ammoniak en
veehouderij, maar met het emissiearm huisvesten van de landbouwhuisdieren.
Op grond van Europese richtlijnen moeten de nieuwe stallen voor grotere varkens-
en pluimveebedrijven emissiearm zijn. De bestaande varkens- en legkipstallen
moeten uiterlijk in 2008 en de vleeskuikenstallen in 2010 zijn aangepast.
De vraag is – en die stel ik dan ook aan de minister – waarom
dit beleid niet wordt afgestemd op het dierenwelzijnsbeleid. Wanneer dit niet
gebeurt, ontstaat er weer een stapeling van regelgeving met als gevolg onnodige
kapitaalvernietiging en koude sanering van met name kleinere bedrijven. Dit
kan voorkomen worden door afstemming van beleid met een overgangstermijn voor
bestaande kippenstallen tot 2012 en voor bestaande varkensstallen tot 2013.Ik wil tot slot wel de kennelijk gewenste samenvatting geven. Naar ons
oordeel moet er een novelle komen op de Wet stankemissie veehouderijen in
landbouwontwikkelings- en verwevingsgebieden. Verder heb ik duidelijk gezegd
dat de cumulatiebeoordeling eruit moet worden gehaald. Ten slotte meen ik
dat er sprake moet zijn van echt kwetsbare gebieden. Een deel van de ecologische
hoofdstructuur dient buiten de werking van de ammoniakwet te vallen. Daarbij
moet gedacht worden aan de minder zuurgevoelige gebieden, natuurgebieden van
minder dan 100 ha en de ecologische verbindingszones.De heer Van der Lans (GroenLinks):Ik trek hieruit de conclusie dat de CDA-fractie tegen de ammoniakwet stemt,
met alle consequenties van dien. De fractie is er dan ook verantwoordelijk
voor dat de reconstructie in dit land onmogelijk wordt gemaakt.De heer Walsma (CDA):Wat betreft de stankwet vindt mijn fractie dat er een novelle moet komen
ten opzichte van de verwerwingsgebieden. Ook moet de cumulatiebeoordeling
eruit. Wat betreft de ammoniakwet vinden wij dat de kwetsbare gebieden anders
moeten worden gedefinieerd. Wij vinden dat er sprake moet zijn van werkelijk
kwetsbare gebieden. Daaraan zal moeten worden voldaan.De heer Van der Lans (GroenLinks):De Eerste Kamer kan slechts ja of nee zeggen. Waarom zegt u niet gewoon
dat uw fractie tegen het wetsontwerp stemt?De heer Walsma (CDA):Wij zijn bezig met de eerste ronde. Onze inbreng is duidelijk en straks
horen wij nog de ministers.De heer Van der Lans (GroenLinks):Welk antwoord moeten de ministers geven opdat de CDA-fractie kan instemmen
met het wetsontwerp?De heer Walsma (CDA):Ik heb de stank- en ammoniakwet behandeld en de Reconstructiewet komt
nog aan bod. Ik vind de vraag derhalve wat voorbarig.De heer Van Bruchem (ChristenUnie):De heer Walsma zegt dat er een aantal gebieden uit de ammoniakwet moet
worden gehaald. Kan hij een indicatie geven om hoeveel hectares het gaat?De heer Walsma (CDA):Nee, maar ik denk dat het om een behoorlijk deel van het aantal hectares
gaat dat nu onder de regelgeving valt.De heer Van Bruchem (ChristenUnie):Ik denk dat het minstens een halvering betekent.De heer Walsma (CDA):Dat zou inderdaad het geval kunnen zijn. Mijn fractie wacht met belangstelling
het antwoord van de bewindslieden af.De heer Van Gennip (CDA):Voorzitter. Wie oude schilderijen, prenten of foto's bekijkt van de dorpen
in de meeste van – wat wij zijn gaan noemen – de concentratiegebieden,
ziet een groot verschil met de tegenwoordige situatie. In de dorpskernen staan
gewoon grote, stevige boerderijen. Want de beste boeren woonden op het dorp,
terwijl de armere – de keuters en de wevers – aan de rand van
de bossen en de heide woonden. De hutten van de armen van Henriëtte Roland
Holst en het kot van de aardappeleters van Van Gogh stonden zo ver mogelijk
weg van de bewoonde wereld. Ik kan dat weten, want de aardappeleters waren
de buren van mijn familie.Wat eeuwen het patroon was, is in de laatste halve eeuw volledig op zijn
kop gezet. Ondernemende boeren verkasten zo ver mogelijk het buitengebied
in, waar de burgers zo weinig mogelijk last van hen hadden en waar zij de
grootste ontwikkelingsmogelijkheden hadden. Keuterboeren begonnen drie generaties
geleden marginale grond te ontginnen en hun kinderen begonnen met intensieve
veehouderij of nieuwe gewassen. Daarmee overvleugelden zij niet zelden de
betere boerenfamilies. De dorpsboerderijen werden gesloopt en vervangen door
meestal lelijke, in ieder geval onkarakteristieke nieuwbouw.Het is een beweging van korte termijn geweest. Boeren, tenminste ondernemende
boeren, moeten in het kader van het voorliggende wetsontwerp reconstructie
concentratiegebieden gestimuleerd worden om plaats te maken voor kwetsbare
natuur. Zij krijgen ruimte aangewezen in speciale ontwikkelingsgebieden, áls
hun die tenminste door de politiek nog gelaten worden. Tussen haakjes: als
je oude prenten ziet als In het Brabantse Dorp van Vincent Cleerdin, dan besef
je hoe geweldig slordig wij in de laatste decennia met onze dorpsgezichten
zijn omgegaan en – nu de golf van bedrijfsverlatingen groter en groter
wordt – hoe urgent het is dat wij veel actiever ook voor de boerderijmonumenten
gaan zorgen.Als hen ruimte door de politiek gelaten wordt, zei ik. Dan gaat het letterlijk
om ruimte, maar het gaat om meer: het gaat bij min of meer, vooral meer, gedwongen
verplaatsingen om financiële ruimte en vooral om maatschappelijke ruimte,
zeg waardering, zeg respect. Hoeveel ruimte laat de landelijke politiek het
agrarisch ondernemerschap als op een achternamiddag door amendering opeens
ruim 50% meer bedrijven op slot zullen moeten en duizenden boeren en honderden
landgoedeigenaren niet tot een andere conclusie kunnen komen dan dat hun inzet
voor bescherming van de natuur beloond wordt met zware beperkingen voor de
verdere bedrijfsvoering?Is er alleen maar kommer en kwel? Wie de wordingsgeschiedenis van het
voorliggende wetsvoorstel Reconstructiewet concentratiegebieden ziet, ziet
eigenlijk ook een tweede beweging, namelijk die van de zorg van vooral provinciale
bestuurders en soms ook landelijk bestuurders om wel die ruimte te scheppen
voor rendabel, vernieu wend agrarisch ondernemerschap, ook in
een dichtbevolkte, op een offensieve economie toegespitste samenleving. De
discussie van vandaag is in wezen terug te voeren tot de toekomst bepalende
vraag: willen we een soort New York van Europa worden met de groene ruimte
vooral als een soort Central Park of zetten we in op een multifunctionele
economie, waarvan onder andere landbouw en veeteelt drager zijn. Dit is de
diep ingrijpende beslissing waarvoor wij in deze jaren staan en waarmee de
wetsvoorstellen van vandaag alles te maken hebben.Het moet erkend worden: er is geweldig veel geïnvesteerd in het voorliggende
wetsvoorstel in termen van afwegingen, groeiende ambities en financiële
perspectieven. Wat begonnen is als antwoord vooral op veterinaire kwetsbaarheden,
groeide geleidelijk uit tot een poging een samenhangend antwoord te vinden
op het totaal van de milieuproblematiek, de natuurbescherming en zelfs de
waterhuishouding tezamen met een inzet om het nieuwe boerenvraagstuk, dat
vooral een ruimtelijk vraagstuk is, op te lossen. Dit antwoord wordt aangereikt
in een wetsvoorstel dat in de termen van de regering eigenlijk niet meer is
dan een kaderstellende, procedurele aanpak, maar dat op provinciaal politiek
niveau, bij ambtenaren van provincie en rijk, bij de belangenorganisaties
en ook op nationaal niveau bij ministers en departementen van de grootst mogelijke
betekenis is. Wij zien hoe van het akkoord van Brakkesteijn tot aan het opzetten
van ontwikkelingsmaatschappijen, enthousiast gewerkt wordt, of moet ik zeggen:
werd, aan wat door velen ook in de agrarische sector zelf, wordt gezien als
potentie voor nieuwe dynamiek, ja zelfs als bevrijding uit een vastgelopen
benadering van agrarisch ondernemerschap en landelijk gebied.Hierbij heb ik overigens een vraag. In deze Kamer is het opzetten van
grondbanken als een soort ontwikkelingsmaatschappijen in een motie toegejuicht.
Dit is ook in lijn met de brede inzet in deze Kamer om de verwezenlijking
van het Structuurschema groene ruimte een samenspel, een echt samenspel te
laten zijn van overheid, natuurbeschermingsorganisaties en agrariërs.
Waarom neemt de regering een zo afstandelijke houding in in de memorie van
antwoord als de vraag wordt gesteld naar ondersteuning van dit soort initiatieven?
Er wordt uitsluitend verwezen naar de verantwoordelijkheid van de provincies.
Is er echt geen ondersteunend en flankerend beleid mogelijk op nationaal niveau?
Dit kon wel toen het om gewone ontwikkelingsmaatschappijen ging.De substantie van het reconstructieproces wordt overigens gevormd door
andere voorwaarden die niet in dit ontwerp geregeld zijn, maar in de twee
andere wetsvoorstellen die vandaag op de rol staan en waarover onze collega
Walsma heeft gesproken, in de financiële invulling en last but not least
in de bereidheid van de overheid om in haar ruimtelijk ordeningsbeleid echt
de claims van de agrarische sector een eerlijke kans te geven naast de woningbouw,
de infrastructuur, de bedrijventerreinen en de natuur.De Reconstructiewet wordt neergezet als een procedure, een kader, maar
wij willen graag ons respect uitspreken voor de inzet om in ieder geval tot
dit kader te komen en ook voor de grote inspanning om de dialoog met ook deze
Kamer te voeren. Die inspanning heeft geleid tot een memorie van antwoord
van 40 pagina's, gevolgd door een nadere memorie van antwoord en een nota
naar aanleiding van het verslag. Iedereen heeft zijn best gedaan.Zal deze Reconstructiewet een betekenisvolle bijdrage leveren aan die
centrale vraag: blijft er echte ruimte voor agrarisch ondernemerschap ook
in de komende dertig jaar, of is de invulling van de reconstructie en van
het landbouwbeleid in het algemeen zo beperkend, zo afknijpend, dat we hier
in feite meer met een schijnvertoning hebben te maken dan met realiteit? Het
debat van vandaag moet over die vraag, die niet alleen aan de regering gericht
is maar aan de gehele politiek, aanzienlijk meer helderheid verschaffen. Wij
bevinden ons in de curieuze situatie dat het daarbij niet op de allereerste
plaats gaat om de antwoorden op de vragen rond de Reconstructiewet, maar om
de vragen rond de wetsvoorstellen over stank en ammoniak.Over de Reconstructiewet is al ongelooflijk veel gewisseld. Ten principale
staat de fractie van het CDA zeer positief tegenover de ambitieuze inzet van
dit wetsvoorstel. De fractie geeft er in haar oordeel, in haar verkiezingsprogramma,
in het rapport van de commissie-Veerman en op andere plaatsen blijk van, voor
een offensieve benadering van het agrarisch vraagstuk te kiezen. Een reconstructie
van de zogenaamde "concentratiegebieden" past in die offensieve, innovatieve
en breed maatschappelijke benadering. Deze Kamer heeft terecht beslist dat
een eindoordeel over dit wetsvoorstel alleen maar zinvol is als de uitkomst
van het debat op andere onderdelen, vooral met betrekking tot stank en ammoniak,
volledig helder is. Wij kunnen het ook anders formuleren: brengt het geheel
van wettelijke voorzieningen van vandaag de dynamiek terug in de sector? Daar
gaat het om! Toegespitst op het voorliggend wetsvoorstel blijven er nog twee
belangrijke kwesties te behandelen, namelijk die van de financiën en
die van de wettelijke bescherming.Bij de financiën gaat het om financiering van collectieve investeringen,
zoals bij de landinrichting, en om individuele compensaties. Voor het financiële
beslag is allereerst helderheid nodig. In de memorie van antwoord staat dat
er sprake is van een groot meningsverschil met de provincies over de kosten
van de reconstructie.Voorzitter: JurgensDe heer Van Gennip (CDA):De proefprojecten, met name in Bakel, zouden veel te duur zijn. Wat is
in dit verband de betekenis van serieuze projecten? Is het bedrag van bijna € 9000
per hectare overdreven? Sommige berekeningen komen uit op een bedrag van 5
mld euro voor de gehele operatie, inclusief de niet-agrarische voorzieningen.
Het betreft daarbij geld van de Europese Unie, het Rijk en de provincies,
exclusief de eigen bijdrage van de agrariërs, die eenderde is van de
specifieke kosten. De regering verwijst op dit punt naar haar brief van 14
december 2000 aan de Tweede Kamer, maar dat is een van de beknopste stukken
in de gehele behandeling. Is de regering bereid om duidelijk inzicht te verschaffen
in het totaal van de verwachte kosten, al zal daarbij nog veel sprake zijn
van aannames en onzekerheden?Een centraal onderdeel van de financiering is de compensatie van de uitplaatsing van bedrijven uit de 250-meterzone. Daarin zit de
sleutel voor het al dan niet herwinnen van de dynamiek. Tot nu toe heeft het
kabinet onvoldoende duidelijkheid kunnen of willen verschaffen over de beschikbaarheid
of beschikbaarstelling van middelen voor de uitplaatsing van intensieve veehouderijen.
De regelingen zijn ofwel uitgeput, ofwel bestemd en geoormerkt voor andere
doeleinden, zoals de Koopmansgelden. De regering wordt daarom verzocht, absolute
duidelijkheid te betrachten over de principes op dit punt. Bij verplaatsing
van bedrijven moet in beginsel worden uitgegaan van de uitgangspunten die
gelden bij onteigening. Het gaat er niet om dat er een slag uit geslagen wordt,
maar zaken zoals stille reserves moeten meegerekend kunnen worden. Verder
moet er perspectief zijn; de toezeggingen moeten niet van jaar op jaar bevochten
behoeven te worden. De regering wijst in de memorie van antwoord een garantie
af, maar daarvan moet naar mijn mening sprake zijn voor minimaal drie jaren.
Kan de regering aangeven op welk bedrag zij uitkomt voor dit specifieke maar
centrale onderdeel van het proces, ervan uitgaande dat de zonering, zoals
voorgesteld in de Tweede Kamer, kracht van gewijsde krijgt? Misschien kan
de regering wat modellen loslaten op de vraag hoeveel de verschillende scenario's
van zonering zouden kosten, in ieder geval bij 250 m rond "slechts" zeer kwetsbare
natuur. Dan weten wij ook meteen wat de amendering in de Tweede Kamer voor
financiële gevolgen heeft.Het is van belang dat er een duidelijk signaal wordt afgegeven over de
ernst van de voornemens. Mijn fractie heeft er begrip voor dat de regering
zich niet vastlegt op verplichtingen over een periode van tien jaar of meer.
Twee zaken zijn echter van belang, net zoals bij de realisering van het Structuurschema
Groene Ruimte: een duidelijke meerjarenindicatie voor de gehele operatie en
een garantie voor een vertrouwensvolle start. Wat de garantie betreft, gaat
mijn fractie niet op de markt staan. Als er echter een serieuze start wordt
gemaakt met bijvoorbeeld vijfhonderd bedrijven, is een bedrag van circa 250
mln euro nodig voor de uitplaatsing. Daarom is het in dit verband ook niet
meer dan billijk aandacht te vragen voor die bedrijven, die buiten de concentratiegebieden
te maken krijgen met deze 250-meterbepaling. Ook die worden geconfronteerd
met dezelfde beperkingen als bedrijven in de concentratiegebieden. Echter,
voor de niet-concentratiegebieden komen geen reconstructiemiddelen beschikbaar.
Maar dan zullen deze ondernemingen met andere middelen gestimuleerd moeten
worden zich elders te vestigen. Hoe ziet de regering dat?Een laatste punt is de schade bij wateroverlaat. Schriftelijk hebben wij
gewezen op de latere ambitie om ook in de reconstructiebenadering de wateroverlaat
mee te nemen. Maar we weten allen dat land dat overspoeld wordt door grotere
rivieren, te maken krijgt met bezinksel dat grote vervuiling en schade kan
veroorzaken. De regering wilde eigenlijk op dit punt geen toezegging doen,
maar wij vinden dat eigenlijk niet kunnen en een heel slecht signaal. Gaarne
een herbezinning van deze afwijzing.Samenvattend: wij vinden een zo scherp mogelijk inzicht in het financiële
beslag uitermate gewenst, een veel beter inzicht in ieder geval dan tot nu
toe is gegeven. Wij vinden een adequate vergoedingsregeling bij uitplaatsing
wezenlijk, zo wezenlijk dat het een toetssteen is voor de ernst van de gehele
aanpak.Ik kom over de rechtsbescherming te spreken. Onze fractie heeft van meet
af aan kritiek uitgeoefend op de in het wetsvoorstel neergelegde wijziging
van de rechtsbescherming bij de majeure herverkaveling in het reconstructieplan,
de vergaande ingreep in eigendomsverhoudingen en de uitwerking in nieuwe civielrechtelijke
verhoudingen. Die kritiek paste in de lijn die de CDA-fractie bij eerdere
gelegenheden heeft ontwikkeld, recent tijdens de algemene politieke beschouwingen,
in het debat over de herziening van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering
en de instelling van de Raad voor de Rechtspraak. Het eigensoortige karakter
van regels van civielrecht en van bestuursrecht behoort tot uitdrukking te
komen in eigen regels van procesrecht en vervolgens ook in de rechtsmacht
van de colleges die die regels toepassen. Waar zich grijze gebieden voordoen,
is er te meer reden om met de grootst mogelijke zorgvuldigheid te werk te
gaan. Ik kan mij niet aan de indruk onttrekken dat die prudentie bij de voorbereiding
van dit wetsvoorstel uit het oog is verloren door zo rigoureus de civiele
rechter opzij te zetten en de rechtsbescherming volledig aan de bestuursrechter
op te dragen. In de Tweede Kamer is gezegd: ach, daar zal de Eerste Kamer
nog wel wat over zeggen. Dat doen wij nu. Dat niet alleen: ook de besluitvormingsprocedure
zo in te richten, dat het bestuursorgaan, zelf partij, die procedure in belangrijke
mate beheerst. Onzerzijds is erop gewezen dat binnen het brede gebied van
de grondpolitiek de vraag naar de rol van de civiele rechter en die van de
bestuursrechter ten principale bediscussieerd diende te worden. Het was bepaald
niet voor de hand liggend om op die nog te voeren discussie te anticiperen.Toen dit wetsvoorstel al aan de overzijde was aanvaard, is door de Tweede
Kamer aan de hand van voorstellen van de MDW-werkgroep inzake de Onteigeningswet
voor het eerst de principiële discussie gevoerd. En zie: de minister
van Justitie komt tegemoet aan de allerwegen gerezen bezwaren, bezwaren die
inmiddels door de gehele vaste commissie in dit huis waren aangevoerd in de
schriftelijke voorbereiding. Goed dat er een Eerste Kamer is.Intussen hadden de voor dit wetsvoorstel verantwoordelijke bewindslieden
in een nadere memorie aangekondigd de rechtsbeschermingsconstructie aan te
passen aan de keuzes die de minister van Justitie zou maken ten aanzien van
de Onteigeningswet. Tevens zegden zij toe de desbetreffende onderdelen van
de Reconstructiewet vooralsnog niet in werking te laten treden. Deze bewoordingen
roepen nog wel een vraag op. Wat bedoelen de bewindslieden met "vooralsnog"?
Wil dit zeggen dat zij niet uitsluiten de rechtsbeschermingsregeling uit het
wetsvoorstel alsnog in werking te zullen laten treden na aanvaarding door
deze Kamer?In de brief van de minister van Justitie aan de Tweede Kamer van 29 november
2001 heeft deze in zeven hoofdlijnen de nieuwe onteigeningsprocedure beschreven.
Mijn fractie kan die hoofdlijnen onderschrijven. Dat neemt niet weg dat er
in de reconstructieprocedure beslispunten over blijven ten aanzien waarvan
de brief van de minister van Justitie geen uitsluitsel geeft.
Mijn fractie wil daar vandaag al wel van de bewindslieden duidelijkheid over.
In de nieuwe onteigeningsprocedure blijft het de civiele rechter die de onteigening
uitspreekt. In onze visie brengt dat voor de Reconstructiewet – en straks
voor de herziene Landinrichtingswet – met zich mee dat het de civiele
rechter is die het ruilplan vaststelt. Daarmee worden immers de civielrechtelijke
verhoudingen – eigendom, zakelijke zekerheidsrechten, opstal, erfdienstbaarheden,
eventueel kwalitatieve verbintenissen – vastgelegd. In dit verband kom
ik nog even terug op de kwestie van de titelzuiverende werking van het ruilplan.
Over de complicaties bij parallelle procedures – reconstructie en civiel
dispuut over eigendom van een in de reconstructie betrokken perceel –
wordt in de memorie van antwoord van 5 november 2001 bepaald te lichtvaardig
gesproken. Het is immers goed mogelijk dat het perceel waarover het eigendomsgeschil
gaat (bijvoorbeeld 1 ha) in het ruilplan c.q. plan van toedeling elders binnen
een groter complex (bijvoorbeeld 5 ha) aan de eigenaar volgens de lijst van
rechthebbenden wordt toegedeeld. Welk gedeelte van die 5 ha wordt dan geacht
toe te komen aan de volgens het civiele vonnis echte eigenaar? Dit voorbeeld
moge duidelijk maken dat het van wijsheid getuigt ook het ruilplan c.q. het
plan van toedeling door de civiele rechter te laten vaststellen, omdat beide
procedures dan al dan niet via voeging te samen kunnen worden afgedaan.De bewindslieden zullen er wellicht op wijzen dat het vaststellen van
het ruilplan niet enkel het uitvoeren van het reconstructieplan is. In het
kader van het ruilplan kunnen bijvoorbeeld door herverkaveling aaneengesloten
eenheden blokken eigendom van de Staat of natuurbeschermingsorganisaties worden
gerealiseerd, zo merken zij op in de laatste memorie. Daarbij zou ik twee
opmerkingen willen plaatsen. Het kan toch niet zo zijn dat pas in dát
stadium duidelijk wordt waar dergelijke blokken gecreëerd zullen worden.
Ten minste moet het mogelijk zijn om op dit punt de bestuurlijke uitgangspunten
of doelstellingen in de fase van opstelling van het reconstructieplan zodanig
helder te formuleren dat eventuele belanghebbenden al in die fase de bestuursrechter
kunnen inschakelen, zodat deze diens marginale toetsing kan uitvoeren. Maar
zelfs als er dan nog een grijze zone overblijft, moet in de visie van mijn
fractie de civiele rechter de leiding behouden. Wij zien echter wel een mogelijkheid
om de bewindslieden tegemoet te komen. Indien in een civiele procedure door
een eigenaar of andere belanghebbende geageerd wordt op een punt van bestuurlijke
afweging of toepassing van de bestuursrechtelijke bepalingen van de Reconstructiewet
respectievelijk van de algemene beginselen van behoorlijk bestuur, zou de
civiele rechter de bevoegdheid moeten hebben om de zaak – uitsluitend
voor die aspecten – te verwijzen naar de bestuursrechter bij dezelfde
rechtbank in de stand waarin de zaak zich bevindt om vervolgens – met
inachtneming van diens oordeel – het ruilplan vast te stellen. Wij zouden
graag van de bewindslieden vernemen of zij bereid zij ook voor het ruilplan
uitdrukkelijk de rol van de civiele rechter te handhaven langs de lijnen van
de brief van hun collega van Justitie van 28 november 2001 en de hier door
mij geformuleerde kanttekeningen.Ik kom tot een voorlopige conclusie. Die boerderij op dat dorp, dat kenmerkende
dorpsgezicht, als het al niet verleden tijd was, dan zou het nu onherroepelijk
voorbij zijn, zoals ook de dagen geteld lijken van die andere karakteristiek
van delen van Nederland: de landgoederen die de agrarische functie, de bewoning
en de natuur zo prachtig combineerden. Wat de reconstructie in wezen beoogde –
extensivering, verweving en ontwikkeling, die drie zones – dreigt door
de politiek embryonaal al perspectiefloos te worden. De boerderij op het dorp
kan al niet meer vanwege de stankoverlast en met de amendering van de stankwet
in de Tweede Kamer lijkt het vitale, rendabele landgoed zijn langste tijd
gehad te hebben. Maar ook de voorstanders van de groene ruimte als Central
Park lijken onbedoeld aan het kortste eind te trekken: agrariërs zullen
zich met kracht gaan verzetten tegen andere economische functies in hun omgeving,
omdat de toelating daarvan suïcidaal is voor de eigen bedrijfsvoering.
Ook de ruimte-voor-ruimteregeling komt zwaar onder druk. Door de weigering
de cumulatiebepalingen uit de stankwet te halen, wordt bijvoorbeeld in een
rijk en gevarieerd agrarisch productiegebied als dat van Venray uitbreiding
en nieuwe vestiging onmogelijk – ik verwijs naar de inbreng van mijn
fractiegenoot de heer Meijer in de Tweede Kamer – en worden in een plaats
als IJsselstein niet alleen de boerderijen uit de dorpskom gehouden maar zelfs
is er geen bouwvergunning meer af te geven voor seniorenwoningen voor terugkerende
boeren, want... stankgevoelig. Maar niet alleen verwevingsgebieden, niet alleen
die karakteristiek voor een landschappelijk gevarieerd en toekomstbestendig
landelijk gebied zijn zwaar onder druk komen te staan; ook het concept van
ontwikkelingsgebieden als kern van de reconstructiebenadering wordt onderuit
gehaald bij de wel uiterst extensieve interpretatie – in dubbel opzicht –
van het begrip kwetsbare natuur, zo extensief dat het zelfs de Stichting Natuurmonumenten
doet aarzelen. Wat is de waarde van een Reconstructiewet als er zo weinig
ruimte voor überhaupt reconstrueren overblijft, of het onbetaalbaar wordt?
De consequenties van het politieke proces zoals zich dat in de novemberdagen
van vorig jaar aan de overzijde heeft ontwikkeld, zijn misschien door velen
niet zo bedoeld en voorzien, maar ze belemmeren in de ogen van vele betrokken
een gezond, dynamisch en perspectiefvol reconstructieproces. Dat constructieproces
wordt ook door ons gewild, laat daarover geen misverstand bestaan! Wij hebben
vanuit die intentie de laatste weken samen met de direct betrokkenen alle
creativiteit ingezet om uit deze impasse te geraken. Het is ons niet gelukt
om dit binnen het strikte kader van de nu voorliggende, geamendeerde wetsontwerpen
te bereiken. Maar naar onze mening zijn er nog steeds formules te ontwikkelen
die zowel recht doen aan de bescherming van de natuur als reële ontwikkelingsmogelijkheden
voor de veeteelt scheppen. De CDA-fractie staat voor een volwaardig reconstructieproces.
Wezenlijk daarbij is het volgende. Wat de stankwet betreft: verwevinggebieden
behoren daaronder te vallen; geen cumulatiebepalingen. Wat de ammoniakwet
betreft: substantiële verhoging van de benedengrens van de gebieden die
uit de werking van de ammoniakwet zouden moeten vallen; een duidelijke financiële onderbouwing en garanties; een duidelijke compensatie
voor bedrijven die met zonering te maken hebben buiten de concentratiegebieden
en een rechtsgang via de civiele rechter. Wij willen graag de volwaardige
Reconstructiewet, maar wij hopen dan wel dat regering en Kamer zich kunnen
verenigen met ons uitgangspunt en onze invulling.De heer Van der Lans (GroenLinks):Mijnheer de voorzitter. De heer Van Geel, partijgenoot van de heer Van
Gennip uit Brabant, heeft erop aangedrongen het voorgestelde pakket aan maatregelen
te aanvaarden opdat met uitvoering begonnen kan worden. Hij stelde dat het
reconstructieproces geblokkeerd wordt als de Eerste Kamer weigert delen van
de wetgeving aan te nemen. De heer Van Gennip heeft zojuist uitvoerig uitgelegd
hoe belangrijk dat reconstructieproces is voor het landelijk gebied. Het is
nu zaak om de knoop door te hakken. Als de heer Van Gennip nu zegt niet in
te kunnen stemmen met één onderdeel, bijvoorbeeld de ammoniakwet
of de stankwet, dan blokkeert hij dat proces. Dan is het echt afgelopen. Dan
is het hele proces op het Brabantse platteland, waar de heer Van Gennip zo
veel van afweet, zo goed als gestagneerd en dan is het nog maar de vraag of
er een tweede start gemaakt kan worden. Is de heer Van Gennip het met zijn
partijgenoot eens dat het van belang is om door te gaan of strekken zijn principiële
bezwaren zo ver dat het wat hem betreft afgelopen is? Ik heb sterk de indruk
dat hij naar het laatste standpunt tendeert en dat zou natuurlijk dramatische
consequenties hebben voor wat er allemaal op het platteland in dit land moet
gebeuren.De heer Van Gennip (CDA):Mijnheer de voorzitter. Op de eerste plaats voer ik in deze Kamer de discussie
met de regering en niet met gedeputeerden in de provincie. Op de tweede plaats
heeft de heer Van Geel bepaald geen blanco cheque afgegeven om dit reconstructieproces
n'importe welke condities goed te keuren. Als de heer Van der Lans die indruk
wil wekken, heeft hij de heer Van Geel bepaald verkeerd geciteerd.De heer Van der Lans (GroenLinks):Maar de heer Van Geel heeft u ook niet opgeroepen om tegen de ammoniakwet
te stemmen.De heer Van Gennip (CDA):De heer Van Geel heeft onze fractie geen blanco cheque gegeven voor de
goedkeuring van deze drie wetsontwerpen. Als u dat denkt, heeft u hem bepaald
verkeerd begrepen. Wij willen vandaag in gemeen overleg met de regering nagaan
of de piketpalen die wij in deze fase hebben geslagen, zullen leiden tot een
volwaardige perspectiefvolle reconstructie.De heer Van der Lans (GroenLinks):De vraag is of u zich realiseert dat u gevaarlijk spel speelt. U zet de
reconstructie op het spel. Als u nu "neen" zegt tegen de wet, is het afgelopen.De heer Van Gennip (CDA):Ik ben in dit stadium met de regering in gemeen overleg over de perspectieven
van een volwaardig reconstructieproces. Als er op een gegeven ogenblik een
perspectiefloze Reconstructiewet komt, hoeft die inderdaad voor mij niet.
Het gaat mij juist om reconstructie van het buitengebied in concentratiegebieden.
Als er niets meer te reconstrueren valt, hoeven wij deze wet hier ook niet
aan te nemen.De heer Hessing (D66):Mijnheer de voorzitter. Wanneer parlementaire geschiedschrijvers zich
zullen zetten aan de beschrijving van de wetgevende arbeid van het tweede
paarse kabinet, dan zullen zij er niet aan ontkomen om ook de nodige woorden
te wijden aan de Reconstructiewet concentratiegebieden. Sterker nog, er is
niet veel fantasie voor nodig om aan te nemen dat dan gesteld zal worden dat
de toenmalige minister van landbouw zich verantwoordelijk wist voor de meest
grootschalige herinrichting op ruimtelijk gebied sedert mensenheugenis. Alle
commotie rond de eveneens voorliggende ammoniakwetgeving en stankwetgeving
doet welhaast de impact van de Reconstructiewet verbleken, en zulks ten onrechte.De regering heeft de veelheid aan problemen in de zogenaamde concentratiegebieden
terecht aangegrepen om samenhangende oplossingen naderbij te brengen. Het
wetsvoorstel geeft het kader waarbij door middel van inrichtingsmaatregelen
gepoogd wordt een kwaliteitsimpuls te genereren. Veel zal uiteindelijk afhangen
van de wijze waarop provincies zich kwijten van de taak om doorwrochte en
uitvoerbare reconstructieplannen op te stellen.Hoewel de Reconstructiewet niet uitsluitend een reactie is te noemen op
de varkenspest die ons land in 1997 heeft getroffen, is het verband uiteraard
ontegenzeggelijk aanwezig. In dit kader zijn de varkensvrije zones dan ook
van belang. Voorshands lijken deze zones zowel uit een oogpunt van preventie
als uit een oogpunt van bestrijding van varkenspest van betekenis. Mijn fractie
heeft niet zonder zorg kennisgenomen van het rapport "Reductie veterinaire
kwetsbaarheid door de reconstructie" van onderzoeksbureau Etin uit Tilburg.
Uit dit onderzoek komt naar voren dat een diervrije strook voor het bedwingen
van de varkenspest ontoereikend is en maar beperkt bijdraagt aan het terugdringen
van veterinaire risico's. De varkenspest is een zogenaamd kleefvirus, dat
zich hecht aan mest en modder. Via een autoband kan het virus overal terechtkomen.
Zones waar varkens taboe zijn, halen dus weinig uit. Een algeheel en stringent
gecontroleerd vervoersverbod zou meer soulaas bieden. Ook voor mond- en klauwzeer
vormen de diervrije zones geen verhindering. Mond- en klauwzeer verspreidt
zich door de lucht gemakkelijk over een grotere afstand dan een kilometer.
Het virus kan al gauw vijf kilometer overbruggen en bij koud en vochtig weer
is de actieradius nog groter. Hoe oordeelt de minister hierover? In hoeverre
heeft de reconstructie uit een oogpunt van beperking van veterinaire risico's
nog zin?Een doorslaggevende rol bij het opstellen van de reconstructieplannen
is aan de provincies toebedeeld. Naar het oordeel van mijn fractie wordt daarmee
wel een heel bijzonder beroep gedaan op de bestuurskracht van de provincies
om binnen het tijdbestek van negen maanden weldoordachte en breed gedragen
reconstructieplannen op te stellen. Als met een schuin oog gekeken wordt naar
de wijze waarop en vooral het tempo waarin de provincies tot nu toe hebben gehandeld bij het begrenzen van de Ecologische hoofdstructuur, staan
de seinen op rood. Want alle EHS-gebieden zijn nog steeds niet begrensd, terwijl
het Structuurschema groene ruimte toch reeds in 1995 ook door deze Kamer in
positieve zin is besproken. Wij zijn nu bijna zeven jaar verder. Bij de behandeling
destijds is door de toenmalige bewindsman even positief gesproken over de
inzet en vooral de daadkracht van de provincies ten aanzien van de EHS als
nu door de huidige bewindsman ten aanzien van de Reconstructiewet. De wordingsgeschiedenis
van de EHS geeft vooralsnog weinig vertrouwen dat het nu wél goed zal
komen. Dit biedt vooralsnog dus onvoldoende perspectief. Kan de regering met
kracht van argumenten aangeven dat de provincies voor hun zware taak –
want dat is het ongetwijfeld – zijn berekend?Bestaat niet het risico dat de rijksoverheid in casu de minister van LNV
gebruik moet maken van zijn bevoegdheden om de taak af te maken? Niet onbelangrijk
daarbij is de constatering dat er verschil van mening bestaat met de provincies
over de toereikendheid van het beschikbare budget. Het pilotproject Gemert-Bakel
zou volgens de provincies de indicatie opleveren dat de kosten voor reconstructie
wellicht hoger zijn dan was gedacht. Het verschil van opvatting hierover is
opgenomen in de memorie van antwoord aan deze Kamer. Deze dateert echter uit
april 2001. Wellicht is er op dit punt iets nieuws te melden.Er zijn over de voorgestelde rechtsbescherming bij herverkaveling inmiddels
de nodige stukken gewisseld. Mijn fractie moet vaststellen dat de verschillen
van opvatting bijna zijn verdwenen. Overeind blijft staan dat er een markant
verschil is te duiden tussen enerzijds de fase van het titelbesluit –
het besluit tot reconstructie – en anderzijds de fase van de uitvoering
daarvan. Op grond van dit principiële verschil is alleszins verdedigbaar
dat het publiekrechtelijke besluit tot toepassing van de Reconstructiewet –
de eerste fase – eventueel getoetst kan worden door de bestuursrechter
maar dat bij eventuele geschillen over het ruilplan en de lijst van geldelijke
vergoedingen de civiele rechter in beeld komt. Je moet altijd proberen mensen
en instanties de dingen te laten doen waar zij goed in zijn. Met de hier bedoelde
knip wordt de onderscheiden expertise van zowel bestuursrechter als civiele
rechter ten volle benut. De laatste stand van zaken was tot voor kort dat
de bewindslieden volgens de nota naar aanleiding van het verslag vooralsnog
bij hun standpunt blijven. Zij sluiten echter niet uit dat de nadere analyse
die door de minister van Justitie wordt opgesteld omtrent de in het kader
van de herziening van de onteigeningswet vervatte voorstellen om de onteigeningsprocedure
geheel op bestuursrechtelijke leest te schoeien, aanleiding zal geven om ook
de Reconstructiewet alsnog op dit punt bij te stellen. Inmiddels heeft de
minister van Justitie bij brief van 29 november aangegeven dat met betrekking
tot de herziening van de onteigeningswet de civiele rechter ook in de toekomst
betrokken zal blijven bij met name de vaststelling van de schadeloosstelling
die aan de onteigende partij moet worden toegekend. De bewindslieden zullen
in het verlengde daarvan de procedures van de Reconstructiewet inzake herverkaveling
zoveel mogelijk conform de voorstellen met betrekking tot de onteigeningswetgeving
aanpassen. Mijn fractie kan hiermee instemmen. Zij gaat ervan uit dat een
dergelijke wijziging binnen een periode van negen maanden na aanvaarding van
de Reconstructiewet wordt gerealiseerd, opdat duidelijk is hoe het juridische
spoor zal lopen vanaf het moment dat de reconstructieplannen van de provincies
het licht hebben gezien.De regering heeft gezegd dat zij haast wil betrachten met de Reconstructiewet
om het momentum in de provincies niet te verliezen, al heeft de wetsgeschiedenis
tot nu toe een andere indruk gewekt. Wat is de stand van zaken bij de algemene
voorbereiding en in het bijzonder bij de pilotprojecten? Hoeveel vertraging
heeft het proces opgelopen, nu het niet is gelukt om deze wet nog in 2001
in het Staatsblad te krijgen?Mijn fractie heeft niet zonder zorg kennisgenomen van de brief van de
heer Van Geel van de provincie Noord-Brabant van 20 december 2001, waarin
wordt gemeld dat verder uitstel van meer dan enkele weken er onontkoombaar
toe leidt, zeker in combinatie met de vertragende werking van de komende verkiezingen,
dat het draagvlak en het enthousiasme voor de vernieuwing van het landelijk
gebied wegvallen. Het opnieuw oppakken van het proces is dan volgens de provincie
Noord-Brabant praktisch onmogelijk. Deze hartenkreet uit het zuiden des lands
breng ik bij dezen gaarne onder de aandacht van de fracties die blijkens de
schriftelijke gedachtewisseling vooralsnog niet tot een positief oordeel over
de voorliggende wetsvoorstellen zijn gekomen.De heer Van Gennip (CDA):In het vorige interrruptiedebat hebben wij al heel duidelijk gezegd dat
wij discussiëren over de vraag of er iets te reconstrueren is.De heer Hessing (D66):De provincies die er in het land mee bezig zijn, zien blijkbaar kansen
om tot reconstructie te komen en moedigen aan om de wetgeving te voleinden,
zodat zij van de wal kan komen. Dat argument is niet zonder betekenis.De heer Van Gennip (CDA):Bij een bepaalde interpretatie van de kaart van Noord-Brabant is er geen
sprake van een reconstructie, omdat er nauwelijks ontwikkelingsgebieden over
zijn.De heer Hessing (D66):Ik kom hier nog op terug.In de memorie van antwoord van de Wet ammoniak en veehouderij staat dat
als gevolg van het vervallen van de interim-wet bij niet tijdige inwerkingtreding
van dit wetsvoorstel per 1 januari de Wet milieubeheer van toepassing wordt
voor ammoniak. Er is inmiddels een gat gevallen dat wellicht nog in omvang
toeneemt, als de sombere voortekenen voor dit debat bewaarheid worden. In
hoeverre ontstaan hierdoor uitvoeringsproblemen en een complexe juridische
overgangssituatie? In hoeverre worden de ontwikkelingen geblokkeerd of vertraagd
als gevolg van het wegvallen van de interim-wet?Met instemming heeft mijn fractie gezien dat ten principale afstand is
genomen van het depositiebeleid en dat is overgestapt op emissiebeleid. Het
wetsvoorstel beoogt in de kern de voor verzuring gevoelige gebieden binnen
de EHS extra bescherming te bieden. Dat komt in aanvulling op het generieke
emissiebeleid dat vorm krijgt in de AMvB over huisvesting. Het hoofddoel
is om de hoge achtergronddepositie van ammoniak terug te dringen, omdat hiervoor
aanvullend beleid nodig is.Het overgrote deel van de ammoniakuitstoot slaat niet neer in de directe
omgeving van de bron. In de eerste schil, de zone van 250 m, gaat het om een
depositie van 10% van de totale emissie en in de tweede schil van 250 m tot
500 m om nog eens 5%. Dat wil zeggen dat maar liefst 85% van de emissie neerslaat
buiten de zone van 500 m. Uit deze cijfers blijkt dat alles op alles moet
worden gezet om het generieke beleid tot een succes te maken, waarbij voorkomen
moet worden dat de geboekte winst teloorgaat bij de kwetsbare gebieden. Aanvullend
beleid is vooralsnog blijkbaar onvermijdelijk.Het wetsvoorstel heeft in de kern vooral een preventieve functie, namelijk
het voorkomen van depositietoename op de kwetsbare gebieden als gevolg van
nieuwe vestiging en uitbreiding van bedrijven in de zones. De memorie van
antwoord stelt dat de depositie veroorzaakt door bronnen binnen de 250-meterzones
zo hoog is dat een beperkt aantal bronnen of zelfs een enkele grotere bron
al een blijvende substantiële overschrijding van de kritische waarde
tot gevolg kunnen hebben, zowel in de zeer kwetsbare als in de overige kwetsbare
gebieden. Deze stelling is ook nagenoeg geheel van toepassing op de zone van
250 tot 500 m. Dan rijst de vraag waarom de bewindslieden de zonering hebben
beperkt tot 250 m. Inhoudelijk zijn er argumenten voor oprekking tot 500,
dus dat moet welhaast een louter politieke beslissing zijn geweest. Ik hoor
graag of mijn fractie dat juist ziet.Mijn fractie betreurt dat geconstateerd moet worden dat de voorliggende
wet in belangrijke mate rust op de EHS en de exacte begrenzing daarvan, gelet
op de constatering dat die begrenzing door de provincies nog steeds niet is
voltooid en ook in 2002, aldus de memorie van antwoord, nog niet zal zijn
afgerond. Dat betekent dat als noodgreep teruggevallen moet worden op de bruto-EHS
uit het Structuurschema groene ruimte. Wat wordt daar nu precies mee bedoeld?
In artikel 2 van de wet worden als kwetsbare gebieden aangemerkt: gebieden
die deel uitmaken van de ecologische hoofdstructuur en die voorts onder het
regime van de Interim-wet ammoniak en veehouderij als voor verzuring gevoelig
waren aangemerkt, dan wel waarop een convenant als bedoeld in artikel 3 eerste
lid, onder b, van de Uitvoeringsregeling ammoniak en veehouderij van toepassing
was. Wanneer de provincie de EHS nog niet heeft vastgesteld, geldt de gebiedsbegrenzing
uit de interim-wet, dan wel een op de Uitvoeringsregeling ammoniak en veehouderij
gebaseerd convenant. Betekent dit nu dat de bruto-EHS zonder uitzondering
gelijk valt te stellen met de hier bedoelde gebieden uit de interim-wet dan
wel de convenantgebieden? Kan de EHS dus niet ruimer zijn dan de hier bedoelde
gebieden?In het verlengde daarvan: is nu eigen wel tot op perceelniveau duidelijk
of de voorliggende wetgeving van toepassing is? Vooralsnog is dat nadrukkelijk
niet het geval. In de toelichting bij de nota van wijziging van 9 november
2001 wordt aangegeven dat er nog het nodige dient te gebeuren. Zowel in het
geval dat de vaststelling van de EHS-gebieden ontleend moet worden aan de
kaart bij het structuurschema als wanneer de vaststelling gebaseerd moet worden
op een streekplankaart of ander kaartmateriaal met een vergelijkbare nauwkeurigheid,
zal het, om te kunnen bepalen of een voor verzuring gevoelig gebied binnen
of buiten de EHS valt, veelal nodig zijn om de begrenzing van deze EHS-gebieden
op perceelsniveau weer te geven. Daarvoor zal een nadere concretisering van
de begrenzing moeten plaatsvinden, hetgeen er mogelijk toe zal leiden dat
gedeputeerde staten in concreto een besluit zullen nemen over de exacte ligging
van de EHS-grenzen.De heer Walsma (CDA):U spreekt over de afstanden van 250 m en 500 m en u wilt liever terug
naar die 500 m.De heer Hessing (D66):Ik heb er een vraag over gesteld.De heer Walsma (CDA):U gebruikt de term "kritische depositiewaarden", maar ik zou u graag willen
horen over de kwetsbaarheid. U gebruikt die uitdrukking maar u geeft er zelf
geen inhoud aan, terwijl er naar mijn beoordeling voldoende aanleiding is
om daar iets meer van te zeggen dan alleen maar het noemen van het begrip.De heer Hessing (D66):U plaatst vraagtekens bij de wetenschappelijke onderbouwing van de kwetsbare
gebieden. Ik heb vooralsnog geen aanleiding om op het punt van de kwetsbare
gebieden tot een andere definitie te komen dan de definitie die nu voorligt.De heer Walsma (CDA):Het gaat niet zozeer om een definitie; het gaat mij erom dat gekeken is
naar de daadwerkelijke betekenis ervan. Nogmaals, er is onderzoek naar gedaan
er er is heel veel over geschreven. Ik heb in mijn bijdrage een aantal citaten
uit wetenschappelijke rapporten aangehaald, waaruit een grote twijfel spreekt
over de waarde die daaraan moet worden toegekend. Ik vind het dan een beetje
marginaal om daar geen aandacht aan te schenken.De heer Hessing (D66):Nogmaals, ik heb geen aanleiding om de wetenschappelijke onderbouwing
van het wetsvoorstel zoals het hier voorligt, ten principale aan te tasten.
Als u dat wel doet, kan ik mij ook niet voorstellen dat u überhaupt nog
iets voelt voor de ammoniak- en stankwetgeving als zodanig. Immers, als die
wetenschappelijke onderbouwing in uw opvatting ontbreekt, is er ook geen titel
meer om op enig moment voor dit wetsvoorstel te zijn. U heeft wel voorwaarden
geformuleerd waaronder een stem voor dit wetsvoorstel blijkbaar mogelijk is.
Het is van tweeën een. Of u zegt: de wetenschappelijke onderbouwing lijkt
nergens naar, dus ben ik niet voor de voorstellen. Of u zegt: ik heb er toch
een begin van vertrouwen in, en dan stel ik daarna voorwaarden waaronder aanvaarding
denkbaar is.De heer Walsma (CDA):Ik denk dat wij voldoende duidelijk zijn geweest over de consequenties
die wij willen verbinden aan de slechte wetenschappelijke onderbouwing van
deze wetsvoorstellen.De heer Hessing (D66):U wilt het aantal kwetsbare gebieden als het ware halveren. Op basis van
welke wetenschappelijke argumenten doet u dat dan?De heer Walsma (CDA):Ik heb duidelijk aangegeven dat er inderdaad ecosystemen
zijn die meer zuurgevoelig zijn dan vele andere ecosystemen. In de wetenschappelijke
rapporten wordt ook duidelijk aangegeven wat de betrouwbaarheid van die gegevens
is. Daar heb ik mij op gebaseerd.De heer Hessing (D66):Ik heb nog niet begrepen dat de wetenschappelijke onderbouwing van de
scheidslijn die u aanbrengt, zoveel sterker is dan de scheidslijn die de minister
heeft aangebracht.De heer Walsma (CDA):In de wetenschappelijke rapporten wordt er ten aanzien van het ecosysteem
wel verschil gemaakt tussen een werkelijke kwetsbaarheid en een kwetsbaarheid
die er eigenlijk niet is.De voorzitter:Ik verzoek de heer Hessing, zijn betoog te vervolgen.De heer Hessing (D66):Daarvoor zal een nadere concretisering van de begrenzing moeten plaatsvinden
van de EHS, hetgeen er mogelijk toe zal leiden dat gedeputeerde staten in
concreto een besluit zullen nemen over de exacte ligging van de EHS-grenzen.
Dat betekent dus dat provincies niet alleen de min of meer globale begrenzing
van de EHS moeten voltooien, maar dat in veel gevallen ook nog een uitgebreide
vervolgactie nodig is voor de reeds begrensde gebieden. Daar zal een nadere
begrenzing tot op perceelniveau plaats moeten vinden. Het is dus niet mogelijk,
thans een accuraat kaartbeeld te presenteren. Eigenlijk zou een dergelijke
kaart, net als dat bij herindeling het geval is, onderdeel uit moeten maken
van de voorliggende wetgeving. Als mijn fractie het goed heeft gezien, is
over het vervaardigen van een kaart op enig moment wel een toezegging gedaan,
maar vooralsnog ontbreekt een dergelijke kaart in het dossier.Dat is nogal wat. Gelet op de ingrijpendheid van de wetgeving mag geen
spoor van twijfel bestaan over de exacte begrenzing. Is het mogelijk, een
tijdpad aan te geven wanneer nu precies door provincies de EHS wordt begrensd?
Voor de werkingssfeer van de voorliggende wetgeving is het absoluut noodzakelijk,
daarover duidelijkheid te krijgen. Is het, met andere woorden, niet gewenst
dat met de provincies die het betreft niet-vrijblijvende afspraken worden
gemaakt over het vaststellen van de EHS? De gevolgen voor de betrokkenen zijn
dusdanig groot dat de exacte begrenzing binnen afzienbare tijd maar eens af
moet komen. Graag een reactie van de bewindslieden op dit punt.De koppeling van het aanvullend ammoniakbeleid aan de EHS brengt met zich
dat bij uitbreiding van de EHS in beginsel ook het aantal kwetsbare gebieden
kan toenemen. Omdat ten aanzien van kwetsbare gebieden de selectiecriteria
uit de Uitvoeringsregeling ammoniak en veehouderij blijven gelden, zal dit
echter alleen het geval zijn voorzover deze uitbreiding bestaande natuurgebieden
betreft, dat wil zeggen gebieden die zijn aangelegd of begrensd voor 1 mei
1988. Alleen in die gevallen kunnen veehouderijen alsnog met beperkingen te
maken krijgen. Mijn fractie vindt de grens van 1 mei 1988 gekunsteld aandoen,
alsof het niet mogelijk of wenselijk zou zijn dat na deze datum nieuwe natuurgebieden
ontstaan die waardevol en kwetsbaar zijn. Het is toch merkwaardig te noemen
dat er straks binnen de EHS kwetsbare gebieden bestaan die wel onder het aanvullend
ammoniakbeleid vallen en kwetsbare gebieden die er niet onder vallen, omdat
zij niet als zodanig aangewezen mogen worden? Mijn fractie is daar geen voorstander
van. Kwetsbare natuurgebieden in de EHS verdienen gewoon bescherming. Maar
los daarvan, wordt het met dit gekunstelde onderscheid niet erg complex? Het
is nu al moeilijk genoeg om een gedetailleerd kaartbeeld te presenteren en
dat wordt hiermee alleen maar lastiger. Is het niet van tweeën een: of
er is een EHS en dan worden kwetsbare gebieden beschermd of er is geen EHS
en dan is er ook geen bescherming? Of is bedoeld te zeggen dat die nieuwe
natuurgebieden van na 1 mei 1988 per definitie niet onder de EHS kunnen vallen?
Dat kan toch ook niet de bedoeling zijn?En dan de kwetsbare gebieden buiten de Ecologische hoofdstructuur. Het
gaat hier om maar liefst 60.000 ha. In hoeverre gaat het daarbij om zeer kwetsbare
gebieden? Zitten die er bij en is, voorzover dat het geval is, voor deze gebieden
toereikend te noemen dat zij alleen maar terug kunnen vallen op het generieke
beleid? Mijn fractie betreurt in ieder geval dat ten opzichte van de Interim-wet
ammoniak en veehouderij de natuurgebieden buiten de EHS in bescherming achteruit
zijn geboerd.Dan het wetsvoorstel inzake stank. Als het gaat om de reconstructie van
de concentratiegebieden is het dringend gewenst dat omtrent het beleid inzake
stank volstrekte duidelijkheid bestaat. Daarover bestaat in deze Kamer geen
misverstand. De wordingsgeschiedenis van dit wetsvoorstel tot dusverre laat
zien dat de Tweede Kamer hier op zijn minst een wankelmoedig beleid heeft
gevoerd. Immers, in het oorspronkelijke wetsvoorstel was alleen sprake van
de landbouwontwikkelingsgebieden. Als gevolg van de motie-Van der Vlies zijn
de verwevingsgebieden alsnog aan de werkingssfeer van het wetsvoorstel toegevoegd.
En het is diezelfde Tweede Kamer geweest die vervolgens door aanname van het
amendement-Vos de verwevingsgebieden uiteindelijk weer buiten het wetsvoorstel
hebben geplaatst. Wie het weet, mag het zeggen.Het is interessant te kijken naar de motivering van het amendement. De
reden voor het vervallen van de verwevingsgebieden is als volgt. In de verwevingsgebieden
worden de functies landbouw, wonen en natuur verweven, mits de functies van
het gebied zich daar niet tegen verzetten. Door in de verwevingsgebieden de
regels voor stankemissie te versoepelen ten opzichte van het stankbeleid buiten
de reconstructiegebieden, zal de functie wonen dermate worden aangetast dat
van een verweving van functies, zoals bedoeld in de Reconstructiewet, geen
sprake meer is. Maar dan nog een stap terug. Bij de uitbreiding van de werkingssfeer
van het oorspronkelijke wetsvoorstel, dus inclusief de verwevingsgebieden,
is met geen woord gerept over de eventuele consequenties van deze uitbreiding
voor de reconstructie als zodanig. Er wordt in de reactie op het advies van
de Raad van State alleen verwezen naar de discussie omtrent de integrale zonering
in het kader van de Reconstructiewet. En in de memorie van toelichting wordt
evenmin duidelijk gemaakt dat de versoepeling ook moet gelden voor de verwevingsgebieden
om de reconstructie te vergemakkelijken. Kortom, er wordt dus niet aangegeven
dat de verwevingsgebieden als zodanig noodzakelijk zijn voor het welslagen
van de reconstructie. Pas in de nadere memorie van antwoord aan deze Kamer
geeft de regering toe dat het vervallen van de verwevingsgebieden een adequate
reconstructie zeker niet eenvoudiger maakt. Er zullen immers in de toekomstige
verwevingsgebieden minder mogelijkheden zijn voor ontwikkelingen die verband
houden met de reconstructie.Deze constatering is ontegenzeggelijk juist, maar daarmee is nog geen
scherp antwoord verkregen op de vraag in hoeverre de reconstructie door het
vervallen van de verwevingsgebieden wordt gefrustreerd. Daarvoor is het in
ieder geval nodig, te weten waar precies de onderscheiden landbouwontwikkelingsgebieden,
verwevingsgebieden en extensiveringsgebieden komen te liggen. Deze gebieden
zijn nog niet vastgesteld en dus is ook nog niet aan te geven waar nu precies
de knelpunten zitten. Kortom, de reconstructie zal niet makkelijker worden.
Of die reconstructie echter onmogelijk is, valt nog niet hard aan te geven.
Kunnen de bewindslieden hierop een reactie geven?In de nadere memorie van antwoord wordt aangegeven dat het probleem kan
worden omzeild door meer gebieden dan wellicht aanvankelijk in de bedoeling
lag aan te wijzen als landbouwontwikkelingsgebieden. Dat is nu echt het paard
achter de wagen spannen en dat druist in tegen de gedachte achter de reconstructie.
Mijn fractie is van deze oplossing geen voorstander. Laat er geen misverstand
over bestaan, mijn fractie hecht grote waarde aan het welslagen van de reconstructie.
Dat is het leidend beginsel. De cumulatie van problemen in de concentratiegebieden
is dusdanig omvangrijk – verzuring, vermesting, verdroging – dat
inderdaad samenhangende oplossingen voor samenhangende problemen noodzakelijk
zijn. Als duidelijk wordt dat het vervallen van de verwevingsgebieden in het
onderhavige wetsvoorstel een te zware hypotheek legt op het welslagen van
de reconstructie, dan is mijn fractie bereid, het weer opnemen van de verwevingsgebieden
welwillend te bejegenen. Maar nogmaals, in de visie van mijn fractie is daar
wel een steviger onderbouwing voor nodig dan de enkele constatering dat de
reconstructie niet makkelijker wordt. Eigenlijk is daar een beoordeling van
de reconstructieplannen voor nodig. Is het mogelijk, op basis van concepten
die her en der op de provinciehuizen ongetwijfeld in voorbereiding zijn, een
nader oordeel te geven over de complicaties in de praktijk, opdat een beleidswijziging
beter onderbouwd kan worden?Afrondend maak ik nog een opmerking over de mogelijkheden die er zijn
om bedrijven die door de voorliggende wetgeving worden geraakt door flankerende
maatregelen te ondersteunen. In ieder geval kan uit de schriftelijke gedachtewisseling
worden opgemaakt dat voor deze Kamer het totale beeld niet of nog niet echt
helder is. Dat is tot daar aan toe, als het straks voor de betrokkenen maar
glashelder is welke mogelijkheden er zijn en welke er niet zijn. Kunnen de
bewindslieden garanderen dat hierover echt goede voorlichting gegeven gaat
worden, want dat lijkt bepaald geen overbodige luxe te zijn? En wanneer kan
duidelijk worden welke aanvullende mogelijkheden er zijn in het kader van
ICES en de uitvoering van het NMP-4, zoals in de nadere memorie van antwoord
is aangegeven?Mijn fractie zal de Reconstructiewet gaarne steunen. Voor de stankwetgeving
krijgen de bewindslieden ook steun, maar wij plaatsen wel nadrukkelijk een
kanttekening bij het punt van de verwevingsgebieden.De heer Van Gennip (CDA):Deze conclusie verbaast mij toch enigszins. Ik begreep uit het betoog
van de heer Hessing dat hij graag nadere duidelijkheid krijgt over de consequenties
van het wel of niet opnemen van de verwevingsgebieden. Wij spreken niet over
een theoretische exercitie. Wij spreken over een kaart van Nederland die zo
wordt ingekleurd dat wij wel of niet over een reëel onderscheid in drie
gebieden kunnen spreken. Dat is de kern van de reconstructie.De heer Hessing (D66):Zeker. Wanneer door feiten onderbouwd mocht blijken dat het wel of niet
opnemen van de verwevingsgebieden in de voorliggende versoepeling van de stankwetgeving
een verhindering zal blijken te zijn om de reconstructie echt gestalte te
geven, dan is mijn fractie bereid om een beleidswijziging te steunen. Het
lijkt mij dat een nadere onderbouwing daarvan noodzakelijk is. De regering
komt in de nadere memorie van antwoord niet verder dan de constatering dat
het niet makkelijker wordt. Die conclusie kunnen wij hier wel trekken, maar
ik wil zien hoe het in de praktijk uitpakt. Ik denk dat wij de provincies
nodig hebben om een goed beeld te krijgen van de mogelijkheden en de onmogelijkheden
van deze wetgeving.Voorzitter. Wat betreft de ammoniakwet wil ik afronden met een citaat
van de heer Stellingwerf uit het Agrarisch Dagblad van 30 november. "Op basis
van het aanvaarde wetsvoorstel krijgen 7000 bedrijven weliswaar met een emissiestand-still
te maken, maar dit betekent toch dat er nog ontwikkelingsmogelijkheden zijn,
mits men de ammoniakemissie reduceert. Binnen de gegeven politieke verhoudingen
is daarmee een redelijk evenwicht gevonden tussen een verantwoord beheer van
de schepping en ruimte geven aan agrarische bedrijfsvoering." Mijn fractie
sluit daar gaarne bij aan.De heer Rabbinge (PvdA):Voorzitter. In deze Kamer zijn wet- en regelgeving op het gebied van de
veehouderij in de vorige regeerperiode vaak onderwerp geweest van intensieve
discussie en zelfs benauwde politieke uren. De herstructureringswet varkenshouderij,
waarin de overheid een duidelijk en expliciet afgedwongen volumebeleid introduceerde,
was een antwoord op de dramatische crisis rond de varkenspest. Juridisch en
politiek was er op het beleid nog heel wat aan te merken.Als aanvulling op dit in de ogen van velen kille saneringsbeleid werd
gepoogd om de varkenshouderij te herstructureren en te reconstrueren. Die
reconstructie zou moeten plaatsvinden in de verschillende provincies waar
de problematiek rond de intensieve veehouderij en de varkenspest zich het
meest voordeed. Met de reconstructie werd aanvankelijk voornamelijk beoogd
de risico's voor een epidemie, en in het geval van de varkenspest zelfs een
pandemie, te verkleinen. Daarvoor moest er een zodanige clustering van intensieve
veehouderijen plaatsvinden, dat via zogenaamde brandgangen een te snelle verspreiding
van eventueel optredende dierziekten was te voorkomen. Toen
men sprak over die brandgangen, was al bekend dat het wellicht een illusie
is, omdat andere maatregelen veel effectiever zijn. Desondanks was het in
ieder geval een aanzet om de wildgroei van intensieve veehouderij die in het
buitengebied had plaatsgevonden, niet alleen een halt toe te roepen, maar
ook een sanering aan te brengen om de ergste risico's te verminderen.Aanvankelijk was de reconstructie dus vooral gericht op het voorkomen
van epidemieën en pandemieën, of in ieder geval op het voorkomen
van uitbreiding van dierziekten. Allengs werden echter de doelen van de reconstructie,
terecht, verbreed. Ook milieudoelen, zoals het verminderen van de mest- en
ammoniakproblematiek en het verhogen van de ruimtelijke kwaliteit –
het is niet mis te verstaan wat daarbij aan winst kan worden geboekt –
en de sociaal-economische perspectieven van de betrokken regio werden doeleinden.
Bij de ontwikkeling van de reconstructie kreeg de provinciale overheid een
centrale plaats. De provinciale overheid ziet hierin overigens een enorme
kans om vorm en inhoud te geven aan regionaal beleid, zoals net al aan de
orde is geweest. Ook werden de doelen in toenemende mate verbreed, zodat de
aanvankelijke aanleiding van veel minder grote betekenis werd en de creatie
van voorwaarden voor een voorspoedige regionale economische ontwikkeling in
de betrokken gebieden steeds meer ging overheersen.Die verbreding van doeleinden en de sterk verminderde betekenis van de
oorspronkelijke aanleiding – het verminderen van de risico's van de
epidemiologische ontwikkeling van dierziekten – heeft in feite de volledige
instemming van mijn fractie. De wijze waarop de intensieve veehouderij zich
heeft ontwikkeld, is sociaal en economisch volstrekt begrijpelijk, doch qua
milieu en dierenwelzijn zijn de maatschappelijke randvoorwaarden duidelijk
en terecht verscherpt. De ontwikkeling van de intensieve veehouderij, hoe
begrijpelijk ook vanuit die sociale en bedrijfseconomische nauwe doelen, heeft
in de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw veel verzet opgeroepen
vanuit milieuoogpunt en ook vanuit het dierenwelzijn. Recent is er weliswaar
veel vooruitgang geboekt op het gebied van dierenwelzijn en milieu, maar nu
kunnen wij ineens een sprong voorwaarts maken.De reconstructie zou ook op bedrijfseconomisch perspectief kunnen worden
gericht, maar dan moeten wij de bedrijfseconomie veel breder definiëren
dan traditioneel gebeurt. Terecht worden daarin een aantal andere elementen
meegenomen, bijvoorbeeld op het gebied van natuur, van milieu en van dierenwelzijn.Maatschappelijk ondernemen, waarover wij tegenwoordig veel spreken, kan
toekomst bieden voor de veehouderij. De minister van Landbouw, Natuurbeheer
en Visserij heeft vorig jaar een rapport ontvangen van de commissie-Wijffels
waarin daarop wordt ingegaan. Dit instrument zou een rol kunnen spelen in
het veel beter uitwerken van het maatschappelijk ondernemen, waarbij ook rekening
wordt gehouden met andere zaken dan alleen het bedrijfseconomisch resultaat
op korte termijn. Op die wijze zou ook deze bedrijfstak, die de laatste jaren
nogal wat te verstouwen heeft gehad, kunnen worden gerevitaliseerd en wordt
het een maatschappelijk niet alleen veel acceptabeler activiteit, maar kunnen
wij er ook weer trots op zijn. Het is dan een levensvatbaarder en geavanceerder
economische productie en ecologische activiteit. In de ogen van de PvdA-fractie
is er toekomstperspectief voor een bedrijfstak die bereid is die veranderingen
door te voeren. Dat is wellicht perspectiefvoller dan in de nota van Wijffels
uiteen wordt gezet.De nu in de ontwerp-Reconstructiewet voorziene integrale gebiedsgerichte
aanpak heeft de volledige instemming van mijn fractie en van zeer velen in
het veld: provincies, landbouworganisaties en natuurorganisaties. In feite
vormt de integrale gebiedsgerichte aanpak in de ogen van mijn fractie de opmaat
tot één van de instrumenten die in de nieuwe Landinrichtingswet
moeten worden opgenomen. In de memorie van antwoord en de brief van 15 november
2001 gaat de minister van LNV daarop in en maakt hij duidelijk dat in een
meeromvattende wijziging van de huidige Landinrichtingswet die momenteel wordt
voorbereid, het inrichtingsinstrumentarium op dezelfde wijze wordt vormgegeven
als in het voorliggende wetsvoorstel. De thans in de Landinrichtingswet nog
onderscheiden landinrichtingsvormen (herinrichting, ruilverkaveling en aanpassingsinrichting)
worden dan in feite geïntegreerd. Daarmee loopt de Reconstructiewet vooruit
op de herziening van de Landinrichtingswet; een ontwikkeling die we al eerder
hebben gezien bij de lex specialis voor Midden-Delfland en die voor Oost-Groningen.
Die liepen vooruit op de Landinrichtingswet zoals wij die op dit moment kennen
en die dringend toe is aan herijking en herziening. Kan de minister uitspreken
dat dit ook zijn benadering is en kan hij duidelijk maken wanneer de nieuwe
Landinrichtingswet in ontwerp zal worden aangeboden?Voorts zal de minister duidelijk moeten maken of reconstructie, en daarmee
ook inzet van publieke middelen, eveneens kan plaatsvinden in gebieden waarin
om andere redenen een volledige herinrichting nodig kan zijn. Zulks geldt
bijvoorbeeld voor de Drentse en Groningse veenkoloniën. De regering zou
in reactie op de door de minister zelf ingestelde commissie-Hoekstra een dergelijke
benadering ook daar kunnen hanteren. Ik stel dit vragenderwijs om helderheid
te krijgen over aard, inhoud en mogelijk ook het tijdpad van de nieuwe Landinrichtingswet
als veelomvattende wet voor het buitengebied waarin de Reconstructiewet zo'n
belangrijke rol kan spelen.Dat is te meer van belang nu ook in de Vijfde nota ruimtelijke ordening
en met name deel 3, de planologische kernbeslissing, nogal één
en ander op stapel wordt gezet dat een uitvoeringsinstrumentarium en niet
alleen een planologisch instrumentarium vergt.In beide memories van antwoord op de ontwerp-Reconstructiewet is op zeer
bevredigend wijze ingegaan op een groot aantal opmerkingen en vragen. Ik neem
aan dat de opmerkingen en antwoorden van de bewindslieden worden betrokken
bij de implementatie van de wet. Dit geldt in het bijzonder voor een klein
doch niet onbelangrijk punt, dat vanmiddag al aan de orde is geweest, ten
aanzien van de onteigening van grond en herverkaveling. In de nadere memorie
van antwoord stellen de bewindslieden dat de minister van Justitie bij brief
van 29 november de Tweede Kamer in kennis heeft gesteld van de bijstellingen
van het kabinetsstandpunt met betrekking tot de herziening van de Onteigeningswet,
waarbij centraal staat dat ook in de toekomst de civiele rechter betrokken
zal blijven bij de vaststelling van de schadeloosstelling, weliswaar niet
in de beginfase, zoals collega Hessing terecht heeft gezegd, want daarin speelt
de bestuursrechter een belangrijke rol, maar wel op het moment dat wordt gesproken
over het bedrag van de schadeloosstelling die aan de onteigende partij moet
worden toegekend. Het is daarbij van belang dat de civiele rechter in dat
geval breder kijkt dan alleen naar de schadeloosstelling, omdat ook andere
zaken bij de reconstructie spelen.Als de voorstellen van de minister van Justitie door de Tweede Kamer zijn
besproken, zullen de procedures van de Reconstructiewet inzake herverkaveling
aangepast worden. Tot dan zullen de nu opgenomen bepalingen niet in werking
treden. Eén en ander verdient natuurlijk niet de schoonheidsprijs,
maar is acceptabel, mede gelet op de tijd die nodig is om tot invoering van
de Reconstructiewet te komen, als inderdaad in 2002 de wetswijziging kan worden
doorgevoerd. Er is dus nog wat tijd om het te introduceren. De gekozen constructie
zou niet mogelijk zijn, indien er al onmiddellijk sprake was van schadeloosstelling
en toedelingsplannen. Kunnen de bewindslieden die zekerheid bieden, omdat
anders een volstrekt onduidelijke situatie voor de reconstructiecommissies
en betrokkenen ontstaat, en kunnen ze ook garanderen dat de civiele rechter
de bredere benadering gaat hanteren die in de ontwerp-Reconstructiewet is
voorzien?Over de ontwerp-Reconstructiewet en de daarin voorziene instrumenten en
mogelijkheden, zoals de ruimte-voor-ruimtebenadering, wil mijn fractie op
dit moment geen uitgebreide betogen houden. Wij stemmen daarmee in feite van
harte in. Wel is het van belang, nog eens kenbaar te maken dat over twee jaar
een evaluatiemoment moet worden ingelast om te bezien of de procedures goed
lopen en of de beoogde doelen ten aanzien van milieu, ruimtelijke kwaliteit,
perspectief voor de bedrijfstak, natuurbelangen en dergelijke worden gerealiseerd.
Kunnen de bewindslieden zo'n evaluatie toezeggen? In feite is de ontwerp-Reconstructiewet de belangrijkste ontwerpwet die
we vandaag gaan vaststellen, omdat die voor de toekomst van de bedrijfstak
(intensieve veehouderij) van grote betekenis is en tegelijkertijd voor het
gebiedsgerichte beleid een goed perspectief biedt. Toch wordt onze aandacht
volledig opgeslorpt door de twee andere wetsontwerpen die in tandem met de
Reconstructiewet worden behandeld. Wetsvoorstel 27835 (Wet stankemissie veehouderijen
in landbouwontwikkelings- en verwevingsgebieden) en wetsvoorstel 27836 (Wet
ammoniak en veehouderij) hebben grote invloed op de mogelijkheden en beperkingen
van de reconstructie. Om die reden is het terecht dat de wetvoorstellen in
samenhang worden behandeld. Beide wetsvoorstellen hebben tot gevolg dat er
een verbetering zal optreden t.o.v. de bestaande situatie omdat beter naar
de oorzaak van de uitstoot wordt gekeken en omdat beter wordt aangegeven welke
mogelijkheden en beperkingen er zijn. Wij moeten ons realiseren dat de nulsituatie
altijd slechter is dan de situatie waarnaar op grond van beide wetsvoorstellen
wordt gestreefd. De PvdA-fractie onderschrijft het uitgangspunt van de ammoniakwet,
waarbij vanuit het emissieprincipe wordt gewerkt. Dat is de basis van een
goed milieubeleid. Een depositiebeleid is veel moeilijker te controleren en
te handhaven. De gevolgen van de ammoniakuitstoot en depositie voor verschillende
ecosystemen zijn nogal verschillend. Agro-ecosystemen hebben er doorgaans
profijt van; een gratis stikstofgift van 40 tot 50 kilo per hectare per jaar
is niet te versmaden. Natuurlijke ecosystemen kunnen deze manna uit de hemel
echter missen als kiespijn. De heer Walsma heeft er terecht op gewezen dat
er wat dit betreft een grote variatie is in natuurgebieden. Dat laten wij
echter buiten beschouwing, want het ALARA-beginsel moet immers op de emissie
van toepassing zijn. Wellicht moeten in de toekomst het principe van de best
technical means of zelfs van de best ecological means worden toegepast. Dit
normatieve uitgangspunt heeft de instemming van mijn fractie. In bijzondere
gevallen is in aanvulling op dit generieke beleid een specifiek beleid nodig.
Daarin wordt voorzien door het zogenaamde zoneringsbeleid dat zoveel stof
doet opwaaien.Uitgaande van het principe dat alleen indien daartoe de noodzaak is aangetoond
specifiek beleid nodig is, wil ik de bewindslieden vragen of de multifunctionele
bossen niet voor een deel buiten de bestemming natuur moeten vallen en daarmee
buiten de oppervlakte van de kwetsbare gebieden. Daarbij gaat het om ongeveer
20.000 ha. Voorts wil ik de bewindslieden vragen of de schattingen van het
aantal bedrijven in de verschillende varianten met betrekking tot de minimale
omvang van de natuurgebieden (5 ha, 20 ha, 50 ha) wel nauwkeurig zijn. Daarbij
gaat het dus om de vraag of er sprake moet zijn van wel of niet volledige
opname van de multifunctionele bossen in de beschermde gebieden of kwetsbare
zones en de grootte van de zones. De informatie die we daarover van verschillende
zijden ontvangen, varieert nogal. Daarbij komt dat de dynamiek in met name
de varkenshouderij zeer groot is, waardoor met een steeds kleiner aantal bedrijven
het totale productievolume wordt gerealiseerd. Dat blijkt althans uit zeer
recente cijfers van het CBS. In het tijdschrift Index van het CBS van februari
2001 werd beschreven dat die tendens zich met name in de varkenshouderij de
laatste 10 jaar versneld heeft doorgezet. Als 1980 op 100 wordt gesteld, bedragen
de voor de varkenshouderij genormaliseerde cijfers in 1990 207 en in 2001
444. De meest recente cijfers in aanvulling op de in Index beschreven ontwikkelingen
laten zien dat die ontwikkeling zelfs nog is versneld gedurende de laatste
3 jaren. Anders gezegd: in een periode van nog geen 20 jaar is met een kwart
van de bedrijven eenzelfde productievolume gerealiseerd. Als je dan ook nog
kijkt naar de variatie in grootte, dan blijkt dat dit grote volume steeds
opnieuw wordt gerealiseerd met een bijzonder klein aantal bedrijven. Dit werkt
natuurlijk door in de cijfers over de bedrijven die worden getroffen door
het beleid. Gaandeweg wordt het aantal bedrijven steeds kleiner.De schaalvergroting en de sterke vermindering van het aantal bedrijven
lijken in de verschillende cijferreeksen die wij hebben ontvangen nauwelijks
te worden meegenomen. Wat is hierover de opvatting van de bewindslieden? Vanwege
het wellicht beperkte aantal bedrijven dat buiten reconstructiegebieden
of concentratiegebieden valt en wordt getroffen door dit specifieke zoneringsbeleid,
hebben wij gevraagd naar de mogelijkheden van flankerend beleid. De bewindslieden
verwijzen in de memorie van antwoord naar de bestaande regeling bedrijfshervestiging
of -beëindiging, maar gaan daarbij niet in op die mogelijkheden in vergelijking
met de in de Reconstructiewet voorziene regelingen. Wij willen die instrumenten
vooral inzetten om de dynamiek te bevorderen. Veel problemen kunnen worden
opgelost als de dynamiek wordt vergroot. Dan kan het ene probleem als het
ware met het andere worden opgelost.De bewindslieden achten op dit moment een hardheidsclausule in de ammoniakwet
overbodig. Als argument hiervoor verwijzen zij naar aanvullende regelingen
zoals de regeling beëindiging veehouderijtakken (RBV), de regeling bedrijfshervestiging
en -beëindiging, de extensiveringregeling veehouderij en de subsidieregeling
gebiedsgericht beleid. De in die regelingen opgesomde bedragen zijn indrukwekkend,
maar in hoeverre zijn zij al geoormerkt en kan worden gegarandeerd dat zij
toereikend zijn? Een ICES-claim lijkt weinig realistisch gezien de vele claims
van andere ministeries. Ook hier is het van belang om duidelijkheid te krijgen
over de toereikendheid van de middelen in het licht van hetgeen ik hiervoor
heb gezegd over het feit dat het waarschijnlijk een veel kleiner aantal bedrijven
betreft dan nu in de cijferreeksen wordt opgesomd.Al deze beschouwingen over de ammoniakwet moeten worden gezien als een
verdere verbetering van de wetgeving. De vervanging van de richtlijn Ammoniak
en veehouderij 1987 door de nieuwe wetgeving is een verbetering en de fractie
van de PvdA zal daar dan ook mee instemmen als de vragen over de omvang van
de zoneringsgebieden, het aantal bedrijven dat wordt getroffen, de mogelijkheden
van aanpassing door de kritische beoordeling van met name de multifunctionele
bossen en de mogelijkheden van het flankerend beleid afdoende worden beantwoord.Wij kunnen kort zijn over de stankwet. In de memorie van antwoord wordt
ingegaan op de gevolgen van de amendering in de Tweede Kamer en wordt gekeken
naar de doorwerking van de bezwaren die zijn gemaakt door de georganiseerde
landbouw en de milieuorganisaties. Voorts wordt ingegaan op de gevolgen voor
de bedrijfsontwikkeling. De problemen worden in de memorie van antwoord onderkend
en er wordt een aantal mogelijke oplossingsrichtingen beschreven. De bewindslieden
gaan onder meer in op de mogelijkheid van een novelle en op de mogelijkheid
van een integrale stankwet. De fractie van de PvdA ziet om inhoudelijke en
procedurele redenen niets in een novelle, waarbij de Tweede Kamer de amendering
met betrekking tot de stankcirkels ongedaan moet maken. Wij maken dan gebruik
van het terugzendrecht van deze Kamer waarvan een aantal fracties tegenstander
is. Wij moeten ons realiseren dat wij dan niet zouden vragen om een novelle
om juridische of procedurele redenen of omdat er strijd zou zijn met de Grondwet,
maar om puur politieke redenen. Bovendien moeten voor een novelle werkzaamheden
worden verricht die beter kunnen worden verricht voor de nieuwe stankwet voor
het hele land met een gedifferentieerde normstelling per regio. De bewindslieden
gaan in op deze mogelijkheid en die heeft onze instemming, want juist daarin
zien wij mogelijkheden. Naar die laatste oplossing waarbij net als bij de
ammoniakwet als algemeen uitgangspunt emissiebeleid moet gelden, gaat de voorkeur
van mijn fractie uit. Wij zien daarvoor wel technisch goede mogelijkheden
ondanks de bezwaren van de Raad van State. Een specifiek beleid kan dan regionaal
worden ingevuld en behoeft geen landelijke uniformiteit. Dit blijkt ook in
feite uit de tweede memorie van antwoord waarin wordt ingegaan op de perceptie
van stank zoals die in verschillende regio's bestaat. Buiten leven gaat blijkens
de eerste memorie van antwoord gepaard met te accepteren buitenlucht. De perceptie
van mensen in verschillende gebieden is zeer verschillend en dit moet tot
uiting komen in de wijze waarop een specifiek stankcirkelbeleid wordt geïntroduceerd
naast het generieke stankemissiebeleid.De fractie van de Partij van de Arbeid is groot voorstander van de introductie
van de Reconstructiewet. Zij ziet deze als opmaat voor de nieuwe landinrichtingswet
waarmee een goed uitvoeringsinstrumentarium kan worden ontwikkeld voor het
ruimtelijk en regionaal economisch beleid en het milieubeleid. De ammoniakwet
behoeft bij de implementatie aanpassingen op het punt van de omvang van de
gebieden, waarvoor specifiek beleid wordt gevoerd en de mogelijkheden van
flankerend beleid worden nagegaan. De voorliggende stankwet dient wellicht
te zijner tijd plaats te maken voor de nationale stankwetgeving met goed generiek
beleid en in uitzonderingsgevallen specifiek beleid. De fractie van de Partij
van de Arbeid wacht met grote belangstelling de beantwoording van de bewindslieden
af.De heer Van Gennip (CDA):Als ik de heer Rabbinge goed heb gevolgd, leven er bij zijn fractie diepgaande
vragen over het volledig betrekken van multifunctionele bossen. Uit de memorie
van antwoord blijkt echter dat de huidige wettekst uitsluit dat er met de
multifunctionele bossen wat wordt gedaan. Er is dan ook sprake van een aanzienlijk
probleem.De heer Rabbinge (PvdA):Er is geen aanzienlijk probleem, integendeel. Een en ander sluit aan bij
hetgeen door de heer Hessing naar voren is gebracht. Het betreft de definiëring
van de grenzen, zoals bij de EHS. Getracht wordt die definiëring te hanteren
bij het duiden van de gebieden die in aanmerking komen voor aanvullend specifiek
beleid, naast het generieke beleid waaraan mijn fractie de voorkeur geeft.De heer Van Gennip (CDA):Op de uitdrukkelijke vraag van de voltallige commissie over de multifunctionele
bossen heeft de regering duidelijk geantwoord dat daarmee niets kan gebeuren.De heer Rabbinge (PvdA):Dat is onjuist. Wij kunnen in dezen het beste het antwoord van de regering
afwachten. Bij de uitwerking en de implementatie van de reconstructieplannen
is een belangrijke rol weggelegd voor de provinciale overheden en het is goed
mogelijk dat daarin scherpere grenzen worden gedefinieerd. Als de regering
daartoe ruimte creëert, vormt dit gegeven een goede mogelijkheid om de
wens tot een goede invulling door de provinciale overheid te laten uitkomen.
De woorden van de heer Hessing over de laksheid van de provincies
schetsen naar mijn mening geen optimistisch beeld. Desondanks heb ik het vertrouwen
dat de zaak met voortvarendheid zal worden opgepakt.De heer Hessing (D66):Ik twijfel niet aan de inzet maar aan de bestuurskracht van de provincies
om met alle betrokkenen tijdig tot goede oplossingen te komen. De heer Rabbinge
knabbelt met zijn woorden aan het begrip "kwetsbaar gebied" en aan het begrip
"multifunctionele bossen". In de nadere memorie van antwoord staat dat multifunctionele
bossen belangrijke natuurwaarden hebben en om die reden kwetsbaar zijn te
duiden. Zij kunnen zeker niet gekarakteriseerd worden als de minst kwetsbare
van de kwetsbare gebieden. De regering geeft een inhoudelijk oordeel waarna
zij tot de conclusie komt dat deze gebieden de bescherming behoeven waarvan
momenteel sprake is. Met de begrenzing van de EHS kunnen wellicht wat bochten
worden afgesneden waardoor het gebied wat kleiner wordt, maar de multifunctionele
bossen dienen als zodanig onder de voorgestelde bescherming te vallen.De heer Rabbinge (PvdA):Ik zie het anders. Mijn fractie heeft duidelijk voor ogen dat het generieke
beleid toereikend moet zijn om de problemen die voortvloeien uit depositie,
met name in de daarvoor gevoelige gebieden, op te lossen. Alleen in bepaalde
gevallen is aanvullend specifiek beleid noodzakelijk. Ik heb de regering verzocht
daarop in te gaan. Deze voorstellen worden niet door de eersten de besten
gedaan. Bij de behandeling in de Tweede Kamer heeft de de Vereniging tot behoud
van natuurmonumenten soortgelijke ideeën geopperd.De heer Walsma (CDA):Bepalend is de hoeveelheid die nodig is om tot beschadiging te komen.
In de wetenschappelijke rapporten is dat duidelijk aangegeven. Multifunctionele
bossen worden door een kleine hoeveelheid niet beschadigd.Bij verandering van het toekennen van kwetsbaarheid is een wetswijziging
nodig op grond van wat in de memorie van antwoord staat. Ik doel dan op die
multifunctionele bossen. De ruimte die u zich toeeigent, lees ik niet in de
beantwoording van de vragen.De heer Rabbinge (PvdA):Het is niet aan mij om die duidelijkheid scheppen. Dat zullen de bewindslieden
doen. U hamert zo op de twijfels over het wetenschappelijk verantwoord zijn.
Wij kiezen uitdrukkelijk voor het normatieve uitgangspunt. Ik denk dat dit
een kwestie van beschaving is. Als het noodzakelijk is, kan additioneel specifiek
beleid worden gevoerd. Het verzeild raken in het moeras van een wetenschappelijke
discussie over de vraag of het 1400 of 1100 molecuul H+ is – het staat
niet in de memorie van antwoord; kennelijk is het niet door een scheikundige
geschreven – is niet aan de orde. Daarover bestaan wel twijfels. Als
je naar natuurlijke ecosystemen kijkt, zal een teveel aan ammoniakuitstoot –
in de buurt van 10 kilogram nitraat per hectare – doorwerken. Dat halen
wij niet eens. Wij zitten al ruim boven de schreef. Als je daarover uitspraken
doet, moet je je dat realiseren. De discussie is schimmig. Dat neemt niet
weg dat ik ervan overtuigd ben, dat het van belang is een goede wetenschappelijke
analyse te hebben. Voortschrijdend inzicht zal ons wellicht helpen om het
scherper te definiëren. Daarom kiezen wij dat normatieve uitgangspunt
als beginsel.De voorzitter:De heer Van der Lans maakt aanstalten om te gaan interrumperen. Zo-even
is gesproken over "as low as reasonable achievable". Laten wij ervoor zorgen,
dat dit debat kan worden afgerond "as quickly as achievable".De heer Van der Lans (GroenLinks):Ik ben geen scheikundige en misschien ben ik langzaam van begrip. Misschien
heeft de heer Rabbinge een sleutel in dit debat ontdekt. De multifunctionele
bossen horen in de wet thuis. Hij meent dat die kunnen worden uitgezonderd
zonder een wetswijziging. Hij moet dat nog eens goed uitleggen. Ik kon dat
niet direct volgen. Ik ben geneigd de interpretatie van de heer Van Gennip
te volgen. Als hij ons kan overtuigen, dan ontstaat er wellicht een gat dat
interessant is voor de besprekingen.De heer Rabbinge (PvdA):Ik vind het verstandiger eerst een reactie van de bewindslieden af te
wachten. Het gaat niet om een integrale uitzondering van de multifunctionele
bossen. Ik heb verwezen naar de inbreng door Natuurmonumenten en andere organisaties.
In de memorie van antwoord is dat onvoldoende tot uiting gekomen. Ik zou graag
zien dat de regering daarop nader inging. Wellicht is het een sleutel om tot
gezamenlijkheid te komen als het gaat over het aannemen van de drie wetsvoorstellen.De voorzitter:Ik wijs erop dat wij allengs zo'n drie kwartier achterlopen. Wellicht
kan dat door kortheid worden gecorrigeerd.De heer Van Bruchem (ChristenUnie):Voorzitter. De minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij heeft aan
de overzijde de Reconstructiewet, de stankemissiewet en de ammoniakwet samen
met de mestafzetcontracten een prachtig klavertje vier genoemd dat de intensieve
veehouder geluk zal brengen. Onze fracties – ik spreek mede namens de
fractie van de SGP – vrezen dat menig veehouder daar toch iets anders
tegen aankijkt en dat met name de laatstgenoemde drie wetten bij hem eerder
associaties oproepen met een bedreigende drietand dan met voorspoed en geluk!Over het wetsvoorstel 28025 kan ik heel kort zijn. Dat wetsvoorstel is
onlosmakelijk verbonden met de Reconstructiewet en dient dus in dit huis hetzelfde
lot te ondergaan, positief of negatief.Iets minder kort ben ik over de wet inzake de stankemissie. Met de benadering
van deze wet hebben wij niet veel problemen al vinden wij wel dat in het verdere
beleid het accent veel meer moet worden gelegd op beperking van de stankemissie
bij de bron. Ik heb begrepen dat dit ook de bedoeling is. De voorliggende
wet moet dus min of meer als een interim-wet worden gezien om een adequate
uitvoering van de reconstructie mogelijk te maken. Vanuit dat gezichtspunt
is het vervelend dat door amendering aan de overzijde het soepele regime van
deze wet niet van toepassing is op de verwevingszones binnen de reconstructiegebieden.
Op het eerste gezicht lijkt het logisch dat in gebieden waarin wonen, recreëren en vee houden verweven moeten worden, strenge eisen worden gesteld
met betrekking tot stankhinder. In de praktijk zullen er echter allerlei problemen
en conflicten ontstaan en zal, zoals de regering in de nadere memorie van
antwoord aangeeft, de uitvoering van de reconstructie worden bemoeilijkt.
De regering suggereert dan dat de provincies de verwevingsgebieden maar wat
moeten beperken. Dat lijkt mij niet gewenst want dat zal leiden tot een minder
goed resultaat van de reconstructie en per saldo waarschijnlijk nadelig uitvallen
voor natuur en milieu.Het lijkt ons vooralsnog het beste dat voor de verwevingsgebieden toch
maar het versoepelde regime gaat gelden. Ik constateer met genoegen dat de
regering bereid is daaraan mee te werken, eventueel zelfs via een novelle.
Dat betekent wel dat met die novelle een amendement van de Tweede Kamer moet
worden teruggedraaid en het is de vraag of dat allemaal gaat lukken voordat
de Tweede Kamer op verkiezingsreces gaat. Deze zaken moeten voor die tijd
geregeld zijn want daarna ontstaat er immers een totaal andere situatie. Overigens
realiseren wij ons dat het afwijzen van de stankwet betekent dat ook voor
de ontwikkelingsgebieden het strenge stankregime gaat gelden en de reconstructie
dan helemaal vastloopt.Met betrekking tot het cumulatieprobleem sluiten wij ons aan bij de opmerkingen
van de heer Walsma.Onze fracties hebben in beginsel geen onoverkomelijke problemen met de
uitgangspunten en de opzet van de ammoniakwet, namelijk een generiek deel
en een beperkt aanvullend zoneringsbeleid. Om met het generieke beleid te
beginnen: in 1997 bedroeg de ammoniakemissie van de veehouderij 177 miljoen
kg, in 2002 was dat nog 147 miljoen; een daling van 7-8 miljoen kg per jaar.
Gegeven de resultaten van de opkoopregelingen, de ontwikkeling van de veestapel,
de aanscherping van Minas en de druk op de rentabiliteit in de intensieve
veehouderij verwacht ik dat de reductie nog wel een paar jaar in dit tempo
zal doorgaan. Een eenvoudig sommetje leert dan dat de veehouderij in 2004
of 2005 al wel eens zou kunnen voldoen aan de EU-verplichting voor 2010. Kunnen
de ministers een indicatie geven van het effect van de laatste opkoopregeling
op de ammoniakemissie. Ik denk ook dat zelfs de inspanningsverplichting van
100 miljoen kg landelijk wat de veehouderij betreft zonder al te veel problemen
kan worden gehaald, mits de ontwikkelingen van de laatste jaren doorgaan,
de melkquotering gehandhaafd blijft en de afschaffing van de dierrechten in
2005 geen roet in het eten gooit.In de memorie van antwoord wordt gesteld dat de ammoniakemissie in 2010
mede afhangt van het succes van de mestafzetcontracten. De minister van LNV
heeft zich aan de overzijde in gelijke zin uitgelaten. Dat verband verbaast
mij enigszins, want uit de studie van vorig jaar inzake het mestoverschot
valt immers af te leiden dat de mestafzetcontracten niet de beperkende factor
voor de omvang van de veehouderij zullen zijn. Integendeel, er is ruimte voor
uitbreiding en die wordt groter naarmate de mestexport meer op gang komt.
Of verwacht de minister dat de gevraagde derogatie niet doorgaat? Dan zou
de mestafzet namelijk wel eens de beperkende factor kunnen worden.Lijken dus de eerste doelstellingen van het ammoniakbeleid niet al te
problematisch, een verdere reductie, tot beneden 50 miljoen kg, zoals onder
meer in NMP-4 wordt aangegeven, omdat het ecologisch gezien wenselijk is,
wordt natuurlijk een stuk moeilijker. Dan zou ammoniak wel eens de beperkende
factor voor de omvang van de veestapel kunnen worden. In dat licht is het
des te belangrijker dat kosteneffectieve methoden om de emissie of het ontstaan
van ammoniak te verminderen zoveel mogelijk worden gestimuleerd.Tot dusverre ligt het accent te veel op dure "end of pipevoorzieningen",
zoals emissiearme stallen. Ik pleit voor meer aandacht voor alternatieve oplossingsrichtingen,
met de nadruk op het voorkomen van ammoniak en stank door systeeminnovaties.
Misschien moeten wij de toepassing van alternatieven voor het drijfmestsysteem
in de rundveehouderij stimuleren. Misschien moeten wij weer terug naar een
moderne variant van het vaste mestsysteem. Dat zou in ieder geval heel wat
stankreductie opleveren. Ook een beperking van de stikstofaanvoer is in dit
verband belangrijk. Bij die benadering vermindert tevens het risico dat het ene milieuprobleem
wordt opgelost, maar het andere wordt versterkt. Ik wijs in dit verband op
een recent onderzoek uit Wageningen, waarin naar voren kwam dat door het onderwerken
van mest en door de toepassing van emissiearme stallen er meer lachgas wordt
geproduceerd, wat weer bijdraagt aan het broeikaseffect. Volgens de betreffende
onderzoeker, Corjan Brink, moeten wij ervoor zorgen dat de dieren minder stikstof
binnen krijgen en moeten wij de inzet van kunstmest beperken. Dan slaan wij
meerdere vliegen in één klap: minder ammoniak, minder lachgas
en minder nitraat in de bodem. Voor stank en ammoniak geldt mutatis mutandis
precies hetzelfde als voor het mineralenbeleid: wat je er aan de voorkant
niet instopt, komt er aan de achterkant niet uit. Zijn de ministers bereid
om niet alleen maar in te steken op emissiearme stallen, maar ook om andere
oplossingsrichtingen, op de bedrijven en in de sfeer van onderzoek, een serieuze
kans te geven en deze waar mogelijk te stimuleren of eventueel te entameren.Dan het tweede element van het ammoniakbeleid, de zonering. Ik stel voorop
dat onzes inziens een of andere vorm van zonering rond kwetsbare gebieden
wenselijk c.q. onontkoombaar is, waarbij het wel zo is dat naarmate het generieke
emissiebeleid succesvoller is, de noodzaak van een zoneringsbeleid kleiner
wordt. Bij de manier waarop het zoneringsbeleid is vormgegeven zetten wij
nogal wat vraagtekens. In het algemeen vinden wij dat de voorstellen te kort
schieten voor natuur en milieu, maar ook voor de agrarische bedrijven die
door de maatregelen getroffen worden. Het heeft in het algemeen niet de voorkeur
van onze fracties om het spanningsveld tussen veehouderij en milieu op te
lossen door de milieueisen af te zwakken. Wij zien liever meer steun voor
de sector "om de bocht te nemen". Hiermee sluit ik aan bij de opmerkingen
van de heer Rabbinge over de dynamiek. Naarmate er een beter flankerend of
compenserend beleid is, kunnen er hogere milieueisen worden gesteld.De regering geeft zelf aan dat met deze voorstellen niet alle kwetsbare
natuur afdoende wordt beschermd. De natuur buiten de EHS valt daar bijvoorbeeld
buiten, ongeveer 60.000 ha. Volgens de regering zouden er anders 1.500 bedrijven
meer te maken krijgen met de beperkingen en dat zou problemen opleveren met
de reconstructie. Ik vraag mij af of dat nog onverkort geldt, nu de voorstellen
behoorlijk zijn afgezwakt ten gunste van de agrarische sector. Aanvankelijk
zou het gaan om zo'n 14.000 bedrijven, maar door de beperking tot 250 m en
het buiten haakjes zetten van de melkveehouderij daalt het aantal naar ongeveer
5000. Bij uitbreiding met de niet-EHS-gebieden zouden er zo'n 1000 bedrijven
bij komen. Dat lijkt mij eerlijk gezegd niet onoverkomelijk, mits er maar
een goed flankerend beleid wordt gevoerd. Tegen de tijd dat de wetten en plannen
effectief worden, zal het aantal bedrijven overigens minstens 20% lager zijn.
Alleen al van 2000 op 2001 is het aantal varkens- en pluimveebedrijven met
9% gedaald. Wij vinden een beperking van de zones tot 250 m goed verdedigbaar
als wij kijken naar de relatie tussen emissie, depositie en afstand. In de
memorie van toelichting stond een fraai grafiekje op dat punt. Als er in deze
sfeer nog iets zou moeten gebeuren – sommige partijen willen knabbelen
aan de omvang van de gebieden, mocht dat nodig zijn om de wet door de Kamer
te krijgen – gaat onze voorkeur voorshands uit naar het optrekken van
de ondergrens van de te beschermen gebieden. De heer Rabbinge had het in dit
verband over de multifunctionele bossen. Als ik het goed heb uitgerekend,
komt er rondom een natuurgebied van 10 ha een 250-meterzone met een oppervlakte
van bijna 48 ha. Door de kleinste gebieden uit te zonderen, kan het aantal
bedrijven met beperkingen vrij snel worden verminderd zonder dat er veel milieu-
en natuurwinst verloren gaat. Dit is een suggestie die we aan LTO te danken
hebben. Als we deze weg op moeten gaan, kan dit misschien een begaanbare route
zijn.De heer Van der Lans (GroenLinks):Hoe moet dat dan?De heer Van Bruchem (ChristenUnie):Er zou dan een wetswijziging moeten komen. Ik heb verschillende suggesties
van andere sprekers gehoord die daarop neerkomen.Voorzitter. Het buiten haakjes zetten van de hele melkveehouderij gaat
nogal ver. Er zijn bedrijven met veel koeien op weinig hectaren, waarbij de
koeien nooit buiten komen. Het was toch de bedoeling om de uitzondering te
beperken tot de grondgebonden melkveebedrijven met weidegang? Alleen voor
die bedrijven is een soepele behandeling op dit gebied te rechtvaardigen.
De regering zegt: "dat kunnen we nog niet, want we hebben geen sluitend criterium,
maar we gaan eraan werken". Dat betekent dat melkveebedrijven in eerste instantie
worden vrijgesteld van een deel van de ammoniakregels, maar daar later alsnog
onder kunnen komen te vallen omdat zij niet aan de criteria voldoen. Dat is
vanuit het oogpunt van rechtszekerheid onbevredigend. Er moeten dus zo snel
mogelijk duidelijke criteria komen ten aanzien van de grondgebondenheid, waarvan
weidegang een essentieel onderdeel is. Dat kan toch niet zo moeilijk zijn?
Ik doe een paar suggesties, zoals een veebezetting van maximaal 2,5 gve per
ha, voldoende grond in de nabijheid van de stal om beweiding mogelijk te maken,
een beweidingsplan en het checken van het ureumgehalte van de melk. Van tijd
tot tijd zal gecontroleerd moeten worden of de koeien inderdaad buiten lopen.
Dat is misschien een leuk klusje voor de AID als het "technisch" weer is.Voorzitter. Het realiseren van het zoneringsbeleid door een streep op
de kaart te trekken, heeft in de praktijk merkwaardige, nauwelijks uit te
leggen gevolgen. Bijvoorbeeld: een bedrijf op 240 m afstand deponeert heel
wat minder ammoniak op een natuurgebied dan drie bedrijven van dezelfde omvang
op 260 m. Toch mogen die drie bedrijven "naar hartelust" uitbreiden, terwijl
dat ene bedrijf "op slot" gaat. Een ander voorbeeld is een bedrijf waarvan
een punt van een dierenverblijf binnen de 250-meterzone ligt. Als de veehouder
het bewuste stukje van zijn stal afbreekt, heeft hij geen problemen meer en
kan hij uitbreiden, uiteraard aan de andere kant. Ik verwacht trouwens dat
nogal wat dierenverblijven in dergelijke situaties zullen worden omgedoopt
tot opslagruimte of machineverblijf. Ik vraag me af of er voor dergelijke
praktische problemen voldoende oog is geweest. Ik heb gezien dat er voor een
gedifferentieerd beleid geen draagvlak was, maar de nu gekozen oplossing verdient
evenmin de schoonheidsprijs. Bij een zoneringsbeleid ontstaan altijd verschillen
in positie tussen bedrijven aan de ene en aan de andere kant van de streep.
Daarom moet wat onze fracties betreft veel meer het accent worden gelegd op
de verplaatsing, eventueel beëindiging van het bedrijf in plaats van
op beperkende bepalingen met betrekking tot de bedrijfsontwikkeling. Bij een
goed flankerend beleid doet het er niet zoveel toe hoeveel bedrijven precies
worden getroffen. Het gaat erom dat door het flankerend beleid de verschillen
in positie althans voor een deel worden gecompenseerd en dat bedrijven niet
in een soort sterfhuissituatie terechtkomen. Als de samenleving vindt dat
de veehouderij op een bepaalde plaats in een bepaalde vorm ongewenst is, moeten
de betreffende bedrijven verplaatst worden, op een fatsoenlijke manier worden
beëindigd of zodanig geholpen om zich aan te passen dat zij verantwoord
verder kunnen.De argumentatie van de regering dat het allemaal wel meevalt en dat er
voldoende flankerend beleid is, heeft ons niet kunnen overtuigen. Het is inderdaad
juist dat een deel van de betrokken bedrijven niet zoveel behoefte heeft aan
uitbreiding en in de praktijk dus niet al te veel problemen zal hebben, maar
er zijn ook bedrijven die wel willen of moeten uitbreiden. Een deel daarvan –
ik schat enkele honderden – ligt buiten de reconstructiegebieden. Zij
kunnen niet profiteren van de weldaden van de Reconstructiewet of van bijvoorbeeld
de ruimte-voor-ruimteregeling. Voor deze bedrijven is er dus geen flankerend
beleid. Het overgrote deel van de bedrijven dat te maken krijgt met beperkingen
door de ammoniakwet, ligt binnen de reconstructiegebieden. Dat lijkt mooier
dan het is, want in de Reconstructiewet zit weinig specifiek beleid voor de
bedrijven in de 250-meterzones. Uiteraard kunnen de provincies in hun plannen
wel het een en ander opnemen, maar we moeten maar afwachten wat daarvan terechtkomt.
De regering wijst op de subsidieregeling gebiedsgericht beleid, maar deze
heeft volgens mij een ruimere doelstelling en met 20 mln euro per jaar doe
je niet zoveel.De regering wijst ook op de regeling voor bedrijfshervestiging en -beëindiging
die wordt gefinancierd uit de zogenaamde Koopmans gelden. Als
ik het goed heb, is deze regeling alleen van toepassing voor melkveebedrijven,
die relatief weinig last hebben van de ammoniakwetgeving. De intensieve veehouderijbedrijven
hebben dat wel, maar zij hebben weer niets aan de Koopmansgelden.Is het ondenkbaar om de doelgroep van de regeling uit te breiden met andere
veehouderijbedrijven of een vergelijkbare regeling in het leven te roepen?
Het kan toch niet zo zijn dat een melkveehouder met problemen wel wordt geholpen
en een varkenshouder met vergelijkbare problemen niet? Ik neem aan dat de
omvang van de Koopmansgelden mede was gebaseerd op de oorspronkelijke ammoniakwet,
inclusief de 500-meterzones en de melkveehouderij. Zoiets staat ook in de
nota van het kabinet. Nu de wet op deze punten is veranderd, is er misschien
minder geld nodig voor deze regeling, zodat er ruimte is voor verbreding van
de doelgroep.De heer Van Gennip heeft er al op gewezen dat er in de nadere memorie
van antwoord een paar vage zinnen staan over ICES-gelden en mogelijke middelen
uit het NMP-4. Deze zinnen komen erop neer dat men er nog eens over na zal
denken. Onze fracties vinden dat onbevredigend. Wij willen graag een concrete
toezegging dat er flink wat geld beschikbaar komt voor een passend flankerend
beleid en voor verplaatsing, beëindiging en eventueel aanpassing van
bedrijven die door de ammoniakwet in de problemen komen. Graag krijg ik een
indicatie van het totale bedrag dat kan worden ingezet voor diverse regelingen
voor deze problematiek.Het antwoord op mijn vraag over de emissiestand-still in de nadere memorie
van antwoord vond ik niet overtuigend. Het komt erop neer dat de varkenshouder
in de 250-meterzone de emissie moet verlagen tot het AMvB-niveau, voordat
hij aan uitbreiding kan denken. Naar mijn mening is dit voor een kleiner bedrijf
in de praktijk niet haalbaar, omdat er fors moet worden geïnvesteerd,
wat niet kan worden terugverdiend door er een paar varkens bij te houden.
Hij komt in een nadelige positie tegenover zijn collega buiten de 250-meterzone.
Het is mogelijk om hier iets aan te doen door een specifieke subsidieregeling
voor de aanpassing van dergelijke bedrijven. De regering wijst op fiscale
instrumenten, maar deze zijn globaal en werken slechts voor een deel. De groep
met de lage inkomens die deze het hardst nodig heeft, krijgt de minste steun
in de rug van fiscale instrumenten.Ik heb in de schriftelijke voorbereiding al aandacht gevraagd voor een
andere mogelijkheid, die ook aan de overzijde aan de orde is geweest, waardoor
50% van de te realiseren emissiereductie beschikbaar kan blijven voor uitbreiding
van het bedrijf. De regering zegt in de memorie van antwoord dat de emissiereductie
daarmee wordt gestimuleerd, maar zij zegt dat de emissie uiteindelijk groter
blijft dan wanneer alle reductie boven het AMvB-niveau ten goede komt aan
het milieu.Dat betwijfel ik. Ik verwacht dat er zonder zo'n tegemoetkoming nauwelijks
wordt geïnvesteerd in emissiereductie, omdat die maatregelen financieel
niet uit kunnen. Zolang er niet wordt geïnvesteerd in emissiereductie,
is deze nul. Het wil er bij mij niet in dat een lege dop beter is dan een
half ei. Misschien verwacht de regering dat veel bedrijven noodgedwongen stoppen,
zodra zij worden verplicht om dieren vanaf 2008 in emissiearme stallen te
houden. Dat vinden onze fracties niet acceptabel.Ik denk ook dat de afroming van dier- en mestrechten bij bedrijfsvergroting
vertragend werkt op de aanpassing. De regering hanteerde tot dusver het argument
dat de afroming nodig is vanwege het mestoverschot, maar dat is langzamerhand
achterhaald. Hoewel ik het optimisme van de minister van LNV hierover niet
helemaal deel, geeft het mestoverschot geen reden meer om de afroming van
de varkensrechten met 60% te handhaven. Deze werkt alleen maar contraproductief.De oorspronkelijke invalshoek van de Reconstructiewet was sterk veterinair,
namelijk om varkensvrije zones te creëren om een nieuwe uitbraak van
varkenspest te voorkomen. Inmiddels zijn de inzichten wat veranderd. Varkensvrije
zones kunnen een bijdrage leveren tegen de verspreiding van deze ziekte, maar
zij bieden geen garantie. Met de heer Hessing verwijs ik naar het ETIN-rapport
van eind vorig jaar. Andere maatregelen zijn veel belangrijker, zoals het
beperken van diertransporten en uiteraard enten. Onze fracties hebben veel
waardering voor de inspanningen van de minister van Landbouw in de EU over
het enten en de bereikte resultaten. Moet nu, gegeven deze nieuwe inzichten,
echt worden vastgehouden aan die zones van 1 km, want zij hebben natuurlijk
nogal wat consequenties voor de reconstructie? Zou het niet beter zijn als
de provincies gewoon moeten zorgen voor compartimenten die op een goede, controleerbare
manier zijn af te sluiten?Het is voor mij de vraag of het reconstructievoorstel per saldo veel zal
bijdragen aan de vermindering van de veterinaire risico's. Uit de extensiveringszones
verdwijnen de varkens, maar in de ontwikkelingsgebieden kan juist een sterkere
concentratie en schaalvergroting plaatsvinden, zeker als in 2005 de dierrechten
worden afgeschaft. Verplaatsing van de varkens van de ene kant van het dorp
naar de andere kant lost niet veel veterinaire problemen op. Het hangt natuurlijk
wel af van de omvang van de drie zones. Is daar inmiddels een indicatie van
te geven?Het zou anders zijn geweest wanneer het mogelijk was geweest om intensieve
veehouderijbedrijven naar gebieden buiten de concentratiegebieden te verplaatsen.
Nu blijft deze bedrijfstak sterk geconcentreerd in gebieden die ecologisch
gezien kwetsbaar zijn. Het kabinet stemt in met het advies van de commissie-Koopmans
om melkveebedrijven uit deze gebieden te verplaatsen, maar wijst het verplaatsen
van varkens- en kippenbedrijven, wat veel meer zoden aan de dijk zou zetten,
van de hand. Een grotere spreiding van deze sectoren over ons land –
zie Denemarken – zou zowel ecologisch als veterinair gezien beter zijn,
al was het alleen maar om het gesleep met mest te beperken.In de schriftelijke voorbereiding herhaalt de regering alleen maar het
adagium dat schone gebieden schoon moeten blijven. Blijkbaar is mest schoon
en zijn varkens vies. Ik denk dat de overlast van moderne, goed geoutilleerde
intensieve veehouderijbedrijven met emissie- en stankarme stallen best zal
meevallen. Dat is althans de bedoeling van de maatregelen die wij hier vandaag
bespreken. Ik mag toch aannemen dat de ministers geloven in
het heilzame effect van hun eigen voorstellen? Dergelijke bedrijven zouden
in bepaalde plattelandsgebieden, met name in akkerbouwgebieden, misschien
een welkom steuntje in de rug van de economie vormen. En, zoals Rabbinge opgemerkt
heeft, die krijgen ook nog gratis stikstof uit de lucht. Ik realiseer mij
overigens wel dat er in de varkensarme gebieden planologisch weinig mogelijkheden
zijn en dat op dit gebied erg zorgvuldig te werk moet worden gegaan, maar
het lijkt mij niet juist om het helemaal uit te sluiten.De Reconstructiewet heeft inmiddels een veel bredere doelstelling gekregen
en is als het ware een soort herinrichtingswet geworden voor de gebieden met
veel intensieve veehouderij. Aanvankelijk was er een hoge urgentie in verband
met het veronderstelde effect bij de besmettelijke dierziekten. Die urgentie
lijkt nu toch wat minder. Althans, wanneer GS niet tijdig met een plan voor
een bepaald gebied komen, gebeurt er niets. Er komt alleen minder geld beschikbaar.
Zo urgent zijn de varkensvrije zones dus blijkbaar ook weer niet. Wel worden
met deze wet allerlei gebruikelijke procedures op het gebied van de ruimtelijke
ordening omzeild of aan de kant gezet. Gemeentelijke bestemmingsplannen en
provinciale streekplannen worden overruled en volgens art. 47 kan de provincie,
weliswaar onder allerlei beperkende voorwaarden, zelfs stallen laten ontruimen.
Kunnen de ministers nog eens uitleggen waarom deze wet zo urgent is dat zulke
drastische maatregelen verantwoord zijn en dat bestaande plannen en procedures
in de sfeer van de ruimtelijke ordening aan de kant moeten worden geschoven?De verbreding van de doelstellingen van de wet gaat erg ver. Ik zag dat
in Brabantse plannen zelfs nieuwe glastuinbouwcomplexen zijn gepland. Dat
staat natuurlijk wel ver af van het creëren van varkensvrije zones. Het
gevaar van die werkwijze is dat er op regionaal niveau allerlei plannetjes
worden bedisseld die niet sporen met het landelijke beleid. Als raadslid van
de gemeente Zaltbommel heb ik daar enige ervaring mee. Ik krijg graag de verzekering
dat de reconstructieplannen zorgvuldig getoetst zullen worden aan het landelijke
RO-beleid. Kunnen de ministers een reconstructieplan afwijzen als het wel
spoort met de vierde nota en de daarop gebaseerde streekplannen, maar niet
met de vijfde nota, die nog lang niet definitief is? Hieraan koppel ik de
vraag of de ministers bij hun beoordeling ook rekening zullen houden met mogelijke
bezwaren van gemeenten. Weliswaar zijn die bij de voorbereiding betrokken,
maar als het erop aankomt, kunnen ze ongewenste onderdelen van de reconstructie,
bijvoorbeeld een weg die ze niet willen, niet tegenhouden. Hoe gaan de ministers
om met dergelijke bezwaren?De problematiek van de rechtsbescherming en de civiele rechter is voldoende
aan de orde gekomen. Ik sluit mij, wat dat betreft, graag aan bij de woorden
van de heer Rabbinge. Het is duidelijk dat voor ons een paar punten heel zwaar
wegen. Ik noem met name het flankerend beleid voor de bedrijven in de 250-meterzones.
Wij hechten ook veel belang aan de verzachting van de emissiestand-still.
Met name op die punten willen wij graag een reactie van de ministers hebben.
Die wachten wij dan ook met belangstelling af.De heer Varekamp (VVD):Voorzitter. De voorliggende conceptwetsvoorstellen, te weten de Reconstructiewet
concentratiegebieden, de Wet stankemissie veehouderij en de Wet ammoniak en
veehouderij, hebben een zeer intensieve voorbereiding en behandeling gehad
in de Tweede Kamer, naast een zeer intensieve voorbereiding in deze Kamer
in twee termijnen. Ik wil mij dan ook graag beperken tot de inhoudelijke en
politieke hoofdlijnen, voorzover die voor onze fractie actueel zijn.Na de varkenspestepidemie van enige jaren geleden ontstond er behoefte
aan herstructurering van met name de varkenshouderij. Door het toenmalige
kabinet werd daartoe een zogenaamd driesporenbeleid ingezet, te weten beperking
van de totale omvang van de varkenshouderij, concentratie van het houden van
varkens binnen bepaalde gebieden en een ruimtelijke reconstructie van de varkenshouderijen
binnen de concentratiegebieden.Het wetsvoorstel Reconstructiewet concentratiegebieden moet het instrumentarium
verschaffen in deze trilogie van wetgeving om de ruimtelijke reconstructie
mogelijk te maken. Aanvankelijk was de wet – zoals vorige sprekers ook
hebben gezegd – bedoeld om de kwetsbaarheid voor dierziekten te verminderen.
Verlaging van de veterinaire risico's door het realiseren van varkensvrije
zones is nog steeds een doelstelling. Omdat de beperking van de kwetsbaarheid
voor dierziekten door reconstructie van beperkte betekenis lijkt te zijn,
is dit aanvankelijke doel niet meer het hoofddoel in het voorliggende wetsvoorstel.De meervoudige doelstelling die de wet nu kent, te weten een duurzame
landbouw, sterkere natuur, verlaging van de milieubelasting maar evenzo het
verbeteren van de infrastructuur en de economische structuur, wordt door de
VVD-fractie onderschreven. Hoewel formeel en juridisch gezien deze wet los
kan worden beoordeeld van de WAV en de WSV, bestaat er een hoge mate van samenhang.
Het is daarbij zeer opvallend dat de ministers deze conceptwetten niet gelijktijdig
aan eerst de Tweede Kamer en daarna gelijktijdig aan de Eerste Kamer hebben
aangeboden ter behandeling. Immers, een goede oordeelsvorming is eerst mogelijk
als er volledige duidelijkheid is over het op dit vlak samenhangend stelsel
van wettelijke maatregelen. Voor de VVD-fractie gold en geldt dan ook dat
eerst een positief oordeel over de Reconstructiewet gegeven kan worden als
ook over de ammoniak- en de stankwet een positief oordeel gegeven kan worden.Wat de Reconstructiewet betreft is het verbazingwekkend met welk gemak
de ministers een rechtsbeschermingsstelsel hebben opgenomen dat, zoals in
de nadere memorie van antwoord is gesteld, niet moet worden vergeleken met
de huidige regeling van de onteigeningswet. Verandering van het rechtsbeschermingsstelsel
op dit gebied is dusdanig ingrijpend en rechtsbescherming is zo cruciaal dat
experimenten, naar de mening van de VVD-fractie, niet op hun plaats zijn.
In het kader van zorgvuldige wetgeving past, in algemene zin, toch niet het
vooruitlopen op nieuwe wetgeving waarvan nog niet duidelijk is hoe daarin
de rechtsbescherming geregeld zal zijn? Uitgaande van zorgvuldige wetgeving
is het toch merkwaardig dat de ministers meedeelden dat op cruciale punten zonodig wijzigingen van de wet nader zullen worden voorgesteld? Dat
is een soort door de minister aan de Eerste Kamer gevraagde novelle.Nu blijkt dat de minister van Justitie recent de Tweede Kamer heeft geïnformeerd
over bijstellingen in het kabinetsstandpunt met betrekking tot de beoogde
herziening van de onteigeningswet. Uit deze informatie komt naar voren, zoals
ook in de nadere memorie van antwoord staat, dat in de toekomst de civiele
rechter betrokken zal blijven bij de rechtsgang in het kader van de onteigeningswet.
Dan kan de conclusie onzerzijds niet anders zijn dan dat de minister bijzonder
prematuur met verandering van het rechtsbeschermingsstelsel in deze conceptwet
is omgegaan. De omgekeerde volgorde, te weten het in deze conceptwet opnemen
van het huidige rechtsbeschermingsstelsel van de onteigeningswet en bij het
eventueel veranderen van de rechtsbescherming in de onteigeningswet het volgtijdelijk
komen met voorstellen om in die zin de Reconstructiewet aan te passen, zou
veel meer voor de hand hebben gelegen.Ik kom bij de stankwet. Deze conceptwet, welke uniek van toepassing zou
moeten zijn in het kader van de in te stellen gebieden van reconstructie,
moet de mogelijkheid bieden om bij ministeriële regeling afstanden in
verband met stank te bepalen die bij vergunningverlening in verband met stankhinder
in acht genomen moeten worden. Aanvankelijk was beoogd in de wet een en ander
te regelen, zowel in zogenaamde ontwikkelingsgebieden als in verwevingsgebieden.
Hoewel met onder andere IPO, VNG en het bedrijfsleven nadrukkelijk was afgesproken
om de wet ook van toepassing te laten zijn voor de verwevingsgebieden had
de Tweede Kamer hierover in meerderheid een andere mening. Die andere mening
leidde ertoe dat in de conceptwet nu alleen de ontwikkelingsgebieden zijn
opgenomen. De impact van deze amendering door de Tweede Kamer lijkt zeer groot
te zijn en doet de vraag rijzen of het nog wel zinvol is, deze wet van een
positief oordeel te voorzien. De vele bezwaren en knelpunten die naar voren
komen op basis van deze conceptwet zijn groot en kunnen geen goede basis zijn
om de beoogde reconstructie te doen slagen. Immers, vergunningverlening, in
verwevingsgebieden, is in veel gevallen niet of beperkt mogelijk. Het opstarten
van nevenactiviteiten, de bedrijfsbeëindiging, de bedrijfsontwikkeling
en verplaatsing uit extensiveringgebieden zal worden beperkt.Opvallend is dat de ministers een wat ambivalente houding aannemen in
dezen. Uit de nadere memorie van antwoord blijkt enerzijds dat de genoemde
problematiek wordt onderkend. Anderzijds wordt niet uitgesloten dat met de
wet wel zou zijn te werken. Dit zou dan moeten leiden tot het aanwijzen van
meer en/of grotere ontwikkelingsgebieden. Naar de mening van de VVD-fractie
is het laatste niet wenselijk. Naast het doorschuiven van een deel van de
problematiek naar lagere overheden en betrokken instanties zou een en ander
ook kunnen leiden tot een onbalans en een vertroebeling van het benodigde
en beoogde reconstructieproces. Immers de meervoudige doelstelling, zoals
al eerder genoemd duurzame landbouw, sterkere natuur, verlaging van de milieubelasting,
maar vooral een verbetering van de economische structuur, zal niet tot zijn
recht komen.Als een andere mogelijkheid wordt door de ministers in de nadere memorie
van antwoord genoemd het ontwikkelen van een nieuwe stankwet voor het hele
land met een gedifferentieerde doelstelling per regio. Voor de VVD-fractie
lijkt dit niet de oplossing. Het zou immers het gewenste reconstructieproces
ernstig vertragen omdat het nog veel tijd zal kosten eer deze geheel nieuwe
stankwet door de Tweede Kamer en Eerste Kamer zal zijn vastgesteld: twee jaar,
misschien zelfs meer. Zeker omdat dan ook een discussie zal ontstaan over
de vraag of een dergelijke wet zou moeten uitgaan van afstanden welke gebaseerd
zijn op forfaitaire normen of dat het wenselijk zou zijn om uit te gaan, zoals
bij geluidshinder, van normering van toegelaten stank op perceelsgrens en
controle op basis van meten.Als nog weer een andere mogelijkheid wordt door de ministers aangegeven
dat zij zich niet zullen verzetten tegen een wijziging van het wetsvoorstel
mits de Tweede Kamer daar ontvankelijk voor is, aldus de nadere memorie van
antwoord. Hieruit begrijpt de VVD-fractie dat de minister bij afstemming van
dit conceptwetsvoorstel in deze Kamer met een wetswijziging zal komen. Kan
de minister dit bevestigen? Ik benadruk dat er geen terugzendrecht is. Als
wij tegen de wet stemmen, moeten de ministers al of niet met een wetswijziging
komen. Duidelijk zal moeten zijn dat de VVD-fractie met het nu voorliggende
wetsvoorstel niet kan instemmen.De heer Van der Lans (GroenLinks):U zegt dat er geen sprake is van een novelle als wij tegen de wet stemmen.
Dan moet in de Tweede Kamer een nieuwe procedure gestart worden als er op
het terrein van stank iets geregeld moet worden. Dat is de consequentie van
wat u net hebt gezegd. Tegelijkertijd hebt u gezegd dat wij het reconstructieproces
niet te veel moeten stagneren. Dat is toch niet met elkaar in verband te brengen?
De consequentie van uw standpunt is dus dat de VVD-fractie de politieke verantwoordelijkheid
neemt voor een totale frustratie van het reconstructieproces.De heer Varekamp (VVD):Dat eitje probeerde u net ook al bij de CDA-fractie en bij andere fracties
neer te leggen. U bent er de hele middag al op uit om de verantwoordelijkheid
van u af te schuiven. Wij vinden dat de ministers niet met slechte wetgeving
moeten komen.De heer Van der Lans (GroenLinks):Er zijn drie opties, maar u voegt er nog een vierde aan toe, namelijk
gewoon tegenstemmen.De heer Varekamp (VVD):Neen. Er zijn drie mogelijkheden. De eerste is dat minister de wet deels
breder interpreteert door grotere ontwikkelingsgebieden aan te wijzen. Dat
levert echter het bezwaar op dat je het probleem dan bij de lagere overheden
neerlegt en dat het de balans uit de reconstructie haalt. De tweede mogelijkheid
volgens de nadere memorie van antwoord is het doen vormgeven van een totaal
nieuwe stankwet, te weten een integrale wet, voor geheel Nederland en mogelijk
gedifferentieerd per regio. De derde mogelijkheid is het afstemmen van de
wet. Niet de Eerste Kamer moet met een novelle komen, maar de minister moet
met een wetswijziging of met een novelle komen. Zo zit de zaak in elkaar.De heer Van der Lans (GroenLinks):Dat kan toch niet als je de wet afstemt?De heer Varekamp (VVD):Jawel. Wij stemmen het wetsvoorstel af en dan gaat de minister met een
novelle naar de Tweede Kamer.De heer Van Bruchem (ChristenUnie):Een novelle komt toch niet na het afstemmen? Dat is toch gewoon een nieuwe
wet? Een novelle komt als het wetsvoorstel hier wordt aangehouden en er nog
niet over gestemd is. Ik vraag mij af of de VVD-fractie haar steun zou willen
geven aan een novelle in de klassieke zin van het woord.De heer Varekamp (VVD):Het zal duidelijk zijn: ik vraag niet om een novelle. De minister moet
bereid zijn om met een wetswijziging te komen.De voorzitter:Het kan zijn dat er sprake is van een misverstand en daar moeten wij niet
mee verdergaan. Bij een novelle heeft de Kamer de zaak niet afgehandeld, terwijl
de regering intussen een nieuw wetsvoorstel indient om het voorliggende wetsvoorstel
te wijzigen. Is dat wat de heer Varekamp bedoelt?De heer Varekamp (VVD):Dat is ook een mogelijkheid. Het moge duidelijk zijn dat de VVD-fractie
met het huidige wetsvoorstel niet zal instemmen. Welke conclusies de ministers
daaruit trekken, is hun verantwoordelijkheid.De heer Rabbinge (PvdA):Ik wil graag helderheid. U hebt al aangegeven dat er mogelijkheden zijn
om te bezien op welke wijze je helderheid krijgt, hetzij door veranderingen
in de implementatie van de wet, hetzij door de verantwoordelijkheden aan te
passen die op verschillende niveaus heersen. Het is van belang dat de Kamer
het voorstel inzake de reconstructie in combinatie met de andere twee wetsvoorstellen
vandaag, of het liefst zo vroeg mogelijk, accepteert.De heer Varekamp (VVD):Ik wacht verder gewoon het antwoord van de ministers af.Voorzitter. Inzake de ammoniakwet is in het regeerakkoord opgenomen dat
het ammoniakbeleid uitsluitend zal worden gebaseerd op emissie en niet meer
op depositie. In het nu voorliggende wetsvoorstel is het ammoniakbeleid niet
uitsluitend op emissie gebaseerd. Er is aanvullend depositiebeleid opgenomen
voor kwetsbare gebieden. Uit de wetsgeschiedenis van het ammoniakbeleid in
de Tweede Kamer blijkt dat daar aanvankelijk een meerderheid was om ondanks
de bepaling in het regeerakkoord akkoord te gaan met aanvullend depositiebeleid
voor de zeer kwetsbare gebieden. Deze toenmalige meerderheidsmening van de
Tweede Kamer is door de bewindslieden niet overgenomen in deze conceptammoniakwet.Van dit laatste heeft de VVD-fractie kennisgenomen. Het betekent dat ongeveer
120.000 ha landbouwgebied aan extra beperkingen onderhevig is door aanvullend
ammoniakbeleid. Duizenden bedrijven wordt het perspectief onnodig ontnomen
of beperkt. De argumentatie om in het kader van het ammoniakbeleid naast zeer
kwetsbare natuur ook kwetsbare natuur van aanvullend beleid te voorzien, is
voor de VVD-fractie niet overtuigend. In reactie op vragen van de VVD-fractie
blijkt in de nadere memorie van antwoord, dat de tekst van het wetsvoorstel
geen ruimte biedt om gedifferentieerd met het areaal kwetsbare natuur om te
gaan. Dat maakt het voor de VVD-fractie moeilijk, zo niet onmogelijk, om tot
een positief oordeel over dit wetsvoorstel te komen.Het ligt in de lijn der verwachting dat de 250-meterzones rond kwetsbare
natuur door de voorziene en benodigde reconstructie zullen worden ingedeeld
bij de extensiveringsgebieden. Dat is de consequentie van het moeten uitplaatsen
van de intensieve veehouderijbedrijven uit deze zones. Zoals het er nu naar
uitziet, is er in de reconstructiegebieden bovendien in materiële zin
onvoldoende flankerend beleid voor, en is er in het geheel geen materieel
flankerend beleid in de niet-concentratiegebieden. De VVD-fractie hecht er
overigens aan, te stellen dat zij geen voorstander is van het "afkopen" met
veel overheidsgeld van verkeerd c.q. niet gewenst beleid. Goed beleid en verantwoorde
wetgeving moeten prioriteit hebben.Voor wat het wetsvoorstel inzake de ammoniakwet betreft, vindt de VVD-fractie
dat er zeer overtuigende argumentatie benodigd is voor aanvullend beleid voor
de kwetsbare natuur. Algemeen is immers het inzicht aanvaard dat het milieurendement
van aanvullend zoneringsbeleid beperkt is.Ik wil nog een enkele opmerking maken over de AMvB-huisvesting, waarover
anderen ook hebben gesproken. Er ligt op dit moment een ontwerpbesluit voor
in het kader van het Besluit ammoniakemissie huisvesting veehouderij. In nieuwe
stallen moeten dieren emissiearm worden gehuisvest. Voor bestaande stallen
is in de ontwerp-AMvB bepaald dat de stallen voor varkens en legkippen in
2008 en voor vleeskuikens in 2010 emissiearm moeten zijn. De VVD-fractie wil
van de ministers vernemen waarom een en ander niet is afgestemd op het Europese
beleid in dezen, dat behelst dat de bestaande stallen in respectievelijk 2012
en 2013 emissiearm moeten zijn.Formeel en juridisch kunnen, zoals eerder al is aangegeven, de nu in deze
gezamenlijke behandeling voorliggende wetsvoorstellen gescheiden worden beoordeeld
en als wet zelfs gescheiden worden ingevoerd, maar er is een hoge mate van
samenhang. Deze samenhang leidde voor de VVD-fractie tot het standpunt dat
besluitvorming over deze wetsvoorstellen, ook afzonderlijk, eerst aan de orde
kan zijn, als er zicht is op de definitieve vorm en inhoud van de drie wetten.
Uiteraard wordt met belangstelling het antwoord van de regering afgewacht.
Echter, duidelijk moet zijn dat er vooralsnog voor de VVD-fractie onvoldoende
termen aanwezig zijn om tot een positieve afweging te komen voor alle vier
de nu voorliggende wetsvoorstellen. Voor de VVD-fractie zal er ten aanzien
van wetgeving in dezen, draagvlak en perspectief voor de reconstructie aanwezig
moeten zijn.In navolging van Guido Gezelle zou ik tegen de ministers willen zeggen: Bezint eer ge begintMaar al doende bezint dan nog.De heer Van der Lans (GroenLinks):Is mijn conclusie juist dat u de regering geen enkele politieke ruimte
geeft om dit pakket door de Kamer te loodsen? U zegt eigenlijk: het antwoord
van de VVD-fractie is nee, wat er verder ook gebeurt, want de regering kan
dit niet meer repareren in de richting die wij willen. Dat is
een heel heldere conclusie.De heer Varekamp (VVD):Dat kan een heldere conclusie zijn, ik denk dat wij een duidelijk standpunt
hebben neergelegd en hebben aangegeven hoe wij over de vier voorgelegde wetsvoorstellen
denken. Wij wachten natuurlijk altijd met belangstelling de beantwoording
door de minister af, maar ik heb duidelijk aangegeven hoe moeilijk het voor
de VVD-fractie ligt, en daar moet niet te lichtvaardig over worden gedacht.De heer Van der Lans (GroenLinks):Mijnheer de voorzitter. Toevallig zag ik, toen ik mij vorige week zondag
door het vuistdikke dossier worstelde van de wetsvoorstellen die hier vandaag
aan de orde zijn, een uitzending van het programma Buitenhof. Meestal bekijk
ik van dit programma alleen de beelden, want de Nederlandse politiek is leuker
zonder geluid, maar toen die zondag Frits Bolkestein op het beeldscherm verscheen,
zette ik direct het geluid aan. Immers, Bolkestein is altijd goed voor een
aantal interessante opmerkingen. Zo ook deze zondag. De voormalige VVD-leider
ging ouderwets tekeer tegen het Nederlandse gepolder, de grote moeite in dit
land om te zeggen waarop het staat en om confrontaties aan te gaan. In de
lelijkste zin die ik hem ooit heb horen uitspreken, zei Bolkestein Consensus
is mooi, maar beleid is beter – en regeren gaat ook van "au".Het kan toeval zijn geweest, maar tegelijkertijd viel mijn blik op de
torenhoge stapel papieren over de Reconstructiewet, de stankwet en de ammoniakwet.
Ik dacht toen: dat is inderdaad de kern van het probleem, wij creëren
in dit land een fraaie papieren beleidsconsensus over natuurdoelstellingen,
wij schrijven mooie volzinnen in onze verkiezingsprogramma's waarin wij beloven
"op verantwoorde wijze om te gaan met de ons toevertrouwde leefomgeving, de
natuur en het milieu zodat volgende generaties een duurzame welvaart gegarandeerd
kan worden" maar als puntje bij paaltje komt, weigeren wij de consequenties
daarvan te dragen, dan ontlopen wij moeilijke keuzes en kleden wij maatregelen
zo uit dat de pijn al weggemasseerd is voordat zij kan optreden.In het kort is dat de samenvatting van meer dan een jaar wetgevende arbeid
in de Staten-Generaal inzake deze drie wetsontwerpen. Wat vanwege de schrikbarende
gevolgen van de varkenspest in 1997 ooit begon met een groot gevoel van urgentie,
wat leidde tot een nationaal besef dat wij op deze intensieve schaal niet
meer konden doorgaan met veehouderijen en dat daaraan dus iets moet gebeuren,
eindigt vandaag – laten wij tenminste hopen dat wij vandaag een punt
kunnen zetten achter deze wetsvoorstellen – in een pakket maatregelen
waarvan de VVD, zoals u net hoorde, en het CDA (iets minder duidelijk) tot
op het laatst volhouden dat het te veel beperkingen oplegt aan de bedrijven.
Het doet te veel "au", om Frits Bolkestein nog maar eens te citeren.Wat begon als een operatie reconstructie van het platteland, waarin wij
op zoek zouden gaan naar een nieuw evenwicht tussen agrarische bedrijvigheid,
natuur, landschap, milieu, wonen, recreëren en werken, eindigde als een
niet aflatende poging om de begeleidende milieuwetgeving op te rekken, met
als dieptepunt de poging – ook vandaag weer – om voor verzuring
gevoelige natuurgebieden in te delen in kwetsbare en zeer kwetsbare natuurgebieden.
Daarbij behoeft dan uiteraard alleen de laatstgenoemde categorie bescherming
ingevolge de ammoniakwet, met als mooi meegenomen resultaat dat er dan opnieuw
aanzienlijk minder boerenbedrijven zijn die mogelijkerwijs – want om
dit soort termen gaat het hier – pijn kunnen lijden. Wat dit betreft
heeft Bolkestein vooral in eigen kring en bij het CDA het nodige zendingswerk
te verrichten. Beide partijen zijn tot het randje gegaan in de operatie pijnvermijding
veehouderijen. Redeneringen vanuit het belang van de natuur, beschouwingen
over het terugbrengen van intensieve veehouderijen hebben wij, evenals het
gebruik van het woord "varkenspest", de laatste maanden van deze partijen
steeds minder vernomen. Waarschijnlijk komt dat omdat de natuur geen "au"
kan zeggen. Dan hoef je er kennelijk ook niet meer naar te luisteren.De heer Van Gennip (CDA):Ik ken de heer Van der Lans als een serieus luisteraar, maar hij kent
nu aan de betogen van de heer Walsma en andere collega's niet de waarde toe
die ze verdienen. Het was niet hun bedoeling om de natuur onderuit te halen,
maar de vraag aan de orde te stellen naar de causaliteit tussen de voorgestelde
maatregelen en bescherming van de natuur. Hierbij is de wetenschappelijke
onderbouwing in het geding. Verder hebben zij gezocht naar maatregelen die
de natuur sparen en tegelijkertijd economische bedrijvigheid toelaten. Deze
persiflage van de zijde van de heer Van der Lans doet mij toch wel wat verdriet.De heer Van der Lans (GroenLinks):Na het betoog van de heer Walsma ben ik natuurlijk onmiddellijk naar de
bibliotheek gerend om de wetenschappelijke literatuur er nog eens op na te
slaan, daarbij gesteund door een lange lijst van de Stichting Natuur en Milieu.
Ik moet echter de conclusie trekken dat er tegenstrijdige meningen bestaan
over de wetenschappelijke onderbouwing, waarbij ik de indruk heb dat het merendeel
ervan het beleid van de regering ondersteunt. De argumenten van de heer Walsma
vond ik niet direct terug in de door mij bedoelde lijst. Ik sluit mij wat
dit betreft helemaal aan bij de heer Rabbinge.De heer Walsma (CDA):Het is volstrekt onmogelijk om je in een kwartier tijd voldoende te oriënteren
op de onderhavige materie. Ik vind het erg jammer dat de heer Van der Lans
dat onvoldoende heeft gedaan.De heer Van der Lans (GroenLinks):Hier kan ik niet zoveel mee. De heer Walsma moet maar in het land gaan
vertellen dat het voorstel van de regering niet wetenschappelijk kan worden
onderbouwd. Dat lijkt mij moeilijk te verdedigen. Ik sluit mij wat dit betreft
aan bij de woorden van de heer Rabbinge over toepassing van het ALARA-principe,
dat ons ertoe verplicht de emissie van ammoniak zoveel mogelijk te bestrijden.
Op grond van de literatuur die mij ter beschikking komt, kan ik niet anders
dan constateren dat de overgrote meerderheid van wetenschappers mij daarin
ondersteunt.Voorzitter. Wat betreft de opmerking van de heer Van Gennip over de balans
tussen natuur en economie moet ik constateren dat die balans de afgelopen
jaren steeds meer is doorgeslagen in de richting van de economie.
Hij kan dat anders zien, maar ik zal straks de punten uit de ammoniakwet noemen
die niet meer gelden. Ik moet wel de conclusie trekken dat de belangen van
de economie voor een aantal partijen in deze Kamer zwaarder wegen dan de belangen
van de natuur. Ik heb ook niet de indruk dat de partijen in het totale politieke
proces een poging hebben gedaan om in harmonie tot besluitvorming te komen.
In de Tweede Kamer lag consensus voor het oprapen, maar helaas kenden bepaalde
partijen meer gewicht toe aan de belangen van agrariërs dan aan de belangen
van de natuur. Het is het goed recht van de heer Van Gennip om met mij van
mening te verschillen, maar ik meen dat de uitkomsten, zoals die zijn neergelegd
in de ammoniakwet die conclusie rechtvaardigen.De heer Van Gennip (CDA):Een meningsverschil was niet de inzet van mijn interruptie; wel het feit
dat de heer Van der Lans tot een andere uitkomst komt op basis van een soort
vooringenomen positie dezerzijds en het onzorgvuldig omgaan met de voorwaarden
die moeten leiden tot de reconstructie.De heer Van der Lans (GroenLinks):Daarover kom ik nog te spreken. Ik heb in interrupties al gezegd dat de
CDA-fractie ook politieke verantwoordelijkheid draagt voor het mislukken van
de reconstructie als zij haar poot stijf houdt. Wij moeten dit maar eens hardop
zeggen. Zij zal dit moeten uitleggen in de provincies waar duizenden mensen
actief zijn in dit proces.Vooral de ammoniakwet is naar mijn mening de dupe geworden van deze operatie.
De "operatie uitkleding" is op dit terrein zeer succesvol geweest. In de eerste
plaats is de zonering van 500 m rondom kwetsbare natuurgebieden teruggebracht
naar 250 m. De ammoniakuitstoot tussen de 250 m en 500 m die wel degelijk
ook effect heeft op natuurgebieden, wordt daardoor niet langer bestreden.
In de tweede plaats stoten melkveehouderijen – ruim eenderde van de
bedrijven binnen de 250-meterzone – meer ammoniak uit dan varkens- en
pluimveebedrijven, maar wij krijgen desondanks in de voorliggende ammoniakwet
opnieuw uitbreidingsmogelijkheden. In de zone van 250 m om kwetsbare natuurgebieden is geen sprake van dierstand-still
waarop bijvoorbeeld de reconstructie-uitgangspunten van de provincie Brabant
zijn gebaseerd, maar van een emissiestand-still. Dit opent nog steeds mogelijkheden
voor bedrijven om te blijven groeien, zij het dat zij met behulp van emissiereducerende
technologie binnen hun emissieplafond moeten blijven. Ik vind het een tendentieuze
voorstelling van zaken – die overigens ook hier weer vandaag is gebezigd –
om te zeggen dat deze bedrijven "op slot" worden gedaan. Tal van berekeningen
leren dat de meeste veehouderijen in de praktijk op deze wijze kunnen groeien
met een factor die afhankelijk van de diersoort varieert van vijf tot tien.
Het gevolg is dat wij nu met een regeling zitten in gebieden waar wij eigenlijk
extensivering wilden bereiken. Wie dit een paar jaar geleden als de uitkomst
van dit proces had voorspeld, was waarschijnlijk voor gek verklaard.Deze wijzigingen, versoepelingen en aanpassingen maken het niet langer
vanzelfsprekend dat het oorspronkelijke doel van de ammoniakwet nog wel gerealiseerd
kan worden. Dit doel is: "het waarborgen dat de landelijke inspanning op het
gebied van emissiebeperking daadwerkelijk leidt tot het verlagen van de depositie
op kwetsbare natuurgebieden en dat deze inspanning niet ongedaan gemaakt kan
worden door vestiging en uitbreiding van bedrijven nabij kwetsbare gebieden".Niet alleen het bereiken van het doel van de wet is echter kwestieus geworden,
ook andere doelstellingen en internationale verplichtingen worden met deze
wet duidelijk niet gehaald of onvoldoende nagekomen. De Stichting Natuur en
Milieu heeft deze onlangs in een brief aan deze Kamer nog eens keurig opgesomd.
Het gaat om de EU-richtlijn voor "national emission ceiling", het Götenborgprotocol,
de EU-Habitat- en Vogelrichtlijn en de verplichtingen die voortvloeien uit
het Biodiversiteitsverdrag. Deze lijst is niet gering en de bedreiging van
nogal wat dier- en plantensoorten wordt met deze ammoniakwet geen halt toegeroepen.De versoepelingen in de ammoniakwetgeving leiden ertoe dat nu al lijkt
vast te staan dat de door het kabinet zelf gestelde doelen in 2010 zoals die
in het NMP-4 en de NBL 21 zijn geformuleerd, niet worden gehaald. Het zou
toch op zijn minst van zorgvuldigheid getuigen als wij de voorliggende ammoniakwetgeving
ook beoordelen in het licht van de doelstellingen die wij op termijn nastreven
en de verplichtingen die wij zijn aangegaan. Het moet mij van het hart dat
je daarover helaas maar weinig mensen hoort.Mijn fractie zou het daarom zeer op prijs stellen als de regering alsnog
komt met dit ontbrekende verhaal. Welke aanvullende ammoniakreductiemaatregelen
en -plannen gaat zij nog lanceren om alsnog de gewenste doelen in 2010 te
bereiken? De Stichting Natuur en Milieu heeft daarvoor een aantal suggesties
gedaan en ik zou van de regering op dit punt graag een reactie vernemen. Wat
gaat de regering nog doen aan aanvullend ammoniakreductiebeleid?Vergeleken met het succes van de "operatie uitkleding ammoniakwet" was
het aannemen van het amendement-Vos een stevige domper. Dit werd ook ogenblikkelijk
als een parlementair bedrijfsongeval getypeerd, waarbij overigens voor het
gemak maar even werd vergeten dat deze wet met algemene stemmen is aangenomen
in de Tweede Kamer. De alarmfase 1 die naar aanleiding van dit amendement
door VVD en CDA werd ingesteld, was bij de stemming kennelijk nog niet doorgedrongen
tot hun partijgenoten aan de overzijde. De reden daarvoor is wellicht gelegen
in het feit dat het amendement helemaal niet zo onlogisch is als menigeen
beweert. Niet voor niets waren de verwevingsgebieden in de oorspronkelijke
wetsopzet, zoals die aan de Raad van State is voorgelegd, niet meegenomen.
Een concentratie van veehouderijen moet gerealiseerd worden in ontwikkelingsgebieden
en het is dan ook niet geheel onlogisch om een versoepeling van het stankregime
eerst tot die gebieden te beperken. In verwevingsgebieden ligt dat niet meteen
voor de hand omdat in die gebieden de verschillende functies met elkaar in
een harmonieus evenwicht gebracht moeten worden. Dat evenwicht moet niet op
voorhand uit balans worden getrokken door het stankbeleid te versoepelen.
Ik zie ook niet in op welke wijze die versoepeling past in het rijksbeleid,
dat zich ten doel stelt om tot een forse daling van het aantal
stankgehinderden te komen. Een versoepeling van de stankregelgeving in verwevingsgebieden
draagt daartoe niet direct bij. Integendeel, veel bedrijven zullen daardoor
extra kunnen uitbreiden, hetgeen leidt tot hogere stank- en ammoniakemissies.Mijn fractie wil evenwel niet de ogen sluiten voor het aantal mogelijke
knelpunten dat door het amendement-Vos kan ontstaan. Als drie bedrijven in
een verwevingsgebied in elkaars directe nabijheid liggen en een bedrijf wil
stoppen of omschakelen op een andere economische functie, hetgeen in het kader
van de reconstructie gestimuleerd moet worden, dan wordt dit door het strenge
stankregime bemoeilijkt, zo niet onmogelijk gemaakt. Dat is een ongewenste
situatie. Het kabinet biedt in de nadere memorie van antwoord drie opties
om aan dit probleem tegemoet te komen. Ten eerste kunnen provincies besluiten
om meer landbouwontwikkelingsgebieden aan te wijzen als het probleem zich
voordoet. Die optie acht niemand wenselijk. Ten tweede kan de problematiek
van de verwevingsgebieden meegenomen worden in een generieke stankwet, die
de regering reeds aan de Tweede Kamer heeft toegezegd en die versneld ingediend
moet worden. Mijn fractie geeft de voorkeur aan deze optie, omdat daarmee
niet op basis van veronderstelde problemen maar op basis van reële problemen
kan worden bekeken welke gerichte, bestuurlijke instrumenten voor delen van
verwevingsgebieden wenselijk zijn. Op basis van de ervaringen in de reconstructiecommissies
kan worden bezien in welke mate voor verwevingsgebieden soepelere stanknormen
moeten gelden. Als daarvan op dit moment reeds wordt uitgegaan, dan is dat
een ongewenste investering in extra en onnodige stank, hetgeen juist het verwevingskarakter
van de gebieden in gevaar brengt. Kan de regering aangeven in welk tempo zij
bereid is, een algemene stankwet bij het parlement in te dienen?Gelet op het opstellen van deze algemene wet, lijkt de derde optie van
de regering, een novelle, niet de goede weg. Verder is er geen zicht op de
wens van de regering in de nadere memorie van antwoord, dat zij daartegen
geen bezwaar heeft mits daarvoor in beide Kamers een breed politiek draagvlak
bestaat. Ik versta onder dat brede draagvlak meer dan slechts een meerderheid
in deze Kamer of in de Tweede Kamer. Dat brede draagvlak is er naar mijn mening
niet, want ik ga ervan uit dat de 69 voorstemmers over een paar maanden niet
een geheel andere mening zijn toegedaan. Ook gelet op het voorkomen van onnodige
vertraging van het reconstructieproces, is de weg van een novelle niet de
meest gelukkige optie.De heer Hessing (D66):Een nieuw wetsvoorstel levert geen vertraging op?De heer Van der Lans (GroenLinks):Ik hoor graag van de regering in welk tempo een en ander gerealiseerd
kan worden, zodat wij in alle redelijkheid een afweging kunnen maken. Ik benadruk
dat de weg van de novelle niet onze eerste optie is.De heer Van Gennip (CDA):De heer Van der Lans is vanmiddag kwistig met zijn beschuldigingen over
het frustreren van de Reconstructiewet. Als de deur van het aannemen van de
Reconstructiewet wordt opengezet, welke verantwoordelijkheid neemt hij dan
op zich om die deur zo snel weer dicht te gooien?De heer Van der Lans (GroenLinks):Ik begrijp het niet. Welke deur gooi ik dicht?De heer Van Gennip (CDA):De heer Van der Lans wil niet meewerken aan een novelle met betrekking
tot de verwevingsgebieden.De heer Van der Lans (GroenLinks):De heer Van Gennip begrijpt mij niet helemaal. De novelle is niet mijn
eerste optie. De regering heeft het parlement een algemene stankwet beloofd.
Die behandeling van het stankprobleem in Nederland lijkt mij zorgvuldig. Als
dat snel en efficiënt kan gebeuren en als het reconstructieproces kan
worden opgestart in de provincies, dan kunnen met een stankwet nog vele problemen
worden vermeden. Wetgevingstechnisch is dat een te prefereren optie. Als dat
onverhoopt vele problemen oplevert, dan is mijn fractie niet de beroerdste.
Dan zijn wij bereid om een andere weg te zoeken.De heer Van Gennip (CDA):Dan is het heel duidelijk.De heer Varekamp (VVD):Wij hebben belang bij een snelle reconstructie.De heer Van der Lans (GroenLinks):Absoluut. Dat had ik niet uit uw bijdrage begrepen. U bent van plan om
tegen te stemmen.De heer Varekamp (VVD):Als de lagere overheden en de reconstructiecommissies niet weten hoe zij
moeten omgaan met de heersende stankcirkels, kan dat reconstructieproces niet
doorgaan. De enige oplossing is dat er snel een wetswijziging komt. Of het
een novelle of een wetsvoorstel is, maakt mij niet uit. Als u de eerste optie
handhaaft, dan bent u aan het jojoën met uw verantwoordelijkheid.De heer Van der Lans (GroenLinks):Dat is niet helemaal waar. Ik ben blij dat u het met mij eens bent dat
het van het grootste belang is dat het reconstructieproces snel kan doorgaan.
Dat had ik van de VVD tot nu toe niet begrepen. De VVD is voornemens om tegen
te stemmen. Dat is een absolute blokkade voor enige voortgang van het reconstructieproces.
Dat is dus al vooruitgang. Als de regering overtuigend kan aantonen, dat via
een andere weg dan een algemene stankwet toch een snellere oplossing van het
probleem ontstaat, dan zullen wij daar geen nee tegen zeggen.Voorzitter. Wie deze Kamer de afgelopen maanden aan het werk heeft gezien
met betrekking tot dit wetsdossier zou bijna vergeten dat voor ons maar een
eenvoudige taak is weggelegd in ons parlementair bestel, namelijk ja of nee
zeggen. Wie de meerderheid van deze Kamer aan het werk heeft gezien wordt
niet vrolijk van de gedachte dat deze Kamer een terugzendrecht zou hebben.
Alles wat in politiek opzicht hier een andere meerderheid vindt, loopt het
dan het risico te worden teruggezonden.Mijn fractie heeft de grootst mogelijke moeite met de ammoniakwet die
naar ons oordeel ver is afgedreven van wat oorspronkelijk de bedoeling was.
Ik zal geen opsomming geven van de criteria voor een goede ammoniakwet. De
huidige wet is tot ons grote genoegen heel ver van de doelstellingen
af komen te staan. Desondanks heeft de fractie van GroenLinks in de Tweede
Kamer ingestemd met deze wet, omdat het verwerpen ervan een ongewenste blokkade
zou opwerpen voor de voortgang van het reconstructieproces. Mijn fractie is
nog niet zover en laat haar stemgedrag afhangen van het antwoord van de regering.
Zeker is dat als er onverhoopt in dit debat nog verder aan de ammoniakwet
wordt getornd, voor ons de maat vol is. Dan is in dit proces de balans tussen
natuur en milieu aan de ene kant en de belangen van de agrarische sector aan
de andere kant die nu al is verstoord, definitief uit het zicht verdwenen.Deze ammoniakwet en deze specifieke stankwet die op een zo kort mogelijke
termijn geïntegreerd moeten worden in een algemene stankwet, zijn wat
ons betreft het eindbod. Het grote reconstructiewerk in de provincies kan
dan beginnen. Als dat eindbod voor een meerderheid in deze Kamer van de VVD
en het CDA onvoldoende is en als zij de belangen van de bedrijven laten prevaleren
boven de belangen van milieu en natuur, dan moeten zij maar nee zeggen en
tegen stemmen. Maar dan moeten zij wel ophouden om het vastlopen van de reconstructie
op het conto van de regering te schrijven. Dat is dan hun volledige politieke
verantwoordelijkheid waar wij ze in de komende verkiezingstijd nog vaak aan
zullen helpen herinneren.De beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Dit debat is 50 minuten uitgelopen. Ik wil na een heel korte pauze overgaan
tot de behandeling van het volgende onderwerp en stel voor dat helemaal af
te handelen. Dan hebben deze ministers de gelegenheid om hun antwoord voor
te bereiden. Afhankelijk van de tijd die zij voor hun antwoord nodig hebben,
zullen wij al dan niet een dinerpauze inlassen. Als wij het volgende onderwerp
voor zes uur kunnen afronden, verwacht ik van deze ministers dat zij om ongeveer
zeven uur klaar zijn.Minister Pronk:Dat lukt niet. Gezien de politieke draagwijdte van een en ander geloof
ik dat wij samen langer dan een uur nodig zullen hebben. Het gaat immers om
vier wetsvoorstellen.De voorzitter:Ook langer dan anderhalf uur? Laten wij het proberen. Als u het niet haalt,
moet ik alsnog een pauze inlassen.Minister Pronk:En gaan wij daarna verder.De voorzitter:De samenvattingskunst van minister Pronk is bekend, dus ik neem aan dat
het lukt.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-20012002-719-744.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl