Algemene financiële beschouwingen (26800), en de behandeling van de wetsvoorstellen: - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 2000 (26800 IXA); - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 2000 (26800 IXB); - Wijziging van de regulerende energiebelasting en de inkomstenbelasting met het oog op het bevorderen van energiezuinig en milieuvriendelijk gedrag (26532); - Wijziging van belastingwetten c.a. (belastingplan 2000) (26820);  en twee andere wetsvoorstellen
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-10 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 1999-2000, pag. 319-350

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

28-12-1999

Eerste Kamer der Staten-Generaal

1999-2000

nr. 9, pagina 319-350

13-12-1999

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 26820Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 26532Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 26852Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 26839Toon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 26800-IXAToon publicaties die dit dossier behandelen
Kamerdossier 26800-IXBToon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter terzake gedane voorstellen (maandag 13 december 1999)Pagina 350-351
Algemene financiële beschouwingen (26800), en de behandeling van de wetsvoorstellen: - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Nationale Schuld (IXA) voor het jaar 2000 (26800 IXA); - Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 2000 (26800 IXB); - Wijziging van de regulerende energiebelasting en de inkomstenbelasting met het oog op het bevorderen van energiezuinig en milieuvriendelijk gedrag (26532); - Wijziging van belastingwetten c.a. (belastingplan 2000) (26820); en twee andere wetsvoorstellenPagina 319-350
Presentie en opening (maandag 13 december 1999)Pagina 319-319
Behandeling van het wetsvoorstel Verbetering van een aantal wetten (Veegwet SZW 1999) (26722).Pagina 319-319
Lijst van besluiten (maandag 13 december 1999)Pagina 350-350

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 160 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde zijn:de algemene financiële beschouwingen
(26800), en de behandeling van de wetsvoorstellen:Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van de Nationale
Schuld (IXA) voor het jaar 2000 (26800 IXA);Vaststelling
van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van
Financiën (IXB) voor het jaar 2000 (26800 IXB);Wijziging van de regulerende energiebelasting en de inkomstenbelasting met
het oog op het bevorderen van energiezuinig en milieuvriendelijk gedrag (26532);Wijziging van belastingwetten c.a. (belastingplan
2000) (26820);Wijziging van de Wet op de omzetbelasting
1968 (verfijning definitie telecommunicatiediensten) (26839);Wijziging van enkele belastingwetten (technische aanpassingen)
(26852).De voorzitter:Tevens zijn aan de orde de volgende verzoekschriften: - adres
van F. Senz Suazabal te Rotterdam (gedrukt stuk EK nr. II, 1999-2000);- adres van J. Timmers te Schagen (gedrukt stuk EK nr. IV, 1999-2000).De beraadslaging wordt geopend.De heer Boorsma (CDA):Mijnheer de voorzitter! Minister van Financiën Zalm zal een redelijk
tevreden mens zijn: het door hem opnieuw geïntroduceerde maar vorig jaar
gewijzigde structurele begrotingsbeleid heeft rust gebracht op het macrobudgettaire
vlak, het EMU-tekort nadert de nul, en op maandbasis is het tekort in augustus
voor het eerst in bijna 25 jaar al tijdelijk omgeslagen in een overschot dat
in september nog opliep, de overheidsschuldquote nadert de EMU-norm van 60%,
de veronderstelling ten aanzien van de economische groei wordt tot nu toe
alleen maar overtroffen, en hij wordt alom geprezen voor zijn financiële
beleid, maar in ons polderland blijft altijd wind en dus kritiek.Het speet me vorig jaar dat hij de financiële beschouwingen niet
kon bijwonen, daar hij door ziekte was geveld. Immers, waar de CDA-fractie
in haar oordeel over Paars I over hem bij uitzondering per saldo lovend was,
meende de fractie erg kritisch te moeten zijn op de financiële
onderbouwing van het regeerakkoord van het kabinet Paars II. Terzijde, mijnheer
de voorzitter, weet u wat de spellingchecker op de computer suggereert als
u Paars II typt? De computer geeft twee suggesties: paasei en passie. Welnu,
Paars II ontbeert haast elke passie, en het heeft met een paasei niet veel
gemeen. Het uitgangspunt ten aanzien van de economische groei was in onze
ogen duidelijk te royaal. In september jongstleden moesten we erkennen dat
we geen gelijk hebben gekregen; weer vanuit het algemeen belang zeg ik: gelukkig
maar_En het lijkt er op dat het kabinet-Kok II financieel-economisch de wind
in de rug houdt. Dat belooft veel goeds voor de inkomstenmeevallers. De CDA-fractie
wil eerst bij dat optimisme stilstaan, daarna een enkele zwakke plek aanwijzen,
en dan nog ingaan op enkele andere onderwerpen. Na mij zal collega Stevens
aandacht schenken aan enkele fiscale wetsvoorstellen.Allereerst dat optimisme. Bij mijn beschouwing vorig jaar heb ik twee
argumenten gehanteerd. De overgang naar het nieuwe millennium zal de nodige
computergestuurde problematiek opleveren. Hoewel de beleggers daar nogal optimistisch
over zijn, zou je eerder mogen verwachten dat dan de tegenslag des te groter
zal zijn als er een probleem optreedt. Nederland is een zeer open economie.
Is de stelling gewaagd dat open economieën via hun import en export juist
met de minder geïndustrialiseerde landen ook opener zullen zijn voor
de millenniumproblematiek die in die landen wel te verwachten valt?In de tweede plaats is er het argument van de conjunctuur. De minister
kent het M-vormige conjunctuurverloop. Vorig jaar zaten wij al langere tijd
op de tweede piek van de M en was dus een neergaande poot wel degelijk te
verwachten. En die is er ook gekomen. Afgaande op zeer recente publicaties
in de ESB zien wij dat de daling inmiddels gepasseerd is en dat een opgang
voorspeld wordt naar boven-trendmatige groei. Daarmee lijkt de oorzaak voor
een recessie weggenomen, maar uiteraard niet definitief.Er zijn velen die menen dat de conjunctuurbeweging helemaal heeft afgedaan
en die hun geloof of hoop baseren op de zogenaamde nieuwe economie. In onze
fractie overheerst eerder de mening dat door de computer-, informatie- en
communicatietechnologie wellicht een lange opwaartse conjunctuurgolf gevoed
wordt, de zogenaamde Kondratieff, maar dat daaromheen de korte conjunctuurgolven
wel degelijk van kracht zullen blijven. De korte conjunctuurgolven zullen
in de neerwaartse richting wellicht afgezwakt worden bij een opgaande Kondratieff.
Maar toch, onderlinge vervlochtenheid van landen en blokken, dus de globalisering,
zou de schokken wel degelijk kunnen versterken. Dat laatste bleek in de Thailandcrisis,
maar, zo geef ik toe, weer niet in de roebelcrisis.Tegenover deze beschouwing van CDA-zijde staat dan het laatste halfjaarrapport
van de OESO dat zeer optimistisch is over de groei van de wereldeconomie.
Voor Europa projecteert de OESO een verdere toeneming van de economische groei
bij lage inflatie. De OESO waarschuwt wel voor de verslechtering van de Amerikaanse
lopende rekening die zou kunnen leiden tot de val van de dollar. Maar wanneer
heeft de OESO of een ander groot onderzoeksbureau een omslag in de internationale
economie goed voorspeld? Wij zijn benieuwd naar de reactie van de minister
op deze beschouwingen over structuur en conjunctuur, die natuurlijk van groot
belang zijn voor de uitgangspunten.Ik stap over naar enkele andere uitgangspunten, om te beginnen de rentestand.
De begroting gaat uit van een rentestand van 6%. Daarmee is een stille reserve
van uitgavenmeevallers al ingebouwd. Is het wel juist geweest van de minister
om in de begroting uit te gaan van een niet-realistisch uitgangspunt? Hoe
hoog wordt thans de rentemeevaller ingeschat als het gaat om de prijscomponent?
Dan is er de dollarkoers. Is die niet te laag ingezet? Nadat ik dit getypt
had, las ik inderdaad al een bericht dat de eerste meevaller op het gebied
van de dollarkoers is geboekt. Wij verwachten dat er via deze twee premissen
meevallers in de uitgaven en ontvangsten zullen optreden, wat voor een minister
van Financiën altijd prettig is.Ik kom nu toe aan de werkgelegenheid. Internationaal scoort Nederland
goed als het gaat om de groei van de werkgelegenheid. Ook vorig jaar heb ik
dat opgemerkt. Met deze minister menen wij dat daarmee een sterke bijdrage
wordt gegeven aan het sociaal beleid. Zorgwekkender is dat volgens de MEV
de arbeidsproductiviteitsstijging achterblijft bij de internationale groei.
Gegeven de stijging van het contractloon is een groei van de arbeidsinkomensquote
het gevolg. De lagere groei van de investeringen, 2% in 1999 en 1% in 2000,
vergeleken met 8,5% in de jaren 97-98, zal daar mee te maken hebben. Maar
die lagere groei van de investeringen vertaalt zich toch in een lagere groei
in de komende jaren? Bij de stijging van de werkgelegenheid is er, gegeven
de inmiddels gestegen arbeidsparticipatie, een verdere daling van de werkloosheid.
Het nu bereikte peil van 3,75% is internationaal laag.Ik wil kort iets zeggen over enkele budgettaire prestaties. Het vorderingentekort
daalt volgend jaar naar 0,5%, volgens het CPB naar 0,3%, en zal volgens het
Economische Bureau van de ABN.AMRO zelfs omslaan in een overschot. Mooi, maar_
niet genoeg. De schuldquote van de overheid is in 1996 fors verlaagd: van
75% naar 70%, en is sindsdien verder verlaagd. Nu wordt een daling verwacht
naar 62% in het komende jaar. Mooi, maar... wederom niet genoeg.Daarmee komen wij op de schaduwzijden van het financiële beleid,
dat overigens in onze ogen altijd nog het meest geslaagde deel van Kok I was
en één van de weinige tot nu toe succesvolle kanten van Kok
II. Voor die stelling verwijs ik naar de uitspraak van de fractievoorzitter
van het CDA bij de algemeen politieke beschouwingen. Over die schaduwzijden
citeer ik een krantenkop van het Algemeen Dagblad van 26 oktober: Euforie
poldermodel niet op z'n plaats. Onder die kop volgde een beschouwing, niet
van een voorzitter van de CDA-fractie in de Eerste Kamer, maar van Stef Blok,
lid Tweede Kamer voor de VVD.Ik ga eerst in op het macrokader. Het optimisme heb ik al besproken. Veel
economen en veel politici aan de overzijde, onder wie mijn CDA-collega Balkenende,
hebben gewezen op de signalen van overbesteding, tot uitdrukking komend in
arbeidsmarktsignalen die mijns inziens steeds krachtiger worden. Ik had een
dergelijke tekst al in september opgeschreven voor een interne
bespreking binnen de fractie. De daarna gekomen signalen versterken dat geluid
alleen maar. De Raad van State meende al in september dat de voor de komende
jaren ingeschatte stijging van de lonen, namelijk 1,35% "riskant laag" is.De problemen van overbesteding leidden in de jaren vijftig en zestig nog
tot spannende politieke discussies; de minister herinnert zich die discussies
vast wel. De bestedingsbeperking van 1956 is velen hoe dan ook bijgebleven.
De betalingsbalans van Nederland kan nu wel degelijk een stootje hebben. De
overbesteding vertaalt zich via het interne evenwicht in spanningen op de
arbeids- en de bouwmarkt en in inflatie. Nederland zit binnen de EMU bovenin
met de inflatie. Velen hebben gewaarschuwd voor het inflatiegevaar: Wellink
in het Financieel Dagblad, bijgevallen door L. Stevens, De Kam, Bovenberg
en Eijffinger. De minister-president heeft op de uitlatingen van Wellink kalm
gereageerd dat Wellink "to the point" was; hij erkende het gevaar van oververhitting
van de economie, maar wij zouden toch door moeten gaan met lastenverlichting,
aldus de minister-president. Is die kalme reactie verantwoord als wij proberen
een les te leren van het verleden?Het is ook wonderlijk dat de Tweede Kamer zeer breed zorgen heeft uitgesproken
over de inflatie en vervolgens heeft aangedrongen op extraatjes voor dit en
dat. Syp Winia – volgens mij in Elsevier – wees op het ambigue
gedrag van de Tweede Kamer in een artikel met als kop: "De slechtste van de
klas". Het PvdA-Kamerlid Crone hekelde de laconieke houding van minister Zalm,
maar hij had beter de laconieke houding van de minister-president van PvdA-huize
kunnen hekelen. Recent, op 13 november, heeft Wellink een rede gehouden voor
het Economic Committee van de NAVO-Assemblee, waarin hij duidelijk inging
op het gevaar van een versnellende inflatie. Wat is de reactie van de Nederlandse
regering?Historisch gezien is de inflatie niet extreem. Minister Zalm scoorde misschien
door op een incidentele component te wijzen, maar waarschijnlijk rollen wij
van de ene incidentele component in de andere. Van de minister zou ik de verzekering
willen hebben dat de anti-inflatiedoelstelling net zo hoog genoteerd staat
als de andere EMU-criteria. Als dat zo is, hoe wil de minister dat dan waarmaken?
De dreiging van overbesteding wordt met forse beleidsintensiveringen en lastenverlichting
immers alleen maar door de regering gevoed. Tijdens de algemene politieke
beschouwingen heeft de Tweede Kamer gepraat over het gevaar van overbesteding
en vervolgens aangedrongen op extra geld voor dit en dat.Verder kijkend: Financiën heeft het Belastingplan voor de 21ste eeuw
gepresenteerd en de regering wil bij de invoering van dat plan 5 mld. aan
lastenverlichting geven. Als de hausse aanhoudt, is dat olie op het vuur gooien.
Nu kan de minister riposteren: als u, als woordvoerder van de CDA-fractie,
bij het begin van uw verhaal gelijk zou krijgen en de hausse in 2000 omslaat,
dan is de extra impuls die uitgaat van de begroting en daarna van het belastingplan
dus juist goed getimed. De les zou dan zijn dat wij al sinds de jaren vijftig
weten dat timing zo moeilijk is dat een actief begrotingsbeleid niet goed
mogelijk is, zodat een structureel begrotingsbeleid wenselijk is. Die woorden
leg ik dus in de mond van de minister; dan heeft hij het makkelijk in zijn
eerste termijn. Waar de regering echter iets aan timing en dosering kon doen,
zijn wij niet gelukkig met de keuzen. Van Ewijk en Tang wijzen er in de Volkskrant
van 8 oktober op dat het de regering niet aan te rekenen valt dat het belastingplan
qua timing op een conjunctureel ongunstig moment komt. Zij schrijven: "Ook
nu is nog lang niet zeker dat in 2001 de lastenverlichting slecht uitkomt."
Maar ook: "Dit ontslaat het kabinet natuurlijk niet van de plicht om dit risico
zo klein mogelijk te houden."Dan nog een opmerking over die arbeidsmarktspanningen. In de zorg treden
die heel duidelijk op, maar ook bij de lagere overheden. De Staatscourant
van 24 september schrijft: "Het werk van lokale overheden komt in het geding
doordat veel vacatures moeilijk te vervullen zijn _ Afgelopen jaar had 62%
van de onderzochte gemeenten, provincies en waterschappen moeite nieuwe mensen
te vinden voor openstaande vacatures. In 1997 was dat nog 54%." Een verscherping
dus van de krapte op de arbeidsmarkt. Hoe denkt de regering eigenlijk de voorgenomen
beleidsintensiveringen, de extra in de Tweede Kamer toegezegde gelden, te
realiseren? Dit is volgens mij nog niet naar voren gebracht. Extra budgettaire
middelen worden meestal voor het volle pond verwerkt in de cijfers voor het
begrotingsjaar, maar de kans op vertragingen in de uitgaven groeit alleen
maar. Hoe die extra gelden om te zetten in meer mensen?De arbeidsmarktspanningen zullen leiden tot looneisen, niet alleen van
het contractloon, maar ook van het incidentele loon. De Raad van State waarschuwt
ervoor dat de loonsverhogingen snel kunnen leiden tot begrotingstegenvallers
van miljarden guldens. De minister zelf schrijft ook dat de overschotten bij
de sociale fondsen daardoor snel kunnen verdwijnen.Mijnheer de voorzitter! De minister heeft zelf vaak genoeg aangegeven
wat het belang is van een verdere reductie van de schuldquote. Daardoor kan
immers het beslag van de rentelasten dalen, waardoor ruimte wordt vrijgemaakt
voor de budgettaire noden van de toekomst: de gevolgen van de vergrijzing
voor zowel de AOW als de zorg.Het zou getuigen van goed rentmeesterschap als wij dat in voldoende mate
doen. Van de minister zou ik tentatief willen horen in welke mate wij thans
voldoen aan de afdekking van de toekomstige extra last ten gevolge van de
vergrijzing. Uiteraard moet er dan een aantal rekenvooronderstellingen worden
gehanteerd over de periode waarover wij praten. De minister met zijn ambtelijk
apparaat lijkt mij echter creatief genoeg. In elk geval menen wij dat het
streven naar verdere tekortreductie met dat oogmerk alle steun verdient. Tevens
menen wij dat de kabinetten Kok I en II in deze jaren van hoogconjunctuur
te weinig hebben gedaan aan reductie van de schuldquote. Ik citeer Syp Winia
uit een artikel met de veelzeggende kop "Te veel borstklopperij" in de Elsevier
van 25 september: "Maar anders dan in Engeland, Ierland en de Scandinavische
landen hebben de (paarse) kabinetten die voorspoedige situatie niet benut
om een begrotingsoverschot te scheppen."Terzijde merk ik het volgende op. Enkele jaren geleden heb ik mee mogen
doen aan een discussie in Ierland over het budgettaire beleid in Europa. Ierland
had toen een duidelijke achterstand. Dat maakt een eenvoudig lid van de Eerste
Kamer nieuwsgierig hoe Ierland erin is geslaagd om in de gewenste
situatie terecht te komen.Ik maak nog enkele kanttekeningen. In welke mate is de reductie van de
schuldquote gerealiseerd dankzij de aanwending van de kapitaalsopbrengst van
privatiseringsacties, door de verkoop van tafelzilver? Met welk bedrag zou
de absolute schuld verder zijn gestegen, zonder die verkoopopbrengsten? Wij
spreken dan niet eens over het aardgas. Zonder aardgas zouden wij net zo'n
slechte schuldpositie hebben als België.De thans vigerende spelregel voor inkomstenmeevallers, waarbij een deel
wordt aangewend voor lastenverlichting zou wat ons betreft herzien moeten
worden. Lastenverlichting is ook door onze fractie zeer systematisch verdedigd
als structureel goed voor de werkgelegenheid. Maar waar conjuncturele timing
enigszins mogelijk is, zou het kabinet dat moeten toepassen. De voortgaande
lastenverlichting tijdens de hausse mag wat ons betreft ophouden. Alleen nog
gerichte lastenverlichting, wat macro-economisch natuurlijk ook de consumptie
stimuleert, heeft onze voorkeur. Wat ons betreft zou het dus moeten gaan om
een veel geringer bedrag, waarna de schuldreductie absolutie prioriteit zou
krijgen.Ik wijs erop dat het EMU-tekort door het Rijk wordt veroorzaakt. Het saldo
van de overige sectoren is immers al positief. Als voorts de conjunctuur omslaat
en de economische groei met 2% duikelt, kan het tekort snel oplopen met, zeg,
1,5 procentpunt. Dat betekent ook een verder oplopen van de schuld.Vervolgens kom ik bij een punt dat niet iedereen bekend is, maar de minister
bekend in de oren zal klinken. Wij praten over het EMU-vorderingensaldo, dat
de ook te financieren financiële transacties buiten beschouwing laat.
Anders dan velen – zoals bijvoorbeeld VNO/NCW – menen, is een
EMU-overschot niet voldoende om de absolute schuld te reduceren. Een EMU-overschot
kan nog steeds een financieringstekort inhouden. Hoe groot moet bij de huidige
stand van zaken een EMU-vorderingenoverschot zijn wil de schuld in absolute
bedragen dalen?In dit verband wil ik een internationaal uitstapje maken. Nederland maakt
deel uit van de EMU en zal daardoor via het Europese rentebeleid ook de gevolgen
ondervinden van spanningen in andere lidstaten. Minister Zalm was voor de
toetreding tot de EMU nogal scherp over de situatie in Italië, en terecht.
Verbazingwekkend was daarom zijn lauwe reactie begin dit jaar op de negatieve
budgettaire ontwikkeling in Italië. Lezen we het ESB-artikel van Heeringa
van De Nederlandsche Bank van 12 november dan is de conclusie: "Veel lidstaten
lijken de verplichtingen uit het Stabiliteitpact vooralsnog zo minimaal mogelijk
te willen interpreteren. Dit is teleurstellend: de programma's zijn een belangrijk
instrument voor de geloofwaardigheid van het budgettaire beleid in de EMU."
Hoe ziet de minister deze conclusie? Als er spanningen binnen de EMU ontstaan,
kan een lidstaat zelf niet meer het rente-instrument gebruiken. Het Verdrag
van Maastricht stelt dat elk land zelf zijn eigen problemen moet oplossen
bijvoorbeeld bij een excessief tekort. Maar dat excessieve tekort kan via
de Europese rente gevolgen hebben voor de overige lidstaten, externe effecten
dus. Om nu de flexibiliteit van het systeem te vergroten en goed gedrag te
belonen, is door Casella een systeem van verhandelbare tekortrechten binnen
de EMU voorgesteld. Dit is in de ESB van 29 oktober jongstleden besproken
door De Haan en Inklaar. Wat vindt de minister van deze interessante gedachte,
waarop onlangs ook in de Wall Street Journal van 23 november werd ingaan?Nog enkele ontwikkelingen wil ik noemen. De bezuiniging op de post Incidenteel
wordt waarschijnlijk niet gehaald. Wat is de ervaring met dit soort bezuinigingen
over het lopende jaar? De regering hanteert voor de contractloonstijging voor
de komende jaren van 1,35%. De regering meent dat die raming verantwoord is,
omdat de koopkracht verbeterd wordt via de geplande lastenverlichting. Zowel
de Raad van State als de FNV voorspellen hogere loonsverhogingen dan verondersteld.
Wat betekent dit nu voor de begroting, voor de zorg en voor de sociale zekerheid?
En wat betekent dit per saldo voor het EMU-tekort?Nog een opmerking over de uitgaven. De minister krijgt een compliment
voor wat ik noem het microbudgettaire beleid: de uitgavenbeheersing en de
herziening van de inrichting van de begrotingsstukken. Wat de uitgaven betreft:
de drie groepen houden zich aan de kaders, mede dankzij de budgettaire verruiming
bij de zorg en dankzij de gunstige conjunctuur bij de sociale zekerheid. De
herziening van de begrotingsstukken die wordt uiteengezet in de nota Van beleidsbegroting
naar beleidsverantwoording en waaraan thans op de departementen wordt gewerkt,
heeft onze hartelijke instemming. Dit zal het sluitstuk vormen op de ontwikkeling
die in gang is gezet bij de indiening van de Comptabiliteitswet 1976. De ideeën
van de Planning Programming Budgeting Systems uit de jaren zestig –
in Nederland geïntroduceerd door het ministerie van Financiën –
zijn "still alive and kicking"!Wij komen te zijner tijd natuurlijk over die nieuwe begrotingsinrichting
te spreken, maar nu alvast enkele opmerkingen. Eerst een waarschuwing: het
is niet mogelijk voor alle uitgaven prestatie-indicatoren te formuleren welke
voldoende eenduidig, homogeen en meetbaar zijn. Ik wil de minister oproepen
om te voorkomen dat al te grote studiegroepen op de departementen aan het
werk worden gezet om de steen der wijzen te vinden. De minister is pragmatisch
genoeg.In dit kader is ook de informatievoorziening aan het parlement via de
Miljoenennota en de begrotingsstukken veranderd. Zo mis ik toch de bijlage
met de indeling naar functionele categorieën. Waarom is die weggelaten?
Hoeveel Kamerleden moeten daar om vragen, wil die weer worden opgenomen? Dat
de informatievoorziening in de begrotingsstukken en de Miljoenennota niet
zo transparant is, wordt schitterend geïllustreerd in een stukje in het
Financieele Dagblad van 23 september.Nog een andere opmerking over de financiële informatievoorziening.
Als de minister in de zevende regel van de Miljoenennota schrijft dat de investeringen
van de overheid zijn verhoogd, waar blijkt dat dan? De economische classificatie
van bijlage 11 levert een zeer gemengd beeld op. En uiteraard heb ik daar
ook de MEV naast gelegd, maar het gaat mij erom dat de Miljoenennota die helderheid
niet kan verschaffen. Over transparantie gesproken! Dan de geraamde bezuinigingen. In het regeerakkoord zijn ombuigingen afgesproken
van 1,7 mld. in 1999 via 3,5 mld. in 2000 oplopend naar 7,7 mld. in 2002.
De tekst die eraan gewijd is, roept vragen op: een forse besparing door vermindering
van het personeelsvolume. Waar? Hoe? Afwachten maar; alleen is parlementaire
controle zo niet mogelijk. Beperking van incidentele loonstijging? En dat
in een tijd van toenemende krapte op de arbeidsmarkt? Wij zien dat niet zitten.
Verbetering van de bedrijfseconomische doelmatigheid in de zorg? Een mooi
streven, maar het is net als met bepaalde olievoorraden: economisch onwinbaar.
Reductie van de uitgaven voor externe advisering? Daar werkt Financiën
volgens mij al enkele jaren aan, maar dat is tot nu toe niet gelukt. De kans
van slagen lijkt bij een overspannen arbeidsmarkt nihil.Maar goed, ik weet dat ook wij verleden jaar de voorgenomen bezuiniging
op de afdracht aan de EU bekritiseerden, terwijl de minister daar prima in
geslaagd is. In dat verband wil ik overigens blijk geven van onze ergernis
over de Europese financiën. De Europese Rekenkamer heeft voor de vijfde
achtereenvolgende keer geweigerd, de jaarrekening van de Europese Unie goed
te keuren; 5% van de bestedingen is onrechtmatig. En op grond van eerdere
rapporten is het waarschijnlijk dat van dat grote bedrag 10% frauduleus is,
aldus het Financieele Dagblad van 17 november jongstleden.In de begrotingsstukken worden de bedragen nu niet alleen in guldens,
maar ook in euro's aangegeven. Dat is goed. Maar verder wordt er in de Miljoenennota
geen aandacht geschonken aan de komende operatie. Ik zou het plezierig vinden
als de minister de Kamer kon informeren over de stand van zaken bij de voorbereiding,
en niet alleen bij het Rijk, maar ook bij de ZBO's en de lagere overheden.
Volgens de Staatscourant neemt Nederland bij de invoering van de euro de laatste
plaats in. De minister en ik weten beiden aan welk groot kleinbedrijf dit
ligt.Tot slot een enkele opmerking over de belastingen. Allereerst de plannen
voor een BTW-compensatiefonds. Dit lijkt ons een goed voorstel, maar wij vragen
op voorhand aandacht voor de werkingssfeer ervan. Is die beperkt tot gemeenten
en provincies, zoals de Staatscourant van 22 november jongstleden ons wil
doen geloven? Het lijkt ons dat dit fonds zou moeten gelden voor alle publiekrechtelijke
lichamen.Verder heb ik namens onze fractie wel eens een enkele opmerking gemaakt
over fiscaal onrecht, verbonden aan het bodemrecht ex artikel 22, derde lid,
van de Wet op de inkomstenbelasting. Het woord "bodemrecht" suggereert dit
misschien al, maar dit ter zijde. In de Staatscourant van 22 november jongstleden
is een nieuw Besluit leaseregeling gepubliceerd. Het is goed dat de voorwaarden
weer eens worden aangescherpt om een operationele van een financiële
leaseconstructie te kunnen onderscheiden. Maar betekent dit besluit een zekere
beperking van de toepassing van het bodemrecht bij leaseobjecten? Wij hebben
te weinig tijd gehad om deze zaak echt te kunnen bestuderen, dus vraag ik
om een nadere uitleg.Voorzitter! Ik sluit mijn betoog af. Bij de laatst gehouden algemene politieke
beschouwingen heeft de voorzitter van de CDA-fractie woorden van lof gericht
tot de bewindslieden van Financiën. Die waren gemeend en dat is nog steeds
zo. Er blijft evenwel, zo heb ik namens onze fractie duidelijk gemaakt, voldoende
ruimte voor kritiek, ook aanstonds voor mijn collega Stevens.De heer Stevens (CDA):Voorzitter! Gaarne begroet ik de bewindslieden bij deze laatste financiële
beschouwingen in deze eeuw. Wij staan aan de vooravond van belangrijke fiscale
ontwikkelingen: het belastingstelsel voor de 21ste eeuw, dat de bewindslieden
zo voortvarend hebben gelanceerd. Onze fractie zal er nu niet op preluderen,
wij vertrouwen erop dat wij in het voorjaar voldoende tijd zullen krijgen
om er met de bewindslieden over te debatteren. Wij zien daarnaar uit.Thans liggen voor ons het Belastingplan 2000, een wetsvoorstel met technische
aanpassingen en het wetsvoorstel tot wijziging van de regulerende energiebelasting
en de inkomstenbelasting met het oog op het bevorderen van energiezuinig en
milieuvriendelijk gedrag. Wij complimenteren de bewindslieden en hun achterban
met hun uithoudingsvermogen. De samenloop van het Belastingplan 2000 en de
Wet op de inkomstenbelasting 2001 legt een grote druk op hen en hun gezinnen.
Bovendien zijn zij net terug van een zware Ecofin in Helsinki, after acrimonious
talks, als ik de Financial Times mag geloven. In vergelijking daarmee moet
het splitsen van het Belastingplan 2000 in vier aparte wetsvoorstellen op
advies van de Raad van State een lichte rimpeling zijn geweest. De Raad van
State merkt op in zijn rapport dat samenvoegen van wetsvoorstellen van verschillende
aard en belang druk legt op de besluitvorming. In het oorspronkelijke belastingplan
stonden maatregelen die niet direct betrekking hadden op het budget en het
koopkrachtbeleid van 2000. Op advies van de Raad van State zijn deze gesplitst.
Wij zijn de bewindslieden daar zeer erkentelijk voor, al is het maar omdat
zij hiermee invulling geven aan de motie-Boorsma, zes jaar nadat deze in deze
Kamer kamerbreed was aangenomen. Toch nog voor het begin van de volgende eeuw!
Wij vertrouwen erop dat deze lijn ook in de toekomst door de bewindslieden
gevolgd wordt.Het totale fiscale pakket 2000 is nu verdeeld over vier wetsvoorstellen:
het kernbelastingplan, de technische aanpassingen, de maatregelen aangaande
het loon en de wijziging van de belastingen van rechtsverkeer en de natuurschoonwet
1928. Het kernplan behelst geen opmerkelijke bepalingen in de tariefsfeer
van de inkomstenbelasting, de loonbelasting en de vennootschapsbelasting.
Des te interessanter is het om eens te kijken naar de neerslag in het kernplan
van, als ik het zo mag noemen, de in het regeerakkoord gekozen strategie van
verschuiving van directe naar indirecte belastingen in het kader van de vergroening,
althans van wat er onder dit etiket wordt gepresenteerd.Het kernplan bevat maar liefst acht maatregelen in het kader van de vergroening.
Die maatregelen zijn gericht op het terugsluizen naar gezinnen en bedrijven.
Daar tegenover staan slechts acht maatregelen in de algemene tariefsfeer.
De terugsluis leidt overigens niet alleen tot generieke belastingverlaging
in de IB- en VBB-sfeer, maar ook tot specifieke maatregelen, oftewel positieve
prikkels, zoals is afgesproken in het regeerakkoord. Het is
de moeite waard om dit terugsluisfenomeen eens nader te bezien, omdat hiermee
een nieuw hoofdstuk wordt geschreven in de Nederlandse rondpompgeschiedenis.
Het resultaat daarvan leidt tot zeer complexe wetgeving met verontrustende
vormen van instrumentalisme. Dit laatste is gedwongen, want dat brengt het
onderwerp met zich.Ik noem een enkel voorbeeld. Bij de uitvoeringsregeling bij de wet tot
wijziging van de regulerende energiebelasting (26532) is een brief gevoegd
aan de voorzitter van de Tweede Kamer, gedateerd 10 december. Uit die brief
blijkt dat er maar liefst drie ministers (VROM, EZ en Landbouw) en één
staatssecretaris (Financiën) gezamenlijk aan te pas moeten komen om de
Tweede Kamer mede te delen dat met betrekking tot de in bijlage 1 opgenomen
vaatwasser, de bekende M1002, nu ook eisen zijn gesteld ten aanzien van het
afwas- en droogresultaat. Volgens de uitvoeringsregeling betreft het een apparaat,
bestemd voor het reinigen van huishoudelijk vaat met een capaciteit van minder
dan vijftien standaardcouverts. Een mini dus! Daarvoor is een subsidie van ƒ
100 beschikbaar. Een goede prikkel! Bij een gelijktijdige aanschaf van twee
of meer apparaten bedraagt de premie het cumulatieve bedrag van deze premies,
eenmalig vermeerderd met ƒ 50, voor de aangeschafte combinatie. Dat
is dus ƒ 150 voor twee minivaatwassers in één gezin.
Wie wordt er nu nog geprikkeld? Degene die er twee koopt, heeft waarschijnlijk
geen subsidie nodig. Ik vrees dat de uitvoeringskosten vele malen hoger zijn.De Stichting Gaskeur betwijfelt terecht of een subsidie van ƒ 100
voor een hoogrendementsketel voldoende is om de consument over te halen, al
dan niet vervroegd over te gaan tot de aanschaf van zo'n ketel. Zou het, zo
vraagt de stichting zich af, niet verstandiger zijn om maatregelen die veel
energiebesparing en CO2-reductie opleveren, meer te stimuleren
dan maatregelen die minder effect hebben, gezien de doelstelling van het wetsvoorstel,
namelijk het bevorderen van energiezuinig en milieuvriendelijk gedrag? Wij
maken deze vraag tot de onze. Wij vragen in ons in gemoede af waar deze vergaande
instrumentalisering toe moet leiden.Wij hebben ook gezien dat er een compleet nieuwe industrie op ons afkomt:
de EPA-industrie. EPA is energieprestatieadvies en daarvoor zijn weer energiepremies
beschikbaar. Dat gebeurt alleen, indien het advies feitelijk tot energiebesparende
maatregelen heeft geleid. Wie controleert dat? Dat zullen waarschijnlijk EPA-inspecteurs
zijn, die zijn opgeleid aan de EPA-academie. Bovendien is ons meegedeeld dat
er ook E-teams op ons afkomen. Waarschijnlijk zijn dat dreamteams. Ik noem
ook zachte leningen (soft loans) met het oog op het beschikbaar stellen van
milieuvriendelijke producten voor de lagere-inkomensgroepen.Het verheugt ons tegen deze achtergrond dat de staatssecretaris een nieuwe
vergroeningscommissie heeft ingesteld die in 2001 rapporteert. Wij verzoeken
hem met klem, het milieueffect van deze vergaande maatregelen en instrumentalisering,
alsmede de extra administratievelastendruk mee te nemen in deze studie. Dat
moet mogelijk zijn, want de staatssecretaris heeft reeds aangekondigd dat
deze commissie breed is en vrij breed mag adviseren.Bij de financiële beschouwingen vorig jaar in dit huis heeft onze
fractie aandacht gevraagd voor de problematiek van de invoering van het hoge
BTW-tarief voor water, waarbij de eerste zestig gelden van de waterrekening
onder het verlaagde tarief zou blijven vallen. Wij hebben toen gewezen op
het feit dat bij twee tarieven mogelijkerwijze sprake is van strijd met de
Zesde Richtlijn. Bovendien hebben wij gesteld dat water als eerste levensbehoefte
niet onder het hoge BTW-tarief thuishoort. Wij zijn nu een jaar verder en
wij zijn verheugd dat het kabinet tijdig op zijn schreden terugkeert en thans
voorstelt water onder het verlaagde BTW-tarief te brengen, zij het dat dit
uit budgettaire overwegingen gebeurt, in samenhang met de invoering van een
algemene waterbelasting. Aan de overzijde van het Binnenhof is uitgebreid
gedebatteerd over deze ingreep. Opgemerkt is onder meer dat de waterbelasting
niet reguleert, omdat er geen gedragseffect van uitgaat en het geen milieueffect
geeft. Als dat zo is, valt deze ingreep veeleer te rubriceren in de categorie "verschuiving
van direct naar indirect", ofwel in een robuuste benadering. Het lijkt mij
daarom zinvol, in de toekomst een onderscheid te maken tussen echte vergroening,
gericht op regulering, milieueffecten en dergelijke, en onechte ontgroening.
Dit voorkomt dat het begrip "vergroening" wordt uitgehold en de bevolking,
waaronder begrepen politici, op het verkeerde been worden gezet. Wellicht
kan onechte vergroening dan beter worden aangeduid met het woord "robuusting",
want dan weten wij allemaal waar wij het over hebben.In het belastingplan zijn ook maatregelen genomen met het oog op invoering
van de wet Inkomstenbelasting 2001. Die betreffen de aftrekbeperking van vooruitbetaalde
kosten terzake van onderhoud van een onroerende zaak en het vervallen van
de mogelijkheid tot terugwenteling van betaalde lijfrentepremies. De Raad
van State adviseert dat in deze situaties corrigerende maatregelen nodig zijn,
als de inwerkingtreding van de wet later plaatsvindt. Het doet mij deugd dat
de bewindslieden deze suggestie opvolgen en dit soort maatregelen toezeggen.
Ik neem aan dat zij dezelfde policy ook toepassen met betrekking tot de begrenzing
van de renteaftrek in anticipatie op de stelselwijziging die vorig jaar aan
de orde was.Een ander puntje dat aan de orde kwam en dat niet onbelangrijk is voor
de praktijk in het kader van het belastingplan, is de economische eigendom.
Bij de behandeling van de derde nota van wijziging, op 12 november jongstleden,
is een ingrijpende wijziging in de definitie van economische eigendom tot
stand gekomen, bij wijze van reparatiewetgeving. Reparatie was nodig op grond
van een arrest van de Hoge Raad, al was er niet meteen iets nieuws aan de
hand. Tijdens de Kamerbehandeling in 1995 was namelijk reeds gewezen op het
manco in de definitie van economische eigendom. Dat neemt overigens niet weg
dat onze fractie alle begrip heeft voor de reparatie als zodanig. Waar het
om gaat, is dat waarschijnlijk door de haast de nieuwe definitie van economische
eigendom aanleiding geeft tot onduidelijkheden die belastend zijn voor de
dagelijkse praktijk. Ingevolge de definitie is het voor de heffing voldoende
indien de koper een belang en daarmee enig risico van waardevermindering verkrijgt.
Het probleem is nu dat onder deze definitie in beginsel ook
de zogenaamde voorlopige koopovereenkomst zou kunnen vallen. De staatssecretaris
zegt dat dit ongewenst is. In de toelichting meldt hij dat dit niet de bedoeling
is. De wet krijgt een extra bepaling waarin staat: De verkrijging van uitsluitend
het recht op levering wordt niet aangemerkt als verkrijging van economische
eigendom. Daar zit nu de crux, want de verkrijging van uitsluitend het recht
op levering kan weinig anders betekenen dan het verkrijgen van een kale koopoptie.
Een standaard voorlopige koopovereenkomst houdt veel meer in, zoals opschortende
en ontbindende voorwaarden en garantiebedingen. Het gaat dus verder dan uitsluitend
het recht op levering. De conclusie dringt zich op dat de wettekst niet spoort
met de oorspronkelijke bedoelingen van de staatssecretaris. Het lijkt in de
praktijk nu reeds tot verwarring te leiden. Van diverse kanten worden er vraagtekens
geplaatst bij de houdbaarheid van deze definitie. Men zou deze problemen kunnen
ondervangen door de laatste zin te vervangen door een bepaling waarin wordt
vastgelegd dat het afsluiten van de koopovereenkomst als zodanig niet aangemerkt
wordt als de verkrijging van economische eigendom. Ook kan men denken aan
een bepaling waarbij de overgang van de macht om als eigenaar over de onroerende
zaak te beschikken, het heffingsmoment is. Kortom, er zijn mogelijkheden om,
zonder te kort te doen aan de reparatie die nodig was, de onduidelijkheid
die nu bestaat over de voorlopige koopovereenkomst, uit de wereld te helpen.
Ik hoop dat de staatssecretaris zich in deze zienswijze kan vinden. Mocht
dit zo zijn, dan is aanpassing altijd nog mogelijk, overigens met instandhouding
van de terugwerkende kracht, in het wetsvoorstel tot wijziging van de Wet
op de belastingen van rechtsverkeer, dat nu nog bij de Raad van State ligt.In het kader van het belastingplan en ter afronding van dit onderdeel
van mijn betoog geef ik zoals gebruikelijk aandacht aan vereenvoudiging van
de wetgeving. Ik heb opnieuw een juweeltje van een tekst gevonden in het overigens
relatief korte plan dat ons is voorgelegd. Het gaat om een zin over artikel
III die 150 woorden telt, het record van deze eeuw:"Voor de toepassing van artikel 11, eerste lid, eerste volzin, onderdeel
c, van de Wet inkomstenbelasting 1964 worden voorts niet tot de bedrijfsmiddelen
gerekend bedrijfsmiddelen terzake waarvan voor de datum van inwerkingtreding
van artikel II door een natuurlijk persoon of lichaam verplichtingen zijn
aangegaan of voorbereidingskosten zijn gemaakt, en welke daarna door de belastingplichtige
zijn verworven en bestemd zijn om – direct of indirect – hoofdzakelijk
ter beschikking te worden gesteld aan de persoon die of het lichaam dat voor
de datum van inwerkingtreding van artikel II verplichtingen is aangegaan of
voorbereidingskosten heeft gemaakt, dan wel aan een natuurlijk persoon of
lichaam waartoe degene die voor de datum van inwerkingtreding van artikel
II verplichtingen is aangegaan of voorbereidingskosten heeft gemaakt in een
verhouding staat als is omschreven in het achtste lid van voornoemd artikel
11 of in artikel 8, derde lid, onderdeel b of c, van de Wet op de vennootschapsbelasting
1969."Dit was één zin, voorzitter. Het blijkt nog moeilijk te
zijn de zinnen wat korter te houden, al is het mij ergens in de stukken opgevallen
dat het kabinet voornemens is, ter bevordering van de uitstroom uit de zogenaamde
in- en doorstroombanen een uitstroompremie in het leven te roepen.Wij hebben het afgelopen jaar met de staatssecretaris mogen debatteren
over de kapitaalverzekering met pensioenclausule. Tijdens de mondelinge behandeling
in april van het wetsvoorstel Fiscale behandeling van pensioenen hebben wij
uitvoerig gesproken over kapitaalverzekeringen met pensioenclausule die zijn
afgesloten ter uitvoering van een pensioentoezegging op salarisdiensttijdbasis
en de werking van artikel 18a, derde lid en negende lid, van de Wet op de
loonbelasting 1964. De staatssecretaris heeft toen toegezegd in een brief
op dit onderwerp terug te komen. Hij heeft dit gedaan; zes maanden later,
op 29 oktober mochten wij deze brief ontvangen.Tijdens de mondelinge behandeling had ik de staatssecretaris een aantal
vragen gesteld. In het bijzonder vroeg ik hem, te bevestigen dat dit soort
kapitaalverzekeringen met pensioenclausule onder het negende lid van artikel
18a kunnen vallen, dat zij geen beschikbarepremieregelingen zijn en dat zij
niet in strijd zijn met de PSW. In de brief van de staatssecretaris wordt
jammer genoeg niet expliciet ingegaan op de vragen die ik heb gesteld. Wel
constateert de staatssecretaris dat er sprake kan zijn van hybride vormen
die noch als beschikbarepremie- noch als eindloonregeling kunnen worden beschouwd.
Op zich is dit winst, want tijdens de mondelinge behandeling was de staatssecretaris
nog niet in de gelegenheid, deze conclusie te trekken. Vervolgens stelt hij
echter dat gedurende de overgangsperiode moet worden bezien hoe dergelijke
verzekeringen binnen het kader van de Wet fiscale behandeling van pensioenen
kunnen worden gebracht. Ik maak hierbij de volgende aantekeningen.Er lopen, naar verluidt, vele duizenden polissen van dit soort, waaraan
een pensioentoezegging ten grondslag ligt en die niet eenzijdig door de werkgever
kunnen worden gewijzigd. Al deze polissen zouden dus individueel aan de kennisgroep
van de belastingen moeten worden voorgelegd. Dit lijkt mij ondoenlijk. Bovendien
wijs ik erop dat de brief van de staatssecretaris alleen soelaas biedt aan
verzekeringen die bestonden voor 1 juli 1999, mits partijen er bevredigend
uit komen, en geen oplossingen biedt aan verzekeringen die na die datum afgesloten
zijn. Ook hierbij schijnt het om aanzienlijke aantallen te gaan. Voorts vraag
ik de staatssecretaris waarom hij reeds in dit stadium een wijziging van artikel
18a, negende lid, heeft voorgesteld. Ik heb dit teruggevonden in de invoeringswet
voor de wetsvoorstellen voor 2001. Op grond van die wijziging wordt dat negende
lid alleen van toepassing verklaard op beschikbarepremieregelingen. Is dit
niet wat prematuur, gezien het in de brief van de staatssecretaris toegezegde
overleg tussen de belastingdienst en de pensioenuitvoerders? Dit klemt temeer
nu de wetswijziging aan de Tweede Kamer werd voorgelegd voordat wij de brief
van 29 oktober hebben ontvangen. U kunt zich waarschijnlijk voorstellen dat
ik hierover verbaasd ben, temeer daar de brief van 29 oktober niet rept van
dat wetsvoorstel.Het knelpunt bij deze verzekeringen zit eigenlijk in de uitvoering, in het bijzonder in de vraag of deze verzekeringen kunnen vallen onder
artikel 18a, lid 9, zodat de 100%-toets alleen bij het begin en bij het eind
hoeft te worden toegepast. Dit is de regel die ook bij beschikbarepremieregelingen
geldt. De vraag is: zijn er geen methoden om dat op te lossen binnen de huidige
wetstekst? Dit, omdat hier sprake is van een groot probleem in de praktijk.Men zou bijvoorbeeld kunnen denken aan een oplossing waarbij kapitaalverzekeringen
met pensioenclausule in fiscale zin wel worden beschouwd als beschikbarepremieregelingen,
die dan automatisch vallen onder artikel 18a, negende lid. Gezien het feit
dat de onderliggende regeling afwijkt of kan afwijken van de veronderstellingen
die gelden voor beschikbarepremieregelingen als neergelegd in het derde lid,
zouden zij dan collectief worden aangewezen als pensioenregelingen in de zin
van artikel 18a. Een dergelijke aanwijzingsmogelijkheid is vastgelegd in de
wet; artikel 19d biedt die mogelijkheid. Bij mijn weten hebben er al eens
eerder aanwijzingen plaatsgevonden. Ik denk dan bijvoorbeeld aan de C-polissen,
enige tijd geleden. Op deze wijze zou kunnen worden bereikt dat de 100%-toets
alleen aan het begin en aan het eind van toepassing is en dat het eindresultaat
per definitie niet meer kan bedragen dan het eindresultaat van een eindloonregeling.
Dat strookt overigens ook met de toelichting op het aan de overzijde aangenomen
amendement-De Vries/Van Zijl met betrekking tot artikel 18a, negende lid,
dat uitdrukkelijk met zoveel woorden gericht was op beschikbarepremiesystemen
en kapitaalverzekeringen met niet-gegarandeerde winstbijschrijving.Voorzitter! Ik kom bij een ander onderwerp, betreffende de Commissie voor
de verzoekschriften. Deze Kamer wordt geregeld geconfronteerd met adressen
van belastingplichtigen die zich beklagen over invorderingsmaatregelen ten
aanzien van aanslagen IB en premieheffing, die voortvloeien uit het feit dat
ten onrechte voorlopige teruggaven worden verleend op grond van opgelegde
negatieve voorlopige aanslagen. Dit is veelal het gevolg van vergissingen
van adressanten, maar het kan ook het gevolg zijn van een intoetsfout bij
de belastingdienst. Adressanten begrijpen vaak niet dat het om een voorlopige
teruggave gaat. Ze besteden het geld en komen vervolgens in de problemen,
wanneer bij de definitieve aanslag een correctie plaatsvindt. De commissie
realiseert zich dat voor deze werkwijze, zonder controle maar met waarschuwing,
is gekozen om tot een spoedige uitbetaling te komen van de teruggave en dat
er inmiddels een soepel uitstelbeleid bestaat met een maximale looptijd van
24 maanden. Desondanks komen regelmatig belastingplichtigen in moeilijke betalingssituaties,
hetgeen in zijn uiterste consequentie zelfs heeft geleid tot publieke executie
van inboedels. De vaste commissie voor Financiën heeft mij als voorzitter
verzocht deze problematiek onder de aandacht van de bewindslieden te brengen.De commissie vraagt zich af of met behoud van het oogmerk van spoedige
uitbetaling er toch mogelijkheden zijn in de uitvoeringssfeer om schrijnende
gevallen te voorkomen. Enerzijds kan men dan denken aan een betere voorlichting,
anderzijds kan een marginale toets of een voorlopige teruggave in redelijkheid
wel voor de hand liggen, bijvoorbeeld bij een eerste afwijking in vergelijking
met vorige jaren en/of boven bepaalde bedragen in relatie tot het inkomen.
Ik zeg dit overigens zonder daarmee het voordeel van de snelle teruggave over
boord te willen zetten. Namens de voltallige commissie verzoek ik de staatssecretaris
te onderzoeken of daartoe mogelijkheden zijn en de Kamer dienovereenkomstig
te verwittigen.Voorzitter! Ik rond af met nog enkele kleine capita selecta. Ik zou het
op prijs stellen, indien de bewindslieden hun visie kunnen geven op de Ecofin
die zojuist heeft plaatsgevonden en met name op de houding van Engeland ten
aanzien van belastingharmonisatie, meer in het bijzonder betreffende de belastingheffing
op rente, en op de positie van Nederland ten aanzien van de bevindingen van
deze Ecofin en de stellingnames die daar zijn ingenomen door andere landen.Een tweede puntje, voorzitter, betreft de beleggingen in de Nederlandse
scheepvaart en filmindustrie. Zou de staatssecretaris kunnen aangeven wat
de laatste stand van zaken is ten aanzien van bestaande en nieuwe beleggingen
in CV's in het kader van de overgang naar de Wet 2001, alsmede onder de voorgestelde
nieuwe wetgeving 2001?Ten slotte, voorzitter, een laatste vraag over de papier- en kartonindustrie
die ingevolge hun eigen stelling van oordeel zijn dat het Belastingplan 2000
milieuvriendelijk recyclen van oud papier straft met extra miljoenenheffing.
Zijn de bewindslieden het daarmee eens? Met name zijn wij geïnteresseerd
om te horen of hier sprake zou zijn van het schenden van afspraken die gemaakt
zijn in het kader van convenanten.Voorzitter! Indien en voorzover de bewindslieden voornemens zijn schriftelijk
vragen te beantwoorden die hier zijn gesteld, stellen wij dat zeer op prijs.De heer Hilarides (VVD):Mijnheer de voorzitter! De financiële beschouwingen bieden een goede
gelegenheid om het te voeren financiële beleid voor het jaar 2000 in
een ruimer kader te plaatsen. De eeuwwisseling staat voor de deur. Een terugblik
over de afgelopen periode en een beschouwing over het te voeren beleid voor
de komende tijd mag dan ook niet ontbreken.In financieel opzicht is er de laatste jaren veel bereikt. Ik noem de
sanering van de collectieve uitgaven, de terugdringing van het financieringstekort,
de matiging van arbeidskosten en de sterke toename van het aantal arbeidsplaatsen,
waardoor de werkloosheid flink kon dalen.Problematisch blijft echter de staatsschuld. Verlaging van de staatsschuld
is voor de VVD-fractie een zeer belangrijk punt. Een iets uitgebreidere beschouwing
hierover is dan ook zeker op haar plaats.Wil het echter mogelijk zijn in de volgende eeuw blijvend voldoende geld
voor overheidstaken – zoals bijvoorbeeld onderwijs, zorg en infrastructuur –
beschikbaar te stellen, zullen daartoe structureel middelen gevonden moeten
worden. In het steeds meer integrerend Europa behoort een structureel hogere
belastingdruk dan in de andere lidstaten niet tot de mogelijkheden. In de
onlangs verschenen nota "Toets op het concurrentievermogen 2000" van het departe ment van Economische Zaken, lezen wij, dat zelfs na de introductie
van het nieuwe belastingregime per 1 januari 2001, de Nederlandse belastingdruk
internationaal aan de hoge kant blijft. Wat wel kan en moet gebeuren is een
verlaging van de staatsschuld. Door de staatsschuld – nu zo'n 520 mld. –
in guldens of euro's jaarlijks te laten toenemen en dus ook de rentelast te
laten stijgen, belasten wij de toekomstige generaties met de jaarlijkse verplichting
een groot bedrag aan rente te betalen waar niets tegenover staat, want onze
generatie heeft die schuld de laatste 25 jaar doen toenemen. Diezelfde generatie
zal vervolgens door de dubbele vergrijzing een extra beroep doen op zorg.
Wij belasten op die manier de volgende generatie dubbel: zij moet onze schuld
en de rente daarover betalen plus de zorg voor de voorafgaande generatie voor
haar rekening nemen.Het uitdrukken van de staatsschuld in een percentage van het BBP is in
zekere zin bedrieglijk, omdat het dan lijkt alsof de staatsschuld afneemt
terwijl zij in werkelijkheid toeneemt. Daarmee neemt ook de jaarlijkse rentelast
toe. Het gaat nu al om 30 mld. per jaar, méér dan welke departementale
begroting dan ook, OCW uitgezonderd. En dat terwijl de rentevoet zich sedert
de Tweede Wereldoorlog op een historisch laagtepunt bevindt. Een eventuele
rentestijging zou ernstige gevolgen kunnen hebben.Nu een begrotingsevenwicht of zelfs een begrotingsoverschot in het verschiet
ligt, moeten wij eerst oude verplichtingen aflossen voordat wij de uitgaven
verder opvoeren dan in het regeerakkoord is afgesproken. Toen is naar de best
mogelijke schattingen terecht extra geld voor de eerder genoemde overheidstaken
uitgetrokken. Wij zullen weerstand moeten bieden wij aan de altijd levende
wens om meer uitgaven te doen. Elke aan rente betaalde gulden zal bijvoorbeeld
niet aan onderwijs of zorg besteed kunnen worden. Het gaat om het duurzaam
maken van de mogelijkheid voldoende middelen beschikbaar te krijgen voor de
kwaliteit van de samenleving. Deze duurzaamheid kan worden bereikt door de
rente-uitgaven omlaag te brengen.Aflossing van de staatsschuld is ook om een andere reden aan te bevelen:
het gevaar van inflatie steekt de kop op. De gunstige internationale economische
ontwikkelingen hebben het spook van de deflatie – een jaar geleden nog
een actueel onderwerp – verjaagd, met uitzondering wellicht van Japan.Het algemene beeld op dit moment is zonnig. De groei in Europa neemt toe.
De economische groei in de VS loopt niet significant terug. De conjuncturele
verbetering in Japan lijkt duurzamer dan aanvankelijk was voorzien. Het herstel
in Azië wint aan kracht; alleen de landen van Oost-Europa en Latijns
Amerika vormen een uitzondering op deze algemeen gunstige ontwikkeling. Natuurlijk
zijn er enkele wolken. Het Amerikaanse handelsbalanstekort kan niet zonder
risico worden gecontinueerd en de overwaardering van een aantal aandelenmarkten,
met name de Amerikaanse, kan voor een gevoelige correctie zorgen. In Nederland
komt daar nog de overwaardering van de huizenmarkt bij. Nu dreigt er bovendien
aan de horizon de donkere wolk van de inflatie.De laatste cijfers voor de Amerikaanse economie beginnen er steeds meer
op te wijzen dat de inflatoire druk daar aan het toenemen is. Ook in Europa
begint dit onderwerp weer actueel te worden. Tot op heden blijft de inflatie
in de Eurozone echter beperkt. In de twee belangrijkste landen, Duitsland
en Frankrijk, blijft de inflatie laag. In Nederland is het beeld wat ongunstiger
en beweegt de inflatie zich boven de 2% per jaar, de doelstelling van de Europese
Monetaire Unie. In dit verband zou een iets meer terughoudend budgettair beleid
op zijn plaats zijn, nu wij geen eigen monetair beleid meer kunnen voeren.Gezien de omvang van de staatsschuld is er dan ook geen reden om het regeerakkoord
aan te passen teneinde nieuwe afspraken over de besteding van de zogenaamde
meevallers te maken. Als wij het over de staatsschuld hebben, blijft er nog
een interessante vraag over: tot hoever moet de staatsschuld dan afnemen?
Hier en daar worden op dit punt enkele nuttige opmerkingen gemaakt. Een eerste
gedachte is een directe relatie tot stand te brengen tussen de hoogte van
de investeringen en de hoogte van de staatsschuld oftewel een betere verhouding
op de staatsbalans. Een andere mogelijkheid zou kunnen zijn het beleid in
de nabije toekomst te richten op een jaarlijks begrotingsoverschot van bijvoorbeeld
minimaal 1%. Als dit beleid een groot aantal jaren consequent wordt voortgezet,
daalt niet alleen de staatsschuld in absolute zin, maar zullen ook de rentelasten
flink dalen. Misschien kan de minister hier een nieuwe, ook succesvolle, Zalmnorm
introduceren. De VVD-fractie vraagt de minister uitvoerig in te gaan op de
problematiek van de staatsschuld en met name de mogelijkheden die hij ziet
om te komen tot een reductie daarvan.Ik kom nog even terug op de ontwikkeling van de inflatie. Op dit moment
zitten wij in ons land enkele tienden van procenten boven de EMU-norm van
2%, terwijl enkele andere landen lager zitten dan die 2%. Natuurlijk spelen
diverse factoren daarbij een rol: niet alleen externe factoren zoals de dollarkoers
en de olieprijzen, maar ook tal van incidentele factoren zoals de wintercollecties,
om een uitspraak van de minister hier te herhalen. De indruk bestaat dat het
inflatiecijfer vooral nadelig wordt beïnvloed door overheidshandelen,
met name in de sfeer van de tarieven. Het punt van de inflatie baart ons toch
zorgen. Graag vernemen wij een reactie van de minister.In de vorige kabinetsperiode, Paars I, is uitgegaan van een nieuw begrotingsbeleid,
hetgeen tot uitdrukking kwam in behoedzame uitgangspunten zoals een voorzichtige
raming van de economische groei en een reëel uitgavenkader voor de gehele
kabinetsperiode. Dit beleid is in Paars II voortgezet. Als wij zien naar de
rijksbegroting voor 2000, constateert de VVD-fractie met instemming dat het
behoedzame financiële beleid ook nu wordt voortgezet. Het kabinet gaat
uit van een economische groei van 2,25% voor het komende jaar, een en al passend
in het behoedzame financiële kader. Het is van groot belang dat het kabinet
vasthoudt aan deze uitgangspunten en zich niet laat verleiden tot aanpassing
van het groeipercentage. Immers, allerlei instituten en instanties voorspellen
de laatste tijd een hogere economische groei voor ons land. De hogere groeipercentages
vliegen je als het ware om de oren. Je ziet weer: het kan allemaal snel veranderen. Vorig jaar waren de rollen omgekeerd. Tijdens de financiële beschouwingen
ging men er al van uit dat de groei beneden de 2% zou kunnen uitkomen. Zelfs
werd er al gesproken over de noodzaak van extra ombuigingen en aanpassing
van de begroting voor het jaar 1999. Daarom is het heel verstandig gewoon
vast te houden aan de uitgangspunten die in het regeerakkoord zijn overeengekomen,
inclusief de zogenaamde mee- en tegenvallerformule. De euforie rond Prinsjesdag,
waarbij op aandrang van de Tweede Kamer in snel tempo allerlei toezeggingen
door het kabinet werden gedaan voor extra uitgaven in met name de consumptieve
sfeer, was bepaald niet bevorderlijk voor het handhaven van een strak financieel
beleid. De VVD-fractie gaat ervan uit, dat deze uitgaven passen binnen de
overeengekomen financiële randvoorwaarden. Kan de minister dit bevestigen?Kijken we naar de recente begrotingsdebatten aan de overzijde, dan zien
we globaal hetzelfde beeld. De moties en amendementen met het verzoek extra
geld beschikbaar te stellen, vliegen over de tafel. Alles overziende, moeten
we strak vasthouden aan een stringent begrotingsbeleid. Anders komen we weer
terecht in oude situaties van de jaren zeventig en dat kan en mag niet de
bedoeling zijn.Er is nog een zaak die in het kader van het begrotingsbeleid nadere aandacht
verdient. Hoe gaan wij om met de voorgenomen ombuigingen en beleidsintensiveringen
van respectievelijk 7,75 mld. en 9,25 mld. gedurende de gehele kabinetsperiode?
Het uitgeven aan nieuw beleid, zoals onderwijs en zorg, zal geen problemen
opleveren. Maar hoe staat het met de voorgenomen ombuigingen? De laatste tijd
is daar weinig over naar voren gekomen. Begin dit jaar is melding gemaakt
van de beperking van de Nederlandse afdracht aan de Europese Unie. De genoemde
bedragen komen minimaal overeen met de voorgenomen bedragen. Maar hoe staat
het thans met de andere onderdelen van het ombuigingspakket? Is er de nodige
voortgang, lopen we al of niet achter op het destijds gepresenteerde schema?
Met name is van belang of de zogenaamde efficiencykortingen, ingeboekt voor
1,6 mld., kunnen worden gerealiseerd. En zo niet, wat zijn dan de alternatieven?
Een strakke planning gedurende de gehele kabinetsperiode is in dezen noodzakelijk.
Kan de minister ons hierover nader informeren?Naast het eigen begrotingsbeleid is ook de gang van zaken op dit gebied
binnen de Europese Unie van belang, althans de landen die deelnemen aan de
EMU. Bij de toetreding tot de EMU bestond er van Nederlandse kant enige twijfel
over de bereidheid van enkele landen om de begrotingstekorten bij te stellen.
De indruk bestaat, dat de deelnemende landen voldoen aan de afspraken inzake
het financieringstekort. De jaarlijkse stabiliteitsprogramma's doen hun werk
dus goed.Verder is van belang de positie en het beleid van de ECB. Het gevoerde
rentebeleid, zoals wij dat tot nu toe hebben gezien, wekt vertrouwen en laat
ons zien dat de ECB onafhankelijk optreedt. Zowel de ontwikkeling met betrekking
tot de EMU-criteria als de wijze waarop de ECB zich presenteert, wordt door
de VVD-fractie positief beoordeeld. In dit verband nog een zaak die ons bezighoudt
en dat is de verhouding tussen de Euro en de dollar. Hoe beoordeelt de minister
dit?Als onderdeel van de beleidsintensiveringen is ook een extra bedrag beschikbaar
gesteld voor investeringen in de infrastructuur. Een bescheiden bedrag dat
onvoldoende is om tegemoet te komen aan de noodzakelijke investeringen op
dat gebied, die volgens planning een veel hoger bedrag noodzakelijk maken.
Het kabinet blijft dan ook zoeken naar mogelijkheden om een oplossing te vinden
voor de financieringsproblematiek.In het verleden heeft de VVD-fractie aangedrongen op het weer instellen
van een gewone en buitengewone dienst met onderscheid tussen gewone uitgaven
en investeringen. Nu het begrotingstekort in de buurt van 0 komt, zou een
kapitaaldienst in zicht komen, maar gelet op de Europese regels over begrotingsdiscipline
is een dergelijk onderscheid wellicht wat minder zinvol geworden. Graag een
uiteenzetting van de minister over de mogelijkheden, onmogelijkheden en wenselijkheden
van het invoeren van een kapitaaldienst.Niettemin is het van belang na te gaan of publiekprivate financiering
mogelijk en zinvol is. De discussie daarover is nog in volle gang. Het ministerie
van Financiën heeft inmiddels een kenniscentrum opgericht om een en ander
in studie te nemen en te begeleiden. Kijken wij naar de buitenwacht, dan wordt
er nogal verschillend gereageerd. Enkele krantenkoppen voorspellen weinig
goeds, zoals "Private financiering is geen wonderolie" en "Zin en onzin van
publiek private samenwerking".Vooropgesteld, het gaat hier ook om een ingewikkeld proces, met overheid
en bedrijfsleven ieder met eigen belangen en eigen inzichten. Het zal dan
ook niet eenvoudig zijn constructies te bedenken om grootschalige projecten
te financieren. De particuliere financier vraagt rendement of overheidsgarantie.
Hoe moet men omgaan met de risico's en de verdeling daarvan? Het blijft echter
de moeite waard, door te gaan met het onderzoeken van de mogelijkheden om
te komen tot vormen van privaat-publieke financiering. De VVD-fractie spreekt
de wens uit dat er meer vooruitgang wordt geboekt op dit punt. Ik hoor graag
de reactie van de minister.In het kader van de financiële beschouwingen ligt een bijdrage over
de belastingen voor de hand, temeer nu de Belastingherziening 2001 voor de
deur staat. Aangezien binnenkort het wetsvoorstel inkomstenbelasting 20001
ook in deze Kamer wordt behandeld, zal ik mij beperken tot het maken van een
enkele opmerking. De VVD-fractie is van oordeel, dat het Belastingplan 2001
een van de meest belangrijke wetsvoorstellen is van deze kabinetsperiode.
Het is in algemene zin een uitstekend en goed doordacht voorstel. Traditionele
uitgangspunten van het huidige belastingstelsel worden verlaten en daar komen
nieuwe voor in de plaats.Het nieuwe stelsel gaat uit van een neutrale belastingheffing waarbij
overwegingen van fiscale aftrekbaarheid van veel minder belang zijn. Ingewikkelde
constructies om belastingen te vermijden, gaan verdwijnen. De VVD-fractie
kan de doelstellingen onderschrijven, onder meer het aantrekkelijker maken
van arbeid door vergroting van het verschil tussen werken en niet-werken;
verlaging van de tarieven voor de inkomstenbelasting over de gehele linie;
de verschuiving van directe naar indirecte belastingen; het
invoeren van een vermogensrendementsheffing.Tot slot wil ik hierbij nog een opmerking maken van procedurele aard.
Het is van belang dat de behandeling van het wetsvoorstel met voortvarendheid
ter hand wordt genomen. Sommigen denken dat het nieuwe belastingplan zo maar
uit de lucht is komen vallen. Maar dat is natuurlijk niet zo. Er is een zeer
lange tijd aan voorbereiding voorafgegaan. De eerste nota over dit onderwerp,
te weten Belastingen in de 21e eeuw/een verkenning werd aangeboden op 11 december
1997. De hoofdlijnen van deze nota zijn nog eens bevestigd in het regeerakkoord.
Er is geen enkele reden om de behandeling van het belastingplan uit te stellen
of te vertragen. Veel belangrijker is, dat er na de parlementaire behandeling
voldoende tijd over is om de nodige voorbereidingen te treffen voor een zo
soepel mogelijke invoering per 1 januari 2001.Voorzitter! Van het belastingplan 2001 naar het belastingplan 2000 en
de daarmee samenhangende voorstellen. Na de uitvoerige behandeling aan de
overzijde heeft mijn fractie geen behoefte hierop nader in te gaan. De VVD-fractie
kan deze voorstellen ondersteunen.Ik rond af. Met pijn en moeite zijn wij zover dat het financieringstekort
nadert tot nul. Wij moeten teruggaan naar het begin van de jaren zeventig,
toen er voor het laatst een begrotingsevenwicht was. Hoe stonden wij er toen
voor en hoe staan wij er nu voor? Begin jaren zeventig waren economie en overheidsfinanciën
bepaald niet gezond. De opwaartse druk op de collectieve sector was groot
en vaak moeilijk te beheersen. Men ging nog steeds uit van hoge groeiverwachtingen
uit de oude tijd. Het begrotingsbeleid was vaak ontoereikend.Nu, rond de eeuwwisseling staan wij er beter voor. In de eerste plaats
is bij velen het besef doorgedrongen dat men niet bij voortduring boven zijn
stand kan leven. Er is sprake van een veel beter begrotingsbeleid en behoedzame
financiële uitgangspunten. Bovendien is er meer controle op de overheidsfinanciën.
Met dit beleid voor ogen kunnen wij verder investeren in de samenleving, met
dien verstande dat wij de komende jaren ervoor zorgen dat in elk geval de
staatsschuld naar beneden wordt gebracht, waardoor er inderdaad ruimte ontstaat
voor nieuwe uitgaven, zoals onderwijs, zorg en kenniseconomie om slechts enkele
voorbeelden te noemen.De VVD-fractie steunt het beleid, zoals dat door beide bewindslieden van
Financiën wordt gevoerd en wacht verder met belangstelling de antwoorden
op de gestelde vragen af.De heer Platvoet (GroenLinks):Voorzitter! Mijn bijdrage valt in twee delen uiteen: ik zal eerst een
aantal opmerkingen van algemeen-financiële aard maken en in het tweede,
wat kortere deel zal ik ingaan op het Belastingplan 2000. "Een gelukkig land"
kopte de Economisch-Statistische Berichten boven een commentariërend
artikel over de Miljoenennota 2000. Uit de artikelen die volgden, bleek dat
deze kop ook enige ironie verraadde. Ironie zal men in de Miljoenennota zelf
tevergeefs zoeken; wel vindt men veel enthousiasme, want de Miljoenennota
steekt de vlag uit voor het paarse beleid: de werkgelegenheid is gestegen
en de werkloosheid loopt terug; er is een groot consumentenvertrouwen; er
is een forse vermogenstoename als gevolg van de stijgende huizenprijzen; er
komt na 25 jaar een begrotingsevenwicht in zicht; de staatsschuld beweegt
zich in de richting van de EMU-norm, 60% van het BBP.Sinds de publicatie van de Miljoenennota lijkt het met de week beter te
gaan. Nederland wordt steeds gelukkiger! De meevallers buitelen over elkaar
heen, de economische groei is hoger dan verwacht, de inflatie daarentegen
wat lager en de werkloosheid neemt sneller af. De onlangs gepubliceerde Najaarsnota
geeft de laatste cijfers: een meevaller van 2 mld. en een begrotingstekort
voor 1999 van 0,2%; onlangs werd bekend dat over de eerste 10 maanden zelfs
sprake is van een overschot van 0,35%. Eerder dan verwacht is een begrotingsevenwicht
dan wel een overschot bereikt. Kortom: de paarse heilstaat lijkt in zicht
te komen. Het Nederland van Paars is bijna af. De Miljoenennota rept daar
op blz. 19 over: "De gunstige ontwikkeling vanaf medio jaren negentig biedt
een solide basis voor het aanpakken van de problemen die resteren." Die resterende
problemen zijn dan milieu, mobiliteit en scholing, zo meldt de Miljoenennota.
Als die worden opgelost, zijn er geen belemmeringen meer voor verdere duurzame
economische groei. Zijn er dan geen andere problemen, zoals onveiligheid,
wachtlijsten, onvoldoende zorg, armoede, internationale spanningen, oorlog
en armoede? Heeft de aanpak van die problemen dan geen invloed op hoe de uitdagingen
van de Nederlandse economie geformuleerd moeten worden?Met enige goede wil zou je kunnen zeggen dat die aanpak van de resterende
problemen bewijst toch dat Paars ambities heeft en dat maakbaarheid als politieke
inzet weer terug is. Dat is een oude ambitie van onder andere de sociaal-democratie.
Uitgerekend 13 bladzijden verder is echter weer de klassieke VVD-opvatting
te lezen: "De snelheid en aard van de trends vragen om een bescheiden opvatting
over de maakbaarheid van de samenleving." Hoe zit dat nu? Is de samenleving
niet, maar de economie wel maakbaar? Denkt de regering echt dat het karwei,
op de genoemde resterende problemen na, geklaard is?Wellicht is het antwoord dat de Miljoenennota in zekere zin ook –
dat is eigenlijk onvermijdelijk – een politiek pamflet is waarin de
vermeende successen van dit kabinet breed worden uitgemeten. Politiek-psychologisch
is dat natuurlijk een reflex van alle tijden. Ik kon wel verder tellen, maar
ik ben bij 10 toch maar opgehouden met tellen hoe vaak wordt verkondigd dat
het poldermodel heeft geleid tot lastenverlichting, economisch herstel en
groei van werkgelegenheid. Wij weten allemaal dat herhaling zowel in het onderwijs
als in de propaganda een veel gehanteerde methode is. Omdat de Miljoenennota
ook een politieke geloofsbelijdenis is, vertelt zij niet het hele verhaal.
Aan een aantal belangrijke ontwikkelingen wordt nauwelijks aandacht besteed;
laat staan dat een analyse van causale verbanden gemaakt wordt tussen deze
ontwikkelingen en het beleid van Paars. Ik noem er zeven, ten eerste de enorme
zelfverrijking in de vermogenssfeer. Ten tweede noem ik de voortgaande denivellering,
onder andere veroorzaakt door een systematische verschuiving van directe naar
indirecte belastingen en door de voortgaande loonmatiging van
CAO-lonen, afgezet tegen de dynamiek van grootverdieners. Ten derde: langzaam
maar zeker wordt afscheid genomen van het draagkrachtbeginsel, waarmee een
sluipmoord wordt gepleegd op sociale verhoudingen en solidariteit. Ten vierde:
werk is topsport geworden en geld en materie domineren het denken: er is nauwelijks
aandacht meer voor arbeidstijdverkorting, vervroegde uittreding, onthaasting
en humanisering van de arbeid. Ten vijfde noem ik de toenemende spanning tussen
economische groei en milieu. Ten zesde zijn er de risico's van de explosieve
situatie op de onroerendgoedmarkt en de druk van hypotheken op huishoudens.
Ten zevende, "last but not least", zijn er de gevolgen voor de derde wereld
van de globalisering van de economie. Ik neem aan dat de minister brandt van
verlangen om hierop morgen te reageren!Ik behandel nu enkele thema's, te beginnen met de werkgelegenheid. Werk,
werk, werk is nog steeds het motto van Paars II. Ook de Miljoenennota getuigt
ervan. Daarbij is de regering er zich van bewust dat er knelpunten op de arbeidsmarkt
zijn. In een groeiend aantal sectoren dreigt een tekort aan arbeidskrachten.
In plaats van de markt zijn werk te laten doen, wat toch een dogma van Paars
is en wat zou leiden tot een hogere prijs voor het schaarse goed arbeid, is
"beleid gericht op vergroting van het arbeidsaanbod noodzakelijk" om "mogelijke
risico's voor de loonontwikkeling te voorkomen". Dit valt te lezen op blz.
19. Als de tijd rijp zou zijn voor marxistische agitatie – ik geef toe
dat de Eerste Kamer daarvoor niet de meest geschikte plek is – zou je
kunnen stellen dat ouderen, arbeidsongeschikten en asielzoekers de arbeidsmarkt
opgejaagd worden om de lonen laag te houden en de winsten daarmee hoog.De regering houdt vast aan een gemiddelde loonstijging van 1,4% per jaar
en rekent zich daarmee rijk. Terecht dat het FNV zich niet laat paaien met
lastenverlichting – in feite een paarse vorm van geleide loonpolitiek –
maar zich het recht voorbehoudt om met looneisen te komen als de schaarste
op de arbeidsmarkt aanhoudt en, een ander criterium, de arbeidsproductiviteit
stijgt. De FNV zet in op 4%. Wat zijn de gevolgen voor de door de regering
gepresenteerde cijfers als de gemiddelde loonontwikkeling niet op 1,4% uitkomt,
maar pakweg op 3%?De Miljoenennota steekt de loftrompet over de gunstige ontwikkeling van
de werkgelegenheid. Deze is mede te danken aan de groei van het aantal deeltijdbanen.
Hoeveel strijd is er in de jaren tachtig niet geleverd om deeltijdbanen te
realiseren? Hoeveel tegenstand en vooroordelen moesten er niet overwonnen
worden? En dan nog zijn de meeste deeltijdbanen te vinden in de zorg en bij
de overheid. Als het bedrijfsleven zich maatschappelijker had opgesteld, zou
die gunstige ontwikkeling eerder zijn ingezet.Lastenverlichting is een ander belangrijk credo van dit kabinet. Deze
bedroeg tussen 1994 en 1998 een kleine 20 mld. en ging gepaard met lage loonontwikkeling.
Volgens de Miljoenennota komt daar de komende drie jaar nog 7 mld. aan lastenverlichting
bij. Recente meevallers hebben dit bedrag, gezien de consequentie van de Zalmnorm,
opgestuwd tot 10 mld. Het groeit met de week, zo heb ik de indruk. Lastenverlichting
is in zekere zin een sigaar uit eigen doos, want het gaat ten koste van collectieve
uitgaven die nodig zijn om kwaliteit van zorg en onderwijs te vergroten of
eigenbijdrageregelingen tegen te gaan. Het axioma dat er eerst bezuinigd,
"geloonmatigd", "gemarktwerkt" of geprivatiseerd moet worden om een gezond
financieel-economisch klimaat te scheppen, waarna er weer in zorg en onderwijs
geïnvesteerd kan worden, is kortzichtig. Het leidt tot kwaliteitsverlies
en achterstallig onderhoud, die met forse financiële inspanningen naderhand
weer rechtgebreid moeten worden. De sociale schade: wachtlijsten, onderwijsachterstanden,
verlies van kennis en afbraak van structuren, is niet in geld uit te drukken.
Erkent de regering dit effect?Lastenverlichting, zoals doorgevoerd door dit kabinet, heeft door zijn
algemene, ongerichte karakter geen bijdrage geleverd aan een meer evenwichtige,
meer genivelleerde verdeling van inkomens. Waarom weigert het kabinet te kiezen
voor lastenverschuiving, waardoor de gegroeide denivellering ongedaan gemaakt
kan worden?Tegelijkertijd met de lastenverlichting en de loonmatiging is de werkgelegenheid
gegroeid. Het verband daartussen wordt door het kabinet opgeëist. Maar
evenmin als in de jaren zeventig de te hoge lonen en lasten de oorzaak waren
van crisis en werkloosheid – dat waren internationale ontwikkelingen,
zoals de oliecrisis – is het omgekeerde nu zonder meer juist. Nederland
heeft immers een open economie, een economie waarin de kapitaalintensieve,
hoogproductieve industriële activiteiten steeds meer plaats maken voor
de arbeidsintensieve, minder productieve dienstverlening. Daar zit een verklaring
voor de groei van de werkgelegenheid. Daar zit een verklaring voor de lagere
stijging van de arbeidsproductiviteit in Nederland. Lastenverlichting is om
nog een andere reden een twijfelachtig instrument om de huidige werkloosheid
te bestrijden. Die kenmerkt zich door een grote groep laaggeschoolde langdurig
werklozen. Het vinden van werk blijkt voor langdurige minima nauwelijks soelaas
te bieden. Een klein deel vindt werk, maar dat is vaak slechts van korte duur.
Andere instrumenten, zoals scholing en begeleiding moeten daarvoor worden
ingezet. Het kabinet doet daar ook voorstellen voor, maar te weinig. Meer
inspanningen, meer maatwerk op individueel niveau is daarvoor nodig, maar
dat kost ook meer. In haar tegenbegroting doet GroenLinks daar ook voorstellen
voor: in totaal 650 mln. naar onderwijs en arbeidsmarkt. Ook de FNV komt in
zijn rudimentaire tegenbegroting tot ongeveer datzelfde bedrag.Een ander deel van het arbeidspotentieel bestaat juist uit hoger opgeleiden:
900.000 mensen in Nederland hebben een hoge opleiding, maar werken niet. Hiervan
is maar liefst 72% vrouw. Om hen te verleiden toe te treden tot het arbeidsproces
zijn variabele werktijden, deeltijd, kinderopvang en bijscholing nodig. Zo
is met name de kinderopvang in Nederland nog steeds verre van voldoende in
vergelijking met ons omringende landen. Er is juist een verhoging van collectieve
uitgaven, dus minder lastenverlichting, nodig om daarvoor de goede voorwaarden
te scheppen.Door lastenverlichting en loonmatiging neemt de vraag naar arbeid alleen
nog maar toe, zo betoogt de econoom Nico Klene in het ESB. En
dat in een situatie waarin de arbeidsmarkt al overspannen raakt. En dat met
een nabije toekomst waarin landen uit Midden-Europa met lage lonen de EU komen
versterken, waarmee niet op prijs kan worden geconcurreerd, wel met innovatie
en kwaliteit. Een stijging van arbeidsproductiviteit en loonsverhogingen zijn
daarvan de logische componenten. Deelt de minister deze analyse, zo is mijn
brandende vraag?Voorzitter! Ik heb in dit verband nog een treffend citaat uit een brief
van de Raad van Kerken die wij hebben mogen ontvangen: "De werkelijke lasten
voor deze en de toekomstige tijd zijn immers bekend: de zorg voor onderen
en gehandicapten, de gezondheidszorg in het algemeen, sociale zekerheid, veiligheid,
het behoud van natuur en milieu, een democratisch burgerschap en het kwetsbare
evenwicht tussen individualisering en sociale samenhang. Ook de nog steeds
groeiende armoede in grote delen van Europa en in de Derde Wereld zal offers
blijven vragen. Bij zoveel publieke prioriteiten zouden burgers alleen in
aanmerking moeten komen voor gerichte lastenverlichting. De groeiende groep
welvarende en zeer rijke burgers mag, behalve op hun ruime mogelijkheden tot
particuliere liefdadigheid, allereerst worden aangesproken op hun voorrecht
en burgerplicht om naar draagkracht bij te dragen aan de groeiende kosten
van het algemeen welzijn."Voorzitter! Ik heb een vijftal argumenten tegen de voortgaande paarse
algemene lastenverlichting genoemd en ik nodig de regering uit deze stuk voor
stuk te weerleggen.Voorzitter! Hardnekkige armoede en wassende rijkdom vormen een andere
"achterkant" van de economische voorspoed, waar in de Miljoenennota niet over
wordt gesproken. Ik haal wat gegevens uit de Armoedemonitor 1999. Ruim 10%
van de huishoudens heeft een inkomen op of onder het sociaal minimum; in absolute
zin is er sprake van toename; eenderde van deze mensen leeft zelfs van een
benedenminimaal inkomen.Een andere conclusie uit de Armoedemonitor is dat de sterke groei van
de werkgelegenheid het armoedepercentage nauwelijks heeft gedrukt. Tegenover
de hardnekkige armoede staat een uitdijende rijkdom aan de bovenkant. Spectaculaire
loonsverhogingen in voormalige verzelfstandigde overheidsorganisaties, de
opties die de steeds groter wordende groep van managers zich zelf in de schoot
werpt, het onstuimig groeiende aantal miljonairs. Ik volsta met één
cijfer. Volgens het blad Quote hebben de 500 rijkste Nederlanders een vermogen
van 156 mld. Dat staat gelijk aan het inkomen van 4 miljoen Nederlanders aan
de onderkant van het loongebouw. Nu erken ik dat vermogen nog geen inkomen
is, maar ook als je alleen het rendement neemt – ik neem dat dan maar
laag; gemiddeld 8% – praat je nog over een verhouding 500:320.000 gulden.
Overigens loopt Vermeend met een forfaitair rendement van 4% 186 mln. aan
belasting mis.Politiek is ook een kwestie van moraliteit. Wat vinden de minister en
de staatssecretaris eigenlijk van deze groeiende tweedeling? Hoe beoordelen
zij de opvatting van minister-president Kok in dat "vulkaaninterview"? Er
is veel aandacht uitgegaan naar die vulkaan, maar minder naar iets anders
dat hij heeft gezegd, namelijk dat het patroon van inkomensverhoudingen rechtvaardiger
moet worden en er instrumenten moeten worden ontwikkeld die grenzen stellen
aan de vermogensongelijkheid.Ik kom nu op de werkloosheid. De Miljoenennota heeft ook het karakter
van een politiek pamflet. Dat is haast onvermijdelijk en ik bestrijd dit ook
niet, maar je moet wel kijken waar zij ontspoort. Dit geldt bijvoorbeeld voor
de lage werkloosheidscijfers. Die zijn mede afhankelijk van de definities
die worden gehanteerd. De regering gaat uit van CBS-cijfers die zijn gebaseerd
op een taxatie van de Enquête beroepsbevolking: werkzoekenden die niet
of minder dan 12 uur per week werken en meer dan 12 uur per week willen werken.
Het laatste cijfer is dan 211.000 werklozen of 3%. De minister hamert hierop
in de Miljoenennota. Het CPB gaat uit van het aantal mensen dat een WW-uitkering
ontvangt en komt op een getal van 604.000 of 8%. De Arbeidsvoorziening hanteert
twee definities: ingeschreven werkzoekenden – 863.000 – en niet-werkenden
werkzoekenden – 657.000. Bij iedere andere definitie valt het aantal
werklozen behoorlijk hoger uit en dan laat ik de WAO nog even buiten beschouwing.
Ik zou het op prijs stellen als die nuance voortaan in de Miljoenennota wordt
meegenomen.Een volgend onderwerp waarover ik wil spreken is de dreigende oververhitting.
De consumptieve bestedingen van huishoudens in Nederland groeien explosief.
Deze ontwikkeling is het gevolg van de inkomensgroei van een deel van de bevolking,
met name van de tweeverdieners en grootverdieners. Maar ook de verleidingen
van het persoonlijke krediet worden steeds moeilijker weerstaan. Het consumptief
krediet is in vier jaar tijd met 35% gestegen van 22 naar 30 mld. Overigens
staan daar macro-economisch bezien spaartegoeden tegenover van zo'n 278 mld.
Die zijn in vier jaar met 20% gestegen. Op het niveau van de individuele huishoudens
zijn er echter grote verschillen. Als je dit positief wilt zien, zeg je dat
er een groot consumentenvertrouwen is. Als je het zorgwekkend vindt, praat
je over een vulkaan of een luchtbel. Dit zijn twee geheel verschillende natuurkundige
verschijnselen die echter één overeenkomst hebben: als het mis
gaat, spatten zij uiteen en blijkt veel ineens niets te zijn, waardoor menigeen
op de blaren moet zitten.De algemene lastenverlichting jaagt deze conjunctuur verder aan. Een van
de gevolgen daarvan is een stijging van de consumentenprijzen. De inflatie
is weliswaar in absolute zin niet hoog te noemen, maar is wel het hoogst in
Euroland, ongeveer 0,5% boven het gemiddelde. Mijn indruk is dat dit na 2001
nog verder zal stijgen door de verhoging van de indirecte belastingen. Opvallend
is dat overheid behoorlijk bijdraagt aan deze prijsontwikkeling. Uit de consumentenprijsindex
van het CBS blijkt dat huisvesting met 17,5% de grootste stijger is sinds
1995. De heer Hilarides wees hier ook al op. Ik roep de regering en in het
bijzonder staatssecretaris Remkes op tot matiging. De heer Remkes doet echter
nog steeds erg moeilijk over voorstellen tot matiging van de huurverhoging.
Hoe beoordeelt de minister de graad en het gevaar van deze oververhitting?
Of is dit koudwatervrees?Van de huurverhoging is het maar een kleine stap naar de hypotheekrente.
De totem van de groei is de voortgaande gekte op de hypotheek- en huizenmarkt.
De hypothecaire kredietverlening is gestegen van 15 mld. in 1990 tot 60 mld.
in 1999. In totaal staat er ruim 340 mld. aan woninghypotheken
uit, dat wil zeggen een gemiddelde hypothecaire schuld van ƒ 23.000
per inwoner van het Koninkrijk der Nederlanden! De huizenprijzen zijn in negen
jaar tijd verdubbeld. De risico's mogen bekend worden verondersteld: stijgende
rente, waardedaling, ontoereikende waarde van het onderpand en ondergraving
van de financiële positie van honderdduizenden huishoudens. Naar schatting –
gerekend met een gemiddeld marginaal tarief van 50% – kostte de hypotheekrenteaftrek
de schatkist in 1998 14 mld.De aftrek van de hypotheekrente is een zwart schaap of een witte raaf
in fiscaal Euroland. Aanvankelijk werden alleen door GroenLinks, SP en een
enkele PvdA'er die daarmee de gram van Kok riskeerde, de ongelimiteerde hypotheekrenteaftrek
bekritiseerd. Nu is de kwestie bijna verheven tot een brede maatschappelijke
discussie, met één opmerkelijk back-bencher: het kabinet, dat
zwijgt in alle talen, en dat het verschrikkelijke H-woord niet over de lippen
kan krijgen. Maar net als bij de basisverzekering in de gezondheidszorg zal
het kabinet er in weerwil van afspraken in het regeerakkoord niet omheen kunnen.
Vergelijk de hypotheekrenteaftrek eens met een ander instrument om wonen betaalbaar
te maken, namelijk de individuele huursubsidie (IHS), die wel gekoppeld is
aan de huurwaarde van de woning en het inkomen van de huurder. Wie zou voorstellen,
elke huurder individuele huursubsidie te geven, ongeacht de hoogte van het
inkomen en van de huur, zou voor gek worden versleten.Wanneer kunnen wij een regeringsnota tegemoet zien met een inventarisatie
van soortgelijke belastingvoordelen in de EU, met een historische beschouwing
over het hoe en waarom van de hypotheekrenteaftrek, een analyse van de financiële
gevolgen en een beoordeling van de verschillende alternatieven? GroenLinks
heeft een dergelijk alternatief ontwikkeld, maar ook anderen hebben zich niet
onbetuigd gelaten: fiscalisten, belastingwetenschappers, politieke partijen.
Ik las bijvoorbeeld dat de SGP in de schriftelijke behandeling een grens bij ƒ
500.000 wenst aan te brengen. En wat ons betreft kan bij de alternatieven
ook het voorstel van prof. dr. W.A. Vermeend betrokken worden, die in 1992
gepleit heeft voor hypotheekrenteaftrek door middel van een heffingskorting
op het niveau van het tarief van de eerste schijf. Kom op, minister, doe uw
naam eer aan en zwem eens tegen de stroom op om samen met de staatssecretaris
een dergelijke nota te paaien.Ten slotte bij deze algemene beschouwingen een paar opmerkingen over de
begrotingssystematiek en de staatsschuld. Laat ik ook eens iets positief zeggen;
ik relativeer dit overigens meteen door eraan toe te voegen dat het al eerder
is gezegd. De bewindslieden hanteren een goede begrotingssystematiek, met
schotten tussen inkomsten en uitgaven, met afspraken over mee- en tegenvallers
en met ijklijnen en ijklatten. Deze laatste twee waren voor mij geheel nieuwe
Nederlandse woorden, maar dankzij de handige verklarende woordenlijst bij
de Miljoenennota begrijp ook ik nu wat ze betekenen. En zelfs behoedzaamheid
zou ik niet per definitie als een ondeugd willen beschouwen. Toch moet de
vraag worden gesteld, wat de feitelijke betekenis van dit behoedzame scenario
in deze tijd van forse economische groei is. De meevallers, die als manna
uit de lucht lijken te vallen, zijn georganiseerde droppings, die dankzij
de afspraken in het regeerakkoord hierover worden gebruikt voor lastenverlichting
en reductie van het financieringstekort. Maar de lastenverlichting schiet
haar doel voorbij en vuurt de oververhitting aan, terwijl er een begrotingsevenwicht
is bereikt. De combinatie van het toepassen van een behoedzaam scenario en
de gevolgde begrotingssystematiek leidt ertoe dat de collectieve lasten –
en daarmee de kwaliteit van de samenleving – steeds meer onder druk
komt te staan. Publieke armoede en private rijkdom is daarvoor de treffende
typering. Het wordt hoog tijd voor een trendscenario, gebaseerd op reële
cijfers voor economische groei, inflatie en loonontwikkeling, waardoor er
welhaast automatisch meer ruimte komt voor de noodzakelijke kwaliteitsimpulsen.
IJklijnen en ijklatten krijgen daardoor nieuwe dimensies. De houdbaarheidsdatum
van het regeerakkoord is sneller verstreken dan verwacht werd. En daarover
behoeven wij niet te treuren! Dit geldt met name voor mensen met een laag
inkomen, zo hopen wij!Kortom, het wordt tijd voor de ook door de SER bepleite midterm review
of een discussie bij de Voorjaarsnota waarbij de financiële uitgangspunten
van het regeerakkoord op de helling gaan. Milieu, zorg, onderwijs, arbeidsmarktbeleid
en veiligheid vragen om nieuwe impulsen, die in het kader van zo'n tussenbalans
aan de orde moeten komen. Graag een reactie hierop.Dat bij die discussie ook de vermindering van de staatsschuld betrokken
moet worden, lijkt me onvermijdelijk. Het CDA is begonnen met een discussie
over het aflossen van de staatsschuld bij een begrotingsoverschot. In een
oppositionele reflex zou je haast zeggen: liever dat dan doorgaan met lastenverlichting.
Maar GroenLinks kiest, alles overwegende, toch eerder voor de zojuist genoemde
impulsen. Volgens de verwachting kruipt de staatsschuld toe naar de EMU-norm
en is de toename lager dan de inflatie, waardoor de reële staatsschuld
in feite afneemt. Bovendien schommelt de rente tussen de 4% en 4,5%, waardoor
er heel veel moet worden afgelost om een substantieel bedrag aan rentebaten
binnen te halen.Overigens is de recente mededeling over de verkoop van 30% van de goudvoorraad
van De Nederlandsche Bank (300 ton, 6 mld.) in dit kader ook interessant.
Hoe groot is de meevaller voor 's rijks financiën van deze verkoop? En
wat vindt de minister van de opvatting van een econoom van de Rijksuniversiteit
Groningen, Scholtens, dat met de komst van de euro en de Europese Centrale
Bank de klassieke verhouding tussen geld en goud losgelaten kan worden en
de hele voorraad verkocht kan worden, waarmee een deel van de staatsschuld
kan worden afgelost?Ik kan niet nalaten, erop te wijzen dat twee jaar geleden dit punt bij
de financiële beschouwingen door de heer De Boer namens GroenLinks naar
voren is gebracht. Toen werd hij op beleefde wijze weggehoond. Ik doel op
de verkoop van de goudvoorraad. Wij moeten constateren dat er gelukkig ook
af en toe voortschrijdend inzicht is. Wij zien overigens af van het vindersloon.Van De Nederlandsche Bank is het nog maar een klein stapje naar de Europese
Centrale Bank en de lichte val van de euro. Heeft de minister
eigenlijk een opvatting over die lichte val van de euro en zo ja, welke? Hoe
schat hij de kans op een verhoging van de inflatie in? Hoe is hier bij de
laatste Ecofinraad over gesproken? Deelt de minister de opvatting van Duisenberg
dat vooral de steun van de rood-groene regering-Schröder aan enkele noodlijdende
Duitse bedrijven het vertrouwen in de euro ondermijnt? Wat vindt de minister
daarvan?Ik ga nu over naar de belastingen, met name het belastingplan 2000. Ik
zal ook enige aandacht besteden aan het belastingplan 2001 en de Europese
dimensie. Het belastingplan 2000 loopt met een aantal voorstellen vooruit
op goedkeuring en tijdige inwerkingtreding van het "grote" belastingplan.
Welk risico wordt hiermee genomen? Iets over de procedure: wederom is toch
een reeks van wijzigingen van verschillende wetten in één wijzigingswet
gevangen? Er is nu weliswaar een tweedeling ontstaan tussen inhoudelijk en
technisch. Het inhoudelijke wetsvoorstel is echter toch nog steeds een optelsom
van een aantal verschillende wetten. Dat maakt afzonderlijke afweging onmogelijk.
Vandaar dat ik erop aandring dat een volgende keer elke wijziging in een aparte
wet wordt aangeboden.Ik loop de belangrijkste punten even kort na. Over de afschaffing van
de omroepbijdrage wordt volgende week een inhoudelijke discussie gevoerd.
Wij neigen naar "ja", maar zijn er nog niet helemaal uit.De verhoging van het arbeidskostenforfait met ƒ 390. Het argument
hiervoor is dat het voor niet-werkenden aantrekkelijker wordt om zich actief
aan te bieden op de arbeidsmarkt. Daar kunnen vraagtekens bij gezet worden,
met het oog op het karakter van de huidige werkloosheid. Ik sprak daar zojuist
al over. Een ander argument van de regering hierbij is dat het bijdraagt aan
een evenwichtiger inkomensbeleid. Als dat de belangrijkste reden is, kan er
niet veel beter worden gekozen voor een budgettair neutrale, vaste heffingskorting
voor werkenden of, nog beter, voor de door de fractie van GroenLinks in de
Tweede Kamer voorgestelde early income tax? Deze leidt tot een beduidend evenwichtigere
inkomensverdeling en maakt de stap naar een deeltijdbaan, zowel van een bijstandssituatie
als van een voltijdbaan, aanmerkelijk makkelijker. Waarom is dat niet overwogen?Dan de verlaging van de vennootschapsbelasting van 35% naar 30%; die past
natuurlijk in het streven naar lastenverlichting voor kleine ondernemers,
maar dit wordt nauwelijks onderbouwd door de bewindslieden. In de wetstoelichting
staat ook: het percentage en de bovengrens van ƒ 50.000 zijn arbitrair.
Mede daarom spreekt deze verlaging ons niet aan.De vergroening van het belastingsysteem is een mooie, welhaast GroenLinkse
term, maar bij nader inzien, vanwege de terugsluizing naar het bedrijfsleven
van maar liefst 175 mln. in 2000 en 365 mln. over drie jaar, levert dat voor
hen aanmerkelijk meer op dan zij moeten betalen. Daarom plaatsen wij daar
vraagtekens bij. Dit geldt ook voor de vrijstelling voor grootverbruikers
met betrekking tot aardgas en elektriciteit. Wat dat met groen te maken heeft,
blijft voor ons ten enenmale duister. Misschien kan de minister op dit punt
wat licht in de duisternis brengen.Het argument van de regering, namelijk dat je de grootverbruikers alleen
maar kunt laten betalen als dat minstens – let wet, minstens –
op Europees niveau gebeurt, is toch niet bijster sterk, aangezien even verderop
met voldoening wordt geconstateerd dat Nederland relatief lage energieprijzen
heeft. Dus er kan nog wel een schepje bovenop zonder uit de pas te lopen,
lijkt mij. Ook het degressieve tarief blijft ons een doorn in het oog. Beide
zijn douceurtjes voor de grootverbruikers en ontmaskeren de suggestie die
de naam van de belasting herbergt.Voor gas en elektra wordt een belastingvrije voet ingevoerd van 800 kuub
en 800 kWh. Terecht werd er door verschillende fracties in de Tweede Kamer
op gewezen dat belastingvrije voeten noch stroken met groene, noch met rode
uitgangspunten. Sommigen bepleiten een staffeling op basis van omvang van
het huishouden. Volgens de regering is dat niet mogelijk, althans het betekent
een "aanzienlijke verzwaring van de administratieve lasten voor de energiebedrijven
om na te gaan hoeveel mensen achter de meter wonen". Maar dat hoeft niet,
want de gemeentelijke afvalstoffenheffing kent ook de mogelijkheid tot een
differentiatie naar omvang van het huishouden, waar veel gemeenten gebruik
van maken. Is de regering bereid, deze optie nader te bekijken?Verleden jaar was er veel debat over het omstreden voorstel om op waterverbruik
het hoge BTW-tarief te heffen. Nu wordt voorgesteld, weer het lage tarief
in te voeren met daarbovenop een belasting op leidingwater, ter vervanging
van het gat dat nu wordt geslagen. Ook hiervoor worden alleen de kleinverbruikers
aangeslagen. Wederom gaan de bedrijven, de grootverbruikers vrijuit. Een argumentatie
hiervoor ontbreekt.De eerste 47 kuub, dat wil zeggen ƒ 25, is vrijgesteld. Dit komt
overeen met het gemiddelde verbruik van één persoon. Dat zou
voordelig zijn voor kleine huishoudens, maar dat zijn niet per definitie de
minst draagkrachtige. Waarom niet gekozen voor geen belastingvrije voet, maar
een lager tarief? Wat is eigenlijk het milieueffect van deze belasting? Kortom,
volgens ons zijn deze belastingvoorstellen rood noch groen.Niet bepaald paars was de vrijstelling van monumentale kerkgebouwen. Maar
de wet is na behandeling in de Tweede Kamer gewijzigd. Mijn bezwaar, namelijk
waarom wel kerken en niet andere non-profitorganisaties, is daarmee ondervangen.
Maar tegelijkertijd is het criterium van het beschermde monument geschrapt.
Dat kan ik niet volgen, want het was nu juist een te billijken argument dat
monumentale gebouwen, al of niet gewijd, door hun aard nu eenmaal moeilijk
tot energiebesparing zijn te bewegen. Is dat criterium alleen geschrapt om
alle kerkgebouwen eronder te laten vallen?Dan de verhoging van de afvalstoffenheffing ten behoeve van de oudpapierverwerkende
industrie. De heer Stevens stelde hier ook een vraag over. Ik sluit mij bij
die vraag aan. Zij zien dit niet als een groene prikkel. Is het mogelijk c.q.
is het niet gewenst om afvalstoffen die vrijkomen bij een recyclingproces,
met een lager tarief te belasten?Wat de belastingvoorstellen voor 2000 betreft is er ten slotte het verlaagde
BTW-tarief op arbeidsintensieve diensten. Dat vinden wij een goed voorstel.
Het is ook verwerkt in een door Nederland bepleite EU-richtlijn. Ik las dat
het onder andere betrekking heeft op het schilderen en stuken
van de eigen woning. Het is een detail, maar ik vraag toch waarom het alleen
de eigen woningen betreft. Denkt de regering dat huurders nooit eens uit eigen
beweging een muur laten stuken of een deur laten sausen? GroenLinks deelt
de scepsis van het Tweede-Kamerfractie van het CDA met betrekking tot de doorberekening
van het verlaagde BTW-tarief aan de klant. De toegezegde monitoring wordt
door ons op dit punt met bijzondere belangstelling tegemoet gezien.Dan een paar opmerkingen over het Belastingplan 2001. Wij komen daar natuurlijk
nog uitgebreid over te praten. Een zorgvuldige parlementaire procedure is
van groot belang. Ook in dit opzicht luidt het parool: geen oververhitting.
De gehele oppositie in de Tweede Kamer heeft het overleg met de regering vorige
week geboycot. Na het afhaken van werkgevers, werknemers, boeren en milieubeweging
komt de coalitie nu ook in het parlement behoorlijk geïsoleerd te staan.
Maar is de fout niet door het kabinet zelf gemaakt, namelijk door op 19 mei
1999 de Wet inkomstenbelasting 2001 en pas twee maanden later, op 19 juli
1999, de Invoeringswet Wet inkomstenbelasting 2001 bij de Raad van State in
te dienen? Dat betekende een gat van twee maanden. terwijl men kon weten dat
de Raad van State beide wetten in hun samenhang wilde bekijken. Zo is bij
de start van het parlementaire wetgevingstraject al een behoorlijke vertraging
werd opgelopen. Het lijkt steeds meer op de "Arrogantie van de macht", zoals
de Volkskrant in oktober kopte boven een stuk van Paul Kalma, directeur van
het wetenschappelijke bureau van de Partij van de Arbeid. Ik citeer een treffende
zin: "Vermeend trekt als een opgevoerde stoomwals door Nederland, zinnige
en minder zinnige kritiek op zijn plannen gelijkelijk verpletterend." Nu hoorde
ik verleden week dat de balkons in deze zaal met ijzeren spoorrails aan de
muren zijn bevestigd, maar om daar nu een stoomwals over te laten rijden,
dat past toch niet in de ambiance van dit huis!Het is een open deur, maar de Eerste Kamer bepaalt zelf haar snelheid
van werken. Desalniettemin vraag ik de bewindslieden welke planning zij in
het hoofd hebben voor de behandeling in de Eerste Kamer. Toen ik gisteren
de website van het ministerie van Financiën raadpleegde, zag ik daar
een tijdbalk voor de behandeling van de belastingwetten. Websites beloven
echter vaak meer dan er werkelijk staat. Toen ik die tijdbalk eens goed bekeek,
zag ik dat alles leeg was voor de Eerste Kamer. Wat is voor de bewindslieden
de uiterste datum waarop de Eerste Kamer goedkeuring moet geven om de plannen
op 1 januari 2001 te kunnen invoeren?Onaangenaam verrast werden wij door de mededeling van minister Zalm aan
de VVD-ledenvergadering in Schoorl in november dat meevallers van 1999 worden
gebruikt om de middeninkomens, die er na 2001 bekaaid van zouden afkomen,
voor 750 mln. tegemoet te komen. Zo worden voortdurend de financiële
kaders van het Belastingplan 2001 en van de meerjarenramingen opgeschoven.
Aan deze schuivende panelen heeft GroenLinks geen behoefte. Een begroting
is zo geen sturingsinstrument meer, maar een speelbal van de conjunctuur,
waarbij de spelers aan politieke klantenbinding doen.Ten slotte maak ik enkele opmerkingen over Europa. Het EU-rapport over
oneerlijke belastingconcurrentie heeft nogal wat publiciteit getrokken. Nederland
staat hierin op de eerste plaats met tien van de in totaal 66 geconstateerde
oneerlijke heffingen. Het gaat om het rapport van de commissie met de fraaie
naam Primarolo. Ik dacht eerst dat dit een Italiaan was, maar het is een Engelse
mevrouw. Al die heffingen zijn ondernemersvriendelijk. Het tegenoffensief
van de staatssecretaris was niet mis. Hij stelde in de andere lidstaten een
eigen onderzoek in. Was dat in het geniep, is mijn vraag. Dit onderzoek leidde
tot een tweede lijst van een kleine honderd concurrentievervalsende heffingen,
waaronder alleen al 58 in Frankrijk. Echt verbaasd kon fiscaal rechercheur
Vermeend hierover niet zijn geweest. Immers, in zijn hoogleraarrede in 1993
merkte hij al op dat het perspectief op Europese harmonisatie van directe
belastingen klein is omdat er "binnen de Gemeenschap een verscherpte fiscale
beleidsconcurrentie tussen de verschillende lidstaten valt te signaleren".
Op fiscaal gebied lijkt het Europa zonder grenzen verder weg dan ooit. Daar
lijkt overigens niemand echt spijt van te hebben. Geldt dit ook voor de Nederlandse
regering? Is het instellen van dat onderzoek door de heer Vermeend niet een
impliciete erkenning van het gelijk van mevrouw Primarolo met haar conclusies
over de Nederlandse heffingen?Het rolt allemaal niet zo prima meer. Een argument voor het Belastingplan
2001 was om meer in de Europese pas te lopen, door minder lasten. De belastingdruk
ligt echter nu al op het Europese gemiddelde, de hypotheekrenteaftrek is een
vreemde eend in de Europese bijt en bij nader onderzoek blijken tien heffingen
te ondernemersvriendelijk. Hoe dominant is de VVD-lijn toch in de financiële
politiek!? Of de laatste zin een retorische vraag, een juiste conclusie of
politieke vooringenomenheid is, dat hoop ik na de beantwoording van de regering
duidelijk te hebben.De heer Wöltgens (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Hoewel het na het voorafgaande bijna onwaarschijnlijk
klinkt, zeg ik toch dat naar mijn indruk minister Zalm en zijn staatssecretaris
werken aan een ijzersterke binnenlandse reputatie. Dit ligt voor de hand nu
er na dertig jaar een begrotingsoverschot in zicht komt. Aan het einde van
een eeuw kunnen wij voortdurend over historische momenten praten, maar het
is toch wel een prestatie. Uiteraard komt daar altijd een beetje geluk bij
kijken. De conjunctuur doet het goed, maar zoals ze in Duitsland zeggen: je
hebt ook das Glück des Tüchtigen nodig. Of, een beetje Rooms gezegd:
je moet met de genade meewerken om uiteindelijk daar te komen waar je wilt
zijn, en deze aardse hemel bestaat dus uit een hemel waar begrotingsoverschotten
bestaan. Ik heb overigens sterk de indruk dat de minister vooral houdt van
de voorvreugde op het begrotingsoverschot en dat hij het moment waarop de
historische mededeling kan worden gedaan, zover mogelijk aan het uitstellen
is. Het zou op zichzelf voor de betekenis van deze Eerste Kamer een ongelooflijke
versterking en een impuls zijn, als dit hier werd gezegd. Ik nodig de minister
dan ook uit om die historische woorden hier uit te spreken, bijvoorbeeld morgen
vroeg. Het lijkt me echt een goede dag voor een historisch moment.Mijnheer de voorzitter! Bij die ijzersterke binnenlandse reputatie zijn
er natuurlijk ook dissonanten. We hebben wat dat betreft zonet de heer Platvoet
gehoord; maar in de economenwereld is dit ook het geval en een ervan komt
van De Nederlandsche Bank, die al in april de minister gewaarschuwd heeft
voor inflatieverhogende lastenverlichting. Nu heeft De Nederlandsche Bank
een moeilijke positie op dit moment, omdat het een bank is geworden waarvan
helaas de onbeduidendheid sterk is toegenomen in Euroland. Gelukkig hebben
de betrokkenen dat psychisch leed monetair weten te compenseren, maar de onbeduidendheid
komt helaas ook tot uitdrukking in de wijze waarop de minister de kritiek
van de heer Wellink naast zich neer heeft gelegd. Daarmee bevestigt de minister
nog eens dat De Nederlandsche Bank een wat andere positie heeft gekregen intussen
dan zij in het verleden had.Alvorens ik inga op de serieusheid van de waarschuwingen die vanuit De
Nederlandsche Bank en ook door anderen zijn gegeven, zou ik nog twee opmerkingen
willen maken. Op de eerste plaats merk ik op dat ik de vorige week buitengewoon
verheugd was, daarbij denkend aan zoiets als vindersloon. Immers, jaren geleden
heb ik met collega K.G. de Vries, tegenwoordig minister van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid, er al vragen over gesteld of het niet mogelijk was het
goud te verkopen. Dat is intussen, zo heb ik het idee, een eeuwigheid geleden:
begin jaren tachtig. Wat was het goede van die vragen van ons? Wij stelden
die op het moment dat de goudprijs nog iets voorstelde. Het gekke is dat wij
verhoord worden op het moment dat de goudprijs een historisch dieptepunt heeft
bereikt, hetgeen je niet de indruk geeft dat De Nederlandsche Bank nu de beste
beleggingsmaatschappij is die je je kunt voorstellen.Maar nu gebeurt er iets buitengewoon raars. Wat gaat De Nederlandsche
Bank ermee doen? Je zou zeggen: die bank heeft te veel voor zijn doen, zeker
voor zijn rol binnen Euroland, en die gaat herkapitaliseren. Sommige ondernemingen
herkapitaliseren door kapitaal aan te trekken, maar hier kun je het tegenovergestelde
doen. Je kunt het kapitaal teruggeven aan diegenen die het kapitaalbezit hebben
verschaft. Dat zou De Nederlandsche Bank moeten doen, maar dat doet hij niet.
De bank verkoopt het goud en koopt daarvoor waardepapieren die iets van rente
of dividend of wat dan ook moeten opleveren. Die rente komt dan tot uitdrukking
in de winst die De Nederlandsche Bank afdraagt aan de regering. Ik vind dat
een heel merkwaardige U-bochtconstructie, als ik het zo mag zeggen, zeker
voor een bank die zegt dat het primaat dient te liggen bij de verlaging van
de overheidsschuld. Wat zou zo'n bank moeten doen? Die zou al dat geld rechtstreeks
aan de regering moeten overdragen om daarmee de overheidsschuld te verlagen
en de rentewinst te creëren die daarvan het gevolg is.Ik vrees toch, eerlijk gezegd, dat we bij De Nederlandsche Bank te maken
hebben met de beroemde institutionele traagheid. Het is heel lastig om te
beseffen dat je sommige taken overleefd hebt. Dat is heel erg moeilijk voor
mensen in het algemeen en voor instituten nog eens dubbel en dwars. Hier had
natuurlijk een bijdrage kunnen worden geleverd aan in één klap
de vermindering van de nationale schuld. Ik zou in elk geval zelf absoluut
geen voorstander ervan zijn, als De Nederlandsche Bank een soort staatsbeleggingsmaatschappij
zou worden, waar andere reserves, ook nog onder een wat minder democratisch
te controleren leiding, worden gecreëerd dan via de minister van Financiën
het geval zou zijn. Ik wil echter wel mijn vreugde uitspreken over het feit,
dat het nu eindelijk zo ver is!De Nederlandsche Bank adviseert de voorkeur te geven aan schuldreductie
in plaats van bijvoorbeeld aan belastingverlichting. Het is natuurlijk schoolboekenwijsheid
om in een tijd van opgaande conjunctuur te stellen, dat het veel verstandiger
is te werken aan afbouw van de schuld dan met dat geld andere dingen te doen
die mogelijkerwijs de bestedingen kunnen aanwakkeren en daarmee inflatie tot
stand brengen.Maar er zijn ook tegenargumenten te geven, bijvoorbeeld dat belastingverlichting
kan meewerken aan loonkostenmatiging en op die manier de kosteninflatie drukt.
Als ik echter hoor wat er aangekondigd wordt met betrekking tot de loonontwikkelingen,
lijkt mij dat niet zo vreselijk waarschijnlijk. Ik wil daarop beslist niet
vooruitlopen, maar een en ander doet mij zeer denken aan het Oort-jaar 1990,
toen lastenverlichting gepaard ging met hele sterke loonsverhogingen. Als
het goed gaat, wil immers iedereen dat het goed gaat: degenen die onderhandelen
over lonen, degenen die belastingverlichting geven, enz., enz.De tweede mogelijk is dat de belastingverlichting meehelpt aan vergroting
van de capaciteit, niet alleen de bestedingscapaciteit maar ook de productiecapaciteit.
In dit geval moet dat vooral neerkomen op het uitlokken van extra arbeidsaanbod.
Eerlijk gezegd moet ik nog zien of dat wel gebeurt. Het is immers de vraag,
hoe sterk de prikkel van het arbeidskostenforfait etc. werkt om mensen aan
de slag te helpen. Bovendien staat er een compenserende beweging tegenover.
Er zullen mensen zijn die wanneer zij dankzij de lastenverlichting met minder
werken hetzelfde kunnen verdienen, minder gaan werken. Persoonlijk kan ik
mij dat goed voorstellen. Wat aan de onderkant eventueel aan extra aanbod
erbij komt, gaat er misschien aan de bovenkant af en dan is er sprake van
het inflatoire effect. Ik kan mij wel enigszins kan voorstellen dat men beducht
is voor inflatie.Ik kan mij echter ook voorstellen dat de minister en de staatssecretaris
hechten aan de belastingstructuur en er daarom op aandringen dat de discussie
over het belastingplan van de 21ste eeuw afgehandeld wordt. Hoewel ik begrijp
dat de ik bewindslieden in een duivels dilemma breng als zij een antwoord
moeten geven op mijn volgende suggestie, zou ik die hun toch willen voorleggen.
Ik zou mij kunnen voorstellen dat de belastingstructuur behandeld wordt in
de Tweede en in de Eerste Kamer, doch dat de invoeringsdatum een beetje bepaald
wordt door de vraag of het conjunctureel wel of niet goed uitkomt. Ik zou
daarop graag een reactie horen, hoewel ik mij realiseer de minister hiermee
voor een niet gering dilemma te plaatsen. Dit biedt echter ook de kans om
eens te kijken naar de gigantische grenseffecten die optreden als wij de kostprijsverhogende
belastingen sterk verhogen ter dekking van de verlaging van de loon- en inkomsten.
De minister weet beslist nog wel hoe dat gegaan is met de benzinestations
in de grensstreek toen hij gepoogd heeft om langs omwegen – via Brussel
en tegen Brussel in – enige compensatie te bieden. Ik
zie nu echter een veel groter probleem ontstaan óf voor de grensregio
óf voor de minister, tenzij de regering over geheime informatie beschikt
die zelfs der Spiegel nog niet bereikt heeft, dat in Duitsland in het geniep
gewerkt wordt aan een even sterke stijging van de kostprijsverhogende belasting
als voorzien is in het belastingplan voor de 21ste eeuw.Voorzitter! Ik zei net dat het mogelijk is dat het de minister en de staatssecretaris
vooral gaat om het wijzigen van de structuur van de belastingen. Ik wil er
toch nog aan herinneren waarover wij vorig jaar hebben gediscussieerd. Wat
de betere werking van de arbeidsmarkt betreft, zou ik mij ook een totaal andere
weg kunnen voorstellen, die weliswaar niet fiscaal is, maar waarvoor de minister
wel budgettair belangstelling zal hebben. Wat is het probleem op de arbeidsmarkt?
Als prijsprikkels echt werken, verhindert toch vooral de hele reeks van inkomensafhankelijke
regelingen op en boven het minimumniveau dat de arbeidsmarkt aan de onderkant
goed functioneert. Belastingverlichting betekent dat duur geld wordt uitgegeven –
het is duur geld, omdat het niet alleen bij de minima, maar bijvoorbeeld ook
bij ons terechtkomt – om via fiscale instrumenten de prikkel aan de
onderkant te vergroten. Zou het niet veel beter zijn om geld te verdienen
door bij wijze van spreken alle inkomensafhankelijke regelingen rond en op
het minimum af te schaffen en daarbij ook de gemeenten te verbieden om inkomensbeleid
te voeren? Ik kom daarmee terug op een oude hobby. De heer Vermeend weet dat
ik jarenlang heb geprobeerd om dat tegen heug en meug vol te houden: geen
lokaal inkomensbeleid. Nu zijn wij zover dat wij dat weer open mogen zeggen.
Weg met al die frutsels en fratsels – ik weet er alles van – van
bijzondere bijstand, kwijtscheldingen en dergelijke en compenseer dat in één
klap door een structurele verhoging van het minimum. Dan krijg je een schoon
effect en heb je niet meer te maken met de armoedeval. Tegelijkertijd kan
door een structurele verhoging van het minimum, dat immers behoorlijk is achtergebleven
ten opzichte van de wijze waarop dat volgens SER-rapporten zou moeten worden
aangepast, rechtvaardigheid worden verbonden met een betere werking van de
arbeidsmarkt. Ik herinner mij dat ik dit de minister vorig jaar ook heb voorgehouden.
Toen ik hem erop wees welke gigantische balansverkorting welke besparingen
op de uitvoeringskosten dat met zich zou brengen, meende ik iets van gretigheid
in de ogen van de minister te zien. Ik zie dat nu niet onmiddellijk terugkomen,
maar het lijkt meer tot een soort discussie met zijn staatssecretaris te leiden.
Als die discussie erop gericht is om het plan positief te bejegenen, zou ik
dat graag morgen horen.Voorzitter! Ik ga terug naar het fiscale beleid en met name het internationale
fiscale beleid. De invoering van de euro staat voor de deur. Ik stel weer
een vraag waarvan ik mij afvraag of de minister die zonder bijgedachten kan
beantwoorden. Hij loopt een grote kans om tot een van de beste ministers van
Financiën van deze eeuw te worden uitgeroepen. Hij heeft de Zijlstranorm
gedupliceerd in de Zalmnorm, maar dan wel met overschotten. Ik zou van hem
nu graag ook een adept van Lieftinck maken, want de invoering van de euro
biedt een unieke kans voor een geldzuivering zoals na de oorlog die in één
klap een gigantisch voordeel voor de belastingmoraal kan opleveren. Als de
minister dat ook vindt, zal de euro wel dalen. Dat is echter de prijs die
wij moeten betalen voor een prachtige morele start van de euro.De heer Platvoet heeft al gevraagd hoe de minister aankijkt tegen de opmerkingen
van een andere voorganger van de minister, de heer Duisenberg, over het beleid
van de Duitse regering, met name in verband met de overname van Holzmann en
het verzet tegen de overname van Mannesmann door Vodafone. Dat brengt mij
op een aparte vraag. Het ministerie van Financiën is bezig te kijken
naar de regels die in Nederland gelden voor overnames, naar de beschermingsconstructies,
naar de SER-fusiecode en al wat dies meer zij. Ik vraag mij af in welke richting
die heroverweging plaatsvindt. Ik ben zelf niet zo vreselijk enthousiast over
dat Angelsaksische model, waar iedereen kennelijk op af wenst te gaan en dat
ertoe leidt – ik wil de uitspraak van de minister-president hierover
graag onderstrepen – dat er op dit moment op de beurs allerlei dingen
gebeuren waarvan ik mij bijna niet kan voorstellen dat ze überhaupt nog
iets met de realiteit te maken hebben. Ze hebben helaas wel vaak te maken
met het inkomen van de betrokken directies, die immers via opties of weet
ik wat allemaal de mogelijkheid hebben om bij fusies of zelfs grote saneringen
zelf in een klap tot een arbeidsloos inkomen te komen. Echter, of ze iets
met de waarde van de betrokken bedrijven te maken hebben, betwijfel ik zeer.
Het bedrijf Amacon, de eerste boekhandel die via internet verkoopt, is op
de beurs ongeveer 60 mld. waard, terwijl dat bedrijf nog geen jaar winst heeft
gemaakt. Mijns inziens is dit er een voorbeeld van dat wij hier te maken hebben
met een regelrechte gekte. Ik probeer voortdurend na te gaan hoe iemand daar
toe komt. Ik kan alleen maar bedenken dat in dezen op dezelfde wijze te werk
wordt gegaan als in de 16de of 17de eeuw in Nederland, toen mensen bereid
waren hun huizen te verkopen om een tulp te kopen, omdat weer andere gekken
twee huizen ervoor wilden verkopen, waardoor het dus leek alsof die vreselijk
veel waard was. Zoals wij weten, heeft dat maar een paar jaar geduurd en toen
was het snel afgelopen.Nu kom ik meteen op een punt waarop ik de minister zou willen oproepen
om niet alleen op het binnenlands front een ijzersterke reputatie op te bouwen
maar om ook eens te kijken of dat op het buitenlands front zou kunnen. Ligt
er niet ruimte voor hem om internationale alternatieven terzake te nemen?Ik ben erg teleurgesteld in het optreden van Nederland in de gehele discussie
over de fiscale harmonisatie. Ik herinner mij nog de opmerking destijds van
de minister over Italië en de waardigheid van de Italianen om toe te
treden tot de EMU. Ik weet niet of dat verstandig of positief heeft uitgepakt.
Misschien dat de Italianen daardoor zo braaf zijn geworden, zei iemand zo-even.
Dat lijkt mij wat onwaarschijnlijk, maar goed, het zou kunnen.Hoewel de minister veel succes heeft gehad ten aanzien van de weg naar
Berlijn, naar de structuurfondsen en wat dies meer zij, wringt het toch bij
mij als Nederlandse bewindslieden in het Europese concert de valse tonen van
Thatcher blazen: "ik wil mijn geld terug", respectievelijk "het gaat vooral
om mijn belang". Ik meen dat dit ook geen groot gezag voor Nederland
met zich brengt binnen de EU.Echt teleurgesteld ben ik over de Nederlandse houding in Europees verband
als het gaat om de fiscale harmonisatie, althans zoals dat in de pers overgekomen
is. Samengevat komt die houding erop neer, dat de minister en de staatssecretaris
maar wat blij zijn dat de Engelsen hun poot stijf houden met betrekking tot
de euro-bonds, zodat er geen compromissen behoeven te worden gesloten in dat
gehele fiscale dossier. Ze zijn blij dat ze een zwartepiet hebben in de persoon
van de Engelse minister. Dat is natuurlijk ook een zwartepiet, maar er zitten
op z'n minst grijze pietjes bij die blij zijn dat ze zich achter de brede
rug van die zwartepiet kunnen verbergen. En dat vind ik heel jammer, omdat
het beeld blijft hangen dat Nederland zelf misschien wel eens een van de grootste
aanjagers zou kunnen zijn van de fiscale concurrentie. Als dat zo is –
nu spreek ik echt als sociaal-democraat – dan vind ik dat wij helemaal
op de verkeerde weg zijn. Prof. Daniëls, de opvolger van staatssecretaris
Vermeend op zijn leerstoel internationaal belastingrecht, heeft aan de hand
van een veelheid aan literatuur laten zien, dat fiscale concurrentie uiteindelijk
alle betrokkenen schaadt. Het holt de grondslagen uit van belastingen, bijvoorbeeld
als het gaat om de belasting van vermogen. Het betekent dat allen die aan
de concurrentie meedoen, nadeel ondervinden. Uiteindelijk heeft niemand voordeel.
Het doet mij denken aan de tijd voor de Tweede Wereldoorlog en de fatale devaluatierondes
waardoor het ene land probeerde zich in een betere positie te brengen dan
het andere land. Dat heeft alle landen geschaad, totdat er later afspraken
kwamen zoals nu in Bretton Wood, waarna zomaar devalueren niet meer kon. Precies
hetzelfde doet zich voor bij deze tredmolen van fiscale neerwaartse aanpassingen.
Je holt de belastingopbrengsten uit, dwingt daarmee de regeringen te bezuinigen.
Ik vind het nog veel erger dat de regeringen ertoe worden gedwongen de belastinggrondslag
daar te zoeken waar zij die nog kan vinden. Dat is dus niet bij mobiele eenheden
zoals kapitaal of de bovenklasse, maar bij de middengroepen en de laagste
inkomens. Als wij meewerken en meedraaien aan dat rad, zou ik dat jammer vinden.
Het is onze plicht, dat rad op alle mogelijke manieren tot stilstand te brengen.
Wij mogen niet heimelijk denken dat het maar goed is dat op dit dossier geen
overeenstemming is bereikt. Ik hoor graag het commentaar van de minister en
de staatssecretaris.Mijn volgende punt brengt mij bij de voorgangers van deze minister van
Financiën. Ik herinner mij dat de heer Witteveen op het internationale
monetaire vlak een grote rol heeft gespeeld. Ik herinner mij eveneens dat
de heer Duisenberg toen hij nog minister was het idee heeft gelanceerd van
de euro-doelzones, een voorloper van hetgeen waarover wij nu praten. Ik zou
het bijzonder leuk vinden als onze minister van Financiën, omdat Nederland
volgens onlangs gepubliceerde cijfers een echte beleggingsmarkt is, na grote
landen als Engeland en de Verenigde Staten, de voorhoede zou willen vormen
met degenen die pleiten voor het realiseren van een internationale financiële
architectuur. Ik bedoel daarmee dat wij ervoor moeten pleiten dat het vrije
kapitaal- en geldverkeer aan controles onderworpen wordt. Een of andere overheid
in deze wereld, een of ander verdrag, een of ander gezag, bijvoorbeeld het
IMF, moet in staat zijn, op wereldschaal datgene te doen wat De Nederlandsche
Bank vroeger op nationale schaal deed. Dat moet gebeuren om te voorkomen dat
de incidenten van de laatste tijd, zoals in Azië, Brazilië en Mexico
zich voortzetten. Dit moet er op den duur toe leiden dat de woorden van de
premier dat wij op een vulkaan leven, niet meer opgaan. Het zou goed zijn
als Nederland het initiatief daartoe nam om het voortduren van de eerder genoemde
incidenten te helpen voorkomen.Mevrouw Ter Veld (PvdA):Mijnheer de voorzitter! Denkend aan dit debat stelde ik mij voor dat de
staatssecretaris op de fiets naar Den Haag komt, op zijn achterhoofd valt
en door een ouder echtpaar wordt opgeraapt. Zij houden hem een vinger voor
en vragen of hij die nog ziet en of hij nog weet wie hij is en wat hij doet.
Ik vroeg mij af wat zijn antwoord dan zou zijn. Zou hij zeggen: ik maak de
kinderopvang betaalbaar, ik verminder het watergebruik in Nederland, ik maak
het jongeren mogelijk tegelijkertijd te werken en te studeren, ik in de omroepbijdrage,
zorg ervoor dat vuilophaalauto's goedkoper zijn en maak jacht op katvangers?
Voorzitter! De ambulance zou allang gebeld zijn. Toch doet de staatssecretaris
dit allemaal tegelijk, erger nog, hij dwingt ons daarmee hetzelfde te doen.Wij staan dus weer in een kort tijdsbestek voor een grote hoeveelheid
kabinetsvoorstellen op een veelheid van beleidsterreinen. Dat komt omdat het
kabinet ervoor gekozen heeft in toenemende mate het belastingstelsel instrumenteel
te gebruiken. Daarmee worden andere doeleinden door middel van de belastingheffing
gediend dan uitsluitend het zorgen voor voldoende inkomsten voor de collectieve
voorzieningen. Zoals men weet, zijn collectieve voorzieningen voorzieningen
waarvan je nooit weet waarvoor je ze nodig hebt en waarvoor je ze betaalt,
zoals vuurtorens, politie, onderwijs en zorg. Dat maakt niet uit, want het
vergroot onze kennis op ieder denkbaar overheidsterrein, maar ik hoop wel
voortdurend dat mijn collegae met de betrokken vakministers al in een eerder
stadium de grote lijnen van de voorstellen zullen hebben behandeld.Met het principe van grondslagverbreding voor de belastingen, zeg maar
de vergroening van het systeem en het goedkoper maken van arbeid, zijn wij
het eens. Het valt mij overigens op dat bij de verbreding van de grondslag
op het terrein van milieubelastingen het onderscheid tussen grondslagverbreding
op het punt van de regulerende heffingen en de grondslagverbreding op het
punt van de bestemmingsheffingen een beetje verdwenen is. De minister weet
precies waarover ik het heb, want hij speelde in 1992 een rol bij het WRR-advies.
Als wij de grondslagverbreding tegelijkertijd gebruiken als regulerende heffing
en als de burger dan doet wat wij hopen, komt er echter geen cent belasting
meer binnen. Vorig jaar heb ik dat volgens mij gezegd over de accijns op sigaretten:
als iedereen echt met roken stopt, komt er geen cent accijns meer binnen.
Wij moeten ons echter wel afvragen of het bereiken van andere doelstellingen
op fiscale wijze even verstandig is als het bereiken van die doelstellingen
via doelgerichte subsidies. Ik begin met de kinderopvang. Van het bevorderen van kinderopvang gaat
geen enkel effect uit voor bijvoorbeeld studerende ouders of ouders in de
bijstand. Een gewone subsidiestroom zou zich daar veel beter op kunnen richten.
Ik ga ervan uit dat de voor de kinderopvang verantwoordelijke bewindspersonen
er in ieder geval voor zullen zorgen dat met de nog wel bestaande subsidies
de kinderopvang beschikbaar en toegankelijk blijft voor niet-werkenden met
een laag inkomen. Met andere woorden: ik vertrouw erop dat het belastingbeleid
volgend is en past binnen het beleid van het betrokken vakdepartement.Met betrekking tot de fiscalisering van de omroepbijdrage heb ik dat vertrouwen
niet. Dat wetsvoorstel moet in deze Kamer nog in behandeling worden genomen.
De schriftelijke inbreng vanuit de Eerste Kamer moet de staatssecretaris nog
bereiken; het debat is hier dus nog niet gevoerd. Ook binnen mijn fractie
kan zeer wel sprake zijn van gemengde gevoelens over dat wetsvoorstel. Ook
in de Tweede Kamer speelde ook enig faseverschil een rol. De minister zei
in dat verband dat, als de wet met betrekking tot de omroepbijdrage zou worden
verworpen, de burger dus twee maal voor hetzelfde bedrag zou worden aangeslagen.
Die opmerking vind ik niet gepast. Het besluit tot fiscalisering moet immers
nog worden genomen en de uitvoering daarvan in een belastingplan behoort dus
volgend te zijn. Kan, als dit huis zou besluiten tot een andere keuze dan
het kabinet, de belastingheffing nog worden aangepast aan dat besluit? Het
kan toch niet zo zijn dat door de behandeling van het belastingplan het debat
van volgende week overbodig is geworden? Het kan evenmin zo zijn dat ik vandaag
met deze bewindslieden een debat zou moeten voeren over deze omroepkwestie.
Ik zou het ongepast vinden als mijn collegae volgende week voor een voldongen
feit staan; dan kunnen zij volgende week net zo goed kinderliedjes gaan staan
zingen met de staatssecretaris van OCW.In de verhouding tussen het fiscale beleid en het inhoudelijk beleid kunnen
altijd spanningen ontstaan. Ik heb in eerdere debatten al opgemerkt dat de
keuze voor aftrekposten en subsidiemaatregelen vaak erg makkelijk wordt gemaakt
op basis van een soort papieren overweging: subsidie is verhoging van collectieve
lastendruk en belastingaftrek is een verlaging; wij doen dus belastingaftrek.
Ik acht de doeltreffendheid van het subsidie-instrument groter, maar het risico
van het via de belastingen laten lopen van veel zaken is dat de beleidsbeïnvloeding
vanuit de fiscaliteit kan toenemen. Daarover wens ik deze keer meer opmerkingen
te maken en die ook met concrete voorbeelden te onderbouwen.Een eerste voorbeeld kan zijn dat daar waar de belastingdienst de premie
int, de staatssecretaris geneigd kan zijn om de wet inhoudelijk te beoordelen
en te willen veranderen. Los van de goede intenties merk ik op dat dit onlangs
duidelijk geschiedde bij de Ziekenfondswet voor zelfstandigen. Dat was zeker
begrijpelijk, want ook in het belastingplan wordt nog uitsluitend juichend
gedaan over de positieve inkomenseffecten van dit besluit voor met name zelfstandigen
met een laag inkomen. Het is waar dat het inkomenseffect voor hen zeer goed
is, maar de werkelijkheid is inmiddels wat scherper aan het licht gekomen.
Het gekozen inkomensbesluit pakt voor anderen niet zo goed uit en de negatieve
inkomenseffecten voor middengroepen kunnen fors zijn, zeker als de ene partner
in het ziekenfonds en de andere in de particuliere verzekering blijft. Wij
hebben dat in de Eerste Kamer expliciet naar voren gebracht, waarbij wij hebben
gewezen op het naijleffect en de schokeffecten; wij hebben gevraagd of dat
niet tot reparatie zou moeten leiden. Dat is op dit moment geen discussiepunt.
Als de staatssecretaris van Financiën aankondigt dat hij iets wil gaan
verbeteren, is dat natuurlijk heel goed. Ik heb echter de indruk dat het overleg
tussen deze staatssecretaris en de minister van VWS beter had gekund. Dat
is een understatement.Een tweede voorbeeld, waarop ik wel inhoudelijk wil ingaan, betreft de
fiscale behandeling van de pensioenopbouw. De fiscale benadering houdt terecht
een verantwoordelijkheid in van deze staatssecretaris voor de fiscale ruimte
die mag worden benut. Tot mijn verbazing leidt dat ertoe dat de staatssecretaris
ook inhoudelijk uitspraken doet over de inhoud van pensioenregelingen. Collega
Stevens heeft er al over gesproken dat wij bij de behandeling van de Witteveen-wetgeving
in deze Kamer hebben gevraagd of de staatssecretaris nogmaals wilde bevestigen
dat pensioenregelingen gebaseerd op een salaris/diensttijd-verhouding, maar
met een toezegging in de vorm van een beschikbaar kapitaal, zogenaamde "defined
capital"-systemen, gelijk behandeld zouden worden voor de beoordeling van
de overschrijding van 100%-norm met andere salaris/diensttijd-regelingen,
waarbij niet het kapitaal, maar de rente, de uitkering als toezegging is vastgelegd,
zogenaamde "defined benefits".Een en ander was conform de expliciete toelichting op het amendement terzake
in de Tweede Kamer. In de stukken aan deze Kamer werd er echter nogal warrig
over geschreven. Ik merk ook – daar komen wij echter bij het Belastingplan
2001 over te spreken – dat het in het plan wordt weggeschreven. In de
brief van 29 oktober van de staatssecretaris stond dat salaris/diensttijd-afspraken
gebaseerd op een kapitaalverzekering met pensioenclausule voor nieuwe gevallen
niet meer zouden mogen, omdat zij hybride zijn. Lopende pensioentoezeggingen
zouden moeten worden omgezet in een beschikbare premieregeling.Hier komt de staatssecretaris op inhoudelijke aspecten, die volgens mij
niet meer te maken hebben met zijn verantwoordelijkheid voor het fiscale ruimtebeslag
of de meting van de overschrijding van de toegekende ruimte. In essentie is
de staatssecretaris hier vergaand bezig met het aantasten van de vrijheid
van onderhandelen tussen werkgever en werknemers, zonder dat daarvoor een
dringende noodzaak aanwezig is.Ik geef het volgende kort aan. Kapitaalverzekering met een pensioenclausule
zou men eerder eindloon- of wellicht nog eerder middelloonregelingen kunnen
noemen. Ik noem hen liever bepaalde kapitaaltoezeggingen. Het zijn in ieder
geval geen beschikbare premieregelingen. Ik wijs voor het gemak op een uitspraak
van het Hof van Amsterdam op 6 juni 1996, nr. 556/93. Bij een kapitaalverzekering
met pensioenclausule kan het beschikbare kapitaal geacht worden voldoende
te zijn voor de toezegging, die gerelateerd zal zijn aan zowel het salarisniveau
als het aantal dienstjaren. De deelnemer heeft echter zelf het recht om voor
dat kapitaal een rente, de uitkering, in te kopen bij een verzekeraar
naar keuze. Er is dus sprake bij een dergelijke verzekering van "backservice"
en de pensioentoezegging moet zijn "afgefinancierd". Het gaat hier niet om
een beleggingsverzekering. Het gaat zeker niet om een beschikbaar premiesysteem.
Het omzetten van een kapitaalverzekering met pensioenclausule naar een beschikbare
premieregeling zou zeer nadelig zijn voor werknemers. De "backservice" gaat
verloren. De beschikbare premieregelingen kennen alleen "coming service".
De verplichting tot "affinanciering" zou dan vervallen.Het is mij een groot raadsel hoe naar aanleiding van een vraag over de
toetsing van een eventueel pensioenteveel – de inhoud van een regeling
die binnen de PSW zonder meer tot de mogelijkheden behoort en die zeer veelvuldig
voorkomt – de staatssecretaris een dergelijk verstrekkend standpunt
kan innemen. Het heeft bovendien ook nog eens inhoudelijk gevolgen voor duizenden
werknemers. Ik verzoek de staatssecretaris, de brief in te trekken en een
nieuwe brief te schrijven. Er zijn een aantal vragen door collega Stevens
gesteld. Die kunnen er uitstekend in mee worden genomen. Ik ben overigens
best bereid tot een langer college over pensioenen. Gelukkig krijg ik volgende
week de kans om met staatssecretaris Hoogervorst een volgende pensioenwet
te behandelen.Mijn pleidooi is vooral dat de staatssecretaris er zich naar mijn opvatting
voor dient te hoeden, zich inhoudelijk te bemoeien met beleidsterreinen, los
van zijn collega en de medewetgever, omdat hij bij uitvoering betrokken is
of bij de fiscale ruimtebepaling. Ik zie het straks al voor mij als de omroepbijdrage
wordt gefiscaliseerd. Moet ik dan hier bij een belastingdebat debatteren over
de vraag of een bepaalde voetbalwedstrijd van dusdanig algemeen belang is
dat die moet worden uitgezonden? Dat is ons pakkie-an niet. Wij kijken uitsluitend
naar voetbal en gaan er verder niet over.Maar mag deze staatssecretaris zich dan niet met andere zaken bezigouden
dan uitsluitend de fiscaliteit in enge zin? Natuurlijk wel. Er zijn terreinen
waarop ik meen dat hij een grotere verantwoordelijkheid tentoon kan spreiden
dan hij thans tot gelding brengt. Ik wijs op zijn mogelijke inbreng als het
gaat om zaken als "het inkomensbegrip", de definitie van "ondernemer" en dergelijke.
Daarbij zou hij veel proactiever kunnen zijn. Nog vorige week behandelde mijn
collega die zich met sociale zaken bezighoudt met minister De Vries van Sociale
Zaken een wetsvoorstel met betrekking tot het stimuleren van het zelfstandig
ondernemerschap vanuit de bijstandswet. Het inkomensbegrip dat daar wordt
gehanteerd en de opmerkingen die daarbij zijn gemaakt over afschrijving en
forfaitaire aftrekposten hadden wat ons betreft beter kunnen sporen met de
fiscale werkelijkheid. Trouwens, ook als het gaat over "draagkracht" en de
hantering daarvan in de uitvoering – opnieuw wijs ik op de Ziekenfondswet
zelfstandigen, maar ook op de huursubsidiewet en de wetgeving met betrekking
tot de studiefinanciering – zou een proactieve betrokkenheid van deze
staatssecretaris zeer positief hebben kunnen uitwerken, maar dat kan het alsnog!
Nu krijgt een zelfstandige in een huurwoning met een studerend kind driemaal
een bericht van de belastingdienst waarin op basis van drie verschillende
peiljaren zijn draagkracht aan de hand van zijn belastbaar inkomen wordt aangegeven.
En dan blijkt hij, los van zijn huidige inkomenssituatie, op basis van inkomsten
uit een korter of langer verleden, te rijk voor de ene wet en te arm voor
de andere, terwijl in principe toch steeds wordt beoogd uit te gaan van eenzelfde
draagkrachtbegrip. Dat is simpelweg het gevolg van peildata, naijleffect en
dat soort zaken. Ik vraag de staatssecretaris dan ook of hij, gezien de toenemende
behoefte aan een duidelijke inkomensdefinitie, waarbij op handzame wijze met
de draagkracht rekening wordt gehouden voor de toepassing van inkomensafhankelijke
subsidies, bij het grote belastingplan een nadere analyse kan geven. Op het
bevorderen van eenheid van het overheidsbeleid meen ik overigens ook de minister
te mogen aanspreken.Nu ik toch de minister aanspreek, vraag ik hem ook of hij een eerder gedane
toezegging gestand wil doen, namelijk een overzicht te verstrekken van de
verschillende toezichthouders op financieel- en sociaal-economisch terrein
met hun verschillende instrumentaria. Vanuit de verschillende departementen
worden soms zelfs dezelfde toezichthouders aangestuurd. Die toezichthouders
komen elkaar regelmatig op verschillende terreinen nog tegen ook. Ik denk
onder meer aan de Verzekeringskamer, het CTSV en de CTU. De minister zal ongetwijfeld
direct denken aan de STE en De Nederlandsche Bank. Verschillen kunnen inhoudelijk
best terecht en gewenst zijn, maar als ze op elkaars terrein komen, kan het
ook merkwaardige gevolgen hebben. Het eerder toegezegde overzicht kan daar
inzicht in bieden.Voorzitter! Ik kom nu op het belastingplan in engere zin en de terugsluizing
van de regulerende energiebelasting die overigens vorig jaar reeds was aangekondigd,
dus op enkele capita selecta. Laat ik beginnen met te zeggen dat wij zeer
goed kunnen instemmen met dat deel van de wetgeving waar het gaat over het
voorkomen van anticiperend gedrag op de aangekondigde belastingherziening,
ook al moet die nog worden behandeld. Anticipatie nu kan latere knelpunten
in ieder geval voorkomen. Mijn fractie steunt ook de verdere vergroening van
het belastingstelsel. Ik merkte al iets op over het onderscheid tussen grondslagverbreding,
regulerende heffingen en bestemmingsheffingen. Ook de verlaging van de kosten
van de factor arbeid heeft onze instemming. Als er nog wat meer informatie
kan worden gegeven over de stand van zaken met betrekking tot het onder een
lager BTW-tarief brengen van arbeidsintensieve diensten – schoenlappers,
kappers, glazenwassers – horen wij dat graag.Waar het gaat over de verhoging via de invoering van een belastingaftrek
van de Wajong-uitkering had ik de neiging mijn mond te houden, want ik gun
deze mensen graag een hogere uitkering. Sinds de relatieve ontkoppeling, zeg
maar koppeling op afstand, is het immers zo dat de uitkeringen lager liggen
dan in 1979 werd beoogd. Ze zijn namelijk niet meer netto gelijk aan of afgeleid
van datgene wat een kostwinner op het minimumloon overhoudt. De argumentatie
voor verhoging van de Wajong-uitkering vind ik zeker aansprekend. Vroeg gehandicapten
zullen veelal nooit hun inkomen kunnen verhogen en ook geen aanvullingen op
het inkomen kunnen verkrijgen als ze niet werken in een werkgever-werknemerrelatie.
Maar de instroom in de Wajong is wel hoger dan destijds de instroom
van jong-gehandicapten in de AAW en de uitstroom is lager dan vroeger uit
de AAW. Dus ik hoop dan maar dat naast deze positieve inkomensmaatregel voor
hen die een beroep moeten doen op deze regeling, er ook weer aandacht ontstaat
voor de negatieve effecten als iemand die toch geschikt is voor arbeid, uit
de WAJONG moet uitstromen. Misschien kan hierover nu iets worden gezegd en
wellicht kan dit bij de evaluatie van de REA worden verbreed. Ik zou niet
graag weer in een situatie komen dat een maatregel moet vervallen, omdat de
blijffactor binnen een arbeidsongeschiktheidsregeling te groot wordt. Ik heb
nog onaangename herinneringen aan dergelijke argumenten die in het begin van
de jaren negentig hebben geleid tot vrij drastische ingrepen in de WAO. Met
andere woorden: ik zie graag dat de overheid kan zeggen dat garanties gegeven
in het verleden ook een garantie zijn voor de toekomst.Dat dit niet altijd het geval is zal door velen worden betoogd bij de
maatregelen om het zogenaamde baksteenarrest met terugwerkende kracht van
zijn werking te ontdoen. Mijn fractie kan echter instemmen met deze kabinetsvoornemens.
Maar om alvast een schot voor de boeg te geven voor het komende grote belastingplan
en de kapitaalverzekeringen: de overheid moet er wel voor waken dat zij niet
hoeft uit te spreken dat garanties in het verleden gegeven, geen rendement
bieden in de toekomst.Mijnheer de voorzitter! De heffing op water was vorig jaar een hoofdpunt,
niet zozeer inhoudelijk als wel in spreektijd. Wij hebben hierover toen uitgebreid
gesproken en geconstateerd dat het systeem dat dit jaar vigeert, geen goed
systeem is. De staatssecretaris heeft toegezegd dit te zullen wijzigen. De
Tweede Kamer heeft nu in haar wijsheid vastgesteld dat er een vaste heffing
moet komen op iedere verbruikte duizend liter, dat is wat een gezin van vier
personen ongeveer in twee dagen verbruikt. We hebben gediscussieerd over watermeters
en verschillende tarieven per regio. Ik heb vorig jaar gevraagd om de heffing
op water te plaatsen in het brede kader van het "waterspoor". Die wens herhaal
ik. De prijs van water maakt niet uit bij de gelukkig wel optredende vermindering
van het schoon drinkwaterverbruik. De verschillen in tarieven tussen de regio's
zijn nu al heel groot, terwijl het watergebruik per regio nauwelijks verschilt.
Die verschillen zijn er wel tussen de huishoudens. Een heffing op het gebruik
is in ieder geval gemakkelijker uit te leggen dan een BTW-verhoging. De heffing
is nu tenminste afhankelijk van het verbruik en niet van de prijs. Maar nogmaals,
het breed waterspoor is natuurlijk veel efficiënter voor een goed waterverbruik.
Tenzij de waterheffing uitsluitend is bedoeld als een verbreding van de grondslag
van de belastingen. Dan is water geen juiste keus.De terugsluizing van de energiebelasting is vorig jaar al aangekondigd.
Ik heb de bijlage doorgelezen en blijf het een vreemde regeling vinden. ƒ
100 terughalen bij het energiebedrijf voor een wasmachine met een A-label –
wie dat kan en wil betalen zal die ƒ 100 veelal niet als doorslaggevend
zien en wellicht vaak zelfs niet terughalen – of voor een HR-ketel.
Ik heb zelfs gezien dat voor een wasdroger ƒ 350 wordt teruggegeven.
Dat vind ik absurd. Gezien de prijs van een HR-ketel en de milieueffecten
kon het wel eens beter zijn een HR-ketel hoger te subsidiëren. Ik laat
een gedetailleerde bespreking van die lijst echter met liefde over aan mijn
collegae in de Tweede Kamer, temeer omdat ik niet weet waarover ik het heb
als ik zou spreken over de investeringsaftrek op een aantal landbouwmachines.Ik ben echter wel geïnteresseerd in het effect. Welke mensen uit
welke inkomenscategorieën zullen straks gebruikmaken van deze regelgeving?
Heeft dit inderdaad effect op het milieu? Onze algemene aarzeling bij deze
maatregel ligt bij het vermoedelijk geringe positieve effect voor juist de
lagere inkomens en ouderen. Zij zullen enerzijds – gezien bijvoorbeeld
de energetische kwaliteit van de woning en het relatief veel thuis zijn –
volop meebetalen aan de heffing, maar aan de andere kant zullen zij er –
gezien de vormgeving van de terugsluizing – wel eens erg weinig effect
van kunnen ondervinden. De e-teams bestaan al jaren en uitbreiding ervan zou
heel zinvol zijn. De heer Schutte heeft in de Tweede Kamer gevraagd hoe de
zachte leningen zich straks zullen verhouden tot box III. Ik vind dit heel
interessant. Wij proberen het consumentenkrediet af te schaffen, maar nu komen
de zachte leningen terug. De staatssecretaris heeft geantwoord dat een werkgroep
zich over dit vraagstuk buigt. Ik ben benieuwd wanneer wij informatie krijgen
over de werking van die zachte leningen, want als zij alleen voor de hoge
inkomens beschikbaar zijn, vind ik dit niet zo'n goede gedachte.Mijnheer de voorzitter! Ik kom nu op het vervallen van de assurantierisicoreserve.
Ik had de indruk dat juist door de privatisering van de sociale zekerheidsrisico's
voor het eerste ziektewetjaar in de Pemba, de behoefte aan een dergelijke
assurantiereserve zou kunnen toenemen. Het is natuurlijk aardig voor de verzekeraars
om te stellen dat iedereen zich dan maar moet verzekeren. Maar bovendien is
mijn waarneming thans dat juist in het ziektewetjaar werkgevers met meer dan
50 werknemers die zich verzekerd hadden – ik denk aan de volksgezondheidssector
in verhouding tot de bouwsector – veel minder hebben gedaan aan preventie
dan werkgevers die zich niet verzekerd hadden, maar een assurantiereserve
hadden opgebouwd. Het kan een naijleffect zijn; misschien moet men er nog
aan wennen dat men de deur niet open moet laten staan, omdat een diefstalverzekering
daar niet tegen helpt.Bij de WAO/Pemba had ik de toezegging dat er een assurantiereserve zou
kunnen worden opgebouwd, aangezien de meerderheid van de bedrijven binnen
het collectieve systeem verzekerd bleef, zodat eigenrisicodragers dat zouden
kunnen doen. Deze toezegging blijft in de praktijk een beetje in het vage.
Klopt het dat deze mogelijkheid nu vervalt? Ik weet niet of het wel echt logisch
is in het licht van het zelf meer verantwoordelijk maken van de werkgever
voor de kosten, juist in de sociale zekerheid. Dus graag een nadere uiteenzetting,
waarom het in dat licht toch wijsheid wordt geacht te zijn.Dan de aanpassing van de belastingen aan de wet-BEU. De bijzondere lastenaftrek
voor kinderen in landen waarmee geen sociaal zekerheidsverdrag is afgesloten,
had in deze wet moeten worden opgenomen, dus de aanpassing is een logische
stap. Ik vertrouw erop dat in de overgangsperiode de bijzondere lastenaftrek
blijft bestaan voor kinderen die in de overgangsperiode van
het KB-systeem zouden overgaan naar de belastingaftrek. Ik ga er dus van uit
dat eerbiediging van lopende rechten ook inhoudt dat degenen die nog niet
onder de belastingaftrek vallen, maar onder de kinderbijslag, binnen de overgangstermijn
die overgang kunnen maken. Graag een bevestiging. Verder zou ik het op prijs
stellen als de staatssecretaris van Financiën zijn collega van Sociale
Zaken wilde bijstaan in het snel afsluiten van verdragen. Ik zag in het overzicht
van de sociale zekerheid en van de fiscale verdragen dat er meer fiscale verdragen
zijn dan socialezekerheidsverdragen. Misschien is het dus goed, elkaar te
ondersteunen. Ik vertrouw erop dat in de meeste gevallen de maatregelen in
het Belastingplan passen in het beleid van andere departementen en dat ze
daar ook keurig worden besproken.Ik wil tot slot nog een aantal opmerkingen maken over de Belastingdienst,
want het zijn juist al die medewerkers van de staatssecretaris die de burger
ontmoeten als het gaat om nieuwe of andere regelgeving. Zij krijgen, simpel
gezegd, de huilende mensen aan de telefoon als die in of juist uit het ziekenfonds
moeten gaan. En ik vind de Belastingdienst toch een voorbeeld van een goed
functionerende overheidsdienst. Er wordt expliciet aandacht besteed aan diversiteit
in het personeelsbeleid. Er wordt gelukkig nog steeds gewerkt met eigen bedrijfsmaatschappelijk
werk. Houd dat ook zo, zou ik zeggen. En er is een goed contact en een goed
contract met een externe Arbodienst. Al met al een bedrijfscultuur waarin
aandacht wordt besteed aan de veiligheid, gezondheid en het welzijn van de
medewerkers.De voorzitter:Ik maak u er wel op attent dat u uw spreektijd, die u zelf heeft opgegeven,
nu ver overschrijdt.Mevrouw Ter Veld (PvdA):Dan moet ik sneller praten, voorzitter.De voorzitter:Minder kan ook...Mevrouw Ter Veld (PvdA):In dit geval niet, voorzitter. Ik heb nog één aandachtspunt,
de uitvoering van de wetgeving inzake de fiscale behandeling van de pensioenen.
In het voorjaar zei de staatssecretaris vol vertrouwen dat de kennisgroep
pensioenen van de Belastingdienst snel en adequaat zou handelen als het ging
om de beoordeling van de beschikbare premieregelingen waarvoor immers staffels
zouden moeten worden ontwikkeld. Ik heb de indruk dat er zowel inhoudelijk
als organisatorisch problemen zijn; inhoudelijk waar het gaat om de beoordeling
of een regeling die voldoet aan de invulling van de staffelgedachte, nog wel
spoort met de opvatting dat een dergelijk pensioen moet zijn gebaseerd op
dienstjaren, terwijl juist door het hanteren van de carrièrestaffel
een levensjarenbeginsel wordt ingebouwd; praktisch omdat immers er bij een
rigide en te strikte opvatting over de staffels meer staffels moeten worden
gemaakt dan er burgers zijn. De fiscale wetgeving geeft de grenzen aan van
de fiscale aftrekbaarheid. Ik zou zeggen, als de pensioenregeling sowieso
binnen de fiscale regeling past, maak er dan niet te veel technische problemen
omheen. Graag verneem ik de opvatting van de staatssecretaris hierover. Het
was immers de bedoeling dat de normale pensioenpraktijk niet zou worden belemmerd.
Ik verzoek de staatssecretaris dringend, hieraan ondanks zijn drukke bezigheden
met andere belastingplannen aandacht te besteden. En wat die werkzaamheden
met het grote belastingplan betreft wens ik hem, de minister en al hun medewerkers
veel sterkte.De voorzitter:Voordat ik het woord geef aan de heer Van Bruchem, maak ik de Kamer erop
attent dat hij zijn maidenspeech houdt.De heer Van Bruchem (RPF/GPV):Mijnheer de voorzitter! Ik heb het genoegen, mede namens de SGP-fractie
te mogen spreken. De heer De Vries zal zich concentreren op het Belastingplan,
ik wil de wat meer algemene economische aspecten aan de orde stellen. Deze
taakverdeling is ook de reden waarom wij verzocht hebben, af te wijken van
de volgorde op de sprekerslijst, waarvoor ik u nog dank zeg, voorzitter.Voorzitter! In vergelijking met een jaar geleden wordt er nu heel wat
optimistischer tegen onze economie aangekeken. Toen werd verwacht dat de crises
in Azië, Rusland en Zuid-Amerika een heel vervelend staartje zouden krijgen
voor de economieën van, zeg maar, de westerse landen; de term "geïndustrialiseerde
landen" lijkt mij langzamerhand wat achterhaald. Toen werden de prognoses
neerwaarts bijgesteld. Nu zien wij het tegenovergestelde: de prognoses worden
gunstiger en de minister van Financiën meldt de ene meevaller na de andere.Hoe komt het dat de gevolgen van de Azië-crisis zo zijn meegevallen?
Zijn ze verkeerd ingeschat? Dat zou een reden tot ongerustheid zijn, want
het wijst op een tekortschietend inzicht. De tweede mogelijkheid is dat er
door de desbetreffende regeringen en de internationale organisaties zo'n adequaat
beleid is gevoerd dat de verwachte gevolgen grotendeels zijn afgewend. Dat
zou dan aanleiding geven tot de gedachte dat wij de zaken goed in de hand
hebben. Welke van deze twee verklaringen acht de minister het meest waarschijnlijk?
En – in verlengde hiervan – zijn er inmiddels voldoende mechanismen
ontwikkeld om een volgende internationale financiële crisis te voorkomen?
Zijn er bijvoorbeeld concrete maatregelen getroffen of bestaan er voornemens
om het flitsen van kapitaal enigszins te beperken?Met de Nederlandse economie gaat het goed; dat is in vele toonaarden bezongen.
Er doet zich een stabiele groei voor, de werkloosheid daalt, zelfs de armoede
neemt wat af en het tekort van de overheid tendeert naar nul en dreigt volgens
de laatste berichten zelfs om te slaan in een overschot. Dit zijn uiteraard
ontwikkelingen waarmee ook onze fracties content zijn. Met een groot overheidstekort
en een oplopende werkloosheid is geen enkel doel gediend, ook niet de doeleinden
waaraan onze fracties groot belang hechten. Het op orde hebben van de financiën
is een niet onbelangrijk aspect van het rentmeesterschap, een centraal uitgangspunt
in onze politieke visie. Ik voeg eraan toe dat het daar echter niet mee samenvalt.Over dat laatste een paar opmerkingen. Het feit dat de economie op orde
is, betekent in de ogen van onze fracties niet dat het dus ook goed gaat met
de samenleving. Hier en daar proef ik wel eens de neiging om, bij wijze van
spreken, een soort is-gelijk-teken te zetten tussen de gang van zaken op economisch terrein en de algemene maatschappelijke ontwikkelingen,
maar dat getuigt in onze visie van een eenzijdige, economistische kijk op
de werkelijkheid. Ook bij de verdeling van de baten van de economische voorspoed
staan onze fracties, zacht gezegd, niet altijd te juichen: aan de ene kant
soms zeer schrijnende situaties in de zorgsector, mede door het te krappe
budget en aan de andere kant een uitbundige consumptie en soms een enorme
verrijking van een beperkte groep.Wat ik met deze opmerkingen wil zeggen, is dat economische ontwikkeling
geen doel op zichzelf moet zijn, maar gericht moet zijn op het bevorderen
van welzijn en gerechtigheid. Naar de mening van onze fracties is dat momenteel
onvoldoende het geval.Tegen deze achtergrond wil ik een kanttekening maken bij een passage op
blz. 19 van de Miljoenennota, die ook is geciteerd door de heer Platvoet,
waarin staat dat de gunstige economische ontwikkelingen een solide basis vormen
voor het aanpakken van de problemen waar de Nederlandse economie mee wordt
geconfronteerd: "Wanneer problemen op het gebied van milieu, mobiliteit en
scholing niet ter hand worden genomen, kunnen belemmeringen voor verdere duurzame
economische groei optreden." Daar zit natuurlijk een kern van waarheid in,
maar er is ook een kritische kanttekening bij te maken. De redenering gaat
namelijk niet op voorzover de voortgaande economische groei qua richting en
tempo zodanig is dat bepaalde problemen erdoor worden geïntensiveerd.
Op het gebied van milieu en mobiliteit is dat verschijnsel naar onze mening
onmiskenbaar aanwezig. Daarom zou het aanpakken van de genoemde problemen,
terwijl de richting van de economische groei met een sterk accent op verschillende
vormen van transport van goederen en mensen niet verandert, wel eens "dweilen
met de kraan open" kunnen zijn.Zoals ik al zei: de overheidsfinanciën zijn redelijk op orde. Dit
heeft ongetwijfeld iets te maken met de begrotingsdiscipline, waarvoor de
minister zich de afgelopen jaren met succes heeft ingespannen. De vraag rijst
echter hoe duurzaam de huidige gunstige gang van zaken is. En dan gebruik
ik het woord "duurzaam" niet in ecologische zin, maar in de betekenis van
"voortdurend", net zoals in de zojuist door mij geciteerde zin uit de Miljoenennota,
althans als mijn interpretatie op dit punt juist is.Met betrekking tot deze economische duurzaamheid zijn er, als ik het goed
zie, twee, tamelijk tegenstrijdige opvattingen. Enerzijds wordt gewaarschuwd
voor mogelijke bedreigingen, anderzijds is er een school die met zoveel woorden
stelt dat we een nieuwe economie hebben gekregen waarin – ik chargeer
een beetje – inflatie en recessies zijn uitgebannen en waarin altijd
hoogconjunctuur heerst. Om met het laatste te beginnen, onze fracties denken
dat dat te mooi is om waar te zijn. In de eerste plaats staan wij, op grond
van onze overtuiging, bij voorbaat heel sceptisch tegenover iedere vorm van
utopiedenken. Van het laatste heeft de idee van de nieuwe economie toch wel
veel weg. In de tweede plaats wijs ik op de gang van zaken in Japan, dat in
feite in de jaren tachtig een economische ontwikkeling kende die het ideaal
van de nieuwe economie vrij dicht benaderde, maar die in de jaren negentig,
althans tot voor kort, te maken had met een hardnekkige stagnatie, gecombineerd
met deflatie, ondanks een hoge scholingsgraad, een goede infrastructuur en
enorm veel technologische kennis. Ik kan me voorstellen dat door de snelle
verspreiding van nieuwe technologie, zoals de mobiele telefoon en internet,
de periode van hoogconjunctuur wat langer duurt dan we gewend zijn. En ook
andere ontwikkelingen kunnen ertoe leiden dat conjunctuurremmende knelpunten
zich wat later voordoen dan in het verleden. Ik denk aan het betrekkelijk
geringe beroep dat sommige snel groeiende sectoren doen op grondstoffen, op
de verminderde noodzaak om grote voorraden aan te houden en aan de overvloed
aan kapitaal die beschikbaar is, mede door de reductie van de overheidstekorten.
Toch spelen, gelet op de gang van zaken in Japan, andere factoren blijkbaar
evenzeer een rol.Eigenlijk past de economische ontwikkeling in de VS nog het beste bij
de denkbeelden van de nieuwe economie, maar ook daar zijn enkele onevenwichtigheden
te onderkennen. Dan denk ik vooral aan het enorme tekort op de lopende rekening –
dat ligt inmiddels in dezelfde orde van grootte als het hele Nederlandse nationaal
inkomen – in combinatie met een stijgende dollar. Je zou zeggen: dat
moet een keer misgaan. Anderen hebben het ook gezegd. Ik hoor graag van de
minister wat hij vindt van de idee van de nieuwe economie en of we naar zijn
mening inderdaad in het recessieloze tijdperk zijn aangekomen.In elk geval is lang niet iedereen overtuigd van dat laatste. Onder andere
de Raad van State wijst op knelpunten op de arbeidsmarkt en de mogelijk daaruit
voortvloeiende stijging van de loonkosten. Ook anderen noemen het risico van
een oplopende inflatie, die zich geleidelijk begint af te tekenen in de prognoses.
Dat gebeurt nog niet in de MEV, maar sinds die tijd zijn de looneisen duidelijk
omhoog gegaan en is ook de dollar behoorlijk geapprecieerd. Beide verschijnselen
hebben in beginsel een opwaarts effect op de inflatie. Hogere looneisen zullen
de arbeidsinkomensquote ongetwijfeld verder doen stijgen. De MEV gaf daarvoor
al een stijging aan. Bij een krappere arbeidsmarkt kun je dat ook gewoon verwachten.
Bij de financiële beschouwingen in de Tweede Kamer deed de minister over
deze gevaren tamelijk geruststellend. Is dat nog steeds zijn benadering of
begint zich ook bij hem een lichte ongerustheid af te tekenen op dit punt?
En zo ja, kan en moet er iets aan gedaan worden?Iemand die althans een half jaar geleden nog bepaald geen aanhanger was
van de nieuwe economie, was minister-president Kok. Hij had het over een vulkaan,
over een luchtbel en over sneeuwbaleffecten. Dat is andere koek dan de wolkenloze
hemel van de nieuwe economie. De minister-president wees daarbij op de hoge
koersen van aandelen en op de sterk gestegen huizenprijzen. Bij die stijgingen
spelen reële factoren een belangrijke rol, maar zijn ook speculatieve
ontwikkelingen te onderkennen. Reële factoren zijn de groei van de inkomens,
de daling van de rente, de verbeterde winstgevendheid van het bedrijfsleven
en de schaarste op sommige segmenten van de woningmarkt. Daarnaast doen de
ruime mogelijkheden om geld te lenen hun invloed gelden. Ik zag laatst in
een antwoord van de minister op vragen uit de Tweede Kamer dat de totale hypotheekschuld
in Nederland inmiddels is opgelopen tot 520 mld. Dat is een
stijging van ruim 60% in 5 jaar. Ik meen dat de heer Platvoet zo-even een
ander cijfer noemde, maar misschien bestaan ook van de hypotheekschuld wel
verschillende definities. Dat horen wij dan morgen wel. In ieder geval is
500 mld. niet niks. Die antwoorden dateerden van eind augustus, dus ik neem
aan dat de hypotheekschuld de staatsschuld inmiddels al ruimschoots overtreft.
Bovendien is er volgens het CBS vorig jaar voor 18 mld. meer aan hypothecaire
leningen afgesloten dan nodig was voor de aankopen van onroerend goed. Delen
de bewindslieden de mening van onze fractie dat hier toch wel enige reden
is tot zorg?Ik ontkom niet aan de indruk dat de koersstijging van de aandelen speculatieve
elementen bevat: de koersen stijgen omdat ze stijgen. Hiermee kom ik bij de
tulpen van de heer Wöltgens terecht. Er is veel geld in de samenleving,
dat een uitweg zoekt en vindt op de effectenbeurzen. Deze tendens kan overigens
nog versterkt worden als wij de staatsschuld drastisch verminderen. Via allerlei
constructies zoals groeiversnellers en wat dies meer zij, worden er ook nogal
wat aandelen op krediet gekocht.Tegen deze achtergrond waarderen onze fracties het positief dat de regering
de aftrekbaarheid van rente voor leningen die weinig met de aanschaf van een
eigen huis te maken hebben, tracht de beperken. Daarnaast stellen wij met
genoegen vast dat langzamerhand een of andere beperking van de aftrekbaarheid
van de hypotheekrente, de "echte" hypotheekrente, uit de taboesfeer komt.
Ik zal maar niet vragen hoe de bewindslieden hierover denken, want zolang
zij deel uitmaken van dit kabinet, is het antwoord voorspelbaar.Over de ontwikkeling van de Nederlandse economie zijn er dus wel wat onzekerheden.
Ook het Centraal planbureau heft een waarschuwende vinger. Op de bladzijden
18 en 21 van de macro-economische verkenning staat bijvoorbeeld dat een daling
van de effectenkoersen en van de woningprijzen tot een vermindering van de
economische groei met 0,25 tot 0,5% leidt. Het CPB voegt hier echter aan toe
dat, wanneer deze ontwikkelingen samenhangen met een oplopende rente, wat
ons geen onmogelijk samenloop lijkt, de negatieve effecten aanzienlijk groter
zullen zijn.Het geheel overziende kunnen onze fracties zich erin vinden dat er veiligheidshalve
wordt uitgegaan van een behoedzaam scenario. Het verdelen van meevallers is
voor een minister van Financiën, naar ik aanneem, heel wat aangenamer
dan het voorstellen van ombuigingen bij een tegenvallende ontwikkeling. Deze
instemming neemt niet weg dat hier, als ik het goed zie, toch wel een probleem
ligt: de meevallers zitten als het ware ingebakken in de begroting, maar de
uitgavenplafonds maken het moeilijk om de meevallers aan te wenden voor verbetering
van de kwaliteit van de samenleving. Vanuit dit gezichtspunt is een tussentijdse
herziening van het regeerakkoord, zoals door sommigen bepleit, niet verkeerd.
Of zo'n midterm review leidt tot een midlifecrisis, zien wij dan wel.De overheid moet de komende tijd nogal wat investeren in infrastructurele
werken. Het is naar onze mening verantwoord dat de overheid hiervoor geld
leent. Ook toekomstige generaties mogen best meebetalen een hogesnelheidslijnen
waarvan zij volop kunnen profiteren.In dit verband maak ik een opmerking over de zogenaamde PPS. Ik heb de
aanloop van de discussie erover niet van nabij meegemaakt, maar ik kan mij
voorstellen dat de invoering ervan mede werd ingegeven doordat de rijksoverheid
krap in de financiële middelen zat. Als dat zo is, kan de PPS althans
in financieel overzicht wat minder noodzakelijk worden nu de overheid duidelijk
ruimer in de middelen komt te zitten. Is een herbezinning op dit punt daarom
niet gewenst? Ik vraag dit mede in het licht van de kritische benadering van
privatisering tijdens de algemene beschouwingen in deze Kamer. PPS is, hoe
je het wendt of keert, een vorm van privatisering, die meestal gepaard gaat
met vrij ingewikkelde constructies. Ik heb ergens in de stukken gelezen dat
het departement al een hele tijd bezig is met het opzetten van een kenniscentrum.
Een PPS kent ook zelden lagere financieringslasten. Bovendien vinden wij dat
de openbare infrastructuur een kerntaak van de overheid is. Bij een sterke
afhankelijkheid van PPS bestaat het gevaar dat maatschappelijk minder urgente
projecten doorgaan terwijl urgentere projecten worden uitgesteld.Ik wacht met belangstelling de reactie van de bewindslieden af.De voorzitter:Ik wens de heer Van Bruchem graag geluk met het houden van zijn maidenspeech.
De heer Van Bruchem heeft een professionele achtergrond op het gebied van
de landbouweconomie. Het is uit zijn eerste inbreng echter wel duidelijk dat
zijn economische inzichten niet tot de landbouw zijn beperkt.Het samengaan van de fracties van de RPF en het GPV heeft geleid tot een
verdubbeling van het aantal leden ten opzichte van de oorspronkelijk samenstellende
delen. Tot die verdubbeling heeft de heer Van Bruchem zich in zijn eigen woonplaats
met de praktische, toegepaste politiek beziggehouden. Wonende in het dorp
Bruchem maakte hij deel uit van de gemeenteraad van Kerkwijk, als fractievoorzitter.
Dankzij deze Kamer is er in de Bommelerwaard een gemeentelijke herindeling
totstandgekomen. Sinds 1 januari is hij lid van de gemeenteraad van Zaltbommel
en daar wethouder.Mijn hartelijke gelukwensen met deze voortzetting van de politieke loopbaan.De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.De voorzitter:Het woord is aan de heer De Vries. Ook hij houdt zijn maidenspeech.De heer De Vries (RPF/GPV):Mijnheer de voorzitter! Van alle landen van de Europese Unie is ons land
het enige waar de belastingdruk sinds 1975 is gedaald. Stonden wij 24 jaar
geleden nog aan de top van de toenmalige Europese Gemeenschap, vandaag ligt
de belastingdruk blijkens een onderzoek van de Europese Associatie van Belastingbetalers
precies op het gemiddelde van de Europese Unie. Mijn fractie en ook die van
de SGP, namens wie ik ook mag spreken, achten dat een gelukwens waard, zowel
aan de regering, als aan de burgers. Het huidige gunstige economische klimaat
in ons land en vooral de lage werkloosheid, is, voorzover het van mensen afhangt,
mede aan deze lastendaling te danken.Maar, zo voeg ik daaraan toe, het doel van de lastendaling is daarmee nu ook wel bereikt. Tegelijk voelen we namelijk her en der de knelpunten
die het lang volgehouden stringente beleid heeft veroorzaakt. Op diverse beleidsterreinen
liggen onze uitgaven, als percentage van het bruto nationaal product, beneden
het gemiddelde in vergelijkbare Europese of OESO-landen; ik denk aan het onderwijs,
de gezondheidszorg en de defensie. Weliswaar is zo'n vergelijking niet alles
bepalend – het zou immers kunnen zijn dat wij hetzelfde efficiënter
doen – maar als tegelijk uit juist die sectoren noodkreten klinken over
financiële krapte, dan hebben die toch ten minste het vermoeden van redelijkheid.
Voor de homogene groep internationale samenwerking is een vast percentage
van het BNP afgesproken. Waarom doen we dat daar wel en niet op andere gebieden?
Dat kan een nuttig ijkpunt zijn op terreinen waar de behoeften in beginsel
onbegrensd zijn.Onder deze omstandigheden hechten onze fracties dan ook niet meer zo aan
verdere generieke lastenverlichting als doel op zichzelf. De daling van het
begrotingstekort zien we wel graag gehandhaafd met het oog op een gezonde
financiële situatie op de lange termijn. Bij de huidige economische voorspoed
lijkt ons een overschot van 1% BNP een redelijk doel om tot versnelde vermindering
van de staatsschuld te komen. Als er middelen beschikbaar zijn voor lastenverlichting,
willen we die liever gericht inzetten ten gunste van de mensen met de laagste
inkomens en dan is het van secundair belang, of dat gebeurt via de belasting
of in de sfeer van overheidsuitgaven. Daarnaast is iedereen gebaat bij een
behoorlijk niveau van onderwijs, zorg en publieke veiligheid. Wij willen de
regering dan ook aansporen om naast lastenverlichting als automatische bestemming
voor bepaalde meevallers of een deel daarvan, ook verbetering van de kwaliteit
van publieke voorzieningen op te nemen.Het zal duidelijk zijn, mijnheer de voorzitter, dat wij niet enthousiast
kunnen zijn over de lastenverlichting zoals die vervat is in het Belastingplan
2000. Vooral de verhoging van het arbeidskostenforfait achten we niet de beste
besteding van beschikbare middelen. Zeker, er zijn nog steeds te veel mensen
die buiten het arbeidsproces staan, maar om hen aan het werk te helpen zijn
veel gerichtere instrumenten nodig dan zo'n voor iedereen geldende verlaging
van het bruto loon. Of een ander doel, bevordering van loonmatiging, hierdoor
zal worden bereikt, is ook nog lang niet zeker.Het arbeidskostenforfait was oorspronkelijk bedoeld als aftrekpost voor
kosten die mensen in verband met hun werk moesten maken. Voor het gemak van
de fiscus werd dat in een forfait gegoten, dat voor de meesten toereikend
was. Wie meer kosten had, kon ook die aftrekken met een specificatie. Inmiddels
is de wet deze aftrekpost ook als arbeidsmarktinstrument gaan gebruiken en
daarmee is hij van karakter veranderd. Hij doet nu geen recht meer aan individuele
verschillen in de hoogte van arbeidskosten. Dat heeft zelfs geleid tot een
kritische uitspraak van de Hoge Raad. In het Belastingplan 2000 wordt dit
oneigenlijk gebruik niet verder opgevoerd, maar de door de Hoge Raad gesignaleerde
onbillijkheid voor mensen met veel echte arbeidskosten wordt ook niet ongedaan
gemaakt. Dat lijkt ons in een rechtsstaat geen goede zaak. Waarom is het advies
van de Raad van State om hieraan grote prioriteit te geven niet opgevolgd?
Een beroep op de budgettaire consequenties, zoals in de memorie van toelichting
wordt gedaan, is toch niet gepast jegens diegenen die door deze regeling benadeeld
zijn? Hetzelfde moet gezegd worden van de differentiatie in het autokostenforfait. "Het
kan niet" past niet erg bij de reputatie van deze staatssecretaris als fiscale
alleskunner!Mijnheer de Voorzitter! Ik sprak over de lastenverlichting via het arbeidskostenforfait.
Vreemd is dat het effect van deze lastenverlichting op het nettoloon meteen
meer dan ongedaan gemaakt door een extra verhoging van het tarief in de laagste
schijf met een opbrengst van 1,4 mld. vanwege de fiscalisering van de omroepbijdragen.
Wij hebben aan die maatregel op inhoudelijke gronden al geen behoefte, maar
dit neveneffect is een extra argument tégen. We spannen ons wel graag
in om het laagste tarief laag te houden. Het past ook niet in de doorgaande
lijn van dit wetsvoorstel en het wetsvoorstel inzake de belastingherziening
2001. Die zijn er juist op uit om de lasten te verschuiven van directe naar
indirecte heffingen. Hier wordt een bestemmingsheffing vervangen door verzwaring
van de loon- en inkomstenbelasting. Hoe moet ik dit rijmen?Wij hebben in beginsel geen bezwaar tegen verschuiving van lastendruk
van het inkomen naar de bestedingen. Dan dient echter wel een rechtvaardige
verdeling naar draagkracht extra in het oog te worden gehouden. Het aangewezen
instrument voor belastingheffing op bestedingen is de BTW met haar twee tarieven.
Willen we speciale producten nog extra belasten, dan moet daarvoor een goede
reden zijn. Er zal een motief aangewezen moeten worden waarom het wenselijk
is de consumptie van een bepaald goed af te remmen. Dat motief is er als het
gaat om zaken die het milieu belasten. Daarom hebben we een Wet belastingen
op milieugrondslag. Vandaag stelt de regering ons echter voor, in die wet
een belasting op leidingwater op te nemen. In het debat in de Tweede Kamer
heeft de regering erkend dat het verband tussen drinkwater en milieu heel
dun is. Vanuit milieubelangen valt deze belasting dan ook nauwelijks te verdedigen.
Misschien is het tegendeel zelfs het geval. De aanleg van de waterleiding
in de vorige eeuw heeft mogelijk meer aan de volksgezondheid bijgedragen dan
alle medische uitvindingen samen!De regering is voor haar verdediging nu teruggevallen op de algemene doelstelling
van verschuiving van directe naar indirecte belastingen. Maar waarom dan uitgerekend
het leidingwater als object voor een extra heffing? Die kan natuurlijk gemakkelijk
geïnd worden en het verbruik zal door de hogere prijs niet of nauwelijks
worden beïnvloed. Dat is prettig voor de begroting. Het lijkt erop alsof
in het regeerakkoord met een natte vinger een bedrag is ingevuld voor "andere
milieubelastingen dan energieheffingen" (700 mln.) en dat de staatssecretaris
zich nu in alle bochten moet wringen om dat waar te maken, tot schade van
de effectiviteit en de overtuigingskracht. Maar voor een accijns of wat daarmee
te vergelijken is, moeten toch méér gronden kunnen worden aangewezen?Om dezelfde reden plaatsen we ook een vraagteken achter de frisdrankaccijns.
Deze heffing verschuiven naar alcoholische dranken lijkt ons een goed idee!
Wij verwachten van de drinkwaterheffing geen ander gevolg dan
dat er middelen vrijkomen voor terugsluis of positieve prikkels. Maar dat
is toch geen doel in zichzelf? En hoe zal de heffing op huishoudelijk afval
tot zuinigheid bijdragen, zolang in veel gemeenten elk huishouden een vast
bedrag aan afvalstoffenheffing betaalt?In verband met de verhoging van de afvalstoffenheffing zou ik de regering
nog twee vragen willen stellen. Allereerst sluit ik mij aan bij de opmerkingen
van de heer Stevens over de recycling van oud papier.Op de tweede plaats wijs ik erop dat gemeenten die gebonden zijn aan de
Afvalverwerking regio Nijmegen, zich ernstig zorgen maken over de lastenverzwaring
mede omdat hiermee tegelijk een korting van ƒ 35 per ton vervalt. Deze
regio heeft al de hoogste kosten, omdat de ARN op last van hogere overheden
een duur concept van afvalverwerking gebruikt, aangeduid met de letters GAVI.
Ziet de regering nog mogelijkheden deze gemeenten tegemoet te komen?Aan het compenseren van verschuivingen van directe naar indirecte belastingen
in de sfeer van de loon- en inkomstenbelasting, zitten haken en ogen. Ik heb
er geen moeite mee dat inspanningen die leiden tot een zuinig gebruik van
energie en water, beloond worden. Maar niet elk grootgebruik komt voort uit
gebrek aan zuinigheid. Het kan ook veroorzaakt worden door de gezinsgrootte
en daarmee wordt geen rekening gehouden bij de compensatie. Wat de grote gezinnen
betreft heeft het kabinet gewezen op de, overigens geringe, verhoging van
de kinderbijslag. Wij zien die echter meer als beperkte ongedaanmaking van
de krasse verlaging die onder het vorige kabinet heeft plaatsgevonden. Er
zou dus voor de grote gezinnen nog wel wat meer gedaan kunnen worden in verband
met de ecotaks.In verband met de kinderbijslag is er onlangs weer enige discussie geweest
of het zinvol is dat alle ouders die krijgen ongeacht hun eigen inkomen. Niet
iedereen heeft dat geld immers in dezelfde mate nodig. Dat laatste is waar.
Anderzijds is er binnen dezelfde inkomensgroep wel degelijk verschil in draagkracht
tussen een huishouden zonder kinderen en bijvoorbeeld een gezin met drie kinderen
in het voortgezet onderwijs. Aangezien onze belastingen hiermee geen rekening
houden, zie ik de kinderbijslag als een vorm van correctie daarop. Het is
bovendien een groot goed dat de kinderbijslag kan worden aangevraagd en uitgekeerd
zonder de administratieve rompslomp van inkomensgegevens. Wel zou naar onze
mening een andere ingreep te overwegen zijn die toch recht doet aan het verschil
in belang van de kinderbijslag voor rijke en arme gezinnen. Zou het geen overweging
verdienen deze bijslag tot het belastbaar inkomen te rekenen en dan de uitkeringen
zo te verhogen dat de uitkomst voor de schatkist neutraal is? Netto hebben
de laagstbetaalden er dan meer aan dan de hogerbetaalden, terwijl het stelsel
eenvoudig blijft.Kunnen de bewindslieden al meedelen of de verlaging van de BTW op enkele
arbeidsintensieve diensten op 1 januari zal ingaan en of Nederland inderdaad
drie categorieën mag aanwijzen? Wil de regering erop toezien dat de BTW-verlaging
aan de klanten wordt doorgegeven? Wat is het motief om schilderwerk te beperken
tot huizen ouder dan 15 jaar? Maakt dat de uitvoering van de regeling niet
te gecompliceerd? Laten de Europese regels twee tarieven voor dezelfde dienstverlening
toe?Onze fracties betreuren het dat er op de top van Helsinki nog geen resultaat
is geboekt op het gebied van belastingen. Wij denken dan zowel aan de belastingheffing
op rente en dividenden als aan de onderlinge concurrentie tussen de lidstaten
in de belastingen voor bedrijven. Op het eerste punt heeft Nederland groot
belang; op het tweede verwachten onze medeleden in de EU ook een stap van
onze kant. Gezien de animo van buitenlandse ondernemingen om hun hoofdkantoor
hier te vestigen, zal dat wel niet helemaal uit de lucht gegrepen zijn. Het
zou daarom goed zijn als onze regering niet de blanke onschuld speelt, maar
zich bereid toont om erover te praten in EU-verband. Eventuele stappen hoeven
natuurlijk niet eenzijdig te zijn. Grote landen zoals Engeland en Frankrijk
mogen niet buiten schot blijven. Maar uiteindelijk is een begrenzing van deze
vorm van concurrentie in ieders belang.Onze fracties volgen met belangstelling de discussie aan de overzijde
over de belastingherziening 2001 en de veranderingen die in de loop van die
behandeling in de voorstellen zullen worden aangebracht. Wij spreken de hoop
uit dat wij in deze Kamer voor de overweging van deze belangrijke voorstellen
de tijd zullen krijgen die ze verdienen.Tot slot heb ik nog een vraag over de domeinen. Door de veranderingen
in de krijgsmacht komen af en toe militaire terreinen vrij voor andere doeleinden.
Het Rijk biedt die dan te koop aan. Soms betreft dat terreinen die in het
militaire gebruik hun natuurwaarde hebben behouden of in de ecologische hoofdstructuur
liggen. Provincies of natuurbeschermingsorganisaties zouden die graag willen
kopen, maar hun klacht is dat het Rijk een dusdanige commerciële prijs
vraagt dat alleen projectontwikkelaars die kunnen opbrengen. Maar daarmee
gaat het terrein voor de natuur verloren. Is de regering bereid in zulke gevallen
niet alleen economische, maar ook ecologische overwegingen te laten gelden?De voorzitter:Ik wens de heer De Vries graag geluk met het houden van zijn maidenspeech.
Net als de vorige spreker is zijn praktijk in de praktische politiek gelegen
geweest in de gemeenteraad, in dit geval van Amersfoort. Daarnaast is zijn
belangrijkste professionele bezigheid gelegen geweest in de journalistiek;
hoofdredacteur van het Nederlands Dagblad al vanaf 1974. Voor die tijd was
hij medewerker van de Tweede-Kamerfractie. Zo luisterend vandaag, moet dat
voor die fractie een heel goede tijd zijn geweest. Ik wens de heer De Vries
nogmaals van harte geluk.De vergadering wordt enige ogenblikken geschorst.De heer Schuyer (D66):Mijnheer de voorzitter! De lof die de bewindslieden krijgen voor hun beleid
wordt breed gedragen, maar zij verdienen het dat ook in dit huis mijn fractie
haar beschouwingen begint met die constatering. Vorig jaar bijvoorbeeld was
er ook in deze Kamer de twijfel of onderdelen van de dekking uit het regeerakkoord
wel haalbaar zouden blijken. Bijvoorbeeld de vermindering die werd ingeboekt
door beperking van de afdracht aan Europa werd als boterzacht ervaren. Ook
ik heb daar vorig jaar mijn twijfel over uitgesproken. In de
politiek werkt het meestal zo, dat men zich dat slecht herinnert als het tegendeel
blijkt. Ik wil daar niet aan meedoen en de minister complimenteren voor de
volharding op dit punt die tenslotte ook succes heeft gehad. Het valt overigens
op dat in deze Kamer vorige sprekers dat ook hebben gedaan, terwijl er aan
de overzijde met geen woord over is gerept. Overigens doe ik dat met de kanttekening
dat mijn fractie wat betreft de betalingen aan Europa niet wenst, dat de kruideniersmentaliteit
daarbij gaat overheersen. Wij mogen best nettobetaler blijven omdat juist
een sterk exporterend land als het onze op vrijwel elk terrein een enorm voordeel
heeft aan de uitbreiding van onze interne markt. Ik zou graag van de minister
vernemen of ook hij een netto betalingspositie van ons land op zichzelf aanvaardbaar
vindt en zo ja waar dan in globale zin voor hem de grens ligt. Als inderdaad
binnen enkele jaren de Europese Unie wordt uitgebreid met een aantal landen
en op termijn zelfs met dertien, dan is er helemaal reden voor Nederland om
daarbij een nettobetalingpositie voor lief te nemen. Immers, de interne markt
wordt dan nog veel groter dan op dit moment en als exporterend land heeft
Nederland daar uitsluitend veel voordeel bij.Op blz. 447 van de Handelingen van de overzijde zien we een foto van de
minister in een voor hem karakteristieke pose: schaterend. Als je de tekst
er naast leest, blijkt het te gaan over de beschouwing van de minister over
het begrip "nieuwe economie". Hij betoogt dat hetgeen onder dit begrip verstaan
wordt, in ieder geval geen mondiaal verschijnsel is en zelfs niet zonder meer
kan worden waargenomen in de landen van de Europese Gemeenschap. Maar hij
veegt er ook weer niet helemaal de vloer mee aan. Door de hervormingen die
zijn doorgevoerd, is er aanleiding om een verwachting uit te spreken dat ons
land op een structureel hoger groeipad zit. De prognoses waarover wij op dit
moment kunnen beschikken, geven in ieder geval wel aan dat het groeipad in
de komende jaren van deze kabinetsperiode in stand lijkt te blijven. De economische
groei komt al bijna 3,5 jaar boven de 3% uit en als inderdaad de groei deze
kabinetsperiode in stand blijft, is er ten minste een ononderbroken groei
van 5 à 6 jaar. De laatste periode van hoogconjunctuur van meer dan
3% in 1989, duurde maar twee jaar. Er is met andere woorden geen reden, de
middellange termijn met een pessimistische blik te bezien. Maar er zijn wel
signalen dat oplettendheid vereist is. Het is de vraag of loonmatiging nog
lang een realistisch uitgangspunt is. Ik ben met de heer Platvoet geïnteresseerd
naar de effecten op de rijksbegroting van een loonberekening met bijvoorbeeld
3 à 3,5% in plaats van 1,35% die nu wordt gehanteerd. Het is geen realistisch
uitgangspunt om met 1,35% te werken.Met name de bestuurders van de grote bedrijven in dit land hebben het
klimaat daarvoor aangetast. Het argument dat topmanagers schaars zijn en gemakkelijk
kunnen worden weggekocht door buitenlandse bedrijven heeft er toe geleid dat
exorbitante salarisverhogingen en optieregelingen geen uitzondering meer zijn.
Het is bekend dat het effect op de economie daarbij weliswaar heel gering
is, maar dat kan niet gezegd worden van de gevolgen op de mentaliteit. Daarnaast
zijn de salarissen van de directie van voor kort overheidsbedrijven aanmerkelijk
gestegen, zoals door mij bij de algemene beschouwingen nog is gememoreerd
ten aanzien van de nu geprivatiseerde GAK-bedrijven.Nu arbeid de komende jaren schaars wordt, kunnen de werknemers en de bonden
met dezelfde argumenten forse looneisen stellen. De verwijzing naar de directiekamers
is al meer dan eens gemaakt. Ook de bezuinigingen kunnen niet blijven doorgaan
en de deregulering is weliswaar niet voltooid, maar de ontwikkelingen verlopen
in een langzamer tempo. Alles overziende – er is meer over te zeggen –
is er geen reden tot pessimisme, maar het is bepaald te vroeg om de nieuwe
economie als een gegeven te accepteren. Ik wijs erop dat ook de fractievoorzitter
van D66 aan de overzijde dat niet gedaan heeft. Hij pleitte voor een onderzoek
naar de ontwikkelingen op economisch terrein om te bezien of er blijvende
elementen zitten in de nu aanhoudende groei.Het niet accepteren van "de nieuwe economie" betekent uiteraard dat men
rekening wenst te blijven houden met golfbewegingen in de conjunctuur. Vanuit
dat perspectief moet dan ook het huidige financiële beleid gezien worden.
Er zijn inmiddels steeds meer landen die een begrotingsoverschot hebben, onder
andere de Scandinavische landen en de Verenigde Staten. Nederland heeft dat
misschien dit jaar al en anders, zo valt te verwachten, binnen afzienbare
tijd. Dat lijkt een goede zaak, niet alleen omdat dit een buffer kan bieden
voor mindere tijden, maar vooral ook omdat op die manier een instrument in
handen komt tot enige sturing vanuit de nationale overheid en het nationale
parlement. Immers het monetaire beleid – de heer Wöltgens wees
er ook op: het stuurwiel in vroeger tijd – is geen nationale aangelegenheid
meer. Bij de uitbreiding van de Europese Gemeenschap en van de Europese Monetaire
Unie is er juist op dit gebied veel onzeker inzake de effecten op de korte
termijn. Er is voorzover ik dat kan overzien ook een algemene opvatting dat
de staatsschuld fors naar beneden moet. Mijn fractie deelt die opvatting zeer,
al was het maar omdat juist dan investeringen in onderwijs en zorg een structureel
karakter krijgen en ook de AOW op het huidige niveau gegarandeerd kan blijven.Voorzitter! De minister van Financiën heeft aan de overzijde gezegd
naar aanleiding van een pleidooi om bij gewijzigde omstandigheden een tussentijdse
analyse te maken – het is onduidelijk waarom dit met de Engelse term
midterm review moet worden aangeduid – kijk uit dat je geen doos van
Pandora opendoet. Het is op zichzelf wel begrijpelijk dat de minister kiest
voor een dergelijke waarschuwing, maar het is de vraag of zo'n opstelling
houdbaar blijft. Immers, er kan zich een situatie voordoen bijvoorbeeld bij
een begrotingsoverschot, waarin het regeerakkoord niet voorziet. Dan is het
verstandig daarover met elkaar van gedachten te wisselen om te bezien of er
aanvullende afspraken gemaakt kunnen worden. Gebeurd dat niet, dan kan het
kabinet meer onder spanning komen te staan dan wanneer men wel tot zo'n analyse
komt. Als de minister dit kabinet een warm hart toedraagt, kan het dus juist
verstandig zijn om Pandora onder controle te houden. Bovendien, en daar zou
ik graag een reactie van de minister op willen hebben, komt er na dit kabinet
een ander kabinet. Het te lang uitstellen van aanpassingen kan ertoe leiden dat er gemakkelijk wensen worden geformuleerd die veel minder makkelijk
te reguleren zijn. Besturen is eeuwig, mensen en dus ook bestuurders zijn
tijdelijk, maar zij hebben wel de plicht om de weg zo goed mogelijk voor opvolgers
te plaveien. Vanuit dat perspectief kan het juist heel verstandig zijn om
een tussentijdse analyse niet met kramp tegemoet te treden, zeker als die
bepleit wordt door een partij waarvan het congres vorige maand een motie heeft
aangenomen dat het reduceren van de staatsschuld de hoogste prioriteit in
toekomstig beleid behoort te hebben.Nu kan ik mij voorstellen dat de minister de tussentijdse analyse vreest,
omdat dan wellicht de in het regeerakkoord afgesproken criteria, de zogenoemde
Zalmnorm en de verdeling van meevallers tussen schuldreductie en lastenverlichting,
op de tocht komen te staan, maar die vrees lijkt mij vooralsnog niet terecht.
Iedereen heeft immers de waarde van die criteria ervaren. Noch de Zalmnorm,
noch de noodzaak tot schuldreductie zullen gevaar lopen. Ook de noodzaak om
het belastingstelsel te hervormen, is niet bestreden. Waar het om gaat, is
de vraag of het deel dat volgens afspraak in het regeerakkoord aan lastenverlichting
wordt besteed, niet óók aangewend zou moeten worden voor het
doen van investeringen in milieu, onderwijs, zorg, verkeer en vervoer, om
mij tot enkele behoeften in de investeringssfeer te beperken. Niet te ontkennen
valt immers dat de situatie gewijzigd is. Een minister die de doos van Pandora
trouwens zelf in Schoorl op een kiertje zet, zal toch wel begrip opbrengen
voor hen die dat met meer waarborgen omgeven willen doen. Komt er nu of over
een jaar een overschot, dan is een tussentijdse afspraak nodig omdat het regeerakkoord
niet in die situatie voorziet. Op grond van hetgeen ik hiervoor heb gezegd,
zou het naar het oordeel van mijn fractie echter zinvol zijn om die evaluatie
onder alle omstandigheden uit te voeren. Zelfs de hardnekkigste voorstanders
van lastenverlichting moeten immers toegeven dat het allemaal veel harder
is gegaan dan verwacht en dat de noodzaak ontbreekt om dit in hetzelfde tempo
voort te zetten. De stimulans bijvoorbeeld om via lastenverlichting de factor
arbeid goedkoper te maken om op die manier werkgelegenheid te realiseren,
is minder noodzakelijk geworden, gelet op de wijziging die zich op de arbeidsmarkt
voordoet. Wij vragen een open opstelling ten opzichte van die gewijzigde situatie.Het is nu niet het moment om te spreken over de belastinghervorming 2001,
al kan daar natuurlijk niet volledig aan voorbij gegaan worden. Ik ben zeer
benieuwd welke wet uiteindelijk in deze Kamer besproken zal worden. Niet alleen
de minister heeft immers reeds ruimte geboden voor verdere lastenverlichting
in de sfeer van de belastingen; ook de staatssecretaris heeft daaraan zijn
steentje bijgedragen door de belastingzwaarte van de directeur-grootaandeelhouder
aan de orde te stellen. Overigens zij gesteld dat beiden inderdaad een serieus
probleem bij de kop hebben, maar het ware verstandiger geweest om de Kamer
dat werk te laten doen en in het debat wellicht een handreiking te geven.
Nu beide vraagstukken al binnen de oplossingssfeer zijn gebracht, zal de behoefte
toenemen om ook enkele andere knelpunten, bijvoorbeeld de kwestie van de koopsompolissen,
buiten de marge van het regeerakkoord op te lossen, terwijl de gehele lastenverlichting
in de belastingsfeer op een conjunctureel niet zo gunstig moment lijkt te
komen.Er komt, zoals gezegd, nog voldoende gelegenheid in deze Kamer om over
het belastingplan te spreken. Voorzover dat nu te overzien valt, zullen wij
daar ook ruim de tijd voor krijgen. Als het plan volgens planning eind februari
bij ons ter behandeling voorligt en wij ervan uitgaan dat wij het voor het
zomerreces afhandelen, zijn dat ruim vier maanden. Ons past bescheidenheid
bij het uitspreken van een oordeel over het behandelingstempo aan de overzijde
en over de recente actie van de oppositie om een beleidsdebat te boycotten
waarbij uitsluitend de bedoeling voorlag om vragen te stellen, maar verwonderd
heeft dat ons wel; ten eerste omdat deze wetsvoorstellen toch waarachtig niet
los gezien kunnen worden van de verkenning die ons al geruime tijd geleden
ter hand is gesteld en ten tweede omdat het geplande beleidsdebat juist een
ideale gelegenheid is om mondeling vragen te stellen. Van het innemen van
standpunten zou, zo hebben wij begrepen, helemaal nog geen sprake zijn. Naar
nu blijkt, is dat ook zo gegaan; laat staan van het door de strot duwen van
wetsvoorstellen. Het zou echter voor ons best aanvaardbaar zijn geweest als
de overzijde een maand meer zou nemen en wij een maand minder tot onze beschikking
zouden hebben. Dat de voorstellen nu in een grimmig klimaat worden besproken,
is te betreuren. Wij hadden ons kunnen voorstellen dat de regeringspartijen –
nu de oppositie blijkbaar zo zwaar tilt aan een op zichzelf onschuldige aangelegenheid –
het gebaar hadden gemaakt om deze tussentijdse mondelinge vragenronde dan
maar niet te doen plaatsvinden. Ik spreek in ieder geval de hoop uit dat het
grimmige klimaat aan de overzijde ten aanzien van de wetsvoorstellen niet
een vervolg krijgt in deze Kamer.Overigens lijkt het mij zinvol om ook in dit debat te herhalen wat ik
bij de Algemene politieke beschouwingen heb gesteld, namelijk dat mijn fractie
natuurlijk het Belastingplan 2001 in de eerste plaats op zijn eigen merites
zal bezien, maar dat daarbij de volgtijdelijkheid waarmee de afspraken uit
het regeerakkoord ons bereiken alsmede de afhandeling van wetgeving die ons
al geruime tijd heeft bereikt in de overwegingen zullen worden betrokken.De heer Wöltgens (PvdA):De heer Schuyer heeft geleidelijk aan een patent ontwikkeld op een soort
van voorwaardenstrategie. Dat hebben wij ook nog niet zo lang geleden weer
meegemaakt. Hij spreekt nu wat dreigend. Zo komt het althans op mij over.
Dat doet hij ongetwijfeld in de richting van de VVD. Ik voel mij niet zo bedreigd
door de mededeling. Ik wil echter precies weten wat hij zegt. Hij zegt dat
het belastingsplan op zijn eigen merites beschouwd zal worden. Hij wil echter
ook zeggen dat de VVD zich netjes zal moeten gedragen bij aangelegenheden
die D66 meer aangaan. Is dat een goede vertaling?De heer Schuyer (D66):Voorzitter! Beide onderwerpen maken deel uit van het regeerakkoord. Wij
willen onze coalitiepartners daaraan houden. Ik heb bij de algemene beschouwingen
reeds gezegd dat ik begrip opbreng voor de opstelling dat de VVD-fractie het
wetsvoorstel over deconstitutionalisering van de burgemeester uit de Grondwet
wil bezien nadat de commissie-Elzinga haar rapport heeft uitgebracht. Dat rapport komt er binnen enkele weken. Ik verwacht dat wij dan tot
afhandeling van het wetsvoorstel overgaan. Het andere wetsvoorstel heeft te
maken met het referendum.Voorzitter! In de Najaarsnota van 19 november wordt het EMU-saldo bijgesteld
tot 0,2%. Dat is een verschil van 0,4% met het staatje uit de Miljoenennota.
Ik zou van de minister willen weten of deze aanpassing nu ook gevolgen heeft
voor de volgende jaren. Met name voor 2001 is dat natuurlijk van belang. De
stijging die voorzien is en die in de Miljoenennota uitkomt op het saldo van
1,2% zou in dat geval bij de nieuwe gegevens slechts 0,8% bedragen en dat
ziet er gelijk heel anders uit. Het zou bovendien ook iets betekenen voor
de daling van de schuldquote. Misschien kunnen deze vragen worden beantwoord
in de schriftelijke reactie die de minister jaarlijks voor ons in petto heeft.Voorzitter! Nu ik de muntunie heb genoemd, is het ook het ogenblik om
daar nog enkele opmerkingen en vragen over te stellen. Ik heb begrepen dat
Nederland bij het aangeven van dubbele prijzen in guldens en in euro's op
de laatste plaats komt. De heer Boorsma heeft hierover al gesproken. Alle
andere deelnemers prijzen de waren nu al dubbel, zodat er een geruime periode
ontstaat waarin men aan de euro kan wennen. De minister heeft een of twee
jaar geleden in deze zaal betoogd, dat de gewenning aan de euro bij de bevolking
vooral tussen de oren zal hebben plaats te vinden. Het technische aspect was
naar verwachting minder moeilijk. Dat lijkt een correcte constatering. Juist
als de introductie een mentale omslag bij mensen teweeg zal brengen, is het
nemen van tijd van belang. Dubbel prijzen is in dat kader van gewicht. Ik
heb als reden van onze laatste plaats inzake dubbel prijzen vernomen dat onze
grootste kruidenier niet bereid is om voor de zomer van 2001 met dubbel prijzen
te beginnen. Bij dat tijdstip schijnt de Raad voor de detailhandel zich aan
te sluiten.Ik heb hierbij twee vragen. Ten eerste, is het juist dat het hiervoor
geschetste de reden van de late invoering van dubbel prijzen is? En ten tweede,
vindt de minister het in dat geval niet op zijn weg liggen om met betrokkenen
te gaan praten teneinde het tijdstip van dubbel prijzen naar voren te halen?
In het dagelijks leven heb ik te maken met chronische patiënten in de
psychiatrie, met verstandelijk gehandicapten en met anderen voor wie de omschakeling
van gulden naar euro een moeilijk probleem is. Dubbel prijzen zou kunnen helpen
om dat wat te vergemakkelijken. Tussen twee haakjes, heeft het ministerie
programma's in de maak voor dit type doelgroepen? Het doen ontwikkelen ervan
lijkt me van belang. In het psychiatrisch ziekenhuis dat ik bestuur, zijn
we bezig, daarvoor een en ander te ontwikkelen en dat zou ook elders dienen
te gebeuren. Steun van het ministerie is daarbij functioneel.Voorzitter! De schommelingen in de koers van de euro is een ander punt
van zorg. Die zorg zit niet zozeer in de koersdaling ten opzichte van de dollar
en de yen, want vanuit het perspectief van de export naar die landen is die
daling een voordeel. Maar ook hier is de psychologie van gewicht. Nu zijn
de mogelijkheden van een minister van Financiën op dit gebied beperkt,
maar hij kan wel iets doen aan voorlichting. Over het algemeen is mijn fractie
daarover wel tevreden. De boodschap "de euro wordt van ons allemaal" heeft
zeker de bekendheid van de euro en het tijdstip van introductie sterk vergroot,
al zal zeker de 100% nog niet gehaald zijn. Ik heb begrepen dat men de activiteiten
op het terrein van de voorlichting nu mindert om deze weer op te pakken en
zelfs verhevigt in het laatste half jaar. Maar nu de eurokoers zo zwalkt,
is er bij veel mensen een vrees ontstaan wat dat betekent voor hun uitgaven,
hun pensioen, hun vakanties. Het lijkt me dan ook dat de voorlichting, juist
nu niet kan inzakken. Wij stellen het op prijs als de minister hier zijn licht
eens over laat schijnen.De afgelopen weken zijn we getuige geweest van het mislukken van de voorstellen
inzake harmonisatie van de Europese belastingen en van het niet invoeren van
een Europese bronbelasting. Dat is te betreuren omdat de race naar de bodem
van de schatkist, zoals de staatssecretaris wel eens heeft gezegd, nu niet
goed gestopt kan worden. Het lijkt onontkoombaar dat alle energie wordt aangesproken
om de problemen op dit terrein en op het terrein van de invoering van een
Europese bronbelasting, aan te pakken. Het is immers onontkoombaar dat we
werken aan een bepaalde vorm van harmonisatie. Uitstel nu betekent, dat is
toch wel als zeker aan te nemen, geen afstel, maar uitstel betekent wel dat
de aanpak van het probleem steeds moeilijker wordt. De minister heeft gesteld
dat het hem het beste lijkt om nu maar eens even de tijd zijn werk te laten
doen. Mijn fractie begrijpt die opstelling, maar misschien kan de minister
toch ingaan op de daarna te volgen strategie en met name welke acties en initiatieven
Nederland kan nemen en bereid is te nemen. Als de berichten uit de pers juist
zijn, dan lijkt het er immers op dat Nederland een centrale positie heeft
vanwege de door ons aangebrachte koppeling van fiscale afspraken en de introductie
van een Europese bronbelasting. Wil de minister het verband tussen deze zaken
nog eens uitleggen? Voor het overige sluit ik mij wat dit betreft aan bij
de opmerkingen van de heer Wöltgens.Voorzitter! Van de criteria waaraan een land moet voldoen om mee te kunnen
doen aan de muntunie is op dit moment alleen de inflatienorm een punt van
zorg. De minister toont zich hierover opmerkelijk luchthartig en mijn fractie
zou graag willen weten waarop die luchthartigheid is gebaseerd. Aan de overzijde
heeft de minister gesteld dat de cijfers inzake de inflatie na augustus van
belang zijn. Inmiddels beschikt hij over de gegevens over september en oktober
en sinds heel kort ook over november, 2,2%. Kortom, reden genoeg om aan de
minister te vragen of hij in tegenstelling tot zijn betoog aan de overzijde
in september nu wel reden ziet om nog iets te gaan doen. Immers de externe
oorzaken van inflatie, de dure dollar en de dure olie, duren voorlopig voort.Recent werd meegedeeld dat De Nederlandsche Bank eenderde van haar goudvoorraad
gaat verkopen en dat dit een geschatte opbrengst voor de Nederlandse schatkist
heeft van 6 mld. Het is voor mijn fractie duidelijk dat bij de introductie
van de euro de noodzaak tot het aanhouden van een goudvoorraad niet meer aanwezig
is. Je kunt natuurlijk altijd blijven twisten over de vraag op welk moment
je tot verkoop moet besluiten. De heer Wöltgens sprak daar ook over.
Erg gelukkig lijkt het moment niet. De een zal het tijdstip nu wat gunstiger
achten dan de ander. Zo'n discussie is tamelijk onvruchtbaar
omdat er nu eenmaal geen onfeilbare glazen bollen zijn die voorspellen wanneer
de meest gunstige situatie zich voordoet.Belangwekkender is de vraag wat er met de opbrengst gebeurt. Als hiermee
de staatsschuld wordt verminderd, is er een aardige stap gezet. We willen
daar graag uitsluitsel over hebben, want een bestemming in de consumptieve
sfeer kan niet aan de orde zijn. Ook de bestemming die de heer Wöltgens
noemde van een soort staatsbeleggingsmaatschappij, lijkt mij minder aantrekkelijk.
Het is wel aardig om van de minister te vernemen of er op dit terrein enige
afstemming met de Europese partners plaats vindt en ook wat de plannen zijn
met de rest van de goudvoorraad in de toekomst. Als op deze manier de staatsschuld
wordt verminderd, kan vervolgens het rentevoordeel onmiddellijk worden ingezet
voor investeringen. Belangrijk is dat de opbrengst van de verkoop leidt tot
een extra verlaging van het tekort, zo lijkt het mijn fractie.Voorzitter! Voordat ik overstap op de belastingvoorstellen 2000 nog een
opmerking over het rapport van de Rekenkamer inzake het omgaan met vertrouwelijke
gegevens bij de belastingdienst. De dienst en de staatssecretaris verdienen
een compliment, omdat er duidelijk vooruitgang is geboekt in de afgelopen
twee jaar. Het is me echter onduidelijk waarom de staatssecretaris de aanbeveling
van de Rekenkamer inzake de aanstelling van een vertrouwenspersoon niet volledig
overneemt. Het lijkt toch aannemelijk dat de aanstelling van zo'n figuur op
directieniveau de drempel te hoog maakt. Kan de staatssecretaris hier eens
op ingaan?De voorstellen inzake het belastingplan 2000 kunnen uiteraard niet anders
worden gezien dan in het licht van wat ons de komende tijd te wachten staat.
Voor wat de voorstellen van dit jaar betreft, kan ik kort zijn. De 1,4 mld.
lastenverlichting is overeenkomstig de afspraken uit het regeerakkoord. Op
het punt van de lastenverlichting als geheel voor deze kabinetsperiode, ben
ik al uitvoerig ingegaan. De wenselijkheid ervan moet tegen het licht worden
gehouden naast de wens tot investeringen en de vermindering van de staatsschuld.
Maar die discussie moet niet gevoerd worden naar aanleiding van de voorstellen
van dit jaar.Er resten mij nog slechts een paar andere opmerkingen. Ten eerste zouden
wij van de staatssecretaris gaarne een reactie willen hebben op de brief van
de Nederlandse orde van belastingadviseurs van 24 november jongstleden. Daaraan
is een aantal brieven toegevoegd van de heren Ambergen en C.M.S. Derks, handelend
over de definitie van het begrip economisch eigendom. De staatssecretaris
heeft dit begrip bij een derde nota van wijziging in het wetsontwerp gefietst.
Het is niet de eerste keer dat wij opmerkingen moeten maken over oneigenlijke
koppelingen met belastingwetgeving en met het ontwijken van het adviestraject,
bijvoorbeeld van de Raad van State. Natuurlijk is het onderwerp niet zwaar
genoeg om op grond hiervan het belastingplan 2000 af te stemmen, maar er is
wel enige irritatie en een keer gaat dat natuurlijk toch mis. De Orde wijst
op de overbodigheid en het feit dat de wijziging ook nog eens zijn doel voorbij
zal schieten, omdat hij niet dekt wat de staatssecretaris wenst te regelen
als een vorm van reparatiewetgeving. In de brief van Derks van 13 december
wordt een casus aangegeven waaruit blijkt dat dit ook zeer contraproductief
kan werken. Ik zou die graag bij de beantwoording betrokken willen zien. De
Orde wijst dus op de overbodigheid. Hoe denkt de staatssecretaris hierover?Over de fiscalisering van de omroepbijdrage bestaat in mijn fractie aarzeling.
Mijn fractiegenoot Kohnstamm zal daarover volgende week het woord voeren.
Mocht dit voorstel het in deze Kamer niet halen dan gaan we er uiteraard van
uit dat zulks betekent dat de voorgestelde verhoging van tarief 1A met 1,1%
ook niet zal worden doorgevoerd.Voorzitter! De principebeslissing om energiezuinig en milieuvriendelijk
gedrag te belonen via het belastingmechanisme, is uiteraard al land genomen.
Wij kunnen ons vinden in de wijze van uitwerking, maar toch een opmerking.
De actie om belastinggeld terug te ontvangen wordt geheel en al bij de gebruiker
van energie gelegd.De voorzitter:Ik verzoek de bewindslieden aan de uiterste zijde van de tafel plaats
te nemen, omdat het raam boven hun hoofd na drieënhalve eeuw niet meer
de stabiliteit vertoont die ik nuttig acht.De heer Schuyer (D66):Voorzitter! Op andere terreinen van beleid – bijvoorbeeld bij de
sociale diensten – is bekend dat daarvan lang niet altijd gebruik wordt
gemaakt. Of omdat men de weg niet kent of eenvoudigweg omdat het fenomeen
onbekend is. Er ligt dus nogal een taak voor de voorlichting. Ziet de staatssecretaris
daar op toe? Welke middelen heeft hij eigenlijk als die voorlichting naar
de consument onvoldoende is? Bovendien lijkt het erop dat het belastinggeld
dat niet opgevraagd wordt door de betaler in de energiebedrijven blijft. Dat
kan toch ook moeilijk de bedoeling zijn. Mijn fractie heeft behoefte aan enige
uitleg. Wij kregen ook nog een brief van Gaskeur – ook daarop is door
een vorige spreker gewezen – waarin op basis van argumenten wordt aangegeven
dat een hogere subsidie op HR-ketels vanwege de enorme reductie van de uitstoot
van CO2 veruit de meest milieuvriendelijke maatregel is. Wat vindt
de staatssecretaris van het pleidooi om de subsidie op dit type ketels te
richten, desnoods door die op andere te temporiseren of zelfs af te schaffen?Voorzitter! Het gehele bouwwerk van afspraken over de belastingen in het
regeerakkoord is gebouwd op drie pijlers: ten eerste verlaging van de tarieven,
ten tweede vergroening en ten derde stimulering om aan het betaalde arbeidsproces
een bijdrage te leveren. Daarnaast wordt er naarstig gezocht naar een middel
om de middeninkomens meer tegemoet te komen. In mijn partij worden deze aspecten
alledrie van belang gevonden, maar er wordt speciaal gelet op de vergroening
van het belastingstelsel, want die voorstellen ondervinden bij anderen vaker
kritiek. Ook in de voorstellen voor dit jaar is vergroening dominant. Er wordt
nogal eens de opmerking bij gemaakt dat de bijdrage aan het milieu toch wel
buitengewoon bescheiden is. Mijn fractie erkent dit, maar het is op zichzelf
geen reden om milieubewust gebruik niet extra te belonen. Het gaat om een
mentaliteitsombuiging die effect kan hebben op de portemonnee. Dat is een
kwestie van lange adem. Je kunt daar vóór zijn, ook al besef
je dat het effect gering is. Misschien moet er eens worden nagedacht over
een andere naamgeving, want daardoor wordt eigenlijk
snel de verkeerde discussie gevoerd. Ook al zijn de milieueffecten gering,
dat is nog geen reden om het adagium dat de vervuiler betaalt, ook bij het
gebruik van energie en dergelijke niet te hanteren. En er is niets tegen om
het fiscale systeem daar gedeeltelijk op af te stemmen.Voorzitter! Wij zien de reactie van de bewindslieden met belangstelling
tegemoet. Dit geldt ook voor de reactie op de opmerkingen en vragen van de
voorzitter van onze commissie, de heer Stevens, namens de gehele commissie.De beraadslaging wordt geschorst.Sluiting 23.14 uur 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-ek-19992000-319-350.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl