Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van onder meer de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra en de Wet medezeggenschap onderwijs 1992 in verband met de invoering van lumpsumbekostiging in het primair onderwijs (29736)
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-06 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2004-2005, pag. 2571-2594

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

28-01-2005

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2004-2005

nr. 39, pagina 2571-2594

19-01-2005

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties over kamerdossier

Kamerdossier 29736Toon publicaties die dit dossier behandelen

 
 
 Publicaties in vergadering

Behandeling van: - het wetsvoorstel Harmonisatie van inkomensafhankelijke regelingen (Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen) (29764); - het wetsvoorstel Wijziging van een aantal wetten in verband met de invoering van de Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen (Aanpassingswet Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen) (29765)Pagina 2594-2624
Regeling van werkzaamheden (woensdag 19 januari 2005)Pagina 2594-2594
Behandeling van het wetsvoorstel Wijziging van onder meer de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra en de Wet medezeggenschap onderwijs 1992 in verband met de invoering van lumpsumbekostiging in het primair onderwijs (29736)Pagina 2571-2594
Debat over de brief van de minister van Economische Zaken d.d. 18 januari 2005 inzake de liberalisering van de energiemarkten (28982, nr. 34)Pagina 2624-2640
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (woensdag 19 januari 2005)Pagina 2652-2652
Presentie en opening (woensdag 19 januari 2005)Pagina 2571-2571
Rekenvoorbeelden van armoedeval en werk(loosheids-)val in het huidige voorstel AwirPagina 2653-2654
Debat over het nieuwjaarsartikel van de secretaris-generaal van het ministerie van Economische Zaken in ESB (29800 XIII)Pagina 2640-2652

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 236 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Aan de orde is de behandeling van:het wetsvoorstel Wijziging
van onder meer de Wet op het primair onderwijs, de Wet op de expertisecentra
en de Wet medezeggenschap onderwijs 1992 in verband met de invoering van lumpsumbekostiging
in het primair onderwijs (29736).De voorzitter:Ik deel mede dat mevrouw Verbeet mevrouw Hamer vervangt zolang deze laatste
aan de vergadering van het presidium deelneemt.Verder deel ik mede dat de heer Visser de heer Balemans vervangt, die
wegens ziekte verhinderd is om aan dit debat deel te nemen.De algemene beraadslaging wordt geopend.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter. Het is tijd dat ook de scholen in het primair onderwijs de
kans krijgen om over te gaan naar een lumpsumfinanciering. Dit moet natuurlijk
niet overhaast gebeuren, maar stap voor stap. Wij hebben dit een aantal jaren
geleden geregeld voor het voortgezet onderwijs en daar hebben wij van kunnen
leren. Voor het primair onderwijs is deze wijze van financiering om toen nog
goede redenen uitgesteld. Heel breed leefde het gevoelen dat de financiële
uitgangspositie van het primair onderwijs nog niet op orde was. Inmiddels
is daar verandering in gekomen. Dit wil natuurlijk niet zeggen dat er nergens
meer financiële problemen zijn, maar de financiële situatie van
de scholen voor primair onderwijs is over het algemeen toch een stuk beter
dan zes jaar geleden.Inmiddels is duidelijk dat ook het primair onderwijs behoefte heeft aan
een lumpsumfinanciering. Een niet onbelangrijk argument is dat deze wijze
van financiering ook past in deze tijd; bestedingsvrijheid is immers een wezenlijk
onderdeel van de autonomievergroting. Let wel: het blijft altijd een bestedingsvrijheid
binnen marges. Voor alle scholen zijn er kerndoelen vastgesteld en dat blijft
ook zo, er is inspectietoezicht en wij hebben – en houden als het aan
D66 ligt – een vijfdaagse schoolweek. Er zullen goodgovernanceafspraken
worden gemaakt die niet vrijblijvend mogen zijn en daarenboven zal de positie
van de medezeggenschapsraad en van de gemeenschappelijke medezeggenschapsraad
worden verstevigd.Een paar punten roepen bij mij nog vragen op. Het eerste is de invoeringsdatum
en onze wens om een "go" of "no go" moment te creëren. De geplande invoeringsdatum
is 1 augustus 2006. Voor ons is die niet heilig. Het is een belangrijke
streefdatum en je moet een datum hebben om naartoe te werken, maar of het
systeem echt op die datum moet worden ingevoerd, is ook afhankelijk van de
resultaten van de pilots. Ik wil graag met de minister afspreken dat er aan
het einde van het eerste meetjaar van de pilots en dus ruim voor de invoering
van de geplande lumpsumfinanciering per 1 augustus 2006, nog een moment
komt waarop de Kamer kan zien hoe het dan staat met de voorbereiding van de
uitvoering en daarover desgewenst met haar van gedachten kan wisselen. De
Kamer neemt ook verantwoordelijkheid en als het misgaat, krijgen wij dat ook
op ons bordje. Daarom moeten wij de vinger aan de pols houden, ook in de implementatiefase.Mevrouw Kraneveldt (LPF):Is met de wens van mevrouw Lambrechts dat de Kamer nog eens naar de uitkomst
van de pilots kan kijken voordat tot invoering wordt overgegaan, de strekking
van haar motie vervuld, namelijk dat wij de pilots kunnen evalueren voordat
wij met de lumpsumfinanciering akkoord gaan? Is er dan recht gedaan aan die
motie?Mevrouw Lambrechts (D66):Aan het einde van het meetjaar zal op een aantal punten – ik heb
ze genoemd – helder moeten zijn hoe de vlag erbij hangt. Eén
van die punten betreft natuurlijk de herverdeeleffecten. Wij hebben allemaal
kunnen zien dat er toch behoorlijk grote herverdeeleffecten optreden. Gemiddeld
is dat 1,1%, maar in individuele gevallen loopt dat op tot 10 of zelfs 14%.
Dat is zeker voor kleine scholen eenvoudigweg te veel en zo nodig zal er in
de verdeelmaatstaf dus nog een wijziging moeten komen. Daarnaast zal helder
moeten zijn dat scholen er ook echt klaar voor zijn en dat hetzelfde geldt
voor het CFI, dat zijn systemen nog moet aanpassen. Zo zijn er nog meer punten
die echt op orde moeten zijn. Pas dan kunnen wij er echt vertrouwen in hebben.Het gaat ons niet alleen om het financiële herverdeeleffect, al is
dat wel een belangrijk onderdeel, maar ook over de staat van voorbereiding
op andere terreinen, zoals ICT op scholen en inrichtingsystemen CFI. Ook moeten
er ruim op tijd gegevens voor de scholen beschikbaar zijn over het budget
waar zij het komende jaar kunnen rekenen. Daarnaast zal de administratieve
belasting natuurlijk binnen marges moeten blijven; die zal niet onevenredig
omhoog moeten gaan. Als het gaat om deregulering, is het immers niet acceptabel
als uit dit systeem ineens een zeer forse administratieve lastenverzwaring
naar voren komt. Als het goed is, moeten al die zaken over een klein jaar
in beeld zijn gebracht. Ook moet het dan op al die punten op orde zijn. Daaruit
zal voor ons het vertrouwen moeten kunnen komen dat invoering over de hele
breedte per 1 augustus 2006 verantwoord is. Kan de minister ons toezeggen
dat wij zo'n moment met elkaar creëren?Lumpsum kan alleen worden ingevoerd als het voor alle scholen verantwoord
is, dus ook voor de kleine scholen en de éénpitters. De eerste
cijfers die wij hebben gezien van de pilots tot nu toe, zijn voor ons zeer
zorgelijk. Sommige scholen gaan er tot 15% op achteruit en vooral de kleine
scholen lijken er het meest op achteruit te gaan. Over de hele linie is dit
een zeer zorgelijke groep. Voor ons is het niet acceptabel als er dermate
grote herverdeeleffecten zijn, en het voor deze scholen in feite onmogelijk
wordt gemaakt om verder te gaan. Zelfs kleinere herverdeeleffecten kunnen
voor zelfstandige scholen zeer zwaar wegen. Ik krijg graag de bevestiging
van de minister dat zij met ons van mening is dat ook de kleinere zelfstandige
scholen in staat moeten zijn om de lumpsum uit te voeren. Ik hoor ook graag
van haar hoe zij dit in het verdere proces denkt te waarborgen. Verder zou
ik haar willen vragen of wij erop kunnen rekenen dat, wanneer over een jaar
aan de hand van de resultaten van de pilots blijkt dat de herverdeeleffecten
slecht uitvallen voor deze scholen – wel of niet in coöperatief
verband – dit zal leiden tot wijziging van de verdeelsystematiek.Ook vraag ik de minister om actief en zichtbaar tegenwicht te geven aan
het beleid dat het per se noodzakelijk is om 3000 leerlingen onder één
bestuur te hebben, om op een goede manier de lumpsum in te kunnen voeren.
Ik ben haar overigens zeer erkentelijk dat zij op ons verzoek welwillend de
zelfstandige scholen die een coöperatieve samenwerking hebben, in de
pilots heeft opgenomen. Daar wordt op dit moment hard aan gewerkt en het loopt
ook goed, wat ik natuurlijk graag hoor, maar naar buiten toe, bijvoorbeeld
in publicaties van of namens het departement, komt dit nog te weinig aan de
orde. Het beeld is nog steeds dat je ervoor moet zorgen om erop voorbereid
zijn, door met een aantal scholen onder één grootschalig bestuur
te komen. Ik vraag de minister dan ook of zij zelf er meer aandacht aan wil
geven, dan wel dit wil vragen aan het projectbureau dat het hele proces mee
voorbereidt en begeleidt. Op die manier kan worden voorkomen dat op basis
van een onterechte angst scholen te snel naar de meest vergaande vorm van
samenwerking grijpen, namelijk institutionele of bestuurlijke fusie, terwijl
er andere modellen zijn die ook goed werken.Velen van ons – en naar ik aanneem ook de minister – krijgen
de vraag of scholen failliet kunnen gaan als ze buiten hun schuld in problemen
raken. Ik leg die vraag nu ook aan de minister voor. Het gaat immers om een
cumulatie van beleid: herverdeling van middelen door het GOA, straks het uittreden
van het voortgezet onderwijs uit het Vervangingsfonds en het Participatiefonds
met effecten voor het primair onderwijs, herverdeling van gewichtengelden,
en dergelijke. Al met al is het goed denkbaar dat scholen hierdoor buiten
hun schuld onevenredig hard worden getroffen. Is er een vangnet voor die scholen?
Op welke manier is de minister verantwoordelijk voor de situatie van die scholen?
Zij kan natuurlijk zeggen dat die scholen dan maar failliet moeten gaan, maar
ik denk dat dat voor niemand in deze zaal een acceptabele uitkomst zou zijn,
zeker niet als er goed onderwijs wordt gegeven op die scholen.In de Wet op het voortgezet onderwijs is in artikel 89 de zorgplicht van
de minister geregeld voor scholen die buiten hun schuld in financiële
problemen zijn geraakt. De laatste dagen vraag ik mij af of een dergelijke
regeling bestaat voor het primair onderwijs. Als die regeling
er niet is, moeten wij dan niet overwegen om een dergelijke formule in deze
wet op te nemen nu wij overgaan op lumpsumfinanciering van het primair onderwijs?Ik vind het jammer dat de medezeggenschap in dit debat geïsoleerd
aan de orde moet komen. Wij moeten dat doen omdat sommige onderdelen van dit
wetsvoorstel van belang zijn voor de medezeggenschap, maar dat neemt niet
weg dat ik hierover liever had gesproken tijdens het debat over zeggenschap
en medezeggenschap. Ik ben niet blij met het voorstel om de leden uit de gemeenschappelijke
medezeggenschapsraden niet langer verplicht uit de medezeggenschapsraden van
de bijbehorende scholen te laten komen.De heer Van der Vlies (SGP):Mevrouw Lambrechts zegt het te betreuren dat wij in dit debat over de
lumpsumfinanciering ook over medezeggenschap moeten spreken. Ik wijs haar
er dan wel op dat wij over enige tijd het wetsvoorstel van de regering inzake
de medezeggenschap zullen behandelen. De regelingen die het gevolg zijn van
deze wet, worden pas over enige tijd van kracht en die tussenliggende tijd
hadden wij toch zeker kunnen gebruiken om de conclusies van het debat over
de medezeggenschap alsnog in deze wet in te passen? Al met al zie ik dan ook
niet in waarom u zo veel haast heeft met uw amendementen.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik betreur deze gang van zaken, omdat het prettiger was geweest om deze
onderwerpen in het debat over de medezeggenschap mee te nemen. Het voorliggende
wetsvoorstel bevat echter aspecten die de medezeggenschap raken en daarom
geef ik nu aan wat ik graag anders geregeld zou zien. Omdat er zo veel voorstellen
zijn gedaan die betrekking hebben op de medezeggenschap, lijkt het wel of
wij nu al over de medezeggenschap spreken in plaats van over de lumpsumfinanciering.
Ik denk dat wij dat allebei betreuren.De heer Van der Vlies (SGP):Dat is precies wat ik bedoel. Het lijkt er nu op dat het accent in dit
debat verschuift naar de medezeggenschap en daarop heb ik mijn vinger willen
leggen. Ik denk namelijk dat dat niet nodig is. Overigens gaat de Kamer over
haar eigen procedures en wij hadden het dan ook anders kunnen regelen. Dat
hebben wij echter niet gedaan.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik deel dat bezwaar. Ik doe nu toch enkele voorstellen, omdat die voorstellen
anders alsnog via een aanvulling in deze wet moeten worden opgenomen als wij
ze pas bespreken in het brede debat over de medezeggenschap.De heer Slob (ChristenUnie):Ik denk dat het het zorgvuldigst is om uw voorstellen in de wet op te
nemen, nadat de principiële discussie over de medezeggenschap is gevoerd.
Ik denk dat dat de juiste weg is, zeker ook omdat wij op die manier voorkomen
dat dit debat over de lumpsum wordt gebruikt voor de behandeling van de medezeggenschap.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik ben niet ongevoelig voor uw argument, maar dat neemt niet weg dat ik
twee amendementen heb ingediend die regelen dat de gemeenschappelijke medezeggenschapsraad
bestaat uit leden van de medezeggenschapsraden van de betrokken scholen. Dat
heeft onze voorkeur, omdat daardoor de binding met de scholen wordt geregeld
en het in de visie van D66 buitengewoon belangrijk is dat het zwaartepunt
ligt op het niveau van de individuele school. Zeggenschap moet van onderaf
worden geregeld en niet van bovenaf.De heer Jan de Vries (CDA):Dan moeten wij toch maar ingaan op al die amendementen die dan misschien
wel ontijdig zijn maar toch voorliggen bij dit wetsvoorstel en dat verbaast
mij enigszins. Ik kan mij er iets bij voorstellen dat dit uw visie is op de
verbinding tussen de gemeenschappelijke medezeggenschapsraad en de medezeggenschapsraad
op schoolniveau, maar waarom zou uw visie ook verplicht moeten zijn voor iedere
school? Waarom laat u de keuze voor de verbinding tussen de MR en de GMR niet
over aan de school?Mevrouw Lambrechts (D66):U zegt het al terecht: het heeft te maken met je visie op waar het zwaartepunt
van de zeggenschap moet liggen. Het heeft te maken met hoe je aankijkt tegen
de rol van de scholen, met hoe je aankijkt tegen bovenschools bestuur of bestuur
op afstand. Het heeft te maken met waar je in dat geval het zwaartepunt wilt
leggen en hoe je wilt verankeren dat wat er op schoolniveau gevoeld, beleefd
en aan beleid belangrijk gevonden wordt, terugkomt in het bovenschoolse bestuur.De heer Jan de Vries (CDA):Voorzitter. Ik denk dat het ook te maken heeft met de visie op de rol
van de overheid ten opzichte van autonome scholen en autonome medezeggenschapsraden
en met de vraag hoe zij hun eigen reglement inrichten. Ik wil mevrouw Lambrechts
er toch op wijzen dat de verbinding tussen de MR en tussen de scholen en de
GMR natuurlijk niet wordt doorbroken, ook niet in het voorstel dat de regering
heeft gedaan. De GMR-leden worden immers gekozen door de MR-leden en zijn
ook werkzaam op de afzonderlijke scholen. Er is dus wel degelijk een verbinding
met de basis, met de praktijk.Mevrouw Lambrechts (D66):Voorzitter. Dat kan zo zijn, maar het is niet verplicht dat zij gekozen
worden uit het midden van de medezeggenschapsraden. Er is ook nergens geregeld
dat zij de GMR moeten verlaten, zodra zij niet meer zitting hebben in een
gewone medezeggenschapsraad van een school. Ik ben best gevoelig voor het
argument van deskundigheid, maar voor de deskundigheid van de GMR is het niet
nodig. De GMR kan immers altijd externe deskundigheid inroepen, ook dat is
geregeld. Daarvoor heb je het niet nodig. Ik kom dan ook weer bij ons punt
dat wij de verankering vinden van wat er van onderop gedacht en gevoeld wordt
buitengewoon belangrijk. Anders gaat het zich loszingen en dat mag niet gebeuren.Ter afsluiting kom ik op de taken van de MR en de GMR. Er komt grote bestedingsvrijheid
voor besturen. Dat betekent ook dat er wijzigingen kunnen plaatsvinden van
personeel naar materieel, van materieel naar administratieve ondersteuning.
Dat kunnen ook grote verschuivingen zijn. Wij hebben in het voortgezet onderwijs
en met name in het beroepsonderwijs gezien dat bepaalde bestuurlijke
poten daarin enorm zwaar kunnen gaan wegen. De D66-fractie vindt het daarom
belangrijk dat er voldoende zeggenschap is in de MR als het op schoolniveau
is en in de GRM wanneer het om een bovenschools bestuur gaat. Wij vinden het
belangrijk dat er een instemmingsrecht komt in plaats van alleen maar een
adviesrecht op de verdeling van de middelen. Ook daarvoor hebben wij een amendement
ingediend.Mevrouw Kraneveldt (LPF):Voorzitter. Mijn betoog bestaat uit drie delen. Eerst zeg ik iets over
de lumpsum in het algemeen, dan ga ik naar de pilots en verder naar de medezeggenschap.
Tot slot wil ik nog iets zeggen over de menselijke maat en kleinschaligheid.Na veel hoofdlijnennotities, uitwerkingsnotities en allerlei aanverwante
artikelen en trajecten die de noodzakelijke voorwaarden moeten scheppen om
tot een goede invoering van de lumpsum te komen, praten wij vandaag eindelijk
over de invoeringswet zelf. Een groot probleem daarbij is dat nog lang niet
alle parallelle trajecten en projecten zijn afgerond, zoals daar zijn de pilots
en de medezeggenschapshervorming. Toch moeten wij ons vandaag uitspreken over
de vraag of wij met de invoeringswet akkoord kunnen gaan. Met die omstandigheid
is mijn fractie helemaal niet blij. Wij hebben steeds aangegeven dat wij pas
akkoord willen en kunnen gaan, als aan een aantal basisvoorwaarden is voldaan.
Ik zal u eerlijk zeggen dat de LPF-fractie zich dus voor een dilemma ziet
geplaatst. Moeten wij akkoord gaan omdat de theorie van de lumpsum ons aanspreekt
en omdat wij er op zichzelf vertrouwen in hebben dat scholen er op termijn
goed mee om zullen kunnen gaan? Of moeten wij toch nog maar niet akkoord gaan,
omdat er in de praktijk nog niet is voldaan aan die voorwaarden? Wij zijn
er gewoon nog niet helemaal uit. In het verleden zijn er te veel hervormingen
en veranderingen geweest. Niemand durfde van de rijdende trein af te springen
of aan de noodrem te trekken. Van sommige hervormingen hebben wij volgens
mij ook spijt gekregen.In een school als gemeenschap waarin de schoolleiding, het onderwijspersoneel,
de ouders en de leerlingen samen het leer- en vormingsproces vormgeven, gebeurt
het. Daar zitten de echte professionals: de mensen die dagelijks in die school
aanwezig zijn, direct contact hebben met ouders en leerlingen en het beste
weten wat de school en allen die zich daarin bevinden, nodig hebben. Niet
de Haagse politiek, de minister of haar ambtenaren, de onderwijsdeskundigen
en ook niet de schoolbesturen zijn de echte professionals. Natuurlijk bepaalt
de overheid het raamwerk en is de overheid verantwoordelijk voor de algehele
kwaliteit en instandhouding van het onderwijs, maar bij de school als gemeenschap
hoort volgens de LPF-fractie de zeggenschap over de besteding van de onderwijsbudgetten
thuis. De LPF-fractie is in theorie altijd voorstander geweest van een grote
bestedingsvrijheid voor scholen, het opheffen van de schotten tussen materiële
en personele bekostiging, het afzien van het oormerken van budgetten en, als
apotheose van al deze zaken, de invoering in 2006 of misschien wel later van
lumpsum in het primair onderwijs. Zij is daar nog steeds een groot voorstander
van. Ik zeg alleen expres "in theorie", want in de praktijk moet er aan flink
wat voorwaarden worden voldaan om tot echte invoering over te gaan. Dat zei
ik net al. Daar wringt dus ook de schoen, zoals ik verschillende malen heb
gezegd.Tot nu toe is in het debat altijd gezegd dat lumpsumfinanciering al een
feit was en eigenlijk onontkoombaar was. De trein was op stoom, is steeds
meer op stoom gekomen en niemand durft aan de noodrem te trekken. Lumpsum
is alleen geen doel op zichzelf, zoals de onderwijsbonden terecht zeggen;
het is een middel om de kwaliteit van het onderwijs te verbeteren. Dat brengt
mij meteen op de pilots.De Kamer heeft ruim een jaar geleden besloten om pilots te gaan doen,
al dan niet met echt geld. Van die pilots wilden wij niet leren of de invoering
van lumpsumfinanciering überhaupt wel haalbaar was en of wij ermee door
moesten gaan, nee, wij wilden weten hoe de beleidsinstrumenten die scholen
hadden ontwikkeld, zich in de praktijk zouden bewijzen. Maar al bleken die
beleidsinstrumenten niet werkbaar of onjuist te zijn, wij zouden doorgaan
met de invoering van lumpsumfinanciering. Dat heeft mijn fractie altijd een
zwaktebod gevonden.Wij weten allen dat er op bestuurlijk vlak een zeer forse professionaliseringsslag
moet worden gemaakt. Het veld moet ook degelijk voorbereid zijn op de nieuwe
situatie. Mijn fractie was het dan ook van harte eens met de opmerkingen in
het advies van de Raad van State dat een experiment ook moet voldoen aan de
eis dat duidelijk moet zijn op basis van welke criteria wordt geconcludeerd
of het experiment al dan niet geslaagd is. Wij twijfelen dus sterk aan de
representativiteit en de inhoudelijke inrichting van de pilots. De minister
heeft mijn fractie er destijds niet van overtuigd dat de pilots goed waren
opgezet. Zij wilde geen slagingscriteria hanteren. Bovendien wilde zij verder
met de invoering van de lumpsumfinanciering, al zouden de pilots slecht verlopen.
Ik heb een motie ingediend over de slagingscriteria, maar helaas wilde de
meerderheid van de Kamer die niet steunen. Dat vind ik teleurstellend. De
partijen die de motie niet hebben gesteund, moeten nu niet zeggen dat de pilots
nog niet af zijn, het misschien nog niet zo goed gaat en wij eventueel moeten
wachten. Als zij dat zeggen, hadden zij slagingscriteria in moeten laten stellen.
De Kamer heeft later terecht een motie van mevrouw Lambrechts aangenomen.
Daarmee heeft zij de wens uitgesproken dat de evaluatie van de pilots kon
worden betrokken bij haar overwegingen om al dan niet akkoord te gaan met
de Invoeringswet.Wat hebben wij nu liggen? De eerste evaluatie. Zij gaat niet veel verder
dan de opstartfase. De minister zegt dat de invoering van de lumpsumfinanciering
een hele klus is, maar dat die kan worden geklaard. Dat is een wel zeer optimistische
conclusie die ik uit deze eerste evaluatie nog niet heb kunnen trekken, hoe
graag ik dat ook had gewild. Veel scholen blijken nauwelijks inzicht te hebben
in hun financiële situatie en geen inzicht in de manier waarop de financiële
stromen binnen de school lopen. Zij doen met intensieve begeleiding nog wel
mee aan de pilots en hebben er al problemen mee! Dat voorspelt niet veel goeds
voor de scholen die nog moeten beginnen. Graag vraag ik van de minister een
nieuwe poging om mij van haar gelijk te overtuigen. Ook wil
ik van haar weten of zij deze zorgen deelt en hoe zij het invoeringstraject
en al wat daar parallel aan loopt, wil verbeteren en stimuleren om de knelpunten
versneld op te lossen. Kan het traject van het nieuwe onderwijsachterstandenbeleid
of de nieuwe gewichtenregeling bijvoorbeeld worden aangepast of versneld?
Deze dingen zijn van belang omdat de school met zo veel nieuwe dingen wordt
geconfronteerd. Kortom: waar en hoe gaat de minister er een tandje bijzetten?
Ik heb als Kamerlid een dilemma. Daaraan draagt het ontbreken van een nieuwe
Wet op de medezeggenschap voor het onderwijs bij.Last but not least wil ik het hebben over medezeggenschap. Een paar maanden
geleden spraken wij in een algemeen overleg op hoofdlijnen over de hervorming
van de Wet op de medezeggenschap in het onderwijs. Ik ben toen begonnen met
twee citaten van mijn collega van de CDA-fractie, Jan de Vries, uit het blad
van de Vereniging voor christelijk onderwijs in Rotterdam. Mijnheer De Vries,
u was daar helaas niet bij aanwezig; u moest zich laten vervangen door uw
collega Mosterd. Ik vond het jammer dat u er niet was toen ik u citeerde,
dus ik citeer u nog eens. U zei dat waar vroeger ieder schoolbestuur alleen
maar uit ouders bestond, diezelfde ouders nu langzamerhand uit de besturen
worden verbannen, al dan niet met opzet. Ik denk overigens dat daar niet zo
veel kwade opzet achter zit.Ouders mogen alleen nog meepraten in medezeggenschapsraden. De heer De
Vries heeft daarbij ook gezegd dat steeds meer bovenschoolse schoolbesturen
of raden van toezicht bestaan uit professionele toezichthouders: de notaris,
de bankdirecteur, de accountant of het Kamerlid hebben de plaats ingenomen
van de goedwillende en betrokken ouders. Nu zijn de heer De Vries en ik het
niet altijd met elkaar eens, maar dit keer raakt hij absoluut de kern van
de problematiek van zeggenschap en medezeggenschap. Ik ben het van harte met
hem eens. Ouders zijn dus de ware dragers van de vrijheid van onderwijs. Hun
zeggenschap op het onderwijsbeleid op een school is echter door diezelfde
ouders in de loop der jaren steeds meer gedelegeerd aan het schoolbestuur.
Dat is ook logisch, want men kan nu eenmaal niet met 200 ouderparen vergaderen.
Ontwikkelingen in het onderwijs hebben die verdere professionalisering nu
eenmaal opgeleverd.Als het bij de zeggenschap gaat om een veelal marginale rol van de ouders,
is het dus zaak de medezeggenschap heel goed te regelen, voor ouders en ook
voor het personeel. Bij een zo grote onderwijsbeleidsmaatregel als het invoeren
van de lumpsum, met alle bestuurlijke en onderwijsinhoudelijke vernieuwingen
die dat meebrengt, is een goed geregelde medezeggenschap een absolute voorwaarde.
De ouders staan daarbij voor mijn fractie centraal. Onze prioriteitsvolgorde
is dus: eerst de ouders, dan het personeel, vervolgens de schoolleiding en
ten slotte het schoolbestuur.Jammer genoeg hebben wij bij de beslissing of wij de voorliggende invoeringswet
steunen nog geen hapklare WMS-wet liggen. Wij hebben daarover op hoofdlijnen
gesproken, maar die wet is er nog niet. Hierin schuilt naar onze mening een
groot gevaar. Een succesvolle invoering van de lumpsum staat of valt ermee
dat die breed wordt gedragen in het veld. Het lijkt er nu een beetje op dat
het allereerst een exercitie zal worden van besturen, directeuren en managers,
waarbij ouders en personeel pas in latere instantie gaan aanhaken, terwijl
de minister zelf ook aangeeft dat vooral in het primair onderwijs sprake is
van een grote betrokkenheid van veel ouders bij de school. Die betrokkenheid
moet niet alleen worden beleefd, maar ook kunnen worden uitgeleefd.Gelukkig heeft de minister in de invoeringswet wel het een en ander geregeld
voor de gemeenschappelijke medezeggenschapsraad. Daarmee zijn wij het ook
eens.Het is bij deze hele operatie cruciaal om te komen tot een heldere taakverdeling
in de school, vooral voor het bovenschools management. Nu is het aardig om
de term "directiestatuut" te vervangen door "managementstatuut" en te stellen
dat het statuut openbaar moet worden gemaakt, maar dat is niet genoeg. Inderdaad
moet in zo'n managementstatuut de taakverdeling tussen schoolleiding, bovenschools
management en bestuur helder worden vastgelegd. Dat statuut moet vervolgens
niet alleen ter kennisgeving aan ouders en personeel worden gestuurd, maar
behoeft naar onze mening ook de instemming van ouders en personeel. Een adviesbevoegdheid
gaat naar onze mening hier dus niet ver genoeg. Ouders en personeel moeten
ook een goede indruk kunnen krijgen en zich kunnen uitspreken over de vraag
of de hele sturingskolom van een school of van een groep van scholen niet
een waterhoofd kent, met andere woorden, of er niet een overhead aan management
bovenop de school ligt. Wij steunen daarom enkele amendementen van mevrouw
Vergeer, waarin dit instemmingsrecht wordt geregeld.De heer Jan de Vries (CDA):Ik dank mevrouw Kraneveldt voor de uitgebreide citaten en voor het feit
dat zij ook instemt met de visie. Dat leg ik naast het amendement onder nummer
15, dat zij steunt. Daarin gaat het om het managementstatuut dat ook instemming
behoeft van ouders en personeelsleden. Zij zegt dat ouders voor haar voorgaan
boven personeelsleden, maar in dit amendement gaat het alleen om instemming
door personeelsleden.Mevrouw Kraneveldt (LPF):Dat is juist. Ik denk er nog over of ik hierbij ook de ouders wil betrekken,
maar ik heb op het moment dat het amendement van mevrouw Vergeer mij werd
voorgelegd gezegd dat ik het belangrijk vind dat in ieder geval ook het personeel
hierover meepraat. Ik beraad mij nog op de positie van de ouders. Bij het
bekijken van de gehele medezeggenschap vind ik de versteviging van de positie
van de ouders van eminent belang.Ten slotte geef ik een toelichting op het amendement dat ik samen met
mevrouw Vergeer en mevrouw Hamer heb ingediend over het schrappen van artikel
31 uit de bestaande WMO. Ik heb zojuist al gezegd dat het cruciaal is dat
ouders en personeelsleden een goed geregelde medezeggenschap kunnen uitoefenen.
Als ik dat vind in het kader van onder andere de lumpsum, vind ik dat voor
alle basisscholen in Nederland. Alle basisscholen in Nederland krijgen immers
met de lumpsum te maken. Ik verbaas mij er zeer over dat in de huidige WMO
een uitzonderingspositie is opgenomen voor bijzondere scholen. Op grond van
wat heet hun "eigen aard" wordt hen de mogelijkheid geboden dispensatie aan
te vragen. Dat vind ik principieel niet juist. Het amendement
beoogt om deze uitzonderingsbepaling uit de WMO te halen. Ik heb geïnformeerd
hoeveel scholen een dergelijke dispensatie hebben. Tot mijn verbazing blijkt
het om maar liefst 125 basisscholen te gaan. 125 Basisscholen vinden blijkbaar
dat de WMO niet op hen van toepassing hoeft te zijn. Dat vind ik er 125 te
veel. Men zou kunnen zeggen dat het amendement later, in het debat over de
WMS, moet worden ingediend. Mevrouw Lambrechts en de heer De Vries hebben
daarover zojuist een kort interruptiedebat gevoerd. Ik leg echter de koppeling
met de lumpsum en heb dus besloten om nu te amenderen, zoals ook mevrouw Lambrechts
een andere keuze maakt. Als wij de medezeggenschap zo belangrijk vinden, kunnen
wij het er niet bij laten zitten en toch met de invoeringswet akkoord gaan.
Als je deze koppeling hebt gelegd, moet je haar niet loslaten door maar op
de invoeringswet van de lumpsum te vertrouwen en de medezeggenschap in augustus
2005 nog maar eens een keer te regelen. Juist omdat de WMO er nu nog niet
is, vind ik dat je nu een aantal voorwaarden moet scheppen.De heer Van der Vlies (SGP):Ieder amendement dat aan de Kamer wordt voorgelegd moet serieus worden
overwogen. De fractie van de SGP zal dat ook nu ongetwijfeld doen. Maar om
dat te kunnen doen, heb ik even wat meer informatie nodig. Wat gaat er precies
fout op de meer dan honderd scholen die het zou betreffen?Mevrouw Kraneveldt (LPF):Het gaat er mij niet om dat het fout gaat. Ik heb al gezegd dat het een
principiële zaak is. Wij hebben een Wet op de medezeggenschap, waarin
een aantal dingen wordt geregeld waaraan alle scholen moeten voldoen. Ik vind
het heel raar om te moeten constateren dat de Kamer in 1992 een aantal uitzonderingen
in deze wet heeft opgenomen, waardoor het scholen die het blijkbaar niet eens
zijn met het principe van medezeggenschap, of waar ouders en personeel er
blijkbaar geen gebruik van willen maken, dispensatie kunnen aanvragen. De
medezeggenschap op school zou in die gevallen ook kunnen besluiten er geen
al te kritische invulling aan te geven. Als je op landelijk niveau medezeggenschap
voor het onderwijs regelt, moet een schoolbestuur niet kunnen zeggen dat men
het niet belangrijk vindt, of dat is gebleken dat de ouders het niet belangrijk
vinden en dat men het daarom maar niet doet. Het landelijke recht gaat vóór
het recht van de school om een dispensatie aan te vragen. Ik vind dat een
principiële zaak. Het gaat mij er niet zo zeer om wat mis gaat. Ik zou
ook de tegenvraag kunnen stellen wat er mis gaat als er daar wel een medezeggenschapsraad
is.De heer Van der Vlies (SGP):De wetgever heeft in de jaren negentig gemeend dat een dergelijke uitzonderingsbepaling
er diende te komen. Zij staat daarom in de wet. Ik herinner mij als de dag
van gisteren hoe daarover is gediscussieerd. Er liggen inhoudelijke redenen
aan ten grondslag. Het merkwaardige aan de redenering van mevrouw Kraneveldt
is dat niet een bestuur lak aan de medezeggenschap mag hebben. Er is een gekwalificeerde
meerderheid van de ouders nodig. Een zeer hoog percentage van de ouders moet
in vrijwilligheid vinden ervan te mogen, moeten, kunnen en willen afzien.
Overigens is in de samenspraak voorzien. Ik kan tussen de regels door wel
verklappen een aantal van die scholen te kennen. Naar mijn oprechte waarneming
zijn daar tot nu toe noch onder de ouders, noch onder de personeelsleden,
noch daar waar het relevant is onder de leerlingen, noch onder besturen problemen
ontstaan. Moeten wij er dan een probleem van gaan maken?Mevrouw Kraneveldt (LPF):Ik denk dat door mijn amendement helemaal geen probleem ontstaat. Ik vind
het een principieel onjuiste zaak dat een ontheffing kan worden gegeven. Ik
heb artikel 31, waaruit de heer Van der Vlies een aantal elementen aanhaalt,
natuurlijk gelezen voordat ik het amendement indiende. Ik weet dus ook dat
een tweederde meerderheid van ouders en personeelsleden is vereist die aangeeft
dat men geen gebruik wenst te maken van het recht. Ik kan ook een parallel
trekken met de Arbo-wet of het rookbeleid. Als een sportvereniging zegt dat
tweederde van de eigen leden en tweederde van de bezoekende voetballers het
niet belangrijk vind dat het rookbeleid wordt gehandhaafd en daarom dispensatie
aanvraagt, nemen wij daarvoor in de wet ook niet alvast dispensatiemogelijkheden
op. Als een bedrijf niet aan de arbowetgeving wil voldoen omdat het personeel
het wel best vindt, kan ook geen dispensatie worden aangevraagd. Ik vind dat
dit ook voor de medezeggenschap moet gelden. Het staat de meerderheid van
ouders en personeel vrij om, als de medezeggenschapsraad er is, daaraan een
zeer minimale invulling te geven. Ik vermoed dus niet dat er een probleem
moet worden opgelost. Naar mijn idee zullen er namelijk geen problemen ontstaan
als artikel 31 wordt geschrapt. Ik vind het principieel onjuist dat een dergelijke
uitzonderingsbepaling mogelijk is. Dat is er de reden van dat ik die bepaling
met een amendement wil schrappen.De heer Van der Vlies (SGP):Ik misgun mevrouw Kraneveldt haar principiële overwegingen uiteraard
niet, maar zij zou zich moeten realiseren dat er juist principiële overwegingen
kunnen zijn om daaraan niet te willen beginnen.Mevrouw Kraneveldt (LPF):Dat realiseer ik mij heel goed.De heer Van der Vlies (SGP):In de jaren negentig was er sprake van een prudent evenwicht in de wet.
Daarover was goed nagedacht. Ik zou daarvan zijn losgekomen als ik problemen
was tegengekomen, maar dat was en is niet het geval.Mevrouw Kraneveldt (LPF):Het komt ook voor dat je iets in een wet wijzigt, omdat je het uit principieel
oogpunt met een bepaalde uitzonderingsbepaling niet eens bent en niet omdat
je per definitie een groot probleem hebt geconstateerd. Ik ben van mening
dat er op dit punt geen sprake dient te zijn van een uitzonderingsbepaling.
Ik begrijp overigens de overwegingen en ik heb ook nagevraagd waarom scholen
overwegen een dergelijke dispensatieaanvraag in te dienen. De redenering van
gereformeerde scholen is mij bekend. Die van de vrije scholen heb ik waarschijnlijk
niet goed begrepen. Er is namelijk ook een groot aantal vrije scholen dat
dispensatie heeft aangevraagd.De afgelopen tijd hebben zich in het onderwijs majeure veranderingen voorgedaan.
Vooral als er sprake is van dergelijke grote veranderingen, ben
ik van mening dat ouders de mogelijkheid moeten hebben daarover mee te praten.
In de medezeggenschapsraad zien zij er dan vrijwillig van af om tegen het
schoolbestuur, tegen alle voorstellen en op alle vragen ja en amen te zeggen.
Dat vind ik prima. Ik ben echter wel van mening dat er een medezeggenschapsraad
moet zijn.De voorzitter:Ik geef de Kamerleden in overweging de gedachten te laten gaan over het
feit dat er een apart traject over het onderwerp medezeggenschap zal volgen.
Op dit moment is een heel belangrijk wetsontwerp aan de orde. Zonder inhoudelijke
kritiek op wie dan ook te uiten, is de vraag of wij met het oog op de beschikbare
tijd voor deze behandeling een evenwichtige verdeling maken. Ik doe een dringend
beroep op eenieder om de onderwerpen die in dit huis nog aan de orde komen
op het geëigende moment diepgaand te bespreken en zich nu in hoofdzaak
te richten op het voorliggende wetsontwerp.De heer Slob (ChristenUnie):Ik ben het van harte met de voorzitter eens en ik haak in op de opmerking
van mevrouw Kraneveldt dat het indienen van dit amendement voor haar een principiële
zaak is. Ik ben het met haar eens dat een en ander principiële keuzes
raakt die moeten worden gemaakt, ongeacht de wijze waarop je tegenover deze
kwestie staat. Wij moeten daarover op het juiste moment spreken. Mevrouw Kraneveldt
weet dat wij ons richten op augustus 2006 en dat wij dus nog enige tijd hebben
om die andere discussie op een ander moment te voeren. Dat past overigens
ook in de tijd. Ik hecht er dus aan de discussie nu niet te belasten met dit
soort amendementen. Daarmee worden fracties in deze Kamer namelijk feitelijk
gedwongen om daarover vrij stevig te debatteren. Dan komen wij bij het probleem
dat de voorzitter zojuist noemde, dat eenieder erkent.Mevrouw Kraneveldt (LPF):Dat ben ik met de heer Slob eens. Vanzelfsprekend heb ook ik daarover
mijn gedachten laten gaan. Ik heb echter ook gezegd dat deze invoeringswet
nog veel randvoorwaarden kent waaraan niet is voldaan. Ik doel dan onder andere
op een goede regeling voor de medezeggenschap. Het is mogelijk erop te vertrouwen
dat aan die voorwaarden zal worden voldaan, dit amendement te parkeren en
het later bij de WMS opnieuw aan de orde te stellen. Ik ben bereid dat te
doen, maar dan ga ik nu niet akkoord met de invoeringswet voor de lumpsum.
Ik heb die zaken namelijk duidelijk met elkaar verbonden. De Kamer zou dan
akkoord moeten gaan met een voorlopige instelling, maar dat kan niet. Ik heb
de verbinding gelegd dat die voorwaarden heel belangrijk zijn en ik wil er
best op vertrouwen dat wij tijdens de behandeling van de WMS goed over deze
kwestie zullen spreken.Tevens ben ik bereid erop te vertrouwen dat wij dan goed insteken op de
kwestie van de medezeggenschap. Ik heb die voorwaarden gesteld en die combinatie
gemaakt. Dat heeft tot gevolg dat ik nu niet akkoord moet gaan met deze invoeringswet.
Het dilemma is mij bekend. Dat heb ik zojuist namelijk geschetst. In theorie
zijn wij het eens over wat wij hier gezamenlijk met de lumpsum willen bereiken,
maar wij hebben te maken met een tijdschema. Voor mij is dat dilemma er nog.
Ik spreek de hoop uit dat de minister mij nog kan overtuigen van de mogelijkheden
van aanpassingen van allerlei trajecten waardoor het wel goed komt. Ik laat
het dus nog even in het midden. Wij zijn er dus nog niet uit en wachten het
verloop van het debat af."Het komende decennium dient het adagium te zijn 'Terug naar de menselijke
maat. Dat wil zeggen dat wij terug moeten naar de kleine school. Dat dient
het uitgangspunt te zijn vanaf de basisschool tot aan de universiteit, al
is het misschien lastig dat voor de laatstgenoemde te realiseren. Bovenal
is herstel van de school als gemeenschap van belang". Dit is een citaat van
Pim Fortuyn in hoofdstuk 10 van De verweesde samenleving.Voor de fractie van de LPF staat de menselijke maat hoog in het vaandel.
Zij deelt de bezorgdheid die ook door andere fracties is geuit over het waarborgen
van institutionele en bestuurlijke kleinschaligheid. Wij zijn dan ook blij
dat de minister hiermee rekening wil houden en dat zij een deel van het flankerende
budget heeft vrijgemaakt, juist voor die kleinere besturen. Wij spreken graag
de wens uit dat dit nog lang na de invoering van de lumpsum zo zal blijven.
En ik nodig de minister graag uit om mij ervan te overtuigen dat wij akkoord
zouden moeten gaan met deze invoeringswet.De heer Van der Vlies (SGP):Voorzitter. Met de behandeling van het wetsvoorstel tot invoering van
lumpsumbekostiging in het primaire onderwijs wordt er een belangrijke stap
gemarkeerd bij de omslag naar meer autonomie en een grotere eigen verantwoordelijkheid
van scholen, nu ook in het primaire onderwijs. Onze fractie steunt deze ontwikkeling
met overtuiging en zij is daarom op zichzelf ook blij met dit wetsvoorstel.
Scholen krijgen hiermee meer mogelijkheden om zelf keuzes te maken voor de
inzet van hun middelen. Ik noem het maar een geconditioneerde bestedingsvrijheid;
mevrouw Lambrechts heeft terecht aangegeven dat er nog wel aan allerlei wetten
en regels moet worden voldaan. Daar wordt terecht ook toezicht op gehouden.
Uiteraard neemt hiermee ook de verantwoordelijkheid van scholen toe. Ze krijgen
ruimte, maar ook meer verantwoordelijkheid, een verantwoordelijkheid waarbij
de nodige eisen worden gesteld aan de bestuurlijke professionaliteit en het
risicodragende vermogen van de betrokken besturen en organisaties. Zeker bij
een ingrijpende wijziging als de introductie van lumpsumbekostiging dient
er uitgebreid en nauwgezet aandacht te worden besteed aan deze scharnierpunten
van het succes van de beoogde autonomie van scholen. Dat is dan ook meteen
een kwalificatie van de voorbereiding, want toen de lumpsumbekostiging in
onderwijsland geïntroduceerd werd, was er van meet af aan een zekere
terughoudendheid om deze ook in het primaire onderwijs toe te passen, omdat
de eenheden daar kleiner zijn en omdat er minder mogelijkheden zijn om risico's
te spreiden. Toch zijn wij na een zorgvuldige voorbereiding zo ver gekomen
en staan wij op het punt, het groene licht te geven voor lumpsumfinanciering
van het primaire onderwijs.Door de invoering van lumpsumbekostiging zullen er verschuivingen in de
verdeling van het beschikbare budget plaatsvinden. En met name voor kleine
scholen kunnen deze verschuivingen ingrijpende gevolgen hebben. Onze fractie
is blij dat de regering deze risico's uitdrukkelijk onder ogen
heeft gezien en dat zij heeft gezorgd voor een zodanige regeling dat grote
verschuivingen zoveel mogelijk worden voorkomen. Daarbij heeft zij speciaal
aandacht gegeven aan de belangrijke factor van de leeftijdsopbouw van het
personeel, zodat de "eenpitters" nadrukkelijk in beeld blijven. De aanvankelijke
voornemens zijn in samenspraak met de partijen in het onderwijsveld aangepast;
wij vinden dat dit tot een zorgvuldiger en beter uitgangspunt heeft geleid.
Toch kun je nog niet met zekerheid zeggen wat de financiële gevolgen
hiervan voor het primaire onderwijs uiteindelijk zullen zijn. Het is dan ook
de vraag, welke mogelijkheden er zijn als er onverhoopt toch forse verschuivingen
optreden die de draagkracht van de betrokken scholen te boven gaan. De minister
heeft aangegeven dat er voor dergelijke noodsituaties enkele miljoenen euro's
zijn gereserveerd. Acht zij dit voldoende voor de onverhoopte situatie waarin
scholen financieel in de knel komen? Het gaat mij overigens niet zozeer om
het volume van deze reservering als wel om de"wendbaarheid" ervan. Hoe alert
en snel zal er worden gereageerd als er een beroep op deze voorziening wordt
gedaan? Als er eerst moet worden nagedacht over de aanpak van een probleem,
gaat er al gauw een cursusjaar voorbij. Deze voorziening zou snel moeten kunnen
worden toegepast, als er geobjectiveerde redenen voor zijn. Ik hoor hierover
graag een precieze beschouwing van de minister, want dat kan de besluitvorming
dienen.De nieuwe verantwoordelijkheden voor de scholen doen ook een fors beroep
op de bestuurlijke professionaliteit. De omslag naar een situatie van financiële
zelfstandigheid met de daarbij behorende beleidsverantwoordelijkheid blijkt
niet voor alle schoolbesturen eenvoudig te maken. Uit de pilots bleek zelfs
dat veel scholen daar nog onvoldoende op zijn voorbereid. Naar aanleiding
van de pilots is daarom op dit punt alsnog een intensivering van het flankerend
beleid doorgevoerd. Mijn fractie vindt de constateringen uit de pilots over
dit punt nog wel een zorgelijk gegeven. Voldoende bestuurskracht is een onmisbare
voorwaarde voor het welslagen van de gehele operatie. De vraag is dus of de
geconstateerde leemte door de intensivering van het flankerend beleid op korte
termijn nog in voldoende mate kan worden ondervangen. Als daarover twijfels
blijven bestaan, doet zich onafwendbaar de vraag voor of invoering op de voorziene
korte termijn wel op een verantwoorde wijze kan plaatsvinden. Dat alles brengt
mij tot de vraag aan de minister of zij mogelijkheden en aanleiding ziet om
het flankerend beleid niet alleen te intensiveren, maar als geheel ook uit
te breiden, zodat besturen die daarmee bezig zijn, of er haastig aan moeten
beginnen, regelmatig een steuntje in de rug kunnen krijgen. Is de minister
bereid daarin zonodig te voorzien of te doen voorzien? Ik verzoek de minister
om een heldere reactie.De minister is van mening dat de invoering van de lumpsumbekostiging in
het primair onderwijs geen schaalvergrotend effect zal hebben. Mijn fractie
heeft daarbij vooralsnog sterke twijfels. Wellicht geeft de invoering van
de lumpsumbekostiging niet meteen aanleiding tot veel fusies, maar dan toch
zeker tot allerlei alternatieve samenwerkingsvormen. Door de toename van financiële
risico's en de hogere eisen aan bestuur en management ligt het voor de hand
dat wordt gezocht naar bundeling van krachten. Mijn fractie accepteert dat
als een logisch gevolg van de invoering van de lumpsumbekostiging, maar benadrukt
tegelijkertijd dat er zoveel mogelijk ruimte in het systeem dient te blijven
voor scholen die bewust kiezen voor kleinschaligheid, ook op bestuurlijk niveau.
Prikkels tot schaalvergroting, ook impliciete prikkels, dienen dus tot een
minimum te worden beperkt. Graag verneem ik ook hierover de opvatting van
de minister. Ik doe dat in het licht van de wijze waarop het veelal ten plattelande
met de daar gevestigde scholen voor primair onderwijs gaat. Daar zijn korte
lijnen tussen de ouders, uit de ouders gekozen bestuurders, het personeel
en anderen die erbij betrokken zijn. Dat is toch een wenkend perspectief voor
de gemeenschap van bijvoorbeeld een dorp. Ik zou niet willen zien dat dat
op het spel gezet wordt. Natuurlijk zijn samenwerking en samenspraak heel
andere zaken. Het gaat om de schaal waarop het bestuur zich manifesteert.
Duidelijk is dat dit natuurlijk wel deskundig moet gebeuren. Door de grotere autonomie van de scholen neemt ook het belang van de positionering
van ouders en personeel toe. De SGP-fractie ziet dat. Bepaalde aanpassingen
in de medezeggenschapswetgeving zijn daarom te overwegen en zelfs begrijpelijk.
Maar ik constateer nu dat enkele collega's deze gelegenheid aangrijpen om
bij amendement al allerlei stappen te zetten. Zeer verstrekkend vind ik het
amendement dat beoogt, de ontheffingsmogelijkheid voor het hebben van een
medezeggenschapsraad uit de wet te nemen en dus af te schaffen. Dat voorstel
komt mij in het kader van het wetsvoorstel dat we nu behandelen, uiterst prematuur,
sterker nog vreemd voor. De ontheffingsmogelijkheid is destijds door de Kamer
in de WMO-1992 ingevoegd, waarover diep is nagedacht, dus het is geen weeffout.
Dit hangt nauw samen met de medezeggenschapswetgeving als zodanig. Het voorliggende
wetsvoorstel tot invoering van de lumpsumbekostiging in het primair onderwijs
verandert aan de structuur van de medezeggenschapswetgeving als zodanig niets.
Daarom is dit wat ons betreft niet het juiste moment om daarover te spreken,
zeker niet gezien de reeds langlopende procedure om te komen tot een algehele
herziening van de medezeggenschapswetgeving in het onderwijs, waarover de
Kamer nog recent overleg heeft gevoerd met de minister, en waarover allerlei
afspraken lopen. Als we de nieuwe medezeggenschapsstructuur dimensioneren,
kan alles aan de orde komen en dan kunnen we toe naar een nieuw evenwicht
van alle principiële overwegingen die daarbij dienen. Dat lijkt mij het
juiste kader om te spreken over de structuur van de medezeggenschapswetgeving,
en dus ook over het al of niet handhaven van die ontheffingsmogelijkheid.
Een inhoudelijke discussie daarover is wat ons betreft nu eigenlijk niet aan
de orde, maar daarover hebben we bij interruptie al het een en ander gewisseld.
Daarbij heb ik al gemarkeerd dat het krijgen van een ontheffing onder zeer
geconditioneerde voorwaarden mogelijk is. Er moet een zeer gekwalificeerde
meerderheid van de ouders en het personeel mee instemmen, wat iets heel anders
is dan wat mevrouw Kraneveldt zojuist zei: " ja en amen zeggen door de ouders
en het personeel op wat het bestuur doet en vindt". Dat herken
ik helemaal niet, ook niet als ik mij verplaats in de omgeving van de besturen
en scholen die met zo'n ontheffingsbepaling leven: op gemarkeerde onderdelen
zeggenschap, maar niet op de plaats willen zitten van het bestuur. Daar zijn
inderdaad inhoudelijke redenen voor gegeven in het debat, dat leidde tot de
WMO-1992, die nog recht overeind staan. Het zou wel eens kunnen zijn dat een
principiële overweging van mevrouw Kraneveldt, die ik overigens respecteer,
tegenover een andere principiële overweging komt te staan. Dan gaat het
er wat mij betreft wel om hoe je daarmee omgaat. Ik vind dat je een principiële
overweging terzijde kunt schuiven als daarvoor maatschappelijk relevante aanleidingen
bestaan, en die zijn er niet. Vandaar dat ik zo indringend vroeg, welk probleem
de indieners eigenlijk willen oplossen. Die zijn er namelijk echt niet: zie
de inspectierapporten, die op dit punt zorgeloos zijn.Mevrouw Vergeer (SP):U bent een kenner van procedures. Wij zitten hier met het procedurele
probleem dat we over twee dingen tegelijk willen praten omdat ze met elkaar
te maken hebben, namelijk de voorliggende wet en de Wet op de medezeggenschap,
die er nog aankomt. De leden Kraneveldt c.s. stellen voor om in verband met
een artikel dat nu in de wet staat, iets op te nemen dat van belang kan zijn.
Mijn vraag aan u is of het u alleen gaat om de procedure en of u vindt dat
wij er beter op een ander moment op terug kunnen komen. Dan moet wel gewaarborgd
zijn dat er op een ander moment op terug kan worden gekomen.De heer Van der Vlies (SGP):Wij behandelen nu de wet inzake de lumpsum primair onderwijs. Wij komen
nog te spreken over de nieuwe wet inzake de medezeggenschapstructuur. Daar
kunnen, als dat uw keuze zou zijn, deze amendementen ook worden ingediend.
Zij passen veel harmonieuzer in het debat over de medezeggenschapstructuur.
Daar kies ik voor. Ik betwist u niet het recht van amendement, want dat recht
heeft u. Het gaat mij echter om de inhoudelijke discussie die ook een evenwichtige
discussie dient te zijn. Ik vind daarom dat dit pakket amendementen, op een
paar onderdelen na die hier wel bij horen, beter nu niet kan worden besproken.
Het is wat mij betreft gewoon prematuur. Als u bij de behandeling van de medezeggenschapswetgeving
amendementen indient, ben ik gehouden om daarover na te denken en met u van
gedachten te wisselen. Ik zal dat bij leven en welzijn ongetwijfeld ook doen.Het is een misverstand dat een school die anders staat in het medezeggenschapsgebeuren,
een school van directieven zou zijn, met een bestuur dat vanuit een ivoren
torentje of kamertje decreteert hoe het allemaal moet. Zo gaat dat niet. Er
is sprake van gezamenlijke verantwoordelijkheid, in onderling vertrouwen,
gedragen met duidelijke bestuurlijke gezagskaders. Een ander punt hierbij
is de vraag of wij eigenlijk wel durven los te laten. Autonomievergroting
en lumpsum zijn prima, maar moet dan wel worden vastgespijkerd dat iedereen
tot zijn recht kan komen in zijn of haar belang? Maar wij gooien toch geen
budget over de schutting als wij het over de lumpsum hebben? Het is een geconditioneerde
bestedingsvrijheid voor scholen. Daar kun je in geloven en dat kan je ideaal
zijn. Wij staan daarvoor, maar het budget komt wel in handen van verantwoordelijke
mensen die ook nog eens tot verantwoording worden geroepen door hun omgeving.
In mijn omgeving is dat de ledenvergadering. Ouders kunnen lid worden. In
de ledenvergadering legt het bestuur verantwoording af. Dat bestuur past wel
op ongelukken te maken, want het moet concurreren met de omgeving. Laten wij
het dan ook maar houden bij het oude. Gooi geen oude schoenen weg, voordat
wij nieuwe hebben gekocht en ingelopen. Dat dreigt echter wel te gaan gebeuren
als wij de Wet medezeggenschap onderwijs in nieuwe versie hier behandelen.De heer Jan de Vries (CDA):Voorzitter. Met de plenaire behandeling van dit wetsvoorstel komt de Kamer
tot een afronding van het meest ingrijpende beleidsvoorstel voor het primair
onderwijs in deze kabinetsperiode. Door invoering van dit wetsvoorstel verkrijgen
scholen een belangrijke vergroting van hun autonomie. Die autonomievergroting
willen zij ook graag. Het is ook niet voor niets tot kern van het kabinetsbeleid
verheven. Lumpsumbekostiging is geen doel op zichzelf. Het is ook geen speeltje
voor politici, directies en bestuurders. Nee, lumpsumbekostiging moet doorwerken
op de werkvloer en dus in de klas. Deze autonomievergroting maakt
het scholen en dus hun leraren mogelijk nog beter zelfstandig keuzes te maken
ter bevordering van de kwaliteit van het leerproces van hun leerlingen. Daar
is het ons om te doen.In eerdere overleggen en in het verslag bij dit wetsvoorstel heeft de
CDA-fractie haar uitgangspunten voor de lumpsumbekostiging geformuleerd. In
het verslag hebben wij ook geconstateerd dat het voorliggende wetsvoorstel
op hoofdlijnen aan die uitgangspunten tegemoetkomt. Dat is winst. De minister
heeft goed geluisterd naar de schoolbesturen, alle andere betrokkenen bij
dit onderwijs en ook naar de Kamer. De minister heeft gekozen voor een intensief
overleg. Dat heeft gewerkt. Ik wijs in dit verband op de commentaren die ontvangen
zijn, maar vooral op het ontbreken daarvan. Bij deze plenaire behandeling
komen wij in ieder geval nog terug op twee belangrijke uitgangspunten. Ten
eerste mag lumpsumbekostiging geen prikkel zijn tot schaalvergroting. Daartoe
worden kleine scholen extra gefaciliteerd. Ten tweede moet lumpsumbekostiging
gepaard gaan met deregulering.Ik begin met het tweede uitgangspunt. In het verslag heeft de CDA-fractie
gesteld zeer benieuwd te zijn of het onderhavige wetsvoorstel ook werkelijk
leidt tot een vermindering van regeldruk en administratieve-lastendruk van
schoolbesturen, directies en leraren. De voorbeelden die de regering in de
nota naar aanleiding van het verslag heeft gegeven, zijn concreet en leiden
duidelijk tot een vermindering van die regeldruk. Veel papieren rompslomp
vervalt. Scholen kunnen straks in de aanwending van hun bekostiging een eigen
afweging maken. Niet Den Haag beslist en weet wat goed is voor de scholen,
maar zij zelf en hun medewerkers worden aangesproken op hun professionaliteit,
natuurlijk met betrokkenheid van de ouders daarbij. De uitvoeringsregelgeving
baart ons echter zeer veel zorgen. Er komt één AMvB voor de
bekostiging en er komen twee ministeriële regelingen voor de vaststelling
van de prijzen. Natuurlijk, één AMvB is overzichtelijk en op
zichzelf is dit een vermindering van het aantal AMvB's. Veel interessanter
is echter de inhoud van die ene AMvB. Die kennen wij nog niet. Wanneer krijgt
de Kamer een concept voorgelegd? Ik vraag nogmaals: waarom ontbreekt er een
dereguleringstoets voor het onderhavige wetsvoorstel? Wij vragen in ieder
geval dringend een dereguleringstoets toe te passen op de AMvB. Dat is toch
in ieders belang? Graag een concrete toezegging van de minister op dit punt.Voorzitter. Daarnaast blijft ook de regering op basis van dit wetsvoorstel
de mogelijkheid behouden om bij ministeriële regeling nadere bekostigingsvoorwaarden
te stellen voor bijzondere vormen van bekostiging. Namens de CDA-fractie herhaal
ik hier dat wij hechten aan een zeer terughoudend gebruik van deze mogelijkheid.
Bekostiging en dus ook aanvullende bekostiging horen zoveel mogelijk in de
lumpsumbekostiging te vallen. Dat vereenvoudigt ook de rekeningen en de verantwoording.
Een integraal jaarverslag, eerder hier besproken, maakt dat mogelijk. Wij
zien dus liever niet via de achterdeur nieuwe regels de school binnenkomen.
Daarom nogmaals het verzoek van de CDA-fractie, geen bijzondere vormen van
bekostiging in te voeren. Graag ook op dit punt een concrete toezegging van
de minister.Voorzitter. Ik kom bij het tweede uitgangspunt, de effecten voor kleine
scholen. In de nota naar aanleiding van het verslag lezen wij het volgende:"Op basis van de uitkomsten van het eerste pilotjaar blijft het verantwoord
om op 1 augustus 2006 op lumpsum over te gaan. Wel is het zo dat de ervaringen
met de pilots uitwijzen dat de overgang naar lumpsum veel ingrijpender is
dan de meeste besturen verwacht hadden."Schoolbesturen en directies blijken vooral geen inzicht te hebben in hun
kostenstructuur en onvoldoende hun financiën te beheersen. Dat heeft
weer geleid tot aanvullende maatregelen in het flankerend beleid waarbij schoolbesturen
en scholen rechtstreeks worden benaderd en niet via hun besturenorganisaties.
Overigens is het verbazingwekkend dat dit nog niet eerder gebeurde. Toch zijn
deze signalen voor de CDA-fractie verontrustend. Waar wij al jaren in dit
huis, evenals de schoolbesturen, spreken over lumpsum, heeft men blijkbaar
niet altijd goed voor ogen gehad wat de consequenties zouden zijn voor het
financiële beheer, voor de administratieve organisatie en wat dies meer
zij. Heeft de minister de overtuiging dat met de aanvullende maatregelen,
zoals in de nota naar aanleiding van het verslag aangekondigd, de schoolbesturen
dit ook tijdig op orde zullen hebben? Is er in het beeld ook een onderscheid
tussen besturen van grote en van kleine scholen? Dat kunnen wij ons overigens
wel voorstellen. Het beleidsvoerend vermogen, dus ook vaak het financiële
beheer van een bestuur van een kleine school is nu eenmaal kwetsbaarder dan
dat van een grote school. Wij zijn er beducht voor dat besturen van kleine
scholen terugschrikken voor de implicaties voor management en beheer en op
korte termijn kiezen voor schaalvergroting. Is er om objectieve redenen ook
aanleiding toe om hiervoor beducht te zijn? Hoe wordt in het flankerend beleid
en in de voorlichting ook een reëel beeld geschetst en, waar nodig, ook
voldoende ondersteuning geboden, juist aan besturen van kleine scholen? Een
toegezegde aparte webpagina voor de eenpitters heb ik overigens nog niet gevonden.Onze zorgen over de gevolgen voor besturen van kleine scholen hangen ook
samen met de mogelijke herverdeeleffecten voor deze groep. Macro is het herverdeeleffect
heel beperkt, maar dat zegt niets over de gevolgen voor de individuele scholen
en daarin zitten nu juist op basis van de huidige gegevens uitschieters, die
blijvend kunnen zijn. Uit het op verzoek van de CDA-fractie gemaakte overzicht
van de herverdeeleffecten voor eenpitters blijkt geen gunstig beeld voor de
kleine eenpitters en dus ook de besturen van kleine scholen. De herverdeeleffecten
zijn relatief groter dan bij de grote eenpitters en bedragen in een viertal
gevallen zelfs rond de 10% negatief. Dat doet zich juist voor bij scholen
met een jong personeelsbestand. Kan de regering dat verschil verklaren? Welk
herverdeeleffect acht de regering bedreigend voor de kwaliteit en ook voor
het zelfstandig voortbestaan van besturen van kleine scholen en dus ook onacceptabel?
De CDA-fractie acht in ieder geval grote uitschieters in deze omvang niet
gewenst. Een belangrijke achteruitgang in het budget kan de continuïteit
en kwaliteit van het onderwijs aantasten. Wij overwegen dan ook in tweede
termijn een motie over het herverdeeleffect voor kleine scholen
in te dienen. Maar graag ontvangen wij straks ook inzicht in de effecten van
de lumpsumbekostiging die gebaseerd is op het meetjaar. Wanneer kan de Kamer
die informatie tegemoet zien?Juist voor besturen van kleine scholen zijn de randvoorwaarden zo belangrijk.
In het wetsvoorstel zijn in dat kader toezeggingen aan de CDA-fractie uitstekend
verwerkt. Ik denk aan de leeftijdscorrectie, de overgangsregeling, de basisbekostiging
voor kleine scholen enzovoorts. Voor de CDA-fractie staat in ieder geval vast
dat de leeftijdscorrectie geen overgangsregeling is, maar een regeling waar
de schoolbesturen vast op kunnen rekenen. Voor kleine scholen is het van belang
dat zij ook in de toekomst risico's kunnen spreiden. Daarom hechten wij ook
zo aan een goed functionerend participatie- en vervangingsfonds. Wij voelen
dus ook niets voor afschaffing ervan voor het primair onderwijs.Is de minister overigens wel bereid, de financiële problemen van
die fondsen op korte termijn op te lossen en daarover in overleg te treden
met de betrokken organisaties? De Kamer heeft daarover verontrustende correspondentie
ontvangen. Er dreigt anders los van dit wetsvoorstel op korte termijn al een
groot probleem voor diezelfde besturen van kleine scholen.Wij hebben in het kader van het onderhavige wetsvoorstel geen behoefte
aan een principiële discussie over de inrichting van de medezeggenschap
op langere termijn. Dat is in onze ogen ontijdig. De voorstellen in dit wetsvoorstel
kunnen wel onze goedkeuring wegdragen. Wij vragen ons daarbij af of het mogelijk
is, de nieuwe WMS gelijktijdig in werking te laten treden met de invoering
van de lumpsum op 1 augustus 2006. Dat zou nog beter zijn, want dan zouden
ook allerlei vraagstukken zoals vanmorgen besproken bij de integrale discussie
betrokken kunnen worden. Een wettelijke regeling en bevoegdheden zijn één,
maar voldoende toegeruste leden van de medezeggenschapsraad is twee. Op dat
onderdeel bevredigt het antwoord van de regering op onze vragen in het verslag
ons niet. Het gaat hier om duizenden ouders en medewerkers en de minister
spreekt slechts over een toereikend budget, zonder concreet te worden. Wij
hebben informeel begrepen dat het gaat om slechts 200.000 euro voor de duizenden
leerkrachten en ouders die moeten worden toegerust. Ook zouden de aanvragen
voor de periode 2004-2006 nog in behandeling zijn, terwijl wij nu al in 2005
leven. Beslist de minister hierover? Wij willen snel concrete gegevens hebben
over een ook in onze ogen aantoonbaar en adequaat budget.In het verslag hebben wij kritische vragen gesteld over de uitvoerbaarheid
van de regeling door schoolbesturen en CFI. De minister stelt: zoals de invoering
nu is gepland, is de uitvoerbaarheid gegarandeerd. Einde citaat. Wij gaan
er vanuit dat dit nog steeds geldt en dat de minister dit blijft toetsen en
beoordelen. Alleen zij kan het goed beoordelen. Wij gaan af op haar mededelingen
hierover. Wanneer is overigens het point of no return bereikt voor CFI? Betekent
dit dat na een bepaald moment niet meer kan worden teruggegrepen op de declaratiebekostiging?
Is die life line er? De minister spreekt daarover in de nota naar aanleiding
van het verslag. Er komt ook een life line, omdat CFI de invoering van de
lumpsum gebruikt voor invoering van zijn nieuwe werkwijze. Dat is begrijpelijk,
maar betekent het geen extra risico? Ik hoor graag de reactie van de minister.In het verslag hebben wij specifieke vragen gesteld over de mitigering
van de herverdeeleffecten in het voortgezet speciaal onderwijs en het speciaal
onderwijs. Daarin ontbreekt de leeftijdscorrectie voor het onderwijsondersteunend
personeel. De regering stelt nu dat nader onderzoek heeft uitgewezen dat de
leeftijdscorrectie nauwelijks positieve effecten heeft en dat de effecten
zelf door een extra compensatie vergelijkbaar zijn met het gehele primaire
onderwijs. Wij kunnen niet anders dan op deze mededeling afgaan.Nog 568 dagen tot lumpsum! Dat staat vandaag op de website lumpsumpo.nl.
Snelle voortgang van de wetgeving en alle overige trajecten is dus geboden.
Op basis van de huidige informatie is ook onzes inziens invoering per augustus
2006 haalbaar en verantwoord. Voor ons staat echter één ding
vast: ook nadat wij over dit wetsvoorstel hebben gestemd, willen en moeten
wij de vinger aan de pols kunnen houden. Daarom vragen wij de minister om
strikte monitoring, zowel vóór augustus 2006 als daarna. Wij
willen voor en na de invoering van de lumpsumbekostiging inzicht in de financiële
effecten, de herverdeeleffecten, maar ook de beleidseffecten in de scholen,
de bestuurlijke gevolgen die er hopelijk niet zijn en de werking van de medezeggenschap.
Kan de minister ons dit toezeggen? Wij overwegen, de minister deze toezegging
bij motie af te dwingen, maar wij gaan ervan uit dat het niet noodzakelijk
is.Mevrouw Lambrechts (D66):Ik ondersteun vanzelfsprekend van harte het verzoek om monitoring. Steunt
de heer De Vries ons verzoek om ruim vóór de invoering, maar
aan het eind van het meetjaar waarin alle gegevens in beeld zijn gebracht,
nog een moment in te lassen om te bekijken wat de stand van zaken is van alle
genoemde invoeringsaspecten?De heer Jan de Vries (CDA):Ik spreek niet voor niets over monitoring, zowel voor als na de invoering.
Dat betekent dat er voor de invoering verschillende momenten zijn waarop wij
met de minister kunnen spreken, bijvoorbeeld over de algemene maatregel van
bestuur en de financiële effecten die daaraan verbonden zijn. Ik heb
daarnaar gevraagd. Wij spreken vandaag over het wetsvoorstel, maar over de
financiële effecten kunnen wij nog niet concreet worden, omdat die algemene
maatregel van bestuur er nog niet is. Zodra die er is, lijkt mij dat een geëigend
moment om met de regering over de effecten te spreken de vraag of wij die
effecten verantwoord vinden. Ik heb gezegd dat ik de effecten die nu lijken
op te treden voor een aantal kleine schoolbesturen, eenpitters, onverantwoord
vind. Ik hoop dat de regering daar rekening mee houdt. Ik geef dat signaal
niet voor niets af. Ik hoop dat zij in de algemene maatregel van bestuur bij
de Kamer terugkomt met een definitieve uitwerking van de bekostigingsvoorwaarden
en -regels. Mij lijkt dat een geëigend moment om er dan over te spreken.
Ik ga ervan uit dat de AMvB nog dit kalenderjaar bij de Kamer ligt. Het is
aan de minister daarop te antwoorden. Mij lijkt dat een prachtig moment.Mevrouw Lambrechts (D66):Wij verschillen niet van mening over de zorgpunten en wat
wij goed geregeld hebben. Ik vraag u om een moment vast te leggen om alle
aspecten te bespreken, dus niet alleen de financiële, maar juist ook
de voorbereiding. Het bespreken van de algemene maatregel van bestuur is daarvoor
niet het juiste moment. U zei zo-even dat CFI al goed voorbereid is. Uit het
antwoord van de minister lees ik dat CFI nog bezig is met het aanpassen van
de systemen om het goed te kunnen doen. Wij moeten ze daar de tijd voor gunnen.
Over een jaar vanaf heden wil ik weten of dat gebeurd is. Zo zijn er verschillende
punten waarvoor wij een moment moeten vastleggen om te bekijken hoe de vlag
erbij hangt en om met de minister te kunnen bespreken of wij op basis van
de gegevens kunnen vertrouwen op een verantwoorde invoering.De heer Jan de Vries (CDA):Voor de CDA-fractie is het van belang dat wij helderheid scheppen over
het moment van inwerkingtreding van dit wetsvoorstel. Wij blijven uitgaan –
ik hoop dat ook u dat blijft doen – van inwerkingtreding op 1 augustus
2006. Het is nodig dat de Kamer daar helderheid over geeft aan de schoolbesturen,
de personeelsleden en de ouders, want daar is immers alles op gericht. Ik
vraag echter niet voor niets om de vinger aan de pols te houden en informatie
te geven over al die effecten waar u ook op doelt. Ook heb ik niet voor niets
gevraagd naar CFI. Op die manier kunnen wij, mocht het onverhoopt nodig zijn,
nog tussentijds bijstellen. Dat is ook onze verantwoordelijkheid. Mocht blijken,
op basis van de gegevens die wij hopelijk van de minister krijgen, dat op
onderdelen bijstelling nodig is, omdat het anders onverantwoord is om tot
daadwerkelijke invoering over te gaan, dan wil de CDA-fractie graag ruimte
behouden om die bijstellingen ook door te voeren.Mevrouw Lambrechts (D66):U wekt de indruk dat, als wij nu vastleggen dat wij over een jaar kijken
hoe de vlag erbij hangt, er daarmee twijfel gezaaid zou worden over de gewenste
invoeringsdatum. Quod non. Ik vind wel dat de Kamer de verantwoordelijkheid
heeft – en ik hoop dat u dat met mij eens bent – om erop te letten
dat de zaken straks echt op orde zijn op al die punten waarop ze nu nog niet
volledig op orde zijn, wat overigens nu ook nog niet mogelijk was. Dan kunnen
wij vertrouwen hebben in de invoeringsdatum.De heer Jan de Vries (CDA):Ik denk dat wij het daarover eens zijn. Het lijkt mij ook goed dat minister,
Kamer, schoolbesturen en andere betrokkenen de vinger aan de pols blijven
houden, en kritisch naar de verdere uitwerking van de voorstellen kijken.
Wij hebben een gezamenlijk belang om te komen tot een verantwoorde invoering
van dit wetsvoorstel. Zorgvuldigheid en kwaliteit vereisen dat inzicht voor
alle betrokkenen, niet alleen voor de Kamer. Autonomie is mooi en nodig, maar
uiteindelijk blijven wij aanspreekbaar op de kwaliteit van het basisonderwijs
in dit land. Het is dus een geconditioneerde beleidsvrijheid, zoals de heer
Van der Vlies al zei. Het voorliggende wetsvoorstel moet er juist toe leiden
dat die kwaliteit wordt verbeterd. Dat is de gezamenlijke zorg van ouders,
leraren, directieleden, bestuurders, ambtenaren en politici.De heer Visser (VVD):Voorzitter. Tijdens eerdere debatten heeft de VVD-fractie aangegeven voorstander
te zijn van verdergaande autonomie voor schoolbesturen in het primair onderwijs.
In het verlengde daarvan is de VVD-fractie voorstander van invoering van de
lumpsumfinanciering, als onderdeel en consequentie daarvan. Daarbij geldt
natuurlijk wel – ik zeg het velen na – dat dit een middel is,
geen doel op zich. Laat ik de memorie van toelichting citeren: "Lumpsumbekostiging
is alleen dan geslaagd als de beslissingen van bestuur en management ook met
betrekking tot de besteding van de middelen ten goede komen aan de kwaliteit
van het onderwijs in de school".De vraag is vervolgens wel, wanneer wij na invoering van dit middel conclusies
kunnen trekken over het gestelde doel. Wat vindt de minister een redelijke
termijn en op welke termijn zijn resultaten zichtbaar? Overigens staat dat
los van de vraag, wie dat zou moeten beoordelen. Hoe meet je die kwaliteit
en aan wie is het om daarover een oordeel te vellen? Op dat punt kom ik later
in mijn betoog terug. Het doel is kwaliteitsverbetering. Er moeten meer beslissingsbevoegdheden
en meer beslissingsmogelijkheden komen op het uitvoeringsniveau. Daarmee wordt
impliciet gezegd dat verdere kwaliteitsverbetering op dit punt niet vanuit
Den Haag moet worden verwacht, althans niet wanneer het gaat om centrale sturing
door middel van de budgetten. Als ieder bevoegd gezag bestedingsvrijheid heeft,
laat je de gedachte los dat de wijze van besteding centraal moet worden gestuurd.
Je dient dan ook de gedachte los te laten dat je daar op centraal niveau een
politiek debat over voert. Waar zou dat immers toe moeten leiden? Ik zeg het
de heer Van der Vlies na: wij moeten ook leren loslaten.Toch wordt er nu veel verwacht van de scholen. Ik denk aan zaken als verkeerseducatie,
milieueducatie, cultuureducatie en veiligheid. De vraag is of dat nog wel
in lijn is met de basisfilosofie achter de lumpsumbekostiging. Dat zijn toch
zaken waar een school in de toekomst zelf over moet kunnen beslissen?Dat kwaliteitsverbetering voort moet komen uit beslissingen door de scholen
en de schoolbesturen, is dus een zeer belangrijke constatering. Het leidt
tot bescheidenheid op politiek en bestuurlijk niveau. Daarom de vraag, welke
consequenties de minister daar verder uit trekt. In hoeverre zal het leiden
tot verandering van personele inzet op het departement? Ik neem aan dat ook
het departement nog wat zal moeten loslaten. Dit vergt niet alleen een cultuuromslag,
maar het kan ook personele consequenties hebben. Is daar al rekening mee gehouden,
bijvoorbeeld bij de invulling van de taakstelling voor de komende jaren?Een belangrijk uitgangspunt voor een liberale partij is dat er op de uitgave
van publieke middelen ook publieke controle wordt uitgeoefend. Mijn voorgangers
hebben vaak gezegd dat de school van de ouders is. De invoering van de lumpsum
verschuift verantwoordelijkheden en daarmee ook het verantwoordingsproces.
Hierbij speelt de invoering van het jaarverslag een belangrijke rol, evenals
de nieuwe rol van de inspectie en het thema medezeggenschap. Op die terreinen
wordt rondom het wetsvoorstel op verschillende momenten ingegaan. Niet alle
voorstellen worden en kunnen met dit wetsvoorstel worden uitgewerkt.
Dit geldt bijvoorbeeld voor de vormgeving van de medezeggenschap.Waar het voorstel stelt dat grotere verantwoordelijkheid ook tot meer
verantwoording moet leiden, mondt dit tot dusver echter vooral uit in een
informatieplicht, de plicht om bepaalde gegevens op bepaalde momenten te verstrekken.
Die informatieplicht is slechts een onderdeel van de grotere verantwoordingsplicht
die wij hiermee losmaken en nastreven. In het wetsvoorstel wordt meermalen
gesproken over het bevoegd gezag dat bestedingsvrijheid krijgt in plaats van
een declaratiestelsel. Op welke wijze moet dit bevoegd gezag volgens de minister
tegemoet komen aan de verantwoordingplicht? Wij komen daar op andere momenten
nog op terug, maar ik vind het toch belangrijk het ook bij dit debat naar
voren te halen.Ik nodig de minister uit deze veranderingen op een aantal manier inzichtelijk
te maken op een heel concreet niveau. Dat wil zeggen niet in termen van beleid,
maar in termen van de praktijk. Wij moeten ons kunnen verplaatsen van het
macro- naar het microniveau en ons kunnen voorstellen hoe het er daar uit
zal zien. Hoe zal de nieuwe dynamiek werken, hoe zou zij kunnen en moeten
werken? Stel: een school teert in op reserves en voert een slecht personeelsbeleid.
De inspectie luidt de alarmbel en de minister heeft sanctiemogelijkheden.
Hoe en wanneer worden die ingezet? Stel: de benodigde tweederde meerderheid
van de medezeggenschapsraad, de ouders, eigenlijk iedereen wil een instemmingsrecht,
maar het bevoegd gezag weigert dit. Het vindt de grote nieuwe bestuurlijke
bevoegdheid wel mooi. Je kunt dan naar een geschillencommissie, maar wat zijn
dan de wettelijke aangrijpingspunten in de argumentatie van de verschillende
partijen bij de geschillencommissie? De een vraagt om een instemmingsrecht
dat volgens de wet is toegestaan en de ander antwoordt dan: ja, maar alleen
met onze goedkeuring. Dat is een doodlopende weg. Wat zijn in een dergelijke
situatie de aangrijpingspunten volgens de minister? Ik ben op zoek naar de
nieuwe dynamiek in de controlerende macht bij die gedecentraliseerde bevoegdheid.
Ik heb niet de illusie dat wij alles kunnen voorspellen, maar ik zou dit graag
op een concreet niveau verwoord zien.Ik vraag dit ook, omdat bij het doordenken van deze nieuwe systematiek
mij de vergelijking met het hoger onderwijs te binnen schoot. Ook daar kennen
wij vuistregels voor de bekostiging en de bestedingsvrijheid in de vorm van
een lumpsum. De commissie-Schutte heeft kort geleden een dik rapport gepubliceerd
over haar onderzoek naar de onregelmatigheden in de bekostiging. Ik wil expliciet
niet het schrikbeeld van fraude oproepen, maar ik vraag me af welke lessen
uit het werk van de commissie-Schutte kunnen worden getrokken voor dit wetsvoorstel.
Heeft de minister het rapport en het wetsvoorstel naast elkaar gelegd? Wat
kunnen wij hieruit leren? Ik denk bijvoorbeeld aan de discussie over de organisatie
van het toezicht. In het rapport van de commissie worden hierover expliciet
conclusies geformuleerd. Verder heeft de Onderwijsraad onlangs een advies
uitgebracht over "governance" waarin ook een en ander over dit onderwerp wordt
opgemerkt. Wil de minister hierop ingaan?Er is veel gezegd over de invoeringsdatum en er is gevraagd of de scholen
op die datum klaar zijn voor de invoering van het nieuwe systeem. De opgave
is ongetwijfeld ambitieus. Ik vind dit geen probleem, want ambitie is geen
vies woord. De vraag is echter of het realistisch is om uit te gaan van een
invoering in 2006 en of er tussen nu en dat moment informatie naar voren komt
die tot de conclusie leidt dat de invoering tot onoverkomelijke problemen
zou kunnen leiden.In de nota naar aanleiding van het verslag lees ik dat de pilots nog niet
hebben geleid tot aanpassing van het wetsvoorstel. De besturen die aan de
pilots deelnemen, hebben geen problemen met de systematiek. Ik lees echter
ook op bladzijde 8 dat de besturen, directeuren en bovenschoolse managers
geen inzicht hebben in de kosten. Er staat: bestuur en management weten niet
hoeveel personeel er is, wat het personeelsverloop is, wat de werkgeverslasten
of hoe hoog de premies zijn. Men weet ook niets van de arbeidsvoorwaardelijke
regels, van verlofvormen of van salarisgaranties. Er staat dus nogal wat in
die paar regels op blz. 8. Dit zijn toch redelijk voor de hand liggende gegevens
waarover management en bestuur nu al zouden moeten beschikken. Ik zou als
bestuurder het schaamrood op de kaken krijgen als ik moest toegeven dat ik
niet wist hoe dit zat in mijn organisatie. Wat dacht de minister toen ze deze
resultaten van de pilots onder ogen kreeg? In de memorie van toelichting staat
dat men op schema ligt met de invoering en dat er hard wordt gewerkt. Er staat
echter ook dat er potentiële belemmeringen zijn. Ik wil best geloven
dat de organisatieschema's klaar zijn en dat de websites in de lucht zijn,
maar dat is geen antwoord op de vraag of de scholen er klaar voor zijn. Die
vraag blijkt ook na vandaag relevant te zijn. De vraag of het flankerend beleid
op orde is, is dus een andere vraag dan de vraag of de scholen de boel op
orde hebben.De VVD-fractie volgt het kabinet in zijn streven om de lumpsumfinanciering
in 2006 in te voeren. Wij volgen het kabinet echter niet blind. Wij houden
onze ogen en oren open voor relevante ontwikkelingen. Verder heb ik de opmerkingen
van mijn collega van het CDA goed gehoord over het monitoren van de ontwikkelingen
in de komende tijd, de "points of return" en het stappenplan voor de invoering.Mevrouw Kraneveldt (LPF):U noemt nogal wat problemen bij de scholen op! Is dat voor u aanleiding
om aan de noodrem van de rijdende "lumpsumtrein" te trekken of laat u die
trein gewoon doorrijden als de minister maar garandeert de controle goed is
geregeld?De heer Visser (VVD):De scholen moeten dit natuurlijk sowieso op orde brengen. Deze alarmerende
berichten staan immers in principe los van de invoering van de lumpsumfinanciering.
Ik ben ervan overtuigd dat de scholen hun zaakjes op orde kunnen brengen vóór
de invoering van de lumpsum. Ik heb in ieder geval niet het signaal gekregen
dat dat niet mogelijk zou zijn.Mevrouw Kraneveldt (LPF):Welke elementen in de stukken geven u het vertrouwen dat de scholen dit
gaat lukken?De heer Visser (VVD):Dat is de reden dat ik de minister heb gevraagd om het in de gaten te
houden en dat ik zojuist zei dat ik mij aansluit bij het voorstel
voor monitoring. Het gaat er namelijk niet alleen om of wij vinden dat invoering
per 2006 mogelijk is maar ook of het management van de scholen dat vindt.
Daar zijn de pilots en de monitoring zeker ook voor bedoeld. Wij moeten het
in mijn ogen dus in de gaten blijven houden, maar dat betekent niet dat ik
nu al toe ben aan de conclusie dat het onmogelijk is om het binnen anderhalf
jaar te regelen.Mevrouw Kraneveldt (LPF):Als dit wetsvoorstel volgende week wordt aangenomen, rijdt die trein wel
door! Als wij dan onverhoopt later ontdekken dat de problemen die u opnoemde,
niet zijn opgelost, werken de scholen wel vanaf 1 augustus 2006 met lumpsumfinanciering.
Als u dat ongewenst vindt, steunt u dan het voorstel van mevrouw Lambrechts
en mij om aan het eind van dit jaar een moment in te bouwen waarop wij alsnog
kunnen beslissen om de invoering stop te zetten?De heer Visser (VVD):Ik ben het niet eens met uw suggestie dat wij op een rijdende trein zitten
die niet meer gestopt kan worden. Dit wetsvoorstel regelt namelijk het principe
van de lumpsum, maar niet de invoeringsdatum. Die datum wordt in een algemene
maatregel van bestuur vastgelegd. Die algemene maatregel komt, zoals de heer
De Vries terecht opmerkte, pas later. Verder wijs ik u erop dat mijn fractie
bij eerdere discussies over de lumpsumfinanciering altijd heeft benadrukt
dat de invoering ook echt mogelijk moet zijn. Ik ben dus uw man als blijkt
dat deze invoeringsdatum niet realistisch is. Ik denk echter dat je dat nu
niet kunt zeggen.Voorzitter. Het antwoord op de vragen over de vermindering van de regeldruk
en de bureaucratie in de memorie van toelichting is niet eenduidig. Op blz.
2 wordt wel aangegeven welke regels komen te vervallen, de regels voor de
formatierekeneenheden en de maandelijkse voorschotaanvragen, maar men geeft
niet aan welke nieuwe regels erbij komen. Kan de minister aangeven wat de
balans is voor de scholen en de schoolbesturen tussen wat eraf gaat en wat
erbij komt? Welke informatie hebben de pilots hierover opgeleverd?Het doel van dit wetsvoorstel is kwaliteitsverbetering en het middel is
bestedingsvrijheid. Het doel is niet om al bij de invoering te komen met een
nieuwe verdeling van de middelen over de scholen. Toch hebben de bekostigingsregels
gevolgen voor de huidige situatie. Dat is onvermijdelijk. Deze gevolgen kunnen
echter onredelijk uitwerken voor een individuele school of een individueel
bestuur. Daarover is iedereen het eens. De minister schrijft dat een herverdeeleffect
acceptabel is als binnen de overgangstermijn de zaken bijgesteld kunnen worden.
Een ondergrens in bedragen of percentages is volgens de minister niet te geven.
Dat brengt risico's met zich , omdat je pas achteraf kunt vaststellen of de
zaken bijgesteld hadden kunnen worden. Hoe weet je nu of je moet ingrijpen
en wanneer weet je dat? Hoe beoordeel je in een individueel geval of de oorzaak
van het probleem het herverdeeleffect zelf was, dan wel de bestuurlijke reactie
daarop? Het is niet moeilijk te voorspellen hoe een dergelijke discussie zal
lopen. Het schoolbestuur verwijt de financiële systematiek en daarmee
het departement. Het departement is eerder geneigd te zeggen: nee, dat is
niet waar, want wij hebben het allemaal goed geregeld; u had het zelf beter
moeten regelen. De heer Van der Vlies wees er ook op en vroeg om een precieze
beschouwing van de minister op dat punt. Ik vraag haar eveneens om haar aanpak
nog eens toe te lichten. Hoe gaan wij daarmee om? Hoe wil de minister daarmee
omgaan?De invoering van de lumpsum heeft niet alleen consequenties voor het bestuur
en management van scholen, maar ook voor ons, voor de politiek. Sterker nog,
het móet consequenties hebben voor de politiek. Een aantal jaren na
de invoering zullen de vuistregels voor de bekostiging niet meer spiegelbeeldig
zijn aan de besteding van het geld, maar dat is precies wat wij willen. Schoolbesturen
maken eigen keuzes en die verschillende keuzes zullen vervolgens weer invloed
hebben op het landelijke budget. Dat leidt misschien tot financiële mee-
of tegenvallers. Als ik het goed begrijp, is er op dat punt een verschil met
de lumpsum in het hoger onderwijs. Er is geen vooraf gegeven verdeelmodel,
er is niet een vooraf gegeven hoeveelheid geld die je gaat verdelen. De vraag
is hoe je als kabinet daarop reageert. Worden de financieringsnormen aangepast
omdat de keuzes een beetje tegenvallen? Moet de minister van Onderwijs elders
bezuinigen, omdat zij anders in de toekomst buiten de uitgavekaders van de
minister van Financiën valt? Graag hoor ik een reactie van de minister
op deze punten.De vraag is ook hoe het parlementair debat zal verlopen als op landelijk
niveau de resultaten van bijvoorbeeld de inspectie bekend worden en wij geen
financiële sturing meer hebben. Die willen wij ook niet meer hebben.
Hoe consequent zijn wij dan? Op welke criteria kunnen wij in de toekomst beoordelen
of er voldoende geld beschikbaar is voor het primair onderwijs? Stel je voor
dat wij binnen enkele jaren niet de verwachte kwaliteitsverbetering zien.
Hoe komt dat dan? Hebben de schoolbesturen verkeerde keuzes gemaakt? Laten
wij dat aan de discussie op decentraal niveau over? Of krijgen wij te horen:
er was nu eenmaal te weinig geld? Hoe oordelen wij daarover? Er moet toch
een oordeel komen, ergens tussen de algemene input en de output? Er moet in
de toekomst zoveel mogelijk decentraal gebeuren, maar hoe gaan wij en hoe
gaat de minister de eventuele groei van het landelijke budget beoordelen?Ik besluit met de medezeggenschap. Op het punt van de invloeden van en
de relatie met dit wetsvoorstel ben ik het met iedereen eens dat je die nooit
helemaal kunt loskoppelen van elkaar. Maar je kunt ook niet altijd alles tegelijkertijd
bespreken met al ht andere. Ik ben het eens met hen die zeggen: laten wij
die punten overleggen en bespreken op het moment dat de wetsvoorstellen op
dat terrein er liggen en laten wij dan ook ons definitieve oordeel vellen.
Daar zeg ik bij dat wij het niet helemaal inhoudelijk willen loslaten, want
je kunt niet een volledige knip maken tussen de onderdelen inspectie, controle,
toezicht en medezeggenschap.De heer Slob (ChristenUnie):Voorzitter. Wij bespreken vandaag en morgen een uitermate belangrijk onderwerp
met vergaande gevolgen voor scholen. Niet iedereen is zich daarvan bewust.
Voor zover dat mensen binnen de scholen betreft, moet daar
snel wat aan gebeuren. Met name mensen buiten de scholen hebben soms niet
helemaal door waar wij het over hebben als het om dit onderwerp gaat. Ik zag
daar vanmorgen een voorbeeld van. Ik liep naar de Tweede Kamer en vertelde
aan iemand dat ik een debat had over de lumpsum. Hij dacht dat het een debat
betrof over een Indonesische activist. Ik bedoel maar.De invoering van de lumpsumbekostiging in het primair onderwijs lijkt
steeds dichterbij te komen. Wij hebben daar in de afgelopen jaren al heel
vaak over gesproken. Dat gebeurde uitvoerig, mijns inziens terecht. Het heeft
heel wat voeten in de aarde gehad en nog steeds blijkt het voor heel veel
scholen toch een enorme omschakeling te zijn om los te komen van het declaratiesysteem
en over te gaan op de lumpsumbekostiging. Dat blijkt ook uit de bijdrages
van mijn collega's die eveneens afgaan op wat zij in de praktijk zien en horen.
Mij valt op dat het draagvlak voor de invoering van de lumpsumbekostiging
groot is. Dat blijkt ook uit de onderzoeken die de minister naar de Kamer
heeft gezonden. Daar ben ik blij om. Scholen verwachten veel van de lumpsumbekostiging.
Men wil met name aan de slag met de beleids- en keuzevrijheid die daarmee
gepaard gaat. In de afgelopen jaren hebben wij langzaam maar zeker ook op
dat terrein al heel wat ruimte gegeven. Dat draagvlak binnen het onderwijsveld
is voor de fractie van de ChristenUnie reden te meer om de positieve grondhouding
die zij altijd heeft gehad ten aanzien van dit onderwerp, bij dit wetsvoorstel
verder uit te dragen. Dat sluit namelijk naadloos aan bij ons uitgangspunt
dat scholen op basis van een eigen beleid eigen keuzes dienen te maken waar
zij zich voor moeten verantwoorden. Dat spreekt vanzelf, want wij steken veel
gemeenschapsgeld in het onderwijs.Wij hebben het wetsvoorstel, de memorie van toelichting en de antwoorden
op de vragen doorgelezen en hebben nog enkele vragen. Toen wij in september
2003 over de hoofdlijnen van de invoering van de lumpsumfinanciering spraken,
heb ik namens de fractie van de ChristenUnie opgemerkt dat zij het van groot
belang vindt dat de Kamer inzicht in de ervaringen met de pilot heeft op het
moment dat het wetsvoorstel wordt behandeld. Gelukkig is doorgevoerd waar
zij destijds voor heeft gepleit, namelijk om de pilot zo breed mogelijk op
te zetten. Volgens de eerste voorstellen zou die namelijk beperkt worden gehouden.
Mijn fractie kan alleen maar concluderen dat de ervaringen tot nu toe niet
onverdeeld positief zijn. Laat ik het maar op die wijze formuleren. Naar de
mening van de betrokkenen zijn zeker niet alle schoolorganisaties voldoende
voorbereid op de introductie van de lumpsumfinanciering, althans, op dit moment.
Dat geldt in sterke mate voor wat wij zo fraai de éénpitters
noemen.De minister heeft uiteraard ook zicht op deze gegevens, eerder dan wij
dat hadden. Zij heeft ook al wat maatregelen genomen en aangekondigd. Ik hoor
het graag als ik verkeerd zit, maar ik constateer wel dat zij het financiële
kader voor de invoering niet nader heeft aangepast. Dat betekent dat de aanvullende
maatregelen die zij gaat nemen om iets te doen aan de problemen die wij signaleren,
ten koste gaan van andere onderdelen van het flankerend beleid. De intensivering
is dus zeer beperkt; het gaat puur om het verschuiven van accenten en aandachtsgebieden.
Mijn fractie hoort graag van de minister waarom binnen de huidige financiële
kaders met het verschuiven van wat accenten en aandachtsgebieden de intensivering
van de aanpak voldoende is om de problemen adequaat te lijf te gaan en om
af te stevenen op de invoeringsdatum van 1 augustus 2006. Het spreekt
voor zichzelf dat ik de minister uitnodig om in haar eerste termijn uitvoerig
in te gaan op deze vraag van mijn fractie.Ik hoef niet over te doen wat mijn collega's al vrij uitvoerig hebben
gedaan. Wel wil ik kort iets zeggen over een ander punt, namelijk het meetjaar.
Het feit dat scholen voor het overgrote deel nog onvoldoende voorbereid zijn,
heeft ook consequenties voor de vaststelling van de gegevens in het meetjaar.
Een goede voorbereiding van het meetjaar is noodzakelijk om betrouwbare gegevens
voor de vaststelling van de lumpsumprijzen te verkrijgen. De minister heeft
al gezegd dat dit de tijdige invoering van de lumpsumbekostiging kan belemmeren.
Dat dit klopt, blijkt uit het feit dat het nogal wat schoolbesturen ontbreekt
aan voldoende financieel inzicht. Daar ging collega Visser al op in. Ook ik
ben daarvan geschrokken. Ik zeg hier wel bij dat heel veel schoolbesturen
het gelukkig wel goed voor elkaar hebben. Zeer veel schoolbesturen hebben
zich in het afgelopen jaar aangesloten bij administratiekantoren die bij wijze
van spreken met één druk op de knop de meest actuele stand van
zaken in de administratie en het personeelsbeleid, dus in het financieel beheer,
inzichtelijk kunnen maken. Er zijn scholen waarbij dit absoluut onvoldoende
is. Dat is zorgwekkend, maar dit is de situatie waarmee wij eenvoudigweg te
maken hebben. Ik ben net als anderen benieuwd naar de stand van zaken in de
ontwikkeling van het meetjaar. Er zit al weer wat tijd tussen het moment waarop
wij dat konden constateren en het moment dat wij hierover spreken in de Kamer.
Hebben de scholen inmiddels inzicht in hun financiële huishouding? Zijn
de gegevens voldoende om werkelijk te kunnen meten? Wat voor gevolgen heeft
het voor het slagen van het meetjaar en voor de invoeringsdatum van 1 januari
2006 als dit niet het geval is? Deze korte vragen zijn in mijn ogen wel van
wezenlijk belang voor het vervolg.Over de situatie van de eenpitters hebben wij toch nog steeds enige zorgen.
Ik heb ergens gelezen dat directeuren van kleine scholen op dit moment met
het zweet op de rug rondlopen als zij alleen al denken aan het begrip lumpsumbekostiging
en aan wat er op hen zal afkomen. Dat is ongetwijfeld tamelijk zwaar aangezet,
maar het geeft wel iets weer van de emoties die hierbij loskomen.De minister zal via flankerend beleid proberen deze eenpitters en de kleine
besturen te ondersteunen. Dat beleid wordt ook ingezet op ondersteuning via
samenwerkingsverbanden. Ik sluit mij aan bij de vraag van de heren De Vries
en Van der Vlies in hoeverre nu niet toch al enigszins een bepaalde opschaling
wordt gestimuleerd, ook middels het werken met samenwerkingsverbanden. Als
onze indrukken juist zijn, is in de afgelopen maanden ook al een groot aantal
scholen opgegaan in een groter geheel. Heeft de minister hier zicht op en
kan zij aangeven wat er in de afgelopen maanden op dit punt is gebeurd? Ik
noem enkele willekeurige voorbeelden. Zo is een basisschool in Vogelwaarde
toegetreden tot een overkoepelende stichting voor basisonderwijs, met als hoofdargument de lumpsumbekostiging. Verder zijn openbare basisscholen
in Oisterwijk, Hilvarenwijk en Tilburg toegetreden tot een groter bestuur,
eveneens met als hoofdreden de lumpsum. Als er één punt waarover
wij in het verleden met elkaar hebben gesproken, is het wel dat wij deze ontwikkeling
in ieder geval niet via de lumpsum willen stimuleren. Als scholen daarvoor
zelf kiezen, is dat hun eigen keuze, en kunnen zij dat ook doen. Daarover
zullen wij dan ook geen woord spreken, maar ik constateer dat er dus toch
scholen zijn die nu in een groter geheel opgaan, met als hoofdargument de
invoering van de lumpsum. Heeft de minister inzicht in het aantal scholen
waarom het hierbij gaat en is dit wat wij hadden bedoeld?Ook mijn fractie vindt dat de medezeggenschap goed geregeld moet zijn.
Bij datgene wat nu is uitgewisseld over de medezeggenschap en de invoering
van de lumpsum hebben wij nog wel een aantal vragen. Eén daarvan betreft
het punt dat mevrouw Lambrechts heeft ingebracht over de relaties tussen MR
en GMR. Je moet ook oppassen voor vervreemding van de achterbanscholen. Dat
is een risico dat wij ook moeten bespreken, zeker ook als het gaat om het
grote belang van communicatie bij de lumpsum.Mijn fractie vindt dit een zo belangrijk onderwerp dat wij de discussie
over de lumpsum daarmee op dit moment niet willen belasten, zeker gezien het
grote aantal amendementen die dit al heeft losgemaakt. Het gaat dan niet om
het bespreken en het mogelijkerwijs nu alvast regelen van één
onderdeel. De brede waaier van de zaken waarover men zou kunnen spreken bij
de medezeggenschap komt al aan de orde in alle amendementen. Wij vinden dit
niet het juiste moment. Daarom verzoek ik de collega's om die amendementen
op dit moment te laten liggen en hierover op een later moment met elkaar te
spreken. Daarvoor zullen wij ook alle tijd moeten nemen. Dat kan naar mijn
mening ook, omdat de definitieve keuzes die wij zullen maken, ongetwijfeld
na een pittig politiek debat, een uitwaaiering zullen hebben naar alle wetsvoorstellen.
Dat zal dan mogelijk ook tot aanpassingen kunnen leiden als het gaat om de
lumpsum. Wij weten ook dat wij ons richten op de datum van 1 augustus
2006. Vóór die tijd zal deze discussie in deze Kamer wel zijn
gevoerd. Daar ga ik in ieder geval van uit.Mevrouw Hamer (PvdA):Het lijkt mij logisch dat die discussie zal zijn gevoerd, want die staat
op de agenda. Ik vind de stelling toch vreemd dat deze zaken losstaan van
elkaar. De andere kant van autonomie is naar mijn mening verantwoording en
zeggenschap, dus het is toch volstrekt logisch – en ook als zodanig
geagendeerd – dat wij hier over de randvoorwaarden van de zeggenschap
spreken?De heer Slob (ChristenUnie):Ik heb niet gezegd dat dit hier los van staat. Ik heb aangegeven dat ik
ook wel begrijp dat zoiets aan de orde komt, maar gezien de omvang waarmee
dit nu gebeurt en de onderwerpen die daarmee worden geagendeerd, gaat dit
heel ver. Ik wijs ook op het amendement van mevrouw Kraneveldt, dat het meest
vergaand is, om de vrijstellingen te schrappen. Dat vraagt naar mijn mening
om een brede, fundamentele discussie. Die wordt op dit moment ook al in gang
gezet omdat wij dat onderwerp hebben geagendeerd en omdat zelfs al het nodige
is gepasseerd en nog zal volgen. Dat gaf mevrouw Hamer ook al aan. Ik zou
het op prijs stellen als wij dat moment met elkaar benutten om op het punt
van medezeggenschap voor de toekomst definitieve keuzes te maken. Wij weten
allemaal dat dit, op het moment dat die keuzes zijn gemaakt, zijn uitwerking
zal moeten krijgen in allerlei andere wetgeving waarvan deze onderdeel uitmaakt.
Op het moment dat die keuzes zijn gemaakt, kunnen die principes zodoende ook
worden doorgevoerd. Als wij dit alles nu overhoop halen, ziet mevrouw Hamer
wat er zal gebeuren. Ik vraag mij af, of dit het geëigende moment en
de juiste plaats is om dat te doen. Mevrouw Hamer was er aan het begin van
deze vergadering overigens niet bij, maar ik begrijp dat zij van de gang van
zaken op de hoogte is gesteld.Mevrouw Hamer (PvdA):De heer Slob houdt naar aanleiding van mijn vraag een betoog, maar hij
geeft geen antwoord.De heer Slob (ChristenUnie):Misschien geef ik niet het antwoord dat mevrouw Hamer wenst, maar dat
is iets anders.Mevrouw Hamer (PvdA):Mijn vraag is, of de heer Slob niet met mij van mening is dat de randvoorwaarden
voor deze vorm van autonomievergroting te maken hebben met het vastleggen
van een goede verantwoording en een goede vorm van medezeggenschap. Ik vraag
hem of hij van mening is dat amendementen die betrekking hebben op die randvoorwaarden
derhalve wel degelijk in dit debat thuishoren.De heer Slob (ChristenUnie):Ik blijf mij mijn opmerking dat een fundamenteel debat nodig is om te
spreken over medezeggenschap en alle aspecten die daarmee te maken hebben.
Naar mijn idee is dit niet het geëigende moment en niet de juiste plaats
om dat onderwerp aan de orde te stellen. Ik ben het met mevrouw Hamer eens
dat dit wetsvoorstel een aantal aspecten bevat dat die discussie raakt. Dat
maakt het natuurlijk best gecompliceerd om gezamenlijk tot een goede oplossing
te komen, maar naar mijn oordeel kunnen wij dat op een praktische wijze oplossen
door ook die principiële discussie zo snel mogelijk te voeren. Mijns
inziens kunnen die twee tijdstrajecten redelijk goed parallel aan elkaar lopen
en dan kunnen alle inzichten van de Kamer over de lumpsum daarbij vanaf het
allereerste begin worden betrokken. Dat is een kwestie van gezamenlijk goede
afspraken maken.De voorzitter:Ik merk nogmaals op dat ik ernaar streef deze vergadering om 13.00 uur
te schorsen. Het streven is dat de eerste termijn van de Kamer dan is afgerond.
De reden daarvan is dat de minister om 13.00 uur andere verplichtingen heeft.
Ik verzoek de Kamer derhalve, op dit onderdeel beknopt te zijn.Mevrouw Kraneveldt (LPF):De heer Slob roept de indieners op hun amendementen aan te houden of die
op een later moment bij de besprekingen over de WMS opnieuw aan de orde te
stellen. Ik hoorde hem niet aan de minister vragen om alles wat zij aan de
medezeggenschapsraad wil veranderen uit het voorliggende wetsvoorstel te lichten
en dat aan de orde te stellen tijdens de bespreking van de WMS. Zou de heer Slob dat niet alsnog moeten doen? Als hij dat doet, kunnen
wij alles bundelen en dan kunnen wij een en ander bij de bespreking over de
WMS naar voren brengen.De heer Slob (ChristenUnie):Ik meen dat de minister op dit moment uitgaat van bestaande situaties
die zij niet ingrijpend wijzigt. Ik ga ervan uit dat de minister ook graag
met de Kamer de afspraak wil maken dat fundamentele punt op een later moment
uitvoerig te bespreken. Ik kan mij voorstellen dat zij vandaag of morgen met
een dergelijke reactie komt. Mijn voorstel is dat af te wachten. Ik spreek
de hoop uit dat wij er op een goede manier uitkomen, zonder hiervan een groot
punt te maken. Daarmee doen wij naar mijn idee ook de discussie over de lumpsum
geen recht.In onderwijsdebatten heb ik vaker namens mijn fractie aangegeven dat wij
als het erop aankomt het lef moeten tonen de kunst van het loslaten in de
praktijk te brengen. Naar het idee van mijn fractie biedt dit wetsvoorstel
ook de mogelijkheid deze kunst weer eens te praktiseren. Ik ben het echter
met de heer Visser eens dat wij dat niet blind moeten doen. Het is belangrijk
dat wij in alle zorgvuldigheid zaken loslaten en dat wij nadrukkelijk de overtuiging
hebben dat de scholen de bijbehorende verantwoordelijkheden kunnen dragen
als zij ruimte krijgen. Het moet niet alleen een kwestie zijn van gevoel.
Ik ben benieuwd naar de antwoorden van de minister op dat punt. Ik doel dan
op de antwoorden op de vragen over een aantal zwakke plekken in het geheel
dat ook ik namens mijn fractie heb benoemd. Wij zullen haar antwoorden gebruiken
voor onze definitieve stellingname over dit wetsvoorstel, waarvoor geldt dat
de intentie positief is.Mevrouw Vergeer (SP):Voorzitter. Het doel van de lumpsum is het leveren van een bijdrage aan
de verbetering van de kwaliteit van het onderwijs. Het gaat daarbij in het
bijzonder om het individuele leerproces van de leerling. Wie zou het oneens
kunnen zijn met dit doel? Ook de fractie van de SP is het er van harte mee
eens. Maar de vraag die wij vandaag moeten beantwoorden, is of de invoering
van de lumpsum het juiste middel is om dit doel te bereiken. Daarover heeft
de fractie van de SP grote twijfels.De lumpsum draagt bij de aan de vergroting van de autonomie in het onderwijs.
Niet vanuit het ministerie wordt bepaald hoe les gegeven moet worden, maar
de scholen weten zelf het best wat goed is voor de leerlingen. Ook daarmee
is mijn fractie het helemaal eens. Een hoge mate van financiële autonomie
van scholen kan ertoe bijdragen, dat leerlingen beter onderwijs krijgen. Ik
benadruk het woord 'kan'. Het kan ook anders uitpakken.Een door de regering gewenst gevolg van de grotere autonomie is de grotere
ruimte voor profilering van de scholen. De fractie van de SP vindt het bevorderen
van de verschillen tussen de scholen niet wenselijk. Het gaat immers om basisscholen.
Dat zijn scholen in de buurt, scholen waarop alle kinderen nog zoveel mogelijk
samen naar school kunnen gaan. Het zijn scholen, waarop het pedagogisch didactisch
goed is om de leerlingen bij elkaar te houden. Kinderen op basisscholen zijn
nog zodanig in ontwikkeling dat wij hen niet eerder dan na groep 8 over verschillende
schooltypen verdelen. Zelfs in de brugklas wordt voor sommigen uitstel van
schoolkeuze nog steeds zinvol geacht. De fractie van de SP is voorstander
van brede basisscholen, zeg maar elk-wat-wils-scholen, met op alle scholen
een uitstekend aanbod aan cultuur, sport, techniek, natuuronderwijs, Engels,
et cetera, juist omdat de kinderen nog alle kanten uit kunnen.Ik vind het jammer als ouders buiten hun wijk op zoek moeten naar een
school die bij hun kind past. Het verschijnsel "achterbankkinderen" vind ik
om verschillende redenen niet wenselijk. Daarom steun ik het stimuleringsbeleid
van de minister om scholen van elkaar te laten verschillen niet.De fractie van de SP wil vooral niet terug naar standenscholen en arbeidersscholen.
Er bestaat in de Tweede Kamer een groot draagvlak voor sociaal-economisch
gemengde wijken. En dan zouden wij aanmoedigen dat de hoger opgeleiden hun
kinderen vier wijken verderop op de basisschool doen? De regering wil zich
nota bene juist inzetten voor gemengde scholen. Het gaat om het mengen van
kinderen met en zonder leerachterstand. Het gevolg daarvan is dat er gelukkig
ook minder witte en zwarte scholen komen. Daarvan is de SP-fractie een warm
pleitbezorger. De regering wil hetzelfde. Mijn vraag aan de minister is, of
profilering te rijmen is met haar streven naar gemengde basisscholen. Is de
autonomie die de minister aan de scholen wil geven, dan niet te ver doorgeschoten?Het valt nog te bezien of meer autonomie voor de scholen goed is voor
de kwaliteit van het onderwijs, als het gevolg is dat grotere sociale verschillen
tussen basisscholen ontstaan. Ik hoor graag van de minister dat zij maatregelen
zal nemen dat de autonomie niet zal leiden tot grotere verschillen in sociaal
opzicht.Een andere belangrijke vraag is, wie op de scholen uitmaakt wat goed is
voor de leerlingen. Is dat het team van de leerkrachten en ondersteuners die
dagelijks vele uren met de leerlingen aan het werk zijn? Of is het een ver
van het dagelijks leven in de klas afstaande bovenschoolse directie of zelfs
nog verder, het schoolbestuur? Lijkt autonomie voor de scholen in dit wetsvoorstel
eigenlijk niet op het absolutisme uit overwonnen tijden? Tijden van schoolbesturen
en directies die, misschien wel welwillend maar toch vrijblijvend, de medezeggenschapsraad
van personeel en ouders aanhoren. Als dat inderdaad zo is, heeft de Tweede
Kamer naar de mening van de SP-fractie te weinig bijgedragen aan het waarborgen
van de belangen van de leerlingen.Zelfs met de huidige declaratiebekostiging bestaat al het gevaar van verschuiving
van geld van het primaire proces naar het secundaire, waaronder administratieve
bezigheden en bovenschools management. Uit e-mails en werkbezoeken ken ik
daarvan talloze voorbeelden.De lumpsum beoogt verschuiving van de bureaucratische lasten van het ministerie
naar de scholen. Dat gaat helaas niet gepaard met voldoende budget voor materiële
uitgaven en bestuurlijke lasten, waardoor een constante druk komt te staan
op het budget voor het onderwijzend personeel, dat toch al te krap is. Ik
doel op de autonome ontwikkelingen ten gevolge van schaalvergroting en taakverzwaring,
die door de invoering van de lumpsum versterkt zullen worden. Ik doel op de
autonome ontwikkelingen ten gevolge van schaalvergroting en taakverzwaring,
die door de invoering van de lumpsumbekostiging versterkt zullen worden, tenzij
er een tegenkracht is die het budget bestemd voor de leerkrachten ervoor behoedt
om te worden leeggezogen door bureaucratische zuigkracht. Vooral de tijd die
een leerkracht per leerling heeft, is essentieel voor het welbevinden en de
leervorderingen van een kind.Als wij van het klassikale, frontale lesgeven af willen en een leerling
als een individu willen behandelen, zoals wij willen met het adaptief onderwijs,
moet het aantal uren dat het onderwijzend personeel in de klas kan doorbrengen
met hand en tand worden verdedigd, of liever nog vergroot, evenals het aantal
uren voor bij- en nascholing. Ik hoef de minister niet te vertellen hoe hard
de nascholing nodig is, gezien de vele leerlingen met leerproblemen, sociaal-emotionele
problemen, opvoedingstekorten en handicaps die zich in de reguliere klas bevinden
en die wij daar ook willen proberen te houden. Dan moet het wel mogelijk worden
gemaakt om hun te bieden wat zij nodig hebben. Daarover gaat volgende week
de evaluatie van Weer Samen Naar School, het rugzakje en het onderwijsachterstandenbeleid.
Het budget voor het onderwijzend personeel moet daarom binnen de lumpsumbekostiging
worden beschermd. Ik zou graag weer het semipermeabele schot willen opvoeren
dat ik al bij eerdere discussies heb voorgesteld, namelijk dat er wel geld
bij het personeelsbudget mag, maar er geen geld af mag. De evaluaties van
de lumpsumbekostiging in het voortgezet onderwijs en de BVE-sector laten duidelijk
zien dat er verschuivingen zijn van personele bekostiging naar materiële
bekostiging, weliswaar niet in procenten, maar omgerekend in euro's wel degelijk.Het personele budget wordt als het ware leeggezogen door andere functies
in het onderwijs, zoals management, administratie en materiële zaken.
Ik zie de minister al gerustgesteld glimlachen. Het zit er niet in. Er is
geen draagvlak voor in de Kamer. Ik roep de minister op om dan tenminste de
leerkrachten en de ouders instemmingsrecht te geven met het inhoudelijke en
financiële beleid van besturen en directies. Dit wetsvoorstel komt niet
verder dan het adviesrecht voor leerkrachten, die in een werkgever/werknemerrelatie,
dus een afhankelijke relatie verkeren. Dat is een dode letter op het moment
dat men het niet eens is met de leiding. Wij hebben wel een geschillencommissie,
maar dat is een uiterste en liefst te vermijden redmiddel. Wie wil het zo
ver laten komen? Dan is de werksfeer en daarmee ook de sfeer in de klas al
grondig verpest.Ik doe dan ook een dringend beroep op de minister om een aantal zaken
wettelijk te waarborgen. Geef de gemeenschappelijke medezeggenschapsraad meer
dan adviesrecht. Het personele deel, dus de experts bij uitstek, moet instemmingsrecht
krijgen met de besteding van de financiële middelen. Ook als het gaat
om het managementstatuut zou de GMR niet alleen adviesrecht, maar instemmingsrecht
moeten krijgen. De GMR moet ook niet los komen te staan van de locatiemedezeggenschapsraden.
Daarom is het beter dat de GMR wordt gekozen uit de locatiemedezeggenschapsraden.
Bovendien pleit ik tegen getrapte verkiezingen, die het geval zijn wanneer
de GMR uitsluitend door de leden van de MR wordt gekozen. Het is belangrijk
dat het hele personeel ook voor de GMR zijn stem kan laten horen. Ten slotte
wil ik de GMR in een positie brengen waarin hij alle gewenste informatie kan
krijgen. In het wetsvoorstel is geregeld dat drie keer per jaar informatie
moet worden verschaft, maar niet dat de GMR het recht heeft op alle informatie
die hij nodig heeft voor de uitoefening van zijn taak. Dat is een zinsnede
die in andere wetten wel voorkomt, waarmee uitgesloten is dat een bestuur
om wat voor reden dan ook kan besluiten dat bepaalde informatie niet voor
de GMR beschikbaar moet komen. Dat kan gebeuren uit concurrentieoverwegingen
en dat zou jammer zijn. Ik heb natuurlijk nog geen voorbeelden vanuit het
basisonderwijs, maar wel uit het hoger onderwijs, dat de MR daarmee grote
problemen kan hebben.Een ander aspect betreft het jaarverslag en de zogenaamde benchmark. De
invoering van het jaarverslag maakt het beter mogelijk om schoolbeleid te
vergelijken en van elkaar te leren. Dat kan een positieve ontwikkeling zijn,
maar als ik de jaarverslagen lees die mij als Kamerlid worden toegezonden,
voornamelijk vanuit het hoger onderwijs, zie ik eigenlijk dat ik niets kan
zien. Belangrijke indicatoren, zoals de leerling/leraarratio, het aantal uren
dat een leraar heeft voor een individuele leerling, de hoeveelheid persoonlijke
aandacht die hij kan geven – de kerntaak van het leraarschap –
ontbreken in het jaarverslag. Je kunt ook de ontwikkelingen niet zien. Je
kunt niet zien of het elk jaar beter of slechter wordt op dat punt, de stijging
of afname van de administratieve lasten, de kosten van het bovenschoolse management
en de ontwikkeling van de reserves. Ik heb op de aanbevolen website www.lumpsum.nl
geen modeljaarverslag kunnen vinden. Worden de vereiste kengetallen, die nodig
zijn om dit soort ontwikkelingen te kunnen zien, opgenomen in de AMvB en wordt
die ook nog aan de Kamer voorgelegd?Mijn fractie vindt het positief dat de minister indicatiecriteria wil
aangeven voor de omvang van de reserves die nodig zijn voor een gezonde meerjarenbegroting.
Maar eigenlijk hebben wij nog geen inzicht in de ideale of, beter gezegd,
de pragmatische verhouding van de reserve tot de begroting en die van management
tot lesgevend personeel. Ik heb hier heel vaak om gevraagd en ik blijf erom
vragen. Het is essentieel, het is een plaag van onze tijd en niet voor niets
heeft de Onderwijsraad er een verkenning aan gewijd, dus weg met de bureaucratisering
van het onderwijs. Helaas, toch lijkt het alsof de minister hier heel weinig
mee doet. Een benchmark zou een aanzet tot verbetering kunnen zijn, maar dan
moeten er wel relevante kengetallen in het jaarverslag worden opgenomen. Ik
heb daar wat suggesties voor en wij komen er ongetwijfeld later nog op terug,
maar kan de minister er nu al iets over zeggen? Is het een goed idee om als
kengetal de verhouding leerkrachten/leerlingen op te nemen, waarbij natuurlijk
de klassenassistent of de onderwijsassistent wordt meegerekend, en daarnaast
een kengetal voor de verhouding van de primaire en de secundaire lasten, opdat
er kengetallen zijn om de juiste omvang van de reserves te kunnen bepalen?
Naar aanleiding hiervan en naar aanleiding van eerdere discussies vraag ik
de minister expliciet of er een moment komt waarop wij integraal over al deze
zaken kunnen beslissen, dus zowel over deze wet als over de Wet
op de medezeggenschap en de algemene maatregelen van bestuur, omdat al deze
dingen met elkaar samenhangen. Het is heel moeilijk om nu met iets in te stemmen
als je nog niet weet of er is voldaan aan de voorwaarden in andere wetsvoorstellen
of in algemene maatregelen van bestuur.Naar de mening van de SP-fractie is lumpsumbekostiging in het basisonderwijs
een hachelijke onderneming, omdat de medezeggenschap nog niet voldoende geregeld
is. Wij denken ook dat het moment van invoering slecht gekozen is, omdat er
grote problemen met zorgleerlingen zijn. Door de budgettaire krapte en de
benauwende regelgeving bij de indicatie krijgen veel leerlingen niet wat hun
toekomt. Wij praten daar volgende week verder over. Als de minister in deze
omstandigheden autonomie voor de scholen wil invoeren, schuift zij eigenlijk
grote problemen op het bordje van leerkrachten en ouders. Uit de pilots blijkt
dat veel schoolbesturen nog geen goed beeld van hun uitgaven hebben, en dat
zijn dan nog wel de voortrekkers. Het is goed dat de minister meer flankerend
beleid zal inzetten, maar de problemen tonen aan hoe groot het risico is.
En ten slotte, maar zeker niet het minst belangrijk: veel basisscholen moeten
al met kunst- en vliegwerk, met ouderbijdragen en sponsorgelden de eindjes
aan elkaar knopen. Veel zorgleerlingen komen te kort en zij dreigen om te
vallen in het voortgezet onderwijs. Binnenkort komt er nog een tegenslag,
want bovenop de herverdeeleffecten van de lumpsumfinanciering komen nog de
effecten van het veranderen van de gewichtenregeling en de GOA-gelden. Het
is allemaal veel te veel tegelijk, leerlingen gaan kopje onder. Zoveel veranderingen
en onzekerheden tegelijk, en dat alles bij een krap budget. De fractie van
de SP pleit daarom niet alleen voor een sterkere positie voor de leerkrachten
en een structureel betere bekostiging, maar ook voor uitstel van invoering
van de lumpsumbekostiging.Mevrouw Azough (GroenLinks):Voorzitter. GroenLinks is voorstander van grotere autonomie van scholen,
als dat leidt tot minder administratie, bureaucratie en regelgeving, en tot
hogere kwaliteit van onderwijs. Dat zijn de doelen bij deze ingrijpende lumpsumoperatie.
Hoewel het niet gaat om een onderwijskundige gemotiveerde herziening, verwacht
mijn fractie wel dat het effect van deze operatie omvat dat scholen meer beleidsmatige
vrijheid hebben om eigen beleid te voeren. Maar er zijn nog tal van vragen
waarover mijn fractie onvoldoende zekerheid heeft. Is straks sprake van voldoende
zeggenschap op schoolniveau? Hoe wenden we het gevaar van noodgedwongen bestuurlijke
schaalvergroting af, met als risico schaalvergroting voor de leerlingen? Is
het onderwijsveld voldoende voorbereid op de spoedige invoering van lumpsumfinanciering,
en levert deze forse operatie wel een bijdrage aan de verhoging van de kwaliteit
van het onderwijs? Hoe beoordelen wij dat? Gaat geen van de scholen er in
het nieuwe systeem echt structureel op achteruit? Kortom, nog een hoop dringende
vragen, alvorens wij als GroenLinks met het wetsvoorstel akkoord kunnen gaan.De minister meldt dat uit de pilots naar voren komt dat invoering van
de lumpsum een hele klus is, zij het een klus die geklaard kan worden. Dat
is een conclusie die ik niet begrijp. Als we de onderzoeken nemen die zijn
gedaan, weliswaar gedaan naar de eerste fase, zien we dat het grootste deel
van de schoolorganisaties nog onvoldoende is voorbereid op invoering van de
lumpsum. Wat betekent dat financieel voor deze scholen? Veel schoolbesturen
die deelnamen aan de pilots en dus voorlopers zijn, blijken ondanks intensieve
begeleiding vanuit het projectbureau niet in staat tot een sluitend financieel
beleid te komen. Het gaat dan niet om systematiek, maar om inzicht. Maar waarin?
Inzicht in lopende zaken, zoals de omvang van de formatie, het verloop, de
werkgeverslasten, te verwachten ouderschapsverlof et cetera. En inzicht in
de liquiditeit van de schoolkas. Dat is nogal wat, en dat duidt erop dat er
behoorlijk veel inspanning nodig zal zijn om dit inzicht te creëren bij
alle besturen van alle scholen. Ondanks dat er een aantal scholen zijn die
het goed doen, blijkt dat er scholen zijn die het ook nu, in het huidige systeem,
niet goed doen. Dat is een enorme verantwoordelijkheid. Als de voorlopers
in de pilot het al lastig vinden, hoe zit het dan met de rest? Mijn fractie vindt dit zorgelijk, want ook al moet het meetjaar meer uitsluitsel
geven, het gaat steeds sneller. Het feit dat anderhalf à twee jaar
voor de invoering van deze ingrijpende wijzigingen deze pioniers nog lang
niet klaar zijn, zegt wel wat. Het verbaast mij dat de minister in haar verslagnota
nauwelijks ingaat op de gegevens, en nauwelijks blijk geeft van teleurstelling.
Wat vindt de regering zelf van de eerste bevindingen? De resultaten hebben
wellicht geleid tot intensivering van het flankerend beleid, maar de vraag
is terecht of dat voldoende zal zijn om de invoering per 1 augustus 2006
gestand te doen. Graag de mening van de minister hierover. Hoe zit het met
de andere scholen, die niet aan de pilots deelnemen en geen hulp hebben van
het projectbureau? Is daar enig zicht op? Wat gaat de regering doen om faillissementen
op scholen te voorkomen? Of het nu de schuld is van de besturen of niet, wat
mij betreft mag geen enkel kind hiervan de dupe worden. Daarom dient er een
absolute garantie te zijn dat scholen die in de problemen komen echt kunnen
rekenen op snelle en goede hulp. Ik heb tot nu toe te weinig zicht op welke
instrumenten en maatregelen de minister voorstelt om die hulp zo snel en adequaat
mogelijk bij die scholen terecht te doen komen en ervoor te zorgen dat er
geen onherstelbare schade wordt aangericht.Er komen nog meer wijzigingen aan, zoals het GOA-beleid en de nieuwe gewichtenregeling.
Cumulatie van effecten van deze maatregelen moet voorkomen worden. De vraag
is in hoeverre dat voorkomen kan worden. Dat wordt niet duidelijk in de antwoorden.Ik ben blij dat de minister heeft geluisterd naar de bezwaren en de zorgen
van de Kamer als het gaat om de positie van de éénpitters. GroenLinks
is dan ook blij dat de éénpitters compensatie krijgen voor de
noodzakelijke versterking van het bestuurlijk vermogen. Desalniettemin hoor
ik dat veel éénpitters genoodzaakt zijn om toch tot een grotere
schaalgrootte over te gaan. De vraag is dus of er überhaupt nog ruimte
zal zijn als de lumpsumfinanciering is ingevoerd, voor onderwijs dat ook op
bestuurlijk vlak kleinschalig is. Die vraag is reëel, zeker als ik kijk
naar het beeld dat wordt geschetst in de antwoorden van de minister en op de website van het ministerie, waaruit naar voren komt dat dat zeer
lastig zal worden.Ook mijn fractie begrijpt niet waarom de leden van de GMR niet per se
uit de MR hoeven te komen. Alleen de naam "GMR" zegt al dat er een directe
link zou moeten zijn met de MR van de afzonderlijke scholen. Daarom steunen
wij het amendement van mevrouw Vergeer op dit punt. Bovendien dient er inderdaad
sprake te zijn van een behoorlijke mate aan checks en balances. Daarom dient
er een instemmingsrecht in plaats van een adviesrecht te zijn.In de beantwoording van de minister is onduidelijk hoe zij ziet dat het
adviesrecht voor voldoende zeggenschap zal zorgen. Als het gaat om conflicten
is er alleen een geschillencommissie. De vraag is of besturen zich wat gelegen
laten aan dat adviesrecht. Ik denk dat het belangrijk is dat scholen MR, ouders
en personeel serieus nemen en een zeker instemmingsrecht geven. Ik ben niet
voor het idee dat ouders instemmingsrecht moeten hebben over het personeelsbeleid,
maar het personeelsdeel in de MR dient daar wel een zekere zeggenschap over
te hebben.Verder viel mij op dat openbare scholen meer moeite lijken te hebben met
de invoering en voorbereiding van de lumpsumoperatie dan scholen van bijvoorbeeld
protestant-christelijke huize. Ik kan mij voorstellen dat dat te maken heeft
met het feit dat zij een andere, gemeentelijke context hebben en er sprake
is van een andere bestuurlijke betrokkenheid en omvang. Toch hoor ik graag
een nadere reactie van de minister op het verschil in voorbereiding en in
capaciteit als het gaat om die lumpsumoperatie.Al met al zijn er nog veel punten van zorg. Het gaat dan om de mate waarin
management professionaliseert en waarin het veld goed voorbereid is, de gevolgen
van stapeling van effecten door parallelle beleidswijzigingen en de mate waarin
structureel extra middelen beschikbaar zijn. De lumpsumbekostiging is een
uitermate ingrijpende wijziging. De heer Van der Vlies heeft gelijk dat wij
moeten durven loslaten als dat leidt tot positieve effecten, meer autonomie,
minder bureaucratie en betere kwaliteit van het onderwijs. Hij heeft echter
ook gelijk dat je geen oude schoenen moet weggooien voordat je goede nieuwe,
passende en ingelopen schoenen hebt, die niet tot pijnlijke enkels, likdoorns
of onherstelbaar beschadigde voetjes leiden. Juist daarom zou de heer Van
der Vlies het met mijn fractie en andere fracties eens moeten zijn dat er
sprake moet zijn van een zorgvuldig traject, waarin een duidelijk go/no go-moment
moet zijn opgenomen, met een open mogelijkheid tot uitstel of vertraging van
het proces, op basis van feitelijke, reële resultaten en niet op basis
van politieke besluitvorming die eerder heeft plaatsgevonden.De heer Van der Vlies (SGP):Ik gun mevrouw Azough uiteraard haar woorden, maar zij moet niet de suggestie
wekken als zouden ik en de SGP-fractie niet hechten aan een zorgvuldige procedure
van invoering. De momenten waarop wij, de vinger aan de pols hebbend, kunnen
interveniëren, komen er nog aan. De heer De Vries heeft dat uitdrukkelijk
gemarkeerd. Die momenten zie ik natuurlijk ook. Dus dank voor het feit dat
mevrouw Azough mij gelijk gaf op diverse punten. Dat belooft wat aan het begin
van het jaar. Ik kan haar verzekeren dat de SGP-fractie natuurlijk die zorgvuldigheid
zal betrachten.Mevrouw Azough (GroenLinks):Vandaag hebt u niet helemaal aangetoond die zorgvuldigheid te betrachten.
U had het erover dat wij moeten durven loslaten. U had het ook over het niet
weggooien van goede oude schoenen, mijnheer Van der Vlies. Dat laatste had
dan alleen betrekking op medezeggenschap. Het verbaast mij dat u het niet
over die goede oude schoenen hebt als het gaat om de gevolgen van de lumpsumoperatie
voor kinderen in ons bestel. Ik hoop dat ik u aan uw woord kan houden dat
u een open geest hebt als blijkt dat vertraging of uitstel nodig is.De heer Van der Vlies (SGP):In mijn perceptie sluiten zorgvuldigheid en de bereidheid tot loslaten
elkaar niet uit. Overigens, wij zijn er zelf bij.Mevrouw Azough (GroenLinks):Dat geldt voor meer politieke processen in de afgelopen jaren. Wij waren
erbij, maar soms hebben wij het toch laten gebeuren. Dat mag hier niet het
geval zijn.De heer Van der Vlies (SGP):Dat ben ik volstrekt met u eens.Mevrouw Azough (GroenLinks):Dat is fijn. Dank u wel.Mevrouw Hamer (PvdA):Voorzitter. Allereerst wil ik mijn verontschuldigingen
aanbieden omdat ik het eerste uur van dit debat heb moeten missen. Andere
verplichtingen in de Kamer noopten mij om mijn collega Verbeet te vragen mij
te vervangen. Het leek mij goed dat nog even te zeggen.Voorzitter. Met de lumpsumbekostiging krijgen basisscholen meer bestedingsvrijheid.
Daarmee kunnen de gedetailleerde regels die de huidige declaratiebekostiging
met zich brengt vervallen. De minister wil hiermee de autonomie van scholen
vergroten, overbodige regelgeving schrappen en de kwaliteit van het onderwijs
verbeteren. Scholen krijgen één totaalbedrag voor personele
en materiële uitgaven. Zij mogen zelf uitmaken hoe zij dat besteden.
Ik denk dat het de minister niet verbaast als ik haar vertel dat de PvdA-fractie
haar daarin van harte wil steunen. Scholen krijgen de vrijheid om een eigen
personeelsbeleid te voeren. Zij kunnen zelf bepalen hoe zij willen investeren.
Ook kunnen zij zelf de omvang van onderwijskundige vernieuwingen bepalen.
Zij krijgen de randvoorwaarden om daaraan op deze wijze te werken. Zij kunnen
dan ook een volwassen financieel beleid en personeelsbeleid voeren.Wij realiseren ons dat dit zowel voor het veld als voor het departement
en voor de politiek om een cultuurverandering vraagt. Heeft de minister de
overtuiging dat die cultuurverandering aan alle kanten, bij de scholen, bij
de landelijke organisaties en bij het departement van Onderwijs, gerealiseerd
is? Daarbij heb ik een eerste vraag. Als ik artikel 1, onder punt 1 lees,
vraag ik mij af of wij niet op een verkeerde manier proberen op de kleintjes
te letten. Daarin wordt namelijk geregeld dat scholen die gezamenlijke activiteiten
organiseren niet dubbel bekostigd kunnen worden. Nu is dat op zichzelf een
goed streven, maar ik heb begrepen dat dit zodanig uitpakt dat gezamenlijke
activiteiten van scholen helemaal niet meer bekostigd worden. Klopt dit? Ik
zal een voorbeeld geven. Ik heb begrepen dat de leerlingen niet meer voor
bekostiging in aanmerking komen wanneer scholen gezamenlijk organiseren om
naar een theatervoorstelling te gaan omdat het een gezamenlijke activiteit
is. Als dat lumpsumbekostiging wordt, zijn wij natuurlijk op de verkeerde
weg. Ik hoop dat het niet waar is, maar ik vind het zo'n pregnant voorbeeld
dat ik het hier wel graag wilde noemen. Het heeft er natuurlijk mee te maken
hoe artikel 1, punt 1 wordt geïnterpreteerd. Ik vind het belangrijk dat
wij daar volstrekte helderheid over krijgen in dit debat. Nogmaals, wij staan
positief tegenover de voorstellen voor de invulling van de lumpsumbekostiging.
Wij hebben in het doorlopen traject echter steeds gewezen op de vier randvoorwaarden
die wij daarbij stellen. De eerste is dat het geen bezuiniging is. De tweede
is dat kleine scholen moeten kunnen overleven. De derde randvoorwaarde is
dat de zeggenschap van ouders en personeel adequaat wordt geregeld, want dat
is de keerzijde van de medaille. Dat geldt ook voor de vierde randvoorwaarde,
de verbetering van de verantwoording van scholen, die zoveel mogelijk openbaar
moet zijn. Op al deze punten heb ik nog een aantal vragen.Ik wil van de minister de garantie dat over twee, drie jaar niet wordt
gezegd dat deze wijziging wel budgettair neutraal leek te zijn, maar dat dit
achteraf niet het geval blijkt te zijn. Ik zie de minister knikken, maar dat
had ik al verwacht. Ik vraag haar toch om mijn ongerustheid weg te nemen.
Voorgesteld wordt bijvoorbeeld de mogelijkheid om de GPL te wijzigen. De GPL
is een belangrijke basis voor bekostiging en wijziging daarvan kan wel degelijk
vermindering van het budget betekenen. Dat wordt echter niet zichtbaar in
de begroting. Ik vraag de minister om hierbij aan twee randvoorwaarden te
voldoen, namelijk om over een wijzigingsvoorstel eerst te overleggen met werkgevers-
en werknemersorganisaties en om een dergelijk voornemen bijvoorbeeld via de
begroting of anderszins aan de Kamer voor te leggen. Een dergelijke bezuiniging
willen wij niet.De heer Jan de Vries (CDA):Volgens mij is er sprake van een misverstand. Een beleidsmatige wijziging
van de GPL, dus andere rekenregels voor de wijze waarop deze tot stand komt,
wordt wel degelijk bij AMvB aan de Kamer voorgelegd. Wijzigingen van de bekostigingsregels
in verband met loon- en prijscompensatie zijn voor iedere onderwijssector
normaal. U stelt in het amendement op stuk nr. 19 voor om een systeem tot
stand te brengen waarin de minister met het veld daarover moet overleggen
en om voorstellen in dat kader apart aan de Kamer voor te leggen. De vertaling
van de loon- prijscompensatie is echter al aan de orde bij de begrotingsbehandeling.Mevrouw Hamer (PvdA):Voor mij is nog niet helder dat de GPL in de AMvB goed wordt geregeld.
Als dat het geval is, is daarmee in wezen aan mijn amendement voldaan. Daarmee
is uw grote bezwaar tegen mijn amendement inmiddels ook verdwenen. In dat
geval wordt de gang van zaken in de wet vastgelegd en vervolgens via lagere
regelgeving uitgevoerd. Overigens is al vaker bij de begrotingsbehandeling
gediscussieerd over de vraag wat reëel is in het kader van de loon- en
prijsstijging. Mijn amendement gaat over de GPL.De heer Jan de Vries (CDA):Bij AMvB worden de uitgangspunten geregeld die de basis vormen voor de
bekostiging. De rekenregels zijn cruciaal voor de onderwijsorganisaties en
voor de Kamer.Mevrouw Hamer (PvdA):Die AMvB stellen wij aan het begin van het traject vast.De heer Jan de Vries (CDA):Het bijbehorende prijsniveau dat is gekoppeld aan de ontwikkeling van
de lonen en prijzen, wordt bij ministeriële beschikking geregeld. Die
werkwijze is voor iedere sector vanzelfsprekend. Het lijkt mij dan ook niet
nodig om uw voorstel te volgen. Discussie vindt ieder jaar plaats bij de begrotingsbehandeling.Mevrouw Hamer (PvdA):Mijn voorstel gaat over wijziging van de GPL. Als de minister mij toezegt
dat ook iedere wijziging van de AMvB aan de Kamer wordt voorgelegd en dat
met werkgevers- en werknemersorganisaties wordt overlegd, kan ik altijd nog
zien of mijn amendement overbodig is. Daarmee vervalt dan ook het bezwaar
tegen mijn amendement, want dan willen wij precies hetzelfde.Voorzitter. Ik sprak mijn ongerustheid uit over de bezuinigingen. Ik geef
nog enkele redenen voor het wellicht over enkele jaren ontstaan van een ander
financieel beeld. Wij zijn ongerust over twee processen die parallel lopen
aan de invoering van de lumpsum en die grote herverdelingseffecten
kunnen hebben op de verschillende scholen.Als eerste noem ik het onderwijsachterstandenbeleid. De scholen konden
weliswaar even opgelucht ademhalen toen de motie-Verhagen bij de algemene
beschouwingen werd aangenomen, maar ik heb begrepen dat er ook bij de onderwijsachterstanden
toch sprake kan zijn van herverdelingseffecten bij de verschillende scholen.
Heeft de minister inmiddels zicht op deze herverdelingseffecten? Is het contact
met de onderwijsorganisaties hersteld over het onderwijsachterstandenbeleid?
Ik heb eerder schriftelijke vragen gesteld over de gang van zaken rondom de
pilot. De onderwijsorganisaties waren daar naar eigen zeggen niet bij betrokken.
De minister heeft geantwoord dat te zullen regelen. Ik ben benieuwd hoe het
daarmee staat, omdat de pilots een belangrijke maatstaf zijn om te weten hoe
het met de rest zal gaan.De minister gaat door met autonomie en deregulering. Voor het onderwijsachterstandenbeleid
schrijft zij echter voor waaraan het geld moet worden besteed. Is zijzelf
niet ook van mening dat dit enigszins in strijd is met wat zij bij de lumpsum
probeert te doen? Zullen de scholen het niet anders opvatten, vanwege de herverdelingseffecten?
Zal straks niet de gedachte zijn dat zij onder het mom van de lumpsum minder
te besteden hebben?Een ander proces versterkt dit effect nog, namelijk de gewichtenregeling
die ook herverdelingseffecten heeft. Dat proces komt straks ook op de scholen
af. Er kunnen dus drie herverdelingseffecten tegelijk optreden. Deze effecten
zullen het zwaarst uitpakken voor scholen waarvan wij het minst willen dat
zij minder geld krijgen: de kleinere scholen in wijken met veel achterstandsleerlingen.
Hoe ziet de minister dit proces? Hoe wil zij onrust voorkomen bij deze scholen?
Ziet zij mogelijkheden, deze drie trajecten goed op elkaar af te stemmen?
In mijn tweede termijn zal ik haar dat eventueel via een motie vragen.Mijn tweede punt betreft de kleinschaligheid. De minister heeft daarvoor
diverse maatregelen getroffen. Op het eerste gezicht lijkt daarmee aan veel
zaken te zijn voldaan, waardoor de kleine scholen kunnen blijven bestaan.
Kan de minister echt garanderen dat die eenpitters niet in de problemen komen?De vraag is of de medezeggenschap bij dit onderwerp besproken moet worden
dan wel bij de behandeling van het wetsvoorstel over medezeggenschap. Voor
mij is het duidelijk: alles wat betrekking heeft op zeggenschap over de lumpsum
hoort in dit debat besproken te worden, omdat het voor ons de voorwaarde is
om ja tegen de lumpsumregeling te kunnen zeggen. De voorwaarden waaronder
je dit doet, moeten overeenstemmen. Het is zonder meer waar dat heel veel
andere aspecten van de medezeggenschap besproken moeten worden. Wij zullen
dat ook doen. De andere kant van de medaille is dat vandaag een aantal garanties
moet worden vastgelegd, met name voor ouders. Door het indienen van amendementen
hebben wij dat gedaan.Voor de medezeggenschap is belangrijk dat de koepelorganisaties bezig
zijn met de code voor good governance. Is de minister tevreden over dit proces?
Zij is immers daarin een afhankelijke partij. Hoe verloopt het?Is de minister van mening dat ouders en personeel straks kunnen zien hoe
de stroom geldmiddelen van scholen die onder een gemeenschappelijk schoolbestuur
vallen, wordt verdeeld over de individuele scholen?Wij hebben een aantal amendementen ingediend. Deze hebben vrijwel allemaal
tot doel om de ouders in een goede positie te brengen om daadwerkelijk hun
medezeggenschap te kunnen uitoefenen. Zo worden financiële gegevens nu
vooral in kengetallen beschikbaar gesteld, wat voor ouders lang niet altijd
helder is. Daar hebben wij dan ook een amendement over ingediend. Een ander
amendement betreft de manier waarop de inzet van de lumpsum op schoolniveau
plaatsvindt. Juist bij een bestuur dat over veel scholen gaat, is het belangrijk
dat op schoolniveau de verdeling van de middelen geaccordeerd wordt, en de
verdeling uiteindelijk via een GMR voor het totaal wordt vastgesteld.Ik zal niet alle amendementen gaan toelichten, met het oog op de tijd.
Als de collega's vragen over die amendementen hebben, neem ik aan dat zij
die zullen stellen. Anders hoop ik op hun steun.De andere kant van de medaille is de betere verantwoording. Bij meer autonomie
en meer verantwoordelijkheid hoort natuurlijk ook een betere verantwoording.
Een belangrijke stap in de herziening van die verantwoording was al de invoering
van het jaarverslag. Tot de heer De Vries wil ik zeggen dat ik het jammer
vind dat wij wel eerder over het jaarverslag hebben kunnen spreken en niet
toen al de medezeggenschap hebben kunnen behandelen. Dan was immers zijn probleem,
dat het nu niet integraal kan, al weggenomen. In ieder geval hebben wij al
uitgebreid over het jaarverslag gesproken en ik hoor graag van de minister
of dit nu op schema ligt. Uit de schriftelijke beantwoording heb ik dat wel
begrepen, maar misschien kan de minister een tipje van de sluier oplichten.In die beantwoording heeft de minister ook gemeld dat de inspectie bezig
is met het ontwikkelen van een meer integraal kader. Het is uiteraard belangrijk
dat wij niet straks de scholen meer autonomie geven en ze vervolgens zoveel
tijd kwijt zijn aan verantwoording afleggen aan de inspectie, dat ze in het
oude systeem beter af waren. Het integrale kader is dus zeer belangrijk.Ik heb ook een aantal amendementen ingediend die betrekking hebben op
de scholen voor speciaal basisonderwijs en samenwerkingsverbanden. Wij hebben
de indruk dat daar de meeste onduidelijkheden in de regelgeving zitten. Mijn
eerste vraag aan de minister is dan ook, of er in voldoende mate met die scholen
overleg is gepleegd. In de schriftelijke reacties van juist die scholen worden
immers nog veel vragen gesteld. Mijn amendementen hebben vooral betrekking
op het grensverkeer van leerlingen die overgaan van het speciaal onderwijs
naar de reguliere school, en omgekeerd. Dat kan voor de bekostiging in het
speciaal basisonderwijs negatief uitpakken, terwijl ik vind dat wij de systematiek
van T-1 juist voor deze scholen goed zouden moeten handhaven.Door collega's is al het punt van de zorgvuldige voorbereiding en invoering
genoemd. Dat is uiteraard van zeer groot belang en wij hechtten indertijd
dan ook zeer aan de pilots. Inmiddels lopen die pilots, maar door de verslaglegging daarover worden wij toch ongerust, omdat blijkt dat veel basismateriaal
niet beschikbaar is bij de scholen. De heer Visser zei dat dit ook los van
de lumpsum een probleem zou zijn. In zekere zin is dat inderdaad zo, maar
anderzijds is het ook specifiek aan de lumpsum verbonden. In de oude systematiek
was het immers een kwestie van invullen en konden de scholen er geen beleid
op voeren, terwijl ze dat nu wél kunnen.Hoe moeten wij nu zo'n opmerking over het niet beschikbaar zijn van basismateriaal
beoordelen? Moet dat oordeel zijn in de trant van "dat is logisch, want wij
hebben nog anderhalf jaar te gaan"? Of is dat een punt van zorg en dient het
wel binnen een paar maanden op orde te zijn? Hoe weegt de minister de uitspraak
dat de scholen op zijn minst geen kennis hebben van hun eigen basismateriaal?Er moet nog veel lagere regelgeving ter beschikking komen. Wanneer kunnen
wij wat verwachten? Die vraag is ook belangrijk voor de onderwijsorganisaties.
Zal dit voor de invoering goed geregeld zijn? De minister schrijft bijvoorbeeld
in haar antwoord dat zij voor het eerste jaar een zogenaamde "lifeline" klaar
wil hebben. Ligt dit op schema? Moet de Kamer dit beoordelen of is dit vooral
een technische maatregel? Mijn vraag is dus of de invoering aan de kant van
de scholen voldoende is voorbereid of een eventuele achterstand in de komende
tijd kan worden ingelopen, maar ook of de voorbereiding aan de kant van het
ministerie op schema loopt.Het zal de minister ongetwijfeld bekend zijn dat wij gisteren een brandbrief
hebben ontvangen van de onderwijsbonden waarin zij erop wijzen dat aan veel
randvoorwaarden is voldaan, maar ook dat zij zich zorgen maken over de invoering.
Om dit proces een kans van slagen te geven, moet met name het personeel er
gerust op kunnen zijn. Daarom sluit ik mij aan bij de vraag om een moment
af te spreken waarop wij met elkaar de balans opmaken en vaststellen of de
invoering op de voorgenomen termijn haalbaar is. Overigens stel ik met klem
dat het de ambitie van mijn fractie is dat de lumpsumfinanciering zo snel
mogelijk wordt ingevoerd, omdat de scholen het graag willen. Wij zijn dus
zeker niet uit op vertraging, maar wij willen wel voorkomen dat wij later
het verwijt krijgen dat de invoering niet goed is verlopen.Voor de versterking van het management is aanvullende financiering voorzien,
maar de minister schrijft ook dat tekorten elders, uit dit bedrag voor managementondersteuning
moeten worden aangevuld. Zal dit niet ten koste gaan van dit proces? Kan er
geen andere bron voor compensatie worden gevonden?Een andere belangrijke vraag is of er niet het risico bestaat dat sommige
scholen het niet zullen bolwerken. Is er een financieel vangnet voor de scholen
die dreigen in de loop van het traject failliet te gaan? Voor de zorginstellingen
bestaat er ook een dergelijke vangnetconstructie.Wij hebben in het voortraject meermalen gesproken over de leeftijdscorrectie.
Ik heb daarover destijds een motie ingediend, maar die is verworpen. Ik heb
echter de indruk dat nu toch is geregeld wat ik in die motie vroeg. Ik zou
daar natuurlijk blij mee zijn, maar ik wil dit nog wel met zoveel woorden
uit de mond van de minister horen. De ervaringen in het voortgezet onderwijs
leren dat het juist voor de kleinere scholen belangrijk is dat er een goede
garantie wordt gegeven.In de "slipstream" van dit wetsvoorstel doet de minister in artikel 3
WVO nog een aantal voorstellen voor de sector voortgezet onderwijs. Die zijn
behoorlijk ingrijpend. Is hierover met de sector gesproken? Ik vind het belangrijk
dat er een goed draagvlak is voor die voorstellen.De heer Jan de Vries (CDA):U staat positief tegenover de intentie van dit wetsvoorstel, maar u zegt
tegelijkertijd dat de minister op de verkeerde manier op de kleintjes let.
In uw eigen amendementen lijkt u echter ook op een verkeerde manier op de
kleintjes te letten. Deze amendementen bestaan namelijk voor een deel uit
gestold wantrouwen, zie bijvoorbeeld de wijze waarop het management en de
schoolbesturen volgens u om zouden moeten gaan met de medezeggenschapsraad.
U legt vast hoe het geregeld moet worden in plaats van schoolbesturen de ruimte
te geven om in overleg met de medezeggenschapsraad eigen keuzes te maken.Mevrouw Hamer (PvdA):Onze partijen onderschrijven het belang van de autonomie van de scholen,
maar wij verschillen van mening over de verantwoordelijkheidsverdeling. Dat
blijkt onder meer uit de motie die ik hierover bij de begrotingsbehandeling
heb ingediend. In de toelichting op deze motie heb ik duidelijk uitgelegd
hoe belangrijk het voor mijn fractie is dat wordt ingezien dat de andere kant
van de medaille van autonomievergroting meer zeggenschap voor ouders en personeel
is.Ik probeer dat nu te regelen in de amendementen die ik heb ingediend en
ondertekend. Als de politiek besluit om het aan de scholen over te laten,
moeten wij er ook voor zorgen dat de afnemers en uitvoerders van het onderwijs
voldoende zeggenschap hebben. Dat is een cruciaal punt voor mijn fractie.
De amendementen die ik heb ingediend of ondertekend, hebben allemaal betrekking
op dit punt en ik denk dan ook dat ze zeker niet overbodig zijn. Overigens
denk ik dat het aantal ingediende amendementen, gezien de omvang van het wetsvoorstel,
wel meevalt en dat ze kwalitatief van groot belang zijn.De heer Jan de Vries (CDA):In uw amendementen maakt u keuzes voor de wijze waarop de medezeggenschapsraad
tot stand komt. Waarop baseert u uw mening dat instemmingsrecht tot meer medezeggenschap
en invloed van ouders en leraren leidt dan adviesrecht? Verder vraag ik mij
ook af of de faciliteitenregeling wel centraal moet worden opgelegd. Waarop
baseert u met andere woorden uw opvatting dat de politiek deze keuzes moet
maken voor ouders, leraren en schoolbesturen? Wij hebben veel gesprekken met
ouderorganisaties gevoerd. Ik ben er ook heel open over dat een aantal van
mijn amendementen gebaseerd is op voorstellen van ouderorganisaties, zelfs
van de katholieke ouderorganisatie, dat zou u toch moeten aanspreken. Ik zeg
dus niet zomaar met de vinger in de lucht: laten wij dát eens doen.
Uw punt, uw voorbeeld was misschien verkeerd. Ik hoef u immers niet uit te
leggen dat instemming altijd meer is dan advies. Misschien chargeer ik nu,
maar dat is dan goed voor de discussie. U zegt autonomie is schoolbestuur.
Ik zeg autonomie is zeggenschap, ook naast het bestuur, naast het management.
Vandaar dat ik pleit voor de versterking van het management,
maar autonomie is ook meer zeggenschap voor ouders en personeel.De voorzitter:Dit is echt de laatste keer. Houdt u het kort.De heer Jan de Vries (CDA):Voorzitter. Het is jammer dat mevrouw Hamer mijn inbreng niet heeft gehoord,
anders had zij begrepen dat ik wel degelijk ook die balans zoek en dat wij
het wetsvoorstel op dezelfde manier beoordelen. Natuurlijk moet er in de school
met alle betrokkenen, met alle verantwoordelijken, tot een gezamenlijk beleid
en tot gezamenlijke besluitvorming worden gekomen.De voorzitter:Gelukkig komt er nog een tweede termijn.Mevrouw Hamer (PvdA):U prikkelt mij, dus ik prikkel u terug. U suggereert dat ik meer op de
ouders en het personeel let dan op de schoolbesturen. Dat is in zekere zin
ook zo. Aan hen delegeren wij immers een deel van onze verantwoording. Ik
zeg ook niet dat u ouders en personeel niet van belang vindt, maar ik zeg
wel dat mijn amendementen betrekking hebben op de garanties voor de zeggenschap
en de verantwoording die volgens ons echt nodig zijn om vervolgens te kunnen
zeggen: nu laten wij het los.De algemene beraadslaging wordt geschorst.De voorzitter:Ik deel mede dat op dit moment gepland staat, dit debat morgen, donderdagavond,
vanaf 17 uur voort te zetten. Mocht daar nog iets tussenkomen, dan zal dat
bij de regeling van werkzaamheden aan de orde komen.De vergadering wordt van 13.00 uur tot 14.00 uur geschorst.Voorzitter: WeisglasDe voorzitter:Ingekomen is een beschikking van de voorzitters van de Eerste en Tweede
Kamer der Staten-Generaal inzake aanwijzing van het lid Eijsink tot lid in
de bestaande vacature en het lid Roefs tot lid in plaats van het lid Verbeet
in de Interparlementaire commissie inzake de Nederlandse Taalunie. Ik stel
voor, deze beschikking voor kennisgeving aan te nemen.Daartoe wordt besloten.De voorzitter:De overige ingekomen stukken staan op een lijst die op de tafel van de
griffier ter inzage ligt. Op die lijst heb ik voorstellen gedaan over de wijze
van behandeling. Als aan het einde van de vergadering daartegen geen bezwaren
zijn ingekomen, neem ik aan dat de Kamer zich met de voorstellen heeft verenigd. 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20042005-2571-2594.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl