Noten met schriftelijke antwoorden op in de eerste termijn door de Kamer gestelde vragen over het rapport van de Enquêtecommissie Bouwnijverheid
Staten-Generaal — Handelingen 
Datum: 2014-07-07 00:00:00.000000
Rechtsgebied: Wetgeving


(function (window, document, dataLayerName, id) {
 window[dataLayerName] = window[dataLayerName] || [], window[dataLayerName].push({ start: (new Date).getTime(), event: "stg.start" }); var scripts = document.getElementsByTagName('script')[0], tags = document.createElement('script');
 function stgCreateCookie(a, b, c) { var d = ""; if (c) { var e = new Date; e.setTime(e.getTime() + 24 * c * 60 * 60 * 1e3), d = "; expires=" + e.toUTCString() } document.cookie = a + "=" + b + d + "; path=/; Secure" }
 var isStgDebug = (window.location.href.match("stg_debug") || document.cookie.match("stg_debug")) && !window.location.href.match("stg_disable_debug"); stgCreateCookie("stg_debug", isStgDebug ? 1 : "", isStgDebug ? 14 : -1);
 var qP = []; dataLayerName !== "dataLayer" && qP.push("data_layer_name=" + dataLayerName), qP.push("use_secure_cookies"), isStgDebug && qP.push("stg_debug"); var qPString = qP.length > 0 ? ("?" + qP.join("&")) : "";
 tags.async = !0, tags.src = "https://koop.piwik.pro/containers/" + id + ".js" + qPString, scripts.parentNode.insertBefore(tags, scripts);
 !function (a, n, i) { a[n] = a[n] || {}; for (var c = 0; c < i.length; c++)!function (i) { a[n][i] = a[n][i] || {}, a[n][i].api = a[n][i].api || function () { var a = [].slice.call(arguments, 0); "string" == typeof a[0] && window[dataLayerName].push({ event: n + "." + i + ":" + a[0], parameters: [].slice.call(arguments, 1) }) } }(i[c]) }(window, "ppms", ["tm", "cm"]);
 })(window, document, 'dataLayer', 'f8b9eee5-8d9c-4ea1-abd5-83e174f29813');
 
 
 
Direct naar content
Navigatie
Contextinformatie
Publicatie
Acties
Gerelateerde informatie

Menu

U bent nu hier: 
Publicaties
Officiële publicaties

Inloggen

Primaire navigatie

Andere sites binnen Overheid.nl
Home
Uitgebreid zoeken
Mijn abonnementen
Help

Andere sites binnen Overheid.nl

Berichten over uw Buurt
Zoals vergunningen, bouwplannen en lokale regelgeving.

Rondom uw woonadres
Rondom een zelfgekozen adres

Dienstverlening
Zoals belastingen, uitkeringen en subsidies.

Naar dienstverlening

Beleid & regelgeving
Officiële publicaties van de overheid.

Naar beleid & regelgeving

Contactgegevens overheden
Adressen en contactpersonen van overheidsorganisaties.

Naar overheidsorganisaties

 
 
 
U bent hier:

Home

Handeling 2002-2003, pag. 3445-3472

 
 
 

Handeling

Datum publicatie
Organisatie
Vergaderjaar
Vergadernummer
Datum vergadering

27-03-2003

Tweede Kamer der Staten-Generaal

2002-2003

nr. 52, pagina 3445-3472

20-03-2003

 

 

 
 
 Toon meer van: Extra informatie
 
 

 
 

Informatie over publicatie

 

 

 
 Toon meer van: Gerelateerd
 
 

 
 Publicaties in vergadering

Voortzetting van de behandeling van: het rapport van de enquêtecommissie Bouwnijverheid (28244)Pagina 3413-3434
Lijst van ingekomen stukken, met de door de voorzitter ter zake gedane voorstellen (donderdag 20 maart 2003)Pagina 3444-3444
Noten met schriftelijke antwoorden op in de eerste termijn door de Kamer gestelde vragen over het rapport van de Enquêtecommissie BouwnijverheidPagina 3445-3472
Voortzetting van de behandeling van: het rapport van de enquêtecommissie Bouwnijverheid (28244)Pagina 3436-3444
Behandeling van: - het wetsvoorstel Wijziging van een tweetal bepalingen van de Opiumwet (28763); - het wetsvoorstel Wijziging van diverse wetten op het terrein van het ministerie van Financiën, teneinde wetstechnische gebreken te herstellen of andere wijzigingen van ondergeschikte aard aan te brengen, alsmede intrekking van een wet die geen feitelijke betekenis meer heeft (Reparatiewet I Financiën) (28733) en twee andere wetsvoorstellenPagina 3413-3413
Regeling van werkzaamheden (donderdag 20 maart 2003)Pagina 3434-3436
Presentie en opening (donderdag 20 maart)Pagina 3413-3413

 

 
 
 Geconsolideerde regelgeving

 

 
 
 Publicaties referendum

 

 

 

 

 

Authentieke versie (PDF)
bestandsgrootte: 128 Kb

Informatie

Gerelateerd

Printen

Delen

 
 
 
Noot 1 (zie blz. 3414)Schriftelijke antwoorden op in de eerste termijn door
de Kamer gestelde vragen over het rapport van de Enquêtecommissie BouwnijverheidDe commissie wijst er op dat de voorzitter de Vinex-gerelateerde vragen
mondeling zal behandelen.PvdAVraag 1De commissie geeft overtuigend aan dat het niet alleen om pepernoten ging
maar om echt geld. Is de commissie, nu justitie en de NMa wel in beweging
zijn gekomen tevreden over de manier waarop deze diensten de bedrijven aanpakken
die over de schreef zijn gegaan?De commissie is op dit ogenblik niet inhoudelijk op de hoogte van de stand
van zaken en het verloop van de onderzoeken van de NMa en het openbaar ministerie.
Wellicht dat een dergelijk inzicht in het hierna te volgen debat met de regering
kan worden gegeven.Vraag 2De PvdA vindt het vanzelfsprekend dat de Bos-boekhouding openbaar wordt
gemaakt zodat ook andere overheden die benadeeld zijn verhaal kunnen halen.
De commissie heeft gisteren tot ons genoegen besloten om de Bos-boekhouding
openbaar te maken. Het argument dat het recht dan zijn loop kan hebben, heeft
zij echter niet in de brief genoemd. Wat is daar de reden van?De PvdA stelt aan de orde dat ten aanzien van het openbaar maken van de
zogeheten Bos-boekhouding in de brief aan de voorzitter van de Tweede Kamer
niet wordt gerefereerd aan het argument dat het recht dan zijn loop kan hebben.
De PvdA-fractie vraagt zich af wat daarvan de reden is.De enquêtecommissie is ingesteld door en rapporteert aan de Tweede
Kamer over het door haar ingestelde feitenonderzoek. Het is noch de taak noch
de bevoegdheid van de commissie om in de rechtsgang te participeren. Uiteraard
is de commissie het eens met het feit dat het recht zijn loop moet hebben,
doch dat is niet een argument dat de commissie als redengeving voor openbaarmaking
kan gebruiken. Simpelweg omdat dit argument niet past in de overwegingen die
op basis van de Wet op de Parlementaire Enquête gemaakt dienen te worden.Vraag 3De andere schaduwboekhoudingen maakt u niet openbaar gezien de omstandigheden
en argumenten die specifiek aan die administraties verboden zijn. Wat wordt
daarmee bedoeld?Met betrekking tot de openbaarmaking, of beter gezegd: het niet openbaar
maken, van de andere schaduwadministraties geldt het volgende. Concreet beschikt
de commissie naast de schaduwboekhouding van Koop Tjuchem over die van HBG
en van Koninklijke BAM NBM. De twee laatstbedoelde schaduwadministraties kennen
niet de mate van openbaarheid die de schaduwadministratie van Koop Tjuchem
kent. Deze administraties zijn in tegenstelling tot de schaduwadministratie
van Koop Tjuchem niet vrijwillig aan de commissie overgedragen. De commissie
heeft van haar bevoegdheden, meer specifiek: de bevoegdheid tot het vorderen
van gegevens ex artikel 3 van de Wet op de Parlementaire Enquête, gebruik
moeten maken om de schaduwadministraties van HBG en Koninklijke BAM NBM te
verkrijgen. Met HBG heeft de commissie de afspraak gemaakt dat deze administratie
slechts gebruikt zou worden voor de doeleinden van haar onderzoek en dat deze
niet aan derden ter beschikking zou worden gesteld. De commissie acht zich
gebonden aan deze afspraak.Met Koninklijke BAM NBM zijn dergelijke afspraken niet gemaakt. Echter
hier gaat het om informatie die door het openbaar ministerie in beslag is
genomen en deze maakt mogelijk deel uit van strafrechtelijk onderzoek. Alles
bij elkaar genomen ziet de commissie geen reden om deze schaduwadministratie
te openbaren.Vraag 4Heeft de commissie een idee of en op welke schaal burgers in hun rol als
opdrachtgever voor bouwprojecten het slachtoffer zijn geweest van prijsopdrijving
door vooroverleg in de bouw?De vraag of burgers in hun rol als opdrachtgever het slachtoffer zijn
geweest van prijsopdrijving door vooroverleg in de bouw valt niet op basis
van het onderzoek van de commissie te beantwoorden. Doordat de opdracht aan
de commissie mede gericht was op een analyse van de schaduwboekhouding van
Koop Tjuchem, is de focus van de commissie nadrukkelijk op de GWW-sector komen
te liggen. De markt voor burgeropdrachten is slechts marginaal in ons onderzoek
aan de orde geweest en derhalve bestaat er onvoldoende basis voor het doen
van representatieve uitspraken op dit punt.Wel passen twee kanttekeningen. Ten eerste dat onregelmatigheden ten aanzien
van burgeropdrachten niet snel zullen voortvloeien uit de aanbestedingsproblematiek,
omdat er van aanbestedingsprocedures niet of nauwelijks sprake zal zijn.Ten tweede past de opmerking dat de burger als belastingbetaler wel degelijk
is benadeeld door het vooroverleg en de daarmee samenhangende onregelmatigheden.Vraag 5Het lange tijd beperken van de onderlinge concurrentie heeft prijzen opgedreven
en innovatie geremd. Zwakkere bedrijven hebben het daardoor langer vol kunnen
houden. Aan die tijd komt een einde. Gecombineerd met een slechte conjunctuur
zal de nieuwe aanbestedingspraktijk leiden tot versnelde sanering. Kan de
commissie deze redenering van commentaar voorzien?De stelling van de PvdA-fractie dat door het beperken van onderlinge concurrentie
de prijzen worden opgedreven en innovatie wordt geremd wordt in de economische
literatuur en in de rapportage van de commissie onderschreven. Dat zwakkere
bedrijven het daardoor langer kunnen volhouden is in beginsel ook juist, alhoewel
wel kan worden opgemerkt dat de verboden systematiek door de bouwnijverheid
niet in stand werd gehouden om de zwakke broeders binnen boord te houden.
Het was dan ook geen doel maar wel een gevolg van die systematiek.Dat het gevolg van de huidige conjunctuur en de verscherpte aandacht voor
de bouwnijverheid die tot uitdrukking komt in een nieuwe aanbestedingspraktijk,
tot een (koude) sanering zullen leiden – hetgeen door
de PvdA-fractie wordt gesteld – is inderdaad niet onwaarschijnlijk.Vraag 6Bijna alle overheidstoezichthouders krijgen kritiek. Wat is volgens de
commissie de verklaring hiervoor? Zijn het incidentele verklaringen of hebben
we met een structureel probleem te maken en wat zijn die structurele problemen
dan?Deze vraag is niet in zijn algemeenheid te beantwoorden. Daarvoor is het
onderzoek van de enquêtecommissie te zeer een deelwaarneming geweest
die is gericht op de bouwnijverheid. Dat neemt echter niet weg dat die deelwaarneming
leidt tot het trekken van stevige conclusies, met name als het gaat om de
handhaving door het openbaar ministerie en de NMa. Maar ook bijvoorbeeld als
het gaat om de handhaving van het eigen integriteitsbeleid.Voorts verwijst de commissie naar haar aanbeveling nummer 19 waarin op
een aantal structuurelementen wordt gewezen, namelijk: (1) er is meer aandacht
nodig voor de bestrijding van financieel-economische delicten en (2) de kwalitatieve
en kwantitatieve capaciteitstekorten bij diensten als het openbaar ministerie
en de Rijksrecherche dienen te worden weggewerkt.Vraag 7De commissie oordeelt vrij mild over EZ. EZ is echter verantwoordelijk
voor de mededinging in Nederland. De kern van de parlementaire enquête
is dat die mededinging en de bewaking daarvan hopeloos heeft gefaald. Waarom
is het oordeel over EZ dan toch zo mild? Zij is toch verantwoordelijk voor
eerst Economische Controledienst en later de NMa?Wellicht had het oordeel van de commissie – gegeven de feiten –
ten aanzien van Economische Zaken steviger kunnen of moeten zijn. De commissie
heeft zich echter met name gericht op de handhavingsactiviteiten van uitvoerende
diensten zoals de ECD en de NMa. De kritiek die de commissie ten aanzien van
deze diensten uit mag, gegeven de verantwoordelijkheid van het ministerie
voor deze diensten, worden doorgetrokken naar Economische Zaken. Daarbij past
echter wel de kanttekening dat deze diensten binnen de algemene kaders die
voor hen gesteld zijn, een zekere autonomie met betrekking tot hun taakuitoefening
bezitten. Dat neemt overigens niet weg dat het ministerie alerter had kunnen
reageren en had moeten sturen op de signalen die zij kreeg ten aanzien van
onregelmatigheden binnen de bouwnijverheid. Voorts kunnen vraagtekens worden
gezet bij de adequaatheid van de taakoverdracht van de ECD naar de NMa als
het gaat om het aandachtsgebied bouwnijverheid en bij de vrij eenzijdige prioriteitstelling
aan de NMa bij de start van haar activiteiten, namelijk het afwerken van ontheffingsverzoeken.Vraag 8De FIOD heeft al vroegtijdig veel inzicht in onregelmatigheden. Heeft
de Commissie een meldplicht voor de FIOD van onregelmatigheden aan NMA of
OM overwogen? Is er nog steeds geen einde aan de aftrekbaarheid van steekpenningen?De PvdA-fractie stelt een meldingsplicht van de FIOD aan de orde. Een
dergelijke meldplicht in de richting van het openbaar ministerie vloeit nu
reeds voort uit de zogeheten fiscale Aanmeldings-, Transactie- en Vervolgingsrichtlijnen.
Een meldplicht in de richting van de NMa bestaat thans niet, maar zou kunnen
worden overwogen. Belangrijker is echter de constatering van de commissie
dat de Belastingdienst waar mogelijk breder zou moeten kijken dan louter het
fiscale belang. De commissie trekt de conclusie dat deze dienst zich actiever
zou moeten opstellen ten aanzien van het melden van onregelmatigheden die
bij materiële boekenonderzoeken naar voren komen.Voornoemde conclusie vergt enige toelichting. De commissie constateert
dat de Belastingdienst het als handhavingsorganisatie relatief goed doet,
althans bezien vanuit de fiscale handhaving. Het feit dat de Belastingdienst
het relatief goed doet houdt verband met het feit dat deze dienst over voldoende
deskundigheid beschikt als het gaat om de handhaving binnen het financieel-economisch
domein. Daar waar de politie, het openbaar ministerie en andere handhavingsorganisaties
nogal achterblijven en soms zelfs falen als het gaat om het taakaccent financieel
rechercheren en de bestrijding van financieel-economische criminaliteit, past
het naar de mening van de commissie om meer en beter gebruik te maken van
de kennis en kunde van de Belastingdienst en het dienstonderdeel FIOD-ECD.In vorenstaande optiek past het ook dat de Belastingdienst haar kennis
uitnut buiten het eigen domein. Een voorbeeld kan dit verduidelijken. De Belastingdienst
constateerde al in een vroeg stadium dat er met betrekking tot de bouw van
de Schipholspoortunnel door betrokken partijen valse facturen werden opgemaakt.
Deze facturen werden door de fiscus op hun fiscale merites beoordeeld, bijvoorbeeld
ten aanzien van omzetbelastingaspecten. De fiscus heeft echter onvoldoende
gekeken naar de reden waarom die facturen werden vervaardigd. Een vroegtijdig,
diepgaand onderzoek had de fraude vermoedelijk eerder kunnen stoppen.Vraag 9Het intern toezicht van bedrijven is verantwoordelijkheid van de Raden
van Commissaris. Als het goed is huren zij de accountants in. Hoe oordeelt
de commissie over de manier waarop deze schakel in het systeem zijn werk heeft
gedaan? Is daar volgens de commissie verandering in gekomen naar aanleiding
van de enquête?Het inhuren van accountants door de Raden van Commissarissen is geen specifiek
onderzoeksobject geweest van de commissie. Of in dit proces verandering is
gekomen, daarop kan de commissie geen antwoord geven.Ten aanzien van de rol van de raad van commissarissen heeft de commissie
in haar deelrapport «Schaduwen opgelicht» (TK 2002–2003,
28 244, nr. 10, blz. 275–276) reeds de volgende conclusies genoemd:1. De Parlementaire Enquêtecommissie Bouwnijverheid is in algemene
zin van mening dat een actieve rol van Raden van Commissarissen ingeval zich
belangrijke onregelmatigheden voordoen, noodzakelijk is. De Raden dienen in
een dergelijk geval kritisch te zijn ten opzichte van de ondernemingsleiding
en zich niet automatisch aan haar zijde te scharen teneinde publicitaire schade
te voorkomen. Bij concrete aanwijzin gen van onregelmatigheden,
zeker indien de ondernemingsleiding daarbij betrokken is of er weet van heeft,
dient handelend en zonodig corrigerend te worden opgetreden.2. In het kader van de aan de orde zijnde onregelmatigheden binnen de
bouwnijverheid zou het passend zijn geweest indien in het bericht van de Raden
van Commissarissen breedvoeriger was gerapporteerd over de opvattingen van
de Raden ten aanzien van deze onregelmatigheden.Uit de notulen van vergaderingen van de Raden blijkt niet dat deze zeer
actief zijn in het verkrijgen van inzicht in en het doorvragen over de problematiek
van de onregelmatigheden. De Raad van Commissarissen van KVWS lijkt –
blijkens de notulen – het meest actief. Dat wil overigens niet zeggen
dat zij wel exact zicht heeft gekregen op de onregelmatigheden.Vraag 10De schikking van de Schipholtunnel is volgens de commissie een stapeling
van misverstanden. Is dat echt zo? Waarom is minister van Justitie zo terloops
geïnformeerd door het college van PG's? Die zijn toch professioneel genoeg
om te weten dat zo'n grote schikking een politiek gevoelige zaak is. Waarom
is de informatie dan toch zo gebrekkig aan de minister doorgegeven? Is dat
vanuit motief van het OM om de minister zo weinig mogelijk last te bezorgen
en zelf zoveel mogelijk de eigen gang te kunnen gaan? Wat is het oordeel van
de commissie daarover?De commissie heeft over dit onderwerp op pagina's 221–222 van het
eindrapport opgenomen. Zij verwijst hier kortheidshalve naar.Vraag 11De richtlijn van het college van PG's aan OM is dat transacties van meer
dan 50 000 euro gemeld moeten worden aan college PG's. Die transactie
werden dan in voorkomende gevallen gemeld aan de minister. Door schade en
schande wijs geworden, moeten nu al dat soort schikkingen gemeld worden aan
de minister. Komt dit voldoende tegemoet aan de aanbevelingen van de enquêtecommissie?– In het deelrapport casuïstiek (pagina 592) heeft de commissie
vermeld dat het debat over de Schipholspoortunnel reeds aanleiding was voor
de aanpassing van de richtlijn;– De commissie heeft echter in haar eindrapport (pagina 303) ook
aanbevelingen gedaan die daar een aanvulling op vormen. Een voorbeeld hiervan
is het oplossen van kwalitatieve en kwantitatieve capaciteitstekorten bij
het OM om financieel-economische criminaliteit aan te pakken.Vraag 12De Bos-boekhouding was het bewijs dat er afspraken gemaakt werden tussen
bedrijven. De Schipholtunnelfraude was het bewijs voor de uitvoering van zulke
afspraken en het afdekken ervan. De verbinding tussen de Schipholfraude en
de Bos-boekhouding gaf de overheid de gelegenheid haar vingers achter de bouwfraude
te krijgen. Door het OM is die verbinding helaas niet gelegd. Had dit voorkomen
kunnen worden als er een landelijk register was geweest met grote zaken, waardoor
dergelijke verbindingen op hoger niveau wel gelegd zouden zijn en die kans
niet gemist zou zijn?De PvdA-fractie stelt aan de orde of een landelijk register voor grote
zaken een oplossing zou kunnen zijn voor het leggen van verbindingen tussen
zaken die met elkaar in verband staan. Dit in verband met het feit dat het
openbaar ministerie verzuimd heeft een verbinding te leggen tussen de Schipholfraude
en de Bos-boekhouding.Een dergelijk register zou wellicht een hulpmiddel kunnen zijn om dergelijke
verbanden te leggen. Het gaat er echter meer om dat het openbaar ministerie
de interne communicatielijnen beter benut en ook de bereidheid toont om te
onderzoeken of zaken aan elkaar kunnen worden gekoppeld. Het openbaar ministerie
pleegt immers «één en ondeelbaar» te zijn, woorden
die in de praktijk echter nogal eens worden gelogenstraft.Dat de bereidheid tot dergelijk onderzoek niet altijd bestaat, moge ook
blijken uit de uitspraak van voormalig minister Korthals in het debat met
de Tweede Kamer op 14 november 2001. Op de mogelijke verbanden tussen de zaak
van de Schipholspoortunnel en de schaduwboekhouding van Koop Tjuchem, verbanden
waar hij door Kamerlid Van Gijzel op was gewezen, reageert hij als volgt:
«Je kunt natuurlijk alles aan elkaar koppelen. De ene zaak volgt het
ene traject, de andere volgt het andere traject». Dit citaat maakt duidelijk
dat het nog geen automatisme is dat verbanden worden onderzocht. En dat is
een eufemisme. Duidelijk is dat er op dit punt nog behoefte bestaat aan verbeteringen.
De commissie is dan ook benieuwd naar de stappen die het kabinet daartoe zal
zetten.Vraag 13De bouwfraude is aan het rollen gekomen door klokkenluiders. De commissie
maakt apart melding van het belang van klokkenluiders. Heeft de commissie
het idee dat de regelgeving om Klokkenluiders te beschermen adequaat is?In 2000 is «de Regeling procedure inzake het omgaan met een vermoeden
van een misstand» (de klokkenluidersregeling) in werking getreden voor
de rijksoverheid.Voor de rechtsbescherming van klokkenluiders in de private sector wijst
de commissie op het initiatiefwetsvoorstel dat momenteel wordt voorbereid
door de GroenLinks-fractie. De commissie wacht met name de uitkomsten van
het mogelijke Kamerdebat over dit wetsvoorstel met belangstelling af.Vraag 14Dit is ook het moment om stil te staan bij de rol van volksvertegenwoordigers.
Als we onze rol als volksvertegenwoordiger waar willen maken, moet het voor
klokkenluiders vanzelfsprekend zijn dat ze bij ons terecht kunnen. In dit
geval was dat het geval bij onze collega's Leers en Van Gijzel. We kunnen
die rol alleen geloofwaardig spelen als we afstand weten te houden tot bestuurders.
Dat is voor bestuurders soms lastig, maar het is wel een van de essenties
van het volksvertegenwoordigerschap. Deelt U die opvatting?De commissie deelt de opvatting dat, mede in het licht van de beginselen
van de trias politica, er gepaste afstand zou moeten zijn tussen bestuurders
en volksvertegenwoordigers.Vraag 15De commissie beveelt aan een eigen aanbestedingswet te maken op basis
van de Europese richtlijnen. Hoeveel andere Europese landen
hebben zo'n eigen nationale invulling? Ligt het voor de hand dat iedereen
dat doet, of zijn wij straks de enige die dat doet? Wat zijn de argumenten
voor andere landen geweest om het niet te doen?Alle vijftien lidstaten hebben de Europese aanbestedingsrichtlijnen door
middel van wetgeving in hun wetgeving moeten implementeren. Het overgrote
deel van de lidstaten heeft de Europese aanbestedingsrichtlijnen door middel
van een specifiek op dat land toegesneden codificatie omgezet naar nationaal
recht. Slechts Nederland, Ierland en Denemarken hebben de richtlijnen door
middel van verwijzingswetgeving naar nationaal recht omgezet.Vraag 16Het aantal ambtenaren dat strafrechtelijk over de schreef is gegaan valt
gelukkig mee. De Commissie heeft veel mensen gesproken achter de schermen.
Heeft de commissie het idee dat ze alles boven water heeft gekregen?De commissie heeft onderzoek gedaan naar de aard en omvang van bouwgerelateerde
integriteitschendingen door ambtenaren.Het onderzoek naar de omvang van integriteitschendingen wordt bemoeilijkt
door de dark-numberproblematiek. Het speelt zich per definitie af in het heimelijke.De commissie wacht met belangstelling de resultaten af van het onderzoek
van de Rijksrecherche en het openbaar ministerie.Vraag 17Integriteitprobleem bij overheden lijkt regionaal geconcentreerd. Wat
is de opvatting van de commissie over de verantwoordelijkheid van het desbetreffend
management? Zou die verantwoordelijkheid in een actief integriteitbeleid ook
meer zichtbaar moeten zijn gemaakt?Het management en andere leidinggevenden spelen naar mening van de commissie
een cruciale rol bij het ontwikkelen en uitdragen van een goed integriteitbeleid.
Zij hebben een zeer belangrijke functie bij het uitdragen van en handhaven
van de geformuleerde normen en waarden. Hun rol moet daarom voor iedereen
helder en zichtbaar worden gemaakt. Vraag 18Hadden niet opvallend veel hogere functionarissen last van geheugenverlies
tijdens de verhoren? Heeft de commissie het idee dat ze altijd de waarheid
heeft gehoord?De PvdA-fractie vraagt naar aanleiding van de verhoren of er sprake was
van geheugenverlies bij hogere functionarissen en of de commissie het idee
heeft altijd de waarheid te hebben gehoord.De eerste vraag kan positief worden beantwoord. De beantwoording van de
tweede vraag vergt een genuanceerdere benadering. Ten eerste heeft de commissie
geconstateerd dat meerdere functionarissen, van binnen en buiten de overheid,
voor de verhoren zijn getraind. Dergelijke trainingen leiden tot een terughoudende
manier van antwoorden. Voorts voelde kennelijk niet iedereen de behoefte om
op eigen initiatief opening van zaken te geven. Doorvragen bleek soms nodig.
Illustratief is het deel van het verhoor van de heer Veerman van Koop Tjuchem
waarin het ging om de vernietiging van zijn agenda's. Op de vraag of hij deze
vernietigd had volgde een ontkennend antwoord. Op de vraag of hij de agenda's
had laten vernietigen volgde een positief antwoord.Op de concrete vraag van de PvdA-fractie of de commissie het idee heeft
altijd de waarheid te hebben gehoord past het antwoord dat zij daar geen volmondig
ja op kan zeggen. Minst genomen heeft niet iedereen het achterste van zijn
of haar tong laten zien. Daardoor is niet altijd de volledige waarheid boven
tafel gekomen. Overigens is de commissie van evidente leugens en meinedige
verklaringen niet gebleken. Vraag 19Kan de commissie aangeven welke onderdelen ze nog nader zouden hebben
willen uitzoeken als ze meer tijd hadden gehad?Voor de beantwoording van de vraag wat de commissie nog meer had willen
onderzoeken indien er meer tijd was geweest, past allereerst een verwijzing
naar de taakopdracht van de commissie. Naast de algemene vraagstelling inzake
aard en omvang van de onregelmatigheden kreeg de commissie van de Tweede Kamer
de opdracht om met name onderzoek te doen naar de casuïstiek rond de
schaduwadministratie van Koop Tjuchem en die van de bouw van de Schipholspoortunnel.
Daarmee is richting gegeven aan het onderzoek en is de focus enigszins beperkt.
Zo is de GWW-sector centraal komen te staan. Maar ook de overheid als opdrachtgever.Vorenstaande impliceert dat geen of minder aandacht is geschonken aan
zaken zoals:– mogelijke onregelmatigheden bij de woningbouw;– de volle omvang van de Vinex-problematiek;– de rol van adviesbureaus en architecten;– de invloed van meer- en minderwerk;– bepaalde deelmarkten, bijvoorbeeld de baksteenindustrie;– de verwevenheid tussen woningbouwcorparties en hun toeleveranciers; – de praktijken in en de nadrukkelijke vergelijking met het buitenland.Vorenstaande betreft een niet limitatieve opsomming die benadrukt dat
de bouwnijverheid de blijvende aandacht behoeft. De commissie herhaalt hier
dan ook de aanbeveling om te komen tot een revitalisering van het bouwbeleid,
een daadkrachtige bouwminister en blijvende handhavingsinspanningen.Vraag 20Structuurkenmerken als in de bouw kunnen ook worden opgemerkt bij semi-overheden
zoals ziekenhuizen en woningbouwcorporaties. In de medische wereld is ook
paal en perk gesteld aan de smeer en fêteercultuur via artsenbezoekers.
Is het daarom gewenst om ook onderzoek te doen naar kwetsbare sectoren in
de semi-overheid? Zijn er mechanismen aanwezig om structureel op zoek te gaan
naar plekken binnen de (semi-)overheid, waar dit soort risico's bestaan?Het onderzoek van de commissie heeft zich beperkt tot de bouwnijverheid.
Niet uit te sluiten valt dat ook andere marktsectoren gelijksoortige structuurkenmerken
vertonen die als maatschappelijk minder wenselijk moeten worden aangemerkt,
doch de commissie heeft hier geen onderzoek naar gedaan en kan hierover dan
ook geen oordeel over geven.Vraag 21Nadat Zembla de zaak aan het licht heeft gebracht, is de
overheid wakker geworden en actief aan het werk gegaan. De bouw is niet de
enige sector met dit soort structuurkenmerken. Hoe gaat de overheid zelf op
zoek naar dit soort misstanden of moeten we blijven wachten op de volgende
wakkere journalist? Daar heeft de commissie geen aanbevelingen over gedaan.
Had dat bijzondere reden, zo ja welke? Zo nee, wat is de opvatting van de
commissie daarover?Het aan de kaak stellen en het inzichtelijk maken van onregelmatigheden
binnen de bouwnijverheid, is in belangrijke mate het gevolg van onthullingen
van een klokkenluider. Ten aanzien van het verkrijgen van dit soort informatie
zullen de toezichthoudende, opsporende en vervolgende instanties altijd in
een zekere mate afhankelijk blijven van dergelijke klokkenluiders. Immers
daarvoor is, kijkend naar het systeem van de onregelmatigheden in de bouwnijverheid,
de werkwijze vaak te complex en te weinig inzichtelijk.De rijksoverheid beschikt inmiddels over regelgeving ten behoeve van klokkenluiders,
te weten «de regeling procedure inzake het omgaan met een vermoeden
van een misstand». Voor andere sectoren in de publieke sector is een
dergelijke regeling vaak niet aanwezig. Ook ten behoeve van de private sector
ontbreekt dergelijke regelgeving.De commissie adviseert dan ook om niet te blijven wachten op wakkere journalisten,
maar de te komen met regelgeving op dit terrein. De fractie van GroenLinks
bezig met het vervaardigen van een initiatief wetsvoorstel op dit terrein.
De commissie stelt voor om op basis van dat initiatief het onderwerp opnieuw
in de Tweede Kamer aan de orde te stellen.Vraag 22Heel Nederland (van bouwwereld tot regering) heeft zich verzet tegen de
nieuwe Europese regels begin jaren negentig. Men is ondergronds gewoon doorgegaan.
Hoe groot acht de commissie de kans dat het nu wel echt anders zal gaan? Heeft
de commissie aanwijzingen dat er inderdaad wordt gebroken met die praktijk
uit het verleden?De PvdA-fractie vraagt naar de kans dat het van nu af aan anders zal gaan
binnen de bouwnijverheid. Naar de mening van de commissie laten dergelijke
zaken zich niet in kanspercentages uitdrukken. De commissie kan slechts benadrukken
dat de overheid haar verantwoordelijkheid moet nemen door daadkracht te tonen
langs de pijlers van (1) de revitalisering van het bouwbeleid; (2) de instelling
van een bouwminister en (3) blijvende handhavingsinspanningen. Daarnaast is
het noodzakelijk dat de bouwnijverheid – al dan niet ingegeven door
haar belangenvertegenwoordigers zoals de AVBB – eveneens haar verantwoordelijkheid
neemt door de gestelde regels na te leven. Ofwel: wat met de mond beleden
wordt, zal met daden moeten worden waargemaakt. In dit verband wijst de commissie
met nadruk op de verantwoordelijk die bestuurders, raden van commissarissen,
controllers alsmede in- en externe accountants hebben. Het is de commissie
een doorn in het oog dat genoemde wel participeren in discussies over «corporate
governance», «maatschappelijk verantwoord ondernemen» en
«gedragscodes», terwijl zijn bij concrete problemen op deze vlakken
hun verantwoordelijkheid niet altijd blijken te hebben genomen.Vraag 23Een voorstel wordt gedaan voor het oprichten van een «nationale
commissie voor aanbestedende overheden».Eerder is reeds opgemerkt dat het professioneel opdrachtgeverschap, waarbij
marktwerking meer moet worden gestimuleerd met een adequaat en op zijn taak
toegerust toezicht, een belangrijke pijler is om te komen tot de voorgestane
«nieuwe zakelijkheid».De commissie onderschrijft niet een aanbeveling die leidt tot een sterke
centralisatie van het aanbestedingsproces. De commissie vreest een zeer sterke
toename van administratieve lasten. Dat zou eveneens gelden voor het voorgestelde
centrale meldingspunt en een centraal punt voor opening van inschrijvingen
van alle aanbestedingsprocedures. Dit zal ontegenzeggelijk leiden tot een
toename van administratieve lasten en bureaucratie. De commissie wacht in
dit verband de nadere voorstellen van de regering af. Vraag 24Wat vindt de commissie van de gedachte om alle aanbestedingsenveloppen
te openen en heeft de commissie deze gedachte overwogen en wat vindt zij hiervan?De commissie heeft deze mogelijkheid wel degelijk overwogen. Het onderzoek
in de casus RIJ Den Helder heeft ook aangetoond dat deze werkwijze zijn nut
kan hebben. De commissie kan zich dan ook zeer goed voorstellen dat in de
nieuwe wet een dergelijke bepaling wordt opgenomen.Vraag 25Wat zou de commissie van het idee vinden om de rijksopdrachtgevers alleen
na tussenkomst van de Rijkscommissie van het opdrachtgeverschap voor andere
gunningcriteria als laagste prijs te kiezen? Of zijn er minder ingrijpende
varianten denkbaar en moeten wij de eerste vier jaar de Algemene Rekenkamer
jaarlijks de kwaliteit van het opdrachtgeverschap van de grote rijksdiensten
laten toetsen? Zou zo'n advies ook aan de provincies en gemeenten gegeven
moeten worden? Onder het motto van de nieuwe zakelijkheid, gaan zij dan de
eerste jaren scherp de kwaliteit van hun eigen opdrachtgeverschap, via bijvoorbeeld
een eigen lokale rekenkamer, controleren. Ik krijg hierop graag een reactie
van de commissie.De commissie heeft een voorkeur uitgesproken voor het gunningscriterium
«laagste prijs» bij standaardwerken. De commissie heeft evenwel
niet gesteld dat alleen dit criterium moet worden gehanteerd. Het is denkbaar
dat een aanbestedende dienst goede redenen heeft om als gunningscriterium
de economisch voordeligste aanbieding te kiezen. In een dergelijk geval wordt
de keuze voor de beoogde aannemer gebaseerd op meerdere criteria, zoals bijvoorbeeld
kwaliteit, dan alleen op de laagste prijs. Een Rijkscommissie als door de
PvdA-fractie voorgesteld past niet in deze aanbeveling, maar een verplicht
voorschrijven van alleen het gunningscriterium «de laagste prijs»
zou ook in strijd zijn met de Europese regelgeving op dit terrein.De commissie heeft in haar eindrapport gepleit voor strakkere en coherentere
wetgeving met een bijbehorend adequaat toezicht. Dit kan zijn
met behulp van de Algemene Rekenkamer. Echter de commissie is van mening dat
het veelmeer gaat om een attitude.Vraag 26Ligt het niet voor de hand om voor alle overheidsniveaus een toezichthouder
in te stellen? We hebben toezichthouders die allerlei marktpartijen in de
gaten houden, maar hebben die marktpartijen er ook geen recht op dat de overheid
in de gaten wordt gehouden?De commissie acht het voor de hand liggend dat voor alle overheidsniveaus
de mate van naleving van de aanbestedingsregels deel uitmaakt van de reguliere
accountantscontrole. Bij de Rijksoverheid is dit reeds zo, bij de decentrale
overheden zal dit op korte termijn worden ingevoerd.Vraag 27Ministers hebben niet allemaal het goede voorbeeld gegeven in een wereld
waar gesmeerd en gefêteerd is. Bij VROM is huisregel dat minister niet
op bezoek gaat bij bedrijven die geen adequate milieuvergunning heeft. Zou
het in dat licht niet verstandig zijn om voor alle ministeries zulke huisregels
te ontwerpen? Dan hadden we ook geen discussie hoeven voeren over het gesprek
tussen Koops en Netelenbos over de Bos-boekhouding. De PvdA zou dit expliciet
in de aanbevelingen willen opnemen.De commissie meent dat leidinggevenden een zeer belangrijke voorbeeldfunctie
hebben wanneer het gaat om integriteitbeleid. Het onderwerp dient «op
de agenda» te staan. De commissie staat positief tegenover de gedachte
een soort gedragscode integriteit als huisregel op te stellen voor alle ministeries.
Ook een register voor parlementariërs waarin de ontvangen geschenken
worden bijgehouden, acht de commissie een goed idee.Zij wacht met belangstelling af wat de opvatting van het kabinet hierover
is.Vraag 28De aanbeveling van de commissie is nogal voorzichtig: «regelgeving
moet geëvalueerd worden en waar nodig aanscherpen». Het is evident
dat er ingrijpende maatregelen moeten komen om een einde te maken aan de cultuur
dat accountsverklaring niet meer betekent dan dat de verklaring van de gefingeerde
werkelijkheid sluitend is. Een onafhankelijke toezichthouder zoals de branche
zelf ook voorstelt. Maar ook scheiding tussen adviserend en controlerende
accountant, periodiek wisselen van controlerende accountant en de meldplicht
onregelmatigheden aanscherpen. Het materialiteitsbegrip moeten worden gemoderniseerd.
De aard van de geconstateerde onrechtmatigheid en niet de omvang in relatie
tot de jaarcijfers moet bepalend zijn voor het al of niet melden van onrechtmatigheden.
Schoon schip maken in deze sector moet een van de centrale issues worden in
de corporate governance discussie. De snelheid waar de huidige regering dit
aanpakt mag wat de PvdA betreft wel een tandje ambitieuzer en voortvarender.
Deelt de commissie die opvatting?Inmiddels zijn door de beroepsorganisatie van accountants (NIVRA) diverse
initiatieven ontwikkeld naar aanleiding van de bevindingen van de enquêtecommissie
Bouwnijverheid. Hierover heeft het NIVRA op 17 maart 2003 een persbericht
doen laten uitgaan. In dit persbericht wordt ingegaan op maatregelen op het
terrein van:– De rol van accountants op het gebied van fraude en onregelmatigheden,– De regulering van de forensische accountancy,– De waarborging van de onafhankelijkheid en– Het extern toezicht.In dit kader wordt tevens verwezen naar de volgende opmerking in het eindrapport:
«Voornoemde aspecten moeten naar de mening van de commissie worden meegenomen
in het kader van lopende trajecten zoals de evaluatie van de accountantswetgeving,
de discussie over onafhankelijk toezicht en die over onafhankelijkheid. De
enquêtecommissie ziet het niet als haar taak zich verder in de genoemde
trajecten te mengen. Wel wordt aanbevolen om bij deze trajecten de uitkomsten
van de onderhavige parlementaire enquête nadrukkelijk mee te nemen in
de oordeelsvorming.» (TK 2002–2003, 28 244, nrs. 5–6,
p. 304.) De commissie is met de PvdA fractie van mening dat de regering dit
onderwerp ambitieuzer en voortvarender moet aanpakken.SGPVraag 1Het is bekend, dat in het bijzonder de grond-, weg- en waterbouwsector
een sector is met veel specialismen. De GWW-sector kenmerkt zich door een
monopolie aan de vraagkant (de overheid) en een oligopolie aan de aanbodzijde
(een beperkt aantal bedrijven met hoogontwikkelde apparatuur). Deskundigen
hebben erop gewezen, dat het Rijk de afgelopen jaren in deze markt met een
beperkte capaciteit een overdosis aan opdrachten heeft verstrekt. Het CPB
heeft hierbij al eens uitvoerig de vinger gelegd. Het Rijk heeft op deze wijze
bewerkstelligd dat de sector in een situatie van overspanning terechtkwam.
Wat zijn hiervan nu de gevolgen geweest als het gaat om prijsopdrijving en
het uitschakelen van de concurrentie? Hoe ernstig is, in het licht van de
geconstateerde feilen, de overheid aan te rekenen dat zij bij het verstrekken
van opdrachten te weinig rekening heeft gehouden met de capaciteit van de
gezamenlijke aanbieders? Uiteraard zullen we over dit punt vooral het kabinet
moeten bevragen, maar graag krijg ik ook het oordeel van de commissie hierover.Onderstaande figuur toont de omvang van de overheidsinvesteringen in grond-,
water- en wegenbouw sinds 1990. Deze investeringen zijn toegenomen van 1,4
tot 1,9% van het bruto binnenlands product (bbp). Uitgedrukt in euro's met
de koopkracht van 2002 zijn de investeringen nog sterker gestegen. Deze groeiende
inspanning weerspiegelt enerzijds het belang dat in de jaren negentig aan
investeren in infrastructuur werd toegekend, maar anderzijds ook een groeiend
beslag op de bouwcapaciteit. Figuur Overheidsinvesteringen in grond-, water- en wegenbouw * Voorlopig cijfer,Bron: CBS (Statline).Een groeiende vraag leidt niet alleen in een oligopolistische markt tot
hogere prijzen. In veel markten is het aanbod op korte termijn weinig flexibel.
Een toenemende vraag leidt dan tot een hogere prijs. Op langere termijn is
het mogelijk dat het aanbod zich aanpast aan de vraag: bij hoge prijzen is
uitbreiding van de productiecapaciteit immers aantrekkelijk voor de bedrijven.
Daarbij is echter op de bouwmarkt in de praktijk een tekort aan bouwvakkers
aan de orde. Hierdoor kunnen de prijzen ook op langere termijn hoog blijven.
De krapte op de bouwmarkt leidt overigens niet zo zeer tot het «uitschakelen»
van concurrentie als tot een minder scherpe concurrentie. Wel kan worden vastgesteld
dat de oligopolistische structuur van de bouwmarkt op zichzelf waarschijnlijk
al leidt tot hogere prijzen, en dat dit is verergerd door een toenemende vraag
naar bouwproducten van onder meer de overheid.Op de deelmarkt voor grond-, water- en wegenbouw oefent de overheid 70
à 75% van de totale vraag uit. Dit betekent dat de overheid een speciale
verantwoordelijkheid heeft op deze markt. Een stabiele vraag die past bij
de beschikbare «productiefactoren» (in dit geval met name de productiefactor
arbeid: de bouwvakkers) kan de prijzen matigen, en daarmee de kosten voor
de overheid en (daardoor) voor de samenleving beperken. Overigens is het voor
de rijksoverheid niet eenvoudig om detotale vraag «aan te sturen»,
enerzijds omdat ook andere overheden hierin een flink aandeel hebben, en anderzijds
omdat grote infrastructuurprojecten een jarenlang uitgavenpatroon met zich
meebrengen dat zich niet eenvoudig laat stopzetten of temporiseren. Hieruit
kan worden opgemaakt dat het wel wenselijk is dat de overheid de vraag op
de gww-markt stuurt, maar dat dit in de praktijk een lastige taak is.Vraag 2Gevraagd wordt hoe de commissie aankijkt tegen het groeiend aantal publiek-private
samenwerkingsverbanden. In hoeverre kan daarbij een spanningsveld ontstaan
met het begrip «nieuwe zakelijkheid»? Kan dit leiden tot een verstrengeling
van publieke en private belangen en maakt dit de verantwoordelijkheden niet
groter? Bieden PPS-constructies meer risico's of gelegenheden voor onregelmatigheden?
Wat zijn de voetangels en klemmen waarop de overheid daarbij bedacht moet
zijn?De vraagsteller stelt hier een veelheid van vragen. Inderdaad blijkt een
groeiende behoefte te bestaan aan verdergaande samenwerkingsverbanden tussen
opdrachtgever en opdrachtnemer, in het kader publiek-private samenwerking
(PPS-contracten). Deze ontwikkelingen stimuleren de wens bij bouwondernemers
en overheid tot meer mogelijkheden voor onderhandelingen; een interactieve
onderhandelingseconomie. De huidige aanbestedingsrichtlijnen – maar
ook het in voorbereiding zijnde wetgevend pakket van de Europese Commissie –
bieden echter relatief weinig mogelijkheden voor onderhandelingen. Deze gaan
uit van het beginsel zoveel mogelijk opdrachten te verlenen op basis van een
transparant aanbestedingsmodel. De thans in het wetgevend pakket van mei 2000
geïntroduceerde mogelijkheid voor het voeren van een concurrentiële
dialoog (competitive dialogue) is een duidelijke erkenning van en een tegemoetkoming
aan deze wens om meer met opdrachtnemers te kunnen overleggen. Deze regeling
biedt een aantal waarborgen voor een verstrengeling van publieke en private
belangen. De opdracht van de commissie was er echter op gericht terug te kijken
op gesignaleerde onregelmatigheden en anderzijds de kenmerken van de bouwmarkt,
de geldende wet- en regelgeving en de invulling van de verschillende rollen
van de overheid.Aan de ontwikkelingen op het terrein van PPS en de concurrentiële
dialoog is in het deelrapport «Juridische aspecten van aanbesteding,
mededinging en contractering in de bouwnijverheid» (TK 2002–2003,
28 244, nr. 11) wel ingegaan, maar de commissie achtte en acht het meer
een taak van het kabinet deze ontwikkelingen door middel van zodanig adequate
regelgeving te kanaliseren, dat de door de vraagsteller gesignaleerde risico's
op een voldoende wijze kunnen worden geborgd. Dit betekent echter niet dat
de commissie van oordeel is dat PPS-verbanden niet wenselijk worden geacht.
Deze kunnen zeer zeker hun voordelen hebben voor zowel de opdrachtgevende
overheid als de opdrachtnemers; het moet daarbij gaan om een win-win-situatie.Vraag 3Gevraagd wordt of de commissie van mening is dat een brede herinvoering
van de ambtseed voor ambtenaren ook een stap ter verbetering van het integriteitbeleid
kan zijn.De commissie heeft in haar rapport geconstateerd dat het integriteitbeleid
in een aantal gevallen nog lacunes vertoont dan wel een «papieren tijger»
is. Bij overheidsorganisaties, waarbij nog geen sprake is van het afleggen
van de ambtseed/belofte door medewerkers, zou dit naar mening van de commissie
zeker kunnen bijdragen tot grotere bewustwording van het belang van integer
handelen.Echter, het afleggen van de ambtseed/belofte kan in de ogen van de commissie
niet het enige middel zijn in het kader van een adequaat integriteitbeleid.
Hierbij zullen ook andere instrumenten, zoals bijvoorbeeld functieroulatie,
een procedure voor het afhandelen van meldingen van integriteitschendingen,
gedragscodes, het verplicht aangeven en registratie van nevenfuncties etc.
ingezet dienen te worden. Cruciaal is dat het integriteitbeleid bij alle medewerkers
«tussen de oren» zit.Vraag 4De SGP-fractie stelt de aannemerscultuur aan de orde en vraagt zich af
of het niet te makkelijk is om te concluderen dat «het» de aannemers
nu eenmaal in de genen zit.Met name in het deelrapport «Schaduwen opgelicht» (TK 2002–2003,
28 244, nr. 10) wordt ingegaan op de systematiek van de schaduwadministraties
en de cultuur van het vooroverleg waarbij afspraken over marktverdeling en
prijzen werden gemaakt. In dat deelrapport wordt met name gerefereerd aan
het continuïteitsstreven van betrokken ondernemingen. Dit zou de reden
zijn voor het bestaan van het vooroverleg en het zou voorts uiteenvallen in
een viertal nevendoelen:1. Prijsbeïnvloeding of prijsstabilisatie, zodat de sector gezond
blijft;2. Risico-inperking, zodat er bescherming is voor opdrachtgever en opdrachtnemer
tegen miscalculaties;3. Marktverdeling, zodat er kostenefficiëntie kan worden verzekerd;4. Rekenvergoeding, zodat er een rechtvaardige dekking van de aannemerskosten
kan plaatsvinden.Naast deze redenen kan de «leurangst» nog als reden voor het
bestaan van het verboden vooroverleg worden genoemd. Leurangst ontstaat omdat
de opdrachtnemers zich min of meer overgeleverd voelen aan de machtige overheid
als belangrijke opdrachtgever. Wat hier ook allemaal van zij: het continuïteitsstreven
en de leurangst kunnen nimmer rechtvaardigen dat aannemers zich gedrag aanmeten
dat indruist tegen wet- en regelgeving. Gedrag dat zich manifesteert in een
houding:– waarbij de bouwnijverheid meent te kunnen bepalen welke prijzen
goed zijn voor een gezonde sector en daarbij vergeet te melden dat prijsopdrijving
het gevolg kan zijn;– en waarbij de bouwnijverheid voornamelijk haar eigen risico's
mitigeert;– en waarbij de bouwnijverheid vergeet dat kostenefficiëntie
aan haar kant de prikkel tot innovatie wegneemt;– en waarbij de bouwnijverheid haar eigen illegale systematiek heeft
ontworpen ter onderlinge verrekening van rekenvergoedingen.Kortom: de bouwnijverheid bepaalde voor een deel wat goed was, terwijl
in een systeem van vrije marktwerking en concurrentie de markt dit zou moeten
doen. Voornoemd continuïteitsstreven en de leurangst hebben geleid tot
de ontwikkeling van een attitude binnen de bouwnijverheid die indruist tegen
de regelgeving. Een attitude van «wij doen dat nu eenmaal zo».
Die attitude dient te wijzigen. Het moet immers toch ook mogelijk zijn om
via overleg met de overheid en andere opdrachtgevers tot een gezonde structuur
voor de bouwnijverheid te komen?Vraag 5In de beantwoording van één van de schriftelijke vragen
van de SGP-fractie stelt de commissie onomwonden: «Er is geen tegenstrijdigheid
tussen de aanbeveling om de bouwsector als iedere andere bedrijfstak te behandelen
en het benadrukken van het specifieke karakter van de bouw.» Ziet de
commissie op dit punt helemaal geen ruimte?Ziet de commissie helemaal geen mogelijkheden voor nieuwe vormen van aanbesteding
in de bouw waarbij opdrachtgever en opdrachtnemer op een relatief open manier
met elkaar samenwerken met als doelstelling het verkrijgen van een optimale
oplossing voor soms bijzondere projecten?De SGP-fractie stelt enkele bijzondere aspecten van de bouwsector aan
de orde.De commissie erkent die aspecten maar ziet daarin geen reden om de bouwsector
vanuit het oogpunt van marktwerking anders te behandelen dan andere sectoren.
Dat wil niet zeggen dat er geen enkele ruimte is om aandacht te schenken aan
bijzondere aspecten zoals het unieke karakter van de productie en het punt
van de risicodeling, zoals genoemd door de SGP-fractie.De commissie is van mening dat zij juist oog heeft gehad voor deze specifieke
aspecten door bijvoorbeeld in aanbeveling 11 te spreken over ontwerpvergoedingen
en door in aanbeveling 12 in te gaan op de gewenste risicodeling. Ook is zij
op voorhand niet tegen nieuwe aanbestedingsvormen. Kern is wel steeds dat
de aanbestedingsprocedure transparant dient te zijn, de selectiecriteria helder
en de risicotoedeling eerlijk.Vraag 6De commissie legt heel sterk de nadruk op de noodzaak van concurrentie
en marktwerking, maar in de bouw, net als in iedere andere commerciële
sector, spelen ook factoren als effectiviteit, continuïteit en doelmatigheid
een rol. Factoren die juist ook voor de «klanten» van de bouw
een positieve uitwerking op de prijsvorming kunnen hebben. Wordt ook dit aspect
wel voldoende gehonoreerd in de benadering van de commissie?Daarnaast wordt aan de orde gesteld of factoren als effectiviteit, continuïteit
en doelmatigheid wel voldoende zijn gehonoreerd in de benadering van de commissie.
De commissie heeft deze aspecten zojuist besproken toen het ging om de redenen
waarom de onregelmatigheden plaatsvonden. Het continuïteitsstreven en
de leurangst stonden daarbij voorop. In het kader van het aspect continuïteitsstreven
is ook gesproken over de nevendoelstellingen risico-inperking en kostenefficiëntie.
Uiteraard honoreert de commissie het streven naar risico-inperking en kostenefficiëntie.
Zij hekelt dit streven echter indien het op illegale wijze of met illegale
middelen moet worden gerealiseerd. Het vooroverleg ziet de commissie hoe dan
ook als een illegale wijze en zij kan zich niet voorstellen – eenvoudigweg
omdat dit niet uit haar onderzoek is gebleken – dat een dergelijk overleg
als resultante een positieve uitwerking op de prijsvorming heeft. Vraag 7Werkt het opleggen van strenge regels en repressieve maatregelen op het
terrein van de mededinging niet contraproductief? Is dit niet alleen een vorm
van symptoombestrijding en moet de overheid zich niet meer richten op een
voor de bouw gezonde marktsituatie met verantwoorde concurrentieverhoudingen?De commissie onderschrijft de mening dat de overheid een taak heeft om
randvoorwaarden te creëren voor een gezonde marktsituatie met verantwoorde
concurrentieverhoudingen voor het Nederlandse bedrijfsleven. Dat geldt evenzo
voor de bouwnijverheidssector. Dit neemt niet weg dat de Nederlandse overheid
bij de invulling daarvan gebonden is aan de Europese regelgeving. In dit verband
is de Europese mededingingsregelgeving leidend en sluit vormen van steun naar
het Nederlandse bedrijfsleven uit. Daarnaast heeft de Nederlandse overheid
inderdaad ook een verantwoordelijkheid voor verantwoorde concurrentieverhoudingen.
Daartoe is er regelgeving op het terrein van het aanbestedingsrecht en het
mededingingsrecht. Juist deze regels moeten er voor zorgen dat de Nederlandse
bouwsector een gezonde bedrijfstak blijft. De commissie onderschrijft evenwel
ook de specifieke gevaren en structuurkenmerken van de bouw waarbinnen –
wellicht meer dan in andere sectoren – gevaren van discontinuïteit
bestaan. Dit gevaar bevat een in beginsel niet eenvoudig weg te nemen latente
prikkel voor samenwerkingsverbanden met kartelachtige kenmerken. Dit maakt
het houden van toezicht en het kunnen opleggen van repressieve maatregelen
noodzakelijk.Vraag 8De commissie heeft een voorkeur uitgesproken de coördinatie van het
aanbestedingsbeleid op landelijk niveau bij het ministerie van VROM te beleggen.
Ook andere ministeries besteden aan. Het gaat daarbij niet alleen om bouwwerken,
maar ook om leveringen en diensten. Is het niet beter de betreffende coördinatie
bijvoorbeeld neer te leggen bij een interdepartementale directie met de nodige
bevoegdheden? Een revitalisering van het bouwbeleid van de overheid is als noodzakelijk
geconstateerd. Daarbij is door de commissie gekozen voor de aanwijzing van
de minister van VROM als eerstverantwoordelijke voor het bouwbeleid. Dat is
een keuze. Een keuze die mede gebaseerd is op de structuurkenmerken van de
bouw, de wens om een duidelijke sturing op het terrein van de ruimtelijke
ordening te kunnen uitvoeren, het hebben van één aanspreekpunt
voor de bouwsector en een structurele en gecoördineerde aandacht voor
het bouwbeleid in brede en maatschappelijke zin. Daarnaast zou deze bewindspersoon
verantwoordelijkheid moeten dragen – bij wijze van aanjager –
voor de ontwikkeling van kennis en innovatie.De commissie heeft evenwel geen voorkeur uitgesproken om de minister van
VROM aan te wijzen als coördinerend minister voor het aanbestedingsbeleid.
Overigens staat een keuze voor het aanwijzen van de minister van VROM als
eerstverantwoordelijke voor het bouwbeleid er niet aan in de weg dat de minister
van EZ eerstverantwoordelijk is voor het aanbestedingsbeleid. De minister
van EZ is thans verantwoordelijk bewindspersoon voor onder meer de regelgeving
op het terrein van overheidsopdrachten. Dit vloeit onder meer voort uit de
gedachte dat aanbestedingen ook plaatsvinden op het terrein van leveringen
en diensten en er daarnaast ook nog regelgeving bestaat voor de nutssectoren.Vraag 9Is het waar, dat de commissie veeleer enige boekenwijsheden presenteert
die erop wijzen dat vooroverleg wel schadelijk móet zijn, dan dat zij
het aan de hand van harde feiten aannemelijk maakt? Was er nu niet meer boven
tafel te halen geweest?De commissie heeft zo goed mogelijk aan de hand van concrete feiten en
cijfers de benadeling proberen te becijferen; daar zijn geen boekenwijsheden
aan te pas gekomen. Die becijfering slaagt slechts voor 211 specifiek benoemde
aanbestedingen en dan nog slechts in die zin dat het daarbij gaat om het afgeven
van een indicatie van de hoogte van de poging tot benadeling.Zoals gezegd heeft de commissie zich gebaseerd op concrete cijfers die
te relateren zijn aan onregelmatigheden. De referte aan de prijsverbetering
door prijsregelende organisaties stammend uit een periode waarin deze nog
legaal waren is achterwege gelaten. We gaan dan immers appels met peren vergelijken.De SGP-fractie signaleert terecht dat de internationale vergelijking grotendeels
achterwege is gebleven. Dit is een gevolg van de beperkingen die de commissie
zich gegeven de opdracht van de Tweede Kamer en de beschikbare onderzoekstijd
en capaciteit wel moest getroosten.Vraag 10Er is echter ook een andere kant aan het aspect van het openbaar maken
van de stukken. Allereerst blijkt uit de opdracht, uit de taakstelling van
de commissie-Vos níet, dat die taak onder meer ten doel had om verkregen
schriftelijke informatie te openbaren. Zal het openbaren van deze stukken
niet te kenschetsen zijn als «détournement de pouvoir»,
dat wil zeggen als het gebruiken van de bevoegdheden op grond van de Wet op
de parlementaire enquête (WPE) met een oogmerk waarvoor deze bevoegdheden
niet bedoeld zijn? Rekt de commissie hiermee haar taakstelling dan niet op?De SGP-fractie stelt ook de vraag of de commissie zich door het openbaar
maken van stukken – zoals bijvoorbeeld de schaduwadministratie van Koop
Tjuchem – niet bezondigt aan «détournement de pouvoir».
Dit is naar de mening van de commissie niet het geval indien openbaar te maken
stukken in belangrijke mate bijgedragen hebben aan de onderbouwing van haar
rapportage. Met het openbaar maken van de schaduwboekhouding van Koop Tjuchem
blijft de commissie naar haar mening binnen haar taakopdracht en handelt zij
conform de haar toekomende bevoegdheden die volgen uit de Wet op de Parlementaire
Enquête.Vraag 11In dit verband wijst de SGP-fractie ook op artikel 24 WPE, waarin staat
dat informatie die tijdens het verhoor is gegeven, niet tegen de betrokkene
kan worden gebruikt. Het is toch onmiskenbaar zo, dat de boekhoudingen wat
dat betreft onlosmakelijk zijn verbonden met de verhoren zelf? Strekt artikel
24 WPE zich derhalve ook niet uit tot de boekhoudingen?Dit artikel ziet slechts op de bewijskracht van tegenover een enquêtecommissie
afgelegde verklaringen en ziet zeker niet op aan haar uitgeleverde informatie.
Overigens stond de beoordeling van de schaduwadministratie voor een groot
deel los van de afgelegde verklaringen. Sterker nog, de analyse van die administratie
heeft in belangrijke mate bijgedragen tot het uitnodigen van diegenen die
er betrokkenheid bij hadden.Tot slot vraagt de SGP-fractie zich op dit punt af of op basis van artikel
3 van de Wet op de Parlementaire Enquête gevorderde informatie simpelweg
openbaar kan worden gemaakt. In algemene zin kan deze vraag niet positief
worden beantwoord en dient te worden verwezen naar het beslissingsschema dienaangaande
zoals is opgenomen in de wet. Voor het specifieke geval van de schaduwadministratie
van Koop Tjuchem wordt opgemerkt dat deze niet is verkregen op basis van een
vordering ex artikel 3 van de Wet op de Parlementaire Enquête.Vraag 12De SGP-fractie er nog niet van overtuigd dat openbaarmaking zonder meer
rechtmatig is. Eerlijk gezegd rijst de vraag of de commissie hierover ook
geen twijfels heeft en daarom kiest voor openbaarmaking van de Bos-boekhouding
via een aanvullend rapport. Is hier niet gekozen voor een «vluchtroute»?De SGP-fractie vraagt zich af of de commissie geen «vluchtroute»
heeft gekozen door de zogeheten Bos-boekhouding via een aanvullend rapport
openbaar te maken; dit omdat de commissie wellicht twijfels zou hebben over
de rechtmatigheid hiervan. De commissie kan hier kort, duidelijk en stellig
in zijn: geen twijfels, geen vluchtroute. Maar wel zorgvuldigheid: de commissie
heeft zich op dit punt door een aantal juridisch deskundigen laten adviseren.Vraag 13Schiet de commissie niet te ver door als zij stelt dat onderhandse vormen
van gunning als een niet gewenste vorm van aanbesteding beschouwt? Kan de
gewenste marktwerking, in ieder geval bij complexe werken, niet evenzeer bereikt
worden langs de weg van gevarieerde gunningscriteria?De commissie heeft inderdaad een voorkeur uitgesproken voor het zoveel
mogelijk openbaar aanbesteden van standaardbestekken. Binnen het stelsel van
de Europese aanbestedingsregelgeving is overigens openbare aanbesteding het
uitgangspunt en zijn andere vormen uitzondering Dit betekent niet dat onder
omstandigheden – indien en voor zover dat binnen het stelsel van regels
past – een procedure van gunning via onderhandelingen – in een
zeer strikt aantal limitatief genoemde gevallen – niet geïndiceerd
kan zijn.De commissie heeft daarnaast uitdrukkelijk gepleit voor een toepassing
van het gunningcriterium «de economisch meest voordelige aanbieding»
bij meer complexe werken in plaats van het criterium «de laagste prijs»
bij aanbestedingen. Dat maakt een bredere beoordeling van inschrijvingen mogelijk.Voor (zeer) complexe werken voorziet het thans in voorbereiding zijn de
in het wetgevend pakket – een nieuwe richtlijn waarin de drie thans
bestaande richtlijnen worden omgevormd tot een moderne richtlijn voor werken,
diensten en leveringen – in de zogenaamde concurrentiële dialoog
(competitive dialogue). Dit is een duidelijke erkenning van en een tegemoetkoming
aan de wens om meer met opdrachtnemers te kunnen overleggen en zo tegemoet
te kunnen komen aan de gerechtvaardigde belangen van alle partijen. Partijen
kunnen alsdan op basis van overleg overeenstemming bereiken over de realisatie
van opdrachten van complexe aard.Vraag 14Biedt het door de commissie voorgestane wettelijk kader voor overheidsopdrachten
geen gelegenheid om het gevaar voor «leuren» uit te bannen?Bij een juiste toepassing van de Europese aanbestedingsregels en het Uniform
aanbestedingsreglement 2001 is het gevaar voor leuren reeds illusoir. De vrees
voor leuren wordt steeds als een noodzaak voor vooroverleg ten tonele gevoerd,
maar is bij een juiste toepassing van de regels in feite allang in de regelgeving
ondervangen. Dit neemt niet weg dat ook in het nieuwe wettelijk kader voldoende
waarborgen moeten worden getroffen, dat het fenomeen leuren uitgebannen blijft.D66Vraag 1De vragensteller leidt af dat het nuttig is als de overheid goed is toegerust
voor haar rol als opdrachtgever, dat dat kan helpen om onregelmatigheden te
voorkomen, maar dat dergelijk goed opdrachtgeverschap geen voldoende garantie
is tegen onregelmatigheden en daarmee prijsopdrijving in de bouw. Deelt de
commissie deze conclusie?De D66-fractie refereert aan goed opdrachtgeverschap van de overheid en
stelt dat dergelijk opdrachtgeverschap nog geen voldoende garantie is tegen
onregelmatigheden en daarmee prijsopdrijving in de bouw.De commissie onderschrijft deze stelling. Er is inderdaad meer nodig dan
goed opdrachtgeverschap. Gewezen wordt op het eerdergenoemde drieluik van
(1) de revitalisering van het bouwbeleid; (2) de instelling van een bouwminister
en (3) blijvende handhavingsinspanningen.Vraag 2Verklaart dit dat sprake is van slechts één aanbeveling
(nr. 7) met betrekking tot de kwaliteit van het opdrachtgeverschap, en dan
nog één die niet uitblinkt in concreetheid? «De verdere
professionalisering van aanbestedende diensten (...) dient voortvarend ter
hand te worden genomen.»De referentie aan het drieluik geeft reeds aan dat de commissie wel degelijk
meer aanbevelingen doet op het terrein van de kwaliteit van het opdrachtgeverschap
dan enkel aanbeveling 7. Zo dienen ook de aanbevelingen 8 tot en met 12 te
worden gezien in het licht van kwaliteit en goed opdrachtgeverschap.Vraag 3De D66-fractie stelt voor het opdrachtgeverschap van de overheid te concentreren
bij een beperkt aantal daartoe uitgeruste bureaus overheidsaanbesteding en
bouw begeleiding, BOAB's. Zou dat ook niet een betere bescherming
bieden tegen de weliswaar niet bewezen gedachte, maar ook niet ondenkbeeldige
druk op aanbestedingsprocessen vanuit «de politiek»? Wil de commissie
hierop reageren?Een concentratie van het opdrachtgeverschap gaat voorbij aan de eigenstandige
verantwoordelijkheden en bevoegdheden van de diverse democratische bestuurslagen
en de zelfstandige rechtspersoonlijkheid daarvan, maar zal naar verwachting
ook leiden tot een aanmerkelijke toename van bureaucratie en administratieve
lasten. Een dergelijk advies zou deze commissie derhalve niet willen overnemen,
ook al zou dat de – overigens niet bewezen geachte – druk op aanbestedingsprocessen
vanuit de politiek wellicht kunnen beperken.Wel zou de commissie een oplossing voorstaan met betrekking tot het aangaan
van samenwerkingsverbanden tussen diverse overheden om zo hun expertise te
bundelen.Vraag 4Aanbeveling 8 in het eindrapport doet een aantal suggesties hoe aanbestedende
diensten zelf meer marktwerking kunnen stimuleren. Lijkt het de commissie
voldoende deze suggesties op vrijwillige basis te doen naleven of acht zij
dwingende voorschriften noodzakelijk?Een groot aantal van de aanbevelingen hebben hun grondslag reeds in regelgeving.
Het toezicht daarop is belegd bij de NMa of bij de civiele rechter waar het
de aanbestedingsregelgeving betreft. Andere suggesties zullen alleen tot wasdom
kunnen komen bij een voortschrijdende professionalisering op het gebied van
inkoop en verwerving. Hieraan moet worden gewerkt.Vraag 5Vanuit de bouwnijverheid wordt het verwijt gemaakt dat RWS en de grote
gemeenten hun dominante positie op de bouwmarkt misbruiken door bedrijven
moreel te verplichten tot deelname aan aanbesteding, sponsoring of gratis
dienstverlening en die positie misbruiken door slimme timing van aanbestedingen.
Hoe reageert de commissie op dit verwijt? De commissie heeft van de zijde van de bouwnijverheid kritiek vernomen
op de selectiecriteria en de gunningscriteria die aanbestedende diensten hanteren.
Wat de selectiecriteria betreft is de commissie van mening dat deze in redelijke
verhouding dienen te staan tot de aard en omvang van de te verlenen opdracht.
Ten aanzien van de gunningscriteria voor opdrachten merkt de commissie op
dat er vanuit de bouwnijverheid is gewezen op het feit dat als gunningcriterium
doorgaans de laagste prijs wordt gehanteerd. De commissie meent dat er in
beginsel geen tegenstelling hoeft te zijn tussen laagste prijs en kwaliteit.
De commissie is van oordeel dat bij complexere opdrachten, de kwaliteit van
de eigen raming en de kwaliteit van de inschrijvingen van aannemers cruciaal
is. Niet louter de prijs op zich, maar ook andere criteria zijn dan van belang.Vraag 6Zou concentratie van aanbestedingsactiviteiten van de overheid niet de
voorkeur verdienen?Zie antwoord op vraag 3.Vraag 7Over de wijze van aanbesteding is aanbeveling 8 niet helder. Vindt de
commissie dat in het vervolg alle aanbestedingen openbaar moeten zijn?De commissie heeft inderdaad een voorkeur uitgesproken voor het zoveel
mogelijk openbaar aanbesteden van standaardbestekken. Dat ligt anders voor
complexere of niet-standaardbestekken. Binnen het stelsel van de Europese
aanbestedingsregelgeving is overigens openbare aanbesteding het uitgangspunt
en zijn andere vormen uitzondering. Dit betekent niet dat onder omstandigheden –
indien en voor zover dat binnen het stelsel van regels past – een procedure
van gunning via onderhandelingen – in een zeer strikt aantal limitatief
genoemde gevallen – niet geïndiceerd kan zijn.De commissie heeft daarnaast uitdrukkelijk gepleit voor een toepassing
van het gunningcriterium «de economisch meest voordelige aanbieding»
bij meer complexe werken in plaats van het criterium «de laagste prijs»
bij aanbestedingen. Dat maakt een bredere beoordeling van inschrijvingen mogelijk.De commissie onderschrijft derhalve niet de algemene conclusie dat alle
aanbestedingen openbaar zouden moeten zijn. Dat past overigens ook niet in
de structuur van de Europese regels op dit terrein.Vraag 8De commissie constateert dat het ministerie van VWS niet tot de bouwministeries
behoort en daarom niet in het onderzoek is betrokken. Een voorgelegd concreet
voorbeeld bij VWS lijkt evenwel een aantal vragen op te roepen. De vraagsteller
verneemt graag van de commissie of er aanleiding zou zijn voor een toenemende
alertheid op dit terrein bij het ministerie van VWS.Inderdaad zijn alleen de zogenaamde vier bouwministeries concrete opdrachtgevers
op het terrein van werken. Het ministerie van VWS geeft niet dergelijke opdrachten.
Het ministerie van VWS is echter wel een grote subsidiegever bij het realiseren
van grote bouwprojecten, maar daarmee is het nog geen opdrachtgever. De opdrachtgever
is veelal de zorginstelling zelf. Dit neemt niet weg dat er op grond van de
richtlijn voor werken bij een subsidie op een werk van meer dan 50% de subsidieontvangende
partij op grond van de richtlijn verplicht is een Europese aanbestedingsprocedure
te houden. Het is in een dergelijk geval in het geheel niet relevant of de
opdrachtgever wel of geen aanbestedende dienst in het kader van de richtlijnen
is. Het ontvangen van de subsidie alleen is reeds een voldoende grondslag
om te moeten aanbesteden. De tot op heden aangehangen interpretatie van het
ministerie van VWS dat de zorginstelling zelf maar moet uitmaken of deze aanbestedende
dienst is, is in casu niet relevant. Grotere aandacht bij het ministerie van
VWS op dit punt lijkt dan ook geïndiceerd.Vraag 9In deelrapport 4 (TK 2002–2003, 28 244, nr. 11, p. 156) worden
een aantal mogelijkheden voor de vorm van de voorgestelde nieuwe wetgeving
gesuggereerd. De commissie noemt in haar eindrapport alleen de tweede optie,
een nieuwe wet, niet meer (p. 273). Is daar een speciale reden voor en heeft de commissie zelf een voorkeur?De onderzoekers van het deelrapport «Juridische aspecten»
(deelrapport 4) hebben gepleit voor een strakke en coherente wetgeving. Een
wetgeving die de bestaande lappendeken aan wetgeving zou kunnen vervangen.
Daartoe hebben de onderzoekers een aantal mogelijkheden genoemd. Zonder daarvoor
een expliciete keuze te willen uitspreken. De commissie heeft in haar eindrapport
zich beperkt tot het overnemen van de aanbevelingen te komen met een aanbeveling
voor een strakke en coherente wetgeving. De commissie heeft daarbij niet bedoeld
een voorkeur uit te spreken. Inmiddels lijkt het evenwel duidelijk dat niet
meer teruggekeerd kan worden naar een structuur van een raamwet met daaronder
hangende algemene maatregelen van bestuur. Voor het overige laat de commissie
een verdere uitwerking over aan de regering.Vraag 10Deze enquête heeft aangetoond dat er het nodige valt aan te merken
op de rol van de accountants bij de opgetreden onregelmatigheden. De commissie
stelt in haar eindrapport dat de overheid het voortouw dient te nemen in de
evaluatie van regelgeving. Vooruitlopend op die evaluatie komt de commissie
al tot de conclusie dat die regelgeving in elk geval aanscherping behoeft
voor wat betreft de Verordening op de fraudemelding en het opnemen van aspecten
als fraude, witwassen en dilemmatrainingen inzake beroepsethiek en het omgaan
met klanten in de beroepsopleiding en de permanente educatie. Voorts geeft
de commissie in overweging een «openbaar aanklager» voor het accountantsberoep
in te stellen. Kan de commissie nog eens toelichten waarom zij vooruitlopend
op de bepleite evaluatie al tot deze conclusies komt? En hoe verhoudt zich
dit tot de evaluatie die al in 2001 plaatsvond? Niet in de laatste plaats
dankzij deze enquête is de beroepsgroep zelf al flink in actie gekomen
om via zelfregulering het functioneren van de accountants te verbeteren. Is
de commissie van mening dat afdoende stappen in de goede richting zijn gezet?Ten aanzien van de «openbare aanklager» heeft de commissie
in haar rapport gesteld: (Kamerstukken II 2002–2003, 28 244, nr.
10, blz. 329):«Gedachten om in de nabije toekomst tot een soort «openbaar
aanklager» voor het accountantsberoep te komen spreekt de enquêtecommissie
dan ook zeer aan. Deze zou zich niet moeten beperken tot onderzoek op verslaggevingstechnische
aspecten ten aanzien van accountants van beursgenoteerde ondernemingen. Een
dergelijk openbaar aanklager zou een onderzoeksbureau dienen te krijgen met
zelfstandige onderzoeksbevoegdheden. Waaronder een inzagerecht in accountantsdossiers.
Hij zou daarnaast de mogelijkheid kunnen krijgen een vooronderzoek te doen
als het gaat om tuchtklachten. Op instigatie van de beroepsorganisatie, klagers
of eigenstandig.»De commissie is op basis van haar bevindingen, die overigens zijdelings
gedurende het onderzoek naar voren zijn gekomen en waarover de commissie haar
verbazing heeft uitgesproken dat ze zo nadrukkelijk de aandacht nodig hadden,
voldoende ernstig zijn voor het instellen van een dergelijk «openbaar
aanklager». Door het instellen van een dergelijke functie zou het toezicht
op de uitoefening van de werkzaamheden binnen het accountantsberoep, maar
ook op de door accountants te verrichten meldingen in het kader van diverse
reeds ingevoerde en ophanden zijnde regelgeving (zoals bijvoorbeeld de wet
MOT, maar ook de fraudemeldingen en eventueel een mogelijke aangifteplicht)
kunnen worden verbeterd.Hoe een dergelijke aanbeveling zich verhoudt tot de reeds in 2001 gehouden
evaluatie, heeft de commissie niet specifiek in haar onderzoek betrokken.
De commissie is op basis van haar bevindingen zelfstandig tot een dergelijke
aanbeveling gekomen. De evaluatie uit 2001 zou wel kunnen worden betrokken
bij de behandeling van de evaluatie van de accountantwetgeving in de Tweede
Kamer.Ten aanzien van de reeds door de beroepsgroep ondernomen acties verwijst
de commissie met name naar het persbericht van het NIVRA van 17 maart 2003.Vraag 11Vindt de commissie het nodig dat er zowel voor RA als voor AA accountants
regels voor onafhankelijkheid in de wet zouden moeten worden opgenomen?De beroepsorganisaties van accountants (NIVRA en NOVAA) hebben inmiddels,
op grond van richtlijnen van de Europese commissie, een richtlijn uitgevaardigd
waarin combinaties van controle en advies bij een cliënt worden beperkt.
Deze richtlijn is in werking getreden per 1 januari 2003. De commissie beveelt
aan om in het kader van de nog in de Tweede Kamer te behandelen evaluatie
van de accountantswetgeving na te gaan in hoeverre dergelijke regelgeving
de onafhankelijkheid waarborgt.Vraag 12In aanbeveling 5 worden een aantal suggesties gedaan. Moet de D66-fractie
daaruit afleiden dat tot op heden voor ambtenaren en bestuurders (inclusief
ministers) op grond van de regels niet duidelijk is dat zij worden geacht
niet deel te nemen aan bijeenkomsten waarvan het zakelijk karakter en de noodzaak
ontbreken? Geen cadeautjes aan te nemen? De eigen organisatie te laten betalen
voor bijeenkomsten die wel zakelijk en nodig zijn?De commissie is van mening dat het voor overheidsorganisaties van groot
belang is dat zowel aandacht wordt besteed aan structurele als aan culturele
maatregelen op het gebied van integriteit. Daarnaast dient er controle op
de naleving van het beleid te zijn en dienen overtredingen te worden gesanctioneerd.
De commissie heeft tijdens haar onderzoek geconstateerd dat zowel de opzet
als de werking van het beleid en de controle op de naleving witte vlekken
vertonen. In het beleid is nog te vaak sprake van een papieren tijger. Het
in het rapport genoemde vliegreisje van minister Jorritsma met het vliegtuig
van Koop naar Inzell, is een van de voorbeelden, waaruit de commissie heeft
geconcludeerd dat de normen en waarden op het gebied van integriteit nog niet
door iedereen op dezelfde wijze gezien worden. De commissie heeft daarom aanbevolen
dat aanscherping van de regels voor ambtenaren en bestuurders gewenst is.
Het ARAR en het wetboek van strafrecht geven hiervoor een kader.Zaken die collusiebevorderend werken en niet absoluut noodzakelijk zijn voor de bedrijfsvoering dienen voorkomen te worden. De commissie
heeft verder voorgesteld dat de kosten voor noodzakelijke reizen met een zakelijk
karakter voortaan door overheidsorganisaties zelf gefinancierd worden. Voor
zover deze regels op het gebied van integriteit nog niet geïmplementeerd
zijn binnen overheidsorganisaties, pleit de commissie ervoor dat dit alsnog
zal gebeuren.Vraag 13De commissie constateert slechts dat de wet BIBOB op een aantal punten
op gespannen voet staat met wat Europeesrechtelijk wel of niet kan. De commissie
geeft geen aanbeveling de wet om die reden aan te passen. De commissie volstaat
met de mededeling dat aanbestedende diensten zich desondanks effectief blijken
te kunnen wapenen tegen malafide opdrachtgevers door eigen screening van bedrijven.
Is volgens de commissie meer of andere wet- of regelgeving op dit punt niet
nodig c.q. mogelijk?Inderdaad heeft de commissie geconstateerd dat de wet BIBOB een aantal
belangrijke beperkingen van voornamelijk Europeesrechtelijke aard bevat. Een
aanpassing van de wet BIBOB zou een aantal van deze beperkingen kunnen wegnemen,
maar zou naar het oordeel van de commissie ook dan niet de voorziene kracht
als screeningsinstrument bij aanbestedingen verkrijgen. De commissie heeft
voorts geconstateerd dat aanbestedende diensten zich in de praktijk effectief
kunnen wapenen. Zo zouden aanbestedende diensten bedrijven kunnen bevragen
op malafide activiteiten. Bij onduidelijkheden kan het bedrijf de kans krijgen
zich uit de aanbesteding terug te trekken. Aanbestedende diensten zouden in
gevallen dat uitsluiting op basis van de proportionaliteitstoets niet is geïndiceerd,
borgende maatregelen kunnen nemen bij de uitvoering.Vraag 14De D66-fractie gaat in op het functioneren van de NMa en constateert dat
de commissie op dit punt geen concrete adviezen geeft.De commissie deelt de mening van de D66-fractie niet. Naar haar mening
worden er met name in hoofdstuk 7 (pp. 287–288) en in hoofdstuk 8 (pp.
302–303) van het eindrapport voldoende duidelijke oordelen gegeven over
het functioneren van de NMa en de punten van verbetering. Zo wijst de commissie
bijvoorbeeld op het punt dat de NMa actief de bouwnijverheid moet blijven
monitoren en dat zij in haar jaarverslagen transparant maakt welk beleid zij
ten aanzien van deze sector heeft gevoerd.Vraag 15Een discussiepunt is in hoeverre de NMa de beschikking moet krijgen over
het doorzoekingsrecht en de bevoegdheid woningen binnen te treden tegen de
wil van de bewoner. De commissie stelt wat dat betreft dat een zorgvuldige
afweging geboden is en suggereert inschakeling van de rechter-commissaris.
Heeft de commissie sindsdien op dit punt nog nieuwe inzichten gekregen?De commissie heeft inderdaad gesuggereerd dat indien – na zorgvuldige
afweging – zou blijken, dat een uitbreiding van de wettelijke bevoegdheden
van de NMa noodzakelijk is, dat een uitbreiding van de bevoegdheden met een
binnentredings- en doorzoekingsrecht in een privé-woning geïndiceerd
is, deze bevoegdheid – analoog aan het strafrecht – alleen kan
worden ontleend aan een daartoe vooraf verkregen machtiging van bijvoorbeeld
de rechter-commissaris. De inzichten van de commissie zijn op dit punt niet
veranderd.Vraag 16Graag ook toelichting van de commissie op de vraag waarom in het eindrapport
wel wordt gesteld dat de commissie de Belastingdienst aanbeveelt het beleid
inzake materiële controles aan te scherpen (eindrapport blz. 289), maar
dit in de uiteindelijke aanbevelingen niet terugkomt?In de aanbevelingen op blz. 303 van het eindrapport van de commissie wordt
op de betreffende aanbeveling ingegaan.Vraag 17In het deelrapport «Juridische aspecten bouwnijverheid» (TK
2002–2003, 28 244, nr. 11, p. 146) wordt geconstateerd dat een
instrumentarium van preventief en repressief toezicht met betrekking tot naleving
ontbreekt. Moet de aanbeveling van de commissie om de minister van VROM eerstverantwoordelijk
voor een gerevitaliseerd bouwbeleid te maken in dat licht gezien worden? Zo
ja, ligt het dan niet meer voor de hand de minister van EZ hiertoe aan te
wijzen? Zo nee, waar denkt de commissie dan precies aan?Een revitalisering van het bouwbeleid van de overheid is door de commissie
als noodzakelijk geconstateerd. Daarbij is door de commissie gekozen voor
de aanwijzing van de minister van VROM als eerstverantwoordelijke voor het
bouwbeleid. Dat is een keuze. Een keuze die mede gebaseerd is op de structuurkenmerken
van de bouw, de wens om een duidelijke sturing op het terrein van de ruimtelijke
ordening te kunnen uitvoeren, het hebben van één aanspreekpunt
voor de bouwsector en een structurele en gecoördineerde aandacht voor
het bouwbeleid in brede en maatschappelijke zin. Daarnaast zou deze bewindspersoon
verantwoordelijkheid moeten dragen – bij wijze van aanjager –
voor de ontwikkeling van kennis en innovatie. De keuze vloeit echter niet
direct voort uit een gemis aan toezicht. Daar moeten andere instrumenten voor
ontwikkeld, dan wel beter worden toegepast.In bijlage 4 «Juridische aspecten van aanbesteding» (TK 2002–2003,
28 244, nr. 11) is eveneens aanbevolen een bewindspersoon met de coördinatie
te belasten. Hier is echter geen uitdrukkelijke voorkeur voor een specifieke
bewindspersoon uitgesproken. De nadruk in bijlage 4 lag echter meer op het
aanbestedingsbeleid, terwijl het eindrapport een breder accent legt op het
bouwbeleid meer in het algemeen. De minister van EZ is thans verantwoordelijk
bewindspersoon voor onder meer de regelgeving op het terrein van overheidsopdrachten.
Dit vloeit onder meer voort uit de gedachte dat aanbestedingen ook plaatsvinden
op het terrein van leveringen en diensten en er daarnaast ook nog regelgeving
bestaat voor de nutssectoren. Een positionering van de toezichthoudende functie
bij dat laatste ministerie zou meer in de rede liggen.Vraag 18De commissie beveelt aan dat financieel-economische delicten
meer prioriteit moeten krijgen bij het OM, en hetzelfde geldt voor opsporingsdiensten
als de Rijksrecherche. De kwalitatieve en kwantitatieve capaciteitstekorten
bij die instanties moeten worden weggewerkt. Heeft de commissie de indruk
dat er inmiddels werk wordt gemaakt van deze aanbeveling?De commissie heeft op dit moment geen inzicht in de mate waarin deze instanties
inmiddels werk hebben gemaakt van het invullen van deze tekorten. Wellicht
kan dat een dergelijk inzicht worden verstrekt in het nog te volgen debat
met de regering.Vraag 19Kan de commissie de melding uit de bouwnijverheid bevestigen dat nog steeds
vele pogingen worden gedaan om tot vooroverleg te komen?De commissie heeft geen nader onderzoek gaan naar de mate waarin het vooroverleg
thans nog voorkomt. Net als bij sommige leden uit de Tweede Kamer het geval
is, heeft zij wel vernomen dat er soms nog steeds vooroverleg plaatsheeft.Vraag 20Heeft de commissie suggesties hoe we de positieve effecten van de enquête
kunnen behouden en tegelijkertijd de negatieve effecten van leuren buiten
de deur kunnen houden?Bij een juiste toepassing van de Europese aanbestedingsregels en het Uniform
aanbestedingsreglement 2001 is het gevaar voor leuren reeds illusoir. De vrees
voor leuren wordt steeds als een noodzaak voor vooroverleg ten tonele gevoerd,
maar is bij een juiste toepassing van de regels in feite allang in de regelgeving
ondervangen. Dit neemt niet weg dat ook in het nieuwe wettelijk kader voldoende
waarborgen moeten worden getroffen, dat het fenomeen leuren uitgebannen blijft.
Daarnaast zal een nieuw wettelijk kader voorzien met een adequaat toezicht
een bijdrage kunnen leveren aan het bewaren van de positieve effecten van
de enquête.ChristenUnieVraag 1Vanwege beperkingen in de tijd en onderzoekscapaciteit is niet de gehele
bouwnijverheid onderzocht. Levert de concentratie op onregelmatigheden in
de GWW-sector en op overheidsaanbestedingen een representatief beeld op voor
de gehele bouwnijverheid als we ons realiseren dat slechts 1/6 van de totale
bouwproductie in die sector plaatsvindt en meer dan de helft van de productie
door particuliere opdrachtgevers wordt betaald?Gevraagd wordt naar de onderzoeksopzet en de representativiteit van de
bevindingen van de commissie. Het is inderdaad juist dat het zwaartepunt van
de bevindingen van de commissie is te relateren aan de GWW-sector. Echter
ook binnen andere sectoren van de bouwnijverheid – bijvoorbeeld binnen
de betonbranche en de installatiebranche – zijn onregelmatigheden gebleken.
En niet alleen ten aanzien van overheidsopdrachtgevers, maar ook ten aanzien
van particuliere opdrachtgevers. Deze zijn in het onderzoek van de commissie
echter minder aan bod gekomen.Doordat de opdracht aan de commissie mede gerelateerd was aan het onderzoeken
van de schaduwadministratie van Koop Tjuchem is de focus van het onderzoek
welhaast automatisch gericht op de GWW-sector en op de overheid als opdrachtgever.Naar de mening van de commissie gaat het echter niet zozeer om de vraag
om welke sector binnen de bouwnijverheid of om wat voor soort opdrachtgever
het gaat; het gaat veel meer om de wijze van aanbesteden en de selectiecriteria
die worden gehanteerd. Deze zijn immers bepalend voor de vraag of er al dan
niet een verhoogd risico op onregelmatigheden in de vorm van vooroverleg en
dergelijke kan plaatsvinden.Vraag 2De ingenieuze rekenpuzzel die tot een «representatieve indicatie»
van 8,8% leidt heeft meer vragen opgeroepen dan beantwoord. Immers, op grond
van het percentage van 8,8 zou het bij de in de Bos-boekhouding vermelde openbare
aanbestedingen gaan om meer dan 400 miljoen euro benadeling, maar dat mogen
we niet zo zeggen omdat de Bos-boekhouding geen compleet beeld geeft en omdat
sommige aanbestedingen zonder vooroverleg hebben plaatsgehad. Wat schieten
we dan eigenlijk op met dit percentage, behalve dat er een schijn van exactheid
wordt gesuggereerd die de commissie naar eigen zeggen juist wilde vermijden?De fractie van de ChristenUnie is kritisch op het feit dat de commissie
een percentage van 8,8 heeft genoemd als indicatie voor de benadeling en stelt
de vraag of we met dit percentage iets opschieten en of het geen schijnexactheid
weergeeft.De commissie is op dit punt reeds uitvoerig ingegaan in de preambule bij
de beantwoording van Kamervragen. Voorts heeft zij hierover op de pagina's
134 tot en met 137 van haar eindrapport uitgebreid over gerapporteerd, met
name daar waar het gaat om de representativiteit van dit percentage. De commissie
heeft daarbij meerdere malen aangegeven te hebben gekozen voor een genuanceerde
benadering en heeft het percentage telkenmale gerelateerd aan 211 specifiek
benoemde aanbestedingen. Slechts in relatie tot die 211 aanbestedingen heeft
het percentage betekenis. Niet meer en niet minder dan dat. Een ieder die
het percentage uit deze context rukt en er een eigen betekenis aan geeft,
doet dat op eigen verantwoordelijkheid. Door haar wijze van rapporteren meent
de commissie de grootst mogelijke zorgvuldigheid te hebben betracht.Vraag 3De commissie stelt in beantwoording op vragen dat het moeilijk zal zijn
om de exacte benadeling bij een concrete aanbesteding te bepalen, omdat het
verschil tussen de blankprijs en de inschrijfprijs geen indicatie voor de
benadeling is, en omdat bij een «geslaagde» aanbesteding nu eenmaal
het referentiepunt van de «buitenommer» ontbreekt. In verband
met het laatste spreekt ze over een «paradox» (p. 119). Verliest
de commissie zich hier niet in dubbelzinnigheid? Was het misschien verstandiger
geweest helemaal geen getallen te noemen, en af te wachten of de civielrechtelijke
route überhaupt iets zou opleveren?De fractie van de ChristenUnie plaatst de discussie over het benadelingspercentage
in de context van de verhaalsmogelijkheden en wijst op de dubbelzinnigheid
in de redenering van de commissie.Wat zij ook vindt van de redenering van de commissie, dubbelzinnig of
niet, minst genomen brengt die redenering optimaal het bewijsprobleem tot
uitdrukking dat kleeft aan het bepalen van de omvang van de schade. Met andere
woorden: de discussie over het benadelingspercentage maakt nu reeds –
dus voordat civiele en andere procedures zijn aangevangen – het bewijsprobleem
duidelijk.Overigens verwijst de commissie naar een artikel in het Financieel Dagblad
van 17 maart met de titel «Omvang van fraudeschade niet weerlegd».
In dit artikel wordt gewezen op het feit dat een speciale werkgroep van de
AVBB bestaande uit werkgevers in de bouw en onafhankelijk deskundigen, er
volgens de heer Brinkman van het AVBB niet in is geslaagd om met «een
goed onderbouwde weerlegging» van de conclusie van de commissie op dit
punt te komen.Vraag 4Aanvankelijk vond de commissie openbaarmaking van de schaduwboekhouding
niet noodzakelijk. Wat is er in de tussentijd gebeurd dat de commissie nu
anders oordeelt?De fractie van ChristenUnie stelt met betrekking tot de openbaarmaking
van de Bos-boekhouding dat de commissie openbaarmaking aanvankelijk –
bij de beantwoording van Kamervragen – niet aan de orde vond en nu anders
oordeelt.De commissie verwijst voor de redengeving van openbaarmaking kortheidshalve
naar de brief de dato 17 maart jongstleden van de voorzitter van de commissie
aan de Voorzitter van de Tweede Kamer. In deze brief wordt aangegeven dat
de commissie voornoemde schaduwboekhouding openbaar zal maken. Dit omdat de
commissie van mening is dat het toegankelijk maken van de informatie in kwestie
bijdraagt aan het inzichtelijk en controleerbaar maken van de inhoud van haar
rapport, en dat daarnaast het toevoegen van informatie aan het rapport bij
kan dragen aan het maatschappelijk debat dat onder meer met het besluit tot
instelling van de commissie door de Kamer beoogd werd op gang te worden gebracht. Vraag 5De andere schaduwboekhoudingen die de commissie ter beschikking staan
worden zonder nadere redengeving geheim gehouden. Waarom? En als dit te maken
heeft met de «gewichtige redenen in verband met bescherming van personen
of van een belang» oftewel op grond van artikel 18b, waarom heeft de
commissie de Kamer dan niet van advies gediend inzake het openbaar maken,
zoals aangekondigd in de schriftelijke beantwoording van vragen van de Kamer?Net als de GroenLinks-fractie gaat de ChristenUnie in op de openbaar-
making van andere schaduwadministraties dan die van Koop Tjuchem.Concreet beschikt de commissie naast de schaduwboekhouding van Koop Tjuchem
over die van HBG en van Koninklijke BAM NBM. De twee laatstbedoelde schaduwadministraties
kennen niet de mate van openbaarheid die de schaduwadministratie van Koop
Tjuchem kent. Deze administraties zijn in tegenstelling tot de schaduwadministratie
van Koop Tjuchem niet vrijwillig aan de commissie overgedragen. De commissie
heeft van haar bevoegdheden, meer specifiek: de bevoegdheid tot het vorderen
van gegevens ex artikel 3 van de Wet op de Parlementaire Enquête, gebruik
moeten maken om de schaduwadministraties van HBG en Koninklijke BAM NBM te
verkrijgen. Met HBG heeft de commissie de afspraak gemaakt dat deze administratie
slechts gebruikt zou worden voor de doeleinden van haar onderzoek en dat deze
niet aan derden ter beschikking zou worden gesteld. De commissie acht zich
gebonden aan deze afspraak.Met Koninklijke BAM NBM zijn dergelijke afspraken niet gemaakt. Echter
hier gaat het om informatie die door het openbaar ministerie in beslag is
genomen en deze maakt mogelijk deel uit van strafrechtelijk onderzoek. Alles
bij elkaar genomen ziet de commissie geen reden om deze schaduwadministratie
te openbaren.Vraag 6Het voorstel om te komen tot een nieuwe wettelijk kader verdient krachtige
ondersteuning. De vraag is echter hoe lang kunnen bouwsector en de aanbestedende
overheid hierop wachten. Er bestaat veel onduidelijkheid over hoe het nu verder
moet en met welke spelregels. De commissie wordt gevraagd de nodige duidelijkheid
te scheppen.Met het naar verwachting in 2004 van kracht worden van het nieuwe wetgevend
pakket van de Europese Commissie worden de drie thans geldende richtlijnen
voor aanbesteding van overheidsopdrachten (in casu werken, leveringen en diensten)
vervangen door één nieuwe, gemoderniseerde richtlijn. Deze ontwikkeling
biedt naar het oordeel van de commissie een uitgelezen mogelijkheid om schoon
schip te maken met de thans bestaande lappendeken aan reglementen en te komen
tot één coherent, wettelijk verankerd, kader voor overheidsaanbestedingen.
Het nieuwe wetgevend pakket zal naar verwachting echter pas na 2004 van kracht
kunnen worden. Tot die tijd zal een overbrugging gevonden moeten worden. Aanpassing
van de huidige uniforme aanbestedingsreglementen zou daartoe een oplossingsrichting
kunnen zijn. Wetgeving kost nu eenmaal tijd. Het geven van duidelijkheid in
dezen ligt niet besloten in de taakopdracht van deze commissie. Dat is een
taak die meer op de weg ligt van het kabinet.Vraag 7Kan de commissie aangeven op welke wijze een toetsingskader voor bouwcombinaties
zou moeten worden herzien?Combinatievorming vindt veelvuldig plaats. Vanuit mededingingsrechtelijk
oogpunt kunnen dergelijke, doorgaans tijdelijke, samenwerkingsvormen aanvaardbaar
zijn, mits aan een aantal voorwaarden wordt voldaan. De uitgangspunten van
de in het Besluit vrijstelling combinatievorming gehanteerde principes zijn
duidelijk. Er moet een objectieve noodzaak bestaan voor de combinatieovereenkomst:
zonder deze overeenkomst zouden de afzonderlijke ondernemingen (op dat moment
of structureel) niet op het werk kunnen inschrijven. De overeenkomst mag niet
verder gaan dan voor dat specifieke doel noodzakelijk is.De door de commissie voorgestane aanpassing van het Besluit vrijstelling
combinatievorming zou daarin gelegen moeten zijn dat de gronden –
het toetsingskader – voor toepassing van het besluit eenduidiger worden
geformuleerd én – van groter belang – de controle op een
juiste toepassing binnen de bouwnijverheidsector van de regels met betrekking
tot combinatievorming wordt geïntensiveerd. In dit licht past ook de
aanbeveling dat het kabinet de werking van de mededingings- en aanbestedingsregels
(in de bouwnijverheid) periodiek, uiterlijk om de vier jaar, evalueert en
de resultaten daarvan aan de Tweede Kamer rapporteert.Vraag 8De vraagsteller is van mening dat de commissie wat meer had kunnen zeggen
dan alleen het online beschikbaar stellen van expertise. Zou er budget moeten
worden vrijgemaakt voor opleiding en training?Professionalisering van de aanbestedende diensten is niet alleen gewenst
om rechtmatig handelen van deze diensten beter te waarborgen. Ook de doelmatige
aanwending van publieke middelen, is ermee gediend. Professionele aanbesteding
verdient zich derhalve dubbel en dwars terug. De commissie is ervan overtuigd
dat de professionaliteit op dit moment sterk uiteenloopt en voor sommige diensten
de wetgeving moeilijk toegankelijk is. Het verdient daarom aanbeveling dat
expertise ruimer wordt verspreid en ook beschikbaar komt voor kleinere aanbestedende
diensten (op alle overheidsniveaus), zoals onder meer via online te raadplegen
expertisecentra. Maar ook een bredere aanpak als thans binnen de rijksoverheid
door middel van de interdepartementale projectdirectie Professioneel Inkopen
en Aanbesteden (PIA) wordt een forse impuls gegeven aan een toenemende professionaliteit
binnen de rijksoverheid. Ook zou gedacht kunnen worden aan instellen van een
centre of excellence binnen de overheid waar aanbestedende diensten advies
en ondersteuning zouden kunnen vragen, maar dat ook ongevraagd advies kan
geven. Dergelijke activiteiten kosten geld en zullen moeten leiden tot het
vrijmaken van de noodzakelijke budgetten. De commissie ziet dit als één
van de uitdagingen voor het nieuwe door het kabinet te verwoorden bouwbeleid,
bijvoorbeeld in samenspraak met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en
het Interprovinciaal Overleg.Vraag 9Collusie is het voorportaal voor corruptie. Opvallend afwezig in het rapport
bleken onthullingen over grootschalige corruptie bij de overheid. Dat leek
een geruststelling, maar het riep ook vragen op rond eventuele strijdigheid
met de constatering van de onderzoeksgroep van den Heuvel, die stelde dat
er wel degelijk sprake was van structurele corruptie. Bovendien stond de milde
toon van de commissie in contrast met de indruk van regulier bezoek aan clubs
en dergelijke die door sommige verhoren was gevestigd. De commissie stelt
nu dat het misverstand berust in het hanteren van verschillende begripsdefinities.
Maar zo laat de commissie onduidelijkheid bestaan: sluit de commissie nu uit
dat er op grote schaal corruptie heeft plaatsgevonden, of stelt ze alleen
vast dat dit niet is onderzocht in het kader van deze parlementaire enquête
omdat dit onderzoek gedaan moet worden door opsporingsdiensten?In het deelrapport van de onderzoeksgroep van de Heuvel wordt aangegeven
dat een werkelijk grootscheeps corruptieonderzoek in Nederland nooit heeft
plaatsgevonden en dat het ophelderingspercentage laag blijft en het dark number
hoog. De mogelijkheden tot het doen van onderzoek naar de aard en omvang van
corruptie zijn mede hierdoor beperkt.Een aanleiding voor het instellen van de commissie betrof het feit dat
er signalen opkwamen dat honderden ambtenaren omkoopbaar zouden zijn. De commissie
heeft op basis van het door haar verkregen onderzoeksmateriaal niet het bewijs
kunnen leveren dat deze signalen juist zijn. Hierbij moet aangetekend worden
dat het onderzoek van de commissie zich, met beperkte beschikbare onderzoekscapaciteit
en -tijd, grotendeels heeft beperkt tot de concrete signalen met betrekking
tot corrumptieve gedragingen. Verder heeft de commissie zich voorts beperkt,
om onderzoeken van de rijksrecherche onder leiding van het openbaar ministerie
niet in gevaar te brengen, opdat veroordeling van verdachte ambtenaren mogelijk
blijft.De commissie is van mening dat het openbaar ministerie prioriteit dient
te geven aan de vervolging van de verdenkingen van corruptie die zij op dit
moment heeft. De aandacht hiervoor mag ook in de toekomst niet verslappen.Vraag 10In aanbeveling 6 staat dat het integriteitbeleid een zichtbaarder plek
in het personeelsbeleid moet krijgen. Als de commissie hierbij denkt aan functieroulatie,
hoe verhoudt zich dat dan weer tot de noodzaak om expertise van de aanbestedende
diensten op peil te krijgen?Functieroulatie acht de commissie een belangrijk onderdeel van een adequaat
integriteitbeleid. Hierdoor wordt de kans verkleind dat ongewenste banden
ontstaan tussen ambtenaren en bouwnijverheid door het jarenlang samenwerken.De deskundigheid hoeft hier niet noodzakelijkerwijs door te worden aangetast,
daar die expertise vaak ook bij andere afdelingen van een organisatie aanwezig
is.Disciplinaire maatregelen:Naar de mening van de commissie voldoen in beginsel de huidige sanctiemaatregelen,
die bestaan uit zowel het arbeidsrechtelijk als het strafrechtelijk kader.Controle op de naleving van de regels en vervolgens adequate toepassing
van sanctiemaatregelen zijn onmisbare elementen die, zo blijkt uit het onderzoek,
nog wel eens ontbreken.Vraag 11De commissie concludeert dat de kersverse wet BIBOB slechts zeer beperkt
inzetbaar is. Ook het aanleggen van een «zwarte lijst» blijkt
op soortgelijke bezwaren te stuiten Wat zijn de bezwaren nu precies en hoe
kan de commissie desondanks aanbevelen om de «zwarte lijst» toch
aan te leggen?Op welke gronden is uitsluiting van een aanbesteding toch mogelijk zonder
op Europeesrechtelijke bezwaren te stuiten en moet de wet BIBOB daarop worden
aangepast?Een van de door het kabinet in zijn brief van 5 december 2001 aangekondigde
acties betrof het invoeren van een rijksbrede lijst met uitgesloten bedrijven
(een «zwarte lijst»). Er kunnen echter twijfels bestaan met betrekking
tot de verenigbaarheid van een dergelijke zwarte lijst met het Gemeenschapsrecht.
Een zwarte lijst zou strijdig kunnen zijn met de Europese beginselen
van proportionaliteit en non-discriminatie. Daarnaast heeft een dergelijke
zwarte lijst ook een sterk punitief karakter, waardoor de beginselen van artikel
6 EVRM relevant kunnen zijn. Uitsluiting zal derhalve steeds op basis van
een beoordeling voor een individuele situatie moeten plaatsvinden. Een generieke
uitsluiting, ofwel een uitsluiting niet voor een enkele aanbesteding maar
voor meer aanbestedingen gedurende een langere periode, is daarvoor –
vanuit juridisch perspectief – niet het geëigende middel.De commissie beveelt echter niet aan een «zwarte lijst» aan
te leggen, doch een «landelijk register» waarin bedrijven die
onregelmatigheden hebben gepleegd, worden geregistreerd. Hoewel de Europese
regelgeving uitsluiting van opdrachtnemers slechts onder zeer restrictieve
voorwaarden toestaat, kan een dergelijke systeem aanbestedende diensten wel
ten minste attent maken op dubieuze opdrachtnemers, zodat tijdig de noodzakelijke
risicobeperkende maatregelen ten aanzien van inschrijving en uitvoering kunnen
worden getroffen.De strekking en het doel van beide registraties is derhalve van verschillende
aard.Uitsluiting van deelneming aan een aanbestedingsprocedure kan op grond
van de Europese aanbestedingsrichtlijnen slechts in een zeer restrictief aantal –
limitatief genoemde – gevallen plaatsvinden. In dit kader gaat het met
name om een onherroepelijke veroordeling voor een delict betreffende de professionele
integriteit, onderscheidenlijk om een ernstige fout in de uitoefening van
zijn beroep. Toepassing van de in het kader van BIBOB gebruikte criteria moet
zodanig geschieden dat stigmatiserende effecten waar mogelijk worden vermeden.
Voorts moet worden voorkomen dat besluitvorming op grond van BIBOB-adviezen
in strijd komt met het non-discriminatiebeginsel of overige beginselen uit
het EG-Verdrag. Het bovenstaande ontneemt het BIBOB-instrumentarium –
in ieder geval voor wat overheidsopdrachten aangaat – een groot deel
van zijn kracht. Een uitsluitingsbeslissing zal aan materiële bestuursrechtelijke
normen van rechtszekerheid, zorgvuldigheid en gelijke behandeling moeten voldoen.
Vandaar dat een zorgvuldige afweging van álle betrokken belangen van
het grootste belang is. Of aanpassing van de wet BIBOB voldoende soelaas biedt,
lijkt een punt van overweging. Binnen de Europese regelgeving lijken hier
vraagtekens bij te zetten.Vraag 12Over de daadkracht van het openbaar ministerie is de commissie in het
rapport beduidend minder positief. Heeft de commissie aanwijzingen dat hierin
inmiddels verandering is gekomen?Ten aanzien van de huidige voortgang van het strafrechtelijke onderzoek
in de bouwfraude heeft de commissie geen inzicht. Wellicht dat een dergelijk
inzicht in het hierna te volgen debat met de regering kan worden gegeven.Vraag 13Er ontbreekt in het rapport een duidelijke aanbeveling om de «vuilnisvat»
problematiek te doorbreken die bij handhavende instellingen optreedt. Is het
wel goed dat handhavende instellingen in hun prioriteitsstelling afhankelijk
zijn van maatschappelijke en politieke belangstelling? Zou dit niet vermeden
kunnen worden, behalve door het vergroten van de capaciteit zoals de commissie
wél aanbeveelt, door duidelijker organisatorische scheiding aan te
brengen in onderzoekscapaciteit? Bijvoorbeeld door afzonderlijke teams in
te richten binnen de NMa en binnen het OM, die specifieke expertise in stand
houden over bepaalde sectoren, zoals de bouwnijverheid? Het lijkt erop dat
de ECD als voorganger van de NMa dit beter op orde had. Heeft de commissie
overwogen hierover een aanbeveling te doen, en zo ja, waarom is hiervan afgezien?In haar eindrapport heeft de commissie ten aanzien van de NMa reeds geconcludeerd
(Kamerstukken II 2002–2003, 28 244, nr. 6, blz. 290): «Bij
de NMa (vóór 1998: ECD) staat de bouwnijverheid weliswaar te
boek als risicovol, maar daaruit zijn geen beleidsconsequenties getrokken;
het verbod van de Europese Commissie in 1992 was blijkbaar onvoldoende stimulans
alert te zijn.»Ten behoeve van een doelmatige en effectieve handhaving, opsporing en
vervolging is het hebben van voldoende deskundigheid (zowel kwalitatief als
kwantitatief) van essentieel belang. Een dergelijke conclusie geldt zowel
voor onderzoeken in de bouwnijverheid, maar ook voor onderzoeken als bijvoorbeeld
handel met voorkennis en zaken als de HBO-fraude en Zorgfraude. Op dit terrein
zal de overheid dan ook zorg dienen te dragen voor een het verkrijgen en het
op peil houden van die deskundigheid. Dat betekent onder andere dat de overheid,
zowel bij de toezichthouders als ook bij voor de opsporings- en vervolgingsinstanties,
op dit terrein marktconforme voorwaarden zal moeten bieden.Ten aanzien van de aansturing van de opsporing en vervolging zal het openbaar
ministerie meer dan tot nu toe, sturend moeten gaan optreden. Dat betreft
dan zowel de selectie van de te onderzoeken onderwerpen als ook de aansturing
van de recherchecapaciteit en kwaliteit.Vraag 14Intrigerend is de aanbeveling aan het OM om bij de keuze tussen een schikking
of een strafzaak voor de rechter «veel nadrukkelijker de toegevoegde
waarde mee te wegen van het publieke belang om meer kennis te verkrijgen over
de achtergronden van het feitencomplex en de rol die betrokkenen daarbij hebben
gespeeld» (p. 303). Wil de commissie kortom dat het OM minder snel tot
een schikking overgaat in bouwfraudeaffaires?De commissie doelt hier op het feit dat bij de keuze tussen een «schikking»
(eigenlijk: transactie) of ter terechtzitting brengen van een zaak ook rekening
dient te worden gehouden met het publieke belang, om zodoende meer kennis
te krijgen over de achtergronden van een zaak. Zo zal het OM bijvoorbeeld
dienen af te wegen wat in de specifieke omstandigheden van het geval de rol
is geweest van de verschillende verdachte personen in de specifieke omstandigheden,
daarbij inbegrepen de rol van de feitelijk leidinggevenden.Niet bedoeld is te zeggen dat bouwzaken daarmee per definitie vaker ter
terechtzitting moeten worden gebracht. Een en ander is afhankelijk van de
omstandigheden van het geval. Vraag 15De jurist Van den Berg legde in het Nederlands Juristenblad de vinger
op de zere plek door erop te wijzen dat het gevaar van kartelvorming in de
bouwsector niet voorgoed bezworen zal zijn omdat het risico van discontinuïteit
altijd een latente prikkel daartoe zal blijven. Wil de commissie zich eens
hardop met die stelling confronteren?De ChristenUnie refereert aan een recent artikel van prof. Van den Berg
in het Nederlands Juristenblad. Deze wijst erop dat «het gevaar van
kartelvorming in de bouwsector niet voorgoed bezworen zal zijn omdat het risico
van discontinuïteit altijd een latente prikkel daartoe zal blijven».De commissie is het eens met de stelling dat de latente prikkel tot kartelvorming
in de bouwsector aanwezig zal blijven. Vandaar dat de commissie er een sterk
voorstander van is om deze sector in termen van prioritering bij handhavingsactiviteiten
continu de aandacht te geven die zij nodig heeft. Nodig is dat de overheid
laat zien dat zij de regels die zij stelt ook daadwerkelijk handhaaft. Dat
is nu juist hetgeen dat met name het afgelopen decennium heeft ontbroken.VVDVraag 1Wat zijn de ervaringen van de commissie met de gevolgde aanbestedingsprocedure?Als gevolg van de geldende regelgeving diende de enquêtecommissie
bij de verwerving van de onderzoekers meerdere partijen te benaderen. Hiertoe
dient onder andere vooraf vastgesteld te worden wat de criteria zijn waaraan
de kandidaten moeten voldoen en op welke punten de kandidaten met elkaar vergeleken
worden. Dit heeft er in geresulteerd dat de commissie, voordat zij partijen
benaderde, zich eerst een goed beeld gevormd heeft van haar behoefte en de
mogelijke kandidaten/aanbieders in de markt. De commissie is van mening dat
de «extra» tijd die zij hieraan besteed heeft zeker de moeite
waard geweest is doordat dit de commissie naar haar mening beter in staat
gesteld heeft uiteindelijk een zeer bekwame staf aan te stellen. De ervaringen
van de commissie met de gevolgde, op basis van Europese regelgeving verplichte,
procedure zijn dus positief.Vraag 2Is het laatste getal van de begroting nog overschreden?Volgens de huidige stand van zaken zal de huidige begroting, onvoorziene
omstandigheden daargelaten, toereikend zijn.Vraag 3In hoeverre zouden de huidige ervaringen met aanbesteden voor de toekomst
kunnen helpen?De commissie is van mening dat bij iedere uitbesteding van onderzoek of
verwerving van externe onderzoekers de procedure conform de geldende interne
en externe regelgeving gevolgd dient te worden. Dit betekent tevens dat men
min of meer gedwongen wordt om voor zichzelf expliciet vast te stellen wat
de kwalificaties en capaciteiten zijn van de ideale kandidaten c.q. aanbieders
in de markt. Naar de ervaringen van de commissie helpt dit bij de selectie
van de beste kandidaten c.q. aanbieders. De door deze commissie opgedane ervaringen
en de in dit kader geleerde lessen worden momenteel in o.a. samenwerking met
de onderzoeksfunctie van de Kamer geëvalueerd. Vooruitlopend op deze
evaluatie is reeds geconstateerd dat het wenselijk zou zijn indien toekomstige
enquêtecommissies zouden kunnen beschikken over de ondersteuning van
een «eigen» advocaat Daarnaast is geconstateerd dat het wenselijk
is de inkoop- en aanbestedingskennis binnen de Kamer te verbeteren.Kortom van de huidige ervaringen kan worden geleerd en dit is ook reeds
in gang gezet.Vraag 4Geeft de aard van de regelgeving die wij nu kennen mede aanleiding voor
het ontstaan van dit soort verwerpelijke praktijken, praktijken die dienen
te worden aangepakt?Het is naar de mening niet zozeer de aard van de regelgeving die aanleiding
geeft voor de verwerpelijke praktijken. Het is eerder het ontbreken van adequaat
toezicht op de naleving van de regelgeving dat tot het «slordig»
toepassen van die regelgeving aanleiding geeft. Vraag 5Is het aannemelijk dat deze onregelmatigheden op zo grote schaal niet
bekend zijn geweest bij Rijkswaterstaat, bij de Rijksgebouwendienst, bij Pro
Rail – door de commissie nog terecht aangeduid als Rail Infrabeheer,
want zo heette die club tot voor kort – of bij de Raad voor de arbitrage?
En is het aannemelijk dat de bewindslieden dit niet hebben geweten c.q. dit
niet hadden kunnen weten?De vraag of het aannemelijk is dat de onregelmatigheden bij diverse betrokkenen
bekend is geweest, is niet feitelijk van aard en kan slechts leiden tot een
subjectieve beoordeling. De commissie heeft zich in haar onderzoek zoveel
mogelijk beperkt tot de feiten en geeft daar ook thans de voorkeur aan. De
commissie is echter wel van mening dat de diverse betrokkenen de risico's
van het aanbestedingsproces hadden behoren te (h)erkennen en wel zodanig dat
zij zorgden dat de risico's in voldoende mate konden worden beheerst. Nu,
achteraf, blijkt dat het hier in de praktijk nogal eens aan heeft geschort.Vraag 6Bij het bestuderen van de resultaten van het onderzoek naar de onregelmatigheden
bij de opdrachtnemers, rijst de vraag of de overheid en misschien ook de particuliere
opdrachtgevers geen aanleiding tot de onregelmatigheden hebben gegeven?Minst genomen is aanleiding gegeven door het ontbreken van adequate risicobeheersingsmodellen
en adequaat toezicht.Vraag 7Wij vragen ons af hoe het mogelijk is dat de minister van Justitie wel
een eervolle vermelding krijgt in het rapport, maar mevrouw Netelenbos als
minister van Verkeer en Waterstaat niet. Heeft de minister van Verkeer en
Waterstaat meer invloed gehad op de schikking van het OM dan de minister van
Justitie met alle negatieve gevolgen van dien? Ik hoor in ieder geval graag
een toelichting op de rol van de minister van Verkeer en Waterstaat.De commissie meent dat de minister van Justitie op dit punt verantwoordelijk
is. Voor de stelling dat de minister van Verkeer en Waterstaat
«veel invloed» zou hebben uitgeoefend op de totstandkoming van
de «schikking» heeft de commissie geen onderbouwing kunnen krijgen.
Wel werd de minister van Verkeer en Waterstaat op de hoogte gehouden van het
strafrechtelijk proces. Ook heeft de brief van de minister van Verkeer en
Waterstaat aan de Tweede Kamer de finalisering versneld. Het transactievoorstel
aan de partijen was daarvoor echter al onomkeerbaar geworden (zie pagina 227
eindrapport).Vraag 8Maar moeten wij, terugkijkend toch niet bepaalde zaken signaleren, zoals
de projecten die steeds minder beheersbaar worden? En hetgeen waarover wij
inmiddels bijna maandelijks praten, te weten de tekortschietende budgetten
en de niet gehaalde planningen? Wijzen dergelijke zaken ook niet mogelijk
op de noodzaak van een ander aanbestedingsbeleid?Bij de aanbesteding van de infrastructurele projecten die onderzocht zijn
in het kader van de rol van de overheid in de bouwnijverheid is niet duidelijk
of er sprake was van een krapte op de bouwmarkt. Wel lijkt het er op dat de
mogelijke gevolgen van besluiten voor de krapte op de bouwmarkt niet zijn
onderkend. Toch zijn er geen aanwijzingen gevonden dat debatten in de Tweede
Kamer hebben geleid tot tijdsdruk op de aanbestedingen. Het lijkt de commissie
dan ook pas zinvol om de rol van de Kamer in dit kader nader te belichten
indien er wel aanwijzingen in deze richting zijn.Vraag 9Wat vindt de commissie van de gedragscode van het AVVB en staat deze code
niet al verwoord in bestaande regels?De commissie heeft kennis genomen van het initiatief van de bouwnijverheid
zelf, onder auspiciën van het AVBB, om te komen tot een gedragscode voor
de sector. De commissie onderschrijft de doelstelling van de code: integer
handelen in contacten met opdrachtgevers. Bij de uitwerking plaatst de commissie
echter kritische kanttekeningen. Het kan niet zo zijn dat de overheid op de
voorgestelde wijze bestuurlijk gecommitteerd wordt aan het toezicht op de
gedragingen van het bedrijfsleven en bovendien moet toezeggen dat het lidmaatschap
van de stichting voorwaarde is voor het verkrijgen van een overheidsopdracht.
Bovendien zouden in de code permanente waarborgen moeten worden geschapen
die de naleving van de gedragscode bevorderen.De code zelf is niet zozeer reeds verwoord in bestaande regels naar mening
van de commissie. Wel bestaat er op het gebied van aanbesteding, mededinging
en corruptie specifieke wet- en regelgeving.Vraag 10De commissie heeft geen positief oordeel over de Raad van Arbitrage. De
commissie spreekt een voorkeur uit voor de gewone rechter. Gaat dat niet veel
langer duren? Graag zou de vraagsteller meer argumenten met voor- en nadelen
hiervan horen.Het oordeel van de commissie ten aanzien van de Raad van Arbitrage voor
de bouw gaat niet verder dan de geschilbeslechting met betrekking tot aanbestedingen.
De commissie heeft bepleit deze geschillen in de toekomst, tenzij partijen
alsnog anders overeenkomen, aan de gewone civiele rechter voor te leggen.
Daartoe heeft de commissie ook geopperd een speciale bouwkamer – of
als alle aanbestedingsgeschillen bij dezelfde kamer zullen worden belegd:
een aanbestedingskamer – bij één of meer rechtbanken in
te stellen.Het bovenstaande rechtvaardigt voorts de conclusie dat alle andere bouwgeschillen –
voor het overgrote deel met betrekking tot de feitelijke uitvoering van opdrachten –
tenzij partijen anders overeenkomen, bij de Raad van Arbitrage zullen blijven.Bij veruit het overgrote deel van aanbestedingsgeschillen betreft het
geschillen met een spoedeisend belang die aan de voorzieningenrechter zullen
worden voorgelegd. De vrees voor een tragere afhandeling lijkt dan ook niet
direct te zijn gerechtvaardigd. Gesteld kan worden dat de Raad van Arbitrage
beschikt over grote ervaring met dergelijke geschillen, maar dat zal eveneens
gelden voor de gewone rechter als deze in een specifieke aanbestedingskamer
zou functioneren. Daarnaast zou het dan gaan om alle aanbestedingsgeschillen
bij één rechter. Dat zou ten goede komen aan de rechtseenheid.GroenLinksVraag 1Gevraagd is of de commissie nog eens kan uiteen zetten hoe zij –
mede in het licht van de EU-regelgeving – aankijkt tegen de wet BIBOB.De kritiek van de commissie ten aanzien van de wet BIBOB richt zich alleen
op de aanbestedingsrechtelijke kant van de wet. Daar waar de wet betrekking
heeft op vergunning- en subsidieverlening heeft de commissie geen inhoudelijk
oordeel over de wet BIBOB uitgesproken. Voor deze onderdelen van de wet lijkt
de wet BIBOB een zeer bruikbaar screeningsinstrument.Voor wat betreft de aanbestedingsrechtelijke kanten van de wet BIBOB is
geoordeeld dat uitsluitingen van gegadigden en inschrijvers op grond van de
Wet BIBOB in het kader van aanbestedingsprocedures strijdig kunnen zijn met
wat Europeesrechtelijk toegestaan is. Het betreft hier niet alleen een geconstateerde
spanning met de aanbestedingsrichtlijnen en met het EG-verdrag zelf –
met name waar het betreft het non-discriminatiebeginsel – maar ook met
het EVRM. Als instrument voor uitsluiting van ondernemers bij aanbestedingen
heeft de wet derhalve beperkte waarde; temeer omdat de toepassing het risico
van schadeclaims van betrokkenen verhoogt. Uitsluiting heeft ook elementen
in zich van een punitieve sanctie. Hoewel de regering aangeeft louter een
bestuursrechtelijk instrument – een instrument dus ter voorbereiding
van een privaatrechtelijke verbintenis – voor het bestuur te willen
creëren, valt niet te ontkennen dat in de praktische uitwerking van de
wet BIBOB strafrechtelijke trekken aan te wijzen zijn. Hier kunnen de beginselen
van artikel 6 EVRM relevant zijn.In dit licht zou – wil een wet BIBOB voor het aanbestedingsrecht
toegevoegde waarde kunnen hebben – de wet onder meer beter moeten aansluiten
bij het restrictieve karakter van de uitsluitingsgronden van de Europese aanbestedingsrichtlijnen
en de daaruit voortvloeiende non-discriminatiebepalingen. Daarnaast zou er
een duidelijker kader moeten worden gecreëerd, waarbinnen een solide
afweging kan worden gemaakt ten aanzien van de proportionaliteits-
en de subsidiariteitseis bij uitsluitingsbeslissingen. Ingeval een proportionaliteitstoets
zou uitwijzen dat uitsluiting van een inschrijver in voorkomend geval een
te zwaar middel zou zijn, dan zou er een geëigend instrumentarium beschikbaar
moeten zijn. Daarbij kan worden gedacht aan een instrumentarium waarbij ten
opzichte van die gegadigde of inschrijver zodanige maatregelen kunnen worden
genomen en contractsvoorwaarden kunnen worden bedongen, dat er voldoende waarborgen
zijn dat de uitvoering van die opdracht op een juiste wijze en in overeenstemming
met wet- en regelgeving geschiedt.Vraag 2GroenLinks stelt voor een onafhankelijk Rijkscommissaris in te stellen
die met spoed en met kracht een integriteitbeleid voor de rijksoverheid ontwikkeld.In reactie op het voorstel van de fractie van GroenLinks, om een onafhankelijke
Rijkscommissaris integriteit in te stellen, reageert de commissie als volgt:Zij is van mening dat dit een lovenswaardige gedachte is, die nader onderzoek
rechtvaardigt. De commissie verneemt graag de reactie van het kabinet op dit
voorstel van de GroenLinks.Vraag 3GroenLinks heeft vandaag een voorontwerp voor wet gepubliceerd, die moet
leiden tot een aangifteplicht voor bedrijfscriminaliteit. In dit voorstel
wordt iedere werknemer verplicht aangifte te doen van strafbare handelingen,
gepleegd binnen zijn of haar bedrijf, zodra hij of zij hiervan verneemt. Achter
financieel-economische en bedrijfscriminaliteit is vaak heel moeilijk een
vinger te krijgen. In dit klimaat kan benadeling van anderen welig telen,
zoals ook blijkt uit de bouwenquête. Dit wetsontwerp dient ertoe de
bedrijven als het ware «open te breken». Deze wet zal veroordeling
van verdachten binnen de bedrijven ook vergemakkelijken.De commissie acht het, evenals de GroenLinks-fractie, niet wenselijk dat
bepaalde vormen van criminaliteit worden afgedaan in de private sector. (Er
bestaat bijvoorbeeld een zaak waarbij een directeur die voor 6 ton heeft gefraudeerd
bij een bedrijf weggaat met een gouden handdruk zonder strafoplegging, terwijl
de koffiejuffrouw die een paar pakken koffie heeft gestolen, wordt ontslagen.
Op deze wijze kan rechtsongelijkheid ontstaan.Anderzijds moet ter nuancering worden gemeld dat daar waar nu reeds een
meldplicht bestaat, zoals bijvoorbeeld bij de wet MOT, blijkt dat de overheid
geen mogelijkheden/capaciteit heeft om alle meldingen ook daadwerkelijk te
vervolgen. Een aangifte zal daarom wellicht niet in alle gevallen leiden tot
daadwerkelijk vervolgonderzoek door het OM.Vraag 4Voor de accountants pleit GroenLinks voor een aangifteplicht bij fraude,
en een harde scheiding van taken tussen advieswerk en controlewerk.Ten aanzien van de aangifteplicht van accountants:De huidige regelgeving voor accountants voorziet niet in een aangifteplicht.
De regelgeving voorziet bij geconstateerde vermoedens voor fraude (onregelmatigheden)
van een materieel belang wel in voorschriften voor nader onderzoek, het melden
van dergelijke signalen bij de directie van de onderneming dan wel de toezichthoudende
instantie en in uiterste gevallen, bij het niet redresseren van de fraude
(onregelmatigheden) het teruggeven van de controleopdracht. Van dit laatste
dient een melding – en dat is iets anders dan het doen van aangifte –
te worden gemaakt bij het Korps Landelijke Politiediensten (voorheen de CRI).
De beroepsorganisatie het NIVRA heeft inmiddels een opdracht verstrekt voor
een onderzoek naar de doeltreffendheid van deze regelgeving. Zij verwacht
in de zomer van 2003 hierover meer te kunnen mededelen.Ten aanzien van aangiftes van fraudes leert de praktijk dat met name door
het gebrek aan capaciteit en deskundigheid in de opsporing en vervolging,
hetgeen overigens ten dele mede is veroorzaakt door het «wegtrekken»
van die deskundigheid uit de publieke sector naar de private sector (zoals
bijvoorbeeld de forensische accountants afdelingen van de grote accountantskantoren),
vaak een onvoldoende gevolg kan worden gegeven aan dergelijke aangiften. De
vraag dient dan ook te worden gesteld of een aangifteplicht voor alle door
accountants geconstateerde fraudes leidt tot een gewenst resultaat. De commissie
ziet daarin niet de meest voor de hand liggende oplossing. Meer valt te denken
aan het ontwikkelen van criteria op basis waarvan tot een aangifte dient te
worden overgegaan. Hierbij valt bijvoorbeeld te denken aan criteria zoals
de omvang van de fraude, de aard van de fraude, de maatschappelijke ernst,
etc. Op basis van dergelijke criteria zou tot een meer gericht opsporing en
vervolgingsbeleid kunnen worden gekomen. Ten aanzien van het hiervoor genoemde
materialiteitscriterium dat accountants gebruiken voor de afweging van de
mate van ernst van de fraude (onregelmatigheden) is de commissie van mening
dat gevoeglijk is aangetoond dat een dergelijk criterium onvoldoende functioneert,
zeker daar waar de integriteit van de gecontroleerde organisatie of haar medewerkers
in het geding is.Met betrekking tot het hiervoor gesignaleerde gebrek aan capaciteit en
deskundigheid in de opsporing en vervolging en de ontwikkeling van criteria
voor melding van fraudes (onregelmatigheden) adviseert de commissie om door
de regering maatregelen/regelgeving te laten ontwikkelen op die terreinen.Ten aanzien van de harde scheiding tussen controle en advies:Op deze vraag heeft de commissie al in een eerder stadium antwoord gegeven,
te weten in de lijst met vragen en antwoorden van 30 januari 2003. (TK 2002–2003,
28 244, nr. 14, vraag 134, blz. 58). De commissie is daarbij ingegaan
op onder andere de natuurlijke adviesfunctie, andere bijzondere opdrachten
(waaronder forensische accountantsonderzoeken), etc. De commissie heeft aangegeven
dat «de beantwoording van die vraag valt buiten de scope van het onderzoek
van de commissie en past beter binnen andere agendapunten van de Tweede Kamer,
bijvoorbeeld die inzake de evaluatie van de accountantswetgeving». Daarbij
past wel de kanttekening dat de commissie zich op dit punt voor wat betreft
de forensische accountancy wel expliciet heeft uitgesproken en wel als volgt:
«Daarnaast acht de commissie het onwenselijk dat vanuit hetzelfde accountantskantoor
bij één klant zowel controleopdrachten als forensische opdrachten
worden uitgevoerd; nadere regelgeving op dit punt is nodig.»
(TK 2002–2003, 28 244, nrs. 5–6, p. 303.) Verder kan worden
gemeld dat de beroepsorganisaties van accountants (NIVRA en NOVAA) inmiddels
met een richtlijn zijn gekomen, mede op grond van richtlijnen van de Europese
Commissie, waarin combinaties van controle en advies bij een cliënt worden
beperkt. Deze richtlijn is in werking getreden per 1 januari 2003.Ten aanzien van de forensische accountancy heeft de beroepsorganisatie
(NIVRA) een ontwerprichtlijn uitgebracht «inzake persoonsgebonden accountantsonderzoeken».
Opmerkelijk is dat het NIVRA hierin meedeelt dat «de term forensisch
in combinatie met accountantsdiensten verwarring wekt». En «Het
bestuur adviseert de leden een zodanige benaming voor hun dienstverlening
door middel van deze onderzoeken te kiezen dat niet de misvatting ontstaat
dat er sprake zou kunnen zijn van 'private justice'.» De commissie leidt
hieruit af dat het NIVRA blijkbaar van mening is dat de dienstverlening op
soortgelijke wijze voortgang kan krijgen, maar dat de naamgeving daarvoor
dient te worden gewijzigd. Dit komt de commissie voor als een soort cosmetische
operatie, immers de naam wijzigt maar de werkzaamheden blijven ongewijzigd.Overigens is de commissie van mening dat forensische accountancy zowel
in naamgeving als ook in uitvoering van werkzaamheden in de publieke sector
een nuttige en toegevoegde waarde vervult.Verder verwijst de commissie, voor wat betreft een nadere uiteenzetting
op de activiteiten van de beroepsorganisatie, naar een persbericht van 17
maart 2003 van het NIVRA. Hier gaat het NIVRA nader in op de standpunten van
de parlementaire enquêtecommissie Bouwnijverheid en de oplossingsrichtingen
die zij daarvoor voorstelt.Vraag 5Voorstel van GroenLinks is dat accountants bij een redelijk vermoeden
van fraude dit direct melden aan het OM. Dit past bij hun publiekrechtelijke
verantwoordelijkheid.De vraag die bij een dergelijke meldplicht dient te worden gesteld, is
welk doel een dergelijke melding zou moeten hebben. Als het gaat om inzicht
te verkrijgen in de aard en omvang van de fraudeproblematiek in Nederland,
zal een dergelijke melding niet slechts moeten gelden voor accountants, maar
voor meerdere beroepsgroepen (zoals bijvoorbeeld administratiekantoren, belastingadviesbureaus,
etc.).Indien met een dergelijke melding wordt beoogd dat het OM feitelijk zou
overgaan tot opsporing en vervolging, past een soortgelijke beantwoording
zoals die in de voorgaande vraag reeds is weergegeven ten aanzien van de verplichte
aangifteVraag 6GroenLinks is van mening dat de NMa de bevoegdheid tot huiszoeking zou
moeten krijgen.De commissie heeft in haar eindrapport geoordeeld dat een eventuele uitbreiding
van de wettelijke bevoegdheden van de NMa onderwerp van zorgvuldige afweging
dient te zijn, met name waar mogelijke inbreuk op het huisrecht in het geding
is. De enquêtecommissie is er van uitgegaan dat uitbreiding met vergaande
bevoegdheden aan de orde kan zijn indien de huidige mogelijkheden, zoals onder
meer het opleggen van lasten onder dwangsom, ontoereikend blijken te zijn.
Maar ook dan zal een zorgvuldige afweging moeten worden gemaakt met inachtneming
van de onderscheiden bestuursrechtelijke systematiek.De commissie kan evenwel de mening van de vraagsteller onderschrijven,
dat indien – na zorgvuldige afweging – zou blijken, dat een uitbreiding
van de wettelijke bevoegdheden van de NMa noodzakelijk is, dat een bevoegdheid
tot binnentreden in een privé-woning – analoog aan het strafrecht –
alleen kan worden ontleend aan een daartoe vooraf verkregen machtiging van –
bijvoorbeeld – de rechter-commissaris.SPVraag 1De aanbeveling met betrekking tot de coördinerend bouwminister wordt
onderschreven. De SP-fractie noemt daarbij ook expliciet een adequate ambtelijke
inbedding. Daarnaast wordt de voorkeur uitgesproken minder uit te besteden
en meer kennis op de noodzakelijke terreinen in eigen huis te houden en daarmee
een informatieachterstand op de aanbieders in de markt te voorkomen. Wat vindt
de commissie van deze extra aanbeveling?In de laatste jaren heeft er – met name binnen de rijksoverheid,
maar ook bij veel grotere gemeentelijke overheden – zich de tendens
voorgedaan beleid en uitvoering te scheiden. De uitvoering werd dan grotendeels
verzelfstandigd dan wel aan de markt uitbesteed.Minder uitbesteden leidt tot aanmerkelijke besparingen, maar het instandhouden
van die kennis kan bij een onvoldoende inzet ook te duur voor aanbestedende
diensten zijn. De lijn minder inhuren en meer expertise in huis houden, is
een tendens die momenteel bij veel overheden speelt.Of en hoeverre hiertoe moet worden overgegaan is echter onder meer sterk
afhankelijk aspecten als het soort kennis, de frequentie waarmee die kennis
noodzakelijk is en de grote van de organisatie. Een algemeen oordeel op de
extra aanbeveling is dan ook niet door de commissie te geven.Vraag 2De aanbeveling met betrekking tot de integriteit wordt onderschreven.
De commissie concludeert dat er binnen overheidsorganisaties die te maken
hebben met bouwbedrijven een duidelijke gedragswijziging nodig is inzake het
meedoen aan smeren en fêteren. Het diner, het concertbezoek en de buitenlandse
reis, al dan niet onder het mom van een symposium e.d. De commissie zegt:
zet hier radicaal een streep onder en laat de overheid voor noodzakelijke
zakelijke reizen en etentjes zelf betalen. De commissie heeft het over aanscherping
van de regels. Kan ze toelichten aanscherpen in welke zin?Kerntoets voor de gewenstheid van contacten tussen overheid en bouwwereld
zou volgens de commissie de beoordeling van het zakelijk karakter van de contacten
moeten zijn. Niet in alle gevallen wordt door overheidsorganisaties bijgehouden
welke relatiegeschenken worden ontvangen en welke contacten worden onderhouden.
Het gaat hierbij dan vooral om de handhaving van de regels. Verder is niet
bij alle organisaties sprake van (centrale) registratie van
meldingen van integriteitschendingen of verplichte functieroulatie. Hier is
aanscherping nodig. Het belangrijkste is echter volgens de commissie dat het
integriteitbeleid, wanneer eenmaal adequaat geformuleerd, «tussen de
oren» komt van alle medewerkers.Vraag 3De commissie komt ook terecht met aanbeveling van beter toepassing van
de regels, maar gaat niet in om de problemen bij een eventuele veroordeling.
In dat verband heeft de SP-fractie een vraag aan de commissie. Hoe kijkt de
commissie in dit licht aan tegen de wijziging van het wetboek van strafrecht
in verband met de bestrijding van fraude en corruptie, die per 1 januari 2001
van kracht is geworden?De Commissie ziet de herziene corruptiebepalingen als een belangrijke
stap voorwaarts in vergelijking met de oude situatie. Er heeft een duidelijke
verruiming plaatsgevonden en een wettelijke neerslag van ontwikkelingen die
reeds in de jurisprudentie aanwezig waren (zoals «dienst» staat
nu in de wet, was vroeger alleen rechtspraak). Ook is positief dat de culpose
omkoping en het vragen van voordelen strafbaar is gesteld, en dat de wetgever
een betere symmetrie heeft gecreëerd tussen de passieve en actieve omkopingsbepalingen,
in de zin dat thans actieve omkoping (vooraf en achteraf) niet alleen strafbaar
is ter zake van ambtsplichtig strijdig handelen, maar ook ter zake van niet-ambtsplichtig
strijdig handelen. Niettemin is er nog een aantal knelpunten, waaronder uiteraard
de vraag: wat te doen met het smeren/fêteren? Hierover zou de commissie
graag de reactie van het kabinet vernemen.Vraag 4Is de commissie in het licht van haar eigen conclusies met ons van mening
dat overwogen zou moeten worden om alsnog het wetboek van strafrecht in deze
zin aan te passen?In 1998 is door de Kamerleden Van Oven en Van Heemst (PvdA) een initiatief
wetsvoorstel in die richting gelanceerd, dat het niet heeft gehaald. De voorgestelde
strafbepaling (art. 361a Sr) luidde als volgt: «De ambtenaar die een
gift, belofte of dienst heeft moeten vermoeden dat die gift, belofte of dienst
hem in zijn hoedanigheid van ambtenaar werd gedaan, wordt als schuldig aan
het als ambtenaar aannemen van ongeoorloofde gunsten gestraft met gevangenisstraf
van ten hoogste een jaar of geldboete van de vijfde categorie.» De actieve
variant werd niet voorgesteld.De Commissie is van oordeel dat het louter strafbaar stellen van passieve
omkoping zonder tegenprestatie een te grote inbreuk maakt op het legaliteitsbeginsel
en meer in het bijzonder op het lex-certa vereiste dat voorschrijft dat op
voorhand voor de normadressaat duidelijk moet zijn welk gedrag met straf wordt
bedreigd en wat niet. Bagatelgunsten zouden – ook trouwens volgens de
indieners van dat voorstel – niet onder de strafbaarstelling horen te
vallen. Maar wat is een bagatelgunst? En evenmin zouden er onder moeten vallen
gunsten die de ambtenaar privé ontvangt en die niets te maken hebben
met de uitoefening van zijn functie. Maar is zo'n scheiding wel te maken en
bovendien te bewijzen?Een strafbaarstelling van passieve omkoping zonder tegenprestatie lijkt
eenvoudig, maar zal in de praktijk weinig toevoegen aan de efficiënte
strafrechtelijke aanpak van corruptie. Het is niet uitgesloten dat door een
rechtstreeks criminaliseren van dergelijke gedragingen, bepaalde praktijken
alleen maar meer achter de schermen verdwijnen, terwijl meer transparantie
nu juist het streven zou moeten zijn: een ondoordachte strafbaarstelling bevordert
niet dergelijke transparantie. Strafrecht is ultimum remedium en niet het
eerste middel dat moet worden ingezet om het smeerprobleem op te lossen. Ratio
van strafbaarstelling van omkopingsgedrag dient toch steeds te zijn een link
tussen giften/gunsten en een bepaalde tegenprestatie: het is die link, dat
verband (dat trouwens volgens de rechtspraak niet een causaal verband moet
zijn, zie ook de MvT bij de wijziging van de wet) waarin de strafwaardigheid
van het gedrag ligt, niet in het louter aannemen van ongeoorloofde gunsten.
Daar ligt ons inziens wellicht eerder een rol weggelegd voor het ambtelijke
tuchtrecht. Het strafrecht lijkt ons een te zwaar instrument dat in de praktijk
niet veel zal toevoegen. Vraag 5Ten aanzien van de Raad van Arbitrage is de vraagsteller van oordeel dat
de aanbeveling van de commissie op twee gedachten hinkt. Waarom stelt de commissie
niet voor de Raad van Arbitrage geheel af te schaffen?De enquêtecommissie heeft geconcludeerd dat de huidige geschilbeslechting
in aanbestedingszaken door de Raad van Arbitrage om verschillende redenen
heroverweging verdient: deels uit Europees-rechtelijke overwegingen (de Raad
heeft geen bevoegdheid prejudiciële vragen aan het Hof van Justitie te
stellen), deels uit overwegingen inzake de te verkiezen rechtsgang (gezien
de feitelijke verplichting geschillen aan de Raad voor te leggen in plaats
van aan de rechter), deels op grond van kritische signalen van aanbestedende
diensten over de samenstelling van de scheidsgerechten van de Raad.De enquêtecommissie geeft als oplossing de voorkeur aan het schrappen
van de verplichting om aanbestedingsgeschillen aan de Raad van Arbitrage voor
te leggen. In plaats daarvan staat de gang open naar de rechter, eventueel
in de vorm van een nog in te stellen bouwkamer (of als alle aanbestedingsgeschillen
daar worden belegd: een aanbestedingskamer), tenzij partijen expliciet anders
overeenkomen en bijvoorbeeld de voorkeur geven aan de Raad van Arbitrage.In de nieuwe aanbestedingswetgeving kan de wijze van geschilbeslechting
definitief worden geregeld.Wat de samenstelling van de Raad betreft stelt de commissie voor daarin
ook leden op te nemen die door de opdrachtgevers als hun representant zijn
erkend. De kritiek van de commissie richt zich uitsluitend op de geschilbeslechting
in aanbestedingszaken. Voor met name bouwgeschillen heeft de Raad zijn nut
meer dan bewezen. Mede gegeven het feit dat in dergelijke omstandigheden de
keuze voor de Raad een eigen keuze van partijen is, heeft de commissie geen
enkele reden gezien die een opheffing van de Raad wenselijk zou maken.Vraag 6Heeft de commissie overigens informatie of inzicht wat er met gebeurt
is met de bouwbedrijven waar vorige jaar maart invallen zijn
gedaan? Wordt er nu echt voldoende ondernomen om de fraudeurs aan te pakken?
Wat vindt de commissie ervan?De SP-fractie uit haar zorgen over hetgeen er in handhavingstermen thans
geschiedt met de bouwbedrijven waarbij vorig jaar invallen zijn gedaan. De
commissie deelt die zorgen. Zo wijst zij voor wat betreft de afwikkeling van
corruptiezaken naar het eindrapport (p. 289), alwaar wordt gesteld dat de
commissie bezorgd is over het geringe aantal corruptieonderzoeken dat in behandeling
is genomen en de hoeveelheid tijd die juist deze onderzoeken nodig hebben.Concreet inzicht in de huidige stand van zaken met betrekking tot de lopende
justitiële onderzoeken heeft de commissie niet. Zij doet de SP-fractie
dan ook de suggestie om de verantwoordelijke ministers c.q. het kabinet hierover
om opheldering te vragen.Vraag 7De commissie beveelt aan dat de belastingdienst, voor zover dat mogelijk
is binnen het kader van de algemene wet inzake rijksbelastingen, breder kijkt
dan louter het fiscale belang.Dat lijkt ons logisch, maar volgen er naar de mening van de commissie
nog knellende beperkingen uit de algemene wet inzake de rijksbelastingen om
integriteitsaspecten mee te nemen bij een controle? En zo ja: waarom wordt
dan niet aanbevolen om de wet op dit punt te wijzigen?De commissie ziet het knelpunt niet direct in de regelgeving, maar meer
in de aandacht die de Belastingdienst besteedt aan dit aspect.De Belastingdienst handelt veelal vanuit de eigen regelgeving, waardoor
strafrechtelijk relevante feiten niet in een bredere dan fiscale context worden
geplaatst.Vraag 8Wel beveelt de commissie aan dat nadere regelgeving nodig is voor de door
de commissie onwenselijk geachte samenloop van controle en forensische opdracht
bij dezelfde cliënt. Bedoelt zij met ongewenst, dat het dus verboden
moet worden?Het uitvoeren van forensische onderzoeken binnen de publieke sector leidt
in de praktijk tot weinig problemen. Vaak bestaat er voor de accountants functionerend
in die sector specifieke regelgeving die op dergelijke onderzoeken van toepassing
is. Hierbij valt bijvoorbeeld te denken aan het Wetboek van Strafrecht en
Strafvordering.In de private sector daarentegen vinden dergelijke onderzoeken vaak plaats
in een vacuüm aan regelgeving. Voor dergelijke onderzoeken is vaak onduidelijk
onder welk regime van regelgeving de accountant dan opereert. De beroepsorganisatie
van accountants (NIVRA) heeft inmiddels hiervoor een ontwerprichtlijn vervaardigd
die moet voorzien in dit vacuüm aan regelgeving, namelijk de ontwerprichtlijn
inzake persoonsgerichte accountantsonderzoeken. Deze richtlijn biedt onder
andere waarborgen ten behoeve van onderzochte persoon.Daarmee is nog niet de vraag beantwoord of er een verbod zou moeten komen
op het verrichten van controlewerkzaamheden enerzijds en forensische onderzoeken
anderzijds ten behoeve van dezelfde cliënt ofwel binnen dezelfde organisatie.De commissie heeft in haar eindrapport aangegeven dat een combinatie van
die werkzaamheden als onwenselijk dient te worden gekwalificeerd.In de richtlijnen van de beroepsorganisatie wordt aan deze samenloop van
werkzaamheden geen aandacht besteed.In dit kader zou een onderscheid kunnen worden gemaakt tussen enerzijds
forensische onderzoeken die het gevolg zijn van verrichte onderzoeken in het
kader van de jaarrekeningcontrole en anderzijds specifieke opdrachten tot
het verrichten van forensische werkzaamheden die niet direct of indirect voortvloeien
uit de jaarrekeningcontrole, maar leiden tot een specifiek onderzoek.Voor wat betreft de eerstgenoemde soort forensische onderzoeken (volgend
uit een jaarrekeningcontrole) is de commissie van mening een dergelijke samenloop
in een beperkte mate mogelijk zou moeten zijn. Ten aanzien van de niet aan
de jaarrekeningcontrole gerelateerde forensische opdrachten beveelt de commissie
aan om in eerste instantie de beroepsorganisatie van accountants in de gelegenheid
te stellen om te komen met nadere regelgeving om een dergelijke samenloop
van werkzaamheden zoveel mogelijk te beperken.De uitkomst van een dergelijk verzoek aan de beroepsorganisatie zou in
de Tweede Kamer nader aan de orde kunnen komen bij de evaluatie van de accountantswetgeving.LPFVraag 1Is de commissie van mening dat deze fraude eerder aan het licht had moeten
komen?De commissie heeft geconstateerd dat de houding van de overheid inzake
het omgaan met signalen van mogelijke fraude in de bouwnijverheid, afwachtend
is geweest.Het aan de kaak stellen en het inzichtelijk maken van onregelmatigheden
binnen de bouwnijverheid, is in belangrijke mate het gevolg van onthullingen
van een klokkenluider. Ten aanzien van het verkrijgen van dit soort informatie
zullen de toezichthoudende, opsporende en vervolgende instanties altijd in
een zekere mate afhankelijk blijven van dergelijke klokkenluiders.Vraag 2De commissie pleit voor een wettelijke regeling van aanbestedingsregels.
Kan de commissie aangeven wat voor een manier van aanbesteden zij voor ogen
heeft? Meer regels, of meer flexibiliteit? Meer administratieve lasten of
minder?In het eindrapport wordt voorgesteld om te komen tot een nieuw wettelijk
kader voor het verstrekken van overheidsopdrachten. Het nieuwe wetgevend pakket
van de Europese Commissie waarbij de huidige drie aanbestedingsrichtlijnen
voor werken, leveringen en diensten worden omgevormd tot één
gemoderniseerde richtlijn voor alle overheidsopdrachten binnen de klassieke
overheid, biedt naar het oordeel van de enquêtecommissie een uitgelezen
mogelijkheid om te kunnen komen tot een strak en coherent wettelijk stelsel
van regelgeving voor alle soorten van overheidsopdrachten. Deze nieuw te ontwerpen
regels maken deel uit van de Europese regelgeving in dezen, zodat de Nederlandse
wetgever slechts een beperkte manoeuvreerruimte heeft. Overigens hangt de
keuze voor een specifieke procedure uitdrukkelijk af van het
soort aan te besteden opdracht. In de nieuw op te zetten wetgeving moet gestreefd
worden naar minder regels in plaats van meer. Een toename van administratieve
lasten lijkt in het licht van eerdergenoemde Europese aanbestedingsrichtlijn
ook niet te voorzien. Het in een schuiven van de drie richtlijnen zal naar
verwachting zelfs leiden tot een afname van administratieve lasten.Vraag 3De LPF-fractie ziet de meerwaarde in van een meer procesmatige benadering
van aanbestedingen, waarbij het totale maatschappelijke nut en gebruikswaarden
centraal staan. De commissie heeft dit afgedaan met de mededeling dat deze
systematiek alleen bij technologische ingewikkelde projecten van nut zou kunnen
zijn. De systematiek van TNO-bouw zou naar het oordeel van de spreker breder
inzetbaar zijn. Is de commissie van mening dat er een gevaar is voor een verkeerde
reflex?De aanbestedingsregelgeving is voor het overgrote deel Europese regelgeving.
Voor de Nederlandse wetgever bestaat daarin slechts een geringe manoeuvreerruimte.
Binnen het stelsel van de Europese aanbestedingsregelgeving zijn de openbare
en niet-openbare aanbestedingsprocedures het uitgangspunt en zijn andere vormen
uitzondering. Dit betekent niet dat onder omstandigheden – indien en
voor zover dat binnen het stelsel van regels past – een procedure van
gunning via onderhandelingen – in een zeer strikt aantal limitatief
genoemde gevallen – niet geïndiceerd kan zijn.De commissie heeft daarnaast gepleit voor een toepassing van het gunningcriterium
«de economisch meest voordelige aanbieding» bij complexere opdrachten
in plaats van «de laagste prijs» bij aanbestedingen. Dat maakt
een bredere beoordeling van inschrijvingen mogelijk.Voor zeer complexe werken voorziet het thans in voorbereiding zijnde wetgevend
pakket in de invoering van een zogenaamde concurrentiele dialoog (competitive
dialogue). Dit is een duidelijke erkenning van en een tegemoetkoming aan de
wens om meer met opdrachtnemers te kunnen overleggen en zo tegemoet te kunnen
komen aan de gerechtvaardigde belangen van alle partijen. Het gevreesde gevaar
voor een verkeerde reflex komt derhalve niet voort uit een juiste toepassing
van de regels, maar meer van een nog ontoereikende professionaliteit binnen
de aanbestedende diensten. De commissie heeft er reeds eerder voor gepleit
hieraan de nodige aandacht te schenken.Vraag 4De commissie doet geen aanbevelingen aangaande het invoeren van een «nieuwe
systematiek». Laat de commissie dit bewust over aan het kabinet, of
heeft zij hierover ook ideeën?In de eindrapportage heeft de commissie aanbevelingen gedaan om te komen
tot een coherentere en strakkere wetgeving op het terrein van aanbestedingen.
Volgens de commissie doet zich binnenkort een passende gelegenheid voor om
hier werk van te maken, namelijk het voornemen van de Europese Commissie om
de huidige drie Richtlijnen voor werken, leveringen en diensten in één
nieuwe Richtlijn aanbestedingen te integreren.Als gezegd is de speelruimte beperkt tot de ruimte die de Europese aanbestedingsregelgeving
de Nederlandse wetgever hiervoor biedt. De wetgeving zal moeten leiden tot
een transparant en eenduidig stelsel van wettelijke regels, waarbij de bestaande
onduidelijkheden in de wetgeving zoveel mogelijk worden weggenomen. De nieuwe
wet zou een toegankelijk karakter moeten hebben. Een daadwerkelijke uitwerking
van de wet laat de commissie echter over aan het kabinet.Vraag 5Het toedelen van risico's aan de opdrachtnemer zou prijsopdrijvend werken.
In de praktijk blijkt dat de meeste grote infrastructurele werken minimaal
tweemaal zo duur uitvallen als begroot. Is de commissie van mening dat bijvoorbeeld
de Betuwelijn of de HSL nog duurder was uitgevallen dan nu het geval is? En
is de commissie van mening dat de keuze voor een lumpsumfinanciering een groot
infrastructureel project dan ook een verkeerde is?Een risicoverdeling heeft inderdaad consequenties voor de prijs van een
werk. Immers: naarmate de opdrachtgever meer risico's bij de aannemer legt,
zal deze daar een prijs voor berekenen. Omgekeerd geldt: indien risico's bij
de opdrachtgever blijven, dan ligt de kans dat het risico zich niet verwezenlijkt
bij de opdrachtgever; deze heeft het voordeel dat er alsdan geen kosten mee
gemoeid zijn. De precieze invloed van de risicoverdeling op de uiteindelijke
prijs kan niet eenvoudig worden berekend. Dit geldt evenzo voor deze commissie.
De risico's kunnen alleen worden benoemd en in bijvoorbeeld een standaardovereenkomst
worden verdeeld. Wel blijkt dat in de nieuwe geïntegreerde bouwcontractmodellen
de aannemer een groter belang bij de risico's krijgt. In deze modellen krijgt
de aannemer niet alleen de uitvoering opgedragen, maar ook het ontwerp en
soms zelfs ook een deel van de periode van het beheer van het werk na oplevering.
Zou hij fouten hebben gemaakt in het ontwerp of in de uitvoering, dan is de
aannemer degene die met die gevolgen wordt geconfronteerd.Een algemene uitspraak over een eventueel duurder of minder duur uitvallen
van Betuwelijn of HSL hangt af van een veelheid van parameters. De commissie
heeft hiernaar ook geen onderzoek verricht. Dit geldt eveneens voor toekomstige
grote infrastructurele projecten.Een algemene stelling als door de LPF-fractie thans aan de commissie wordt
voorgelegd, kan derhalve door de commissie dan ook niet worden onderschreven.
Ook ten aanzien van wie het meest aangewezen is om de risico's te dragen heeft
de commissie op basis van de weinig concrete en beschikbare gegevens geen
oordeel.Vraag 6De regels op gebied van integriteit voor bestuurders en ambtenaren dienen
te worden aangescherpt. Verder is zij van mening dat integriteitbeleid niet
alleen beleden, maar ook beleefd moet worden. Hoe oordeelt de commissie over
de instrumenten die de overheid heeft om ambtenaren aan te pakken. Zijn deze
instrumenten voldoende? Zo neen, waarom niet? Gaat het niet eerder om toepassing
van de regels dan om het opstellen van meer regels? De commissie heeft geconstateerd dat er een cultuur van smeren en fêteren
bestaat binnen de bouwnijverheid in hun contacten met ambtenaren. Zij heeft
een aanscherping van de regels aanbevolen. Het integriteitbeleid is te weinig
ingebed in het organisatie- en personeelsbeleid van organisaties. Controle
op naleving en handhaving van de gestelde normen en waarden is volgens de
commissie een onmisbaar sluitstuk van integriteitbeleid. De strafrechtelijke
en arbeidsrechtelijke instrumenten die overheidsorganisaties hierbij ter beschikking
hebben acht de commissie in principe voldoende. (zie ook de beantwoording
van vraag 10 van de ChristenUnie).Vraag 7Hoe oordeelt de commissie over het feit dat de meeste mensen die voor
de commissie zijn verschenen uit en te na getraind zijn om zo saai mogelijk
over te komen en zo weinig mogelijk te zeggen, in het kader van de noodzaak
de waarheid boven tafel te krijgen?Het is de commissie niet bekend of de meeste mensen die voor de commissie
zijn verschenen zijn getraind. Wel heeft de commissie geconstateerd dat meerdere
functionarissen, van binnen en buiten de overheid, voor de verhoren zijn getraind.
Dergelijke trainingen leiden tot een terughoudende manier van antwoorden.
Voorts voelde kennelijk niet iedereen de behoefte om op eigen initiatief opening
van zaken te geven. Doorvragen bleek soms nodig. Illustratief is het deel
van het verhoor van de heer Veerman van Koop Tjuchem waarin het ging om de
vernietiging van zijn agenda's. Op de vraag of hij deze vernietigd had volgde
een ontkennend antwoord. Op de vraag of hij de agenda's had laten vernietigen
volgde een positief antwoord.Op de concrete vraag van de fractie of de commissie het idee heeft altijd
de waarheid te hebben gehoord past het antwoord dat zij daar geen volmondig
ja op kan zeggen. Minst genomen heeft niet iedereen het achterste van zijn
of haar tong laten zien. Daardoor is niet altijd de volledige waarheid boven
tafel gekomen. Overigens is de commissie van evidente leugens en meinedige
verklaringen niet gebleken. De personen die voor de commissie verschenen zijn, zijn in de openbare
verhoren onder ede gehoord.Vraag 8De LPF is van mening dat er inderdaad een scheiding moet komen tussen
deze functies. Tegelijkertijd zijn wij van mening dat ten aanzien van fraude
de hoofdverantwoordelijkheid bij de directies van de betrokken bedrijven ligt.
Kunt u aangeven hoe de beroepsgroep heeft gereageerd op uw aanbevelingen en
kunt u aangeven of de beroepsgroep ook zelf corrigerend heeft opgetreden.
Zijn betrokken accountants door bijvoorbeeld het NIVRA aangepakt? Is de handschoen
in deze sector opgenomen? Werkt deze sector wel zelfregulerend genoeg?Op 17 maart 2003 heeft de beroepsorganisatie hierover een persbericht
naar buiten gebracht waarin wordt ingegaan op de diverse initiatieven die
zijn of worden genomen naar aanleiding van de bevindingen van de enquêtecommissie
Bouwnijverheid. In dit persbericht wordt ingegaan op maatregelen op het terrein
van:– De rol van accountants op het gebied van fraude en onregelmatigheden,– De regulering van de forensische accountancy,– De waarborging van de onafhankelijkheid en– Het extern toezicht.Of dergelijke maatregelen voldoende zijn voor het zelfregulerende vermogen
van de beroepsgroep is moeilijk aan te geven. Het verdient aanbeveling om
hierbij bij de nog lopende trajecten zoals de evaluatie van de accountantswetgeving,
de discussie over onafhankelijk toezicht en die over onafhankelijkheid, nader
in te gaan op dergelijke aspecten. Gezien de bevindingen van de commissie
in haar eindrapportage en het genoemde persbericht van het NIVRA twijfelt
de commissie aan dit zelfreinigend vermogen. Zo komt het NIVRA bijvoorbeeld
met niet met actiepunten daar waar het gaat om de constatering dat er «demping
aan de top plaatsheeft» en daar waar het gaat om het opnemen van aspecten
als fraude, witwassen en dilemmatraining inzake ethische problemen in de reguliere
opleiding en de permanente educatie. Vraag 9De LPF sluit zich aan bij de vragen die andere fractie hebben gesteld
over de openbaarmaking van de schaduwboekhouding.De commissie verwijst hierbij naar de beantwoording van de vragen over
de openbaarmaking van de schaduwboekhouding.CDAVraag 1De CDA-fractie stelt dat het percentage van benadeling van 8,8% een eigen
leven is gaan leiden en dat het wordt gerelateerd aan de totale som van alle
bouwopdrachten, en stelt de vraag of de omvang (van de benadeling) nu wel
of niet is vast te stellen.Zoals in het rapport en in de preambule bij de beantwoording van Kamervragen
ruimschoots uiteen is gezet zijn er twee conclusies te trekken: (1) de totale
omvang van de benadeling is op basis van de ter beschikking gekomen informatie
niet vast te stellen; en (2) het percentage van 8,8 kan slechts worden gerelateerd
aan 211 specifiek benoemde aanbestedingen.Vraag 2Kan een andere verduidelijking gegeven worden over de verboden prijsafspraken
door bouwbedrijven binnen de EU en de handhaving van de desbetreffende regels
en het toezicht daarop in de andere EU-lidstaten?Het bestaan van verboden prijsafspraken door bouwbedrijven en het toezicht
daarop in andere EU-lidstaten is geen onderwerp van onderzoek geweest van
de commissie.Vraag 3Hoe verhouden de internationale geldstromen (o.a. Nederlandse Antillen)
zich tot het frauduleus handelen van de bouw- en wellicht ook andere bedrijven?Voor de beantwoording van deze vraag wordt met name verwezen naar het
antwoord op vraag 21 in de lijst van vragen en antwoorden (Kamerstukken II,
TK 2002–2003, 28 244, nr. 14). Vraag 4Was de conclusie anders geweest als het ministerie van VROM had meegewerkt?Wellicht hadden conclusies van de commissie anders geluid indien deze
op basis van een grondige betrokkenheid van het onderhavige rapport hadden
kunnen worden getrokken.Vraag 5Had de commissie dan onvoldoende bevoegdheden om deze informatie boven
water te krijgen?De commissie beschikt wel over voldoende bevoegdheden, maar als de commissie
onkundig is van het bestaan van een rapport dan is het hebben van bevoegdheden
niet voldoende om een dergelijk rapport in bezit te krijgen.Vraag 6Meent de commissie dat de discussie, in plaats van met de NMa, met het
ministerie van EZ gevoerd moet worden? Of moet er een aanwijzing gegeven worden
aan de NMa, voor zover dat in de wet mogelijk is?De commissie acht nader onderzoek door de NMa «gewenst» (p.
825). De commissie onderkent echter dat er aan deze aanbeveling haken en ogen
verbonden zijn. Eenvoudig onderzoek aan de hand van onbetwiste criteria is
niet zonder meer mogelijk. De criteria zélf zijn onderwerp van discussie:
wat is marktwerking, wat verstaan we onder een afzonderlijke markt, enzovoorts.
Een dergelijke discussie kan in het gewenste onderzoek niet worden genegeerd.Vraag 7Vindt de commissie dat er een parlementair vervolgonderzoek moet komen
naar de Vinex-lokaties?Daarbij is het voor de commissie, zoals ook de ChristenUnie opmerkt, nog
niet duidelijk of de verzelfstandigde NMa bereid is om dit in de discussie
te betrekken. Als de Kamer een vervolgonderzoek wenst op eigen condities,
met de door de Kamer gewenste vraagstelling en werkwijze, dan ligt een keuze
voor een eigen parlementair vervolgonderzoek meer voor de hand.Vraag 8Klopt het dat de betrokken marktpartijen niet of marginaal door de commissie
zijn gehoord, zoals de CDA-fractie van de projectontwikkelaars heeft vernomen?De commissie heeft in het deelrapport uiteengezet waarom is gekozen voor
een onderzoeksvorm met de gemeente als primaire bron van informatie.Praktische overwegingen hebben in deze keuze meegespeeld, maar belangrijker
is de principiële overweging dat de Vinex-woningbouw plaatsvindt «in
een bestuurlijke constellatie () waarin het zwaartepunt van de verantwoordelijkheid
bij de gemeente ligt» (p. 775).Met andere woorden: niet de rijksoverheid maar de gemeente is binnen het
openbaar bestuur de spil (de regisseur, het centrale aanspreekpunt) van de
Vinex-woningbouw. De consequentie daarvan is dat de gemeente ook de eerst
verantwoordelijke is om overzicht te houden, en inzicht te bewaren, in wat
er feitelijk gebeurt. Ook op rijksniveau, is de gemeente het eerste aanspreekpunt
(pp. 812–813).Als de commissie buiten de gemeenten om onderzoek hadden gedaan bij andere
betrokken partijen, dan zou dat mogelijk als een blijk van wantrouwen jegens
de gemeente zijn uitgelegd.Misschien kan achteraf worden geoordeeld dat de gemeenten onvoldoende
of eenzijdige informatie hebben verschaft. De commissie heeft zelf al gewezen
op de onvolkomenheden in dit opzicht (p. 786, pp. 812–813) en uit dat
oordeel zou de wens van een breder opgezet onderzoek kunnen voortkomen. Maar
vooraf had de commissie geen reden om te twijfelen aan de principiële
juistheid van deze onderzoeksvorm met de gemeente in centrale positie.Overigens willen we nog eens benadrukken dat tot die andere betrokken
partijen niet alleen de projectontwikkelaars behoren, ook al hebben die via
de NEPROM duidelijk van zich laten horen. Het gaat ook om onder meer kopers,
huurders, bouwers, grondeigenaren, investeerders in voorzieningen en bedrijven.Vraag 9De juridische basis om het teveel betaalde terug te vorderen ontbreekt.
Kan de commissie aangeven wat naar haar inzicht de mogelijkheden en onmogelijkheden
van juridische stappen zijn?De commissie hecht eraan op te merken dat zij nimmer heeft gesteld dat
de juridische basis tot terugvordering ontbreekt. Sterker nog die basis acht
zij wel degelijk aanwezig. Wel heeft de commissie nadrukkelijk gewezen op
de bewijsproblematiek: het zal – zowel in geval van strafrechtelijke,
bestuursrechtelijke als civielrechtelijke verhaalsacties – moeilijk
blijken om de schade die het geval is van onrechtmatig handelen exact te becijferen.Vraag 10Mag van kleinere overheden worden verwacht dat zij over adequate kennis
beschikken bij ingewikkelde projecten? En hoe zit dit bij private opdrachtgevers?De commissie erkent dat er groot verschil in kennisniveaus is bij de diverse
aanbestedende diensten. Dit lijkt voor een groot deel gerelateerd aan de grootte
van de aanbestedende dienst. Op de vraag of aanbestedende diensten over voldoende
en adequate kennis beschikken over projecten, moet ontkennend worden geantwoord.
Dit is enerzijds toe te schrijven aan ervaring, opleiding, maar ook aan de
complexiteit van de regelgeving. In dit licht heeft de commissie dan ook geconcludeerd
dat er meer aandacht moet zijn voor professionalisering bij de aanbestedende
diensten, enerzijds, en een strakkere, coherente wetgeving, anderzijds Daarnaast
is het hebben van dergelijke kennis en ervaring in eigen huis ook niet altijd
noodzakelijk. Dergelijke expertise is er ook op de markt. Van veel meer belang
is het te onderkennen dat het inschakelen van dergelijke extern beschikbare
kennis op dat moment geïndiceerd is. Daarnaast zou een oplossing kunnen
worden gezocht in het aangaan van samenwerkingsverbanden. Naar verluidt zouden
een aantal gemeenten in west-Brabant reeds een dergelijk samenwerkingsverband
zijn aangegaan. Een soortgelijk probleem doet zich ook voor bij private opdrachtgevers.
Deze zijn echter niet gebonden aan aanbestedingsregelgeving, zodat deze als
complice-rend ervaren factor daarbij niet aanwezig is. Vraag 11De CDA-fractie vindt dat wel ruimte moet worden geboden voor zelfregulering/zelfreiniging
binnen de bouwsector en de overheid, maar tevens is doortastend(er) optreden
van de overheid gewenst wat betreft aanpassing van wet- en regelgeving. Eén
van de instrumenten is een gedragscode, zowel voor de sector als voor de individuele
bedrijven als voor ambtenaren en politieke ambtsdragers. Hoe oordeelt de commissie
over de initiatieven die op dit punt tot nu toe zijn genomen? De commissie
pleit voor een evaluatie van de «zelfreiniging» binnen de sector
na een aantal jaren, hoe wordt dit gezien?De commissie heeft kennis genomen van het initiatief van de bouwnijverheid
zelf, onder auspiciën van het AVBB, om te komen tot een gedragscode voor
de sector. De commissie onderschrijft de doelstelling van de code: integer
handelen in contacten met opdrachtgevers. Bij de uitwerking plaatst de commissie
echter kritische kanttekeningen. Het kan niet zo zijn dat de overheid op de
voorgestelde wijze bestuurlijk gecommitteerd wordt aan het toezicht op de
gedragingen van het bedrijfsleven en bovendien moet toezeggen dat het lidmaatschap
van de stichting voorwaarde is voor het verkrijgen van een overheidsopdracht.
Bovendien zouden in de code permanente waarborgen moeten worden geschapen
die de naleving van de gedragscode bevorderen.Voor wat betreft de door de commissie bepleite evaluatie van de zelfreiniging
binnen de sector:De commissie geeft als algemene aanbeveling dat het kabinet de werking
van de mededingings- en aanbestedingsregels in de bouwnijverheid periodiek,
uiterlijk om de vier jaar, evalueert en de resultaten daarvan aan de Tweede
Kamer rapporteert. In aansluiting hierop beveelt de commissie in het bijzonder
aan dat het Besluit vrijstelling combinatieovereenkomsten, dat tot 1 januari
2008 van kracht is, op korte termijn aan te passen. Dit in het licht van de
bevinding van de commissie dat bedoeld besluit niet op de beoogde manier wordt
gehanteerd in de bouwnijverheid.Vraag 12De commissie zou zich nog beraden op juridische aspecten inzake de openbaarmaking
van de schaduwboekhouding Koop Tjuchem?Voor de beantwoording van deze vraag wordt kortheidshalve verwezen naar
de brief de dato 17 maart jongstleden van de voorzitter van de commissie aan
de Voorzitter van de Tweede Kamer. In deze brief wordt aangegeven dat de commissie
voornoemde schaduwboekhouding openbaar zal maken.Vraag 13Hoe kijkt de commissie aan tegen de stelling dat vooral het gunningscriterium
«de laagste prijs» moet worden gehanteerd, maar dat gunning op
basis van het criterium «de economisch voordeligste aanbieding»
ook mogelijk moet blijven? Betekent dit anders niet een rem op bijvoorbeeld
innovatie? Moet de kwaliteit niet tevens een toetsingscriterium zijn?De commissie heeft een voorkeur uitgesproken voor het gunningscriterium
«laagste prijs» bij standaardwerken. De commissie heeft evenwel
niet gesteld dat alleen dit criterium moet worden gehanteerd. Het is denkbaar
dat een aanbestedende dienst goede redenen heeft om als gunningscriterium
de economisch voordeligste aanbieding te kiezen. In een dergelijk geval wordt
de keuze voor de beoogde aannemer gebaseerd op meerdere criteria, als bijvoorbeeld
kwaliteit, dan alleen op de laagste prijs.Vraag 14Kan de commissie nog eens verduidelijken wat de voor- en nadelen zijn
om de coördinatie van het bouwbeleid bij het ministerie van VROM onder
te brengen en niet bijvoorbeeld bij het ministerie van EZ?De voordelen van een positionering van bij het ministerie van VROM –
en daarmee de nadelen van een positionering bij bijvoorbeeld het ministerie
van EZ – zouden zijn:– De minister van VROM is sinds oudsher de coördinerend bewindspersoon
voor de bouw;– De minister van VROM is eerstverantwoordelijk voor de ruimtelijke
ordening en de volkshuisvesting. De relatie tussen bouwnijverheid en de ruimtelijke
ordening (mede gegeven de verantwoordelijkheid van de minister van VROM voor
de Vinex-woningbouw) is groot. Dit pleit voor een concentratie van de beleidsvorming
binnen één ministerie;– De bouwnijverheid is een sector met eigen structuurkenmerken die
vraagt om een specifieke aansturing, waarbij nieuwe ontwikkelingen en mogelijkheden
in de bouw op een adequate wijze worden opgepakt. Dit moet plaatsvinden in
samenhang met een kwalitatief hoogwaardige ruimtelijke inrichting van Nederland,
waarbij het maatschappelijk belang van het bouwbeleid niet mag worden onderschat.
Bouwbeleid is meer dan alleen overheidsopdrachtgeverschap, daarom is een positionering
van het bouwbeleid bij de minister van VROM geïndiceerd.Het beleggen van de coördinatie van het bouwbeleid bij het ministerie
van EZ zou onder meer de volgende voordelen hebben:– In 2004 wordt het Europese wetgevende pakket, waarbij de drie
bestaande aanbestedingsrichtlijnen voor de klassieke overheid tot één
nieuwe richtlijn voor werken, diensten en leveringen worden samengevoegd,
verwacht. Een bundeling van de verantwoordelijkheid voor dit totaalpakket
van regelgeving – niet alleen gericht op de bouwnijverheid, maar ook
ziende op andere marktsectoren – bij één bewindspersoon –
de minister van EZ als verantwoordelijk bewindspersoon voor onder meer de
regelgeving op het terrein van overheidsopdrachten is een transparante keuze.
Overigens staat een keuze voor het aanwijzen van de minister van VROM als
eerstverantwoordelijke voor het bouwbeleid er niet aan in de weg dat de minister
van EZ eerstverantwoordelijk is voor het aanbestedingsbeleid;– Vanuit oogpunt van functiescheiding, met name ter zake van het
aanbestedingsbeleid, zou een positionering bij een niet-direct bij de feitelijke
verlening van bouwopdrachten betrokken ministerie denkbaar zijn.– De bouwnijverheid is veel breder dan alleen de burgerlijke en
utiliteitsbouw waarop de minister van VROM primair ziet. De meeste opdrachten –
onder meer in de GWW-sector – vinden niet plaats vanuit de rijksoverheid
maar door provinciale en gemeentelijke overheden en de nutssector. De minister
van EZ zou hier vanuit zijn rol als departement van algemeen
bestuur voor alle marktsectoren een centrale rol in kunnen vervullen.Vraag 15Kan de commissie bovendien aangeven in hoeverre de afzonderlijke ministeries
bereid zijn het ministerie van VROM te accepteren als coördinerend ministerie?De eventuele acceptatie van de minister van VROM als coördinerend
bouwminister door de afzonderlijke ministeries is geen onderwerp van onderzoek
geweest. Hierop is door de commissie dan ook geen eenduidig antwoord te geven.
Deze vraag zou overigens ruimer moeten worden opgevat; het zou ook moeten
gaan om de acceptatie door andere overheden en de opdrachtgevers in de nutssector.Vraag 16Hoe zou de ontwerpvergoeding die bij complexe projecten mag worden doorberekend
geregeld moeten worden?Hiervoor zullen nadere regels dienen te worden opgesteld. De vorm waarin
deze moeten worden gegoten zullen in overleg tussen sector en overheid tot
stand dienen te komen. Daarvoor is eerst nodig dat de aanbeveling van de commissie
door de Kamer en het kabinet wordt overgenomen.Vraag 17Kan de commissie aangeven hoe het oordeelt over de vraag of al de betrokkenen
na vele jaren nu wel een omslag in denken en doen kunnen maken?De CDA-fractie gaat in op de omslag in denken en doen die door betrokkenen
gemaakt zal moeten worden. Naar de mening van de commissie zal een dergelijke
omslag niet automatisch plaatsvinden. Dat is immers de les uit het verleden.
Het is tekenend dat verboden gedragingen ook na de zogeheten SPO-beschikking
zijn doorgegaan. De commissie acht mede daarom de noodzaak aanwezig van een
sterke verantwoordelijke «bouwminister» die de omslag zal moeten
bewerkstelligen en behouden. Dat vergt naast zijn activiteiten overigens ook
de nodige inspanningen van de rechtshandhavingsketen meer specifiek van diensten
zoals de FIOD-ECD, de NMa en het openbaar ministerie.De commissie deelt de cynische conclusie van de sector niet dat «dit
gedoe» over een paar jaar overgewaaid zal zijn. Een dergelijke conclusie
vanuit de sector toont echter wel de noodzaak aan om als overheid de komende
jaren, wellicht zelfs de komende decennia, daadkracht te blijven tonen. Alleen
dan kan de investering in deze parlementaire enquête renderen. Het is
naar de mening van de commissie dan ook absoluut noodzakelijk om – wellicht
zelfs vanuit het parlement – over een aantal jaren de bouwsector nog
eens door te lichten om de naleving van de op haar van toepassing zijnde regelgeving.
 
 
 Naar boven

 

Directe linkKopieer de link naar uw clipboard 

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/h-tk-20022003-3445-3472.html

Sluit modaal

 

Disclaimer
De hier aangeboden pdf-bestanden van het Staatsblad, Staatscourant, Tractatenblad, provinciaal blad, gemeenteblad, waterschapsblad en blad gemeenschappelijke regeling vormen de formele bekendmakingen in de zin van de Bekendmakingswet en de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen voor zover ze na 1 juli 2009 zijn uitgegeven. Voor pdf-publicaties van vóór deze datum geldt dat alleen de in papieren vorm uitgegeven bladen formele status hebben; de hier aangeboden elektronische versies daarvan worden bij wijze van service aangeboden.

 

Over deze website
Contact
English
Help
Zoeken

Informatie hergebruiken
Privacy en cookies
Toegankelijkheid
Sitemap
Kwetsbaarheid melden

Open data
Linked Data Overheid
PUC Open Data

MijnOverheid.nl
Rijksoverheid.nl
Ondernemersplein.nl
Werkenbijdeoverheid.nl